భౌగోళికం

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="te">
  <siteinfo>
    <sitename>వికీపీడియా</sitename>
    <dbname>tewiki</dbname>
    <base>https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">మీడియా</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ప్రత్యేక</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">చర్చ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">వాడుకరి</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">వాడుకరి చర్చ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">వికీపీడియా</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">వికీపీడియా చర్చ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">దస్త్రం</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">దస్త్రంపై చర్చ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">మీడియావికీ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">మీడియావికీ చర్చ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">మూస</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">మూస చర్చ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">సహాయం</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">సహాయం చర్చ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">వర్గం</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">వర్గం చర్చ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">వేదిక</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">వేదిక చర్చ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">మాడ్యూల్</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">మాడ్యూల్ చర్చ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>భౌగోళికం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>788</id>
    <revision>
      <id>4953895</id>
      <parentid>4940650</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T18:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sainani8727</username>
        <id>152385</id>
      </contributor>
      <comment>​&quot;వ్యాసంలో రెండు వేర్వేరు చోట్ల అస్తవ్యస్తంగా ఉన్న భౌగోళిక యుగాల (ఖండాల చలనం) సమాచారాన్ని ఒకే క్రమంలో అమర్చి వ్యాసాన్ని విస్తరించాను. వాడుక భాషను తొలగించి వికీపీడియా శైలికి అనుగుణంగా మార్చాను. ఆంగ్ల పదాలకు సరైన తెలుగు పదాలు చేర్చి 'శుద్ధి' మూసను తొలగించాను.&quot;</comment>
      <origin>4953895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38351" sha1="0iwfvollgoptxlhlbf7yr94vij0n8t2" xml:space="preserve">[[File:Physical World Map.svg|thumb|భూమి భౌతిక పటం]]
'''భూగోళ శాస్త్రము''' (Geography) అనేది భూమి, దాని ఉపరితల లక్షణాలు, భౌగోళిక పరిస్థితులు, అక్కడి నివాసులు, ప్రకృతిలో జరిగే దృగ్విషయాలను అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం. ఇందులో భాగంగా దేశాలు భూగోళంలో ఎక్కడ ఉన్నాయి, భూమిపై నదులు, పర్వతాలు, సముద్రాల స్థానాలు ఏమిటి, భూమి ఎలా ఏర్పడింది, కాలక్రమంలో అది ఏ విధమైన మార్పులు చెందింది తదితర అంశాలను తెలుసుకుంటారు.

భూగోళశాస్త్రాన్ని చదివే లేదా పరిశోధించే వ్యక్తులను 'భూగోళ శాస్త్రవేత్తలు' (Geographers) అని పిలుస్తారు. మన గ్రహం మీద వివిధ ప్రక్రియలు &quot;ఎలా&quot; జరుగుతున్నాయి, &quot;ఎందుకు&quot; జరుగుతున్నాయి అనే అంశాలను వీరు గమనిస్తారు. వీరు కేవలం పటాలు (Maps) మాత్రమే తయారు చేయరు; శీతోష్ణస్థితి (Climate), సముద్రాలు (Oceans), భూస్వరూపాలు, నగరాల అభివృద్ధి వంటి అనేక విషయాలను అధ్యయనం చేస్తారు. భూగోళశాస్త్రం ప్రధానంగా భూమి గురించి వివరిస్తున్నప్పటికీ, దీనిలోని కొన్ని సూత్రాలను ఇతర గ్రహాల (Planets) అధ్యయనానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు. దీనిని 'గ్రహ విజ్ఞానం' (Planetary science) అని అంటారు.

== భూగోళ శాస్త్ర చరిత్ర ==
[[భూగోళశాస్త్ర చరిత్ర]] చాలా ప్రాచీనమైనది. ప్రపంచాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి పూర్వ కాలం నుండే వివిధ సంస్కృతులకు చెందిన ప్రజలు ప్రయత్నించారు. మనకు తెలిసిన మొట్టమొదటి ప్రపంచ పటాలు క్రీస్తు పూర్వం 9వ శతాబ్దంలో పురాతన బాబిలోన్ (Babylon) ప్రాంతంలో తయారయ్యాయి. అప్పట్లో ఈ పటాలను మట్టి పలకల మీద గీసేవారు.

ప్రాచీన గ్రీకు దేశంలో భూగోళశాస్త్రం ఒక క్రమబద్ధమైన శాస్త్రంగా రూపాంతరం చెందింది. [[ఎరటోస్థనీస్]] (Eratosthenes) అనే శాస్త్రవేత్త సుమారు 2,000 సంవత్సరాల క్రితం మొదటిసారిగా &quot;జియోగ్రఫియా&quot; (Geographia) అనే పదాన్ని ఉపయోగించాడు. అతనే మొదటిసారిగా భూమి చుట్టుకొలతను శాస్త్రీయంగా లెక్కించాడు. ఆ తర్వాత, టోలెమీ (Ptolemy) అనే పండితుడు ''జియోగ్రఫియా'' అనే ప్రసిద్ధ పుస్తకాన్ని రాశాడు. ఈ పుస్తకంలో పటాల కోసం గ్రిడ్ వ్యవస్థను (Grid system) వాడారు. అక్షాంశాలు (Latitudes), రేఖాంశాలు (Longitudes) వాడటం ఇక్కడి నుండే మొదలైంది.

మధ్యయుగ కాలంలో ఇస్లామిక్ పండితులు భూగోళశాస్త్రాన్ని మరింత అభివృద్ధి చేశారు. మహమ్మద్ అల్-ఇద్రిసి (Muhammad al-Idrisi) అనే ప్రసిద్ధ శాస్త్రవేత్త సిసిలీ రాజు కోసం ప్రపంచం యొక్క పూర్తి వివరాలతో కూడిన పటాన్ని తయారు చేశాడు. ఇబ్న్ బటూటా (Ibn Battuta) వంటి యాత్రికులు తాము సందర్శించిన ప్రదేశాల గురించి పుస్తకాలు రాశారు. చైనాలో షెన్ కువో (Shen Kuo) వంటి పండితులు భూమిని కొలవడానికి గణితాన్ని ఉపయోగించారు.

ఆ తర్వాత, యూరప్‌లో అన్వేషణ యుగం (Age of Discovery) మొదలైంది. క్రిస్టోఫర్ కొలంబస్, జేమ్స్ కుక్ వంటి నావికులు కొత్త ప్రాంతాలకు ప్రయాణించారు. వారు అమెరికా, పసిఫిక్ మహాసముద్రం ప్రాంతాలకు సంబంధించి స్పష్టమైన పటాలను తయారు చేశారు. 1800వ సంవత్సరంలో భూగోళశాస్త్రం విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒక ముఖ్యమైన పాఠ్యాంశంగా మారింది. అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్, కార్ల్ రిట్టర్ వంటి గొప్ప శాస్త్రవేత్తలు దీనిని ఆధునిక శాస్త్రంగా మార్చడానికి ఎంతగానో కృషి చేశారు. నేడు మనం భూమిని అధ్యయనం చేయడానికి కృత్రిమ ఉపగ్రహాలు (Satellites), కంప్యూటర్లను వాడుతున్నాము.

== భూమి భౌగోళిక చరిత్ర - ఖండాల చలనం ==
భూమి ఆవిర్భావం నుండి నేటి వరకు ఖండాలు ఎన్నో మార్పులకు గురయ్యాయి. ఈ చారిత్రక పరిణామ క్రమాన్ని భౌగోళిక యుగాలుగా వర్గీకరించారు:

=== పూర్వ కేంబ్రియన్ (Precambrian) ===
* బలమైన ఆధారాలు లేకపోవడం వల్ల భూమికి సంబంధించిన 65 కోట్ల సంవత్సరాల ముందటి చిత్రాలను కచ్చితంగా ఊహించలేము. అయితే 65 కోట్ల సంవత్సరాల నుంచి ఏం జరిగిందో శాస్త్రవేత్తలు నిర్ధారించారు.
* 110 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం భూమి మీద ఒకే ఒక మహా ఖండం ఉండేది. దానిని 'రొడీనియా' (Rodinia) అని పిలుస్తారు.
* సుమారు 75 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం రొడీనియా రెండు ముక్కలై, వాటి మధ్య 'పాంథలాసిక్' (Panthalassic) మహాసముద్రం ఆవిర్భవించింది. 
* ఉత్తర అమెరికా మంచుతో కూడిన దక్షిణ ధ్రువం వైపు పయనించింది. అంటార్కటికా, ఆస్ట్రేలియా, భారతదేశం, అరేబియా మొదలైన భావికాలపు భూభాగాలు రొడీనియా ఉత్తర అర్ధభాగంలో ఉండి, గడియారపు దిశలో తిరిగి ఉత్తర ధ్రువం వైపుకి కదిలాయి.
* రొడీనియా యొక్క రెండు భాగాల మధ్య 'కాంగో క్రేటన్' (Congo Craton) ఉండేది. 55 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం రొడీనియా రెండు సగ భాగాలు కాంగో క్రేటన్‌తో కలిసి 'పన్నోషియా' (Pannotia) అను సరికొత్త మహాఖండంగా ఏర్పడింది.

=== కేంబ్రియన్ (Cambrian) ===
* పూర్వ కేంబ్రియన్ శకాంతానికి పన్నోషియా మహాఖండం చీలడం మొదలై పాలియోజోయిక్ (Paleozoic) శకం ఆరంభమైంది.
* ప్రాచీన ఖండాలైన లారెన్షియా (Laurentia), బాల్టికా (Baltica), సైబేరియాల మధ్య ఐయాపెటస్ (Iapetus) మహాసముద్రం ఉద్భవించింది.
* అప్పట్లో పాన్-ఆఫ్రికా పర్వతాలు ఆవిర్భవించినప్పుడు, గోండ్వానా (Gondwana) మహాఖండం భూమధ్యరేఖ (భూనాడి) నుండి దక్షిణ ధ్రువం వరకు విస్తరించి, ఆ కాలపు అతిపెద్ద మహాఖండంగా అవతరించింది.
* ఆర్డోవిషియన్ (Ordovician) శకంలో గోండ్వానాలోని ఆస్ట్రేలియా, భారతదేశం, చైనా, అంటార్కటికా ప్రాంతాలలో సున్నపురాయి, ఉప్పు నిక్షేపాలు లభించాయి. అలాగే దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతాలైన ఆఫ్రికా, దక్షిణ అమెరికాలలో మంచు, గ్లేసియర్లకు సంబంధించిన ఆధారాలు లభించాయి.

=== సిలూరియన్ (Silurian) ===
* 40 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం, పాలియోజోయిక్ శకం మధ్యలో లారెన్షియా, బాల్టికా ఖండాలు కలుస్తూ ఐయాపెటస్ మహాసముద్రాన్ని మూసివేశాయి.
* ఈ మహాఖండాల సంఘట్టన వల్ల వాటి అంచుల వద్ద పర్వతాలు ఏర్పడ్డాయి. స్కాండినేవియా, గ్రీన్‌లాండ్ మరియు ఉత్తర అమెరికా తూర్పు తీరంలో అప్పలాచియన్ (Appalachian) పర్వతాలు ఏర్పడ్డాయి.
* పాలియోజోయిక్ శకం మధ్యలో ఉత్తర, దక్షిణ చైనా భూభాగాలు గోండ్వానా నుండి విడిపోయి పాలియో-టెథిస్ (Paleo-Tethys) మహాసముద్రం మీదుగా ఉత్తర దిశకు కదిలాయి.
* ఈ మహాసముద్రాన్ని చుట్టుముడుతూ పసిఫిక్ మహాసముద్రం &quot;రింగ్-ఆఫ్-ఫైర్&quot; పద్ధతిని అనుకరిస్తూ ఉండేది.

=== కార్బోనిఫెరస్ (Carboniferous) ===
* 39 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం డెవోనియన్ (Devonian) శకం ఆరంభమైంది. ఈ శకం ప్రారంభంలో పాలియోజోయిక్ నాటి మహాసముద్రాలు మూసుకుపోతూ 'పాంజియా' (Pangaea) ఖండం తయారవడం మొదలైంది. ఇది ప్రధానంగా చేపలు విస్తృతంగా జీవించిన కాలం.
* డెవోనియన్ ప్రారంభ దశలో చేపల దవడలు వృద్ధి చెంది, శకాంతానికి వేటాడే జీవులలో అవి ఉత్తమ శ్రేణికి చేరాయి. భూమిపై మొక్కలు విస్తరించి, అపారమైన బొగ్గు నిక్షేపాలు ఏర్పడ్డాయి. కెనడియన్ ఆర్కిటిక్ దీవులు, స్కాండినేవియాలు చిత్తడి నేలలతో కప్పబడ్డాయి.
* పాంజియా మహాఖండం ఏర్పడటంతో, పన్నోషియా విభజన సమయంలో ఏర్పడిన మహాసముద్రాలు మూసుకుపోయాయి. 
* కార్బోనిఫెరస్ శకాంతం నాటికి పాంజియా దక్షిణ భాగాలు (దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా, అంటార్కటికా, భారతదేశం, ఆస్ట్రేలియా) హిమపూరిత ప్రదేశాలుగా మారాయి.

=== పర్మియన్ (Permian) ===
* పర్మియన్ శకం మధ్య దశలో పాంజియా పర్వతాలు ఉత్తర దిశగా కదిలాయి. తేమభరితమైన గాలికి అడ్డు నిలవడం వల్ల ఉత్తర అమెరికా, ఉత్తర ఐరోపా అంతర్భాగాలు ఎడారి మాదిరిగా తయారయ్యాయి.
* పాంజియా అంటే &quot;సర్వ ప్రదేశం&quot; అని అర్థం. దీన్ని మహాఖండంగా పిలిచినా, అన్ని భూభాగాలు ఇందులో లేవు. తూర్పు అర్ధగోళంలో పాలియో-టెథిస్ మహాసముద్రం ఇరువైపులా కొన్ని భూభాగాలు విడిగా ఉన్నాయి. వాటిలో ఉత్తర, దక్షిణ చైనా భూభాగాలు మరియు సిమ్మీరియా (Cimmeria) మహాఖండం ఉన్నాయి.
* టర్కీ, ఇరాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, టిబెట్, ఇండో-చైనా, మలయ భాగాలతో నిండిన సిమ్మీరియా కార్బోనిఫెరస్ శకాంతంలో గోండ్వానా నుండి విడిపోయింది. 

=== ట్రయాస్సిక్, జురాసిక్ (Triassic, Jurassic) ===
[[దస్త్రం:Laurasia-Gondwana.png|right|thumb|250px|ట్రయాస్సిక్ శకంలో భూగోళం]]
* పాంజియా మహాఖండం ఏర్పడటానికి కారణమైన సంఘట్టనలు డెవోనియన్ శకం నుండి ట్రయాస్సిక్ శకాంతం వరకు కొనసాగాయి. పాంజియా ఒకేసారిగా విడిపోలేదు; దాని చీలిక మూడు ప్రధాన దశల్లో జరిగింది.
* మొదటి చీలిక సుమారు 18 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం మధ్య జురాసిక్ కాలంలో మొదలైంది. ఉత్తర అమెరికా తూర్పు కోస్తా ప్రాంతాలు, ఆఫ్రికా వాయవ్య ప్రాంతాలలో జరిగిన అగ్నిపర్వత కదలికల వల్ల ఉత్తర అమెరికా వాయవ్య దిశగా కదులుతూ మధ్య అట్లాంటిక్ మహాసముద్రాన్ని తెరిచింది. అదే సమయంలో తూర్పు ఆఫ్రికా, అంటార్కటికా, మడగాస్కర్‌లలో భీకరమైన అగ్నిపర్వతాలు బద్దలై హిందూ మహాసముద్ర ఆవిర్భావానికి దారితీశాయి.
* మెసోజోయిక్ (Mesozoic) కాలంలో ఉత్తర అమెరికా, యూరేషియా కలిసి 'లారెన్షియా'గా పిలువబడ్డాయి. క్రమేణా మధ్య అట్లాంటిక్ తెరుచుకోవడం వల్ల లారెన్షియా విడిపోయి ఉత్తర అమెరికా ఉత్తరం వైపుకు, యూరేషియా దక్షిణం వైపుకు కదిలాయి. జురాసిక్ శకాంతంలో గోండ్వానా, లారెన్షియా మధ్య ఉన్న టెథిస్ మహాసముద్రం మూసుకుపోయింది.

=== క్రెటేషియస్ (Cretaceous) ===
* రెండవ చీలిక సుమారు 14 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం క్రెటేషియస్ శకారంభంలో మొదలైంది. గోండ్వానా ముక్కలవుతూ దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా నుండి వేరుపడుతూ దక్షిణ అట్లాంటిక్‌ను తెరిచింది. భారతదేశం, మడగాస్కర్ అంటార్కటికా నుండి విడిపోయి హిందూ మహాసముద్రాన్ని మరింత విశాలం చేశాయి.
* ఉత్తర అమెరికా, ఐరోపా మధ్య చీలిక ప్రారంభం కావడం, క్యూబా వంటి భూభాగాలు పసిఫిక్ మహాసముద్రం నుండి ఉత్పత్తి చెందడం, రాకీ పర్వతాలు ఉద్భవించడం ఈ కాలంలోనే జరిగాయి.
* ఈ శకంలో వాతావరణం జురాసిక్, ట్రయాస్సిక్ కాలాల కంటే వెచ్చగా ఉండేది. భూభాగాలు లోతులేని సముద్ర మార్గాలతో (Shallow seaways) కప్పబడిపోయాయి. సముద్ర మట్టం ఇప్పటికంటే 100 - 200 మీటర్లు ఎక్కువగా ఉండేది. 

=== ఇయోసీన్ (Eocene) ===
* మూడవ మరియు ఆఖరి చీలిక ఘట్టం సెనోజోయిక్ (Cenozoic) శకారంభంలో జరిగింది. ఉత్తర అమెరికా, గ్రీన్‌లాండ్, ఐరోపా నుండి విడిపోయాయి. అంటార్కటికా, ఆస్ట్రేలియా నుండి విడిపోయింది. 
* 5 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం భారత ఉపఖండం ఉత్తరం వైపుగా పయనించి ఆసియా భూభాగాన్ని (యూరేషియా) ఢీకొట్టింది. క్రెటేషియస్ శకాంతంలో భారత ఖండం సంవత్సరానికి 15-20 సె.మీ. వేగంతో పయనించింది. ఈ తీవ్ర సంఘట్టన ఫలితంగా హిమాలయాలు మరియు టిబెట్ పీఠభూమి ఉద్భవించాయి. ఈ ప్రాంతాలలో భూకంపాలు ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి.
* గత రెండు కోట్ల సంవత్సరాలలో జరిగిన చీలికలు: అరేబియా ఆఫ్రికా నుండి విడిపోయి ఎర్ర సముద్రాన్ని తెరవడం, జపాన్ పసిఫిక్‌లో తూర్పు దిశగా జరిగి జపాన్ సముద్రాన్ని తెరవడం.

=== మయోసీన్ (Miocene) ===
* ఆసియా-భారత ఖండాల సంఘట్టణతో పాటు ఆల్ప్స్ (ఇటలీ, ఫ్రాన్స్, స్విట్జర్లాండ్), హెల్లెనైడ్, జాగ్రోస్ పర్వతాల ఆవిర్భావం వల్ల టెథిస్ మహాసముద్రం పూర్తిగా మూసుకుపోయింది.
* మహాఖండాల సంఘట్టనలతో ఎత్తైన పర్వతాలు ఏర్పడ్డాయి. దీంతో సెనోజోయిక్ శకంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సముద్ర ప్రాంతం స్వల్పంగా పెరిగింది, సముద్ర మట్టం నెమ్మదిగా తగ్గింది.

=== ఆఖరి మంచు యుగం (Last Ice Age) ===
* సముద్ర మట్టం తక్కువగా ఉన్నప్పుడు భూభాగాలు పెరిగి, వాతావరణం బాగా చల్లబడుతుంది. భూభాగాలపై శాశ్వతమైన మంచు పొరలు (Ice sheets) పెరిగి సూర్యరశ్మిని తిరిగి రోదసిలోకి ప్రతిబింబించడం వల్ల భూమి మరింత చల్లబడుతుంది.
* సెనోజోయిక్ శకాంతంలో భూమి చల్లబడటం మొదలైంది. మంచు రేకులు మొదట అంటార్కటికాలో తయారై క్రమంగా ఉత్తర అర్ధగోళానికి వ్యాపించాయి. గత 50 లక్షల సంవత్సరాలుగా భూమి పెద్ద మంచు యుగంలోకి ప్రవేశించింది.

=== ప్రస్తుత భూమి (Present Earth) ===
గత 150 సంవత్సరాలుగా మానవ కార్యకలాపాల వల్ల వాతావరణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ (బొగ్గుపులుసు వాయువు) వంటి గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుల తీవ్రత పెరిగింది. ఫలితంగా ప్రపంచ వాతావరణం క్రమంగా వేడెక్కుతోంది (Global Warming). భూమి వాతావరణం మరింత వేడెక్కితే, ధ్రువాల వద్ద ఉన్న మంచు కరిగి సముద్ర మట్టాలు పెరుగుతాయి. ఇది తీరప్రాంత భూభాగాలను వరదలతో ముంచెత్తుతుంది. ఇది వాతావరణ సమతుల్యతను తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తుంది.

== ప్రధాన భావనలు ==
భూగోళశాస్త్రంలో శాస్త్రవేత్తలు పరిశోధనలు చేయడానికి కొన్ని ముఖ్యమైన భావనలు ఉన్నాయి:

=== అంతరాళం (Space) ===
భూగోళశాస్త్రంలో ఖాళీ ప్రదేశం అనేది చాలా ప్రాథమికమైన విషయం. జరిగే ప్రతి సంఘటనకు ఒక భౌగోళిక స్థానం ఉంటుంది. వస్తువులు లేదా మనుషులు ఎలా విస్తరించి ఉన్నారో శాస్త్రవేత్తలు గమనిస్తారు. ఒక ప్రదేశం యొక్క కచ్చితమైన స్థానాన్ని తెలుసుకోవడానికి భౌగోళిక సమన్వయ వ్యవస్థను (Geographic coordinate system) ఉపయోగిస్తారు.

=== ప్రదేశం (Place) ===
అంతరాళంలో ఒక ప్రత్యేక భాగాన్ని ప్రదేశం అంటారు. మానవ భూగోళశాస్త్రం (Human geography) ప్రకారం, మనుషులు నివసించే చోటుకు ఒక ప్రత్యేకత మరియు అర్థం ఉంటాయి. భౌతిక భూగోళశాస్త్రంలో (Physical geography) ఒక ప్రదేశాన్ని అక్కడున్న పర్వతం లేదా నది ఆధారంగా గుర్తిస్తారు. ఏ ప్రదేశం కూడా ఒంటరిగా ఉండదు; ప్రతి ప్రదేశం వేరొక ప్రదేశంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.

=== కాలం (Time) ===
భూగోళశాస్త్రానికి కాలం కూడా చాలా ముఖ్యం. కాలం గడిచే కొద్దీ వస్తువులు కదులుతాయి, మారుతాయి. లక్షల సంవత్సరాల కాలంలో భూమి ఎలా మారిందో శాస్త్రవేత్తలు అధ్యయనం చేస్తారు. దీనిని చారిత్రక భూగోళశాస్త్రం (Historical geography) అని పిలుస్తారు.

=== కొలత (Scale) ===
స్కేల్ అనేది పరిమాణానికి సంబంధించింది. పటంలో స్కేల్ అనేది వాస్తవ ప్రపంచం కంటే ఆ పటం ఎంత చిన్నదిగా ఉందో చూపిస్తుంది. పరిశోధనలో స్కేల్ అనేది ఒక సమస్యను స్థానికంగా లేదా ప్రపంచ స్థాయిలో చూడటానికి సహాయపడుతుంది.

== భూగోళశాస్త్ర విభాగాలు ==
భూగోళశాస్త్రం చాలా విశృతమైనది కాబట్టి దీనిని మూడు ముఖ్యమైన శాఖలుగా విభజించారు:

=== భౌతిక భూగోళశాస్త్రం (Physical geography) ===
[[File:90 mile beach.jpg|thumb|తీర ప్రాంత భూగోళశాస్త్రం (Coastal geography) అనేది భౌతిక భూగోళశాస్త్రంలో ఒక భాగం.]]
ఇది ప్రకృతి సిద్ధమైన ప్రపంచం గురించి వివరిస్తుంది. ఇది భూ విజ్ఞాన శాస్త్రం (Earth science) లో ఒక భాగం. ఇందులో ప్రధానంగా:
* '''శీతోష్ణస్థితి శాస్త్రం (Climatology):''' వాతావరణం, శీతోష్ణస్థితిని అధ్యయనం చేస్తుంది.
* '''భూస్వరూప శాస్త్రం (Geomorphology):''' పర్వతాలు, లోయలు వంటి భూస్వరూపాలను అధ్యయనం చేస్తుంది.
* '''జల విజ్ఞాన శాస్త్రం (Hydrology):''' నీరు, జల చక్రం గురించి వివరిస్తుంది.
* '''హిమ విజ్ఞాన శాస్త్రం (Glaciology):''' మంచు, హిమనీనదాల (Glaciers) గురించి వివరిస్తుంది.
* '''మృత్తికా శాస్త్రం (Pedology):''' నేలలు లేదా మట్టి ఆవిర్భావం గురించి అధ్యయనం చేస్తుంది.

=== మానవ భూగోళశాస్త్రం (Human geography) ===
[[File:NYC24-158 UN.jpg|thumb|న్యూయార్క్‌లోని ఐక్యరాజ్యసమితి భవనం రాజకీయ భూగోళశాస్త్రానికి (Political geography) ఒక ప్రతీక.]]
ఇది మనుషులు, వారి సంస్కృతులు, వారు భూమిని ఎలా ఉపయోగిస్తున్నారో వివరిస్తుంది. ఇందులో:
* '''సాంస్కృతిక భూగోళశాస్త్రం (Cultural geography):''' ఆచారాలు, భాషల వ్యాప్తిని వివరిస్తుంది.
* '''ఆర్థిక భూగోళశాస్త్రం (Economic geography):''' వాణిజ్యం, పరిశ్రమలు, వనరుల పంపిణీని వివరిస్తుంది.
* '''రాజకీయ భూగోళశాస్త్రం (Political geography):''' దేశాల సరిహద్దులు, ప్రభుత్వాల ప్రభావాన్ని వివరిస్తుంది.
* '''నగర భూగోళశాస్త్రం (Urban geography):''' నగరాల ఆవిర్భావం, అభివృద్ధిని వివరిస్తుంది.
* '''జనసంఖ్యా భూగోళశాస్త్రం (Population geography):''' జనాభా పంపిణీ, వలసలను అధ్యయనం చేస్తుంది.

=== సాంకేతిక భూగోళశాస్త్రం (Technical geography) ===
ఇది భూగోళశాస్త్రంలో వాడే ఆధునిక సాంకేతికతకు సంబంధించినది.
* '''కార్టోగ్రఫీ (Cartography):''' పటాలు లేదా మ్యాపులు తయారు చేసే శాస్త్రం.
* '''భౌగోళిక సమాచార వ్యవస్థ (GIS):''' భౌగోళిక సమాచారాన్ని నిల్వ చేయడానికి, విశ్లేషించడానికి కంప్యూటర్ల వాడకం.
* '''రిమోట్ సెన్సింగ్ (Remote sensing):''' ఉపగ్రహాలు లేదా విమానాల ద్వారా భూమిని సర్వే చేయడం.

== భూగోళ శాస్త్రవేత్తలు అనుసరించే పద్ధతులు ==
సమాచారాన్ని సేకరించడానికి భూగోళ శాస్త్రవేత్తలు ప్రధానంగా రెండు పద్ధతులను అనుసరిస్తారు:

* '''పరిమాణాత్మక పద్ధతులు (Quantitative methods):''' ఇందులో సంఖ్యలు, గణాంకాలను ఉపయోగిస్తారు. భౌగోళిక డేటాను కంప్యూటర్ల ద్వారా విశ్లేషిస్తారు.
* '''గుణాత్మక పద్ధతులు (Qualitative methods):''' ఇవి సంఖ్యలకు బదులుగా వివరణాత్మకంగా ఉంటాయి. ఒక ప్రాంతపు ప్రజల జీవనశైలిని తెలుసుకోవడానికి నృవంశ శాస్త్రం (Ethnography), ఇంటర్వ్యూలు, పాల్గొనే పరిశీలన (Participant observation) వంటి పద్ధతులను వాడుతారు.

== భూగోళశాస్త్ర సూత్రాలు ==
భూమి మీద కొన్ని ప్రాథమిక నియమాలు ఉన్నాయని శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తారు. వాల్డో టోబ్లర్ (Waldo Tobler) ప్రతిపాదించిన సూత్రం చాలా ప్రసిద్ధమైనది. దీనిని 'టోబ్లర్ మొదటి భూగోళశాస్త్ర సూత్రం' అని అంటారు. అది ఏమిటంటే: 
&lt;blockquote&gt;&quot;ప్రతిదీ మిగతా అన్నిటితో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది, కానీ దూరంగా ఉన్న వాటి కంటే దగ్గరగా ఉన్న వస్తువుల మధ్య సంబంధం ఎక్కువగా ఉంటుంది.&quot;&lt;/blockquote&gt;

== సంబంధిత శాస్త్రాలు ==
* '''భూ విజ్ఞాన శాస్త్రం (Geology):''' ఇది శిలలు, ఖనిజాలు, భూమి అంతర్భాగం గురించి చదివే శాస్త్రం. భౌతిక భూగోళశాస్త్రంతో దీనికి దగ్గరి సంబంధం ఉంది.
* '''చరిత్ర (History):''' చరిత్ర సంఘటనలు &quot;ఎప్పుడు&quot; జరిగాయో చెబితే, భూగోళశాస్త్రం ఆ సంఘటనలు &quot;ఎక్కడ, ఎందుకు&quot; జరిగాయో భౌగోళిక పరిస్థితుల ఆధారంగా వివరిస్తుంది.
* '''గ్రహ విజ్ఞానం (Planetary science):''' అంతరిక్ష అన్వేషణలో భాగంగా, ఇతర గ్రహాల భౌగోళిక పరిస్థితులను అధ్యయనం చేయడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

== భూగోళశాస్త్ర ప్రాముఖ్యత ==
ప్రపంచంలో ఎదురవుతున్న ఎన్నో పెద్ద సమస్యలను పరిష్కరించడానికి భూగోళశాస్త్రం చాలా అవసరం. శీతోష్ణస్థితి మార్పులు (Climate change) ఎలా జరుగుతున్నాయో అధ్యయనం చేయడానికి, వరదలు మరియు భూకంపాల వంటి ప్రకృతి వైపరీత్యాలను (Natural disasters) ముందుగానే అంచనా వేసి ప్రాణనష్టం తగ్గించడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది. సరైన పట్టణ ప్రణాళికను (Urban planning) రూపొందించడానికి మరియు సహజ వనరులను స్థిరంగా వాడుకోవడానికి భూగోళశాస్త్ర అధ్యయనం ఎంతో ముఖ్యం.

== సారాంశ పట్టిక ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ భూగోళశాస్త్ర ప్రధాన విభాగాలు
|-
! విభాగం !! ఏమి అధ్యయనం చేస్తుంది !! ఉదాహరణలు
|-
| భౌతిక భూగోళశాస్త్రం || ప్రకృతి పర్యావరణం || పర్వతాలు, వాతావరణం, నదులు
|-
| మానవ భూగోళశాస్త్రం || మానవ కార్యకలాపాలు || నగరాలు, సంస్కృతి, వ్యాపారం
|-
| సాంకేతిక భూగోళశాస్త్రం || పనిముట్లు, పద్ధతులు || పటాలు, ఉపగ్రహాలు, GIS
|}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
* [http://www.scotese.com రొడీనియా బొమ్మలు]
* [https://www.nationalgeographic.com నేషనల్ జియోగ్రాఫిక్ సొసైటీ]

{{ప్రపంచ ఖండాలు}}
{{వైజ్ఞానిక శాస్త్రము}}
{{మహాసముద్రాలు}}

[[వర్గం:భూగోళశాస్త్రం]]
[[వర్గం:భూ విజ్ఞాన శాస్త్రాలు]]
[[వర్గం:సామాజిక శాస్త్రాలు]]</text>
      <sha1>0iwfvollgoptxlhlbf7yr94vij0n8t2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కరీంనగర్ జిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1351</id>
    <revision>
      <id>4953869</id>
      <parentid>4921090</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Meesa vyshnavi</username>
        <id>152481</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60970" sha1="70pg5jxv1sck89m0jimdtav5y0z5368" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = Karimnagar district
| settlement_type    = [[Districts of Telangana|District]] of [[Telangana]]
| total_type         = Total
| native_name        = 
| image_skyline      = LMD Reservoir Karimnagar.jpg
| image_alt          = 
| image_caption      = [[Lower Manair Dam]] reservoir, Karimnagar
| image_map          = {{maplink |frame=yes
|frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center
|text= '''Karimnagar district'''
|type=shape |id=Q15373
|stroke-colour=#C60C30
|stroke-width=2
|title= Karimnagar district of Telangana
|type2=line|id2=Q677037|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Telangana
}}
| map_alt            = 
| map_caption        = Location in Telangana
| coordinates        = {{Coord|18.43694|79.124167|display=inline,title}}
| coor_pinpoint      = Karimnagar
| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = [[India]]
| subdivision_type1  = [[States and union territories of India|State]]
| subdivision_name1  = [[Telangana]]
| subdivision_type2  = 
| subdivision_name2  = 
| established_title  = Established
| established_date   = 
| seat_type          = Headquarters
| seat               = [[Karimnagar]]
| parts_type         = [[List of mandals of Telangana|Mandalas]]
| parts_style        = para
| p1                 = 16
| area_total_km2     = 2,128
| area_footnotes     = 
| population_as_of   = 2011
| population_total   = 1005711
| population_footnotes = 
| population_urban   = 30.72%
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = [[Literacy in India|Literacy]]
| demographics1_info1 = 69.16%
| demographics1_title2 = Sex ratio
| demographics1_info2 = 993
| leader_title       = [[District collector]]
| leader_name        = [[పమేలా సత్పతి]] (ఐఏఎస్) (2023 అక్టోబరు 30)
| leader_title1      = 
| leader_name1       = 
| leader_title2      = 
| leader_name2       = 
| timezone1          = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1        = +05:30
| registration_plate = TG–02&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sakshipost.com/telangana/2016/10/13/vehicle-registration-codes-for-new-districts-in-telangana|title = Telugu States Latest News, Breaking News, News Headlines, Live Updates, Today Top News}}&lt;/ref&gt;
| blank_name_sec1    = 
| blank_info_sec1    = 
| blank_name_sec2    = 
| blank_info_sec2    = 
| website            = {{URL|http://karimnagar.telangana.gov.in/}}
| official_name      = 
}}

'''కరీంనగర్''' జిల్లా, [[తెలంగాణా]] రాష్ట్రంలోని 33 జిల్లాలలో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;”మూలం”&quot;&gt;http://www.mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Karimnagar.pdf&lt;/ref&gt;

== జిల్లా సరిహద్దులు ==
{{maplink|type=shape||text=కరీంనగర్ జిల్లా|frame=yes|frame-width=250|frame-height=250|zoom=8}}
జిల్లాకు ఉత్తరాన [[ఆదిలాబాద్ జిల్లా]], ఈశాన్యాన [[మహారాష్ట్ర]], [[చత్తీసుగఢ్]] రాష్ట్రాలు, దక్షిణాన [[హన్మకొండ జిల్లా]], ఆగ్నేయాన [[మెదక్ జిల్లా]], పశ్చిమాన [[నిజామాబాదు జిల్లా]] ఉంది.

== జిల్లా పేరు వెనుక చరిత్ర ==
{{వేదిక|తెలంగాణ|Telangana.png}}

కరీంనగర్, సయ్యద్ కరీముద్దీన్ ఖిలాదారు పేరుమీదుగా నామకరణం చేయబడింది. పురాతన కాలం నుండి [[చతుర్వేదాలు|వేద]] అభ్యాసన కేంద్రంగా ప్రసిద్ధిపొందింది. పూర్వం ఈ ప్రాంతానికి 'సబ్బినాడు' అని పేరు. కరీంనగర్, [[శ్రీశైలం]] లలో దొరికిన, [[కాకతీయులు|కాకతీయ రాజులు]] ప్రోల, ప్రతాపరుద్రుని శాసనాలు ఈ ప్రాంత ఘనమైన చరిత్రకు నిదర్శనాలు. కరినగరం కరి అనగా ఏనుగు, ఏనుగులు తిరిగే నగరం కావున ఈ నగరానికి కరినగరం అని పేరు వచ్చింది, కాలక్రమేణా కరీంనగర్ అని పిలువబడుతుంది.

== జిల్లా చరిత్ర ==
[[File:Apollo karimnagar.jpg|thumb|కరీంనగర్‌లో అప్పూలో రీచ్|230x230px]]
[[నిజాం]] పరిపాలనలో కరీంనగర్ ఒక రాజధాని. మాజీ భారత ప్రధానమంత్రి [[పి.వి.నరసింహారావు]], ప్రసిద్ధ కవులు [[సింగిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి|సింగిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి]] (సినారె), [[వేములవాడ భీమకవి]], పలు సుప్రసిద్ధ వ్యక్తులు కరీంనగర్ జిల్లాకు చెందినవారు. [[గోదావరి]] నది ఈ ప్రాంత సౌందర్యమును మరింత ఇనుమడింపజేస్తున్నది. కరీంనగర్ [[గోండ్లు]], [[కోయ|కోయలు]], [[చెంచులు]], [[లంబాడీలు]], [[ఎరుకల]], తొటి, మొదలైనటువంటి అనేక గిరిజన జాతులకు ఆవాసము. ఈ ప్రాంతీయులు సున్నితమైన లోహకళ అయినటువంటి వెండి నగిషీ పనిలో మంచి నిపుణులు.

[[1905]]కు పూర్వం ''ఎలగందల్ జిల్లా''గా ప్రసిద్ధి చెందింది.1905లో పూర్వపు వరంగల్‌ జిల్లా నుండి పరకాల తాలూకాను జిల్లాలో కలిపి, [[లక్సెట్టిపేట]], చెన్నూరు తాలూకాలను అదిలాబాద్‌ జిల్లాలో, [[సిద్దిపేట]] తాలూకాను మెదక్‌లో చేర్చి జిల్లాను 7 తాలూకాలతో పునర్‌వ్యవస్థీకరించి, కరీంనగర్ జిల్లాగా నామకరణం చేశారు.

కరీంనగర్ కు 30. కి.మీ. దూరంలో గోదావరి నది శాఖైన మూలవాగు తీరంలో [[వేములవాడ]] రాజరాజేశ్వరస్వామి పుణ్యక్షేత్రం ఉంది. ఇక్కడ శివరాత్రి ఉత్సవాలు కన్నుల పండుగగా జరుగుతాయి, గోదావరి తీరాన గల ప్రసిద్ధ [[కాళేశ్వర క్షేత్రము|కాళేశ్వర క్షేత్రం]] ఈ జిల్లాలో ఉంది. కరీంనగర్ కు ఉత్తరంగా 50 కి.మీ. దూరంలో గోదావరీ తీరంలోని [[ధర్మపురి]]లో [[శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి దేవాలయం]] ఉన్నది. ఇవికాక జగిత్యాల [[కొండగట్టు]] దగ్గర శ్రీఆంజనేయస్వామి ఆలయం ఎత్తైన పర్వతంపై ఉన్నది.


ది. [[హుజూరాబాద్|హజూరాబాద్]] సమీపానగల కొత్తగట్టు వద్ద అరుదైన [[శ్రీ మత్సగిరీంద్ర స్వామి]] వారి ఆలయం ఉంది. రామగుండం వద్ద ఉన్న [[ఫెర్టిలైజర్ కార్పోరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా]] బొగ్గు ముడిపదార్థంగా ఉపయోగించి ఎరువును తయారుచేసిన మొట్టమొదటి ఫ్యాక్టరీ. [[బొగ్గు|నల్ల బంగారం]] ఉత్పత్తిలో సిరులపంట పండిస్తున్న సింగరేణి కాలరీస్ కంపనీ కు, ఖజానాలో ఎక్కువ ఆదాయం లభించేది [[రామగుండం]] బొగ్గు గనుల నుంచే.

== భౌగోళిక స్వరూపం ==
* వర్షపాతం - 953 మి.మీ.
* అడవుల శాతం - 21.18
* నదులు: [[మానేరు నది|మానేరు]]. [[గోదావరి]] నది దాదాపు 283 కిలో మీటర్లు ఈ జిల్లాలో ప్రవహిస్తోంది.
== నది ==
● మానేరు నది

== ప్రాజెక్టులు ==

● లోయర్ మానేరు డ్యాం

== పంటలు==
● వరి,

● పత్తి,

● మొక్క జొన్న,

== పార్కులు==
● జింకలు పార్కు, ఉజ్వల పార్క్

== పరిశ్రమలు ==

=== నేషనల్ ధర్మల్ పవర్ ===
[[రామగుండం]] వద్ద 2,600 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసే నేషనల్ ధర్మల్ పవర్ స్టేషను‌లో ఒక భాగమైన ఎన్ టి పి సి (రామగుండం, తెలంగాణ, ఇండియా). ఇది దక్షిణ భారతదేశంలోని అతిపెద్ద విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రం. భారతదేశంలో ఐ ఎస్ ఓ 14001 సర్టిఫికేషన్ పొందిన ''' సూపర్ ధర్మల్ పవర్ స్టేషన్''' ఇది మాత్రమే. ఇది అంతర్జాతీయంగా 6వ శ్రేణిలో ఉన్న పవర్ జనరేటర్. దీని స్థాపిత పవర్ కెపాసిటీ 19,435 మెగావాట్లు. నవరత్న ఈ సంస్థ 25 సంవత్సరాల సర్వీసును పూర్తి చేసుకుని ప్రభుత్వ సంస్థలలో నవరత్న స్థాయికి చేరుకుంది.

==== సౌర విద్యుత్తు ====
రామగుండం వద్ద 10 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్తు ఉత్పత్తిని ఎన్.టి.పి.సి. సంస్థ ప్రారంభించింది. ప్రస్తుతం అక్కడ సౌరవిద్యుత్తు ఉత్పత్తి జరుగుతున్నది.

==== సింగరేణి కొలరీస్ కంపెని లిమిటెడ్ ====
గోదావరీ తీరంలో బొగ్గు అన్వేషణ, వినియోగానికి అధికారయుత సంస్థ '''సింగరేణి కొలరీస్ కంపెనీ లిమిఆటెడ్'''. సింగరేణి బొగ్గు గని దక్షిణ భారతదేశం లోని ఏకక బొగ్గుగని. ప్రస్తుతం తెలంగాణలో [[అదిలాబాద్]], [[కరీంనగర్]], [[ఖమ్మం]], [[హన్మకొండ జిల్లా|పూర్వపు వరంగల్ జిల్లాలలో]] ఈ సంస్థకు గనులు ఉన్నాయి.

==== కెసోరామ్ సిమెంట్ కర్మాగారం ====
'''కెసొరామ్ సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీ '''బిర్లా గ్రూప్ కంపెనీలలో ఒకటి. 1967లో ఇది అవతరించింది. ఒకరోజుకు 2500 మెట్రిక్ టన్నుల సిమెంటును ఉత్పత్తి చేస్తూ ఈ సిమెంట్ ప్లాంట్ దక్షిణ భారతదేశంలో అతి పెద్దదైన సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీ. ఈ కంపెనీ సాంకేతికంగా జాతీయ సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తూ అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే అంతర్జాతీయ సాంకేతికతను వాడుకుంటున్నది.
 
==== గ్రానైట్ పరిశ్రమ====
టాన్ బ్రౌన్, మేపిల్ బ్రౌన్ జాతి గ్రానైట్‌కు కరీంనగర్ జిల్లా అంతర్జాతీయ గుర్తింపును పొందింది. కరీంనగర్ జిల్లాలోని ఒడియారమ్ గ్రామం లోని గ్రానైట్ 2008 ఒలింపిక్స్ క్రీడల సమయంలో చైనా ఉపయోగించుకున్నది. చైనా ఉపయోగించుకున్నప్పటి నుండి ఈ గ్రానైట్ అంతరజాతీయ పరంగా ముఖ్యంగా ఆసియా దేశాలలో ప్రబలమైంది. జపాన్‌తో సహా ఆసియాదేశాలు కరీంనగర్ గ్రానైట్‌ను వివిధ ప్రాజక్ట్‌లకు ఉపయోగించుకుంటుంది. పలు దేశాలు గ్రానైటును ఉత్తమ నాణ్యత, తక్కువ వెలకు లభించిన కారణంగా వాడుకుంటున్నాయి. కరీంనగర్‌లో మనకొండూరు, మల్లైల్, కేశవపట్టణం, కరీంనగర్ మొదలైన మండలాలలో 600 లకు పైగా క్వారీలు విస్తరించి ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ అంతర్జాతీయంగా పేరొందిన క్వారీలు మాత్రం 20. ఒక మాసానికి 10,000 నుండి 12,000 క్యూబిక్ మీటర్ల గ్రానైట్ ఉత్పత్తులు కరీంనగర్ నుండి చైనా, ఇతర దేశాలకు ఎగుమతి ఔతుంది. కరీంనగర్ జిల్లా గ్రానైట్ ఆదాయం ఒక సంవత్సరానికి 500 కోట్ల రూపాయలు ఉంటుంది. రైల్వే శాఖ కూడా గ్రానైట్ ఎగుమతుల ద్వారా మంచి అదాయాన్ని పొందుతుంది. గ్రానైట్ రవాణా కొరకు కరీంనగర్, గంగదారా, ఉప్పల్ రైల్వే స్టేషను‌లలో ప్రత్యేక ప్లాట్‌ఫారములు నిర్మించబడ్డాయి. ఇక్కడి నుండి గ్రానైట్ [[చెన్నై]], [[కాకినాడ]] రేవుల ద్వారా చైనాదేశానికి ఎగుమతి చేయబడుతుంది. ఈ గ్రానైట్ [[చైనా]] దేశానికి పంపిన తరువాత అక్కడ పాలిష్ చేయబడి [[జపాన్]] వంటి ఆసియాదేశాలకు అమ్మబడుతుంది. బృహత్తరమైన గ్రానైట్ రాళ్ళను పైకి ఎత్తి పెట్టడానికి ఉపయోగిస్తున్న క్రేన్లు కూడా అనేక లక్షలు సంపాదిస్తున్నాయి. అలాగే [[గ్రాఫైట్]] ఎగుమతుల ద్వారా అనేకమందికి ఉపాధి కూడా లభిస్తుంది.

=== సాఫ్ట్‌వేర్ సంస్థలు  ===
కరీంనగర్ ఇప్పుడిప్పుడే అంకురిస్తున్న '''ఐటి ప్రొడక్ట్స్, స్టార్టప్స్''' యొక్క నిలయం . వీటిలో కొన్ని కంప్లీట్ ఐటి సొల్యూషన్స్, స్ఫూర్తి ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్, బ్లూ-రే టెక్నాలజీస్, పెన్సిల్ కోడర్స్ లాబ్స్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, మెలంగో లాబ్స్ ఐ ఎన్ సి, డి ఐ ఎస్ సి కంప్యూటర్
=== ఆరోగ్య సంరక్షణ ===

కరీంనగర్ గత రెండు దశాబ్ధాలుగా చుట్టుపక్కల తాలూకాలకు ప్రధాన ఆరోగ్యసంరక్షణా కేంద్రంగా ఉంటుంది. [[జగిత్యాల]], [[సిరిసిల్ల]], రామగుండం, [[కొడిమ్యాల్]], [[చెప్పియల్]], [[మంథని]], [[హుజూరాబాద్]], [[హుస్నాబాద్]], [[చొప్పదండి]], మల్యాల్, గంగాధర తాలూకాలకు కేంద్రమై ఉన్న కరీంనగర్ ఆరోగ్యసంరక్షణా కేంద్రంగా కూడా ప్రధానమైంది. జిల్లా మొత్తం నుండి రోగులు ఆరోగ్య సంరక్షణ కొరకు కరీంనగర్ మీద ఆధారపడుతుంటారు. ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి కూడా రోగులకు తగిన చికిత్స అందజేయడంలో కీలకపాత్ర వహిస్తుంది.

=== ఆస్పత్రులు ===
కరీంనగర్ జిల్లాలో [[ఎల్లారెడ్డిపేట]] మండలంలో అశ్వినీ హాస్పిటల్ ఉంది. జిల్లాలోనే మొదటి సారిగా పాము కాటుకు చికిత్స ప్రారంభించింది ఇక్కడే.

== పరిపాలనా విభాగాలు, నియోజక వర్గాలు ==
శాసనసభ నియోజకవర్గాలు 4

*[[మానుకొండూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం]],
*[[హుజురాబాద్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
*[[కరీంనగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]],
*[[చొప్పదండి|చొప్పదండి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

లోక్‌సభ స్థానాలు: 2

*[[పెద్దపల్లి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]
*[[కరీంనగర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]

=== స్థానిక స్వపరిపాలన ===

* పురపాలక సంఘాలు: [[కరీంనగర్]], [[జమ్మికుంట]], [[హుజూరాబాద్|హుజురాబాద్]],
*గ్రామ పంచాయితీలు: జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడిన గ్రామ పంచాయితీలుతో కలుపుకొని 306 గ్రామ పంచాయితీలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://telugu.v6news.tv/లిస్టు-విడుదల-తెలంగాణలో|title=తెలంగాణలో పంచాయితీల లెక్క ఇదే|website=|access-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331192739/http://telugu.v6news.tv/%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81-%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%B2-%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%B2%E0%B1%8B|archive-date=2018-03-31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== కొత్తగా ఏర్పడిన జిల్లాలలో చేరిన మండలాలు ==
భౌగోళికంగా కరీంనగర్ జిల్లాలో పునర్య్వస్థీకరణకు ముందు 57 మండలాలు ఉన్నాయి. పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా కరీంనగర్ జిల్లాలోని 57 పాత మండలాలు నుండి, కొత్తగా ఏర్పడిన [[జగిత్యాల జిల్లా]] 15 మండలాలతో,&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 226, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016&lt;/ref&gt; [[పెద్దపల్లి జిల్లా]] 11 మండలాలతో,&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 227, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016&lt;/ref&gt; [[రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లా]] 9 మండలాలతో&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 228, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016&lt;/ref&gt; కొత్త జిల్లాలుగా ఏర్పడ్డాయి. కొత్తగా ఏర్పడిన [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]]లో 4 మండలాలు,&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 233, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016&lt;/ref&gt; [[సిద్ధిపేట జిల్లా|సిద్దిపేట జిల్లా]]లో 3 మండలాలు,&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 240, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016&lt;/ref&gt; పూర్వపు [[హన్మకొండ జిల్లా|వరంగల్ పట్టణ జిల్లాలో]] ప్రస్తుతం హన్మకొండ జిల్లాలో 3 మండలాలు&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 231, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016&lt;/ref&gt; కలిసాయి.

=== జగిత్యాల జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు ===

{{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} 
# [[జగిత్యాల మండలం]]
# [[రాయికల్ మండలం|రాయకల్ మండలం]]
# [[సారంగపూర్ మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|సారంగాపూర్ మండలం]]
# [[ధర్మపురి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|ధర్మపురి మండలం]]
# [[పెగడపల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|పెగడపల్లి మండలం]]
# [[గొల్లపల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|గొల్లపల్లి మండలం]]
# [[కొడిమ్యాల మండలం]]
# [[మల్యాల మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మల్యాల మండలం]]
# [[కోరుట్ల మండలం]]
# [[మెట్‌పల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మెట్‌పల్లి మండలం]]
# [[మల్లాపూర్ మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మల్లాపూర్ మండలం]]
# [[ఇబ్రహీంపట్నం మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|ఇబ్రహీంపట్నం మండలం]]
# [[మేడిపల్లి మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|మేడిపల్లి మండలం]]
# [[కథలాపూర్ మండలం]]
# [[వెల్గటూర్ మండలం (జగిత్యాల జిల్లా)|వెల్గటూర్ మండలం]]
{{Div end}}

=== పెద్దపల్లి జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు ===
{{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} 
# [[పెద్దపల్లి మండలం]]
# [[ఓదెల మండలం]]
# [[సుల్తానాబాద్ మండలం]]
# [[జూలపల్లి మండలం]]
# [[ఎలిగేడు మండలం]]
# [[ధర్మారం మండలం]]
# [[రామగుండం మండలం]]
# [[శ్రీరాంపూర్ మండలం]]
# [[కమాన్‌పూర్ మండలం]]
# [[మంథని మండలం]]
# [[ముత్తారం మండలం (పెద్దపల్లి జిల్లా)|ముత్తారం మండలం]]
{{Div end}}

=== రాజన్న సిరిసిల్ల జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు ===
{{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} 
# [[సిరిసిల్ల మండలం]]
# [[గంభీరావుపేట మండలం (రాజన్న సిరిసిల్ల)|గంభీరావుపేట్ మండలం]]
# [[వేములవాడ మండలం]]
# [[చందుర్తి మండలం]]
# [[బోయినపల్లి మండలం]]
# [[యల్లారెడ్డిపేట్ మండలం]]
# [[ముస్తాబాద్ మండలం (రాజన్న సిరిసిల్ల)|ముస్తాబాద్ మండలం]]
# [[ఇల్లంతకుంట మండలం (రాజన్న సిరిసిల్ల)|ఇల్లంతకుంట మండలం]]
# [[కోనరావుపేట మండలం (రాజన్న సిరిసిల్ల)|కోనరావుపేట మండలం]]
{{Div end}}

=== జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు ===

*[[మల్హర్రావు మండలం]]
*[[కాటారం మండలం]]
*[[మహదేవ్‌పూర్ మండలం (జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా)|మహదేవ్‌పూర్ మండలం]]
*[[మహముత్తారం మండలం|మహాముత్తారం మండలం]]

== సిద్దిపేట జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు ==

*[[హుస్నాబాద్ మండలం]]
*[[అక్కన్నపేట మండలం]]
*[[కోహెడ మండలం]]
*[[బెజ్జంకి మండలం]]

=== పూర్వపు వరంగల్ పట్టణ (ప్రస్తుత హన్మకొండ జిల్లా) జిల్లాలో కలిసిన మండలాలు ===

*[[ఎల్కతుర్తి మండలం (వరంగల్ పట్టణ జిల్లా)|ఎల్కతుర్తి మండలం]]
*[[భీమదేవరపల్లి మండలం]]
*[[కమలాపూర్ మండలం (వరంగల్ పట్టణ జిల్లా)|కమలాపూర్ మండలం]]

== కరీంనగర్ జిల్లాలోని మండలాలు ==
పునర్య్వస్థీకరణ తరువాత కరీంనగర్ జిల్లాపరిధిలో 12 పాత మండలాలకు అదనంగా 4 కొత్త మండలాలు ఏర్పాటుతో కలిపి 16 మండలాలు, రెండు రెవెన్యూ డివిజన్లు ([[కరీంనగర్]], [[హుజూరాబాద్|హుజారాబాద్]]), 210 రెవెన్యూ గ్రామాలతో అవతరించింది. అందులో 5 నిర్జన గ్రామాలు.&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 225, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ptRaj&quot;&gt;పంచాయత్ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ వెబ్‌సైటులో [http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0220000000&amp;ptype=B&amp;button1=Submit కరీంనగర్ జిల్లా తాలూకాల వివరాలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930181325/http://panchayat.gov.in/adminreps/viewpansumR.asp?selstate=0220000000&amp;ptype=B&amp;button1=Submit |date=2007-09-30 }}. జూలై 26, 2007న సేకరించారు.&lt;/ref&gt;

{{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} 
# [[కరీంనగర్ మండలం]]
# [[మానకొండూరు మండలం]]
# [[తిమ్మాపూర్ మండలం]]
# [[గంగాధర మండలం]]
# [[రామడుగు మండలం]]
# [[చొప్పదండి మండలం]]
# [[చిగురుమామిడి మండలం]]
# [[హుజూరాబాద్ మండలం]]
# [[వీణవంక మండలం]]
# [[వి.సైదాపూర్ మండలం]]
# [[జమ్మికుంట మండలం]]
# [[శంకరపట్నం|శంకరపట్నం మండలం]]
# [[కొత్తపల్లి మండలం (కరీంనగర్)|కొత్తపల్లి మండలం]]*
# [[కరీంనగర్ గ్రామీణ మండలం]]*
# [[గన్నేరువరం మండలం]]*
# [[ఇల్లందకుంట మండలం (కరీంనగర్)|ఇల్లందకుంట మండలం]]*
{{Div end}} 
 
గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో  కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు (4)

== రవాణా వ్వవస్థ ==

=== రహదారి మార్గం ===
కరీంనగర్ [[హైదరాబాదు]]కు 162 కి.మీ., వరంగల్ 70 కిలోమీటర్లు, నిజామాబాదు నుండి150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. [[అదిలాబాదు]], [[నిజామాబాదు]], [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల తెలంగాణ స్టేట్ రోడ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ జోనల్ ప్రధాన కార్యాలయం కరీంనగర్ జిల్లాలో ఉంది. రోజుకు 2,500 బస్సులు దాటి వెళ్ళే చురుకైన బస్సు స్టేషను‌లలో కరీంనగర్ బస్‌స్టేషను ఒకటి. . ఇక్కడి నుండి [[హైదరాబాదు]], [[సికింద్రాబాద్]]కు మాత్రం వాల్వో బస్సుల వంటి అధునాతన బస్సులతో పాటు 300 బస్సులను నడుపుతుంటారు. అలాగే [[అదిలాబాదు]], [[నిజామాబాదు]], [[వరంగల్]], [[ఖమ్మం]], [[నల్గొండ]], [[విజయవాడ]], [[గుంటూరు]], [[పిడుగురాళ్ళ]], [[ఒంగోలు]], [[కావలి]], [[కందుకూరు]], [[నెల్లూరు]], [[పుట్టపర్తి]], [[తిరుపతి]] మొదలైన తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ లలోని ఊర్లకు బస్సులు నడుస్తుంటాయి . అలాగే ఇతర ప్రాంతాలైన ముంబాయి, భివంది, శిరిడీ, చంద్రపూరు, గద్చిరోలి, గొండియా, రామ్‌టెక్, అహిరి వంటి మహారాష్ట్రంలోని ఊర్లకు బస్సులను నడుపుతుంటారు. అలాగే కర్నాటక రాష్ట్రంలోని బెంగుళూరుకు వాల్వో బస్సులను నడుపుతుంటారు.

=== రైలు మార్గం ===
[[దస్త్రం:Karimnagar railway station.jpg|thumb|కరీంనగర్ రైల్వే స్టేషను వద్ద ఆగిన గూడ్స్ రైలు|230x230px]]
కరీంనగర్ '''సింగిల్ రైల్వే బ్రాడ్ గేజి లైన్''' చేత ఉత్తర తూర్పు రైల్వే (ఢిల్లీ నుండి చెన్నై) 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పెద్దపల్లి వద్ద అనుసంధానించబడి ఉంది.అలాగే కరీంనగర్ నుండి 48 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉన్న జగిత్యాల వద్ద ఉత్తర పడమట రైల్వే లైన్‌తో అనుసంధానించబడి ఉంది. ప్రతిరోజు (జగిత్యాల-సిరిపుర్‌కు పుష్-పుల్ పాసింజర్ అప్ అండ్ డౌన్), వారానికి ఒక సారి జగిత్యాల-విజయవాడలకు రైళ్ళను నడుపుతున్నారు. ఈ రైలు ప్రతి మంగళ, గురువారాలలో కరీంనగర్ రైల్వే స్టేషను ద్వారా పోతుంది. గ్రానైట్ రవాణా ద్వారా భారతీయ రైల్వేకు ఆదాయాన్ని సమకూర్చే అతి తక్కువ పట్టణాలలో కరీంనగర్ జిల్లా ఒకటి. అతి సమీపంలోని రైల్వే కూడలి [[ఖాజీపేట]]. అక్కడ నుండి సూపర్ ఫాస్ట్ ఎక్స్‌ప్రెస్‌తో సహా 147 రైళ్ళు ఈ రైలు మార్గం నుండి నడుస్తుంటాయి. ఈ మార్గం గుండా రాజధాని ఎక్స్‌ప్రెస్, ఎ పి ఎక్స్‌ప్రెస్ నడుస్తుంటాయి. 2009లో భారతీయ రైల్వే గుడ్స్- ఫ్రైట్ రవాణా సమయంలో కరీంనగర్ - జగిత్యాల రైల్వే ప్రథమ స్థానంలో ఉంది. {{fact}}భారతప్రభుత్వం హామీ ఇచ్చిన ప్రణాళికను అనుసరించి, కరీంనగర్ రైల్వే లైన్ల నిర్మాణం పూర్తి అయినట్లైతే, కరీంనగర్ రైల్వే జంక్షన్ తూర్పు- పడమర, ఉత్తర దక్షిణాల రైలు మార్గాను అనుసంధానించే పెద్ద రైల్వే కూడలిగా మారుతుంది.
* బి.ఆర్ అంబేద్కర్ స్టేడియం.

=== వాయు మార్గం ===
కరీంనగర్‌కు 50 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న రామగుండంలోని '''బసంత నగర్ కేశోరామ్ సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీ ''' వద్ద ఉన్న విమానాశ్రయం నుండి భారత ప్రభుత్వ సంస్థ ఎయిర్ ఇండియాలో అంతర్భాగంగా ఉన్న వాయుదూత్ విమానాలు నడిపే సమయంలో సర్వీసులు ఉండేవి. [[వాయుదూత్]] విమాన సేవలను నిలిపి వేసిన తరువాత ఈ విమానాశ్రయం వాడుకలో లేదు. 2010 లో ఈ విమానాశ్రయం చాలా ప్రముఖ వ్యక్తుల విమానాలు నిలపడానికి అత్యవసర పరిస్థితిలో [[ఎయిర్ ఇండియా]] విమానాలు నిలపడానికి వాడబడుతుంది. తెలంగాణా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తెలంగాణాలోని రెండవ విమానాశ్రయంగా ఈ విమానాశ్రయాన్ని అభివృద్ధి చేయాలని యోచిస్తుంది. కరీంనగర్‌కు సమీపంలోని ముఖ్య విమానాశ్రయం 162 కిలోమీటర్ల దూరంలో హైద్రాబాదు శివార్లలో గల '''[[రాజీవ్ గాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] '''.

== జనాభా లెక్కలు ==
{{bar box
|width=250px
|barwidth=100px
|title=Religions in Karimnagar
|titlebar=#E5E4E2
|left1=Religion
|right1=Percentage
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[హిందు]]|orange|80}}
{{bar percent|[[ముస్లిం]]|#00693E|15}}
{{bar percent|[[క్రిస్టియన్]]|#5218FA|4}}
{{bar percent|[[సిఖ్కు]]|#FF007F|1}}
}} 
* రాష్ట్ర వైశాల్యంలో జిల్లా వైశాల్యం శాతం - 4.29
* రాష్ట్ర జనాభాలో జిల్లా జనాభా శాతం - 4.59
* నగరీకరణ - 20.55%
[[2011]] భారతదేశ గణాంకాలను అనుసరించి,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan |title=Population statistics of towns and cities in india |website= |access-date=2006-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061117081029/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&amp;men=gcis&amp;lng=en&amp;dat=32&amp;geo=-104&amp;srt=npan&amp;col=aohdq&amp;pt=c&amp;va=&amp;srt=pnan |archive-date=2006-11-17 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; కరీంనగర్ జనసంఖ్య 2,99,660. వీరిలో పురుషుల శాతం 51% స్త్రీల శాతం 49%. సరాసరి అక్షరాస్యత శాతం 86.75%, ఇది జాతీయ అక్షరాస్యత 74.04% కంటే అధికం: వీరిలో పురుషుల అక్షరాస్యత 92.61%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 80.79%. కరీంనగర్‌లో, జనాభాలో 12% అరు సంవత్సరాలకంటే త్క్కువైన వారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |title=Population, population in the age group 0-6 and literates by sex - Cities/Towns (in alphabetic order): 2001 |website= |access-date=2004-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archive-date=2004-06-16 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== సంస్కృతి ==

* సంస్కృతి:-
కరీంనగర్ జిల్లాలో అత్యధికులు మాట్లాడే భాష తెలుగు. సంప్రదాయవస్త్రాలైన [[చీర]], [[ధోవతి]] లే కాకుండా అధునిక వస్త్ర ధారణ కూడా చేస్తుంటారు.
* పండగలు:-
కరీంనగర్ ప్రత్యేకత అయిన [[బతుకమ్మ పండుగ]]ను ఇక్కడి ప్రజలు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగ సందర్భంలో బతుకమ్మను అందమైన స్థానికంగా లభించే పూలతో అలకంకరించి సామూహికంగా సాంప్రదాయకమైన గీతనృత్యాలతో స్త్రీలు వేడుక చేసుకుంటారు. ఇతర హిందూ పండుగలైన ఉగాది, శ్రీరామనవమి, వినాయకచవితి, హోలి, శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి, దసరా, దీపావళి, సంక్రాంతి, మహాశివరాత్రి పండుగలు జరుపుకుంటారు. అలాగే ముస్లిములు రంజాన్, మొహరమ్ వంటి పండుగలు జరుపుకుంటారు. అలాగే క్రైస్తవులు క్రిస్‌మస్, గుడ్‌ఫ్రైడే జరుపుకుంటారు.
* ఆహార సంస్కృతి:-
కరీంనగర్ జిల్లా ప్రత్యేక ఆహారం పిండివంటలలో సకిలాలు ఒకటి. సాధారణంగా సంక్రాంతి పండుగ సందర్భంలో వీటిని ప్రతి ఇంట చేసుకుంటారు. బియ్యపు పిండి, నువ్వులు కలిపి తయారు చేసిన పిండిని నూనెలో దేవి వీటిని తయారు చేస్తారు.

కరీంనగర్‌లో అత్యధికులు హిందువులు. అయినా ఈ ప్రదేశం భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికి ముందు గుర్తించతగిన ముస్లిం పాలకుల చేత పాలించబడింది. కరీంనగర్‌లో హిందువుల శాతం 80%, ముస్లిముల శాతం 4%, సిక్కులు 1%. కరీంనగర్ జిల్లా అంతటా అనేక హిందూ ఆలయాలు, మసీదులు, చర్చిలు, గురుద్వారాలు ఉన్నాయి. ప్రజలు ప్రతి మతాన్ని గౌరవిస్తూ ఒకరితో ఒకరు సహకారంతో జీవిస్తున్నారు.

==సినిమా థియేటర్లు==
* 1 ప్రతిమ మల్టీప్లెక్సు థియేటర్ (2 తెరలు)
* 2 ABR మల్టీప్లెక్స్ భారత్ (3 స్క్రీన్లు) థియేటర్
* 3 శ్రీనివాస థియేటర్ ... మల్టీప్లెక్సు (3 తెరలు)
* 4 వెంకటసాయి థియేటర్
* 5 శ్రీ తిరుమల థియేటర్
* 6 రాజ థియేటర్
* 7 వెంకటేశ్వర థియేటర్
* 8 తిరందాజ్ థియేటర్
* 9 శివ థియేటర్
* 10 సాయికృష్న థియేటర్
* 11 మమత థియేటర్
* 12 రోజ్ థియేటర్ (మూసివేయబడింది)
* 13 బాలకృష థియేటర్ (మూసివేయబడింది)
* 14 నటరాజ్ థియేటర్ (మూసివేయబడింది)

== విద్యాసంస్థలు==

ఆంధ్రప్రదేశ్ వాయవ్యదిశలో ఉన్న విద్యావిషయ ప్రధాన కేంద్రాలలో కరీంనగర్ ఒకటి. కరీంనగర్ అనేక మేధావులను, రాజకీయ నాయకులను, కవులను, సాంకేతిక నిపుణులను పలు దశాబ్ధాలుగా తయారు చేసింది. ప్రధానమంత్రిగా సేవలందించిన '''[[పి. వి. నరసింహారావు]]''' వారిలో ఒకరు.

కరీనగర్ జిల్లాలోని విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు.
* [[శాతవాహన విశ్వవిద్యాలయం]], కరీంనగర్.
* జవహర్ లాల్ నెహ్రూ టెక్నోలాజికల్ యూనివర్సిటీ, కరీంనగర్, నాచుపల్లి.
* [[నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కన్‌స్ట్రక్షన|నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కన్‌స్ట్రక్షన్]] (ఎన్ ఎ సి ) ఈ విశ్వవిద్యాలయం ఒక ప్రాంతీయ విద్యాకేంద్రాన్ని కరీంనగర్ జిల్లా [[జగిత్యాల]] వద్ద స్థాపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nac.edu.in/contact.html/ |title=National Academy of Construction,Karimnagar region centre Tom 'n' Jerry is one of the best school |website= |access-date=2012-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120103125146/http://nac.edu.in/contact.html |archive-date=2012-01-03 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలల.
== ఆకర్షణలు==

కరీంనగర్ జిల్లాలో అనేక విధాల పర్యాటకుల ఆకర్షించే అనేక పర్యాటక కేంద్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో అతి ప్రధానమైనవి క్రింద వర్ణించ బడ్డాయి.
* పుణ్య క్షేత్రాలు: [[వేములవాడ]], [[ధర్మపురి]], [[మంథని]], [[కాళేశ్వరం]], [[కొండగట్టు]], [[బిజిగిర్‌షరేఫ్]]

[[చొప్పదండి శివకేశవాలయం]] ఎక్కడా లేని విధంగా శివుడు, విష్ణువు ముఖద్వారం ఎదురెదురుగా ఉంటాయి.చొప్పదండి సరస్వతి ఆలయం [[నిర్మాణంలో ఉంది]]

'''కరీంనగర్''' జిల్లాలో సున్నితమైన లోహకళ అయినటువంటి '''వెండి''' '''నగిషీ''' పనిలో (సిల్వర్ పిలిగ్రి) నాణ్యమైంది.'''వెండి''' తీగతో అపురూప కళాఖండాలను సృష్టించే ఈ కళకు '''కరీంనగర్‌ ప్రసిద్ధి .'''

==== ఎల్గండల్ కోట ====
{{main|ఎల్గండల్ కోట}}
కరీంనగర్ జిల్లాలో కరీంనగర్‌కు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో కామారెడ్డి రోడ్డు మార్గంలో మానేరు నదీతీరంలో తాటిచెట్ల మధ్య సుందర ప్రకృతిక నేపథ్యంలో ఎల్గండల్ కోట నిర్మించబడి ఉంది. చారిత్రకంగా ఈ ప్రదేశం అయిదు సామ్రాజ్యాల చేత పాలించబడింది. పురాతన జ్ఞాపక చిహ్నాలు కొండశిఖరాన ఉన్న కోట, తూర్పు ద్వారానికి వెలుపల ఉన్న బృందావన సరసు 1774 ఎ డి ఫాఫర్ -ఉద్ - దౌలా చేత నిర్మించబడింది. ముస్లిమ్ సన్యాసులైన సైయద్ షాహ్ మునావర్ క్వాద్రి సాహెబ్, దూలా షాహ్ సాహెబ్, సయద్ మరూఫ్ సాహెబ్, షాహ్ తాలిబ్ బిస్మిల్లా సాహెబ్, వాలి హైదర్ సాహెబ్ సమాధులు కదిలించినప్పుడు అక్కడ ఉన్న మినార్లు ఊగుతాయి. ఉన్నత పాఠశాల వద్ద మరోరెండు మీనార్లు ఉన్నాయి. ఈ మీనార్లు ఎక్కడానికి లోపలి నుండి మెట్లు ఉన్నాయి.

==== ఉజ్వలా పార్కు ====
కరీంనగర్ జిల్లా ఆకర్షణలలో ఉజ్వలా పార్కు ఒకటి. 2001లో ఈ పార్క్‌కు ప్రారంభోత్సవం జరిగింది. పొన్నం ప్రభకర్ పర్యవెక్ష్నలో ఉంధి ప్రకృతి మనోహరమైన వాతావరణంలో ఉన్న ఈ పార్క్‌ను సందర్శించడానికి కరీంనగర్ నుండి పర్యాటకులు అధికంగా వస్తుంటారు. కరీంనగర్ పర్యాటకులు అధికంగా సందర్శించే ప్రదేశం ఇది.

==== దిగువ మానేరు రిజర్వాయర్ ====
[[File:Manair Reservoir, India.jpg|thumb|కరీంనగర్ లోని మానేరు రిజర్వాయర్]]
[[దిగువ మానేరు డ్యామ్|దిగువ మానేరు]] రిజర్వాయర్ 1974లో ప్రారంభించబడి 1985లో నిర్మాణపు పనులు పూర్తి చేయబడ్డాయి. వర్షాకాలంలో ఈ రిజర్వాయర్ నీటి మట్టం అత్యధికంగా పెరుగుతుంది.

==== రాజీవ్ డీర్ పార్కు ====
దిగువ మానేర్ రిజర్వాయర్ సమీపంలో ఉన్న 30 ఎకరాల వైశాల్యంలో '''రాజీవ్ డీర్ పార్కు ''' కరీంనగర్ పర్యాటక ఆకర్షణలలో ఒకటి. ఇది కరీంనగర్ శివార్లలో ఉంది. 
==== వేములవాడ ====
కరీంనగర్ పట్టణానికి 35 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[వేములవాడ]]లో ఉన్న శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ ఆలయం హిందువులను విశేషంగా ఆకర్షించే అధ్యాత్మిక కేంద్రంగా విలసిల్లుతుంది. ఈ దేవాలయ కూడలికి అనేక మంది భక్తులు తరలి వస్తూ ఉంటారు.

==== ధర్మపురి ====
కరీంనగర్ జిల్లాలోని ధర్మపురిలో హిందూ ఆలయాలకు ప్రసిద్ధి. ఇక్కడ విష్ణుమూర్తి అవతారలలో ఒకటి అయిన నరసింహస్వామి ఆలయం, దక్షిణామూర్తితో ఉన్న శివాలయం, ఏక శిలలో చెక్కబడిన వినాయకుడు, సప్త మాతృకల శిల్పాలు, మహిషాసుర మర్ధిని అరవై స్తంభాలు కలిగిన ఆలయంలో ఉన్నారు, 5 వందల సంవత్సరాల పూర్వపు శ్రీ సీతారామ ఆలయం, అక్కాపల్లే రాజన్న మొదలైన పవిత్రక్షేత్రాలు ఈ జిల్లాను అధ్యాత్మిక సుసంపన్నం చేస్తున్నాయి.

==== కొండగట్టు ====
కరీంనగర్ 35 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉన్న కొండగట్టు వద్ద ఉన్న ఆంజనేయుడి ఆలయం ఉంది. ఈ ఆలయం 300 సంవత్సరాల క్రితం ఒక కౌహర్డ్ చేత నిర్మించబడినదని భావిస్తున్నారు. 160 సంవత్సరాల క్రితం తిరిగి ఈ ఆలయం కృష్ణారావ్ దేశ్‌ముఖ్ గారి చేత పునరుద్ధరణ చేయబడింది. ఈ ఆలయంలో 40 రోజుల దీక్ష వహించి పూజ చేసిన స్త్రీ మాతృమూర్తి ఔతుందని విశ్వసిస్తున్నారు. వేములవాడకు 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ ఆలయం కరీంనగర్‌ జిల్లాలో ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఆలయాలలో ఒకటి.
====ఎల్లారెడ్డిపేట====
కరీంనగర్కు 60 కిలోమీటర్లదూరంలో ఉన్న ఎల్లారెడ్డిపేటలో పూర్వం రాజులు నివసించిన రాజ భవనం, ఇప్పుడున్న ప్రభుత్వ పాఠశాలగా రూపుదిద్దుకుంది. ఈ పాఠశాల నుండి దక్షిణన ఉన్న జక్కుల చెరువుకు మధ్యలో ఒక సొరంగం ఉంది. అలాగే ఊరికి తూర్పున శ్రీ రేణుఖామాత ఆలయం ఉంది. ఆ దేవత ఊరి జనాలకు అండగా ఉండి అందరి బాధలను తీరుస్తూ నిత్యపూజలతో కొలువబడుతుంది.
====రాయికల్ జలపాతం====
[[రాయికల్ జలపాతం|రాయకల్ జలపాతం]], [[వరంగల్ జిల్లా]] కేంద్రానికి 43 కిలోమీటర్ల దూరంలో [[హన్మకొండ జిల్లా]] కరీంనగర్ జిల్లాల సరిహద్దుల్లో సైదాపురం దట్టమైన పచ్చని అటవీ ప్రాంతంలోని కొండకోనల నుంచి హోరెత్తే నీటి హొయల నిండైన జలపాతం ఇది. 170 అడుగుల ఎత్తులో నుండి కిందికి దూకుతున్న ఈ జలపాతం చుట్టుప్రక్కల ప్రాంతంలోని ఈ సుందర ప్రదేశం పర్యాటకులకు, ప్రకృతి ప్రేమికులకు కనులవిందును కలిగిస్తుంది.
=== బౌద్ధక్షేత్రాలు ===
ధూళికట్ట, పడుకాపూర్ బౌద్ధక్షేత్రాలు కూడా పరిఢవిల్లాయి.&lt;ref&gt;శతవసంతాల కరీంనగర్ జిల్లా (1905-2005), మానేరుటైమ్స్ ప్రచురణ, పేజీ 95&lt;/ref&gt;

== క్రీడలు==
కరీంనగర్ జిల్లా అనేక క్రీడా సౌలభ్యాలు ఉన్నాయి. జాతీయ అంతర్జాతీయ స్థాయి వివిధ క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.

== తీగల వంతెన ==
మానేరు నదిపై [[కరీంనగర్ కేబుల్ బ్రిడ్జి|తీగల వంతెన]] నిర్మించబడింది.

== జిల్లాలో ప్రముఖులు ==
[[పి.వి.నరసింహారావు]], [[సి.నారాయణరెడ్డి]], [[బద్దం ఎల్లారెడ్డి]], [[జి.వెంకట స్వామి]], [[సి.హెచ్.విద్యాసాగర్ రావు]], జువ్వాడి చొక్కారావు, [[ఎం. సత్యనారాయణరావు]], సి.హెచ్.హనుమంతరావు, [[ఘంటా చక్రపాణి]], [[ఈటెల రాజేందర్]], [[రసమయి బాలకిషన్]], [[గంగుల కమలాకర్]], [[దుద్దిల్ల శ్రీపాద రావు|దుద్దిళ్ల శ్రీపాదరావు]], [[ముద్దసాని దామోదర రెడ్డి|ముద్దసాని దామోదర్ రెడ్డి]], [[దుగ్గిరాల వెంకట్రావు|దుగ్గిరాల వెంకట్రావు ,]] [[సంటి అనిల్ కుమార్]] లాంటి ప్రముఖులు ఈ జిల్లాకు చెందినవారు.

● పైడి జై రాజ్,నటుడు, దర్శకుడు, నిర్మాత.తెలంగాణ నుండి మొదటి దాదా సాహెబ్ పాల్కే అవార్డు గ్రహీత.

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[కరీంనగర్ జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]
* [[కరీంనగర్ కేబుల్ వంతెన]]

==మూలాలు==
{{మూలాలు}}

== బయటి లింకులు==
* [https://web.archive.org/web/20090619074458/http://karimnagar.ap.nic.in/][[దుగ్గిరాల వెంకట్రావు|కరీంనగర్ జిల్లా అధికారిక వెబ్‌సైటు]]
* [https://web.archive.org/web/20060321224654/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/karimnagar.html][[దుగ్గిరాల వెంకట్రావు|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ సైటులో కరీంనగర్ వివరాలు]]
*[https://web.archive.org/web/20120617043251/http://eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=karimnagar&amp;info=krnhistory][[దుగ్గిరాల వెంకట్రావు|ఈనాడులో జిల్లా వివరాలు]]

{{తెలంగాణ}}
{{కరీంనగర్ జిల్లాకు చెందిన విషయాలు}}
{{కరీంనగర్ జిల్లా పురపాలక సంఘాలు}}
{{గోదావరి పరీవాహకం}}</text>
      <sha1>70pg5jxv1sck89m0jimdtav5y0z5368</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఏలూరు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1496</id>
    <revision>
      <id>4954026</id>
      <parentid>4763236</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>/* పరిశ్రమలు */</comment>
      <origin>4954026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43883" sha1="m3aw5yomfmcqsip65l1gtnebxzc6xvm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                       = ఏలూరు
| other_name                 = హేలాపురి
| settlement_type            = నగరం
| image_skyline                   = {{Photomontage
| photo1a      = District Collectorate of West Godavari (May 2019) 3.jpg
| photo2a      = Eluru Railway Station Main Entrance.jpg
| photo2b      = EluruBuddhaParkevening.jpg
| photo3a      = A view of Police quarters from Hotel Grand Arya.jpg
| spacing      = 2.5
| position     = centre
| border       = 0
| color        = white
|| size = 250
| foot_montage = }}
| image_alt                  = ఏలూరు నగర చిత్ర సంగ్రహం
| image_caption              = పైన: జిల్లా కలెక్టరు కార్యాలయం; మధ్య: పోలీసు నివాసాలు, గౌతమబుద్ధ పార్క్ క్రింద: ఏలూరు రైలు నిలయం
| image_flag                 =
| flag_alt                   =
| image_seal                 =
| seal_alt                   =
| image_shield               =
| shield_alt                 =
| etymology                  =
| nickname                   = 
| motto                      =
| image_map                  =
| map_alt                    =
| map_caption                =
| pushpin_map                = India Andhra Pradesh
| pushpin_label_position     = left
| pushpin_map_alt            =
| pushpin_map_caption        =
| coordinates                = {{coord|16|42|42|N|81|06|11|E|display=inline,title}}
| coor_pinpoint              =
| coordinates_footnotes      =
| subdivision_type           = [[దేశం]]
| subdivision_name           = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type1          = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1          =[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| subdivision_type2          = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాలు|జిల్లా]]
| subdivision_name2          =[[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]]
| established_title          = స్థాపితం
| established_date           = సా.శ. 2 వశతాబ్దం
| established_title1         = పట్టణంగా  గుర్తింపు
| established_date1          = 1866
| established_title2         =నగరంగా గుర్తింపు
| established_date2          =2005 ఏప్రిల్ 9
| founder                    =
| seat_type                  =
| seat                       =
| government_footnotes       =
| government_type            = [[స్థానిక స్వపరిపాలన|పట్టణ స్థానిక సంస్థ]]
| governing_body             = [[ఏలూరు నగరపాలక సంస్థ]]
| leader_title1              = [[పార్లమెంట్ సభ్యుడు]]
| leader_name1               = [[పుట్టా మహేశ్ కుమార్]] (TDP)
| leader_title2              = [[శాసనసభ సభ్యుడు]]
| leader_name2               = [[BADETI CHANTI]]  (TDP)
| leader_party               =
| leader_title               =
| leader_name                =
| unit_pref                  = Metric
| area_footnotes             =&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{cite web|title=Municipality Profile {{!}} Eluru Municipal Corporation|url=http://eluru.cdma.ap.gov.in/en/municipality-profile|website=eluru.cdma.ap.gov.in|access-date=2 April 2017|language=en|archive-date=11 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170311023926/http://eluru.cdma.ap.gov.in/en/municipality-profile|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_metro_footnotes       =&lt;ref name=&quot;EUDA&quot;&gt;{{Cite book|url=http://www.dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/uda/MA,Dt.01.01.2019-EUDA.pdf|title=Constitution of Eluru Urban Development Authority (EUDA) with Head Quarters at Eluru|publisher=Government of Andhra Pradesh|year=2019|location=Amaravati|pages=3|access-date=2022-07-09|archive-date=2022-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726165347/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/uda/MA,Dt.01.01.2019-EUDA.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2             = 11.52
| area_urban_km2             = 154
| area_metro_km2             = 3328.99
| elevation_footnotes        =
| elevation_m                = 22
| population_as_of           = 2011
| population_rank            = 
| population_footnotes       =
| population_total           = 214,414&lt;ref name=&quot;2011 table 2&quot;&gt;{{cite web |title=Cities having population 1 lakh and above |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf |publisher=Census of India 2011 |access-date=8 September 2019}}&lt;/ref&gt;
| population_metro           = 2,760,160&lt;ref name=&quot;EUDA&quot; /&gt;
| population_density_km2     = auto
| population_note            =
| population_demonym         = ఏలూరివారు
| demographics_type1              = అక్షరాస్యత వివరాలు
| demographics1_title1            = అక్షరాస్యులు
| demographics1_info1             = 
| demographics1_title2            = [[అక్షరాస్యత]] 
| demographics1_info2             = 
| demographics_type2              = [[భాష|భాషలు]]
| demographics2_title1            = [[అధికార భాష|అధికారిక]]
| demographics2_info1             = [[తెలుగు]]
| timezone1                       = [[భారతీయ ప్రామాణిక కాలం|IST]]
| utc_offset1                     = +05:30
| postal_code_type                = [[పిన్‌కోడ్|పిన్]]
| postal_code                     = 534***
| area_code_type                  = [[ప్రాంతీయ ఫోన్ కోడ్]]
| area_code                  = 8812
| registration_plate         = AP–39 NEW
| website                    = {{URL|http://eluru.cdma.ap.gov.in/te}}
| footnotes                  =
}}

'''ఏలూరు''' (ఎల్లొర్ ), [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని [[ఏలూరు జిల్లా]] నగరం, జిల్లా కేంద్రం. సమీపంలో గల [[కొల్లేరు సరస్సు]] ప్రముఖ పర్యాటక ఆకర్షణ.

==పేరు వ్యుత్పత్తి==
ఏల అన్న చిన్న ఏరు ఈ పట్టణ పరిసరాల్లో ప్రవహించడంతో ఏలూరు అన్న పేరు ఏర్పడివుంటుందని [[బూదరాజు రాధాకృష్ణ]] భావించాడు.&lt;ref name=&quot;కానూరి బదరీనాథ్&quot;&gt;{{cite journal|last1=బదరీనాథ్|first1=కానూరి|title=నాటి ‘వేంగీ విషయం’లోని (నేటి ప.గో.జిల్లా) కొన్ని గ్రామ నామాలు-వివరణలు|journal=సుపథ సాంస్కృతిక పత్రిక|date=2012-02-01|volume=12|issue=2|page=35}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
[[తూర్పు చాళుక్యులు]], వేంగి రాజధానిగా 1200 వరకు తీరాంధ్ర ప్రాంతాన్ని పరిపాలించినపుడు ఏలూరు వారి రాజ్యంలో భాగం. తరువాత [[కళింగ (చారిత్రక భూభాగం)|కళింగ రాజ్యం]], [[గజపతి వంశం|గజపతుల]] పరిపాలనలోకొచ్చింది. 1515లో [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీ కృష్ణదేవరాయలు]] గజపతుల నుండి దీనిని చేజిక్కించుకొన్నాడు. ఆ తరువాత [[గోల్కొండ]] నవాబు [[మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా]] వశమైంది. ఏలూరుకు సమీపములో ఉన్న [[పెదవేగి]], [[గుంటుపల్లె]] ([[జీలకర్రగూడెం|జీలకర్ర గూడెం]]) గ్రామాలలో ఇందుకు సంబంధించిన అనేక చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నాయి.{{citation needed|January 2018}}

బ్రిటిష్ వారి కాలంలో ఉత్తర సర్కారు ప్రాంతాలను జిల్లాలుగా విభజించినప్పుడు [[ఏలూరు]]ను [[మచిలీపట్నం]] జిల్లాలో చేర్చారు. తరువాత 1859లో గోదావరి జిల్లాలో భాగమైంది. తరువాత [[కృష్ణా జిల్లా]]కు కేంద్రంగా ఉంది. 1925లో [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాలను ఏర్పరచినపుడు ఆ జిల్లాకు కేంద్రంగా ఏలూరు అయ్యింది.

[[కృష్ణా నది|కృష్ణానది]] నుండి వచ్చే [[ఏలూరు]] కాలువ, గోదావరి నుండి వచ్చే [[ఏలూరు]] కాలువ, తమ్మిలేరు - ఇవి మూడూ పాలగూడెం (మల్కాపురం) వద్ద కొల్లేరులో కలుస్తాయి. అందువలన హేలాపురి అనే పేరు సాహిత్యపరంగా వాడుకలోకి వుచ్చింది . తూర్పు లాకుల దాకా గోదావరి నీళ్ళు, పడమటి లాకుల దాకా కృష్ణ నీళ్ళూ. కృష్ణ ఎత్తు, గోదావరి పల్లం కావున నదులు కాలవలో సమతలంగా కలపడానికి తూర్పు లాకులు, పడమటి లాకులు ఉండేవి. ఆ లాకులు ముయ్యడం, తియ్యడం, పడవలని జాగ్రత్తగా కాలవలోకి పంపించడం చూడటానికి ఎంతో ముచ్చటగా ఉండేది. [[చైత్రమాసము|చైత్ర]] [[వైశాఖమాసము|వైశాఖ]] మాసాల్లో లాకులు కట్టేసి కాలవ మూసేసే వాళ్ళు. అప్పుడు కాలవ ఎండి పోయేది. మళ్ళీ మృగశిర కార్తెలో, కాలవ వదిలే వాళ్ళు. ఆ కాలవ నీళ్ళే పంపుల చెరువుల్లోకి పట్టి ఉంచేవాళ్ళు. కాలక్రమేణా కాలవలో సమృద్ధిగా నీళ్ళు వుండకపోవడంతో, పడవలు తిరగడం ఆగిపోయింది. పంపుల చెరువులు పూడిపొయ్యాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://eemaata.com/em/issues/200311/483.html |title=&quot;ఈ మాట&quot; అంతర్జాల పత్రికలో వేమూరి వేంకటేశ్వరరావు వ్యాసం. |access-date=2008-04-06 |archive-date=2008-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080624142347/http://www.eemaata.com/em/issues/200311/483.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

పట్టణం ఎదుగుదల ఫలితంగా 2005 ఏప్రిల్‌లో ఏలూరు మునిసిపాలిటీని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వం మునిసిపల్ కార్పొరేషన్‌గా మార్చింది. ఆ సమయంలో చుట్టుప్రక్కల కొన్ని గ్రామాలు ఏలూరు నగరంలో కలుపబడ్డాయి. ఆ విధంగా నగర జనాభా 3, 50, 000కు చేరుకొంది.{{citation needed|January 2018}} 2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ ఫలితంగా ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గ పరిధితో [[ఏలూరు జిల్లా]] కేంద్రంగా మారింది.

==భౌగోళికం==
భౌగోళికంగా ఏలూరు అక్షాంశ రేఖాంశాలు {{Coord|16.7|N|81.1|E|}}.&lt;ref&gt;[http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Eluru.html Falling Rain Genomics, Inc - Eluru]&lt;/ref&gt; సముద్ర తలం నుండి ఎత్తు 22[[మీటర్|మీటర్లు]]. (72[[అడుగు|అడుగులు]]) . [[బంగాళాఖాతం]] తీరం నుండి ఏలూరు 40 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది. రాష్ట్ర రాజధాని [[అమరావతి]] నుండి ఈశాన్యంగా 78 కి.మీ దూరంలో ఉంది. [[విజయవాడ]] నుండి 63 కి.మీ. [[రాజమండ్రి]] నుండి 98 కి.మీ. దూరంలో ఈ రెండు నగరాల మధ్య ఉంది.

ఇది ప్రధానంగా ఉష్ణమండల వాతావరణం కలిగిన ప్రాంతం. ఏప్రిల్, మే, జూన్ నెలలు బాగా వేడిగా ఉంటాయి. ఏలూరులో రికార్డయిన అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత 51.7 డిగ్రీలు సెంటీగ్రేడ్, అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత 12.9 0 డిగ్రీలు సెంటీగ్రేడ్.

== పట్టణం స్వరూపం==
[[దస్త్రం:Eastern Locks on Tammileru near Eluru.jpg|thumb|తమ్మిలేరుపై నిర్మించిన తూర్పు లాకులు (విహంగ వీక్షణం)]]
[[ఫైలు:Eluru from overbridge.JPG|thumb|right|ఓవర్ బ్రిడ్జి పైనుండి దృశ్యం]]
[[ఫైలు:APtown Eluru FireStationCentre.JPG|right|thumb|ఫైర్ స్టేషను సెంటర్]]
[[ఫైలు:Eluru Ramamahal centre.JPG|right|thumb|రమామహల్ సెంటర్]]
[[ఫైలు:Eluru Peddabazar.JPG|thumb|right|ఏలూరు పెద్దబజారు]]
నగరానికి ఒక ప్రక్క పల్లపు ప్రాంతాలు (కొల్లేరు, కైకలూరు), మరొక ప్రక్క మెరక ప్రాంతాలు (చింతలపూడి, జంగారెడ్డిగూడెం) ఉన్నందున ఇక్కడి నిత్య జీవనంలో రెండు ప్రాంతాల ప్రభావం కనిపిస్తుంది. మెరక ప్రాంతమైన చింతలపూడి వైపు నుండి వచ్చే తమ్మిలేరు వాగు ఏలూరి చివర అశోక్ నగర్ వద్ద రెండుగా చీలుతుంది . ఎడమవైపు చీలిన వాగు [[తంగెళ్లమూడి (ఏలూరు)|తంగెళ్లమూడి]] మీదుగా ప్రవహిస్తూ నగరానికి ఒక వైపు సరిహద్దుగా ఉంటుంది. రెండవ చీలిక ఆశోక్ నగర్, అమీనా పేట మీదుగా ప్రవహిస్తూ బస్‌స్టాండు, సి.ఆర్.రెడ్డి కాలేజీ పక్కగా ప్రవహిస్తూ, నగరానికి వేరే సరిహద్దుగా కనిపిస్తుంది. ఈ రెండు చీలికలమధ్య డెల్టాలా ఏలూరు ప్రధాన నగరం వుంటుంది. ఈ కారణం వల్లే నాగిరెడ్డి గూడెం ప్రాజెక్ట్ కట్టక మునుపు ఏలూరు ముంపుకు గురి అయ్యేది.{{citation needed|January 2018}}

కృష్ణానదినుండి వచ్చే ఏలూరు కాలువ పట్టణం మధ్యలో నైఋతి నుండి ఈశాన్యం దిశగా ప్రవహిస్తుంది. [[తమ్మిలేరు]] అనే యేరు [[ఖమ్మం]] జిల్లా [[పాల్వంచ]]లో మొదలవుతుంది. ఖమ్మం, కృష్ణా, పశ్చిమ గోదావరి జల్లాలలో సుమారు 120 మైళ్ళు ప్రయాణించి కొల్లేరులో కలుస్తుంది. ఏలూరులో ఎఫ్.సి.ఐ. గోడౌనుల దగ్గర రెండుగా చీలుతుంది. ఆ చీలికలు మొండికోడు, పెదయడ్లగాడి అనే రెండు స్థలాల వద్ద కొల్లేరులో కలుస్తాయి.{{citation needed|January 2018}}

===ముఖ్య ప్రాంతాలు ===
[[ఏలూరు పట్టణ మండలం]] లోని [[చోదిమెళ్ళ]],[[తంగెళ్లమూడి (ఏలూరు)|తంగెళ్లమూడి]],[[శనివారపుపేట]],[[గవరవరం (ఏలూరు)|గవరవరం]], వెంకటాపురం,[[కొమడవోలు (గ్రామీణ)|కొమడవోలు]], [[పోణంగి]] ఏలూరు నగర పరిధిలోకి వచ్చాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Andhra Pradesh Gazette No:663, G.348|url=https://apegazette.cgg.gov.in/uploadGazette_view?filePath=eyJhbGciOiJIUzI1NiJ9.eyJpc3MiOiJodHRwczovL2FwZWdhemV0dGUuY2dnLmdvdi5pbi9zZWFyY2hBbGxHYXpldHRlcyIsImlhdCI6MTc0NTQ4MDExOCwic3ViIjoiL1VwbG9hZHMvQVBHQVpFVFRFL2dhemV0dGVzLzE2ODY4MjgxNzk2MDMucGRmIn0.VKrOzC6Z3B7c-TShzC12rCKQ4Gx0lgNFSmHA_T2v9ig|date=2023-06-15}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

నగరం ప్రధానంగా జాతీయ రహదారి వెంట విస్తరించి ఉంది. పట్టణం మధ్యగా తమ్మిలేరు కాలువ ప్రవహిస్తుంది. స్థూలంగా పట్టణాన్ని I టౌన్ (తమ్మిలేరు కాలువకి ఆవల వున్న ప్రాంతం), II టౌన్ (తమ్మిలేరు కాలువకి ఇవతల వున్న ప్రాంతం) గా విభజించవచ్చు. అయితే పోస్టల్ వారి ప్రకారం ఏలూరు-1 (తమ్మిలేరు కాలువ నుండి తూర్పు వైపు వున్న ప్రాంతం), ఏలూరు-2 ( పవర్ పేట, ఆర్ ఆర్ పేట తదితర ప్రాంతాలు), ఏలూరు-3 (శనివారపు పేట), ఏలూరు-3 (చాటపర్రు ప్రాంతం), ఏలూరు-5 (రైల్వే స్టేషన్, ఆదివారపు పేట ప్రాంతాలు, తంగెళ్ళమూడి, ఏలూరు-6 (నరసింహారావు పేట, అమీనా పేట, అశోక్ నగర్ ప్రాంతాలు), ఏలూరు-7 (వట్లూరు, విద్యా నగర్, శాంతినగర్, సత్రంపాడు ప్రాంతాలు) లుగా విభజించబడింది. 
ప్రధాన విభాగాలు{{citation needed|January 2018}}
* వ్యాపార కేంద్రాలు: మెయిన్ బజారు, ఆర్.ఆర్. పేట, బిర్లా భవన్ సెంటర్, చాటపర్రు రోడ్ సెంటర్, ఘడియారపు స్తంభం, నరసింహా రావు పేట, పత్తేబాద, జి యన్ టి రోడ్. 
* ప్రయాణ కేంద్రాలు: పెద్ద రైల్వే స్టేషను, పవర్ పేట రైల్వే స్టేషను, వట్లూరు రైల్వే స్టేషన్, క్రొత్త బస్ స్టాండు, పాత బస్ స్టాండు, ఆశ్రం హాస్పిటల్.
* వైద్య కేంద్రాలు: ఆర్ ఆర్ పేట, రామ చంద్రరావు పేట, వెంకట్రావు పేట, పెద్దాసుపత్రి, ఆశ్రం హాస్పిటల్, మెడికల్ కాలేజీ 
* కూడళ్ళు: I టౌన్: గడియారపు స్తంభం సెంటర్, పెద్ద వంతెన సెంటర్, కర్ర వంతెన సెంటర్, వసంత మహల్ సెంటరు, బిర్లా భవన్ సెంటర్, కొత్త రోడ్డూ, వంగాయగూడెం సెంటర్ చౌరాస్తా, జ్యూట్ మిల్ జంక్షన్
* II టౌన్ కూడళ్ళు: పాత బస్ స్టాండు సెంటర్, పవర్ పేట సెంటర్, ప్రెస్ గేటు సెంటర్, రమామహల్ సెంటరు, మధులత సెంటర్, విజయవిహర్ సెంటర్, ఫైర్ స్టేషన్ సెంటరు
* ప్రధాన నివాస కేంద్రాలు: పవర్ పేట, గాంధీ నగరం, కొత్త పేట, నరసింహారావు పేట, రామచంద్రరావు పేట, విద్యా నగర్, శాంతినగర్, సత్రంపాడు, ఖాదర్ జండా, ఖతీబ్ వీధి, ఆదివారపు పేట, పెన్షన్ మొహాల్ల, అమీన పేట, అశోక్ నగర్, ఇస్రేల్ పేత, పత్తేబాద, గవరవరం, తంగెళ్ళమూడి.
* విద్యా కేంద్రాలు: సత్రంపాడు (డిగ్రీ, పి.జి., బి.యిడి, పాలిటెక్నిక్ కాలేజీ, ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ తదితర సి.ఆర్.ఆర్ కాలేజీలు, రామచంద్ర ఇంజనీరింగ్ కాలేజీ) ఆర్ ఆర్ పేట, విద్యానగర్, గవరవరం (సెయింట్ దెరిసాస్ కాలేజీలు, సెయింట్ జేవియర్ స్కూల్స్) దుగ్గిరాల (డెంటల్ కాలేజీ), మల్కాపురం (ఆశ్రం హాస్పిటల్, మెడికల్ కాలేజీ)
* నగరంలో కలిసిపోయిన పరిసర గ్రామాలు: తంగెళ్ళమూడి, సత్రంపాడు, గవరవరం, శనివారపుపేట, చోదిమెళ్ళ, చాటపర్రు.
* మెహర్ బాబా సెంటర్, కట్టా సుబ్బారావు తోట, ఏలూరు

==జనగణన గణాంకాలు==
2011 జనాభా ప్రకారం, ఈ నగర జనాభా 217, 876.&lt;ref name=profile /&gt;&lt;ref name=census&gt;{{cite web |title=District Census Handbook – West Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2815_PART_B_DCHB_WEST%20GODAVARI.pdf|website=Census of India|accessdate=18 January 2015|pages=22–23, 54|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
1901లో పట్ణ జనాభా 33, 521 మాత్రమే ఉండేది. 1991 నాటికి ఇది 2, 12, 866 కు చేరుకొంది. 1991 లెక్కల ప్రకారం [[అక్షరాస్యత]] 72%. 1981-91 మధ్యకాలంలో 26.63% అక్షరాస్యతా వృద్ధి నమోదయ్యింది. 2001లో జనాభా 2, 15, 642.

==పరిపాలన==
1866 లో మునిసిపాలిటిగా ఏర్పడింది. (దేశంలో రెండవ మోడల్ మునిసిపాలిటి) 2005 లో మునిసిపల్ కార్పొరేషన్ గా గుర్తించబడింది. ఏలూరు ప్రస్తుతం ఒక స్పెషల్ గ్రేడ్ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|title=Statistical Information of ULBs and UDAs|access-date=2016-10-21|archive-date=2016-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161004210748/http://www.dtcp.ap.gov.in/webdtcp/pdf/List%20of%20ULBs.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; [[ఏలూరు నగరపాలక సంస్థ]] నగర పరిపాలన నిర్వహిస్తుంది.

== రవాణా సౌకర్యాలు ==
{{main|ఏలూరు రవాణా}}[[File:Eluru BUs New.jpg|thumb|ఏలూరు కొత్త బస్టాండ్]]

ఏలూరు నగరం, [[రహదారి|రోడ్డు]], [[రైలు]], జలమార్గాల ద్వారా ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నగరాలు, పట్టణాలు చాలా బాగా అనుసంధానించబడి ఉంది.

===రోడ్డు మార్గాలు===
[[జాతీయ రహదారి 16 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 16]] పై ఈ నగరం ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=National Highways in A.P|url=http://www.aponline.gov.in/Quick%20Links/Departments/Transport,%20Roads%20and%20Buildings/CE%20(R&amp;B),%20National%20Highways/About/index.html|publisher=AP Online Portal|accessdate=4 August 2014|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20131010072137/http://www.aponline.gov.in/Quick%20Links/Departments/Transport%2C%20Roads%20and%20Buildings/CE%20%28R%26B%29%2C%20National%20Highways/About/index.html|archive-date=10 అక్టోబరు 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Brief of Roads|url=http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&amp;oId=11|website=Roads and Buildings Department|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=22 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112040124/http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&amp;oId=11|archive-date=12 జనవరి 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ఏలూరు పాత బస్సు స్టేషన్'', ''ఏలూరు కొత్త బస్సు స్టేషన్''ల ద్వారా [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్ రవాణా సంస్థ]] బస్సు నడుపుతోంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apsrtc.gov.in/Bus%20Stations.aspx|title=జిల్లాలోని బస్ స్టేషన్లు|access-date=2016-07-02|website=|archive-date=2016-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322233330/http://apsrtc.gov.in/Bus%20Stations.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Eluru bus stand in bad shape|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/eluru-bus-stand-in-bad-shape/article3138332.ece|date=26 మే 2016 }}&lt;/ref&gt;

===రైలు మార్గాలు===
[[దస్త్రం: Eluru railway station arch.jpg | thumb|ఏలూరు రైల్వే స్టేషన్]]

[[ఏలూరు రైల్వే స్టేషను]] [[విజయవాడ రైల్వే డివిజను|విజయవాడ రైల్వే డివిజన్లో]] [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే జోన్]]కు చెందిన ఒక రైల్వే స్టేషను.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Divisional info |url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/cris/uploads/files/1448370249434-Division%20Profile.pdf|publisher=Indian Railways|accessdate=10 February 2016|format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[పవర్‌పేట రైల్వే స్టేషను]], [[వట్లూరు రైల్వే స్టేషను]] నగరానికి చెందిన శాటిలైట్ స్టేషన్లు. ఈ స్టేషన్లు [[హౌరా-చెన్నై ప్రధాన రైలు మార్గము]] పై ఉన్నాయి.

===వాయు మార్గం===
[[విజయవాడ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] ఏలూరుకు సమీపంలో ఉన్న విమానాశ్రయం (35 కి.మీ).

=== జలమార్గం ===
జాతీయ జలమార్గం 4 గా ప్రకటించబడిన జలమార్గం తీర ప్రాంతం వెంబడి కాకినాడ కాలువ, ఏలూరు కాలువ, [[కొమ్మమూరు కాలువ]], [[బకింగ్‌హాం కాలువ]] ద్వారా వెళ్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2016-05-29/Speed-up-acquisition-for-inland-waterways-Collector-tells-officials/231242|title=Speed up Aquisation for Inland waterways}}&lt;/ref&gt;

==రక్షణ వ్యవస్థ==
ఏలూరులో శాంతిభద్రతల కొరకు ఎనిమిది పోలీసు స్టేషన్లు నిర్వహించబడుతున్నవి. వీటిలో, ఒక మహిళా పోలీసు స్టేషను, ఒక ట్రాఫిక్ పోలీసు స్టేషనూ ఉన్నాయి. ఇవి ''అదనపు జ్యుడీషియల్ ఫస్ట్ క్లాస్ మేజిస్ట్రేట్'' పరిధిలోకే ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Territorial Jurisdiction of Criminal Courts|url=http://ecourts.gov.in/west-godavari/territorial-jurisdiction-criminal-courts|website=Official Website of District Court of India|accessdate=12 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112205303/http://ecourts.gov.in/west-godavari/territorial-jurisdiction-criminal-courts|archive-date=12 జనవరి 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== విద్యా సదుపాయాలు ==
[[File:Aerial_view_of_Siddhartha_school_in_Tangellamudi,_Eluru.jpg|link=|thumb|తంగెళ్ళమూడిలోని సిద్ధార్థ పాఠశాల ఏరియల్ వ్యూ]]
[[దస్త్రం:Indian Institute of Oil Palm Research Building.jpg|thumb|ఇండియన్ ఇంస్టిట్యుట్ అఫ్ అయిల్ పాం రీసర్చ్]]
[[దస్త్రం:Aerial view of SVN High school.jpg|thumb|నగర సమీపంలోని ఒక కళాశాల]]
[[ఫైలు:Eluru CRR Engineering College.JPG|right|thumb|సర్ సి.ఆర్.రెడ్డి ఇంజినీరింగ్ కాలేజి, వట్లూరు, ఏలూరు వద్ద]]
వాటిలో కొన్ని:
* ఈదర సుబ్బమ్మ దేవి మునిసిపల్ ఉన్నత పాఠశాల&quot; చాలా కాలంనుండి నడుస్తున్న ఉన్నత పాఠశాల.
* &quot;శ్రీ గాంధీ ఆంధ్ర జాతీయ మహావిద్యాలయం ఉన్నత పాఠశాల&quot; కూడా చాలా కాలంనుండి నడుస్తున్న ఉన్నత పాఠశాల.
* &quot;[[సర్ సి.ఆర్.రెడ్డి విద్యాసంస్థలు]]&quot; -ఇవి సర్ కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి గారి పేరు మేద నిర్మించబడ్డాయి. 1945లో ప్రాంభమైనవి. ఈ సంస్థలచే నిర్వహింపబడుతున్న విద్యాలయాలు: పబ్లిక్ స్కూలు, మోడల్ ఉన్నత పాఠశాల, జూనియర్ కాలేజి, డిగ్రీకాలేజి, పి.జి. కాలేజి, లా కాలేజి, బి.ఎడ్. కాలేజి. వీరి మహిళల కాలేజి, పాలిటెక్నిక్ కాలేజి, ఇంజినీరింగ్ కాలేజి ఏలూరు పరిసర గ్రామమైన [[వట్లూరు (ఏలూరు)|వట్లూరు]]లో ఉన్నాయి.{{citation needed|January 2018}}
* &quot;సెయింట్ థెరిసా విద్యా సంస్థలు&quot; - సెయంట్ థెరిసా విద్యా సంస్థలు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో మహిళా విద్యాభివృద్ధికి ఎంతో చేయూతనిచ్చాయి. వీటిలో బాలికల పాఠశాల, ఉన్నత పాఠశాల, జూనియర్ కాలేజి, డిగ్రీ కాలేజి, పి.జి. కాలేజి ఉన్నాయి.
* &quot;ఆశ్రం మెడికల్ కాలేజి&quot; - (మల్కా పురమ్ వద్ద) దీనికి దగ్గరలో ఆటో నగర్ వద్ద నిర్మించారు. ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో పెద్ద మెడికల్ కళాశాలల్లో ఇది ఒకటి.

==వైద్య సదుపాయాలు ==
* ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి - జిల్లా ప్రభుత్వ ఆసుపత్రి (పెద్దాసుపత్రి) 350 పడకల
* ఆశ్రం వైద్య కళాశాల ఆసుపత్రి - మెడికల్ కాలీజికి అనుబంధంగా ఉంది. 780 పడకలతో ముఖ్యమైన అన్ని సదుపాయాలతో నిర్మింపబడింది. 
* డీ పాల్ దంత వైద్య శాల/ దంత వైద్య కలాశాల - ఇది దుగ్గిరాల సమీపంలో వుంది, ఇది రాష్ట్రం లోనే పెద్ద దంత వైద్య కలాశాల.
* పెదవేగి చర్మ వైద్య శాల - ఇక్కడ అన్ని రకాల చర్మ వ్యాధులు నివారించ బడతాయి, కుష్టు వ్యాధికి మందు కూడా ఉచితముగా ఇస్తారు.
==పరిశ్రమలు ==
* అంబికా గ్రూప్ - 60 యేళ్ళపైగా ఈ వ్యాపార సంస్థ ఉత్పత్తి చేసే &quot;అంబికా దర్బార్ బత్తి&quot;, మరి కొన్ని అగర్‌బత్తిలు దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు కలిగి ఉన్నాయి. ఈ గ్రూప్ అధిపతులు ఇంకా సినిమా నిర్మాణం, విద్యుత్తు, హోటళ్ళు వంటి మరికొన్ని వ్యాపారాలు కూడా నిర్వహిస్తున్నారు.
* జూట్ మిల్లు - ఈస్టిండియా కమర్షియల్ కార్పొరేషన్ వారి జనపనార పరిశ్రమ పట్టణం నడిబొడ్డున ఉన్న పెద్ద పరిశ్రమ. గోనె సంచులు, ఇతర [[జనపనార]] ఉత్పత్తులు వీరి ఉత్పాదనలు. జుట్ మిల్లు శాశ్వతంగా ముయబడింది.
* చేపలు, రొయ్యలు పరిశ్రమలు: దీనికి కారణం కొల్లేరు, దాని చుట్టుతా ఉన్న చేపల చెరువులు, రొయ్యల చెరువులు. 
* వస్త్రాలు: పత్తేబాదలో ముఖ్యంగా [[చీర]]లు నేస్తారు.
* తివాచీ, చేనేత పరిశ్రమలు - ఏలూరులో తివాచీలు అధికంగా మహమ్మదీయులచే నేయబడుతున్నాయి. ఎక్కువగా ఎగుమతి చేయబడుతున్నాయి.
* రిలయన్స్: సోమవరపుపాడు వద్ద ఉంది.
* ఆటో నగర్: ఆశ్రం ఆసుపత్రికి వెళ్లేదారిలో పెద్ద రైల్వే స్టేషనుకి చేరువలో ఉంది.

==సంస్కృతి==
=== ఉత్సవాలు ===
* కొల్లేరు జాతర
* వేంగి ఉత్సవం - ఇది [[పెదవేగి]] ([[వేంగి]]), ఏలూరు, పట్టిసీమలలో నిర్వహించబడుతుంది..
* బలివే తిరుణాలు, [[బలివే]]
* పెద్దింటమ్మ తిరుణాల్లు, [[కొల్లేటికోట]]
* అచ్చమ్మ పేరంటాళ్ళు తిరణాలు, [[గాలాయగూడెం]]
* ఏలూరు దర్గా ఉరుసు {{citation needed|January 2018}}

==పర్యాటక ఆకర్షణలు ==

వెయ్యి సంవత్సరాలకు పైబడి చరిత్రవున్న ఆలయాల్లో రామలింగేశ్వరస్వామి ఆలయం, జ్వాలాపహరేశ్వరస్వామి ఆలయం, కాశీవిశ్వేశ్వరస్వామి ఆలయం, జనార్దన కన్యకాపరమేశ్వరీదేవి గుడి, మార్కండేయాలయం, ఓంకారేశ్వరస్వామి ఆలయం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;కానూరి బదరీనాథ్&quot; /&gt;
* జ్వలాపహరేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం, దక్షిణపు వీధి (ఇది అత్యంత ప్రాఛీన ఆలయం)
* శ్రీ మార్కండేయ స్వామి గుడి, దక్షిణపు వీధి
* శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం, పడమరవీధి (ప్రాచీన ఆలయం స్థాపితం: సా.శ.1104) .
* హజ్రత్‌ సయ్యద్‌ బాయజీద్‌ మహాత్ముల వారి దర్గా, అగ్రహారం, కోటదిబ్బ.
* నూకాలమ్మ గుడి, ఆదివారపు పేట.
* చెన్నకేశవ స్వామి దేవస్టానం
* ఏలూరు సి.యస్.ఐ చర్చి,, స్థాపితం 1864
* ఏలూరు రొమన్ కాతలిక్ చర్చి, గ్జేవియర్ నగర్ (ఇది పురాతన మైనది) .
* అవతార్ మెహెర్ బాబా సెంటర్, కట్టా సుబ్బారావు తోట
* [[ఏలూరు బుద్ధ పార్క్]]

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Eluru Central Plaza.jpg|ఆర్.ఆర్ పేటలోని సెంట్రల్ ప్లాజ
దస్త్రం:Chennkesava swamy temple Gopuram Sanivarappeta, AP.JPG|[[శనివారపుపేట]]లో చెన్నకేశవ స్వామి ఆలయ గాలిగోపురం 
దస్త్రం:Railway Gate near Eluru.jpg|ఏలూరు సమీపంలో రైల్వే గేట్
దస్త్రం:Eluru rly.jpg|ఏలూరు రైల్వేస్టేషను
File:Tangellamudii.jpg |ఏలూరు పట్టణ క్రైస్తవ శ్మశానం
&lt;/gallery&gt;

==ప్రముఖులు ==
*[[సి. ఆనందారామం]]
*[[దువ్వూరి సుబ్బారావు]] (మాజీ రిజర్వు బ్యాంకు గవర్నర్)
*[[పసుపులేటి కన్నాంబ]] (కన్నాంబ ప్రసిద్ధ రంగస్థల నటి, గాయని. చలనచిత్ర కళాకారిణి)
*[[సిల్క్ స్మిత]]
* [[బడేటి కోట రామారావు]] మాజీ ఎం ఎల్ ఏ 
* [[అంబికా కృష్ణ]] 
* [[కారుమంచి రామమూర్తి]]
*[[బెండపూడి వెంకట సత్యనారాయణ]]
*[[మోతే వేదకుమారి]]
*[[రేకందార్ అనసూయాదేవి]]
* [[మోహన భోగరాజు]]
*[[సంకు అప్పారావు]]
*పద్మనాభం జిజ్జవరపు
* [[రవి అరిమిల్లి]] - కంప్యూటర్ శాస్త్రజ్ఞుడు. 300కు పైగా పేటెంట్లు సాధించాడు.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[ఏలూరు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]
* [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]]
* [[వేంగి]]
* [[కొల్లేరు సరస్సు]]

== వనరులు, మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
{{commons category|Eluru}}
{{wikivoyage|Eluru | ఏలూరు }}
* [http://www.fallingrain.com/world/IN/2/Eluru.html Falling Rain Genomics, Inc - Eluru]
* [https://web.archive.org/web/20080512144155/http://www.westgodavari.org/Census%20Htm/Eluru%20mandal.htm వార్డు ప్రకారం జనాభా]
* [https://web.archive.org/web/20080607094110/http://www.westgodavari.org/AboutUs/ELRPRO.htm ఏలూరు గురించి జిల్లా వెబ్ సైటులో]

{{ఆంధ్రప్రదేశ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}}
{{ఆంధ్రప్రదేశ్}}
{{ఏలూరు జిల్లా మండల కేంద్రాలు}}

[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరాలు]]
[[వర్గం:ఏలూరు]]
[[వర్గం:ఏలూరు జిల్లా]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>m3aw5yomfmcqsip65l1gtnebxzc6xvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పెన్నా నది</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1517</id>
    <revision>
      <id>4954035</id>
      <parentid>4946701</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4954035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38763" sha1="o7grnu3q2byjjspg0croillf3n023ag" xml:space="preserve">{{short description|భారతదేశంలోని నది}}
{{Use dmy dates|date=August 2019}}
{{Use Indian English|date=August 2019}}
{{Infobox river
| name = పెన్నా
| native_name = 
| native_name_lang = 
| other_name = '''పెన్నేరు''', '''పెన్నార్''' లేదా '''ఉత్తర పినాకిని'''
| etymology = &lt;!---------------------- IMAGE &amp; MAP --&gt;
| image = Penner Penna river south Andhra Pradesh.jpg
| image_size = 250 px
| image_caption = నది ప్రవాహ మార్గాన్ని చూపే పటం
| map = 
| map_size = 
| map_caption = 
| pushpin_map = 
| pushpin_map_size = 
| pushpin_caption = &lt;!---------------------- LOCATION --&gt;
| subdivision_type1 = దేశం
| subdivision_name1 = [[భారతదేశం]]
| subdivision_type2 = రాష్ట్రం
| subdivision_name2 = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[కర్ణాటక]]
| subdivision_type3 = ప్రాంతం
| subdivision_name3 = [[దక్షిణ భారతదేశం]]
| subdivision_type4 = జిల్లాలు
| subdivision_name4 = [[చిక్కబల్లాపుర]], [[కోలారు జిల్లా|కోలారు]], [[తుమకూరు జిల్లా|తుమకూరు]], [[పుట్టపర్తి|శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]], [[కడప జిల్లా|కడప]], [[నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]]
| subdivision_type5 = నగరాలు
| subdivision_name5 = [[చిక్కబళ్లాపూర్]], మంచెనహళ్లి, [[గౌరిబిదనూరు]], [[హిందూపురం]], [[అనంతపురం]], [[తాడిపత్రి]],
[[ప్రొద్దుటూరు]], [[జమ్మలమడుగు]], [[కడప]], [[నెల్లూరు]]
&lt;!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS --&gt;
| length_km = 597
| width_min = 
| width_avg = 
| width_max = 
| depth_min = 
| depth_avg = 
| depth_max = 
| discharge1_location = [[నెల్లూరు]] (1965–1979 సగటు), గరిష్ఠం (1991)&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last1 = Kumar
 | first1 = Rakesh
 | last2 = Singh
 | first2 = R.D.
 | last3 = Sharma
 | first3 = K.D.
 | title = Water Resources of India
 | journal = Current Science
 | volume = 89
 | issue = 5
 | pages = 794–811
 | publisher = Current Science Association
 | location = [[Bangalore]]
 | date = 2005-09-10
 | url = http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf
 | access-date = 2013-10-13
 | archive-date = 2013-10-14
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131014175241/http://www.currentscience.ac.in/Downloads/article_id_089_05_0794_0811_0.pdf
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;
| discharge1_min = {{convert|0|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_avg = {{convert|200.4|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
| discharge1_max = {{convert|1876|m3/s|cuft/s|abbr=on}}
&lt;!---------------------- BASIN FEATURES --&gt;
| source1 = [[దక్షిణ భారతదేశం]]
| source1_location = {{Coord|13.39|N|77.61|E|}}, [[చిక్కబల్లాపుర జిల్లా]], [[నంది కొండలు, కర్ణాటక|నంది కొండలు]], [[కర్ణాటక]], [[భారతదేశం]]
| source1_coordinates = 
| source1_elevation = 
| mouth = [[బంగాళాఖాతం]]
| mouth_location = {{Coord|14.58|N|80.14|E|}}, [[నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు]], ఊటుకూరు, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| mouth_coordinates = 
| mouth_elevation = {{convert|0|m|abbr=on}}
| progression = 
| river_system = 
| basin_size_km2 = 55213
| tributaries_left = [[కుందూ నది|కుందేరు]], [[సగిలేరు]]
| tributaries_right = జయమంగళి, [[చిత్రావతి నది|చిత్రావతి]], [[పాపాగ్ని నది|పాపాగ్ని]], [[చేయేరు నది|చేయేరు]]
| custom_label = 
| custom_data = 
| extra =
}}

'''పెన్నా''' (వాస్తవానికి '''పెన్నేరు'''గా పిలుస్తారు, దీనికి '''పినాకిని''', '''పెన్నేరు''', '''పెన్నార్''', '''పెన్నై''' లాంటి ఇతర పేర్లు కూడా ఉన్నాయి) దక్షిణ [[భారతదేశం]]లో ప్రవహించే ఒక నది. నంది కొండలలో జన్మించిన తర్వాత, ఇది ఉత్తర, దక్షిణ దిశలలో రెండు వేర్వేరు పాయలుగా ప్రవహిస్తుంది. పెన్నా నది [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం చిక్కబల్లాపుర జిల్లాలోని నంది కొండలలో జన్మించి, ఉత్తర, తూర్పు దిశలుగా కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహించి చివరకు ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. దీని పొడవు {{convert|597|km|mi}}, దీని నదీ పరీవాహక ప్రాంతం 55,213&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; మేర విస్తరించి ఉంది:&lt;ref name=&quot;Garg1999&quot;&gt;{{cite book|last=Garg|first=Santosh Kumar|title=International and interstate river water disputes|url=https://books.google.com/books?id=nrcqGF3agsEC&amp;pg=PA7|access-date=16 May 2011|year=1999|publisher=Laxmi Publications|isbn=978-81-7008-068-8|pages=7–8}}&lt;/ref&gt; ఇందులో 6,937&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; కర్ణాటకలో, 48,276&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఉంది. ఈ ప్రధాన పాయతో పాటు దక్షిణంగా [[తమిళనాడు]] వైపు తెన్ పెన్నై (దక్షిణ పెన్నార్) అనే పేరుతో మరో పాయ ప్రవహిస్తూ, తూర్పు వైపుకు వెళ్లి [[బంగాళాఖాతం]]లో కలుస్తుంది. పెన్నా నదీ పరీవాహక ప్రాంతం తూర్పు కనుమల వర్షచ్ఛాయా ప్రాంతంలో ఉండి, సాలీనా సగటున 500&amp;nbsp;mm వర్షపాతాన్ని పొందుతుంది.

== వ్యుత్పత్తి ==
ఈ నది ఉత్తర, దక్షిణ దిశలలో రెండు పాయలుగా ప్రవహించడం వల్ల విల్లు ఆకారాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. అందువల్ల నది జన్మస్థలమైన నంది కొండల అధిదేవత నందీశ్వరుని విల్లు అయిన పినాకం పేరు మీదుగా ఈ నదికి పినాకిని అనే పేరు వచ్చింది. పెన్నేరు (లేదా పెన్నార్) అనే పేరు [[తెలుగు భాష]] పదాలైన {{langx|te|పెను|penu|పెద్ద|label=none|translit-std=ISO}}, {{langx|te|ఏఱు|ēṟu|నది, ప్రవాహం, వాగు|label=none|translit-std=ISO}} లేదా {{langx|te|నీరు|nīru|నీరు|label=none|translit-std=ISO}} నుండి ఉద్భవించింది.{{Citation needed|date=October 2020}} దీనిని [[కర్ణాటక]]లో '''ఉత్తర పినాకిని''' అని కూడా పిలుస్తారు.

== భౌగోళికం ==
=== ప్రవాహ మార్గం ===
పెన్నా నదికి అనేక జన్మస్థానాలు, ముఖద్వారాలు ఉన్నాయి. దీని ప్రధాన పాయ [[కర్ణాటక]]లోని నంది కొండలలో ప్రారంభమై, ఉత్తర, తూర్పు దిశలలో 597 కి.మీ మేర అనేక పర్వతాలు, మైదానాల గుండా ప్రవహించి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[నెల్లూరు జిల్లా]]లో [[బంగాళాఖాతం]]లో కలుస్తుంది. ఇది కాలానుగుణంగా ప్రవహించే నది, వర్షాలే దీనికి ప్రధాన నీటి వనరు. అందువల్ల కరువు సమయాల్లో ఇది చిన్న వాగులా కనిపిస్తుంది. ఉత్తరం వైపు నుండి జయమంగళి, [[కుందూ నది|కుందేరు]], [[సగిలేరు]], అలాగే దక్షిణం వైపు నుండి [[చిత్రావతి]], [[పాపాగ్ని]], [[చెయ్యేరు నది|చేయేరు]] నదులు పెన్నా ప్రధాన ఉపనదులు.&lt;ref name=&quot;WaterResIndia&quot;&gt;{{cite book|author=Sharad K. Jain, Pushpendra K. Agarwal, Vijay P. Singh|title=Hydrology and Water Resources of India|url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC|pages=727–740|year=1873|publisher=Springer|location=The Netherlands|isbn=9781402051807}}&lt;/ref&gt;

==== కర్ణాటక ====
పెన్నా నది [[కర్ణాటక]]లోని నంది కొండలలోని చెన్నకేశవ శ్రేణిలో చిక్కబల్లాపురకు నైరుతి దిశలో 11 కి.మీ దూరంలో {{Coord|13.25|N|77.41|E|}} వద్ద జన్మిస్తుంది. మలలూరు పట్టణం సమీపంలో తన జన్మస్థానం వద్ద వాయువ్య దిశలో ప్రవహించడం ప్రారంభిస్తుంది. [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లోని [[హిందూపురం]] వద్ద [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోకి ప్రవేశించడానికి ముందు, కర్ణాటకలోని [[కోలారు జిల్లా|కోలారు]], [[తుమకూరు జిల్లా|తుమకూరు]] జిల్లాల గుండా ఉత్తర దిశగా 48 కి.మీ ప్రవహిస్తుంది.

==== అనంతపురం ====
69 కి.మీ వద్ద, పెన్నా నది కుముద్వతి నదిని కలుస్తుంది. 82 కి.మీ వద్ద, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లోని [[హిందూపురం]] పట్టణం సమీపంలో జయమంగళి నదితో కలుస్తుంది. జయమంగళి నది [[తుమకూరు]] జిల్లాలో జన్మించి, నది ఎడమ ఒడ్డున కలిసే ముందు ఈశాన్య దిశలో 77 కి.మీ మేర ప్రవహిస్తుంది. జయమంగళి సంగమం తర్వాత పెన్నా దాదాపు ఉత్తరం వైపుగా 146 కి.మీ ప్రవహిస్తుంది.

అనంతపురం జిల్లాలో 67 కి.మీ మేర ప్రయాణించిన తర్వాత, తన జన్మస్థానం నుండి 115 కి.మీ వద్ద తుమకూరు జిల్లా [[పావగడ]] తాలూకాలో మళ్లీ కర్ణాటకలోకి ప్రవేశిస్తుంది. తుమకూరు జిల్లాలో 13 కి.మీ ప్రవహించిన తర్వాత, మళ్లీ 128 కి.మీ వద్ద అనంతపురం జిల్లా [[కళ్యాణదుర్గం]] తాలూకాలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి ప్రవేశిస్తుంది. పెన్నా అహోబిలం వద్ద తూర్పు వైపుకు తిరిగి, మరుట్ల, కట్రిమాల అటవీ ప్రాంతాల గుండా, [[తాడిపత్రి]] లాంటి పట్టణాల సమీపం గుండా ప్రవహిస్తుంది.

==== కడప ====
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[కడప జిల్లా]]లోకి ప్రవేశించి పాలకొండలను దాటే సమయానికి పెన్నా నది నీటి పరిమాణం పెరిగినా ప్రవాహ వేగం తగ్గుతుంది. జిల్లాలో చిత్రావతి, బహుదా, పాపాగ్ని, కుందేరు, సగిలేరు, చేయేరు తదితర అనేక ఉపనదులతో కలిసిన తర్వాత ఇది మళ్లీ ప్రవాహ వేగాన్ని పుంజుకుంటుంది. తదనంతరం [[రైల్వే కోడూరు|కోడూరు]], [[జమ్మలమడుగు]], [[ప్రొద్దుటూరు]], [[కమలాపురం]], [[సిద్ధవటం]] లాంటి పట్టణాల సమీపంలో ప్రవహిస్తుంది.

తన జన్మస్థానం నుండి 336 కి.మీ దూరంలో [[గండికోట]] సమీపంలోని గండలూరు వద్ద తన ప్రధాన ఉపనది చిత్రావతితో కలుస్తుంది. చిత్రావతి నది కర్ణాటకలోని చిక్కబల్లాపుర జిల్లాలోని చిక్కబల్లాపుర పట్టణం సమీపంలో జన్మించి కోలారు, అనంతపురం, కడప జిల్లాల్లో ఈశాన్య దిశలో 218 కి.మీ ప్రవహించి పెన్నా కుడి ఒడ్డున కలుస్తుంది. గండికోట జార్జ్ గుండా చొచ్చుకుపోయి ప్రవహించే పెన్నా నది, తూర్పు కనుమలలోని ఒక లోయ గుండా తూర్పు వైపుకు వెళ్లి [[కోస్తా ఆంధ్ర]] మైదాన ప్రాంతాలకు చేరుకుంటుంది.

పాపాగ్ని, కుందేరు నదులు కమలాపురం సమీపంలో పెన్నాతో కలుస్తాయి. పాపాగ్ని నది కర్ణాటకలోని కోలారు జిల్లా శిడ్లఘట్ట పట్టణం సమీపంలో జన్మించి పెన్నా కుడి ఒడ్డున కలవడానికి ముందు 205 కి.మీ ప్రవహిస్తుంది. కుందేరు నది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[కర్నూలు జిల్లా]]లో జన్మించి 205 కి.మీ ప్రయాణించి పెన్నా ఎడమ ఒడ్డున కలుస్తుంది.

పెన్నా నది ఆగ్నేయ దిశలో కొనసాగుతూ నల్లమల కొండలను దాటుతుంది. ఈ నది సగిలేరుతో కలిసి తూర్పు వైపుకు తిరుగుతుంది. సగిలేరు [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో జన్మించి పెన్నాను కలవడానికి దక్షిణంగా ప్రవహిస్తుంది. [[సిద్ధవటం]] సమీపంలోని బోయనపల్లి, గుండ్లమడ వద్ద పెన్నా కుడి ఒడ్డున చేయేరు నది కలుస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని [[చిత్తూరు జిల్లా]]లో జన్మించిన బహుదా, పించా నదుల కలయికతో చేయేరు నది ఏర్పడింది. ఈ రెండు పాయలు [[రాయవరం (టి.సుండుపల్లె)|రాయవరం]] వద్ద కలిసి పెన్నాతో కలవడానికి ముందు 87 కి.మీ మేర ఉత్తరం వైపు ప్రవహిస్తాయి.

==== నెల్లూరు ====
తన జన్మస్థానం నుండి 467 కి.మీ దూరంలో తూర్పు కనుమలలోని వెలిగొండ శ్రేణి నుండి బయటపడిన పెన్నా నది, [[నెల్లూరు జిల్లా]]లోని సోమశిల ఆనకట్ట కింద మైదానాల్లోకి ప్రవేశిస్తుంది. నది ఆత్మకూరు, కోవూరు, [[జొన్నవాడ]], [[సంగం, నెల్లూరు జిల్లా|సంగం]], [[నెల్లూరు]] లాంటి పట్టణాల సమీపంలో ప్రవహిస్తుంది.

[[సంగం, నెల్లూరు జిల్లా|సంగం]] పట్టణం సమీపంలో బొగ్గేరు, బీరపేరు అనే రెండు చిన్న ఉపనదులు ఇందులో కలుస్తాయి. బొగ్గేరు బొగ్గు వెంకటాపురంలో జన్మించి పెన్నా నదితో కలవడానికి ముందు ఇతర చిన్న ప్రవాహాలతో కలుస్తుంది. బీరపేరు అనేది నెల్లూరు, ఉదయగిరి, కావలి మండలాల వర్షపు నీటిని పెన్నా నదికి చేర్చే ఒక చిన్న వాగు.

చివరకు తన జన్మస్థానం నుండి 597 కి.మీ దూరంలో ఊటుకూరు సమీపంలో {{Coord|14.58|N|80.14|E|}} వద్ద బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.

=== పరీవాహక ప్రాంతం ===
[[File:River Pennar also called Penner Penna Penneru in Eastern Ghats India.jpg|thumb|left|తూర్పు కనుమలలో పెన్నా నది]]
పెన్నా, దాని ఉపనదుల నదీ పరీవాహక ప్రాంతం దక్షిణ [[దక్కన్ పీఠభూమి]]లోని భాగాన్ని కవర్ చేస్తుంది, ఇందులో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని ఎక్కువ భాగం [[రాయలసీమ]] ప్రాంతం, [[కర్ణాటక]]లోని కొంత భాగం ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Pennar%20Basin.pdf|title=Penna river basin status report, 2014|publisher=WRIS, India|access-date=13 June 2015|archive-date=8 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808053940/http://india-wris.nrsc.gov.in/Publications/BasinReports/Pennar%20Basin.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కోలార్ పీఠభూమి పెన్నా పరీవాహక ప్రాంతానికి, దక్షిణాన ఉన్న [[కావేరి నది|కావేరి]], పొన్నైయార్, పాలార్ నదుల పరీవాహక ప్రాంతాలకు మధ్య విభజనగా ఉంటుంది. పెన్నా పీఠభూమి ఉత్తర భాగాన్ని ప్రవహింపజేస్తుంది, ఇందులో [[కర్ణాటక]]లోని [[కోలారు జిల్లా|కోలారు]], [[తుమకూరు జిల్లా]]ల భాగాలు ఉన్నాయి. [[కృష్ణా నది]], దాని ఉపనదులు పెన్నా పరీవాహక ప్రాంతానికి పశ్చిమ, ఉత్తర భాగంలో దక్కన్ పీఠభూమి గుండా ప్రవహిస్తాయి, తక్కువ ఎత్తులో ఉండే [[ఎర్రమల]] కొండలు పెన్నా బేసిన్‌కు ఉత్తర విభజనను ఏర్పరుస్తాయి. పెన్నా ఎగువ పరీవాహక ప్రాంతంలో [[కడప జిల్లా]], మధ్య, తూర్పు [[అనంతపురం జిల్లా]], [[కర్నూలు జిల్లా]] దక్షిణ భాగం, వాయువ్య [[చిత్తూరు జిల్లా]] కలిసి ఉన్నాయి.

; నదీముఖద్వారం
పెన్నా నది ముఖద్వారం బంగాళాఖాతం నుండి 7 కి.మీ మేర ఎగువకు విస్తరించి ఉంటుంది. నవంబర్ నుండి జూన్ వరకు ఉండే పొడి వాతావరణంలో పోటుపాటుల ప్రభావం, ఉప్పు నీరు మరింత పైకి వ్యాపిస్తాయి. నది ముఖద్వారం చుట్టూ 7 మీటర్ల ఎత్తైన తీరప్రాంత ఇసుక దిబ్బలు ఏర్పడతాయి. 15 కి.మీ పొడవున్న ఉప్పుటేరు టైడల్ క్రీక్, బంగాళాఖాతం నుండి 180 మీటర్ల పొడవు 3 మీటర్ల ఎత్తు వరకు ఉండే ఇసకపల్లి బారియర్ ఐలాండ్ ద్వారా వేరు చేయబడిన ఇసకపల్లి లాగూన్ ప్రధాన తీరప్రాంత చిత్తడి నేలలను ఏర్పరుస్తాయి.

పెన్నా దిగువ పరీవాహక ప్రాంతం ఎక్కువగా పురాతన ఆర్కియన్ శిలలతో, ప్రధానంగా గ్రానైట్, స్కిస్ట్ లతో కూడి ఉంటుంది. దిగువ బేసిన్ లేటరైట్, ఇటీవలి ఒండ్రు మట్టితో సహా లేత అవక్షేపాలతో ఏర్పడింది.

== వాతావరణం ==
పెన్నా బేసిన్‌లో పొడి ఉష్ణమండల [[రుతుపవనాలు|రుతుపవన]] వాతావరణం ఉంటుంది. పెన్నా ఎగువ బేసిన్ [[అర్ధ-శుష్క]] ప్రాంతం, ఇక్కడ వేసవి ఉష్ణోగ్రతలు 25-45°C, శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రతలు 18-35°C ఉంటాయి. చాలా వరకు వర్షపాతం తేమను మోసుకొచ్చే నైరుతి రుతుపవనాల ద్వారా లభిస్తుంది, ఇవి జూన్ నుండి సెప్టెంబర్ మధ్య భారతదేశంలోని చాలా ప్రాంతాలకు వర్షాన్ని అందిస్తాయి. పెన్నా బేసిన్ ఎత్తైన [[పశ్చిమ కనుమలు|పశ్చిమ కనుమల]] పర్వత శ్రేణుల [[వర్షచ్ఛాయా ప్రాంతం]]లో ఉండటం వల్ల చాలా వరకు తేమ ఈ ప్రాంతానికి చేరుకోకుండా ఆగిపోతుంది. తీరప్రాంతంలో రుతుపవనాల తదనంతర [[తుఫాను|తుఫానులు]] సెప్టెంబర్, అక్టోబర్ నెలల్లో అదనపు వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి. డిసెంబర్ నుండి మార్చి మధ్య వర్షాన్ని అందించే శీతాకాలపు ఈశాన్య రుతుపవనాలు, ఎగువ బేసిన్‌కు తక్కువ వర్షాన్ని, దిగువ బేసిన్‌కు కొంచెం ఎక్కువ వర్షాన్ని అందిస్తాయి. [[దక్షిణ భారతదేశం]]లో ఇది ఏటికేడాది చాలా మారుతూ ఉంటుంది, కొన్నిసార్లు వరదలు, ఈదురు గాలులతో కూడిన శక్తివంతమైన తుఫానులను తీసుకువస్తుంది. సగటు వార్షిక [[వర్షపాతం]] [[అనంతపురం]]లో 550 మి.మీ/సంవత్సరం, నెల్లూరులో 900 మి.మీ/సంవత్సరం. 1990లలో పెన్నా బేసిన్ సుదీర్ఘ కరువుతో బాధపడింది, ఇది ఈ ప్రాంత రైతులను తీవ్ర ఇక్కట్లకు గురిచేసింది, కృష్ణా నది నుండి రాయలసీమకు నీటిని తీసుకురావడానికి కాలువ నిర్మించాలనే రాజకీయ డిమాండ్లకు దారితీసింది.

[[File:The Penna near Gandikota.jpg|center|thumbnail|900px|ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని కడప జిల్లాలో గండికోట కోట సమీపంలో పెన్నా నది]]

== వృక్షజాలం ==
ఎగువ పరీవాహక ప్రాంతం గతంలో ఉష్ణమండల పొడి అడవులు, ముళ్ళ అడవులు, పొడి పొదలతో కప్పబడి ఉండేది. పశువుల మేత కోసం అడవులను నరికివేయడం, కలప, వంటచెరకు కోసం అడవులను అతిగా నాశనం చేయడం వల్ల చాలా వరకు ఉష్ణమండల పొడి అడవులు కనుమరుగయ్యాయి, వాటి స్థానంలో ముళ్ల పొదల అడవులు వచ్చాయి. దక్కన్ పీఠభూమిలో మిగిలిన అడవులు ఎక్కువగా ఆకురాల్చేవి, ఇవి పొడి శీతాకాలం, వసంత మాసాలలో తమ ఆకులను రాల్చుతాయి. కోస్తా ఆంధ్రలోని తూర్పు దక్కన్ పొడి సతత హరిత అడవులు సతత హరితమైనవి, అయితే ఈ అడవులు ఎక్కువగా చిన్న చిన్న జేబుల పరిమాణంలోకి కుదించుకుపోయాయి.

== ఓడరేవు ==
చిన్న పడవల ఓడరేవు అయిన [[కృష్ణపట్నం]] గతంలో ఉప్పుటేరు వాగుపై ఉండేది, ప్రస్తుతం దీనిని లోతైన నీటి ఓడరేవుగా అభివృద్ధి చేశారు. తీరం వెంబడి నడిచే మానవ నిర్మిత నావిగేబుల్ జలమార్గం అయిన [[బకింగ్‌హామ్ కాలువ]], పెన్నా నుండి చిన్న పడవలను దక్షిణాన ఉన్న [[చెన్నై]]కి, ఉత్తరాన ఉన్న [[కృష్ణా నది]] డెల్టాకు వెళ్లడానికి అనుమతిస్తుంది. నవంబర్ 2015 నాటికి, కృష్ణపట్నం పోర్ట్ [[నెల్లూరు]] నగరం నుండి 24 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఒక ప్రధాన ఓడరేవు. కృష్ణపట్నం 1,50,000 టన్నుల లోడ్ సామర్థ్యం గల భారీ నౌకలను నిర్వహించగలదు. 18 మీటర్ల డ్రాఫ్ట్‌తో ఇది [[భారతదేశం]]లోని లోతైన ఓడరేవులలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.krishnapatnam.com|title=Freight Shipping,Cargo Services,Seaport in India - Krishnapatnam Port|website=www.krishnapatnam.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-03-12 |title=Krishnapatnam Port Receives the &quot;Golden Peacock Environment Management Award&quot; for 2015 – Shipping and Marine Events |url=http://snmevents.com/krishnapatnam-port-receives-the-golden-peacock-environment-management-award-for-2015/ |access-date=2023-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312021139/http://snmevents.com/krishnapatnam-port-receives-the-golden-peacock-environment-management-award-for-2015/ |archive-date=12 March 2016 }}&lt;/ref&gt;

== సాహిత్యం ==
కవిబ్రహ్మ [[తిక్కన|తిక్కన సోమయాజులు]], తాళ్లపాక అన్నమాచార్య, పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి, యోగి వేమన, మొల్ల, [[రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ]], విద్వాన్ విశ్వం, సి.రామకృష్ణారెడ్డి లాంటి అనేక మంది ప్రసిద్ధ రచయితలు, కవులను అందించిన పెన్నా పరీవాహక ప్రాంతంలో తెలుగు సాహిత్యం వర్ధిల్లింది. విద్వాన్ విశ్వం రాసిన ''పెన్నేటి పాట'' ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో, ముఖ్యంగా రాయలసీమలో బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది, ఇది డిగ్రీ కోర్సులోని [[తెలుగు భాష]] పేపర్‌లో అధ్యయన్యాంశంగా ఉంది. రామకృష్ణారెడ్డి రాసిన &quot;పెన్నేటి కథలు&quot; పెన్నా లోయ ప్రజల విషాద, సాంస్కృతిక జీవితాన్ని కళ్ళకు కట్టాయి. స్థానిక భాషా యాసను సమర్థవంతంగా ప్రదర్శించడంలో ఈ కథలు తమ కోవలో అత్యుత్తమమైనవిగా గుర్తింపు పొందాయి.&lt;ref&gt;సీమ సాహితి ప్రచురించిన రాయలసీమ ముఖచిత్రం&lt;/ref&gt;

== జల వినియోగ సామర్థ్యం ==
నదిలో సగటు వార్షిక నీటి లభ్యత దాదాపు 6.316 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్లు. దాదాపు 5 బిలియన్ క్యూబిక్ మీటర్ల సామర్థ్యం గల నీటి నిల్వ జలాశయాలను నిర్మించడం ద్వారా నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలోని నీటి వనరులన్నీ పూర్తిగా వినియోగించబడుతున్నాయి. దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వాన్ని మించి నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో భూగర్భ జలాలను కూడా విపరీతంగా వినియోగిస్తున్నారు.

ప్రధానంగా ఈ ప్రాంతంలో ఈశాన్య రుతుపవనాల కాలంలో వర్షపాతం ఉంటుంది, అయితే పక్కనే ఉన్న కృష్ణా నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో ఇది నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో ఉంటుంది. భౌగోళికంగా ఈ బేసిన్ చుట్టుపక్కల ఉన్న కృష్ణా నదీ పరీవాహక ప్రాంతంతో పోలిస్తే తక్కువ ఎత్తులో ఉంది. ఈ లక్షణం పక్కనే ఉన్న కృష్ణా బేసిన్ నుండి నీటి మళ్లింపును సులభతరం చేస్తుంది. మితమైన నీటి పంపింగ్ (100 మీ. హెడ్ కన్నా తక్కువ) ద్వారా పక్కనే ఉన్న కృష్ణా బేసిన్ నుండి పెన్నా బేసిన్‌లోకి 600 మీ. సగటు సముద్ర మట్టం (MSL) ఎత్తు వరకు నీటిని తరలించవచ్చు. కృష్ణా నది నీటిని బేసిన్‌కు దిగుమతి చేసుకుంటే, నదీ పరీవాహక ప్రాంతం విస్తృతమైన వర్షాధార వ్యవసాయ భూములతో పాటు సర్వతోముఖాభివృద్ధికి తగిన మంచి నీటి నిల్వ ప్రదేశాలను కలిగి ఉంటుంది. నైరుతి రుతుపవనాల నెలల్లో కృష్ణా నదికి వచ్చే వరద నీటిని నీటి నిల్వ అవసరం లేకుండా పెన్నా బేసిన్‌లో ప్రత్యక్ష వినియోగానికి బదిలీ చేయవచ్చు.

== అంతర్రాష్ట్ర అంశాలు ==
[[File:BanyanTreeinBelum.jpg|right|thumb|బెలూం గుహలలోపల మర్రి చెట్టు ఆకృతి]]
పెన్నా బేసిన్ నీటి పంపిణీ వలసరాజ్యాల కాలం నాటి 1892 నాటి నీటి భాగస్వామ్య ఒప్పందం,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cwc.gov.in/main/downloads/legal_instruments_3.pdf |title=1892 Agreement - pages 279 to 293 |access-date=20 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111110160934/http://cwc.gov.in/main/downloads/legal_instruments_3.pdf |archive-date=10 November 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1956 నాటి అంతర్రాష్ట్ర నదీ జలాల వివాద చట్టం ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది. అయితే పెన్నా బేసిన్ భవిష్యత్తు అభివృద్ధి కృష్ణా నది అంతర్రాష్ట్ర నీటి భాగస్వామ్య ఒప్పందాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. కర్ణాటకలో ఉన్న [[తుంగభద్ర ఆనకట్ట]], ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటకల ఉమ్మడి ప్రాజెక్టు, కృష్ణా నది నుండి 600 మీ. సగటు సముద్ర మట్టం (MSL) వరకు ఉన్న పెన్నా బేసిన్ ఎగువ భూములకు నీటిని తరలించడానికి ఏకైక మార్గం. పెన్నా బేసిన్‌లోని లోతట్టు భూములకు శ్రీశైలం ఆనకట్ట నుండి 250 మీ. MSL వరకు కృష్ణా నది నీటిని సరఫరా చేయవచ్చు. పెన్నా నదీ పరీవాహక ప్రాంతం భవిష్యత్తుకు కొనసాగుతున్న రెండవ కృష్ణా జలాల వివాదాల ట్రిబ్యునల్ తీర్పు చాలా కీలకం.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
*కృష్ణా జలాల వివాదాల ట్రిబ్యునల్
*పాలార్ నది
*[[తుంగభద్ర ఆనకట్ట]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
ఈ నదిని ఉత్తర పినాకిని అని పిలుస్తారు

== బయటి లింకులు ==
{{commons category|Penna River}}
*{{Cite EB1911|wstitle=Pennar|volume=21|pages=104}}

{{Penna basin|state=expanded}}
{{Hydrography of Andhra Pradesh}}
{{Hydrology of Karnataka}}

{{coord|14|34|46|N|80|11|44|E|display=title|region:IN_type:river_source:GNS-enwiki}}

[[వర్గం:పెన్నా నది|*]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక నదులు]]
[[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా నదులు]]</text>
      <sha1>o7grnu3q2byjjspg0croillf3n023ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మండ్య జిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2395</id>
    <revision>
      <id>4953972</id>
      <parentid>4796876</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>యర్రా రామారావు, [[మాండ్య జిల్లా]] పేజీని [[మండ్య జిల్లా]] కు తరలించారు: మరింత మొరుగైన పేరు</comment>
      <origin>4796876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69016" sha1="58o4mq9xqc6lllz26io3tjtxvna5ppk" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = Mandya district
| native_name             = ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ
| native_name_lang        = kn
| other_name              = 
| nickname                = 
| settlement_type         = district
| image_skyline           = Melukote BNC.jpg
| image_alt               = 
| image_caption           = Yoganarasimha temple in [[Melkote]] dates back to the [[Hoysala architecture|Hoysala]] period
| image_map               = Mandya in Karnataka (India).svg
| map_alt                 = 
| map_caption             = కర్ణాటకలో స్థానం, India
| latd                    = 12.52
| latm                    = 
| lats                    = 
| latNS                   = N
| longd                   = 76.9
| longm                   = 
| longs                   = 
| longEW                  = E
| coordinates_display     = inline,title
| subdivision_type        = Country
| subdivision_name        = {{flag|India}}
| subdivision_type1       = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1       = [[కర్ణాటక]]
| subdivision_type2       = ప్రాంతం
| subdivision_name2       = [[Bayaluseeme]]
| subdivision_type3       = డివిజన్
| subdivision_name3       = మైసూరు డివిజన్
| established_title       = Established
| established_date        = 1 July 1939&lt;ref name=&quot;dsert&quot;&gt;{{cite web|title=District Profile|url=http://dsert.kar.nic.in/dietwebsite/Mandya/DistrictProfile.htm|publisher=Department of State Education Research and Training|access-date=6 January 2011}}&lt;/ref&gt;
| founder                 = 
| named_for               = 
| parts_type              [[తాలూకా]]లు
| parts                   = [[Mandya]], [[Malavalli]], [[Maddur, Mandya|Maddur]], [[Nagamangala]], [[Krishnarajpet]], [[Pandavapura]], [[Srirangapatna]]
| seat_type               = ప్రధాన కార్యాలయం
| seat                    = [[Mandya]]
| government_type         = 
| governing_body          = 
| leader_title            = [[Deputy Commissioner (India)|Deputy Commissioner]]
| leader_name             = B N Krishnaiah IAS 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Know India - Karnataka|url=http://india.gov.in/knowindia/districts/andhra1.php?stateid=KA|publisher=Government of India|access-date=6 January 2011}}&lt;/ref&gt;
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 4961
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| population_total        = 1,805,769
| population_as_of        = 2011
| population_rank         = 
| population_density_km2  = auto
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = &lt;ref name=&quot;stat&quot;&gt;{{cite web|title=District Statistics|url=http://mandya.nic.in/statistics.htm|publisher=Official Website of Mandya district|access-date=6 January 2011|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721172434/http://www.mandya.nic.in/statistics.htm|archive-date=21 జూలై 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| demographics_type1      = భాషలు
| demographics1_title1    = అధికార
| demographics1_info1      = [[కన్నడం]] 
| timezone1               = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] 
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = &lt;!-- [[పిన్‌కోడ్]] --&gt;
| postal_code             = 
| iso_code                = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA-MA]]
| registration_plate      = KA-11,KA-54
| blank1_name_sec1        = [[లింగ నిష్పత్తి]]
| blank1_info_sec1        = 1.015 [[పురుషుడు|♂]]/[[స్త్రీ|♀]]
| blank2_name_sec1        =అక్షరాస్యత
| blank2_info_sec1        = 61.21%
| blank3_name_sec1        = [[Lok Sabha]] constituency
| blank3_info_sec1        = [[Mandya (Lok Sabha constituency)|Mandya Lok Sabha constituency]]
| blank1_name_sec2        = [[Climate of India|Climate]]
| blank1_info_sec2        = [[Climatic regions of India|Tropical Semi-arid]] &lt;small&gt;([[Köppen climate classification|Köppen]])&lt;/small&gt;
| blank2_name_sec2        = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2        = {{convert|691|mm|in}}
| blank3_name_sec2        = Avg. summer temperature
| blank3_info_sec2        = {{convert|35|°C|°F}}
| blank4_name_sec2        = Avg. winter temperature
| blank4_info_sec2        = {{convert|16|°C|°F}}
| website                 = {{URL|mandya.nic.in}}
| footnotes               = 
}}

'''మండ్య''' ({{lang-kn|ಮಂಡ್ಯ}}) [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రములోని నగరం, మండ్య జిల్లా (కన్నడం: ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ ) యొక్క ప్రధానపట్టణం. మండ్య [[మైసూరు]] నుండి 40 కిలోమీటర్లు, [[బెంగళూరు]] నుండి వంద కిలోమీటర్లు దూరములో ఉంది. [[2011]] గణాంకాలను అనుసరించి జనసంఖ్య 1,808,680 వీరిలో 16.03% ప్రజలు నగరాలలో నివసిస్తున్నారు..&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |title=India Census Map |website= |access-date=2015-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150425105619/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |archive-date=2015-04-25 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== సరిహద్దులు ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సరిహద్దు వివరణ
! జిల్లా
|-
| దక్షిణ సరిహద్దు
| [[మైసూరు]]
|-
| పశ్చిమ సరిహద్దు
| [[హాసన్]] 
|-
| ఉత్తర సరిహద్దు
| [[తుముకూరు]] 
|-
| తూర్పు సరిహద్దు
| రామనగర్
|-
| జిల్లా రూపకల్పన
| 1939
|}

==పేరువెనుక చరిత్ర==
మాండ్య జిల్లాకేంద్రం. మాండ్య కారణంగా జిల్లాకు ఈ పేరు వచ్చింది. మాండ్య నగర నామం వెనుక పురాణ కథనం ప్రచారంలో ఉంది. ఇది మాండవ్య ముని నివసించిన ప్రాంతం కనుక నగరానికి ఈ పేరు వచ్చిందని విశ్వసిస్తున్నారు. అయినప్పటికీ పరిశోధకులు, విద్యావంతులు పురాతన శిలాక్షరాలను అనుసరించి మన్- త- య (ಮಂಟಯ) అని పేర్కొన్నారు. ఇది పురాతన కాలం నుండి మానవ నివాసప్రాంతంగా ఉందని విశ్వసిస్తున్నారు. (&quot;ಆವಾಸಸ್ತಾನ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ನಾಗರೀಕತೆಗೂ ಮುನ್ನಿನ ಜನವಸತಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥವಿದೆ&quot;. &quot;ಸುವರ್ಣ ಮಂಡ್ಯ&quot; ಪುಸ್ತಕದಿಂದ - ಸಂಪಾದಕರು ದೇ. ಜವಾರೇಗೌಡ (ದೇಜಗೌ)). కాలక్రమంలో ఇది మాండ్య అయింది.

== చరిత్ర ==
మాండ్య చరిత్రకు మైసూరు రాష్ట్రంతో సమీప బాంధవ్యం ఉంది. మాండ్య, కావేరీ ముఖద్వారం పరిసర ప్రాంతాలను గంగాలు, చోళులు, హొయసలలు తరువాత 1346 లో విజయనగర రాజులు పాలించారు. [[1565]] యుద్ధంలో విజయనగరం దక్కన్ నవాబుల సమాఖ్య చేతిలో ఓడిపోయిన తరువాత విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనావస్థకు చేరుకుంది. తరువాత క్రమంగా ఉడయార్లు బలపడసాగారు. తరువాత వారు దక్షిణభారతదేశంలోని ఒక చిన్న భూభాగానికి స్వతంత్ర పాలకులు అయ్యారు. అందులో పురాతన మైసూరు భూభాగం ఉంది. ఉడయార్లు తమిళనాడులోని కొన్ని ప్రాంతాలు, దక్షిణ కన్నడ, ధార్వార్ ప్రాంతాలను శ్రీరంగ పట్నం రాజధానిగా చేసుకుని పాలించారు.
=== ఒడయార్లు ===
ఉడయార్ల శక్తి [[1761]] వరకు నిరాఘాటంగా కొనసాగింది. వారి సైన్యాధికారులలో ఒకడైన హైదర్ అలి బలం పుంజుకుని ఒడయార్లను అధిగమించాడు. [[1799]]లో హైదర్ ఆలి కుమారుడు టిప్పు సుల్తాన్ బ్రిటిష్ వారి చేతిలో ఓడిపోయాడు. 
=== కృష్ణరాజ ఒడయార్ ===
[[1799]] జూన్ 30 న మూడవ కృష్ణరాజ ఒడయార్ మైసూరు సింహాసనాధిష్టుడు అయ్యాడు. భారతదేశానికి స్వతంత్రం వచ్చిన తరువాత ఒడయార్ల పాలన ముగింపుకు వచ్చింది. [[1939]] నుండి మాండ్య జిల్లాలోని [[తాలూకా]]లు మార్చకుండా స్థిరంగా ఉన్నాయి.

== భౌగోళికం ==
జిల్లా వైశాల్యం 4850.8 చ.కి.మీ. జిల్లా భూభాగం చదరంగా ఉంటుంది. జిల్లా ఆగ్నేయ భూభాగంలో ఉన్న బిలిగిరిరంగన పర్వతశ్రేణిలోని పొడిగింపుగా అక్కడక్కడా రాళ్ళు ఉంటాయి. జిల్లాలో కావేరి, హేమవతి, లోకపావని, షింహ నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి. నదీప్రవాహాలు జిల్లాకు ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతి, ప్రాకృతిక సౌందర్యం ఇస్తున్నాయి. నదులు ప్రయాణయోగ్యం కాకున్నా అందమైన జలపాతాలను సృష్టిస్తున్నాయి. జలపాతాల సమీపంలో, నదీతీరాలలో ఆలయాలు నిర్మించబడి ఉన్నాయి. భారతీయులకు నదులపట్ల ఉన్న పవిత్రభావానికి ఈ ఆలయాలే ప్రత్యక్షసాక్ష్యాలు.

==పర్యాటక ఆకర్షణలు==
[[File:RanganathaTemple.jpg|thumb|రంగనాథ స్వామి ఆలయానికి పశ్చిమ గంగా రాజవంశం నాటి చరిత్ర ఉంది]]
[[File:Lakshminarayana Temple (1250 AD) at Hohaholalu in Mandya district.JPG|thumb|హొయసల ఆర్కిటెక్చరల్ షోపీస్ అయిన హోసహోలాలు వద్ద ఉన్న లక్ష్మీనారాయ ఆలయం (సా.శ. 1250)]]
[[File:Brahmeshvara Temple (1171 AD) at Kikkeri, Mandya district.JPG|thumb|కిక్కెరి వద్ద ఉన్న బ్రహ్మేశ్వర ఆలయం (సా.శ. 1171) ఒక ప్రసిద్ధ హొయసల నిర్మాణ సాధన]]
[[File:Panchakuta Basadi (10th century AD) at Kambadahalli.JPG|thumb|పంచకూట బసాది 10 వ శతాబ్దపు ద్రావిడ కళ చక్కటి నమూనా దీనిని పశ్చిమ గంగా రాజవంశం నిర్మించింది]]
[[Image:Panchalingeshvara Temple at Govindanahalli.jpg|thumb|గోవిందనహళ్లిలోని [[పంచలింగేశ్వర ఆలయం, గోవిందనహళ్లి|పంచలింగేశ్వర ఆలయం]] సా.శ. 1230 హొయసల నిర్మాణం]]
[[File:View from the entrance mantapa of the at Mallikarjuna temple at Basaralu.JPG|thumb|బసరాలు వద్ద ఉన్న మల్లికార్జున ఆలయాన్ని సా.శ. 1234 లో హొయసలు నిర్మించారు]]{{See also|పంచకూట జైన ఆలయం}}

===మాండ్య===
మాండ్య పట్టణంలో [[1933]] జనవరిలో మాండ్య షుగర్ ఫ్యాక్టరీ స్థాపించిన తరువాత మాండ్య ప్రాధాన్యత పెరిగి ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఈ సంస్థ స్థాపనకు 20 లక్షలు ఖర్చుపెట్టారు. ఇది ఆకాలంలో అతి పెద్ద మొత్తం. ఈ సంస్థ భారతదేశంలో పెద్ద సంస్థలలో ఒకటని భావిస్తున్నారు. ఇది బెంగళూరుకు 99కి.మీ, ఉత్తర మైసూరుకు 40 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

మాండ్య పట్టణంలో జనార్ధనస్వామి ఆలయం ఉంది. ఆలయ ప్రధానదైవం విష్ణుమూర్తి శంఖు చక్రాలు ధరించి శ్రీదేవి భూదేవితో కొలువైఉంటాడు. ఆలయగోపురం సమీపకాలంలో పునరుద్దరించబడింది. 
ఇక్కడ ఏప్రిల్ - మే మాసాలలో రథోత్సవం నిర్వహించబడుతుంది.

===మద్దూర్===
మద్దూర్ మాండ్య నుండి 21 కిమీ దూరంలో ఉంది. ఇది పౌరాణిక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది. దీని అసలు పేరు అర్జునపుర. అర్జునుడు యాత్రా సమయంలో ఇక్కడ కొంతకాలం నివసించాడని విశ్వసిస్తున్నారు. టిప్పు - బ్రిటిష్ యుద్ధాల కారణంగా పట్టణం విపరీతంగా సమస్యలను ఎదుర్కొన్నదని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. టిప్పు సుల్తాన్ మద్దూరును కేంద్రంగా బ్రిటిష్ సైన్యాలతో పోరాటాలు సాగించాడు. మద్దూరు కోటను టిప్పు సుల్తాన్ తండ్రి హైదర్ అలి నిర్మించాడు. ఈ కోటను కార్న్వాల్ [[1791]]లో ధ్వంసం చేసాడు. ఇది మాంఢ్యకు 21 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

మద్దూరులో నరసింహాలయం ఉంది. హొయసల రాజుల కాలంలో నిర్మించబడిన ఈ ఆలయం ఇప్పటికీ సజీవంగా ఉంది. ఆలయంలో నల్లరాతితో చేయబడిన 7 అడుగుల ఉగ్రనరసింహ మూర్తి ప్రతిష్ఠించబడి ఉంది. 
* మద్దూరులో వరదరాజ ఆలయం ఉంది. ఇది ఆరంభకాల చోళులు కాని అంతకంటే ముందుకాని నిర్మించబడినదని భావిస్తున్నారు. ఆలయంలో ప్రధానదైవం అలియనంతనాథుని ముందు, వెనుక మూర్తులను 12 అడుగుల ఎత్తులో ప్రతిష్ఠించారు. కన్నడంలో &quot; ఎల్ల దేవర ముందే నోడు అలియనాథ బిందే నోడు &quot; (ఎల్లదేవర ముందు చూడు అలియనంతనాథుని వెనుక చూడు) అంటారు. 
అన్ని దైవాలు ముందుకు చూస్తుంటే అలియనంతనాథుడు వెనుకకు చూస్తుంటాడు. 
* మద్దూరు వడలకు ప్రసిద్ధి. వివిధ రకాల పప్పులతో చేయబడిన రుచికరమైన వడలకు ప్రసిద్ధి.

===మలవల్లి===
మలవల్లి మాండ్య నుండి 37 కి.మీ దూరంలో ఉంది.ఇది బ్రిటిష్ వారికి ఉపకరించకుండా ఉండాడానికి టిప్పు సుల్తాన్ తనకు తానే దీనిని కొంత ధ్వంసం చేసాడు. ప్రస్తుతం మలవల్లిలో సెరికల్చర్ పరిశ్రమ అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. మలవల్లిలో తోలుపరిశ్రమ కూడా అభివృద్ధి దశలో ఉంది.
===జలపాతాలు===
మలవల్లి నుండి 20 కి.మీ దూరంలో ఉంది. మాండ్య నుండి 44 కి.మీ దూరంలో ఉంది. శివసముద్రం నుండి కావేరీ నది రెండుగా చీలి ప్రవహిస్తుంది. అవి 106.68 అడుగుల ఎత్తు నుండి కిందకు పడడం వలన కావేరీ జలపాతాలు ఏర్పడ్డాయి. పశ్చిమ జలపాతాన్ని గగనకుచ్చి అంటారు. గగనకుచ్చి జలపాతం 16వ శతాబ్ధానికి చెందిన నందిరాజా ఆత్మహత్యా ప్రదేశంగా భావిస్తున్నారు. నందిరాజా తనభార్యతో కలిచి గగనకుచ్చి జలపాతం నుండి కిందికి దూకి ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడని భావిస్తున్నారు. తూర్పు ప్రవాహం నుండి బారాకుచ్చి జలపాతం ఏర్పడింది. ఇది వర్షాకాలం (జూలై నుండి నవంబరు మద్య కాలం )ఇది అందంగా కనిపిస్తుంది.
===భీమేశ్వరి===
కావేరీ ఫిషింగ్ క్యాంప్. మాండ్య నుండి 50 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఈ క్యాంప్ కావేరీ నదీ తీరంలో ఉంది. కావేరీ నది సహజసిద్ధంగా ఏర్పరిచిన అభయారణ్యంలో &quot; మహ్సీర్ (ఆసియా ప్రీమియర్ స్పోర్టింగ్ ఫిష్ ) కి ఇది అభయమిస్తుంది. ఇది శివసముద్రం - మెకెడతు మధ్య కావేరీ నదీజలాలతో కావేరీ దిగువవ ప్రవాహంలో ఏర్పడింది. వర్దంత్ వ్యాలీలోని దట్టమైన అరణ్యాకలో ఏనుగు, సాంబార్, చిరుత, అడవి పంది, రంగురంగుల పక్షులు ఉన్నాయి. కావేరీ జలాలు మొసళ్ళకు కూడా ఆశ్రయం ఇస్తున్నాయి. అందమైన ఈ జలాశయ పరిసరాలలో కొందరు రిసార్ట్ స్వతదార్లు సౌకర్యవంతమైన టెంట్లు ఏర్పాటు చేసారు. ఈ ఫిషింగ్ కేంద్రం విహారకేంద్రంగా కూడా ఉంది.
===పాండవపుర===
పాండవపురా మాండ్య నుండి 26.4 కి.మీ దూరంలో ఉంది. హైదర్ అలి, టిప్పు సుల్తాన్ కాలంలో ఇది సైనిక స్థావరంగా ఉంది. టిప్పు సుల్తాన్ సమయంలో ఫ్రెంచ్ సర్వీసుమెన్‌కు ఇది నివాసంగా ఉంది. ప్రస్తుతం ఇక్కడ బృహత్తర - ప్రణాళికలో స్థాపించబడిన షుగర్ ఫ్యాక్టరీ ఉంది. గతంలో పాండవపురాను హీరోడ్- దండు, ఫ్రెంచ్ రాక్స్ అనేవారు. 
===కుంతిబెట్ట===
కుంతిబెట్టా పాండవపురా నుండి 2 కి.మీ దూరంలో ఉంది. లక్కాగృహ దహనం తరువాత అరణ్యాలలో సంచరిస్తున్న సమయంలో పాండవులు తమతల్లి కుంతితో కొంతకాలం ఇక్కడ నివసించాడని విశ్వసిస్తున్నారు.
===మేల్కోటె ===
మేల్కోటె పాండవపురా నుండి 25 కి.మీ దూరంలో, మాండ్య నుండి 38 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇది ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. 12 వ శతాబ్ధంలో మేల్కోటెలో శ్రీవైష్ణవ సప్రదాయానికి చెందిన శ్రీ రామానుజాచార్య 14 సంవత్సరాల కాలం నివసించాడని విశ్వసిస్తున్నారు. మైసూరు మాహారాజులు మేల్కోటె లోని చలువరాయస్వామి భక్తులు. మైసూరు మహారాజా ఆలయానికి విలువైన ఆభరణాలు సమర్పించారు. చలువరాయస్వామిని సంవత్సరానికి ఒకదారి మార్చ్- ఏప్రెల్‌లో ఈ ఆభరణాలతో అలంకరిస్తుంటారు. ఈ ఉత్సవసమయాన్ని &quot; వీరముడి &quot; అంటారు. ఆలయంలో [[1785]] కాలంనాటి శిలాశాసనాలలో ఈ ఆలయానికి టిప్పు సుల్తాన్ కొన్ని ఏనుగులను కానుకగా సమర్పించాడని తెలియజేస్తున్నాయి. శిలాసదృశ్యమైన కొండలలో నిర్మించబడిన యదుగిరి పట్టణం సౌదర్యవంతమైన ప్రకృతి దృశ్యాలకు, ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణానికి నిలయంగా ఉంటుంది..
===తిరుమలసాగర ===
తిరుమలసాగర మేల్కొటెకు 6 కి.మీ దూరంలో ఉంది. తిరుమలసాగర సరోవరం రామానుజాచార్య అభీష్టం మేరకు హొయశిల రాజు బిట్టిదేవ చేత  నిర్మించబడింది. బిట్టిదేవ వైష్ణవ సంరదాయాన్ని స్వీకరించి విష్ణువర్ధన నామాన్ని స్వీకరించాడు.  అందుకు ఇక్కడ నిర్మించబడిన నంకి నారాయణ స్వామి, వేణుగోపాలా ఆలయాలు హొయశిల నిర్మాణకళకు సాక్ష్యాలుగా ఉన్నాయి. [[1749]] లో బీజపూర్ సుల్తాన్ ఆదిల్షా ఈ ప్రాంతాన్ని తన సామ్రాజ్యంలో విలీనం చేసి దీనికి &quot; మోతి తలాబ్ &quot; లేక్ ఆఫ్ పీర్ల్స్ &quot; (ముత్యాల సరసు) అని నామకరణం చేసాడు.

===కృష్ణరాజిపేట===
కృష్ణరాజపేట్ హొయశిల ఆలయాలకు నిలయం. హొయశిలల కాలంలో ఇక్కడ పలు ఆలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. వీటిలో లక్ష్మీనారాయణాలయం శిల్పకళాసౌందర్యానికి ప్రతీకగా నిలిచింది.
ఈ ఆలయం కృష్ణరాజపేటకు మూడు కి.మీ దూరంలో హొసహోలలు కుగ్రామం ఉంది. హొయశిల నిర్మాణవైభవానికి ఈ ఆలయం చిహ్నంగా ఉంది. ఇది ఒకప్పుడు అగ్రాహారంగా ఉండేది. ఇక్కడ ఇప్పటికీ శిథిలావస్థలో ఉన్న కోట ఉంది. ఈ కోటను విజయనగర రాజులు పునరుద్ధరించారు. హొసహోలలు లక్ష్మీనారాయణ ఆలయం శిల్పకళా శోభ సోమనాథపూర్, నుగ్గెహల్లి, జవగల్, హిరెనల్లూర్, అరలుకుప్పె ఆలయ శిల్పకళావైభవానికి సమానమని భావిస్తున్నారు. నిర్మాణ శైలిని అనుసరించి ఇది 13 వశతాబ్ధానికి చెందినదని భావిస్తున్నారు. ఇది నక్షత్రాకారంలో నిర్మించబడిన వేదిక మీద త్రికుటాచల (మూడు ద్వారాలు) నిర్మాణం. ఆలయం చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేయడానికి విశాలమైన ఆవరణను వదిలి ఈ ఆలయం నిర్మించబడింది.ఆలయం మద్య స్థాంభాల మండపం ఉంది. నవరంగ మండపంలో ఉన్న స్తంభాలు నృత్యభంగిమలో ఉన్న నర్తకీమణుల శిల్పాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. నవరంగ మండపం పైకప్పు కూడా శిల్పాలతో అలంకరించబడి ఉంది.

ఆలయ కుడ్యశిల్పాలలో లతలు, [[ఏనుగులు]], [[గుర్రాలు]], పౌరాణిక దృశ్యాలు, స్క్రోల్స్, హంసలు, అనేక దైవాలు, దేవతలు వారి పరివారం శిల్పాలతో అలంకరించారు. ఆలయ కుడ్యాలలో రామాయణ, మాహాభారత, భాగవత కథలలోని దృశ్యాలను చెక్కారు. ఆలయంలో అదనంగా మాధవ, ధంవంతరి, [[దక్షిణామూర్తి]], నృత్యసరస్వతి, కాళింది మర్ధన, పార - వాసుదేవ, నృత్యకారులు, సంగీతకారుల శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఆలయం వెలుపలి కుడ్యాలలో అరగంబాలు, అరెగోపురాలు చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఆలయ గాలిగోపురం అయిదు అంతస్తులతో నిర్మించబడి ఉంది. ఆలయగోపురం మీద వర్షపునీటిని వెలుపలికి పంపేవిధంగా చేసిన నైపుణ్యం ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. ఈ ఆలయంలో హరిహరేశ్వర, ఆంజనేయ ఉపాలయాలు ఉన్నాయి. 17వ శతాబ్ధానికి చెందిన ఆంజనేయ ఆలయంలో 10 అడుగుల ఎత్తైన గరుడ స్తంభం ఉంది. రంగబ హాబ్బ పేరుతో ఆలయంలో హీళి పండుగ సందర్భంలో వార్షిక జాతర నిర్వహించబడుతుంది. గ్రామంలో ఒక సరసు ఉంది. ఇక్కడ మోనోలిథిక్ బసవ విగ్రహం లభించింది.

===కిక్కెరి===
కిక్కేరి లోని [[బ్రహ్మేశ్వర దేవాలయం, కిక్కేరి|బ్రహ్మేశ్వరాలయం]] కృష్ణరాజపేట నుండి 14 కి.మీ దూరంలో ఉంది. హొయశిల రాజుల నిర్మాణకళకు ఇది ఉదాహరణగా ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని [[1171]]లో మొదటి నరసింహ నిర్మించాడు. ఆలయంలోని స్థాంభాలు అందంగా మలచబడి శిల్పకారుల నైపుణ్యానికి చిహ్నంగా ఉన్నాయి.
===బసరాలు=== 
బసరాలు ఒక చిన్న గ్రామ. ఇది 12వ శతాబ్ధానికి చెందిన మల్లికార్జునఆలయానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయాన్ని హొయశిల సైనికాధికారి చేత నిర్మించబడింది. 
ఆలయ వెలుపలి కుడ్యాలలో రామాయణ, మాహాభారత, భాగవతం చెక్కించబడి ఉన్నాయి. ఆలయంలో ఉన్న అద్భుతచిత్రాలలో అంధకాసురుని తల మీద నర్తిస్తున్న 16 భుజాలు కలిగిన శివుని నటరాజమూర్తి, కైలాసాన్ని పైకెత్తుతున్న రావణాసురుని శిల్పాలు ఉన్నాయి.
===శివపుర===
శివపుర మాండ్య నుండి 1 కి.మీ దూరంలో ఉంది. శివపుర జిల్లాలోని ప్రముఖ చారిత్రక ప్రదేశాలలో ఒకటి. [[1938]] 10-12 ఏప్రిల్ మద్య వేలాది స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా జంఢా ప్రదర్శన నిర్వహించారు. స్వాతంత్ర్య సమర యూధుల వీరత్వానికి చిహ్నంగా ఇక్కడ స్మారక చిహ్నం నిర్మించబడింది.
===కొక్కరె-బెల్లురు===
కొక్కరే - బెల్లూరు గ్రామం ప్రస్తుతం పక్షుల శరణాలయంగా అభివృద్ధి చేయబడ్జింది. కొక్కరే - బెల్లూరు కొంగలను, పెలికాన్లు, పెద్ద సంఖ్యలో వలస పక్షులను ఆకర్షిస్తుంది.
ఇక్కడకు అక్టోబరు - మార్చి మాసాలలో వలస పక్షులు అధికంగా వస్తుంటాయి కనుక పక్షులను వీక్షించడానికి ఇది అనుకూల సమయం.
===బ్లఫ్===
బ్లఫ్ పవర్ జనరేటింగ్ స్టేషను తూర్పు ఆసియా మొదటి పవర్ జనరేటింగ్ స్టేషను‌గా గుర్తించబడుతుంది. దీనిని [[1902]]లో మైసూర్ దివాను దీనిని స్థాపించాడు. ఇక్కడకు 200 కి.మీ దూరంలో ఉన్న కోలార్ బంగారు గనులకు విద్యుత్తును అందించడానికి ఈ పవర్ ప్లాంటు స్థాపించబడింది. 137.16 మీటర్ల ఎత్తైన కొండ ప్రాంతం హైడ్రాలిక్ పైపులను అమర్చడానికి సౌకర్యం కల్పిస్తున్న కారణంగా ఈ ప్రాంతానికి బ్లఫ్ అని పేరు వచ్చింది. ఈ పవర్ హౌస్ చిన్న కొండ పాదాల వద్ద ఉంది. ఇక్కడకు ట్రాలీలో సులువుగా చేరుకోవచ్చు.
===ముత్తాతి===
ముత్తాతి మలవల్లి నుండి 35 కి.మీ దూరంలో, ఫిషింగ్ క్యాంపు నుండి 6కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ అందమైన ఆంజనేయస్వామి ఆలయం ఉంది. రామాయణ పురాణకథనం అనుసరించి 
సీతాదేవి తనచేతి ఉంగరాన్ని ఇక్కడ ఉన్న కావేరీ నదిలో పోగొట్టుకుందని హనుమంతుడు నదిలో సీతాదేవి ఉంగరం కొరకు శోధించాడని తరువాత ఇక్కడ హనుమంతుని ఆలయం నిర్మించబడిందని విశ్వసిస్తున్నారు. ఆలయం పలు భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది. హనుమతునికి ప్రియమైన శనివారం నాడు ఈ ఆలయానికి భక్తులు అధికంగా వస్తుంటారు.
===నాగమంగళ===
నాగమంగళ పట్టణం హొయశిల కాలం నుండి ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది. నాగమంగళ మాండ్య నుండి 42 కి.మీ దూరంలో ఉంది. నాగమంగళ లోహపు పనితనానికి నైపుణ్యం ఉన్న కళాకారులకు ప్రసిద్ధి చెందింది. నాగమంగళానికి చెందిన తిమ్మన్న శ్రీరంగపట్నం కోట నిర్మాణంలో పాల్గొన్నాడు. ఇక్కడ ఉన్న [[సౌమ్యకేశవ దేవాలయం, నాగమంగళ|సౌమ్యకేశవ ఆలయం]] 12వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిందని భావిస్తున్నారు. తరువాత ఈ ఆలయానికి విజయనగర రాజులు మెరుగులు దిద్దారని భావిస్తున్నారు. ఆలయ ప్రధానదైవం ఆదికేశవ విగ్రహం 1.83 మీటర్ల ఎత్తులో ఉంటుంది.

నాగమంగళ సమీపంలో ఉన్న కంబదల్లి జైనులకు పవిత్ర ప్రదేశం. ఇక్కడ బ్రహ్మదేవుని స్తంభం ఉన్నందున ఈ గ్రామానికి ఈ పేరు వచ్చింది. 
ముదురు బూడిదరంగు సోప్‌స్టోన్‌తో నిర్మించబడిన ఎనిమిది ముఖాలు కలిగిన ఈ స్తంభం చివరన బ్రహ్మదేవుడు కూర్చుని ఉంటాడు. స్థాంభానికి సమీపంలో ఏడు గుడులు ద్రావిడ శైలిలో

నాగమంగళానికి 16 కి.మీ దూరంలో ఆది చుంచనగరి ఒక యాత్రాస్థలం. ఇక్కడ సహజసిద్ధమైన రెండు గుహాలయాలు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయ ప్రధానదైవం సిద్ధేశ్వర స్వామి, సోమేశ్వరుడు.
ఇక్కడ ఆది చుంచనగరి మఠం ఉంది. మఠం ఒక మెడికల్ కాలేజీని నిర్వహిస్తుంది. సమీపంలో ఉన్న మనోహరమైన మయూర వనంలో ఉదయ, సాయంత్రం వేళలలో నెమళ్ళు విహరిస్తుంటాయి.
===శ్రీరంగపట్నం===
శ్రీరంగపట్నం మాండ్య నుండి 27 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఇక్కడ శ్రీరంగనార్హాలయం ఉన్నందున ఈ పట్టణానికీ పేరు వచ్చింది. ఇది పురాతన ఆలయం. గంగా రాజు తిరుమల సంబంధిత శిలాశాసనం అనుసరించి ఈ ఆలయం 894 లో నిర్మించబడిందని భావిస్తున్నారు. శ్రీరంగపట్నం ఒకప్పుడు మౌఉసురాజా రాజధానిగా ఉండేది. తరువాత హైదర్ అలి ఆతరువాత టిప్పు సుల్తానుకు రాజధానిగా ఉంది. [[1799]]లో టిప్పు సుల్తాన్ బ్రిటిష్ సైన్యాలతో పోరాడి యుద్ధంలో మరణించిన తరువాత ఉడయార్లు రాజధానిని మైసూరుకు తరలించారు. బలమైన టిప్పుసుల్తాన్ కోట భారతదేశంలోని శక్తివంతమైన [[కోట]]లలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. కోట ఉత్తర, పశ్చిమ దిశల గోడలను కావేరీ నది సరక్షిస్తూ ఉంది. కోటలో లాల్ మహల్, టిప్పు ప్యాలెస్ శిథిలాలు ఉన్నాయి. [[1799]]లో కోటను చేపట్టే వరకు కోటలోని భాగాలను [[బ్రిటిష్]] సైన్యం ధ్వంసం చేసింది. కోటకు 5 ప్రాకారాలు ఉన్నాయి. టిప్పు మిలటరీ భవనాలు ప్రత్యేకత కలిగి ఉన్నాయి.

[[కావేరీ]] ఉత్తరతీరంలో హజారత్ టిప్పు సుల్తాన్ షహీద్, ది టైగ ఆఫ్ [[మైసూర్]] దర్యా దౌలత్ బాఘ్ ( గార్డెన్ ఆఫ్ ది వెల్త్) సరాసీనిక్ ఆర్కిటెక్చర్ నమూనా, గోడల మీద పెయింటిగ్స్ ఉన్నాయి. శ్రీరంగపట్నానికి 3 కి.మీ దూరంలో గంజం గ్రామంలో టిప్పు సుల్తాన్ తండ్రి కొరకు టిప్పు గుంబజ్ నిర్మించబడింది. అక్కడే టిప్పు తల్లి, టిప్పు సుల్తాన్ కూడా సమాధి చేయబడ్డాడు. 
[[1784]]లో నిర్మించబడిన ఈ భవనంలో 36 గ్రానైట్ స్తంభాలు ఉన్నాయి.స్తంభాలను 2 లక్షల రూపాయల ఖర్చుతో ఇటలీ నుండి దిగుమతి చేసుకున్నారు. గుంబజ్ ముందు చిన్న ప్రదేశంలో 
దురంత చెట్లు ఉన్నాయి. ఇక్కడ టిప్పు సుల్తాన్ శరీరానికి చివరిసారిగా స్నానం చేయించబడింది. టిప్పు కాలంలో ఇక్కడ ఒక అందమైన [[మసీదు]] ఉండేది. ప్రస్తుతం ఇక్కడ మట్టిప్రదేశం మాత్రమే ఉంది. టిప్పుసుల్తాన్ మరణించిన తరువాత అది పడగొట్టబడి ఆ వస్తువులను ఉపయోగించి [[ఊటీ]]లో [[చర్చి]]నిర్మాణంలో ఉపయోగించారు. సంగం - గుంభజ్ మార్గంలో ఆ శిథిలాలు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి.

===సంగమ===
సంగమ శ్రీరంగపట్నం నుండి 2 కి.మీ దూరంలో ఉంది. కె.ఎస్.టి.డి.సి అందమైన నదీతీర కాటేజీలను ఇక్కడ నిర్మించారు. పూర్తిగా అలంకరించబడిన, పూర్తిస్థాయి వసతులతో కూడిన ఈ కాటేజీలు, ఇక్కడ ఉన్న ప్రత్యేకమైన రెస్టారెంటు దీనిని పర్యాటక ఆకర్షిత ప్రాంతంగా మార్చింది. ఇక్కడ నది ప్రశాంతంగా అందమైన పచ్చని ద్వీపాలతో ఆహ్లాదకరంగా ఉంటుంది.

శ్రీరంగ పట్నం ఆనుకుని ఉన్న కావేరి, లోకపావని నదీతీరాలలోని చిన్న స్నానఘట్టాలు, ఆలయాలు పరిసరప్రాంతంలోని అందమైన ప్రాంతాలు భక్తులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తున్నాయి.

శ్రీరంగపట్నానికి దక్షిణంగా ఉన్న సంగమ వద్ద రెండుగా చీలిన కావేరీ నది తిరిగి సంగమిస్తుంది. ఇక్కడ చిన్న వైర్ల్‌పూల్ ఉంది.
===కరిఘట్ట===
కరిఘట్ట శ్రీరంగపట్నం నుండి 6 కి.మీ దూరంలో లోకపావని నదీతీరంలో ఉంది. కొండమీద వెకటేశ్వరాలయం ఉంది. ఈ ఆలయానికి జూలై, నవంబరు మాసాలాలో భక్తులు అధికంగా వస్తుంట్టారు. ఆలయాన్ని చేరుకోవడానికి 100 మెట్లు ఉన్నాయి. మోటవాహనాలకు కూడా మర్గం నిర్మించబడి ఉంది. ఈ ప్రదేశం పర్వతారోహణకు అనుకూల ప్రాంతం. 
===రంగనాథ్‌తిట్టు ===
రంగనాథ్‌తిట్టు కావేరి నదిలోని ద్వీపంలో ఉంది. రంగనాథ్‌తిట్టు పక్షులకు స్వర్గంగా ఉంది. ఇక్కడకు సైబీరియా, ఆస్ట్రేలియా, ఉత్తర అమెరికా నుండి పక్షులు వస్తుంటాయి. ఈ పక్షుల శరణాలయం సందర్శించడానికి అనువైన కాలం మే - నవంబరు. ఫారెస్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్ నిర్వహిస్తున్న బోటు సర్వీసులు పర్యాటకులకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. పర్యాటకులు సరసులో విహరిస్తూ పక్షులను దగ్గరగా వీక్షించవచ్చు. బోట్ మన్ పక్షుల గురించి వివరిస్తుంటారు. మట్టి ద్వీపంలో ముసళ్ళు తిరుగుతూ ఉంటాయి.
===కృష్ణారాజసాగర్ ఆనకట్ట===
కృష్ణరాజ సాగర్ మాడ్య జిల్లాలోని శ్రీరంగపట్టణ తాలూకాకు 18 కి.మీ దూరంలో ఉంది. కృష్ణరాజసాగర్ ఆనకట్ట 39.62 మీటర్ల ఎత్తు, 2621.28 మీటర్ల పొడవు ఉంటుంది. రిజర్వాయర్ నిండినప్పుడు కృష్ణరాయసాగర్ ఆనకట్టలో 38 .04 మీ ఎత్తున జలాలు నిలువచేయబడతాయి. ఆనకట్ట వద్ద అందమైన పూదోటలు ఉన్నాయి. బృదావన గార్డెంస్ &quot; ది బెస్ట్ - ఇల్యూమనేటెడ్ టెర్రస్ గార్డెంస్ &quot;లో అరుదైన వృక్షజాతులు సంరక్షిచబడుతుంటాయి. పూదోటలో వివిధ ఆకారాలలో, సైజులలో ఫౌంటెన్లు ఉన్నాయి. వీటిలో మ్యూజికల్ డాంసింగ్ ఫౌంటెన్లు ప్రాబల్యం సంతరించుకుంది. చీకటి ముసురుకుంటున్న వేళలో మ్యూజికల్ ఫౌంటెన్ దృశ్యాలు చూపరులకు కనువుందు చేస్తుంటాయి.

== పరిశ్రమలు ==
బెంగుళూరు - మైసూరు మద్యలో ఉన్నందున మాండ్య జిల్లా చక్కని ప్రయాణ సౌకర్యాలను అందుకుంటుంది. బెంగుళూరు రైలు మార్గం జిల్లాను బెంగుళూరు - మైసూరు నగరాలతో అనుసంధానిస్తుంది. 
అందువలన ముడిసరుకు సులువుగా అందుకునే వసతి ఉంది కనుక జిల్లాలో పరిశ్రమల అభివృద్ధికి ఇది దోహదం చేస్తుంది. జిల్లాలో ఉన్న ఒక ఇంజనీరింగ్ కాలేజి, మూడు పాలిటెక్నిక్ ఇంస్టిట్యూట్లు పరిశ్రమలకు అవసరమైన సాంకేతిక నైపుణ్యం ఉన్న మానవ వనరును అందిస్తుంది.

మాండ్య నుండి 50 కి.మీ పరిధిలోపల సి.ఎఫ్.టి.ఆర్.ఎల్, డి.ఎఫ్.ఆర్.ఎల్, సిపెట్, స్టెప్ సంస్థలు ఉన్నాయి.

జిల్లాలో మాండ్య వద్ద రెండు (కె.ఐ.ఎ.డి.బి) ఇండస్ట్రియల్ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఒకటి తుబినకెరె వద్ద ఉంది. మరొకటి మద్దుర్ సమీపంలోని సోమనాహలి వద్ద ఉంది. జిల్లాలో 6 (కె.ఎస్.ఎస్.ఐ.డి.సి) ఇండస్ట్రియల్ ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఇవి మాండ్య గంజం (శ్రీరంగపట్నం), సోమనహళ్ళి (మద్దూరు), హరొహళ్ళి (పాండవపుర), నాగమంగళ వద్ద ఉన్నాయి.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! వరుస సంఖ్య . !! పరిశ్రమ పేరు !! వాణిజ్య ఉత్పత్తి 
|-
| 1 || మైసూర్ షుగర్ కో లిమిటెడ్, మాండ్యా || షుగర్
|-
| 2 || బిపిఎల్ పిటిఐకి కెమికల్స్ లిమిటెడ్, సోమనహల్లి ఇండస్ట్రియల్ ఏరియా, మద్దూర్ తాలూకాలోని || డ్రై సెల్స్
|-
| 3 || పాండవపురా సహకారి సక్కర్వ్ కార్కానె, పాండవపుర || షుగర్
|-
| 4 || చాముండి చక్కెరలు లిమిటెడ్, భారతి నగర్, మద్దూర్ తాలూకాలోని || షుగర్
|-
| 5 || లియాబిబ్ ద్రావణి వెలికితీత లిమిటెడ్, టి.బి.రోడ్డు, ఎస్.ఆర్.పాట్నా || వంటనూనెలు
|-
| 6 || ఎం.కె.అగ్రోటెక్, ఎస్.ఆర్.పాట్నా తాలూకా || వంటనూనెలు
|-
| 7 || మాండ్యా జిల్లా కో-ఆపరేటివ్ మిల్క్ ఉత్పత్తులు సమాజం యూనియన్, గెజ్జలగెరె, మద్దూర్ తాలూకాలోని || మిల్క్ ప్రోసెసింగ్
|-
| 8 || ఐ.సి.ఎల్. చక్కెరలు, మలవల్లి, కె.ఆర్.పి.టి తాలూకా || షుగర్
|-
| 9 || కీలర పవర్ ప్రాజెక్ట్, కీలర, మాండ్యా తాలూకా || పవర్ తరం
|-
| 10 || కర్నాటక మల్లాది బయోటెక్ యొక్క లిమిటెడ్, ట్యూబిన్‌కెరే ఇండ్ ఏరియా, బల్క్ డ్రగ్స్ || మాండ్య తాలూకా.
|-
| 11 || ఎన్.ఎస్.ఎల్ చక్కెరలు లిమిటెడ్, కొప్ప, మద్దూర్ తాలూకాలోని ||
|}

==విద్యుచ్ఛక్తి==
జిల్లాలో తయారు చేయబడుతున్న విద్యుత్తు గృహావసరాలకు, వ్యవసాయానికి, పరిశ్రమలకు వినియోగించబడుతుంది.
* శివసముద్రం హైడ్రో - ఎలెక్ట్రిక్ పవర్. [[1902]]లో స్థాపించబడింది. ఇది భారతదేశంలో మొదటి ఎలెక్ట్రిక్ పవర్ ప్లాంటుగా గుర్తించబడుతుంది. ఈ ప్లాంటు నుండి 42 మెగావాట్ల విద్యుత్తును అందిస్తుంది. 
* షంష హైడ్రో - ఎలెక్ట్రిక్ పవర్ :- [[1940]]లో స్థాపించబడింది. ఈ ప్లాంటు నుండి 17.2 మెగావాట్ల విద్యుత్తును అందిస్తుంది.
* కేరళ పవర్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఎలెక్ట్రానిక్ ప్రాజెక్ట్ (కేరళ్) మండ్య తాలూకాలో ఉన్న ఈ ప్లాంటు నుండి 2 మె.వా విదుత్తు లభిస్తుంది. 
* మలవల్లి పవర్ ప్లాంట్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ ఇది వ్యవసాయ ఆధారిత ప్రాజెక్ట్. ఈ ప్లాంటు నుండి 4.5 మె.వా విదుత్తు లభిస్తుంది
* అత్రియా పవర్ కాత్పొరేషన్ లిమిటెడ్ మిని హైడ్రొ ఎలెక్ట్రిక్ ప్లాంటు స్థాపించడానికి అనుమతి పొందింది. ఈ ప్లాంటు నుండి 12 మె.వా విదుత్తు లభిస్తుందని భావిస్తున్నారు.

==భౌగోళికం==
మాండ్య జిల్లా 12°13' నుండి 13°04' డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం, 76°19' నుండి 77°20' డిగ్రీల తూర్పు రేకాంశంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;cgwb&quot;&gt;{{cite web|title=Ground Water Information Booklet|url=http://cgwb.gov.in/District_Profile/karnataka/Mandya_brouchere.pdf|publisher=Central Ground Water Board|access-date=7 January 2011}}&lt;/ref&gt;

===నదులు===
మాండ్య జిల్లాలో ఐదు నదులు ప్రవహిస్తున్నాయి; కావేరి, 4 ఉపనదులు: హేమవతి, షింహ, లోకపావని, వీరవైష్ణవి.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.mandyacity.gov.in/tourism.html
|title=Mandya District at a glance |publisher=Mandya City Council
|access-date=2006-11-10
|website=
|archive-url=https://web.archive.org/web/20070104001348/http://www.mandyacity.gov.in/tourism.html
|archive-date=2007-01-04
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

==పరిపాలనా విభాగాలు ==
=== విభాగాల వివరణ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! విషయాలు
! వివరణలు
|-
| ఉపవిభాగాలు
| 2 మాండ్య, పాండవ పుర
|-
| పాండవ పుర ఉపవిభాగంలో తాలూకాలు 
| పాండవ పుర, శ్రీరంగపట్నం, కృష్ణరాజపేట, నాగమంగళ &lt;ref name=&quot;cgwb&quot;/&gt;
|-
| మాండ్య ఉపవిభాగంలో తాలూకాలు
| మాండ్య, మద్దురు, మలవల్లి
|-
| తాలూకాలు
| 7 
|}

==ఆర్ధికం==
మాండ్య జిల్లా కావేరీ నదీ తీరంలో ఉంది. జిల్లాలో వ్యవసాయం ప్రధాన జీవనాధారంగా ఉంది. జిల్లాలో ప్రధానంగా వరి, చెరకు, జొన్న, మొక్కజొన్న, పత్తి, అరటి, రాగి, కొబ్బరి, పప్పు ధాన్యాలు పండించబడుతున్నాయి. ఉలవలు, కంది,ంకౌపీ, పెసలు, మినుములు, చిక్కుడు కూడా పండించబడుతున్నాయి. కూరగాయలు కూడా పండుతున్నాయి.
&lt;ref name=&quot;cgwb&quot;/&gt;

==రవాణా వ్యవస్థ==

===రహదారులు===
మాండ్య జిల్లా విస్తారమైన రహదారి మార్గాలు ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి 48, జాతీయ రహదారి 209 జిల్లా గుండా పయనిస్తున్నాయి. జిల్లాలో రోడ్ల సంఖ్య 73. జాతీయరహదార్ల పొడవు 467 కి.మీరాష్ట్రీయ రహదారి పొడవు 2968 కి.మీ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=District wise details of Road length in Karnataka|url=http://www.kpwd.gov.in/roads.asp|publisher=[[Karnataka Public Works Department]]|access-date=9 January 2011|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502055107/http://www.kpwd.gov.in/roads.asp|archive-date=2 మే 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===రైల్వే===
మాండ్య &quot; సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే &quot; మార్గంలో ఉంది. జిల్లాలో పలు రైలు స్టేషన్లు ఉన్నాయి. జిల్లా రైలు స్టేషన్ల జాబితా: :&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.southwesternrailway.in/swr/bng_med_facility.jsp |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2015-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721181359/http://www.southwesternrailway.in/swr/bng_med_facility.jsp |archive-date=2011-07-21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
' 'స్టేషను పేరు' ''
* శ్రీరంగపట్నం - ఇ.ఎస్  
* పందవపుర - పి.ఎ.ఎం.పి  
* మాణ్డ్య  - మ్యా
* మద్దూర్ -ఎం.ఎ.డి 
* యెలియూర్ - వై  
* అక్కిహెబ్బలు-ఎ.కె.కె.
* మందగెరె  - ఎంజిఎఫ్
* బీరవల్లి- బి.ఆర్.బి.ఎల్

== [[2001]] లో గణాంకాలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! విషయాలు
! వివరణలు
|-
| జిల్లా  జనసంఖ్య .
| 1,808,680,&lt;ref name=districtcensus&gt;{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 |access-date= 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ఇది దాదాపు.
| గాంబియా దేశ జనసంఖ్యకు సమానం.&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |access-date= 2011-10-01 | quote = Gambia, The 1,797,860 July 2011 est. | website =  | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| అమెరికాలోని. 
| నెబ్రస్కా  నగర జనసంఖ్యకు సమం..&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2011-09-30|quote=Nebraska 1,826,341|website=|archive-date=2011-08-23|archive-url=https://www.webcitation.org/619lRoKht?url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|-
| 640  భారతదేశ జిల్లాలలో. 
| 263 వ స్థానంలో ఉంది.&lt;ref name=districtcensus/&gt; 
|-
| 1చ.కి.మీ జనసాంద్రత.
| 365 &lt;ref name=districtcensus/&gt; 
|-
| 2001-11 కుటుంబనియంత్రణ శాతం.
| 2.55%.&lt;ref name=districtcensus/&gt;
|-
| స్త్రీ పురుష నిష్పత్తి.
| 989:1000 &lt;ref name=districtcensus/&gt; 
|-
| జాతియ సరాసరి (928) కంటే.
| అధికం
|-
| అక్షరాశ్యత శాతం.
| 70.14%.&lt;ref name=districtcensus/&gt;
|-
| జాతియ సరాసరి (72%) కంటే.
| తక్కువ
|}

==చిత్రమాలిక==
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Melukote Cheluvarayaswami temple.JPG|మెల్‌కోట్‌లోని [[చెలువనారాయణ స్వామి ఆలయం|చెలువ్‌నారాయణస్వామి]] ఆలయం
దస్త్రం:Ornate pillars in a mantapa in the Cheluvarayaswamy temple at Melukote.jpg|విజయనగర శైలిలో మంటప, మెల్కోట్ వద్ద [[చెలువనారాయణ స్వామి ఆలయం|చేలువనారాయణస్వామి ఆలయం]]
దస్త్రం:Lakshminarayana Temple at Hosaholalu.jpg|హోసహోలలు వద్ద ఉన్న [[లక్ష్మీనారాయణ ఆలయం, హొసహొళలు|లక్ష్మీనారాయణ ఆలయం]]
దస్త్రం:Ceiling sculpture in Panchakuta Basadi at Kambadahalli.jpg|కంబదహళ్లిలోని పంచకూట బసాడి వద్ద సీలింగ్ ఆర్ట్
&lt;/gallery&gt;
==ప్రముఖులు==
* కె.వి. శంకర  గౌడ - 1952 లో ఎం.ఎల్.ఎ. మాజీ . విద్యామంత్రి 1966 లో కర్ణాటకలోని సహకార రంగం స్థాపకుడు, పి.ఇ.ఎస్  ట్రస్ట్ స్థాపకుడు, సామాజిక కార్యకర్త, విద్య సంస్కరణవాది. 
* ఎస్ఎం కృష్ణ  - భారతదేశ విదేశాంగ మంత్రి, మాజీ కర్ణాటక రాష్ట్ర  ముఖ్యమంత్రి &amp; మాజీ మహారాష్ట్ర గవర్నర్.
* ఎ.జి. బండి  గౌడ - ఎ.జి. బండి  గౌడ ఒక స్వాతంత్ర్య సమర యోధుడు లా ప్రాక్టీసు, అతను కాంగ్రెస్ శాసనసభ సభ్యత్వం పొందే ముందు  మాండ్య లో మైసుగర్ కో  చైర్మన్ గా పనిచేసాడు.  మాండ్య ఎన్నికల చరిత్రలో 70% తేడాతో ఎన్నికల్లో విజయం సాధించిన ఒకే ఒక వ్యక్తిగా అతను గుర్తింపును పొందాడు. ([https://web.archive.org/web/20150206044528/http://mandya.nic.in/freedom_struggle.asp])
* [[అంబరీష్]] - పాపులర్ కన్నడ చిత్రం స్టార్, పార్లమెంట్ సభ్యుడు. 
* బి.ఎస్.యడయూరప్ప  - కర్నాటక 25 వ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసాడూ.యడయూరప్ప కె.ఆర్.పేటే తాలూకాలోని బూకనకెరె లో జన్మించాడు, KRPete తాలూకాలోని
* జి  మేడ్ గౌడ  - పార్లమెంట్, విద్యా సంస్కరణవాద మాజీ సభ్యుడు
* ఎల్.ఆర్. శివరామె  గౌడ - బెంగుళూర్ మాజీ బి.డబల్యూ.డి. చైర్మన్ రెహమాన్  ఖాన్ కేంద్ర మంత్రి, న్యూ ఢిల్లీ.
* రమ్య దివ్య స్పందన ప్రముఖ కన్నడ చిత్రం హీరోయిన్, పార్లమెంటు సభ్యుడు.

=== కళ, సాహత్యం ===
* బి.ఎం. శ్రీకాంతయ్య  - ప్రభావంతమైన రచయిత, రచయిత, కన్నడ సాహిత్యం  అనువాదకుడు
* పి. టి నరసింహాచారి - ప్రముఖ నాటకరచయిత, కన్నడ భాష కవి.
* ఎ.ఎన్. మూర్తి రావు  - రచయిత, అనువాదకులు.
* కె. ఎస్ నరసింహస్వామి - ప్రముఖ ప్రేమ కవిత పుస్తకం ''మైసూర మల్లిగే '' సృష్టికర్త
* ఎం.ఎన్.సింగారమ్మ డాక్టర్ - కన్నడ, తమిళం, హిందీ తాత్విక పుస్తకాల రచయిత.
* ఎ.ఎన్. మూర్తి రావు - రచయిత, అనువాదకులు.
* ఎమ్,కె.కెంపసిద్ధాయ్య ఆనంద &amp; సామాజిక విద్య ట్రస్ట్ -ఫౌండర్ 
* హె.చ్.ఎల్. నాగె. గౌడ- (.రామనగర్ జిల్లా ) గ్రేట్ కన్నడ జానపద, కెంగల్ రచయిత, జనపద లోకా స్థాపకుడు

=== సినిమా ===
* [[నాగతిహళ్లి చంద్రశేఖర్]] - కన్నడ దర్శకుడు
* శ్రీధర్ రంగయాన్ - చిత్రనిర్మాత - అంతర్జాతీయంగా ప్రశంసలు సినిమాలు దర్శకుడు / రైటర్.
* ప్రేమ్ (దర్శకుడు) - కన్నడ చిత్ర పరిశ్రమలు చిత్ర నటుడు

==మూలాలు==
{{Reflist|2}}

==బయటి లింకులు==
{{commons category|Mandya district}}
*[http://mandya.nic.in Official website of Mandya district]
*[https://web.archive.org/web/20120316115919/http://www.my-kannada.com/tour/r/mandya/ Map of Mandya District]
*[http://dsert.kar.nic.in/dietwebsite/Mandya/DistrictProfile.htm Mandya District profile]
*[https://web.archive.org/web/20070104001348/http://www.mandyacity.gov.in/tourism.html Mandya City Council -Mandya District at a glance]

{{Geographic location
|Centre    = మాంఢ్య జిల్లా
|North     = తుముకూర్ జిల్లా
|Northeast = 
|East      = రామనగర్ జిల్లా 
|Southeast = చామ్రాజనగర్ జిల్లా 
|South     = [[మైసూరు జిల్లా]]
|Southwest = 
|West      = 
|Northwest = [[హసన్ జిల్లా]]
}}

{{కర్ణాటక జిల్లాలు}}

[[వర్గం:Mandya district]]
[[వర్గం:1939 స్థాపితాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశం లోని జిల్లాలు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక]]
[[వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>58o4mq9xqc6lllz26io3tjtxvna5ppk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Chaduvari</title>
    <ns>2</ns>
    <id>2765</id>
    <revision>
      <id>4954000</id>
      <parentid>4951156</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <origin>4954000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21786" sha1="9gzyfzj9ua5q7ccg2czkqwdr2ghxvme" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Chaduvari Ten lakhs-orange-2.png|center|'''&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;మీడియావికీ ప్రాజెక్టులన్నిటిల్లోనూ కలిపి పది లక్షల పైచిలుకు దిద్దుబాట్లు చేసాను&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;'''|alt=చదువరి అన్ని వికీల్లోనూ కలిపి పది లక్షల దిద్దుబాట్లు చేసిన సందర్భంలో ఎగరేసిన బ్యానరు|frame]]

&lt;div style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange|తెవికీలో నేను..|  mode=normal}}
{{scroll box
|width=100%
|height=220px
|text=
&lt;div style=&quot;font-family:Timmana;font-size=1.5&quot;&gt;
నేనిక్కడ తొంభయ్యేడో వాణ్ణి. ఒకప్పుడు నిర్వాహకుణ్ణి, అధికారినీ. చురుగ్గా పాల్గొనలేక పోవడం వలన 2023 జూన్ 3 న స్వచ్ఛందంగా [[m:Steward_requests/Permissions/2023-06#Chaduvari@tewikipedia|ఈ బాధ్యతల నుండి తప్పుకున్నాను]]. 2005 జూలై 30 న తెవికీలో తొలి దిద్దుబాటు చేసాను. అప్పట్లో విక్షనరీలో కొంత పని చేసాను. వికీడేటాలో, ఆంధ్ర, తెలంగాణ గ్రామాల పేజీల్లో డేటా చేర్చాను. 2026 లో, అన్ని వికీల్లోనూ కలిపి పది లక్షల దిద్దుబాట్ల మెట్టెక్కాను.

వికీలో నాణ్యత పెంచడం కోసం కృషి చేస్తూంటాను. వేగంగా పని చేసేందుకు ఇష్టపడతాను. అందుకే '''వాడుకరి:ChaduvariAWBNew''' పేరుతో సెమీ-ఆటో దిద్దుబాట్లు చేస్తూంటాను.

కొత్తదనం లేనట్లైతే, కొత్తగా నేర్చుకునేది ఏమీ లేనట్లైతే, మనకు ఇష్టమైన అంశమైనా సరే మొహం మొత్తుతుంది. వికీపీడియా ఇప్పట్లో మొహం మొత్తేటట్లు లేదు.

తెవికీలో నేను ఆల్‌రౌండర్నని ఒక పెద్దమనిషి చెప్పారు. [[వాడుకరి:Chaduvari/ఆల్‌రౌండర్|దాని గురించి చదవండి]].
&lt;/div&gt;
}}
&lt;/div&gt;
{{Flex columns
|1=&lt;!-- LEFT COLUMN --&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange|కృషి షోకేసు|mode=normal}}
{{scroll box
|width=100%
|height=250px
|text=
* [[వాడుకరి:Chaduvari/ఇంటర్నెట్లో తెలుగు వ్యాప్తి|ఇంటర్నెట్లో తెలుగు వ్యాప్తి]] అనే అంశంపై వ్యాసం రాసాను. ఈ అంశంపై వచ్చిన తొలి వ్యాసాల్లో ఇది ఒకటి. మూడొంతులు నేను రాసాను. తరువాతి కాలంలో ఈ అంశంపై తెవికీ బయట వచ్చిన అనేక వ్యాసాల్లో దీని లోని పాఠ్యాన్ని వాడుకున్నారు
* [[వాడుకరి:Chaduvari/వికీపీడియా అంటే..|వికీపీడియా అంటే..]] అనేది 2005 లో రాసిన వ్యాసం. దాదాపు మొత్తం (99.3%) నేనే రాసాను. దీని లోని పాఠ్యాన్ని ఇతర పేజీల్లో వాడారు
* సహాయం పేజీలు, వికీ వ్యవహార జ్ఞానానికి సంబంధించిన పేజీల్లో దాదాపు 75% పేజీలను సృష్టించాను, సమాచారం చేర్చాను. (2006 నుండి)
* వికిపీడియా ఇంటర్‌ఫేసును తెలుగు లోకి అనువదిస్తూంటాను. (2008 నుండి)
* వ్యాసాల్లో ఉండే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎర్రలింకుల సంస్కరణ|ఎర్రలింకులను సవరించే ప్రాజెక్టు]] సృష్టి, నిర్వహణ. (2022)
* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|ఫొటోల చేర్పు పోటీలో]] తెవికీ 3 వ స్థానం సాధించడంలో తోడ్పాటు (2021)
* కొత్త వాడుకరుల కోసం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/గ్రోత్ ప్రాజెక్టు|గ్రోత్ ప్రాజెక్టు]] స్థాపన (2021)
* [[వికీపీడియా:గణాంకాలు|వికీపీడియా గణాంకాల]] సంకలన, వ్యవకలనాలు (2020)
* నిర్వాహకులు చేసే నిరోధ నిర్ణయాలను [[వికీపీడియా:వాడుకరి నిరోధ నిర్ణయాల సమీక్ష|సమీక్షించే సంఘాన్ని ప్రతిపాదించాను]] (2020)
* వికీ పద్ధతులు, సాంకేతికాంశాలపై [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు|సూచనలిచ్చే పేజీ]] (2020)
* వికీలో వేరే పనులు చేస్తూ కూడా నిర్వాహక కృషి చేయని [[వికీపీడియా:నిర్వాహకత్వ హక్కుల ఉపసంహరణ|నిర్వాహకుల హక్కుల ఉపసంహరణ విధానాన్ని]] ప్రతిపాదించాను. (2019)
* భాష నాణ్యత కోసం ఐదొందలకు పైగా [[వికీపీడియా:AutoWikiBrowser/Typos|రెగెక్సులు]] రాసాను (2016 నుండి)
* వ్యాసాల నాణ్యతను గణించే [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసాల ప్రమాణాలను]] రూపొందించడంలో తోడ్పడ్డాను (2018)
* భాషాంతక అనువాదాలపై, భాషా వ్యతిరేక చర్యలపై పోరాటం (2016 నుండి)
* మూడు వేల మొలకల [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మొలకల విస్తరణ ఋతువు 2020|విస్తరణ ఋతువు]] ప్రాజెక్టు నిర్వహణ, అందులో భాగంగా, స్వయంగా 900 మొలకల విస్తరణ. (2020)
* గ్రామాల పేజీల్లో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ గ్రామాలు/భారత జనగణన డేటాను పేజీలో చేర్చడం|జనగణన సమాచారం కూర్పు, చేర్పు]] (2017, 2018)
* [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టు]] నిర్వహణ. అందులో నేను 558 వ్యాసాలు చేర్చాను

'''నా ఇతర ఖాతాలు''': [[వాడుకరి:ChaduvariAWB|ChaduvariAWB]], [[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]], [[వాడుకరి:NewChaduvari1]], [[వాడుకరి:GrowthChaduvari1|GrowthChaduvari1]], [[వాడుకరి:GrowthChaduvari2|GrowthChaduvari2]], [[వాడుకరి:GrowthChaduvari3|GrowthChaduvari3]], [[వాడుకరి:GrowthChaduvari4|GrowthChaduvari4]]
}}
{{Box-footer}}
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange|శిక్షణ, తోడ్పాటు, పరిజ్ఞానం|mode=normal}}
{{scroll box
|width=100%
|height=250px
|text=
వికీపీడియా గురించి కొత్తవారికి, కొంతమంది పాతవారికీ ఉపయోగకరంగా ఉండేలా కింది పనులు చేసాను

* [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీ ద్వారా వికీలోని కొత్త అంశాలనూ, పాత విశేషాలనూ, ఇక్కడ పనిచెయ్యడంలో ఉన్న కిటుకులనూ తెలియజేస్తూంటాను
* కొత్తవారికి సందేహాలను తీర్చేందుకు గ్రోత్ ప్రాజెక్టులో గురువుగా చేరాను. తరవాత తప్పుకున్నాను. మళ్ళీ చేరాను.
* '''సహాయం పేజీలు:''' సహాయం పేజీలను, వికీ వ్యవహార జ్ఞానానికి సంబంధించిన పేజీలనూ అనువదిస్తూ, కొత్తవి సృష్టిస్తూ ఉంటాను. ఈ పేజీల్లో 75% పేజీలు నేను సృష్టించినవే. ఈ పేజీల్లో నేను సృష్టించిన వాటితో పాటు ఇతరులు సృష్టించిన పేజీల్లో కూడా అత్యధిక సమాచారాన్ని చేర్చినది నేనే. వీటితో పాటు విధానాల, మార్గదర్శకాల పేజీలనూ అనువదిస్తూంటాను.
* [[వికీపీడియా:తెవికీ బడి|తెవికీ బడి]] జరిపే శిక్షణ కార్యక్రమంలో వికీపీడియా గురించి పాఠాలు చెబుతాను
}}
{{Box-footer}}
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange|కొన్ని వ్యాసాలు|mode=normal}}
{{scroll box
|width=100%
|height=250px
|text= నా కృషి సింహభాగం (90%కి పైమాటే) ఉన్న వ్యాసాల్లో కొన్ని ఇవి:
* స్టార్లు [[దస్త్రం:Blue star icon stylized.png|10px]]
** [[తెలుగు పత్రికలు]]
** [[జి.వి. జగ్గారావు వేధశాల]]
** [[కొమ్మమూరు కాలువ]]
* పురాతత్వం, మనిషి చరిత్రం
** [[మానవ పరిణామం]]
** [[జ్వాలాపురం పురాతత్వ స్థలం]] ([[దస్త్రం:Blue star icon stylized.png|10px]])
** [[ఆధునిక మానవుల ఇటీవలి ఆఫ్రికా మూలం]]
** [[ఆర్యుల దండయాత్ర సిద్ధాంతం]] ([[దస్త్రం:Blue star icon stylized.png|10px]])
** [[పిల్ట్‌డౌన్ మనిషి]]
** [[మంచుమనిషి]]
* భూమిపై జీవులు పెద్దయెత్తున నశించిపోయిన ఘటనలు
** [[టోబా మహావిపత్తు సిద్ధాంతం]]
** [[మహా ఆక్సిజనీకరణ ఘటన]]
** [[క్రెటేషస్-పాలియోజీన్ విలుప్తి ఘటన]]
* ప్రపంచం
** [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]]
** [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]]
** [[మ్యూనిక్ ఒప్పందం]]
** [[దీర్ఘ కృపాణ రాత్రి]]
** [[రీచ్‌స్టాగ్ దహనం]]
** [[ఆపరేషన్ ఎంటెబీ]]
* తెల్లోడి పాలన
** [[కలకత్తా బ్లాక్ హోల్]]
** [[ప్లాసీ యుద్ధం]]
** [[ఉత్తర సర్కారుల్లో ఐరోపా వారి యుద్ధాలు]] ([[దస్త్రం:Blue star icon stylized.png|10px]])
** [[మచిలీపట్నం ముట్టడి]] ([[దస్త్రం:Blue star icon stylized.png|10px]])
** [[చెందుర్తి యుద్ధం]] ([[దస్త్రం:Blue star icon stylized.png|10px]])
** [[బ్రిటిషు భారతదేశంలో వెట్టి చాకిరీ వ్యవస్థ]]
** [[సైన్య సహకార ఒప్పందం]]
* భారత స్వాతంత్ర్య సమరం
** [[హిందూ జర్మను కుట్ర]]
** [[కోమగట మారు సంఘటన]]
** [[ఆనీ లార్సెన్ వ్యవహారం]]
** [[విజాగపటం తిరుగుబాటు]] ([[దస్త్రం:Blue star icon stylized.png|10px]])
** [[శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం]] ([[దస్త్రం:Blue star icon stylized.png|10px]])
** [[క్రిప్స్ రాయబారం]]
* భారత పాక్ వ్యవహారాలు
** [[భారత-పాకిస్తాన్ సరిహద్దు]]
** [[భారత పాకిస్తాన్ యుద్ధాలు, ఘర్షణలు]]
** [[నియంత్రణ రేఖ]]
** [[ఆపరేషన్ సఫేద్ సాగర్]]
** [[ఆపరేషన్ రాజీవ్]]
** [[సియాచెన్ ఘర్షణ]]
** [[అట్లాంటిక్ విమానం కూల్చివేత ఘటన]]
* భారత చైనా వ్యవహారాలు
** [[డెప్సాంగ్ మైదానం]]
** [[2013 డెప్సాంగ్ ప్రతిష్టంభన]]
** [[భారత చైనా సరిహద్దు వివాదం]]
** [[వాస్తవాధీన రేఖ]]
** [[మెక్‌మహాన్ రేఖ]]
** [[దౌలత్ బేగ్ ఓల్డీ]]
* అవీ ఇవీ అన్నీ
** [[ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు]]
** [[అంటార్కిటికా]]
** [[రోల్డ్ అముండ్సెన్]], అతని [[అముండ్సెన్ దక్షిణ ధ్రువ యాత్ర|దక్షిణ ధ్రువ యాత్ర]]
** [[2023 క్రికెట్ ప్రపంచ కప్]]
** [[మహా ఘాత పరికల్పన]]
}}
{{Box-footer}}
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange|ముఖ్యమైన ఉప పేజీలు|mode=normal}}
{{scroll box
|width=100%
|height=250px
|text=
[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/ఇంటర్నెట్లో తెలుగు వ్యాప్తి|ఇంటర్నెట్లో తెలుగు వ్యాప్తి]]&lt;br /&gt;[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/వికీపీడియా అంటే..|వికీపీడియా అంటే..]]&lt;br /&gt;[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/నా కృషి|నా కృషి]]&lt;br /&gt;[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/తెవికీ తాత్వికత|'''&lt;big&gt;తెవికీ తాత్వికత&lt;/big&gt;''']]&lt;br /&gt;[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/అనాథ వ్యాసాలను చక్కదిద్దడం|అనాథ వ్యాసాలను చక్కదిద్దడం]]&lt;br /&gt;[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/మరి..ల ఏరివేత|తెవికీ మైనస్ &quot;మరియు&quot;]]&lt;br /&gt;[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/గ్రామాల పేర్లను సరిచెయ్యడం|గ్రామాల పేర్లను సరిచెయ్యడం]]''&lt;br /&gt;[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/అనువాదం చేద్దాం పదండి|అనువాదాలు చేద్దాం పదండి]]&lt;br /&gt;[[File:Red pog.svg|8px]] [[వాడుకరి:Chaduvari/నా గణాంకాలు|నా గణాంకాలు]]
}}
{{Box-footer}}
&lt;/div&gt;

|2=&lt;!-- SECOND COLUMN --&gt;

&lt;!-- {{Box-header colour|colour=orange|నేను ఎక్కించిన బొమ్మలు కొన్ని}}
{{Transclude files as random slideshow
|File:On the prowl (4229155264).jpg##Imagine waking up to this. Which makes me wonder whatever happened to the guy who took this photo.
|File:హార్సిలీ హిల్స్ సూర్యాస్తమయం.jpg
|File:Vinayaasramam.jpg
|File:Kalipatnam Ramarao.jpg
|File:హార్సిలీ హిల్స్ ఫారెస్టు బంగ్లా.jpg
|
| 
}}
{{Box-footer}}--&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange|వికీప్రాజెక్టులు|mode=normal}}
{{scroll box
|width=100%
|height=250px
|text={{#lst:వాడుకరి:Chaduvari/నా కృషి|wikiprojects}}
}}
{{Box-footer}}
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange|నిర్వహణ|mode=normal}}
{{scroll box
|width=100%
|height=250px
|text={{#lst:వాడుకరి:Chaduvari/నా కృషి|sysop}}
}}
{{Box-footer}}
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange|గుర్తింపులు|mode=normal}}
{{scroll box
|width=100%
|height=250px
|text={{User:Chaduvari/గుర్తింపులు}}
}}
{{Box-footer}}
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;clear:both; width:100%&quot;&gt;
{{Box-header colour|colour=orange| తెవికీకి అత్యావశ్యకం|mode=normal }}
{{scroll box
|width=100%
|height=250px
|text=
# భాషాదోషాల సవరణలు
# మంచివ్యాసాల, విశేషవ్యాసాల అభివృద్ధి
# వర్గీకరణ, వర్గాల క్రమబద్ధీకరణ
# కొత్తగా కనీసం ఒక పది మంది చురుగ్గా, నాణెంగా రాసే వాడుకరులు
# కొత్తగా కనీసం ఒక ఇద్దరు పనిచేసే, పని తెలిసిన నిర్వాహకులు
}} &lt;!-- END OF FLEX --&gt;
{{Box-footer}}
&lt;/div&gt;
}}
{{Service award progress|year=2005|month=07|day=29|edits=117666}}

{{CheckWiki topicon}}
{{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 topicon}}{{RC patroller topicon}}{{వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారతదేశ జిల్లాల పేజీల పునర్వ్యవస్థీకరణ/topicon}}{{అనువాద పరికరం topicon|width=36|height=19}}{{వికీ గణాంకాల topicon}}{{GA user topicon|width=40|height=40}}{{AWB topicon}}{{HotCat topicon}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన topicon}}{{శుద్ధిదళం topicon}}{{Twinkle topicon}}{{అయోమయ నివృత్తి topicon}}{{ఋతువు 2020 topicon}}{{WPWP topicon}}{{స్వాతంత్ర్యామృతం topicon|width=40|height=40}}{{Grandmaster Editor First-Class topicon|width=40|height=21}}{{Admin service awards|year=2005|month=8|day=24|actions=13430|format=topicon}}{{హిందూమతం topicon}}{{విశాఖపట్నం ప్రాజెక్టు topicon|width=36|height=19}}{{రాయలసీమ ప్రాజెక్టు topicon}}{{తెవికీ బడి topicon|width=30|height=30}} {{20 Year topicon}} {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 topicon}}

{{ఎన్నికలు 2024 ప్రాజెక్టు topicon}}{{క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టు topicon}}{{ఎర్రలింకుల ప్రాజెక్టు topicon}}{{మూలాల ప్రాజెక్టు topicon|width=400}}

{{వికీప్రాజెక్టు పత్రికలు topicon|sortkey=క్షణము}}
[[వర్గం:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు పురస్కార గ్రహీతలు]]
{{DEFAULTSORT:Chaduvari}}</text>
      <sha1>9gzyfzj9ua5q7ccg2czkqwdr2ghxvme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కె ఎల్ రావు సాగర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5666</id>
    <revision>
      <id>4954053</id>
      <parentid>4286440</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>2379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మునిగిపోయిన గ్రామాలు */</comment>
      <origin>4954053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20138" sha1="h7s3ccj4uhwon5qdo6klxwc0dncojc1" xml:space="preserve">{{Infobox dam
| name = పులిచింతల ప్రాజెక్టు
| name_official = కె ఎల్ రావు సాగర్
| image = 
| image_size = 280px
| image_caption = 
| image_alt = 
| location_map = India Andhra Pradesh
| location_map_size = 
| location_map_caption = 
| location_map_alt = 
| coordinates = {{coord|16|45|15|N|80|03|24|E|type:landmark_region:IN-AP|display=inline,title}}
| country = [[భారతదేశం]]
| location = [[పులిచింతల]],[[పల్నాడు జిల్లా]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]; [[సూర్యాపేట జిల్లా]] [[తెలంగాణ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/KLRaoProject.html|publisher=Ap Irrigation Department|title=K L Rao Sagar|date=12 January 2013|access-date=13 August 2019|archive-date=6 ఫిబ్రవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206134433/http://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/KLRaoProject.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| purpose = [[సాగునీరు]] &amp; [[త్రాగునీరు]]
| status = 
| construction_began = 14 నవంబరు 2010
| opening = 7 డిసెంబరు 2013
| cost = ₹ 1850 కోట్లు
| owner = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
| operator = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
| dam_type = 
| dam_crosses = [[కృష్ణా]]
| dam_height = 42.24 మీ.
| dam_length = 2,922 మీ.
| dam_elevation_crest = 
| dam_width_crest = 
| dam_width_base = 31 m
| dam_volume = 
| spillway_count = 
| spillway_type = [[Open channel|Controlled]]
| spillway_capacity = 10 లక్ష క్యుసెక్కులు
| res_name = పులిచింతల జలాశయం
| res_capacity_total = 46 [[Tmcft]]
| res_capacity_active = 36.23 [[Tmcft]]
| res_capacity_inactive = 
| res_catchment = 240,732 sq.km
| res_surface = 144 sq.km
| res_max_length = 
| res_max_width = 
| res_max_depth = 
| res_elevation = 
| res_tidal_range = 
| plant_name = 
| plant_coordinates = 
| plant_operator = [[TSGENCO]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.hydroreview.com/world-regions/120-mw-pulichintala-hydroelectric-project-commissioned-in-india/#gref   |date= 2018-12-11   |access-date= 2021-06-25   |title= ఆర్కైవ్ నకలు   |archive-date= 2021-06-25   |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625054726/https://www.hydroreview.com/world-regions/120-mw-pulichintala-hydroelectric-project-commissioned-in-india/#gref   |url-status= dead   }}&lt;/ref&gt;
| plant_commission = {{start date|2016|09|22}}
| plant_decommission = 
| plant_type = 
| plant_hydraulic_head = 25 మీ
| plant_turbines = 4 × 30 MW [[Kaplan turbine]]
| plant_capacity = 120 MW
| plant_capacity_factor = 
| plant_annual_gen = 
| website = {{URL|https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/dashBoard}}
| extra = 
}}

కె ఎల్ రావు సాగర్ [[కృష్ణా నది]]పై [[నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు]]కు దిగువన [[పులిచింతల]] గ్రామం వద్ద నిర్మించిన సేద్యపు నీటి ప్రాజెక్టు. దీనిని గతంలో '''పులిచింతల ప్రాజెక్టు'''  అని పిలిచేవారు, ప్రముఖ ఇంజనీరు, రాజకీయనాయకుడు '''[[కె.ఎల్.రావు|కె.ఎల్.రావు]] ''' పేరుతో కె ఎల్ రావు సాగర్ అని అధికారిక పేరుపెట్టారు. [[విజయవాడ]] వద్దగల [[ప్రకాశం బారేజి]]కి ఎగువన 85 కి.మీ.ల దూరంలో ఈ ప్రాజెక్టు స్థలం ఉంది. ఈ ఆనకట్ట స్థలం నదికి కుడివైపున [[పల్నాడు]] జిల్లాలోని [[బెల్లంకొండ]] మండలం పులిచింతల వద్ద, ఎడమ వైపున [[సూర్యాపేట]] జిల్లాలోని [[చింతలపాలెం మండలం|చింతలపాలెం]] మండలం [[వజినేపల్లి (మేళ్లచెరువు)|వజినేపల్లి]] వద్ద ఉంది. 

[[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]], [[ప్రకాశం జిల్లా]]ల్లోని 13.08 లక్షల ఎకరాలకు ఆయకట్టు స్థిరీకరణకు ఈ ప్రాజెక్టు వలన వీలవుతుంది. ప్రాజెక్టు గరిష్ఠ నీటి నిల్వ సామర్థ్యం 45.77 టీఎంసీలు కాగా, లైవ్ స్టోరేజీ కెపాసిటీ 36.23 టీఎంసీలు. డ్యామ్ వద్ద 3.61 టీఎంసీల నీటి నిల్వ సామర్థ్యంతో ప్రాజెక్టును చేపట్టారు. డిసెంబర్ 7, 2013 న జాతికి అంకితమైంది.&lt;ref name=&quot;inauguration&quot;&gt;{{Cite web |title=7న పులిచింతల ప్రారంభం  |url=http://www.sakshi.com/news/top-news/kiran-kumar-reddy-will-inaugurate-pulichintala-project-on-december-7-86042|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306201843/http://www.sakshi.com/news/top-news/kiran-kumar-reddy-will-inaugurate-pulichintala-project-on-december-7-86042|archive-date=2016-03-06|date=2013-12-06|publisher=సాక్షి}}&lt;/ref&gt; 

{{maplink|type=shape|zoom=12}}

== చరిత్ర==
కృష్ణా నదిపై ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో ఉన్న పెద్ద ఆనకట్టలలో నాగర్జునసాగర్ ఒకటి. ఈ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు ద్వారా దాదాపు 35.14 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు లభ్యం కావాల్సి ఉంది. ఇందులో కృష్ణా డెల్టాకు చెందిన 13.08 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు కూడా ఉంది.

కృష్ణా డెల్టాకు సాగునీరు విజయవాడ వద్దగల [[ప్రకాశం బారేజి]] ద్వారా సరఫరా అవుతుంది. ఇక్కడ నది మట్టం సముద్రమట్టానికి 50 అడుగులు ఉంటుంది. [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాల్లో 7,36,000 ఎకరాలకు, గుంటూరు, ప్రకాశం జిల్లాల్లో 5,72,000 ఎకరాలకు బారేజి నుండి సాగునీరు సరఫరా అవుతుంది. అయితే బారేజి నీటి నిల్వ సామర్థ్యం అతి స్వల్పం (3 టి.ఎం.సి) కాబట్టి, వచ్చిన నీరు వచ్చినట్లే కాలువలలోకి వదలాలి, లేదా సముద్రం లోకి వదిలెయ్యాలి. అందుచేత డెల్టాకు అవసరమైన సాగునీటి నిల్వ [[నాగార్జున సాగర్]] లోనే చెయ్యడం తప్పనిసరి.

అయితే, [[కర్ణాటక]]లో [[ఆలమట్టి]] ఆనకట్ట కట్టడం వలనా, 2003, 2004లలో కలిగిన వర్షాభావ పరిస్థితుల వలనా కృష్ణా నదిలో నీటి ప్రవాహం తగ్గిపోవడంతో నాగార్జున సాగర్ అట్టడుగు నీటి మట్టానికి పడిపోయింది. అయితే [[నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు|నాగార్జున సాగర్]]కు, [[ప్రకాశం బారేజి]]కి మధ్య ఉన్న పరీవాహక ప్రాంతం నుండి నదిలోకి వచ్చే నీటిని నిలవజేసేందుకు జలాశయం లేదు. ఈ ప్రాంతంలోనే [[మున్నేరు]], మూసి, [[పాలేరు]] నదులు వచ్చి కృష్ణలో కలుస్తాయి. బారేజిలో నిల్వ సామర్థ్యం లేకపోవడం చేత, ఈ నీరు సముద్రం లోకి వదలక తప్పని పరిస్థితి ఉంది. ఈ నీరు 140 టి.ఎం.సి.లు ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 60 టి.ఎం.సి.లు వాడుకోగలిగే వీలు ఉంది. ఈ నీటిని నిల్వ చేసుకునేలా ఒక ఆనకట్టను, జలాశయాన్ని నిర్మించగలిగితే, డెల్టా ఆయకట్టు స్థిరపడటమే కాక, శ్రీశైలం, సాగర్ ల వద్ద నుండి మరింత నీటిని ఇతర ప్రాంతాలకు మళ్లించగలిగే వీలవుతుంది.

===ఇతర ఉపయోగాలు===
1. కృష్ణా, నల్గొండ జిల్లాల్లో తయారయ్యే సిమెంటును గుంటూరు జిల్లాకు బ్యారేజీపై నిర్మించే బ్రిడ్జి మీదుగా రవాణా చేసే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. 
2. గుంటూరు జిల్లా నుంచి ఈబ్రిడ్జి మీదుగా హైదరాబాదు వెళ్ళేందుకు సులభతరమవుతంది. తద్వారా కొన్ని ప్రాంతాల నుంచి హైదరాబాదుకు ప్రయాణదూరం తగ్గనుంది.
3. కృష్ణా జిల్లాలోని ముత్యాల, గుంటూరు జిల్లాలోని అచ్ఛంపేటలకు మధ్య మార్గం ఏర్పడుతుండటంతో రెండు జిల్లాల మధ్య రాకపోకలు దగ్గరకానున్నాయి.
4. రాయలసీమ నుంచి ప్రకాశం బ్యారేజి ద్వారా [[హైదరాబాదు]], తెలంగాణ ప్రాంతాలకు వెళ్ళే వాహనాలు ఇకనుంచి సత్తెనపల్లి, అచ్ఛంపేట మీదుగా [[జగ్గయ్యపేట]] ద్వారా హైదరాబాద్ వెళ్ళేందుకు మరింత మెరుగైన అవకాశం ఏర్పడుతుంది.
===అభ్యంతరాలు===
పులిచింతలకు వ్యతిరేకంగా కింది వాదనలు ఉన్నాయి.
# జలాశయంలో మునిగిపోతున్న గ్రామాల ప్రజల పునరావాసానికి సంబంధించిన వాదన.
# అసలు సేద్యపు నీటి సరఫరా లేనేలేని తెలంగాణా లోని ప్రాంతాల్లో ప్రాజెక్టులను నిర్మించేవరకు పులిచింతలకు ప్రాముఖ్యత ఇవ్వవలసిన అవసరం లేదనేది రెండో వాదన.
# ఆ ప్రాంతంలోని సున్నపురాయి గనులు జలాశయంలో మునిగిపోతాయన్న మూడో వాదన కూడా ఉంది.
===నిర్మాణం===
1964లో శాసనసభ కమిటీ ఈ ప్రాజెక్టును నిర్మించాలని ప్రతిపాదించింది. అయితే 1988 వరకు అది చర్చలకే పరిమితమైంది. 1988 నవంబర్ 18న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[ఎన్.టి.రామారావు]] ప్రాజెక్టుకు శంకుస్థాపన చేసాడు. ఆనాటి అంచనా రూ 269 కోట్లు. శంకుస్థాపన అయినప్పటికీ, పని మొదలు కాలేదు. తిరిగి 2004 అక్టోబర్ 15న ముఖ్యమంత్రి [[వై.ఎస్.రాజశేఖర రెడ్డి]] మరోసారి శంకుస్థాపన చేసాడు.

;మైలురాళ్లు
* 2002 డిసెంబర్ 21: పూర్వ ముఖ్యమంత్రి, రామారావు 1988లో వేసిన శంకుస్థాపన ఫలకాన్ని పీపుల్స్ వార్ నక్సలైట్లు పేల్చివేసారు.
* 2002 ఫిబ్రవరి 9: పులిచింతల ప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టే ముందు కృష్ణా జలాల్లో తెలంగాణా వాటాని స్పష్టం చేయాలని [[తెరాస]] నేత [[కె.సి.ఆర్]] కోరాడు.
* 2004 సెప్టెంబర్ 30: ప్రాజెక్టు నిర్మాణం విషయమై ఎస్.ఇ. బాపూజీ, శ్రీనివాస కన్‌స్ట్రక్షన్స్ ల మధ్య అవగాహనా ఒప్పందం కుదిరింది. [[నల్గొండ]] జిల్లా వజినేపల్లి వద్ద అక్టోబర్ 15 న పని మొదలు పెడతామని కంపెనీ చెప్పింది. చైనా ప్రభుత్వ కంపెనీ అయిన ''చైనా రైల్వే 18 బ్యూరో గ్రూప్ ''తో కలిసి ప్రాజెక్టు నిర్మాణం చేపడుతున్నామని కంపెనీ తెలిపింది.
* 2004 నవంబర్ 17: పర్యావరణ అనుమతులు ఇంకా పొందనందున ప్రాజెక్టు పనులు ఆపివేయాలని కోర్టు స్టే ఇచ్చింది.
* 2005 ఏప్రిల్ 29: ప్రాజెక్టు వలన పలనాడు ప్రాంతానికి ఏమాత్రం ఉపయోగం లేకపోగా, అక్కడి గ్రామాలు మునిగిపోతున్నాయని, అంచేత ఈ ప్రాజెక్టును అడ్డుకోవాలని అఖిల భారత ప్రజా సంఘర్షణ వేదిక రాష్ట్ర కమిటీ సభుడు కె.రవిచంద్ర పిలుపునిచ్చారు.
* 2005 జూన్ 9: ప్రాజెక్టుకు పర్యావరణ అనుమతి వచ్చింది.
* 2005 జూలై 8: తమ భూములకు నష్టపరిహారం వెంటనే ఇవ్వాలని కోరుతూ, రైతులు పులిచింతల ప్రాక్జెక్టు స్థలం వద్ద సర్వే సిబ్బందిని అడ్డుకున్నారు.
* 2005 జూలై 25: పులిచింతల ప్రాజెక్టు స్థలం మార్చము అని, పని యథావిధిగా కొనసాగుతుందని  అప్పటి భారీ నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి [[పొన్నాల లక్ష్మయ్య]] అన్నారు.
* 2006 ఫిబ్రవరి 21: పులిచింతల ప్రాజెక్టుకు '''కె.ఎల్.రావు సాగర్ ప్రాజెక్టు'''గా పేరు మార్చినట్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.
* 2013 డిసెంబర్ 7: పులిచింతల ప్రాజెక్టు జాతికి అంకితం.&lt;ref name=&quot;inauguration&quot; /&gt;
===మునిగిపోయిన గ్రామాలు===
జలాశయంలో 15 గ్రామాలు పూర్తిగాను, 8 గ్రామాలు పాక్షికంగాను మునిగిపోయాయి. మొత్తం 29,760 ఎకరాలు మునిగాయి. ఇందులో 9291 ఎకరాలు అడవి కాగా మిగతాది ప్రజల స్వంత ఆస్తులు.

* [[నల్గొండ]] జిల్లా: [[నెమలిపురి (మేళ్లచెరువు)|నెమలిపురి]], [[వెల్లటూరు (మేళ్లచెరువు)|వెల్లటూరు]], [[రేపల్లె (నల్గొండ జిల్లా గ్రామం)|రేపల్లె]], [[అడ్డూరు]], [[చింట్యాల]]&lt;!-- ఇది పూర్తి జాబితా కాదు, తప్పులూ ఉండవచ్చు. సరిచూడవలసిన అవసరం ఉంది. --&gt;
* [[గుంటూరు]] జిల్లా: [[పులిచింతల]], [[కోళ్ళూరు]], [[చిట్యాల]], [[కేతవరం (బెల్లంకొండ మండలం)|కేతవరం]], [[తాడుట్ల]], [[గోవిందాపురం]], వెల్లంపల్లి గ్రామాలు పూర్తిగా మునిగిపోయాయి. [[బోదనం]], గోపాలపురం, కామేపల్లి, [[వేమవరం (మాచవరం మండలం)|వేమవరం]], రేగులగడ్డ(మాచవరం మండలం) పాక్షికంగా మునిగిపోయాయి.

==మూలాలు, వనరులు==
&lt;references/&gt;

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[నాగార్జున సాగర్]] టెయిల్ పాండ్

==బయటి లింకులు==
* [http://www.hindu.com/2004/10/16/stories/2004101611920300.htm పులిచింతలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రదర్శన గురించిన వార్త] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041211192942/http://www.hindu.com/2004/10/16/stories/2004101611920300.htm |date=2004-12-11 }}

{{కృష్ణానది}}
{{కృష్ణా నదిపై ప్రాజెక్టులు}}

[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కృష్ణా నదిపై ప్రాజెక్టులు]]
[[వర్గం:జలవివాదాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆనకట్టలు]]</text>
      <sha1>h7s3ccj4uhwon5qdo6klxwc0dncojc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954056</id>
      <parentid>4954053</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:25:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>2379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* మునిగిపోయిన గ్రామాలు */</comment>
      <origin>4954056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20254" sha1="piuivpiesrb06vsu5o4zj0bur5pfchv" xml:space="preserve">{{Infobox dam
| name = పులిచింతల ప్రాజెక్టు
| name_official = కె ఎల్ రావు సాగర్
| image = 
| image_size = 280px
| image_caption = 
| image_alt = 
| location_map = India Andhra Pradesh
| location_map_size = 
| location_map_caption = 
| location_map_alt = 
| coordinates = {{coord|16|45|15|N|80|03|24|E|type:landmark_region:IN-AP|display=inline,title}}
| country = [[భారతదేశం]]
| location = [[పులిచింతల]],[[పల్నాడు జిల్లా]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]; [[సూర్యాపేట జిల్లా]] [[తెలంగాణ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/KLRaoProject.html|publisher=Ap Irrigation Department|title=K L Rao Sagar|date=12 January 2013|access-date=13 August 2019|archive-date=6 ఫిబ్రవరి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206134433/http://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/KLRaoProject.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| purpose = [[సాగునీరు]] &amp; [[త్రాగునీరు]]
| status = 
| construction_began = 14 నవంబరు 2010
| opening = 7 డిసెంబరు 2013
| cost = ₹ 1850 కోట్లు
| owner = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
| operator = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
| dam_type = 
| dam_crosses = [[కృష్ణా]]
| dam_height = 42.24 మీ.
| dam_length = 2,922 మీ.
| dam_elevation_crest = 
| dam_width_crest = 
| dam_width_base = 31 m
| dam_volume = 
| spillway_count = 
| spillway_type = [[Open channel|Controlled]]
| spillway_capacity = 10 లక్ష క్యుసెక్కులు
| res_name = పులిచింతల జలాశయం
| res_capacity_total = 46 [[Tmcft]]
| res_capacity_active = 36.23 [[Tmcft]]
| res_capacity_inactive = 
| res_catchment = 240,732 sq.km
| res_surface = 144 sq.km
| res_max_length = 
| res_max_width = 
| res_max_depth = 
| res_elevation = 
| res_tidal_range = 
| plant_name = 
| plant_coordinates = 
| plant_operator = [[TSGENCO]]&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.hydroreview.com/world-regions/120-mw-pulichintala-hydroelectric-project-commissioned-in-india/#gref   |date= 2018-12-11   |access-date= 2021-06-25   |title= ఆర్కైవ్ నకలు   |archive-date= 2021-06-25   |archive-url= https://web.archive.org/web/20210625054726/https://www.hydroreview.com/world-regions/120-mw-pulichintala-hydroelectric-project-commissioned-in-india/#gref   |url-status= dead   }}&lt;/ref&gt;
| plant_commission = {{start date|2016|09|22}}
| plant_decommission = 
| plant_type = 
| plant_hydraulic_head = 25 మీ
| plant_turbines = 4 × 30 MW [[Kaplan turbine]]
| plant_capacity = 120 MW
| plant_capacity_factor = 
| plant_annual_gen = 
| website = {{URL|https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/dashBoard}}
| extra = 
}}

కె ఎల్ రావు సాగర్ [[కృష్ణా నది]]పై [[నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు]]కు దిగువన [[పులిచింతల]] గ్రామం వద్ద నిర్మించిన సేద్యపు నీటి ప్రాజెక్టు. దీనిని గతంలో '''పులిచింతల ప్రాజెక్టు'''  అని పిలిచేవారు, ప్రముఖ ఇంజనీరు, రాజకీయనాయకుడు '''[[కె.ఎల్.రావు|కె.ఎల్.రావు]] ''' పేరుతో కె ఎల్ రావు సాగర్ అని అధికారిక పేరుపెట్టారు. [[విజయవాడ]] వద్దగల [[ప్రకాశం బారేజి]]కి ఎగువన 85 కి.మీ.ల దూరంలో ఈ ప్రాజెక్టు స్థలం ఉంది. ఈ ఆనకట్ట స్థలం నదికి కుడివైపున [[పల్నాడు]] జిల్లాలోని [[బెల్లంకొండ]] మండలం పులిచింతల వద్ద, ఎడమ వైపున [[సూర్యాపేట]] జిల్లాలోని [[చింతలపాలెం మండలం|చింతలపాలెం]] మండలం [[వజినేపల్లి (మేళ్లచెరువు)|వజినేపల్లి]] వద్ద ఉంది. 

[[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]], [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]], [[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమగోదావరి]], [[ప్రకాశం జిల్లా]]ల్లోని 13.08 లక్షల ఎకరాలకు ఆయకట్టు స్థిరీకరణకు ఈ ప్రాజెక్టు వలన వీలవుతుంది. ప్రాజెక్టు గరిష్ఠ నీటి నిల్వ సామర్థ్యం 45.77 టీఎంసీలు కాగా, లైవ్ స్టోరేజీ కెపాసిటీ 36.23 టీఎంసీలు. డ్యామ్ వద్ద 3.61 టీఎంసీల నీటి నిల్వ సామర్థ్యంతో ప్రాజెక్టును చేపట్టారు. డిసెంబర్ 7, 2013 న జాతికి అంకితమైంది.&lt;ref name=&quot;inauguration&quot;&gt;{{Cite web |title=7న పులిచింతల ప్రారంభం  |url=http://www.sakshi.com/news/top-news/kiran-kumar-reddy-will-inaugurate-pulichintala-project-on-december-7-86042|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306201843/http://www.sakshi.com/news/top-news/kiran-kumar-reddy-will-inaugurate-pulichintala-project-on-december-7-86042|archive-date=2016-03-06|date=2013-12-06|publisher=సాక్షి}}&lt;/ref&gt; 

{{maplink|type=shape|zoom=12}}

== చరిత్ర==
కృష్ణా నదిపై ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో ఉన్న పెద్ద ఆనకట్టలలో నాగర్జునసాగర్ ఒకటి. ఈ బహుళార్థ సాధక ప్రాజెక్టు ద్వారా దాదాపు 35.14 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు లభ్యం కావాల్సి ఉంది. ఇందులో కృష్ణా డెల్టాకు చెందిన 13.08 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు కూడా ఉంది.

కృష్ణా డెల్టాకు సాగునీరు విజయవాడ వద్దగల [[ప్రకాశం బారేజి]] ద్వారా సరఫరా అవుతుంది. ఇక్కడ నది మట్టం సముద్రమట్టానికి 50 అడుగులు ఉంటుంది. [[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]], [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లాల్లో 7,36,000 ఎకరాలకు, గుంటూరు, ప్రకాశం జిల్లాల్లో 5,72,000 ఎకరాలకు బారేజి నుండి సాగునీరు సరఫరా అవుతుంది. అయితే బారేజి నీటి నిల్వ సామర్థ్యం అతి స్వల్పం (3 టి.ఎం.సి) కాబట్టి, వచ్చిన నీరు వచ్చినట్లే కాలువలలోకి వదలాలి, లేదా సముద్రం లోకి వదిలెయ్యాలి. అందుచేత డెల్టాకు అవసరమైన సాగునీటి నిల్వ [[నాగార్జున సాగర్]] లోనే చెయ్యడం తప్పనిసరి.

అయితే, [[కర్ణాటక]]లో [[ఆలమట్టి]] ఆనకట్ట కట్టడం వలనా, 2003, 2004లలో కలిగిన వర్షాభావ పరిస్థితుల వలనా కృష్ణా నదిలో నీటి ప్రవాహం తగ్గిపోవడంతో నాగార్జున సాగర్ అట్టడుగు నీటి మట్టానికి పడిపోయింది. అయితే [[నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు|నాగార్జున సాగర్]]కు, [[ప్రకాశం బారేజి]]కి మధ్య ఉన్న పరీవాహక ప్రాంతం నుండి నదిలోకి వచ్చే నీటిని నిలవజేసేందుకు జలాశయం లేదు. ఈ ప్రాంతంలోనే [[మున్నేరు]], మూసి, [[పాలేరు]] నదులు వచ్చి కృష్ణలో కలుస్తాయి. బారేజిలో నిల్వ సామర్థ్యం లేకపోవడం చేత, ఈ నీరు సముద్రం లోకి వదలక తప్పని పరిస్థితి ఉంది. ఈ నీరు 140 టి.ఎం.సి.లు ఉంటుందని అంచనా. ఇందులో 60 టి.ఎం.సి.లు వాడుకోగలిగే వీలు ఉంది. ఈ నీటిని నిల్వ చేసుకునేలా ఒక ఆనకట్టను, జలాశయాన్ని నిర్మించగలిగితే, డెల్టా ఆయకట్టు స్థిరపడటమే కాక, శ్రీశైలం, సాగర్ ల వద్ద నుండి మరింత నీటిని ఇతర ప్రాంతాలకు మళ్లించగలిగే వీలవుతుంది.

===ఇతర ఉపయోగాలు===
1. కృష్ణా, నల్గొండ జిల్లాల్లో తయారయ్యే సిమెంటును గుంటూరు జిల్లాకు బ్యారేజీపై నిర్మించే బ్రిడ్జి మీదుగా రవాణా చేసే అవకాశం ఏర్పడుతుంది. 
2. గుంటూరు జిల్లా నుంచి ఈబ్రిడ్జి మీదుగా హైదరాబాదు వెళ్ళేందుకు సులభతరమవుతంది. తద్వారా కొన్ని ప్రాంతాల నుంచి హైదరాబాదుకు ప్రయాణదూరం తగ్గనుంది.
3. కృష్ణా జిల్లాలోని ముత్యాల, గుంటూరు జిల్లాలోని అచ్ఛంపేటలకు మధ్య మార్గం ఏర్పడుతుండటంతో రెండు జిల్లాల మధ్య రాకపోకలు దగ్గరకానున్నాయి.
4. రాయలసీమ నుంచి ప్రకాశం బ్యారేజి ద్వారా [[హైదరాబాదు]], తెలంగాణ ప్రాంతాలకు వెళ్ళే వాహనాలు ఇకనుంచి సత్తెనపల్లి, అచ్ఛంపేట మీదుగా [[జగ్గయ్యపేట]] ద్వారా హైదరాబాద్ వెళ్ళేందుకు మరింత మెరుగైన అవకాశం ఏర్పడుతుంది.
===అభ్యంతరాలు===
పులిచింతలకు వ్యతిరేకంగా కింది వాదనలు ఉన్నాయి.
# జలాశయంలో మునిగిపోతున్న గ్రామాల ప్రజల పునరావాసానికి సంబంధించిన వాదన.
# అసలు సేద్యపు నీటి సరఫరా లేనేలేని తెలంగాణా లోని ప్రాంతాల్లో ప్రాజెక్టులను నిర్మించేవరకు పులిచింతలకు ప్రాముఖ్యత ఇవ్వవలసిన అవసరం లేదనేది రెండో వాదన.
# ఆ ప్రాంతంలోని సున్నపురాయి గనులు జలాశయంలో మునిగిపోతాయన్న మూడో వాదన కూడా ఉంది.
===నిర్మాణం===
1964లో శాసనసభ కమిటీ ఈ ప్రాజెక్టును నిర్మించాలని ప్రతిపాదించింది. అయితే 1988 వరకు అది చర్చలకే పరిమితమైంది. 1988 నవంబర్ 18న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[ఎన్.టి.రామారావు]] ప్రాజెక్టుకు శంకుస్థాపన చేసాడు. ఆనాటి అంచనా రూ 269 కోట్లు. శంకుస్థాపన అయినప్పటికీ, పని మొదలు కాలేదు. తిరిగి 2004 అక్టోబర్ 15న ముఖ్యమంత్రి [[వై.ఎస్.రాజశేఖర రెడ్డి]] మరోసారి శంకుస్థాపన చేసాడు.

;మైలురాళ్లు
* 2002 డిసెంబర్ 21: పూర్వ ముఖ్యమంత్రి, రామారావు 1988లో వేసిన శంకుస్థాపన ఫలకాన్ని పీపుల్స్ వార్ నక్సలైట్లు పేల్చివేసారు.
* 2002 ఫిబ్రవరి 9: పులిచింతల ప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టే ముందు కృష్ణా జలాల్లో తెలంగాణా వాటాని స్పష్టం చేయాలని [[తెరాస]] నేత [[కె.సి.ఆర్]] కోరాడు.
* 2004 సెప్టెంబర్ 30: ప్రాజెక్టు నిర్మాణం విషయమై ఎస్.ఇ. బాపూజీ, శ్రీనివాస కన్‌స్ట్రక్షన్స్ ల మధ్య అవగాహనా ఒప్పందం కుదిరింది. [[నల్గొండ]] జిల్లా వజినేపల్లి వద్ద అక్టోబర్ 15 న పని మొదలు పెడతామని కంపెనీ చెప్పింది. చైనా ప్రభుత్వ కంపెనీ అయిన ''చైనా రైల్వే 18 బ్యూరో గ్రూప్ ''తో కలిసి ప్రాజెక్టు నిర్మాణం చేపడుతున్నామని కంపెనీ తెలిపింది.
* 2004 నవంబర్ 17: పర్యావరణ అనుమతులు ఇంకా పొందనందున ప్రాజెక్టు పనులు ఆపివేయాలని కోర్టు స్టే ఇచ్చింది.
* 2005 ఏప్రిల్ 29: ప్రాజెక్టు వలన పలనాడు ప్రాంతానికి ఏమాత్రం ఉపయోగం లేకపోగా, అక్కడి గ్రామాలు మునిగిపోతున్నాయని, అంచేత ఈ ప్రాజెక్టును అడ్డుకోవాలని అఖిల భారత ప్రజా సంఘర్షణ వేదిక రాష్ట్ర కమిటీ సభుడు కె.రవిచంద్ర పిలుపునిచ్చారు.
* 2005 జూన్ 9: ప్రాజెక్టుకు పర్యావరణ అనుమతి వచ్చింది.
* 2005 జూలై 8: తమ భూములకు నష్టపరిహారం వెంటనే ఇవ్వాలని కోరుతూ, రైతులు పులిచింతల ప్రాక్జెక్టు స్థలం వద్ద సర్వే సిబ్బందిని అడ్డుకున్నారు.
* 2005 జూలై 25: పులిచింతల ప్రాజెక్టు స్థలం మార్చము అని, పని యథావిధిగా కొనసాగుతుందని  అప్పటి భారీ నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి [[పొన్నాల లక్ష్మయ్య]] అన్నారు.
* 2006 ఫిబ్రవరి 21: పులిచింతల ప్రాజెక్టుకు '''కె.ఎల్.రావు సాగర్ ప్రాజెక్టు'''గా పేరు మార్చినట్లు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.
* 2013 డిసెంబర్ 7: పులిచింతల ప్రాజెక్టు జాతికి అంకితం.&lt;ref name=&quot;inauguration&quot; /&gt;
===మునిగిపోయిన గ్రామాలు===
జలాశయంలో 15 గ్రామాలు పూర్తిగాను, 8 గ్రామాలు పాక్షికంగాను మునిగిపోయాయి. మొత్తం 29,760 ఎకరాలు మునిగాయి. ఇందులో 9291 ఎకరాలు అడవి కాగా మిగతాది ప్రజల స్వంత ఆస్తులు.

* [[నల్గొండ]] జిల్లా: [[నెమలిపురి (మేళ్లచెరువు)|నెమలిపురి]], [[వెల్లటూరు (మేళ్లచెరువు)|వెల్లటూరు]], [[రేపల్లె (నల్గొండ జిల్లా గ్రామం)|రేపల్లె]], [[అడ్డూరు]], [[చింట్యాల]]&lt;!-- ఇది పూర్తి జాబితా కాదు, తప్పులూ ఉండవచ్చు. సరిచూడవలసిన అవసరం ఉంది. --&gt;
* [[గుంటూరు]] జిల్లా: [[పులిచింతల]], [[కోళ్ళూరు]], [[చిట్యాల (బెల్లంకొండ)]], [[కేతవరం (బెల్లంకొండ మండలం)|కేతవరం]], [[తాడుట్ల]], గోవిందాపురం (తాడుట్ల పంచాయతి పరిధి కుగ్రామం), వెల్లంపల్లి గ్రామాలు పూర్తిగా మునిగిపోయాయి. [[బోదనం]], గోపాలపురం, కామేపల్లి, [[వేమవరం (మాచవరం మండలం)|వేమవరం]], రేగులగడ్డ(మాచవరం మండలం) పాక్షికంగా మునిగిపోయాయి.

==మూలాలు, వనరులు==
&lt;references/&gt;

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[నాగార్జున సాగర్]] టెయిల్ పాండ్

==బయటి లింకులు==
* [http://www.hindu.com/2004/10/16/stories/2004101611920300.htm పులిచింతలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన ప్రదర్శన గురించిన వార్త] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041211192942/http://www.hindu.com/2004/10/16/stories/2004101611920300.htm |date=2004-12-11 }}

{{కృష్ణానది}}
{{కృష్ణా నదిపై ప్రాజెక్టులు}}

[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కృష్ణా నదిపై ప్రాజెక్టులు]]
[[వర్గం:జలవివాదాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆనకట్టలు]]</text>
      <sha1>piuivpiesrb06vsu5o4zj0bur5pfchv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సావిత్రి (నటి)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6122</id>
    <revision>
      <id>4953832</id>
      <parentid>4951436</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>శుద్ధి</comment>
      <origin>4953832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66426" sha1="dngxzbjci5embqit4ot6r1jw7056ypc" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. కానీ సావిత్రి మేనమామ అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో   సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;. సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో  ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు.

సావిత్రి [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని విజయవాడలో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది. కొంతకాలం [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్టీఆర్]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]] తదితరులు నడుపుతున్న నాటకాల కంపెనీలో పనిచేసి, అనంతరం స్వయంగా పెదనాన్న నడిపిన నాట్య మండలిలో కూడా నటించింది. [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

నాటక ప్రదర్శనల సమయంలో ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలను బట్టి ఆమెకు గుర్తింపు లభించింది. ఆమె అనేక నాటకాలలో నటించింది; అందులో ఒక నాటకానికి గాను ప్రముఖ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]] ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;.  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడాంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది, ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత పని ఉంది. 1949లో, ఆమె అగ్ని పరీక్ష చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా యవ్వనంగా కనిపించడం వల్ల తిరస్కరించబడింది. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె సంసారం (1950)లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ఆమె చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు, చివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర ఇవ్వబడింది, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ రాకముందు రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో)లో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో రాణించే ప్రతిభావంతురాలిగా నిలబెట్టింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును) అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  అలాగే, '[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]' (1955) చిత్రంలో నటి భానుమతి స్థానంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రను పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందింది&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;. జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది. 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథులకు గౌరవించడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాలు చేసేది. ఆమె ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. కానీ ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;, 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) వంటి చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు పొగడ్తలతో ఆమెను ప్రోత్సహించి, విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించేలా, వాటిని నిర్మించేలా చేశారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకరు. ఆయన తన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], ప్రధానంగా తన భర్త [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ ప్రయత్నమైన ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  సినిమా కోసం సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశ్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  ఏకైక కుమారుడైన సతీష్ కుమార్ జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరికి [[అభినయ్ వడ్డి]] అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివర్లో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి ఓదార్పు కోసం మద్యపానం వైపు మళ్లింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. అయితే, 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. అక్కడ  తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం ప్రారంభించి గణనీయమైన పరిమాణంలో [[జిన్ (మద్యం)|జిన్]] తాగింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండడం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను స్థాపించింది. ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట [[నంది పురస్కారాలు|నంది పురస్కారం]] విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. అయితే, ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీపురం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాల్లో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించేందుకు పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt;. ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>dngxzbjci5embqit4ot6r1jw7056ypc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953833</id>
      <parentid>4953832</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4953833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66796" sha1="dyakahsezvvgkgwh49b32qs6v7v33d3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;. 

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt;. కొంతకాలం [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్టీఆర్]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]] తదితరులు నడుపుతున్న నాటకాల కంపెనీలో పనిచేసి, అనంతరం స్వయంగా పెదనాన్న నడిపిన నాట్య మండలిలో కూడా నటించింది. [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

నాటక ప్రదర్శనల సమయంలో ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలను బట్టి ఆమెకు గుర్తింపు లభించింది. ఆమె అనేక నాటకాలలో నటించింది; అందులో ఒక నాటకానికి గాను ప్రముఖ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]] ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;.  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడాంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది, ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత పని ఉంది. 1949లో, ఆమె అగ్ని పరీక్ష చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా యవ్వనంగా కనిపించడం వల్ల తిరస్కరించబడింది. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె సంసారం (1950)లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ఆమె చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు, చివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర ఇవ్వబడింది, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ రాకముందు రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో)లో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో రాణించే ప్రతిభావంతురాలిగా నిలబెట్టింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును) అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  అలాగే, '[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]' (1955) చిత్రంలో నటి భానుమతి స్థానంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రను పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందింది&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;. జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది. 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథులకు గౌరవించడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాలు చేసేది. ఆమె ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. కానీ ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;, 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) వంటి చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు పొగడ్తలతో ఆమెను ప్రోత్సహించి, విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించేలా, వాటిని నిర్మించేలా చేశారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకరు. ఆయన తన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], ప్రధానంగా తన భర్త [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ ప్రయత్నమైన ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  సినిమా కోసం సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశ్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  ఏకైక కుమారుడైన సతీష్ కుమార్ జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరికి [[అభినయ్ వడ్డి]] అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివర్లో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి ఓదార్పు కోసం మద్యపానం వైపు మళ్లింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. అయితే, 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. అక్కడ  తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం ప్రారంభించి గణనీయమైన పరిమాణంలో [[జిన్ (మద్యం)|జిన్]] తాగింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండడం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను స్థాపించింది. ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట [[నంది పురస్కారాలు|నంది పురస్కారం]] విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. అయితే, ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీపురం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాల్లో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించేందుకు పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt;. ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>dyakahsezvvgkgwh49b32qs6v7v33d3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953836</id>
      <parentid>4953833</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రారంభ జీవితం */</comment>
      <origin>4953836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69095" sha1="8kg5hgxuozurhn5f182cuhf60vx8gx7" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;.

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt;. 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt;. [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;.  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడాంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది, ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత పని ఉంది. 1949లో, ఆమె అగ్ని పరీక్ష చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా యవ్వనంగా కనిపించడం వల్ల తిరస్కరించబడింది. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె సంసారం (1950)లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ఆమె చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు, చివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర ఇవ్వబడింది, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ రాకముందు రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో)లో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో రాణించే ప్రతిభావంతురాలిగా నిలబెట్టింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును) అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  అలాగే, '[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]' (1955) చిత్రంలో నటి భానుమతి స్థానంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రను పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందింది&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;. జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది. 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథులకు గౌరవించడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాలు చేసేది. ఆమె ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. కానీ ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;, 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) వంటి చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు పొగడ్తలతో ఆమెను ప్రోత్సహించి, విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించేలా, వాటిని నిర్మించేలా చేశారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకరు. ఆయన తన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], ప్రధానంగా తన భర్త [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ ప్రయత్నమైన ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  సినిమా కోసం సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశ్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  ఏకైక కుమారుడైన సతీష్ కుమార్ జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరికి [[అభినయ్ వడ్డి]] అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివర్లో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి ఓదార్పు కోసం మద్యపానం వైపు మళ్లింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. అయితే, 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. అక్కడ  తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం ప్రారంభించి గణనీయమైన పరిమాణంలో [[జిన్ (మద్యం)|జిన్]] తాగింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండడం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను స్థాపించింది. ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట [[నంది పురస్కారాలు|నంది పురస్కారం]] విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. అయితే, ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీపురం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాల్లో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించేందుకు పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt;. ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>8kg5hgxuozurhn5f182cuhf60vx8gx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953843</id>
      <parentid>4953836</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* సినీ జీవితం */</comment>
      <origin>4953843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69114" sha1="d5u5wppocahi61n0fne7pzw7xlr05b3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;.

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt;. 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt;. [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;.  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె అగ్ని పరీక్ష చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా యవ్వనంగా కనిపించడం వల్ల తిరస్కరించబడింది. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె సంసారం (1950)లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ఆమె చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు, చివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర ఇవ్వబడింది, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ రాకముందు రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో)లో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో రాణించే ప్రతిభావంతురాలిగా నిలబెట్టింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును) అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  అలాగే, '[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]' (1955) చిత్రంలో నటి భానుమతి స్థానంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రను పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందింది&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;. జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది. 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథులకు గౌరవించడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాలు చేసేది. ఆమె ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. కానీ ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;, 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) వంటి చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు పొగడ్తలతో ఆమెను ప్రోత్సహించి, విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించేలా, వాటిని నిర్మించేలా చేశారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకరు. ఆయన తన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], ప్రధానంగా తన భర్త [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ ప్రయత్నమైన ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  సినిమా కోసం సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశ్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  ఏకైక కుమారుడైన సతీష్ కుమార్ జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరికి [[అభినయ్ వడ్డి]] అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివర్లో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి ఓదార్పు కోసం మద్యపానం వైపు మళ్లింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. అయితే, 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. అక్కడ  తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం ప్రారంభించి గణనీయమైన పరిమాణంలో [[జిన్ (మద్యం)|జిన్]] తాగింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండడం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను స్థాపించింది. ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట [[నంది పురస్కారాలు|నంది పురస్కారం]] విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. అయితే, ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీపురం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాల్లో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించేందుకు పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt;. ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>d5u5wppocahi61n0fne7pzw7xlr05b3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953848</id>
      <parentid>4953843</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల */</comment>
      <origin>4953848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69592" sha1="s3j2bl8dleqj3mz7yt7qpg6gotthpzn" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;.

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt;. 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt;. [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;.  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;. ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;. 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;, 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశ్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  ఏకైక కుమారుడైన సతీష్ కుమార్ జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరికి [[అభినయ్ వడ్డి]] అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివర్లో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి ఓదార్పు కోసం మద్యపానం వైపు మళ్లింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. అయితే, 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. అక్కడ  తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం ప్రారంభించి గణనీయమైన పరిమాణంలో [[జిన్ (మద్యం)|జిన్]] తాగింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు పడకకు పరిమితమైన స్థితిలో ఉండడం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను స్థాపించింది. ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట [[నంది పురస్కారాలు|నంది పురస్కారం]] విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. అయితే, ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీపురం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాల్లో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించేందుకు పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt;. ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>s3j2bl8dleqj3mz7yt7qpg6gotthpzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953850</id>
      <parentid>4953848</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* వ్యక్తిగత జీవితం */</comment>
      <origin>4953850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69331" sha1="del6ocwia9rl660ixlulsvqunpdwd18" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;.

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt;. 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt;. [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;.  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;. ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;. 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;, 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన ఆస్థి పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను స్థాపించింది. ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట [[నంది పురస్కారాలు|నంది పురస్కారం]] విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. అయితే, ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీపురం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాల్లో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించేందుకు పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt;. ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>del6ocwia9rl660ixlulsvqunpdwd18</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953852</id>
      <parentid>4953850</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* వారసత్వం */</comment>
      <origin>4953852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68617" sha1="g36ae0q5au3do1gdqqvnb7mv6dnu8fg" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;.

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt;. 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt;. [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;.  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;. ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;. 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;, 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది..”&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt;. ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>g36ae0q5au3do1gdqqvnb7mv6dnu8fg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953854</id>
      <parentid>4953852</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>శుద్ధి</comment>
      <origin>4953854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68613" sha1="cpbriuwipvdbgflkup68clhyz2yetlz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>cpbriuwipvdbgflkup68clhyz2yetlz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953855</id>
      <parentid>4953854</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు హిందువులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68541" sha1="00imbpvwui97zpcnmykwhwml1bv2h52" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>00imbpvwui97zpcnmykwhwml1bv2h52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953856</id>
      <parentid>4953855</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68453" sha1="8mqqyo0ez9vs1om58kfkfkjl0r8hua9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[Category:భారతీయ చలనచిత్ర నటీమణులు]]
[[Category:భారతీయ మహిళా చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[Category:రాష్ట్రపతి పురస్కార గ్రహీతలు]]
[[Category:నంది అవార్డు విజేతలు]]
[[Category:హిందీ సినిమాల్లో నటించిన నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయులు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన చలనచిత్ర దర్శకులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ మహిళా వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]</text>
      <sha1>8mqqyo0ez9vs1om58kfkfkjl0r8hua9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953857</id>
      <parentid>4953856</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4953857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67507" sha1="ioi2prymdcu23ve5h90w9vtaz7xzhg5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|title=ఆయన సలహాను పట్టించుకోని సావిత్రి|accessdate=12 August 2018|website=eenadu.net|publisher=ఈనాడు|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180811233919/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|archivedate=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>ioi2prymdcu23ve5h90w9vtaz7xzhg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953858</id>
      <parentid>4953857</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* అపజయాలు */</comment>
      <origin>4953858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67379" sha1="b2pald6qlo49flyr5qspyd0jr7lxko1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Movies{{!}}Latest Telugu Movies News in Telugu{{!}}Tollywood new in Telugu{{!}}Telugu Cinema News{{!}}New Movies - Eenadu|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|access-date=2026-09-06|website=www.eenadu.net|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>b2pald6qlo49flyr5qspyd0jr7lxko1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953859</id>
      <parentid>4953858</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* అనారోగ్యం, మరణం */</comment>
      <origin>4953859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67492" sha1="k8ium4b5te5n9r0sdwmquo73gkb2vuo" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Movies{{!}}Latest Telugu Movies News in Telugu{{!}}Tollywood new in Telugu{{!}}Telugu Cinema News{{!}}New Movies - Eenadu|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|access-date=2026-09-06|website=www.eenadu.net|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>k8ium4b5te5n9r0sdwmquo73gkb2vuo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953860</id>
      <parentid>4953859</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో */</comment>
      <origin>4953860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67647" sha1="bao80ucn3v1dgzoisrac24qm4pp9kjb" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=https://www.gotelugu.com|title=మహానటి సావిత్రి . {{!}} Gotelugu.com|url=https://www.gotelugu.com/teluguarticles/view/10152/|access-date=2026-09-06|website=https://www.gotelugu.com}}&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Movies{{!}}Latest Telugu Movies News in Telugu{{!}}Tollywood new in Telugu{{!}}Telugu Cinema News{{!}}New Movies - Eenadu|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|access-date=2026-09-06|website=www.eenadu.net|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>bao80ucn3v1dgzoisrac24qm4pp9kjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953861</id>
      <parentid>4953860</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4953861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67447" sha1="6ypidnli6wwy3uhxo4uaodidhckak0t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;https://www.gotelugu.com/&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Movies{{!}}Latest Telugu Movies News in Telugu{{!}}Tollywood new in Telugu{{!}}Telugu Cinema News{{!}}New Movies - Eenadu|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|access-date=2026-09-06|website=www.eenadu.net|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}
* {{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>6ypidnli6wwy3uhxo4uaodidhckak0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953862</id>
      <parentid>4953861</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* బాహ్య లింకులు */</comment>
      <origin>4953862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67425" sha1="eve2x0bccgd9dunyqxm32t3nzav24nl" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;https://www.gotelugu.com/&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Movies{{!}}Latest Telugu Movies News in Telugu{{!}}Tollywood new in Telugu{{!}}Telugu Cinema News{{!}}New Movies - Eenadu|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|access-date=2026-09-06|website=www.eenadu.net|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=సావిత్రి}}


{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>eve2x0bccgd9dunyqxm32t3nzav24nl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953863</id>
      <parentid>4953862</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* బాహ్య లింకులు */</comment>
      <origin>4953863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67429" sha1="nih3cxvft5bvtdmgol61fexnkh3n7br" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;https://www.gotelugu.com/&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;

== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;

=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.

=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.

== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;

== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==

* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Movies{{!}}Latest Telugu Movies News in Telugu{{!}}Tollywood new in Telugu{{!}}Telugu Cinema News{{!}}New Movies - Eenadu|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|access-date=2026-09-06|website=www.eenadu.net|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.

==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}


===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)

===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం

===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని

==గమనికలు ==
{{notelist}}

== మూలాలు ==

{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=Savitri}}
*{{commonscatinline}}

{{Authority control|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>nih3cxvft5bvtdmgol61fexnkh3n7br</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953864</id>
      <parentid>4953863</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4953864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67407" sha1="bo5vh9e8embo3bvqhywlh8n6d1xz51t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;
== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;https://www.gotelugu.com/&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;
== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;
=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.
=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.
== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==
* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Movies{{!}}Latest Telugu Movies News in Telugu{{!}}Tollywood new in Telugu{{!}}Telugu Cinema News{{!}}New Movies - Eenadu|url=http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&amp;no=4|access-date=2026-09-06|website=www.eenadu.net|language=en}}&lt;/ref&gt; తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.
==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}
===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)
===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం
===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని
==గమనికలు ==
{{notelist}}
== మూలాలు ==
{{reflist}}
== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=Savitri}}
*{{commonscatinline}}
{{Authority control|state=collapsed}}
{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>bo5vh9e8embo3bvqhywlh8n6d1xz51t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953866</id>
      <parentid>4953864</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4953866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67115" sha1="nv89n8wjzwef9wj0uyakhq53ao5f02y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా పిలుస్తారు;1935 డిసెంబర్ 6  - 1981 డిసెంబర్ 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు.  ఆమెను తెలుగులో ''మహానటి,'' &lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది.  1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్రను అందించింది. తరువాత ఆమె విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదల పట్ల చేసిన దాతృత్వ సేవలకు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]]&lt;nowiki/&gt;ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే  గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;
== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి  [[1934]] [[డిసెంబర్ 6]] న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల పొరపాటున 4 జనవరి 1936గా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమ రాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో విస్తృత పరిశోధన తరువాత ఆమె కచ్చితమైన జన్మతేదీ 6 డిసెంబరు 1934 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరిద్దరూ [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది.  సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;https://www.gotelugu.com/&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి  కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చారు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం  తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది.  కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు.  నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది.  జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య  వివాహం చేసుకోవడాన్ని విభేదించాడు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;  ఒక ఛాయాచిత్రంపై &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;
== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949లో, ఆమె [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు.  అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో, ఆమె [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో మంచి నటిగా రాణించేటట్లు చేసింది. &lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;
=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;  [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;  జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నంటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలు, దాతృత్వ కార్యక్రమాలకు ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది.  1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962లో, [[ఎన్.టి.రామారావు]],  అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం|సూర్యకాంతంలతో]] కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో ఆమె నటించింది. 1963లో, [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన  '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్రను పోషించింది. 1968లో, ఆమె '[[చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె ఉత్తమ చలనచిత్రంగా  రాష్ట్ర నంది పురస్కారాన్ని (రజత పురస్కారం)  అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;  చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954)  చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.
=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరు విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి నిర్మించేలా ఆమెను ప్రోత్సహించారు. ఆమె ఆర్థిక కష్టాల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్ది మందిలో  [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన  ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె గుర్తించదగిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] తన రెండవ దర్శకత్వ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్''  లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్|ఎం. ఎన్. రాజం]], నాగేశ్ లతో కూడిన  తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి 1948లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి వివాహం బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె,  సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]]  ''[[రామానుజన్ (సినిమా)|రామానుజన్]]'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;.
== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో  జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో,  [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసినప్పుడు, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన  కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం కొనసాగించింది.  ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల ఆమె 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''[[ది ప్రింట్]]'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె  పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా పేర్కొంది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది.  ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో ఎక్కువ భాగం భద్రంగా మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==
* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి  జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్,ను [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలా మంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థికపతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.
==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}
===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)
===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం
===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని
==గమనికలు ==
{{notelist}}
== మూలాలు ==
{{reflist}}
== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=Savitri}}
*{{commonscatinline}}
{{Authority control|state=collapsed}}
{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>nv89n8wjzwef9wj0uyakhq53ao5f02y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953883</id>
      <parentid>4953866</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>కొన్ని భాషా సవరణలు</comment>
      <origin>4953883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66989" sha1="fgcurfb8bmf2xrbf2e0yupxtjrbw9ff" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''&lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి పేదలకు చేసిన దానాలు, ఉదార స్వభావానికి కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;
== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;https://www.gotelugu.com/&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి.

నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;
== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;
=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt; [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. 

ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.
=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;
== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==
* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.
==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}
===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)
===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం
===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని
==గమనికలు ==
{{notelist}}
== మూలాలు ==
{{reflist}}
== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=Savitri}}
*{{commonscatinline}}
{{Authority control|state=collapsed}}
{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>fgcurfb8bmf2xrbf2e0yupxtjrbw9ff</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953884</id>
      <parentid>4953883</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <origin>4953884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66956" sha1="5nael2ogjcqwkr4si0b03gky2rx8gf9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''&lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;
== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;https://www.gotelugu.com/&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి.

నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;
== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;
=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt; [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. 

ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.
=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;
== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==
* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.
==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}
===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)
===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం
===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని
==గమనికలు ==
{{notelist}}
== మూలాలు ==
{{reflist}}
== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=Savitri}}
*{{commonscatinline}}
{{Authority control|state=collapsed}}
{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
{{విశేషవ్యాసం2|2006 జనవరి 2}}

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>5nael2ogjcqwkr4si0b03gky2rx8gf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953887</id>
      <parentid>4953884</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <origin>4953887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66893" sha1="ep3fpqfaowfd3ksmzcsk3zqjjou77n3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = సావిత్రి
| image              = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg
| caption            = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం
| other_names        = మహానటి సావిత్రి&lt;br/&gt;నడిగైయర్ తిలగం
| birth_name         = సావిత్రి
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1935|12|06}}
| birth_place        = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;br/&gt;(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}}
| death_place        = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| occupation         = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}}
| years_active       = 1951–1981
| works              = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| spouse             = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}}
| children           = 2
| awards             = [[కళైమామణి|కలైమామణి]]
}}

'''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''&lt;ref&gt;{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}&lt;/ref&gt; తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}&lt;/ref&gt;

మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]&lt;/ref&gt; ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్&quot; ఆనే గౌరవం లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}&lt;/ref&gt; ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}&lt;/ref&gt;
== ప్రారంభ జీవితం ==
సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;:022&quot;&gt;{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:52&quot;&gt;M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]&lt;nowiki/&gt;లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;ref&gt;https://www.gotelugu.com/&lt;/ref&gt; 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి.

నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}&lt;/ref&gt; [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన మామయ్యతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}&lt;/ref&gt;

ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 

1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె &quot;సావిత్రీ గణేశ్&quot; అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;
== సినీ జీవితం ==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
=== 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల ===
సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]&lt;nowiki/&gt;లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}&lt;/ref&gt;
=== 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల ===
తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;4thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt; [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 

సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: &quot;ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ.&quot; సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
=== 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా ===
[[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]]
1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. 

ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt; 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది.
=== 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం ===
1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}&lt;/ref&gt;

1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.&lt;ref name=&quot;selvan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt; [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot;&gt;{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&amp;nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&amp;nbsp;– Gemini Ganeshan&amp;nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.&lt;ref name=&quot;ponni cast2&quot; /&gt; అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.&lt;ref name=&quot;selvan22&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}&lt;/ref&gt;
== వ్యక్తిగత జీవితం ==
సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt; చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&amp;utm_medium=Referral&amp;utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;
== అనారోగ్యం, మరణం ==
1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]&lt;nowiki/&gt;కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}&lt;/ref&gt; 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}&lt;/ref&gt;
== వారసత్వం ==
[[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]]
''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}&lt;/ref&gt;

ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
== ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ==
* 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;50days&quot;&gt;{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది.
* 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
==ఇతర విశేషాలు==
డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt; క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు &quot;గ్యారీ సోబర్స్&quot;కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}&lt;/ref&gt; ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 
== అపజయాలు ==
మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది.
==ఆమె సినిమాలు==
{{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}}
===నటిగా===
{{Div col|colwidth=20em|content=
#[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950)
#[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951)
#[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి
#[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి
#[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ
#[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953)
#[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి
#[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు
#[[మేనరికం]] (1954)
#[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల 
# బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా)
# [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ
#[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955)
# మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా)
#[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి
#[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955)
#[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద
#[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి
#[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత
#[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి
#[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956)
#[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ
#[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి
#[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల
#[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల
#[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957)
#[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ
# కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల
#[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]])
#[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి
#[[భాగ్యదేవత]] (1959)
#[[నమ్మిన బంటు]] (1959)
#[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960)
#[[విమల]] (1960)
#[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి
#[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960)
#[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960)
#[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ
#[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా)
#[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]])
# పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ
#[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది
#[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961)
#[[సిరిసంపదలు]] (1962)
#[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా)
# మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా)
#[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962)
#[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ
#[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి
#[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962)
#[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962)
#[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది
# కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి
# ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా)
#[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత
#[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల
#[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ
# [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి
#[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ
#[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964)
# కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా)
# గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా)
#[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి
#[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964)
#[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965)
# తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది.
#[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965)
#[[మనుషులు మమతలు]] (1965)
#[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి
#[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967)
#[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968)
#[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా)
#[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల
#[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య
#[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య
#[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970)
#[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978)
#[[అమర ప్రేమ]] (1978)
#[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా)
#[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985)
#[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] 
#[[రామాయణంలో పిడకలవేట]]
#[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]]
# [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979
}}
===నిర్మాతగా===
#''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా)
===దర్శకురాలిగా===
# [[చిన్నారి పాపలు]] (1968)
# [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం 
# [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969)
# [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969)
# [[వింత సంసారం]] (1971)
# [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం
===ఇతరాలు===
#[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని
==గమనికలు ==
{{notelist}}
== మూలాలు ==
{{reflist}}
== బాహ్య లింకులు ==
* {{IMDb name|0767800|name=Savitri}}
*{{commonscatinline}}
{{Authority control|state=collapsed}}
{{DEFAULTSORT:Savitri}}
[[Category:1935 జననాలు]]
[[Category:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]]
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]
[[Category:తెలుగు నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]
[[వర్గం:1981 మరణాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]]</text>
      <sha1>ep3fpqfaowfd3ksmzcsk3zqjjou77n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కదిరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6358</id>
    <revision>
      <id>4954064</id>
      <parentid>4945547</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38262" sha1="j9z6miqkpjm8na8mjwn7xhina22rc17" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = కదిరి
| native_name              = 
| native_name_lang         = 
| other_name               = 3వ నవ నరసింహ స్వామి దేవాలయం
| nickname                 = ఖాద్రి
| settlement_type          = పట్టణం
| image_skyline            = 
| image_alt                = 
| image_caption            = 
| mapframe                 = yes
| mapframe-zoom            = 14
| pushpin_map              = India Andhra Pradesh
| pushpin_label_position   = right
| pushpin_map_alt          = 
| pushpin_map_caption      = ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో స్థానం
| coordinates              = {{coord|14.12|N|78.17|E|display=inline,title}}
| subdivision_type         = దేశం
| subdivision_name         = {{IND}}
| subdivision_type1        = రాష్ట్రం
| subdivision_name1        = ఆంధ్రప్రదేశ్
| subdivision_type2        = జిల్లా
| subdivision_name2        = శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా
| established_title        = 
| established_date         = 
| founder                  = 
| named_for                = 
| government_type          = 
| governing_body           = 
| unit_pref                = Metric
| area_footnotes           = &lt;ref name=&quot;basic info&quot;&gt;{{cite web|title=మున్సిపాలిటీ ప్రాథమిక సమాచారం|url=http://cdma.ap.gov.in/Kadiri/Basic_information_Municipality.html|publisher=మున్సిపల్ పరిపాలన కమిషనర్ &amp; డైరెక్టర్|access-date=23 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150430165857/http://cdma.ap.gov.in/Kadiri/Basic_information_Municipality.html|archive-date=30 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_rank                = 2
| area_total_km2           = 25.88
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 504
| population_total         = 89,429
| population_as_of         = 2011
| population_rank          = 
| population_density_km2   = 3500
| population_demonym       = 
| population_footnotes     = &lt;ref name=&quot;basic info&quot; /&gt;
| demographics_type1       = భాషలు
| demographics1_title1     = అధికారిక
| demographics1_info1      = తెలుగు
| timezone1                = IST
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = PIN
| postal_code              = 515 591
| registration_plate       = AP–39
| website                  = {{URL|http://kadiri.cdma.ap.gov.in/en}}
| footnotes                = 
}}
'''కదిరి''' అనేది భారత రాష్ట్రమైన [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లోని ఒక ముఖ్యమైన పట్టణం.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khan |first=Patan |title=New districts in andhra pradesh |date=5 April 2022 |url=https://www.thehansindia.com/news/cities/vijayawada/vijayawada-congress-accuses-government-of-hoodwinking-on-capital-city-736611?infinitescroll=1 |access-date=5 April 2022 |archive-date=16 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016124259/https://www.thehansindia.com/news/cities/vijayawada/vijayawada-congress-accuses-government-of-hoodwinking-on-capital-city-736611?infinitescroll=1 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఇది 'స్పెషల్ గ్రేడ్' మున్సిపల్ సిటీ కౌన్సిల్, కదిరి [[మండలం]], [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]] కేంద్రం. [[కదిరి తాలూకా]] (మండలం) ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోనే అతిపెద్ద తాలూకాగా ఉండేది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Anantapur District Mandals|url=http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|publisher=Census of India|access-date=6 June 2017|pages=408|archive-date=15 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141115054321/http://censusindia.gov.in/2011census/maps/atlas/28part32.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|title = Anantapur gets two more revenue divisions|date = 27 June 2013|work = The Hindu|access-date = 10 June 2015|location = Anantapur|archive-date = 9 September 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150909211317/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/anantapur-gets-two-more-revenue-divisions/article4855117.ece|url-status = live}}&lt;/ref&gt; కదిరి మల్లెపూలు, కుంకుమపువ్వులకు ప్రసిద్ధి చెందింది. కదిరి కుంకుమపువ్వు ఆంధ్ర, కర్ణాటక రాష్ట్రాల్లో విస్తృతంగా విక్రయించబడుతుంది. కర్ణాటక, తెలంగాణ, తమిళనాడు ప్రజలకు శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయం కద్రి పేరును గుర్తుచేస్తుంది. కదిరి అనే పేరు వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన చరిత్ర ఉంది. చుట్టుపక్కల అడవుల్లో ఖాదర (చండ్ర) వృక్షాలు ఎక్కువగా లభించడం వల్ల ఈ పట్టణానికి మొదట్లో '''ఖాద్రీపురం''' అని పేరు వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Police {{!}} Ananthapuramu District, Government of Andhra Pradesh {{!}} India|url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/police/|access-date=2022-02-20|language=en-US|archive-date=20 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220220112941/https://ananthapuramu.ap.gov.in/police/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ప్రముఖ ప్రదేశాలు ==

=== శ్రీ ఖాద్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం ===
హిందూ పురాణాల ప్రకారం, ప్రహ్లాదుని తండ్రి అయిన హిరణ్యకశిపుడిని సంహరించడానికి కద్రి వృక్షం వేళ్ల నుండి [[నరసింహ స్వామి]] స్వయంభూగా ఉద్భవించారు. ఈ కారణంగా ఈ ప్రాంతం ప్రముఖ పుణ్యక్షేత్రంగా మారింది. ఈ క్షేత్రం హిందూ భక్తులకు నిలయం. ప్రతి సంవత్సరం కదిరి లో బ్రహ్మోత్సవాలు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=temple|first=about|title=about kadiri temple|url=https://tms.ap.gov.in/klnkdr/cnt/about-temple|url-status=live|access-date=9 January 2022|archive-date=9 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109052805/https://tms.ap.gov.in/klnkdr/cnt/about-temple}}&lt;/ref&gt;

=== తిమ్మమ్మ మర్రిమాను ===
[[File:Thimmamma-marrimanu 1.jpg|alt=కదిరి సమీపంలోని తిమ్మమ్మ మర్రిమాను|thumb|270x270px|కదిరి సమీపంలోని తిమ్మమ్మ మర్రిమాను]]
తిమ్మమ్మ మర్రిమాను అనేది కదిరి సుమారు 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఒక చారిత్రక మర్రిచెట్టు. ఈ ప్రాచీన వృక్షం అనంతపురం జిల్లా పరిధిలో ఉంది. ఈ పేరులో 'మర్రి' అంటే మర్రిచెట్టు, 'మాను' అంటే తెలుగు భాషలో చెట్టు అని అర్థం. [[మహాశివరాత్రి|శివరాత్రి పండుగ]] రోజున తిమ్మమ్మ వద్ద పెద్ద ఎత్తున జాతర నిర్వహిస్తారు, ఆ సమయంలో వేలాది మంది ప్రజలు ఈ చెట్టును దర్శించి పూజిస్తారు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, మాజీ సమితి అధ్యక్షుడు, జనతాదళ్ జాతీయ కౌన్సిల్ సభ్యుడైన టి. గాజుల నరసయ్య అధ్యక్షతన గల తిమ్మమ్మ మర్రిమాను అభివృద్ధి మండలి ఈ వారసత్వ ప్రాంత అభివృద్ధి, నిర్వహణలో పాలుపంచుకుంటోంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Thimmamma Marrimanu|url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/tourist-place/thimmamma-marrimanu/|url-status=live|access-date=9 January 2022|archive-date=9 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109051304/https://ananthapuramu.ap.gov.in/tourist-place/thimmamma-marrimanu/}}&lt;/ref&gt;

=== [[బట్రేపల్లి జలపాతం]] ===
బాత్రేపల్లి జలపాతం కదిరి సమీపంలోని [[తలుపుల మండలం|తలుపుల మండలంలో]] ఉంది. ఇవి సెప్టెంబర్ నుండి డిసెంబర్ వరకు ప్రవహిస్తాయి. సెలవుల కాలంలో ఇవి బిజీగా ఉండే విహారయాత్రా (పిక్నిక్) ప్రాంతంగా మారతాయి.

[[File:IMG0169A.jpg|thumb|కదిరి జరిగే వార్షిక రథోత్సవం|320x320px]]
[[File:Batrepalli Waterfalls.jpg|alt=బాత్రేపల్లి జలపాతం|thumb|359x359px|కదిరి సమీపంలోని బాత్రేపల్లి జలపాతం]]

=== యోగి వేమన సమాధి ===
ప్రజాకవి [[వేమన]] నివసించిన ప్రాంతం ఇది. వేమన రాసిన పద్యాలు సరళంగా, వ్యవహారికంగా ఉండి రోజువారీ జీవిత సత్యాలను, సామాజిక రుగ్మతలను వివరిస్తాయి కాబట్టి ఆయనను ప్రజాకవిగా విస్తృతంగా పిలుస్తారు. ఆయన పద్యాలు యోగం, జ్ఞానం, నైతికత అనే అంశాలను వివరిస్తాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=places of intereset|first=anantapur|title=places of interest|url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/places-of-interest/|url-status=live|access-date=9 January 2022|archive-date=9 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109051307/https://ananthapuramu.ap.gov.in/places-of-interest/}}&lt;/ref&gt;

== రవాణా ==

=== రహదారులు ===
[[File:YERRADODDI TOLL PLAZA NEAR KADIRI.jpg|thumb|275x275px|కదిరి సమీపంలోని టోల్ ప్లాజా]]
కదిరి జాతీయ రహదారి NH-42 పై ఉంది. ఇది కదిరి ను [[హైదరాబాద్]], [[తిరుపతి]], [[అనంతపురం]], [[చెన్నై]], [[కర్నూలు]] వంటి ప్రధాన నగరాలతో కలుపుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Patan|first=Musthakheem Khan|title=List of national highways|url=http://morth.nic.in/sites/default/files/Details-of-National-Highways-as-on-31.03.pdf|url-status=live|access-date=27 December 2021|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227222343/https://morth.nic.in/sites/default/files/Details-of-National-Highways-as-on-31.03.pdf}}&lt;/ref&gt;

కదిరి నుండి ప్రారంభమయ్యే రాష్ట్ర రహదారులు:

1. '''[[జమ్మలమడుగు]]''' రహదారి (NH716G లో విలీనమైంది)

2. '''[[హిందూపురం]]''' రహదారి (NH716G లో విలీనమైంది)

3. '''[[రాజంపేట]]''' రహదారి &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Patan|first=Musthakheem Khan|title=List of state highways in andhra pradesh|url=https://aprdc.ap.gov.in/Documents/DOWNLOADDOCUMENTS/STATE%20SH%20ROADS.pdf|url-status=live|access-date=27 December 2021|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227153716/https://aprdc.ap.gov.in/Documents/DOWNLOADDOCUMENTS/STATE%20SH%20ROADS.pdf}}&lt;/ref&gt;

బెంగళూరు మెజెస్టిక్ టెర్మినల్ 3 లో కద్రి ఒక ప్రత్యేక 'సెక్టార్' గా వర్గీకరించబడింది. ఇది [[వైఎస్ఆర్ జిల్లా|కడప జిల్లా]] లోని [[పులివెందుల]], [[జమ్మలమడుగు]], [[ప్రొద్దుటూరు]] వంటి ప్రధాన పట్టణాలకు సేవలను అందిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Patan|first=Khan|title=Kadiri Sector|url=https://www.google.com/maps/contrib/107776115189754039561/photos/@14.1151666,78.1611405,3a,75y,90t/data=!3m7!1e2!3m5!1sAF1QipMe7VXgonb-TnT98kNiL6sEgpVvQUUvI4xO7NMF!2e10!6shttps:%2F%2Flh5.googleusercontent.com%2Fp%2FAF1QipMe7VXgonb-TnT98kNiL6sEgpVvQUUvI4xO7NMF%3Dw462-h260-k-no!7i1920!8i1080!4m3!8m2!3m1!1e1|access-date=18 February 2022|archive-date=18 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218034239/https://www.google.com/maps/contrib/107776115189754039561/photos/@14.1151666,78.1611405,3a,75y,90t/data=!3m7!1e2!3m5!1sAF1QipMe7VXgonb-TnT98kNiL6sEgpVvQUUvI4xO7NMF=w462-h260-k-no!7i1920!8i1080!4m3!8m2!3m1!1e1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ (APSRTC) ద్వారా కదిరి నుండి [[అనంతపురం]], [[హిందూపురం]], [[మదనపల్లె]], [[పులివెందుల]], [[రాయచోటి]], [[బెంగళూరు]], [[పుట్టపర్తి]], [[చెన్నై]], [[హైదరాబాద్]] వంటి ప్రధాన నగరాలకు బస్సులు నడుస్తున్నాయి. [[అనంతపురం జిల్లా]]లో కదిరి ఎపిఎస్‌ఆర్‌టిసి డిపో రెండవ అతిపెద్ద బస్సు డిపో.

బెంగళూరు, చెన్నై, తిరుపతి, అనంతపురం తో పాటు ఇతర నగరాలకు వెళ్లే భారీ లోడ్ లారీల వల్ల కలిగే ట్రాఫిక్ నివారణకు కదిరి వద్ద రూ. 240 కోట్లతో కొత్త బైపాస్ రోడ్డు మంజూరైంది. ఈ బైపాస్ 13 కిలోమీటర్ల పొడవుతో, కదిరి-[[అనంతపురం]] రహదారి, కదిరి-[[బెంగళూరు]] రహదారి, సున్నపుగుట్ట తండా వద్ద మూడు ఫ్లైఓవర్లతో నిర్మించబడుతోంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=E Paper|first=Sakshi|date=|title=New Bypass For Kadiri|work=[[సాక్షి (దినపత్రిక)|సాక్షి]]|url=https://epaper.sakshi.com/3358733/Anantapur-Constituencies/21-01-2022#clip/65727960/097fd1ef-362b-4c94-88ab-0effa40421f0/1059.0052793115183:607.3274366051847|access-date=23 January 2022|archive-date=23 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220123081619/https://epaper.sakshi.com/3358733/Anantapur-Constituencies/21-01-2022#clip/65727960/097fd1ef-362b-4c94-88ab-0effa40421f0/1059.0052793115183:607.3274366051847|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== రైల్వేలు ===
[[File:Kadiri railway station board.jpg|thumb|కదిరి రైల్వే స్టేషన్ నామఫలకం]]
[[కదిరి రైల్వే స్టేషను]] [[ధర్మవరం–పాకాల శాఖా రైలు మార్గము|ధర్మవరం-పాకాల శాఖా రైలు మార్గంలో]] ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Patan|first=Musthakheem Khan|title=Pakala-Dharmavaram Branch Line Opened|website=[[ది హిందూ]]|date=29 June 2010|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/Pakala-Dharmavaram-BG-line-opened/article16272860.ece|url-status=live|access-date=27 December 2021|archive-date=5 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505104946/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/Pakala-Dharmavaram-BG-line-opened/article16272860.ece}}&lt;/ref&gt; కద్రి నుండి [[తిరుపతి]], [[విజయవాడ]], [[నెల్లూరు]], [[ఒంగోలు]] నగరాలకు రోజూవారీ ఎక్స్‌ప్రెస్ రైళ్లు ఉన్నాయి. మహారాష్ట్రలోని అమరావతికి వారానికి రెండు రోజులు, [[ముంబై]], [[నాగర్‌కోయిల్|నాగర్‌కోయిల్ (కన్యాకుమారి)]], [[చిత్తూరు]], కాట్పాడి లకు వారానికి నాలుగు రోజులు నడిచే సూపర్‌ఫాస్ట్ రైళ్లు, మధురైకి వారపు ఎక్స్‌ప్రెస్, గుంతకల్, తిరుపతిలకు రోజువారీ ప్యాసింజర్ రైళ్లు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Patan|first=Musthakheem Khan|title=Kadiri Railway Station Time Table|url=https://indiarailinfo.com/departures/kadiri-kry/6082|url-status=live|access-date=27 December 2021|archive-date=8 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211008124429/https://indiarailinfo.com/departures/kadiri-kry/6082}}&lt;/ref&gt;

== భూగోళశాస్త్రం ==
కదిరి 78.170 డిగ్రీల తూర్పు రేఖాంశం, 14.120 డిగ్రీల ఉత్తర అక్షాంశం వద్ద ఉంది. ఇది సగటు సముద్ర మట్టానికి 504.00 మీటర్ల (1653 అడుగులు) ఎత్తులో ఉంది. కదిరి కి ఉత్తర, తూర్పు దిక్కులలో కొండలు ఆవరించి ఉన్నాయి.

ఈ పట్టణం [[అనంతపురం]], [[మదనపల్లె]] పట్టణాల మధ్య కదిరి తాలూకా మధ్యలో ఉంది. అనంతపురం నుండి 90 కి.మీ దూరంలో ఉంది. ఈ పురపాలక సంఘం 36 ఎన్నికల వార్డులుగా విభజించబడింది. సుద్దవాగు నది దీనికి పశ్చిమంగా ప్రవహిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;kadiri municipality&quot;&gt;{{Cite web|title=About us kadiri municipality|url=https://cdma.ap.gov.in/en/about-us-18|url-status=live|access-date=9 January 2022|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111091623/https://cdma.ap.gov.in/en/about-us-18}}&lt;/ref&gt;

== శీతోష్ణస్థితి, వర్షపాతం ==
కదిరి లో ఉష్ణమండల శీతోష్ణస్థితి ఉంటుంది. వేసవితో పోలిస్తే శీతాకాలంలో కదిరి లో ఎక్కువ వర్షపాతం నమోదవుతుంది. డిసెంబరులో పగటిపూట సగటు ఉష్ణోగ్రత 23.60 °C ఉంటుంది. రాత్రివేళ సగటు ఉష్ణోగ్రత 16 °C ఉంటుంది, ఇది సంవత్సరంలో అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రత. మార్చి నుండి మే వరకు వేసవి కాలంలో మే నెలలో గరిష్ట ఉష్ణోగ్రత 48 °C కి పెరుగుతుంది.

జూన్ నెలలో నైరుతి రుతుపవనాలు ప్రారంభం కాగానే ఉష్ణోగ్రతలు తగ్గుతాయి. నైరుతి, ఈశాన్య రుతుపవనాల వల్ల పట్టణంలో వార్షిక సగటు వర్షపాతం సుమారు 700 మి.మీ. నైరుతి రుతుపవనాల కారణంగా జూన్ నుండి సెప్టెంబర్ వరకు వర్షాకాలంలో ప్రధానంగా వర్షపాతం నమోదవుతుంది. అక్టోబర్, నవంబర్, డిసెంబర్ నెలల్లో ఈశాన్య రుతుపవనాల వల్ల వర్షాలు కురుస్తాయి, ఇది మొత్తం వార్షిక వర్షపాతంలో దాదాపు ఇరవై శాతం.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=about us kadiri|url=https://cdma.ap.gov.in/en/about-us-18|url-status=live|access-date=9 January 2022|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111091623/https://cdma.ap.gov.in/en/about-us-18}}&lt;/ref&gt;

=== పర్యావరణ సమస్యలు ===
కదిరి లో వర్షపాతం తక్కువగా, అస్థిరంగా ఉంటుంది. తాగునీటి అవసరాలకు ఎక్కువగా బోరుబావులే ఆధారం. కద్రి పరిసరాల్లో శాశ్వత జీవనదులు లేకపోవడం వల్ల భూగర్భ జలాలపై అధికంగా ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. గడిచిన కొన్నేళ్లుగా భూగర్భజలాలను విచ్చలవిడిగా తోడేయడం, విచక్షణారహితంగా బోర్లు వేయడం వల్ల భూగర్భజల మట్టం పడిపోయి బోరుబావులు ఎండిపోతున్నాయి. చిత్రావతి బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయర్ ద్వారా ప్రతి రెండు రోజులకు ఒకసారి ప్రజలకు తాగునీరు సరఫరా చేస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=kadiri municipality|url=https://cdma.ap.gov.in/en/about-us-18|url-status=live|access-date=9 January 2022|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111091623/https://cdma.ap.gov.in/en/about-us-18}}&lt;/ref&gt;

== జనాభా వివరాలు ==
2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, కదిరి జనాభా 89,429. ఇందులో పురుషులు 44,375 మంది, స్త్రీలు 45,054 మంది ఉన్నారు.

2001 జనాభా లెక్కల నివేదిక ప్రకారం పట్టణ జనాభా 76,261 కాగా, 2011 నాటికి 89,240 కి పెరిగి 17.02% వృద్ధిని నమోదు చేసింది. జనాభా సాంద్రత చదరపు కిలోమీటరుకు దాదాపు 3500 మంది. జనాభా అధ్యయనాలు 2032 నాటికి 1,15,000, 2047 నాటికి 1,35,100 జనాభా ఉంటుందని అంచనా వేశాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=kadiri municipality|first=kadiri|title=about us kadiri municipality|url=https://cdma.ap.gov.in/en/about-us-18|url-status=live|access-date=9 January 2022|archive-date=11 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220111091623/https://cdma.ap.gov.in/en/about-us-18}}&lt;/ref&gt;

== ప్రభుత్వం, రాజకీయం ==

=== పౌర పరిపాలన ===
కదిరి పురపాలక సంఘం పట్టణ స్థానిక సంస్థ.&lt;ref name=&quot;info&quot;&gt;{{cite web|title=Basic Information of Municipality|url=http://cdma.ap.gov.in/Kadiri/Basic_information_Municipality.html|website=Municipal Administration &amp; Urban Development Department|publisher=Government of Andhra Pradesh|access-date=17 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150430165857/http://cdma.ap.gov.in/Kadiri/Basic_information_Municipality.html|archive-date=30 April 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది 52.38 చదరపు కిలోమీటర్ల పరిధిని కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Andhra Pradesh Special Grade Municipalities &amp; UDAs|url=https://cdma.ap.gov.in/en/special-grade|publisher=Government of Andhra Pradesh|access-date=2026-07-20|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702042304/https://cdma.ap.gov.in/en/special-grade|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది 1964 లో Grade-III పురపాలక సంఘంగా ఏర్పడి, 1999 లో Grade-II గా, ఆ తర్వాత 'స్పెషల్ గ్రేడ్' మున్సిపాలిటీగా శ్రేణి పెంచబడింది.&lt;ref name=&quot;kadiri municipality&quot;/&gt;

=== రాజకీయం ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!సభ్యుడు
! colspan=&quot;2&quot; |రాజకీయ పార్టీ
|-
|1952
|కే.వి. వేమా రెడ్డి
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1955
|కే.వి. వేమా రెడ్డి
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1962
|ఈ. గోపాలు నాయక్
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1967
|కే.వి. వేమా రెడ్డి
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1972
|సి. నారాయణరెడ్డి
|
|[[స్వతంత్ర అభ్యర్థి]]
|-
|1978
|[[నిజాం వలి|నవాబ్ మయానా నిజాం వలీ]]
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1983
|[[మహమ్మద్ షాకీర్|మహ్మద్ షాకిర్]]
|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|-
|1985
|చెన్నూర్ అబ్దుల్ రసూల్
|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|-
|1989
|మహ్మద్ షాకిర్
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|1994
|జొన్న సూర్యనారాయణ
|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|-
|1999
|ఎమ్.ఎస్. పార్థసారథి
|
|[[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
|-
|2004
|[[జొన్న రామయ్య]]
|
|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
|-
|2009
|[[కందికుంట వెంకట ప్రసాద్]]
|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|-
|2014
|అత్తార్ చాంద్ బాషా
|
|[[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|-
|2019
|డాక్టర్ పెడబల్లి వెంకట సిద్ధారెడ్డి
|
|[[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైయస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|-
|2024
|[[కందికుంట వెంకట ప్రసాద్]]
|
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|}

== ఆర్థిక వ్యవస్థ ==
[[ఆంధ్రప్రదేశ్ పారిశ్రామిక మౌలిక సదుపాయాల సంస్థ]] (APIIC) ఆధ్వర్యంలో 49.29 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఒక పారిశ్రామిక ఎస్టేట్ స్థాపించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=EImkWoFgqzcC|title=Growth And Performance Of Small Scale Industry|last=Narasaiah|first=M. Lakshmi|date=1999-01-01|publisher=Discovery Publishing House|isbn=9788171414680|page=51|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]] లోని ప్రధాన వ్యవసాయ కేంద్రాలలో కదిరి ఒకటి. దీని చుట్టూ అనేక గ్రామాలు ఉన్నాయి, వీటి ప్రధాన వ్యాపకం వ్యవసాయం. ఇక్కడ పండించే ప్రధాన పంటలు [[వరి]], [[జొన్న]], [[పొగాకు]], [[పత్తి]]. [[శనగలు]], [[ప్రొద్దు తిరుగుడు|పొద్దుతిరుగుడు]], [[కందులు]], [[ఆవాలు]], [[చెరకు]] కూడా సాగు చేస్తారు.

== విద్య ==
రాష్ట్ర పాఠశాల విద్యాశాఖ ఆధ్వర్యంలో ప్రభుత్వ, ఎయిడెడ్, ప్రైవేట్ పాఠశాలల ద్వారా ప్రాథమిక, ద్వితీయ పాఠశాల విద్య అందించబడుతోంది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=School Education Department |url=http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |publisher=School Education Department, Government of Andhra Pradesh |access-date=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227185018/http://rmsaap.nic.in/Notification_TSG_2015.pdf |archive-date=27 December 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Department of School Education – Official AP State Government Portal {{!}} AP State Portal |url=http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |website=www.ap.gov.in |access-date=7 November 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107155331/http://www.ap.gov.in/department/organizations/school-education/ |archive-date= 7 November 2016 }}&lt;/ref&gt;

* వేరుశనగ పరిశోధనా స్థానం, కదిరి (ఆచార్య ఎన్.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయ విభాగానికి చెందింది)
* ఆచార్య ఎన్.జి. రంగా వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన వ్యవసాయ పరిశోధనా స్థానం, కదిరి, ICAR- డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ గ్రౌండ్‌నట్ రీసెర్చ్ కింద భారతదేశంలోని ఐదు ప్రధాన వేరుశనగ పరిశోధనా కేంద్రాలలో ఒకటి. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వేరుశనగ పంట పరిశోధన, అభివృద్ధి అవసరాలను తీరుస్తుంది. ఈ పరిశోధనా కేంద్రం రైతుల సాగు కోసం కదిరి 1 (1971), కదిరి 2 (1978), కదిరి 3 (1978), వేమన (1993), కదిరి 4 (1995), కదిరి 5 (2002), కదిరి 6 (2002), కదిరి7 బోల్డ్ (2009), కదిరి 8 (2009), కదిరి 9 (2009), కదిరి అనంత (2010), కదిరి హరితాంధ్ర (2010), కదిరి అమరావతి (2016), కదిరి చిత్రావతి (2020), కదిరి లేపాక్షి 1812 (2020) వంటి 15 కొత్త అధిక దిగుబడినిచ్చే వేరుశనగ రకాలను విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=KADIRI|first=agriculture research station|title=agriculture research station|url=https://www.google.com/maps/place/Agriculture+Development+and+Research+Station/@14.1094454,78.1465797,176m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x3bb3ce5d3c000001:0x3bb6e90d9463d3eb!8m2!3d14.1095063!4d78.1461102|url-status=live|access-date=17 January 2022|archive-date=18 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118191430/https://www.google.com/maps/place/Agriculture+Development+and+Research+Station/@14.1094454,78.1465797,176m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x3bb3ce5d3c000001:0x3bb6e90d9463d3eb!8m2!3d14.1095063!4d78.1461102}}&lt;/ref&gt;
* పట్టు పరిశ్రమ ([[సెరికల్చర్]]) పరిశోధనా సంస్థ, కుటగుళ్ల గ్రామం, కదిరి మండలం.
* బైపాస్ రోడ్డులో బాలురు, బాలికలకు ప్రత్యేక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలు &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Colleges In Anantapur District|first=Colleges in Kadiri|title=Colleges In Anantapur District|url=https://ananthapuramu.ap.gov.in/public-utility-category/colleges/|url-status=live|access-date=11 October 2021|archive-date=11 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011122124/https://ananthapuramu.ap.gov.in/public-utility-category/colleges/}}&lt;/ref&gt;
* ప్రభుత్వ పాలిటెక్నిక్ కళాశాల, కదిరి
* [[కదిరి ఎస్.టి.ఎస్.ఎన్. ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల|ఎస్‌టిఎస్ఎన్ ప్రభుత్వ డిగ్రీ, పీజీ కళాశాల]]
* మున్సిపల్ ఉన్నత పాఠశాలలు
* మున్సిపల్ ఉర్దూ పాఠశాలలు
==భౌగోళికం==
పట్టణ విస్తీర్ణం 25.88 చ.కి.మీ (9.99 చ. మై). జిల్లా కేంద్రమైన [[పుట్టపర్తి]] నుండి ఉత్తర దిశలో 45 కి.మీ దూరంలో, సమీప నగరమైన [[అనంతపురం]] నుండి ఈశాన్య దిశలో 92 కి.మీ దూరంలో ఉంది.

==ఇతరాలు==
* పాలపాటిదిన్నె ఆంజనేయస్వామి దేవస్థానం:కదిరికి సుమారు 13 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
* శ్రీ [[వీరబ్రహ్మేంద్ర స్వామి]] దేవాలయం, కదిరి
* శ్రీ మరకత మహాలక్ష్మి ఆలయం, కదిరి: శ్రీ గణపతి సచ్చిదానంద స్వామివారి స్వహస్తాలచే ప్రతిష్ఠాపితమైన ఈ ఆలయం ఇక్కడ అలరారుతోంది.&lt;ref&gt;ఈనాడు జిల్లా ఎడిషన్, 2013 అక్టోబరు 11. 10వ పేజీ.&lt;/ref&gt;
* [[వేమన|యోగి వేమన]] సమాధి, [[కటారుపల్లి (గాండ్ల పెంట మండలం)|కటారుపల్లి]]: 12 కి.మీ దూరంలో ఉంది.
* [[తిమ్మమ్మ మర్రిమాను]]: ఇది ప్రపంచంలోనే అతి పెద్దదైన మర్రి చెట్టు, 20 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది.
* యోగి వేమన జలాశయం, [[ముదిగుబ్బ]] 
* సి.జి. ప్రాజెక్టు :సుమారు 22 మైళ్ళ దూరంలో ఉంది 
* బట్రెపల్లి జలపాతం: సుమారు 10 కి.మీ దూరంలో [[పులివెందుల]] రహదారిలో ఉంది.
* నామాల గుండు జలపాతం: సుమారు 18 కి.మీ దూరంలో పులివెందుల రహదారిలో ఉంది.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[చంద్రవదన - మోహియార్|చంద్రవదన, మొహియార్]]
* [[కదిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]
* [[కదిరి రెవెన్యూ డివిజను]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

[[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు]]
[[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలోని మండలాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరాలు, పట్టణాలు]]
[[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పట్టణాలు]]
[[వర్గం:శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:కదిరి]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>j9z6miqkpjm8na8mjwn7xhina22rc17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భీంగల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7144</id>
    <revision>
      <id>4954025</id>
      <parentid>4360818</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4954025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21104" sha1="fqokkqprgcew1s5j1zquuo8s4wwbpru" xml:space="preserve">{{Infobox Settlement|
‎|name =భీంగల్ 
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|mapsize = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = తెలంగాణ
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం
|pushpin_mapsize = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[తెలంగాణ]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[నిజామాబాదు జిల్లా|నిజామాబాదు]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[భీమ్‌గల్]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_foonotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = 
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 15446 
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య
|population_blank1 = 7674
|population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య
|population_blank2 = 7772
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య
|population_blank3 =3526 
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2011
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd          = 18.698821
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          = 78.450240
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}
'''భీంగల్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నిజామాబాద్ జిల్లా|నిజామాబాద్ జిల్లా,]] [[భీంగల్ మండలం|భీంగల్]] మండలానికి చెందిన గ్రామం.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-08-01 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209041557/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/229.-Nizamabad-Final.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఇది సమీప పట్టణమైన [[ఆర్మూర్]] నుండి 26 కి. మీ. దూరంలో ఉంది.2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు  ముందు ఈ గ్రామం పాత నిజామాబాదు జిల్లా లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=నిజామాబాదు  జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220081912/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nizamabad.pdf|archive-date=2021-12-20|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ  గనుల శాఖ}}&lt;/ref&gt; [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]] చేసిన పురపాలక సవరణ బిల్లులో భాగంగా 2018, ఆగస్టు 2న  [[భీంగల్ పురపాలకసంఘం]]గా ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;రాష్ట్రంలో కొత్త పురపాలికలు ఇవే...&quot;&gt;{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ| title=రాష్ట్రంలో కొత్త పురపాలికలు ఇవే...|url=https://www.ntnews.com/telangana-news/new-municipalities-in-telangana-state-1-1-561519.html| accessdate=5 May 2021|date=28 March 2018|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180913190605/https://www.ntnews.com/telangana-news/new-municipalities-in-telangana-state-1-1-561519.html|archivedate=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;

== గణాంకాలు ==
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 3526 ఇళ్లతో, 15446 జనాభాతో 1557 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 7674, ఆడవారి సంఖ్య 7772. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1952 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 696. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 570851.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt; 

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో 15 ప్రైవేటు బాలబడులు ఉన్నాయి. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 14, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు 8, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు ఏడు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల, 2 ప్రైవేటు జూనియర్ కళాశాలలు ఒక ప్రైవేటు ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల  ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాలఉంది.సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[చేపూర్|చేపూర్లో]] ఉంది. సమీప వైద్య కళాశాల హైదరాబాదులోను, పాలీటెక్నిక్‌ నిజామాబాద్లోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల ఆర్మూర్లోనూ ఉన్నాయి. సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం నిజామాబాద్లోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల ఆర్మూర్లోనూ ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==

=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
భీంగల్లో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ఐదుగురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. రెండు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలో9 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ డాక్టర్లు ఇద్దరు, ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టరు ఒకరు, డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఆరుగురు ఉన్నారు.

== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.

== పారిశుధ్యం ==
గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
భీంగల్లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి.

భీంగల్ గ్రామానికి చుట్టు ప్రక్కల గల అర్మూర్, నిజామాబాద్, మెట్పల్లి, నిర్మల్, కొరుట్ల ఇలా అన్ని ప్రాంతాల నుండి బస్సు సౌకర్యం ఉంది.
ఆర్మూర్ నుండి ప్రతీ ఆరగంటకు ఒక బస్సు ఉంది.గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి.

వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో ఆటల మైదానం, సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 18 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

== భూమి వినియోగం ==
భీంగల్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 357 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 433 హెక్టార్లు

* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 433 హెక్టార్లు

* నికరంగా విత్తిన భూమి: 333 హెక్టార్లు

* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 333 హెక్టార్లు

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ==
భీంగల్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* బావులు/బోరు బావులు: 228 హెక్టార్లు* చెరువులు: 105 హెక్టార్లు

== ఉత్పత్తి ==
భీంగల్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

=== ప్రధాన పంటలు ===
[[వరి]], [[సోయా చిక్కుడు|సోయాబీన్]], [[మొక్కజొన్న]]

=== పారిశ్రామిక ఉత్పత్తులు ===
బీడీలు

== గ్రామ విశేషాలు ==
భీంగల్‌కు సమీపంలో దత్తాత్రేయ ఆశ్రమం కలదు.అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన దేవస్థానం శ్రీ నింబాద్రి లక్ష్మీ నరసింహస్వామి ఉంది. ప్రతి యేటా కార్తీక పౌర్ణమి నాడు ఇక్కడ 3 రోజుల జాతర కన్నుల పండుగగా జరుగుతుంది. ఈ జాతరకు నిజామాబాద్ జిల్లా నుండే కాకుండా చుట్టు ప్రక్కల జిల్లాల నుండి కూడా జనం తరలి వస్తారు.&lt;ref&gt;నా దక్షిణ భారత యాత్రావిశేషాలు, పాటిబండ్ల వెంకటపతిరాయలు, 2005 ముద్రణ, పేజీ 39&lt;/ref&gt;

== బంజారా భవన్‌ ==
ఈ గ్రామంలో 2023 ఫిబ్రవరి 23న గిరిజనుల ఆరాధ్యదైవం [[సంత్ సేవాలాల్ మహరాజ్]] 284 జయంతి ముగింపు ఉత్సవాలు జరిగాయి. 50 లక్షల నిధులతో నూతనంగా నిర్మించిన బంజారా భవన్‌ను రాష్ట్ర రోడ్లు, భవనాల శాఖా మంత్రి [[వేముల ప్ర‌శాంత్ రెడ్డి|వేముల ప్రశాంత్ రెడ్డి]] ప్రారంభించాడు. ఈ సందర్భంగా వేముల సురేందర్ రెడ్డి స్మారక క్రికెట్ టోర్నమెంట్లో గెలుపొందిన జట్లకు ట్రోఫీలతోపాటు, నగదు పారితోషికాలు అందించబడ్డాయి. ఈ కార్యక్రమంలో భీంగల్ మున్సిపల్ చైర్ పర్సన్ ప్రేమలత సురేందర్, రైతు బంధు సమితి జిల్లా అధ్యక్షురాలు మంజుల, ఎంపీపీ మహేశ్‌, జడ్పీటీసీ రవి, జడ్పీ కో-ఆప్షన్ సభ్యుడు మొయిజ్, [[బంజారా]] సేవా సంఘం ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-02-23|title=బంజారా భవన్‌ ప్రారంభం|url=https://www.ntnews.com/telangana/continuous-efforts-for-the-upliftment-of-tribals-minister-vemula-prashanth-reddy-980518|archive-url=https://web.archive.org/web/20230224190601/https://www.ntnews.com/telangana/continuous-efforts-for-the-upliftment-of-tribals-minister-vemula-prashanth-reddy-980518|archive-date=2023-02-24|access-date=2023-02-24|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}&lt;/ref&gt;
== ఆలయాలు ==
* లక్షి నరసింహ స్వామి ఆలయం
* ఆంజనేయ స్వామి ఆలయం 
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{భీమ్‌గల్ మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>fqokkqprgcew1s5j1zquuo8s4wwbpru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10569</id>
    <revision>
      <id>4953844</id>
      <parentid>4882971</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:03:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* సాంకేతిక వర్గం */</comment>
      <origin>4953844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7393" sha1="outyg644dktkk4j00bg7590lx5dtb9k" xml:space="preserve">{{సినిమా|
image = Agnipariksha poster.jpg|
name = అగ్నిపరీక్ష|
year = 1951|
language = తెలుగు|
director = [[పి.మాణిక్యం]]|
producer = [[కోవెలమూడి భాస్కరరావు]]|
starring = [[లక్ష్మీరాజ్యం]],&lt;br&gt;[[కనకం]],&lt;br&gt;[[మాలతి]],&lt;br&gt;[[లక్ష్మీకాంతం]],&lt;br&gt;[[సావిత్రి (నటి)|సావిత్రి]],&lt;br&gt;[[కల్యాణం రఘురామయ్య]],&lt;br&gt;[[చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు]],&lt;br&gt;[[పేకేటి శివరావు]],&lt;br&gt;[[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]],&lt;br&gt;[[నల్ల రామమూర్తి]],&lt;br&gt;[[సీతారాం]],&lt;br&gt;[[రావులపల్లి]],&lt;br&gt;[[ఇమాం]]|
production_company = [[సారథీ ఫిల్మ్స్]]|
music = [[గాలి పెంచల నరసింహారావు|గాలిపెంచెల]]|
playback_singer = [[పి. లీల]], &lt;br /&gt;[[కె. రఘురామయ్య]], &lt;br /&gt;[[మాలతి]],&lt;br /&gt;[[లక్ష్మీరాజ్యం]]|
runtime = 181 నిమిషాలు|
imdb_id = 0331165|
}}
'''అగ్నిపరీక్ష''' పి.మాణిక్యం దర్శకత్వంలో నిర్మించిన 1951 నాటి చిత్రం . సారథి ఫిలింస్ పతాకంపై కోవెలమూడి భాస్కరరావు నిర్మించిన ఈ చిత్రం లో కళ్యాణం రఘురామయ్య , లక్ష్మిరాజ్యం, మాలతి, చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు మొదలగు వారు నటించారు. ఈ చిత్రానికి సంగీతం గాలి పెంచల నరసింహారావు అందించారు .  

== తారాగణం ==

* లక్ష్మీరాజ్యం 
* కళ్యాణం రఘురామయ్య 
* కనకం 
* చిలకలపూడి సీతారామాంజనేయులు 
* మాలతి 
* సావిత్రి 
* లక్ష్మీకాంతం 
* పేకేటి శివరావు 
* రేలంగి వెంకట్రామయ్య 
* నల్ల రామమూర్తి 
* సీతారాం 
* రావులపల్లి 
* ఇమాం .

== సాంకేతిక వర్గం ==

* దర్శకుడు; పి.మాణిక్యం
* సంగీతం: గాలిపెంచల నరసింహారావు
* గీతరచన: కె.జి.శర్మ
* గాయనీ గాయకులు: కల్యాణం రఘురామయ్య, మాలతి, టి కనకం, నల్ల రామ్మూర్తి, ఎం.ఎస్.రామారావు, స్వర్ణలత, లక్ష్మీరాజ్యo,
* నిర్మాత: కోవెలమూడి భాస్కరరావు
* నిర్మాణ సంస్థ: సారధి ఫిలింస్
* విడుదల:07:04:1951.

== నిర్మాణం ==
=== పాత్రల ఎంపిక ===
మొదట సావిత్రిని రాకుమారుడైన కథానాయకుణ్ణి లోబరుచుకునే ప్రతినాయిక ఛాయలున్న ప్రధానమైన పాత్రకి తీసుకుందామని భావించారు. అందుకుగాను ఆడిషన్స్ చేశాకా, ఆమెకు అప్పటికి అటూఇటూ కాని వయసు కావడంతో ఆ ఆలోచన విరమించుకున్నారు. ఆమెకు ఇందులో చిరుపాత్ర కూడా దక్కలేదు.&lt;ref name=&quot;మహానటి సావిత్రి పుస్తకం&quot;&gt;{{cite book|last1=గార్లపాటి|first1=పల్లవి|title=మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఙి|date=1 December 2014|location=హైదరాబాద్|edition=6}}&lt;/ref&gt;

==పాటలు ==
గీత రచయిత: కె. జి. శర్మ 
# వసంత రుతువే హాయి మురిపించు - పి.లీల
# ఎన్నినాళ్ళకు కల్గెరా మువ్వగోపాల నిన్ను చూచెడు - పి.లీల
# కోరికలు ఈడేరే విచిత్రముగా - కె.రఘురామయ్య, మాలతి,లక్ష్మీరాజ్యం
# ఓ మనసేమో పల్కనోయీ నీనించి ఏమని - పి.లీల,కె.రఘురామయ్య,
# ఓ పరదేశి ప్రేమవిహారి నీవే నా - మాలతి,కె.రఘురామయ్య
# పాలవెన్నెలరేయి ఈరేయి రావోయి నా మేను - పి.లీల 
# ఓ నమహా నారాజా ఓ తిరుపతి_టి.కనకం, నల్ల రామమూర్తి 
# ఓ గిలిబిలి వలపుల రాణి _ఎం.ఎస్.రామారావు, స్వర్ణలత 
# తెలిసేనా ఇకనైనా చేసిన పాప ఫలితము_ఎం.ఎస్.రామారావు 
# బీదలము బాబు పేదలము నిరుపేదలము_ఎం.ఎస్.రామారావు, పి.లీల 
# ఇదేనా నా ఖర్మము న్యాయమా ఈఫలితము వృధాయేగా_ 
# దివ్య సుందర నాగ మా కులదైవం నీవేదేవా_ 
# మూడుముళ్ల నాడు వేడుకాయే మూడుముళ్లె మిగిలేనే మగని చూపే_ 
# కలగంటినమ్మా కలగంటి వినరమా_(చెంచునాటకం) 
# ఎరుగదు ముద్దరాలు పతినేయని నెమ్మది నయము_(పద్యం)  
# కులపత్నిన్ నిను గోడు నెట్టిన కృతఘన్న్ నన్ను_(పద్యం).
[[బొమ్మ:Laxmikantha in agnipariksha.jpg|left|thumb|100px|అగ్నిపరీక్ష సినిమాలో లక్ష్మీకాంతం]]

==వనరులు==
{{మూలాలజాబితా}}
* [https://web.archive.org/web/20231124233230/https://telugucinimapatalu.blogspot.com/ తెలుగు సినిమా పాటలు బ్లాగు] - సంకలనకర్త: కొల్లూరి భాస్కరరావు (ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాదు)- సంకలనంలో సహకరించినవారు: జె. మధుసూదనశర్మ

[[వర్గం:సావిత్రి నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:రేలంగి నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>outyg644dktkk4j00bg7590lx5dtb9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కుమ్మనమల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16025</id>
    <revision>
      <id>4954084</id>
      <parentid>4251787</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11506" sha1="0qpz1r7ti5hnf2uv404s28z95kx2pq7" xml:space="preserve">'''కుమ్మనమల''', [[అనంతపురం జిల్లా]], [[పుట్లూరు మండలం|పుట్లూరు మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.
{{Infobox India AP Village}}
ఇది మండల కేంద్రమైన పుట్లూరు నుండి 16 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[తాడిపత్రి]] నుండి 30 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 627 ఇళ్లతో, 2494 జనాభాతో 3587 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1266, ఆడవారి సంఖ్య 1228. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 582 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 595031&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.
== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు ఐదు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది. బాలబడి, సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు [[తాడిపత్రి]]లో ఉన్నాయి. మాధ్యమిక పాఠశాల కచ్చువారిపల్లిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల [[పుట్లూరు]] లోను, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల‌లు, సమీప వైద్య కళాశాల [[అనంతపురం]] లోనూ ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==
=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
కుమ్మనమలలో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.

== పారిశుధ్యం ==
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
కుమ్మనమలలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. 
== భూమి వినియోగం ==
కుమ్మనమలలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* అడవి: 1698 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 70 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 105 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు
* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 90 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 758 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 857 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1395 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు
==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు==
కుమ్మనమలలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.
* బావులు/బోరు బావులు: 310 హెక్టార్లు
== ఉత్పత్తి==
కుమ్మనమలలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.
===ప్రధాన పంటలు===
[[వేరుశనగ]], [[పొద్దుతిరుగుడు]],  [[జొన్న]]
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{పుట్లూరు మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>0qpz1r7ti5hnf2uv404s28z95kx2pq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చంద్రకల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19389</id>
    <revision>
      <id>4953894</id>
      <parentid>4326666</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T18:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48449-69</username>
        <id>153889</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం */</comment>
      <origin>4953894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16690" sha1="nh5a2qcpb1o7mz1sz4b0jbl9s8e5bmf" xml:space="preserve">'''చంద్రకల్, ''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా]], [[పెద్దకొత్తపల్లి మండలం|పెద్దకొత్తపల్లి]] మండలంలోని గ్రామం.&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు GO. Ms. No. 243, Revenue (DA-CMRF) Department, Date: 11.10.2016  &lt;/ref&gt; 
{{Infobox Settlement|
|name = చంద్రకల్
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవెన్యూ గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|mapsize = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = తెలంగాణ
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం
|pushpin_mapsize = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[తెలంగాణ]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా|నాగర్‌కర్నూల్]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[పెద్దకొత్తపల్లి]] 
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = 
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 2925
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య 
|population_blank1 = 1506
|population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య  
|population_blank2 = 1419
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య 
|population_blank3 = 571
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2001
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య 
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd          = 16.3580476
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          = 78.3527918
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 509412 
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}

ఇది మండల కేంద్రమైన పెద్దకొత్తపల్లి నుండి 8 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[వనపర్తి]] నుండి 40 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 2016 అక్టోబరు 11 న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]] లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=నాగర్ కర్నూల్  జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228054258/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Nagarkurnool.pdf|archive-date=2021-12-28|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ  గనుల శాఖ}}&lt;/ref&gt;

==గణాంకాలు==
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 571 ఇళ్లతో, 2925 జనాభాతో 1637 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1506, ఆడవారి సంఖ్య 1419. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1011 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 2. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 576122&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.పిన్ కోడ్: 509412.

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.
సమీప మాధ్యమిక పాఠశాల [[పెద్దకొత్తపల్లి|పెద్దకొత్తపల్లిలో]] ఉంది.
సమీప జూనియర్ కళాశాల పెద్దకొత్తపల్లిలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల వనపర్తిలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల మహబూబ్ నగర్లోను, పాలీటెక్నిక్ [[వనపర్తి|వనపర్తిలోనూ]] ఉన్నాయి.
సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల వనపర్తిలోను, అనియత విద్యా కేంద్రం నాగర్‌కర్నూల్లోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[మహబూబ్ నగర్]] లోనూ ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==

=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
చంద్రకల్లో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో 1 సిస్టర్ మరియు ముగ్గురు ఆశా కార్యకర్తలు ప్రతి రోజు అందుబాటులో ఉంటారు.  పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక సంచార వైద్య శాలలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టరు ఒకరు, ఇద్దరు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది.

== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది.

== పారిశుధ్యం ==
మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
చంద్రకల్లో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.
జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 10 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

== భూమి వినియోగం ==
చంద్రకల్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 108 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 102 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 111 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 114 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 832 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 370 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 250 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 120 హెక్టార్లు

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ==
చంద్రకల్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* బావులు/బోరు బావులు: 92 హెక్టార్లు* చెరువులు: 28 హెక్టార్లు

== ఉత్పత్తి ==
చంద్రకల్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

=== ప్రధాన పంటలు ===
[[వరి]],  [[వేరుశనగ]]

==మూలాలు==

{{మూలాలజాబితా}}

== వెలుపలి లింకులు ==
{{పెద్దకొత్తపల్లి మండలంలోని గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>nh5a2qcpb1o7mz1sz4b0jbl9s8e5bmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చిలుకూరు (మొయినాబాద్)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33293</id>
    <revision>
      <id>4954030</id>
      <parentid>4663383</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23785" sha1="lhi6800imoah0huazreu1n2rnxuiro3" xml:space="preserve">'''[[చిల్కూరు]]''' లేదా '''చిలుకూరు''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[రంగారెడ్డి జిల్లా]], [[మొయినాబాద్‌ మండలం|మొయినాబాద్]] మండలంలోని గ్రామం.&lt;ref&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 250  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; 
{{Infobox Settlement|
‎|name = చిలుకూరు
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|imagesize = 
|image_caption = 
|image_map = 
|mapsize = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = తెలంగాణ
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం
|pushpin_mapsize = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[తెలంగాణ]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[రంగారెడ్డి జిల్లా]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[మొయినాబాద్‌]] 
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_foonotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = 
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 7265
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య 
|population_blank1 = 3900
|population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య 
|population_blank2 = 3365
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య 
|population_blank3 = 1434
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2001
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd          = 17.2962481
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          = 78.2248291
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 581
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = Pin Code : 501504 
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్: 08417
|blank_info = 
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}

[[హైదరాబాదు]] శివార్లలో వున్న ఈ గ్రామం హైదరాబాదులోని మెహిదీపట్నం నుండి 33 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది.

== జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో ==
2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు  ముందు ఈ గ్రామం పాత రంగారెడ్డి జిల్లాలోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=రంగారెడ్డి  జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Rangareddy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227084046/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Rangareddy.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2022-08-01|website=తెలంగాణ  గనుల శాఖ}}&lt;/ref&gt;

==గ్రామ భౌగోళికం==
ఇది మండల కేంద్రమైన మొయినాబాద్ నుండి 3 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[హైదరాబాదు]] నుండి 26 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. 

==గుణాంకాలు==
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 1434 ఇళ్లతో, 7265 జనాభాతో 2709 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 3900, ఆడవారి సంఖ్య 3365. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 2276 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 38. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 574256&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt;.పిన్ కోడ్: 501504.

2001 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం జనాభా మొత్తం 5560 మంది. అందులో పురుషుల సంఖ్య 2872, స్త్రీలు 2688 గృహాలు 1024 విస్తీర్ణము 2709 హెక్టార్లు. ప్రజల భాష. తెలుగు.

===ఉప గ్రామాలు===
ఆప్పోజిగూడ, దేవుని వెంకటాపూరు.&lt;ref&gt;{{cite web | title=Chilkur Village , Moinabad Mandal , Rangareddi District | website=India .All states, Districts,Villages,Schools,Colleges,Maps,Pin Codes of India  | url=http://www.onefivenine.com/india/villages/Rangareddi/Moinabad/Chilkur | access-date=2025-11-10}}&lt;/ref&gt;

==బాలాజీ దేవాలయం==
{{main|చిలుకూరు బాలాజీ దేవాలయం}}
[[బొమ్మ:Chilukuru-Balaji.jpg|314x314px|thumb| చిలుకూరులో ఉభయ దేవేరులతో బాలాజీ స్వామి మూల విరాట్టు చిత్రపటం]]
ఈ గ్రామం ఇక్కడ వెలసిన బాలాజీ ([[వెంకటేశ్వర స్వామి]]) ఆలయం వలన ప్రసిద్ధి చెందినది. ఈ స్వామిని &quot;వీసా వెంకటేశ్వర స్వామి&quot; అని ఇటీవల తరచు చెబుతూ ఉంటారు. [[తెలంగాణా]]లో బాగా పురాతనమైన దేవాలయాలలో ఇది ఒకటి. భక్త [[రామదాసు]] మేనమామలైన [[అక్కన్న]], [[మాదన్న]]ల కాలంలో దీనిని కట్టించారు. ఆనేక మంది భక్తులు ఇక్కడికి మొక్కులు కొరుకొవడానికి, తీర్చుకోవడానికి వస్తారు. ప్రధాన ఆలయం ప్రక్కనే శివాలయం ఉంది. శివలింగం ఒక చెట్టు క్రింద ఉంటుంది.
[[దస్త్రం:YSR State arch museum - parsvyanadhudu of chilukuru.jpg|thumbnail|చిలుకూరు గ్రామంలో లభించిన 12వ శతాబ్దం నాటి పార్శ్వనాథుని విగ్రహం]]
ఈ [[ఆలయం]]లో [[హుండి]] లేదు. దేవాలయాల నిర్వహణను వ్యాపారీకరించడాన్ని ఈ ఆలయం అర్చకులు దృఢంగా వ్యతిరేకిస్తున్నారు. ఇక్కడ దర్శనానికి ధనిక, పేద, అధికార తారతమ్యాలు లేవు. అందరూ ఒకే వరుసలో వేచి ఉండి భగవంతుని దర్శించుకోవాలి. ఇక్కడ [[ప్రదక్షిణలు]] చేయడం ఒక ముఖ్య ఆచారం. భక్తులు మొదటిసారి వచ్చినప్పుడు పదకొండు సార్లు ప్రదక్షిణలు చేస్తారు. తమ కొరికలు తీరిన తరువాత ఇంకోసారి వచ్చి 108 సార్లు ప్రదక్షిణలు చేసి, తమ మొక్కు తీర్చుకొంటారు. దేవుని విగ్రహాన్ని కనులు మూసుకొకుండా చూడాలి. అని చెబుతారు.

ఇక్కడ మొక్కుకుంటే [[వీసా]] తొందరగా వస్తుందని చాలామంది నమ్మకం. అందుకే ఇక్కడి బాలాజిని వీసా బాలాజి అని పిలుస్తారు. అంతే కాదు [[తెలంగాణ]] బాలాజి అని కూడా పిలుస్తారు. దేవాలయం అర్చకులు &quot;[[వాక్]]&quot; అనే ధార్మిక మాసపత్రికను ప్రచురిస్తున్నారు.
 
==విద్యా సౌకర్యాలు==
ఈ గ్రామములో శివసాయి పబ్లిక్ స్కూలు, జిల్లాపరిషత్ ఉన్నత పాఠశాల, సోషియల్ వెల్ ఫేర్ రెసిడెన్ షియల్ పాఠశాల, బ్రైట్ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల, ఉన్నాయి.గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి. 3 ప్రైవేటు ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు  ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల హిమాయత్ నగర్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల హైదరాబాదులోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల, మేనేజిమెంటు కళాశాల ఎన్కేపల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్ [[హైదరాబాదు|హైదరాబాదులోనూ]] ఉన్నాయి.

సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల హైదరాబాదులో ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==

=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
చిల్కూరులో ఉన్న ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలో4 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. ఎమ్బీబీయెస్ కాకుండా ఇతర డిగ్రీ చదివిన డాక్టర్లు ఇద్దరుఇద్దరు నాటు వైద్యులు ఉన్నారు. ఒక మందుల దుకాణం ఉంది.

== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు కూడా సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది.

== పారిశుధ్యం ==
గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
చిల్కూరులో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి.

ఈ గ్రామానికి 10 కి.మీ లోపు రైల్వే వసతి లేదు. కాని ప్రధాన రైల్వే స్టేషను [[హైదరాబాద్]] ఇక్కడికి 24 కి.మీ.దూరములో ఉంది. ఈ గ్రామమునుండి అన్ని పరసర ప్రాంతాలకు రోడ్డు వసతి కలిగి బస్సుల సౌకర్యము ఉంది.

గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైనవి  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఈ గ్రామంలో యూకో బ్యాంక్ ఉంది. గ్రామస్థులకు, చుట్టుపక్కల గ్రామస్థులకు వ్యవసాయ రుణాలు, గృహ రుణాలు, విద్యా రుణాల వంటివి ఇస్తుంది. దాదాపుగా ఈ బ్యాంకులో 10 వేల కంటే ఎక్కువగా బ్యాంక్ అకౌంట్స్ ఉన్నట్టుగా అంచనా.ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉన్నాయి. అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది.

== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 5 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 15 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

== భూమి వినియోగం ==
చిల్కూరులో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:

* అడవి: 484 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 179 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 24 హెక్టార్లు

* సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 37 హెక్టార్లు
* బంజరు భూమి: 1357 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 625 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1592 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 428 హెక్టార్లు

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ==
చిల్కూరులో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.

* కాలువలు: 428 హెక్టార్లు

== ఉత్పత్తి ==
చిల్కూరులో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

=== ప్రధాన పంటలు ===
[[వరి]], [[కూరగాయలు]], [[పూలు]]
==మూలాలు==
{{Reflist}}

==బయటి లింకులు==

* [http://www.chilkurbalaji.org/ దేవస్థానం వెబ్‌సైటు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205035813/http://chilkurbalaji.org/ |date=2006-12-05 }}
* [http://www.wikimapia.org/#lat=17.358607&amp;lon=78.298746&amp;z=16&amp;l=0&amp;m=a&amp;v=2 వికీమాపియాలో చిల్కూరు]

{{మొయినాబాద్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}}

[[వర్గం:తెలంగాణ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:రంగారెడ్డి జిల్లా దర్శనీయ స్థలాలు]]</text>
      <sha1>lhi6800imoah0huazreu1n2rnxuiro3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తాడుట్ల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34321</id>
    <revision>
      <id>4954055</id>
      <parentid>4255997</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:20:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>2379</id>
      </contributor>
      <comment>అనామక దోష పూరిత సవరణలో మిగిలిపోయిన దోషం సవరించు</comment>
      <origin>4954055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12619" sha1="t3u3ktm115rtiuhmqltvxy221v4u0lt" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Village}}
'''తాడుట్ల''', [[పల్నాడు జిల్లా]], [[మాచవరం మండలం|మాచవరం మండలానికి]] చెందిన గ్రామం. ఇది మండల కేంద్రమైన మాచవరం నుండి 14 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[పిడుగురాళ్ళ]] నుండి 29 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.

== గణాంక వివరాలు ==
2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 368 ఇళ్లతో, 1423 జనాభాతో 2392 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 736, ఆడవారి సంఖ్య 687. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 375 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 14. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 589883.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}&lt;/ref&gt; 

2001 వ.సంవత్సరం జనాభా లెక్కల ప్రకారం గ్రామ జనాభా 1,099. ఇందులో పురుషుల సంఖ్య 554,  స్త్రీల సంఖ్య 545, గ్రామంలో నివాస గృహాలు 264 ఉన్నాయి.

==విద్యా సౌకర్యాలు==
గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి.
సమీప జూనియర్ కళాశాల మాచవరంలోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్, సైన్స్, డిగ్రీ కళాశాల పిడుగురాళ్ళలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల గుంటూరులోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు నరసరావుపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం నరసరావుపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[గుంటూరు]] లోనూ ఉన్నాయి.

== వైద్య సౌకర్యం ==

=== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం ===
తాడుట్లలో ఉన్న రెండు ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాల్లో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు.
ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. డిస్పెన్సరీ, పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి.

=== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ===
గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం ఉంది. ఇతర డిగ్రీలు చదివిన డాక్టరు ఒకరు ఉన్నారు.

== తాగు నీరు ==
గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది.

== పారిశుధ్యం ==
గ్రామంలో మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు.మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు.గ్రామం సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం కిందకు రావట్లేదు.సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు.ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు.సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
తాడుట్లలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం, రైల్వే స్టేషన్ మొదలైన సౌకర్యాలు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.
జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకువ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు ==
గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం ఉంది. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది.అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ ఉంది. ఆశా కార్యకర్త గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆటల మైదానం  గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి.

== విద్యుత్తు ==
గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 6 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు.

== భూమి వినియోగం ==
తాడుట్లలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది:
* అడవి: 788 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 530 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 93 హెక్టార్లు
* శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 23 హెక్టార్లు
* తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 88 హెక్టార్లు
* వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 329 హెక్టార్లు

* బంజరు భూమి: 287 హెక్టార్లు
* నికరంగా విత్తిన భూమి: 250 హెక్టార్లు
* నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 440 హెక్టార్లు
* వివిధ వనరుల నుండి నీటి పారుదల లభిస్తున్న భూమి: 97 హెక్టార్లు

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు ==
తాడుట్లలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది
* బావులు/బోరు బావులు: 36 హెక్టార్లు
* చెరువులు: 60 హెక్టార్లు

== ఉత్పత్తి ==
తాడుట్లలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి.

=== ప్రధాన పంటలు ===
[[వరి]], [[ప్రత్తి]], [[మిరప]]

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{మాచవరం మండలం గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>t3u3ktm115rtiuhmqltvxy221v4u0lt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సత్రసాల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34609</id>
    <revision>
      <id>4953928</id>
      <parentid>4130417</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రెంటచింతల మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:రెంటచింతల మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7153" sha1="t3rrrpy3pe2h0dvwvduo0nahimwkq1c" xml:space="preserve">{{Infobox Settlement|
‎|name = సత్రసాల
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవెన్యూయేతర గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|image size = 
|image_caption = 
|image_map = 
|map size = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_map size =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = ఆంధ్ర ప్రదేశ్
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = 
|pushpin_map size = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[రెంటచింతల మండలం|రెంటచింతల]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = 
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|population_blank1 = 
|population_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|population_blank2 = 
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య
|population_blank3 = 
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2011
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd     = 16.591929
| latm     = 
| lats     = 
| latNS     = N
| longd     = 79.485175
| longm     = 
| longs     = 
| longEW     = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 522 421
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}

'''సత్ర సాల''', [[పల్నాడు జిల్లా]], [[రెంటచింతల మండలం|రెంటచింతల మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూయేతర గ్రామం. సత్రసాల [[కృష్ణానది]] దక్షిణపు ఒడ్డున ఉంది.

==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు==
ఈ గ్రామంలో అనేక ప్రాచీన శివాలయాలున్నాయి.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=6OJSAAAAcAAJ&amp;pg=PA155&amp;dq=satrasala#v=onepage&amp;q=satrasala&amp;f=false Indian Antiquary: A Journal of Oriental Research in Archaeology ..., Volume 1]&lt;/ref&gt; సత్రసాల వద్ద కృష్ణానది దాటడానికి తెప్ప సౌకర్యం ఉంది.

===శ్రీ మల్లేశ్వర స్వామి దేవస్థానం===
#1244లో కాకతీయ సామంతుడు మహామండలేశ్వర కాయస్థ అంబయ్య దేవుడు&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=SUNuAAAAMAAJ&amp;q=satrasala Subordinate rulers in medieval Deccan - Racharla Ganapathi]&lt;/ref&gt; సత్రసాలలోని స్వయంభూ శ్రీమహాదేవుని ఆలయానికి మార్గళి ఉత్సవం జరపడానికి ఏర్పాట్లు చేశాడు. ఆ ప్రాంతంలో వసూలైన సుంకాలను ఆ నిమిత్తం నియమించాడు.&lt;ref&gt;[http://books.google.com/books?id=ZQDjAAAAMAAJ&amp;q=satrasala&amp;dq=satrasala Journal of the Andhra Historical Society, Volumes 25-26]&lt;/ref&gt; ఇక్కడ పూర్వం విశ్వామిత్రాశ్రమం ఉండేదని ప్రతీతి. 
#ఈ ఆలయం పల్నాటి పురాతన పుణ్యక్షేత్రం. 
#[[కార్తీకమాసం]]లో ఈ ఆలయం, వేదపండితుల మంత్రోచ్ఛారణలు, అయ్యప్ప భక్తుల భజనలు, భక్తుల ప్రత్యేకపూజలతో కళకళలాడుతుంది. భక్తులు నిత్యం, వేకువఝామునే కృష్ణానదిలో పుణ్యస్నానాలు ఆచరించి, స్వామివారిని దర్శించుకుంటారు. ఈ ఆలయానికి [[పల్నాడు జిల్లా]] నుండియేగాక, [[నల్లగొండ జిల్లా]] గ్రామాలయిన [[అడవిదేవులపల్లి]] తదితర గ్రామాలనుండి గూడా భక్తులు విచ్చేస్తారు. వీరి సౌకర్యార్ధం, కృష్ణానదిలో లాంచీలు ఏర్పాటు చేసెదరు.
#ఈ ఆలయంలో, ప్రతి సోమవారం స్వామివారి దర్శనానికి వచ్చు భక్తులకు, ప్రత్యేకపూజలు నిర్వహించి అన్నప్రసాద వితరణ చేస్తున్నారు.

===శ్రీ నాంచారమ్మ, పోతురాజు, గణపతి, సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరస్వామివారల ఆలయం===  
నూతనంగా ఐదు లక్షల రూపాయల వ్యయంతో నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో, 2017, మార్చి-8వతేదీ బుధవారంనాడు, నాంచారమ్మ, పోతురాజు, గణపతి, సుబ్రహ్మణ్యేశ్ర విగ్రహ ప్రతిష్ఠ వైభవంగా నిర్వహించారు.

==గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు==
[[వరి]], అపరాలు, కాయగూరలు

==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు==
[[వ్యవసాయం]], వ్యవసాయాదారిత వృత్తులు
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:రెంటచింతల మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>t3rrrpy3pe2h0dvwvduo0nahimwkq1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రూపవతి (సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48862</id>
    <revision>
      <id>4953846</id>
      <parentid>4358586</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:10:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>/* సాంకేతిక వర్గం */</comment>
      <origin>4953846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5450" sha1="j66z0ypozdn0rc10e2hsecd59xq5ugv" xml:space="preserve">'రూపవతి ' తెలుగు చలన చిత్రం,1951 జూలై 11 న విడుదల.కె.ప్రభాకరరావు దర్శకత్వంలో వచ్చిన ఈ చిత్రంలో సురభి బాలసరస్వతి , సావిత్రి, కస్తూరి శివరావు మున్నగు వారు నటించారు.ఈ చిత్రానికి సంగీతం సి.ఆర్.సుబ్బరామన్  అందించారు.{{సినిమా|
name = రూపవతి |
image = Roopavati poster.jpg|
year = 1951|
language = తెలుగు|
starring = [[సురభి బాలసరస్వతి]],&lt;br&gt;[[సావిత్రి (నటి)|సావిత్రి]],&lt;br&gt;[[సూర్యప్రభ (నటి)|సూర్యప్రభ]],&lt;br&gt;[[స్వామి]],&lt;br&gt;[[కస్తూరి శివరావు]],&lt;br&gt;[[సూర్యకాంతం]],&lt;br&gt;[[రత్నపాప]] |
writer = [[కె.జి.శర్మ]]|
music = [[సి.ఆర్.సుబ్బరామన్]]|
playback_singer = [[పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు]], [[జిక్కి]] |
art = [[టి.వి.ఎస్.శర్మ]]|
cinematography = [[శ్రీధర్]]|
choreography = [[ఘటక్]], [[పసుమర్తి కృష్ణమూర్తి]]|
director = [[కె.ప్రభాకరరావు]]|
producer = [[కె.ప్రభాకరరావు]] |
production_company= [[స్వాతి పిక్చర్స్]]|
}}

==నటీనటులు==
* [[సురభి బాలసరస్వతి]] - రూపవతి
* [[సావిత్రి (నటి)|సావిత్రి]]
* [[సూర్యప్రభ (నటి)|సూర్యప్రభ]]
* [[స్వామి]]
* [[కస్తూరి శివరావు]]
* [[సూర్యకాంతం]]
* [[రత్నపాప]] 

== సాంకేతిక వర్గం ==

* దర్శకుడు, నిర్మాత: కె.ప్రభాకరరావు
* నిర్మాణ సంస్థ: స్వాతి పిక్చర్స్
* సంగీతం: సి.ఆర్.సుబ్బరామన్
* గీతరచన: కె.జి.శర్మ
* నేపథ్య గానం: పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు, జిక్కి, ఎం.ఎల్.గాన సరస్వతి, కె.రాణి, కస్తూరి శివరావు, రావు బాలసరస్వతి దేవి,వక్కలంక సరళ
* డ్యాన్స్: ఘటక్ పసుమర్తి కృష్ణమూర్తి
* ఛాయాగ్రహణం: శ్రీధర్
* కళ: టి.వి.ఎస్.శర్మ
* విడుదల:11:07:1951.

==పాటలు==
#కలవరమాయె నామదిలొని ఇదేమిటో ( విషాదం ) - [[జిక్కి]], [[పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు]]
#కలవరమాయె నామదిలొని ఇదేమిటో ( సంతోషం ) - జిక్కి, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు
#కనవా వినవా రావిదేల కోపమా నిన్నే ఎంతో నమ్మినానే - జిక్కి
#కన్నార చూచి దీవించి కరుణించరానేలేవా ప్రభో - జిక్కి
#చిన్నారి నా బుజ్జాయివే ఇటు చూడవే కన్నులున్న చుక్కా- జిక్కి
#తెలుసుకోవోయి తెలుసుకో నే దాచునది - జిక్కి, పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు
#నా తనువే సుమా స్వర్గసీమా కమ్మని తావి వెదజల్లు - [[కె. రాణి]]
#నాడి చూడగలరా మందులేని డాటిరా సెలవీయండి - పిఠాపురం నాగేశ్వరరావు
#నాడి చూడగలరా మందులేని డాటిరా సెలవీయండి - జిక్కి
#పాడనా నా మది వీణగా నే పాడనా పులకించే తనువేమో - జిక్కి
#రీతియేలేని నా వ్రాతా బ్రతుకు పాపము కాదా - [[రావు బాలసరస్వతి దేవి]]
#వయ్యారి రాజా జిలిబిలి వలపుల రాణినోయి - జిక్కి, కె.రాణి బృందం
#వెన్నెల్ని చిన్నబుచ్చే పాట ఓ ఓ ముత్యాల పూదోట - [[వక్కలంక సరళ]] . 
#ఎవ్వనిచే జనించు,భజగోవిందం (బిట్స్), .కస్తూరి శివరావు 

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==ఇతర లింకులు==

[[వర్గం:సావిత్రి నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:సూర్యకాంతం నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>j66z0ypozdn0rc10e2hsecd59xq5ugv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సదారమ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53396</id>
    <revision>
      <id>4953981</id>
      <parentid>4375207</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vsrao167</username>
        <id>153903</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ఇందులో అక్కినేని నాగేశ్వరరావు నటించలేదు. ఆ పొరబాటుని సరిదిద్దాను</comment>
      <origin>4953981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5095" sha1="ez61efmfh0pni6d02cwozfn4eid70ml" xml:space="preserve">{{సినిమా|
name =సదారమ|
image = Sadarama (1956).jpg|
caption = సినిమా పోస్టర్|
director =కె. ఆర్. సీతారామశాస్త్రి|
year =1956|
language =తెలుగు|
production_company =శంకర్ ప్రొడక్షన్స్|
music =ఆర్.సుదర్శనం,&lt;br /&gt; ఆర్.గోవర్ధనం|
starring =[[కౌశిక్]], &lt;br&gt;[[జానకి]], &lt;br&gt;[[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]], &lt;br&gt;[[ఇ.వి. సరోజ]], &lt;br&gt;[[ముక్కామల కృష్ణమూర్తి|ముక్కామల]], &lt;br&gt;[[రమాదేవి]]|
}}
'''సదారమ''' 1956లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. శంకర్ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్ పై నిర్మించిన ఈ సినిమాకు కె.ఆర్.సీతారామరాజు దర్శకత్వం వహించగా, ఆర్.సుదర్శనం, ఆర్,గోవర్థనం లు సంగీతాన్నందించారు. ఈ సినిమాలో షావుకారు జానకి, కౌశిక్, కల్యాణకుమార్ ప్రధాన పాత్రలలో నటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiancine.ma/ICW|title=Sadarame/Sadarama (1956)|website=Indiancine.ma|access-date=2020-09-16}}&lt;/ref&gt; 

== తారాగణం ==
షావుకారు జానకి 

కౌశిక్ 

రేలంగి వెంకట్రామయ్య 

ఇ.వి.సరోజ 

ముక్కామల కృష్ణమూర్తి 

రమాదేవి 

కల్యాణకుమార్ 

కుమారి కమల   

== సాంకేతిక వర్గం ==
దర్శకుడు: కె.ఆర్.సీతారామశాస్త్రి 

సంగీతం: ఆర్ సుదర్శనం_ఆర్.గోవర్థనo 

నిర్మాణ సంస్థ: శంకర్ ప్రొడక్షన్స్ 

రచన: జి.కృష్ణమూర్తి 

గాయనీ గాయకులు: పులపాక సుశీల, ఎ.ఎం.రాజా, టి.ఎం.సౌందర్ రాజన్ 

విడుదల:1956: ఆగస్టు:31.


==పాటలు&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110708040419/http://ghantasalagalamrutamu.blogspot.com/ ఘంటసాల గళామృతము బ్లాగు] - కొల్లూరి భాస్కరరావు, ఘంటసాల సంగీత కళాశాల, హైదరాబాద్ - (చల్లా సుబ్బారాయుడు సంకలనం ఆధారంగా)&lt;/ref&gt;==
# అందరి ఆనందాల అందాల సీమకు పోదామా - [[పి.సుశీల]], [[ఎ.ఎం. రాజా]]
# అతులిత వైరాగ్యవనమున - [[ఘంటసాల]] - రచన: జి.కె. మూర్తి 
# అందరి ఆనందాల అందాల సీమకు - ఘంటసాల, సుశీల - రచన: జి.కె. మూర్తి 
# సుడిగాలిలోన జడివానలోన నడినీట పడవాయెనే - సుశీల 
# నీ వేషాలన్నీజూసి నీ  మోసాలన్నీ తెలిసి_పులపాక సుశీల, టి.ఎం.సౌందర్ రాజన్ 
# మనజాలనోయీ దేవా మనవాలకించవాకలతే ఇలా_పి.సుశీల, రచన: జి.కె.మూర్తి 
# ఆనందం అందిస్తానోయి అనురాగం చిందిస్తానోయీ  
# వనమంతా ఉయ్యాలలూగే మనసే విరిసే మురిసే_పి.సుశీల, రచన: జి.కె.మూర్తి 
# ఈవరమాలకై అనువులే పరులిద్దరు , 
# ఊరు పేరంత నీకెందుకే పిల్ల పేరు జెప్పితే గుండె , 
# నేనే రాజా నాదే రాజ్యం పాగాచుట్టి కత్తినిపట్టి, 
# పిల్లా ఇంకేడకెళ్తావు లేవే తల్లీ శిగొయ్య, 
# వధువే వద్దని నిన్నుమాని యువ మాళవాధీసు, 
# సోదోయమ్మ సోదోయి సోది సోది సోది భలే 
# హారమిదే చేకొనరా ధీరవర సుందర ,
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బాహ్య లంకెలు==
* {{IMDb title|tt1111403}}

[[వర్గం:రేలంగి నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:ముక్కామల నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>ez61efmfh0pni6d02cwozfn4eid70ml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సాహసమే నా వూపిరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53404</id>
    <revision>
      <id>4954101</id>
      <parentid>4950799</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6327" sha1="49aqldhtvtx4upmi4styso0wbircbxc" xml:space="preserve">{{సినిమా|
name =సాహసమే నా వూపిరి|
image = Sanaop.jpg | 
year =1989|
language =తెలుగు|
production_company =[[శ్రీ విజయకృష్ణ మూవీస్]]|
music =[[ఎం.ఎస్. విశ్వనాధన్]]|
|director=[[విజయ నిర్మల]]|story=పి. చ్ంద్రశేఖరరెడ్డి|screenplay=విజయ నిర్మల|dialogues=త్రిపురనేని మహరథి|producer=ఎస్. రామానంద్|cinematography=లక్ష్మణ్ గోరే|editing=ఆదుర్తి హరనాథ్}}

రాజకీయ నాయకుడు [[వంగవీటి రంగా|వంగవీటి మోహన రంగా]] హత్య ఆధారంగా 1989 లో వచ్చిన నేర చిత్రం '''సాహసమే నా ఊపిరి'''. [[విజయనిర్మల|విజయ నిర్మల]] దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]], [[విజయ నరేష్|నరేష్]], వాణి విశ్వనాథ్, [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించారు. పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి కథకు విజయ నిర్మల చిత్రానువాదం రాయగా, త్రిపురనేని మహారథి సంభాషణలు రాశాడు. విద్యాసాగర్ ఈ సంగీతాన్ని ఇచ్చాడు. అదుర్తి హరనాథ్ ఎడిట్ చేసాడు. లక్ష్మణ్ గోర్ ఛాయాగ్రహణంని నిర్వహించాడు.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://moviegq.com/movie/sahasame-naa-oopiri-7867/cast-crew|title=Sahasame Naa Oopiri film info|accessdate=1 July 2020|first=|last=MovieGQ|archive-date=1 జూలై 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200701072627/https://moviegq.com/movie/sahasame-naa-oopiri-7867/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఈ చిత్రం 1989 మే 25 న విడుదలైంది. కృష్ణకు, నటుడు-రాజకీయ నాయకుడు, అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌టిఆర్]]కూ మధ్య ప్రచ్ఛన్న యుద్ధం గరిష్ఠ స్థాయికి చేరుకున్న సమయంలో ఇది విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/a-power-house-of-talent-541697|title=A Power house of Talent|accessdate=1 July 2020|date=27 June 2019|first=|last=B. Srinivas Narayan Rao}}&lt;/ref&gt; అప్పటి కొన్ని వార్తాపత్రికలి ఆరోపించినట్లు రాజకీయ నాయకుడు [[వంగవీటి రంగా|వంగవీటి మోహన రంగాను దారుణంగా]] హత్య చేసిన కేసులో ఎన్టీఆర్ ఎలా పాత్ర పోషించి ఉండవచ్చో ఈ చిత్రం నొక్కి చెప్పింది. అందువల్ల, ఈ చిత్రంపై మిశ్రమ సమీక్షలు వచ్చాయి. బాక్సాఫీస్ వద్ద మాత్రం ఈ చిత్రం మంచి వసూళ్ళే సాధించింది. ఈ చిత్రం కొన్ని కేంద్రాలలో 50 రోజులు నడిచింది. వాటిలో 4 రాయలసీమకు చెందినవి. ఇది కృష్ణ చిత్రానికి చాలా ఎక్కువ. [[గుంటూరు|గుంటూరులో]] ఇది 100 రోజులు నడిచింది.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19861015-telugu-actor-krishna-political-satire-on-ntr-rule-gets-tdp-worried-801337-1986-10-15|title=Telugu actor Krishna's political satire on NTR rule gets TDP worried|date=15 October 1986|accessdate=1 July 2020|first=|last=Amarnath K. Menon}}&lt;/ref&gt;

== తారాగణం ==

* [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ ఘట్టమనేని]]_ ప్రతాప్ 
* [[విజయనిర్మల|విజయ నిర్మల]]_ డాక్టర్ 
* నరేష్
* [[వాణీ విశ్వనాధ్|వాణి విశ్వనాథ్]]
* [[గుమ్మడి వెంకటేశ్వరరావు]]
* [[గిరిబాబు]]
* రంగనాథ్
* [[కోట శ్రీనివాసరావు]]
* బాబ్ క్రిస్టో
* [[రాధా రవి]]_ కార్తీ 
* రాజేష్_ రేపిస్ట్ 
* శ్రీలక్ష్మీ_ నర్స్ .

== సాంకేతిక వర్గం ==

* దర్శకురాలు: విజయనిర్మల 
* కథ: పి.చంద్రశేఖర్ రెడ్డి 
* చిత్రానువాదం: విజయనిర్మల 
* సంగీతం: విద్యాసాగర్ 
* సంభాషణలు: త్రిపురనేని మహారధి 
* ఛాయ గ్రహణం: లక్ష్మణ గోరే 
* కూర్పు: ఆదుర్తి హరనాథ్ 
* నిర్మాత: ఎస్.రమానంద్ 
* నిర్మాణ సంస్థ: శ్రీ విజయకృష్ణ మూవీస్ 
* విడుదల:25:05:1989.

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

[[వర్గం:కోట శ్రీనివాసరావు నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:ఘట్టమనేని కృష్ణ నటించిన సినిమాలు]]
[[వర్గం:గుమ్మడి నటించిన సినిమాలు]]</text>
      <sha1>49aqldhtvtx4upmi4styso0wbircbxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జగద్గిరిగుట్ట</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57076</id>
    <revision>
      <id>4954031</id>
      <parentid>3781083</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4959" sha1="3nvtu6hzdw6nd65dfcd2syi9o5qpc4i" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}[[బొమ్మ:AP-Village-jagadgirigutta-1.jpg|thumb|222x222px| జగద్గిరిగుట్ట జాతర.|alt=]]'''జగద్గిరిగుట్ట''',[[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[మేడ్చల్ జిల్లా]], [[కుత్బుల్లాపూర్‌]] మండలానికి చెందిన పట్టణ ప్రాంతం. ఇది పట్టణ ప్రాంతం హైదరాబాదులోని కూకట్ పల్లి నుండి ఐదు కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

==రవాణా సౌకర్యాలు==
[[బొమ్మ:AP-Village-jagadgirigutta-2.jpg|thumb|220x220px|జగద్గిరి గుట్ట శివాలయము|alt=]]
ఇక్కడికి [[హైదరాబాదు]] నుండి [[సికింద్రాబాదు]] నుండి ప్రతి 10 నిమి.లకు &quot;సిటీ బస్సులు&quot; ఉన్నాయి. అవే కాక ఇక్కడి నుండి యాదగిరిగుట్ట రాజపేట, రఘునాథపురం, జనగాం, ఆలేరు, [[హన్మకొండ]],[తొర్రూరు, మొత్కూర్, సిద్దిపేట, హుస్నాబాద్, హుజురాబాద్ తదితర ప్రాంతాలకు జిల్లా బస్సులు ఉన్నాయి.

==వేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం==
[[బొమ్మ:AP-Village-jagadgirigutta-3.jpg|thumb|220x220px|బస్టాండ్ సెంటర్. జగద్గిరి గుట్ట|alt=]]
జగద్గిరిగుట్ట కొండ మీద ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రసన్నశ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ దేవాలయ స్థల పురాణం ప్రకారం యోగానందస్వామి అనే మహార్షికి శ్రీవారు కలలో కనిపించి ఇక్కడ ఆలయం నిర్మించమని కోరారట. 

స్వామి చెప్పిన ప్రకారం 1975లో ''జారుడు బండ&quot;గా వ్యవహరించే చిత్రమైన రాతి ప్రదేశంలో ఆలయాన్ని నిర్మించారు. ఇక్కడ నిర్వహించే జగత్ కళ్యాణానికి నిదర్శనంగా అప్పట్లో ఈ ప్రాంతానికి 'జగత్ గిరి గుట్ట' గా నామకరణం చేశారు.''

''కాలక్రమంలో అది ''జగద్గిరిగుట్ట''గా మారింది. శ్రీవారికి ప్రతి సంవత్సరం మాఘశుద్ధ వసంత పంచమి నుంచి 3 రోజుల పాట కల్యానోత్సవం, ''జాతర&quot; నిర్వహిస్తారు.

జగద్గిరిగుట్టపైన ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని తిలకించేందుకు భక్తులు ఆసక్తి చూపుతున్నారు. శ్రీవారి దేవాలయం గర్భగుడిలో ప్రతిష్ఠించబడిన స్వామి నల్లని శిలా విగ్రహం నాలుగున్నర అడుగుల ఎత్తులో మంత్రముగ్ధుల్ని చేస్తుంది.  

స్వామివారికి ఎడమవైపున పద్మావతి అమ్మవారు, కుడివైపున ఆల్వార్ అమ్మవారు ఉన్నారు. 
===ఇతర ఆలయాలు===
[[బొమ్మ:AP-Village-jagadgirigutta-4.jpg|thumb|220x220px|జగద్గిరి గుట్ట శ్రీవెంకటేశ్వర స్వామివారి దేవాలయము|alt=]]
వెంకటేశ్వరస్వామి వారి ఆలయము కల కొండపై దాని ప్రక్కగా మరికొన్ని ఆలయాలు ఉన్నాయి.అవి
* శివాలయం
* పరశురామాలయం
* హనుమాన్ మందిరం
* సాయిబాబా విగ్రహం
* గ్రామదేవత ఆలయము
* మల్లీకార్జున స్వామి ఆలయం

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
[[వర్గం:తెలంగాణ దేవాలయాలు]]

{{Neighbourhoods of Hyderabad}}</text>
      <sha1>3nvtu6hzdw6nd65dfcd2syi9o5qpc4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954032</id>
      <parentid>4954031</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:తెలంగాణ దేవాలయాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4889" sha1="gdv0jhswbsfwf4xcaz8gmqu3baubgve" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}[[బొమ్మ:AP-Village-jagadgirigutta-1.jpg|thumb|222x222px| జగద్గిరిగుట్ట జాతర.|alt=]]'''జగద్గిరిగుట్ట''',[[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[మేడ్చల్ జిల్లా]], [[కుత్బుల్లాపూర్‌]] మండలానికి చెందిన పట్టణ ప్రాంతం. ఇది పట్టణ ప్రాంతం హైదరాబాదులోని కూకట్ పల్లి నుండి ఐదు కి.మీ. దూరంలో ఉంది.

==రవాణా సౌకర్యాలు==
[[బొమ్మ:AP-Village-jagadgirigutta-2.jpg|thumb|220x220px|జగద్గిరి గుట్ట శివాలయము|alt=]]
ఇక్కడికి [[హైదరాబాదు]] నుండి [[సికింద్రాబాదు]] నుండి ప్రతి 10 నిమి.లకు &quot;సిటీ బస్సులు&quot; ఉన్నాయి. అవే కాక ఇక్కడి నుండి యాదగిరిగుట్ట రాజపేట, రఘునాథపురం, జనగాం, ఆలేరు, [[హన్మకొండ]],[తొర్రూరు, మొత్కూర్, సిద్దిపేట, హుస్నాబాద్, హుజురాబాద్ తదితర ప్రాంతాలకు జిల్లా బస్సులు ఉన్నాయి.

==వేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం==
[[బొమ్మ:AP-Village-jagadgirigutta-3.jpg|thumb|220x220px|బస్టాండ్ సెంటర్. జగద్గిరి గుట్ట|alt=]]
జగద్గిరిగుట్ట కొండ మీద ప్రసిద్ధిచెందిన ప్రసన్నశ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామి దేవాలయం ఉంది. ఈ దేవాలయ స్థల పురాణం ప్రకారం యోగానందస్వామి అనే మహార్షికి శ్రీవారు కలలో కనిపించి ఇక్కడ ఆలయం నిర్మించమని కోరారట. 

స్వామి చెప్పిన ప్రకారం 1975లో ''జారుడు బండ&quot;గా వ్యవహరించే చిత్రమైన రాతి ప్రదేశంలో ఆలయాన్ని నిర్మించారు. ఇక్కడ నిర్వహించే జగత్ కళ్యాణానికి నిదర్శనంగా అప్పట్లో ఈ ప్రాంతానికి 'జగత్ గిరి గుట్ట' గా నామకరణం చేశారు.''

''కాలక్రమంలో అది ''జగద్గిరిగుట్ట''గా మారింది. శ్రీవారికి ప్రతి సంవత్సరం మాఘశుద్ధ వసంత పంచమి నుంచి 3 రోజుల పాట కల్యానోత్సవం, ''జాతర&quot; నిర్వహిస్తారు.

జగద్గిరిగుట్టపైన ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని తిలకించేందుకు భక్తులు ఆసక్తి చూపుతున్నారు. శ్రీవారి దేవాలయం గర్భగుడిలో ప్రతిష్ఠించబడిన స్వామి నల్లని శిలా విగ్రహం నాలుగున్నర అడుగుల ఎత్తులో మంత్రముగ్ధుల్ని చేస్తుంది.  

స్వామివారికి ఎడమవైపున పద్మావతి అమ్మవారు, కుడివైపున ఆల్వార్ అమ్మవారు ఉన్నారు. 
===ఇతర ఆలయాలు===
[[బొమ్మ:AP-Village-jagadgirigutta-4.jpg|thumb|220x220px|జగద్గిరి గుట్ట శ్రీవెంకటేశ్వర స్వామివారి దేవాలయము|alt=]]
వెంకటేశ్వరస్వామి వారి ఆలయము కల కొండపై దాని ప్రక్కగా మరికొన్ని ఆలయాలు ఉన్నాయి.అవి
* శివాలయం
* పరశురామాలయం
* హనుమాన్ మందిరం
* సాయిబాబా విగ్రహం
* గ్రామదేవత ఆలయము
* మల్లీకార్జున స్వామి ఆలయం

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== వెలుపలి లంకెలు ==

{{Neighbourhoods of Hyderabad}}</text>
      <sha1>gdv0jhswbsfwf4xcaz8gmqu3baubgve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61741</id>
    <revision>
      <id>4954066</id>
      <parentid>4952631</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి</username>
        <id>106536</id>
      </contributor>
      <comment>బొమ్మ చేర్చాను</comment>
      <origin>4954066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19782" sha1="t5yoes4kd0b75y9g1w1hkvnldjkjxow" xml:space="preserve">{{Infobox University
|name      = Andhra Medical College
|native_name   = '''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల'''
|image_name   = [[File:King george hospital.jpg|center|220px]] 
|image_size   =
|caption     = కింగ్ జార్జి హాస్పటల్, విశాఖపట్నం
|latin_name   = 
|motto      = ''[[Ne quid nimis|Ne Quid Nimis]]''&lt;br /&gt;(Let there be nothing in Excess)
|tagline     = 
|established   = 19 జూలై 1923
|type      = ప్రభుత్వ సంస్థ
|endowment    = 
|staff      = 
|faculty     = 
|president    = 
|provost     = 
|principal    = డా. ఎస్.వి. కుమార్
|rector     = 
|chancellor   = 
|vice_chancellor = 
|director    = 
|dean      = 
|students    = 
|undergrad    = 200 per year (MBBS)
|postgrad    = 164 per year
|doctoral    = 
|profess     = 
|city      = [[విశాఖపట్టణం]]
|state      = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]
|country     = భారతదేశం
|campus     = [[పట్టణం|పట్టణ ప్రాంతం]]
|free_label   = 
|free      = 
|colors     = 
|colours     = 
|mascot     = 
|fightsong    = 
|nickname    = 
|affiliations  = 
|footnotes    = 
|website     = 
|address     = [[మహారాణీపేట]], [[విశాఖపట్టణం]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం
|publictransit  = 
|telephone    = 0891-2561157, 0891-2563413
|coor      = 
|logo      = 
}}
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల''' ([[ఆంగ్లం]]: '''Andhra Medical College''') [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[విశాఖపట్టణం]] నగరములో [[1902]] సంవత్సరములో స్థాపించబడి [[కోస్తా]] జిల్లాలకు వైద్యసేవలు అందించడానికి వైద్యులను తయారు చేస్తున్న విద్యాసంస్థ.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.mciindia.org/View_College_Details.aspx?ID=5|title=Vew College details|access-date=2018-08-23|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505041026/http://www.mciindia.org/View_College_Details.aspx?ID=5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Rajah_of_Panagal_Building,_Andhra_Medical_College.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల ]]

==చరిత్ర==
విశాఖపట్నంలో వైద్య విద్య క్రితం శతాబ్ద ప్రారంభంలో 1902 సంవత్సరం [[విక్టోరియా డైమండ్ జూబ్లీ వైద్య పాఠశాల]]గా ప్రారంభించబడింది. పాత పోస్టాఫీసు దగ్గర దీని స్థాపనకు మహారాజా [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు]], మహారాణి చిట్టిజానకియమ్మ సహాయం చేశారు. కొంత కాలం తరువాత వైద్య పాఠశాల ప్రస్తుత శరీరధర్మశాస్త్ర విభాగానికి తరలించబడింది. మొదటి బృందంలో 50 మంది విద్యార్థులతో ప్రారంభమైన ఈ కోర్సును లైసెన్సియేట్ సర్టిఫికేట్ స్టాండర్డ్ ఎ అని పిలిచేవారు.

పాఠశాల భవన వైజాగ్ పట్నం వైద్య కళాశాలగా 1923 జూలై 1 లో 32 విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. అయితే కాలేజీ పనిచేయడం మాత్రం 1923 జూలై 7లో కెప్టెన్ ఫ్రెడరిక్ జాస్పర్ ఆండర్సన్ ప్రధాన ఉపాధ్యాయునిగా ప్రారంభమైనా, వైద్య కళాశాల మాత్రం [[1923]] [[జూలై 19|జులై 19]] న [[పానగల్ రాజా]] పానుగంటి రామరాయ అయ్యంగార్ చే ప్రారంభించబడింది.
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_and_King_George_Hospital_entrance.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల, కింగ్ జార్జి వైద్యాలయాల ప్రవేశద్వారము]]

==కళాశాల గ్రంథాలయం==
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల కేంద్ర గ్రంథాలయం''' 1930 లో స్థాపించబడింది. 1987 సంవత్సరానికి ఇక్కడ సుమారు 32,000 [[పుస్తకాలు]], 107 [[పత్రికలు]] సేకరించబడినవి. ఈ మధ్యకాలంలో గ్రంథాలయం పానగల్ భవంతి దగ్గరలోని నూతన భవంతిలోకి తరలించబడింది.
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_Centenary_Alumni_Building.jpg|thumb|పూర్వ విద్యార్థుల భవంతి]]


==అనుబంధంగా ఉన్న వైద్యశాలలు==
'''కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి''' [[పానగల్ రాజా]] మద్రాసు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు [[19 జూలై]], [[1923]] జూలై 19 న ప్రారంభించబడింది. అప్పటి 192 పడకల సామర్ధ్యాన్ని1931-32 కల్లా 270 కి పెంచారు. స్త్రీల, గర్భిణీ స్త్రీల విభాగం 1928లో 40 పడకలతో నిర్మించబడింది. నేత్ర చికిత్సా విభాగం 1932లో 80 పడకలతో నిర్మించారు. ఓ.పి.విభాగం, అత్యవసర సర్వీసుల కోసం ప్రత్యేక భవనం 1940లో నిర్మించారు.దానికి దగ్గరలోనే 36 పడకలతో చిన్న పిల్లల విభాగం 1943 లో నిర్మించి తరువాతి కాలంలో దానిని స్త్రీల విభాగంతో విలీనం చేశారు. పరిపాలనా విభాగం, జంట శస్త్రచికిత్స థియేటర్లు 1951లో నిర్మించారు.

ఆసుపత్రిని విస్తృత పరచి స్వాతంత్ర్యానంతరం మద్రాసు గవర్నరు పేరు మీద భావనగర్ వార్డు 1949లో నిర్మించారు. భారత రాష్ట్రపతి [[రాజేంద్ర ప్రసాద్]] 1955లో రాజేంద్ర ప్రసాద్ వార్డు 1955లోను తరువాత ఆరోగ్య శాఖామాత్యులైన రాజకుమారి [[అమ్రిత్ కౌర్]] 1956లో పిల్లల వార్డు ప్రారంభించారు. గుండె చికిత్స కోసం ఇన్టెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ 1986 లో తరువాత హృద్రోగ శస్త్రచికిత్స విభాగం చేర్చబడినవి. ప్రయోగశాలల కోసం ప్రత్యేక విభాగం 1992లో నిర్మించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ లోనే మొట్టమొదటిగా న్యూక్లియర్ వైద్యచికిత్స విభాగం 1993 అక్టోబరు 8 లో ప్రారంభించారు.

'''ప్రభుత్వ విక్టోరియా ఆసుపత్రి, ''' మహారాజా [[జి.ఎన్.గణపతిరావు]] 1894 లో దానమివ్వగా, 1949లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ప్రభుత్వం స్వీకరించింది. ఈ ఆసుపత్రిలో మూడు విభాగాలతో 147 పడకలు కలిగిఉంది.

== విభాగాలు ==
ఆంధ్రా వైద్య కళాశాల యందు  ప్రాథమిక శాస్త్రం, పారా క్లినిక్, క్లినిక్ విభాగాలు, పెద్ద స్థాయి ఆధునిక చికిత్సా విభాగాలు అనుభవ్జ్ణులైన నిపుణులుతో కూడిన 34 విభాగములు ఉన్నాయి.

# ఎనస్థీషియాలజీ విభాగం
# '''శరీర నిర్మాణ శాస్త్ర విభాగం:''' ఈ విభాగం 1923న ప్రారంభించారు. మొదటి అధ్యపకులు లెట్. కల్నల్. ఫ్రెడ్రరిక్ జాస్పెర్ అండెర్సొన్. ఈ విభాగమునందు సంగ్రహాలయం ఉంది. రెండు కృత్రిమ మానవ అస్థిపంజరములు డా. ఆర్. కృష్ణారావు చేత దానమివ్వబడినవి. డా. ఎస్ స్వామినాథన్ బహుమతి, డా. అండెర్సొన్ పతకం ఉత్తమ విద్యార్థులకు ప్రతీ సంవత్సరం బహుకరించబడును.
# '''జీవరసాయన విభాగం:''' ఈ విభాగము 1925 న శరీర శాస్త్రంలో భాగముగా మొదలుపెట్టారు. డా. వి.కె. నారాయణ మీనన్ మొదటి అధ్యాపకులు. రావు బహదూర్, డా. వి.కె. నారాయణ మీనన్ పతకం, డా. ఎం. వి.వి. కృష్ణ మోహన్ జ్ఞాపిక బహుమతి, డా. సీతాదేవీ విశ్వ విద్యాలయ  పతకము ప్రతీ సంవత్సరము ఉత్తమ విద్యర్థులకు అందజేస్తారు.
# '''గుండెజబ్బుల శాస్త్ర విభాగం:''' ఈ విభాగము 1971 లో 25  పడకలతో ప్రత్యేక సశ్రద్ధా ఉపవిభాగము కొస్తా ఆంధ్ర హృదయ సంస్థ యొక్క జనసహకారము,1981 న ఒక  ప్రత్యేక  భవన నిర్మాణం  ఈ విభాగము కోసం చేసారు.  విభాగమున పడకల సంఖ్య 36,  ప్రత్యేక [[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_(Basic_Medical_Sciences_Institutions).jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల, మౌలిక వైద్యశాస్త్రముల విభాగ ప్రవేశద్వారము]]శ్రద్ధా విభాగములో 18 కి పెంచారు.
# '''కార్డియో థొరాకిక్ విభాగము:''' ఈ విభాగము 1956 లో డా. సుందర్రామూర్తి మొదటి అధ్యాపకులుగా ప్రారంభమైంది. గుండెశస్త్ర చికిత్స ప్రస్తుత సంవత్సరాలలో [[విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం|విశాఖ ఉక్కు ఖర్మాగారం]], కోస్తా హృదయ సంస్థ సౌజన్యముతో మొదలైంది.
# దంతశాస్త్ర చికిత్స విభాగం.
# చర్మ వ్యాదుల విభాగం
# ఎండో క్రైనాలజీ విభాగం
# ఫోరెన్‌సిక్ మెడిసన్ విభాగం
# గ్యాస్ట్రో ఎంటరాలజీ విభాగం
# సాదారణ శస్త్రచికిత్స విభాగం
# '''వైద్య విభాగము''': ఈ విభాగం [[కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి]]లో 1923 లో ఆధునీకరించారు. 24 గంటల సేవా ప్రారంబమైంది.  డా. డబ్ల్యు. సి. గ్రే మొదటి అధ్యాపకులు,  ముఖ్య కార్యదర్శి.  జెయపూర్ శ్రీ విక్రమదేవవ్వర్మ పతకము, వేమూరి శివజీ రావు  పతకము, డా.  పి. కుటుంబయ్య బహుమతి ఉత్తమ విద్యార్థులకు ప్రతీ ఏడాది అందజేస్తారు.
# సూక్ష్మజీవశాస్త్ర విభాగం:
# మూత్ర పిండాల విభాగం
# మానవ నరాల శాస్త్ర విభాగం
# '''నరాలశస్త్రచికిత్స విభాగం:''' ఈ విభాగం 1956 లో మొట్టమొదటి ఆంధ్రప్రదేశ్ నరాలశస్త్రచికిత్స  విభాగంగా మొదలు అయ్యింది. డా. బాల పరమేశ్వరరావు మొదటి ఆధ్యాపకులు,
# నూక్లియర్ మెడిసన్ విభాగం
# ఆబ్‌స్టెట్రిక్స్ అండ్ గైనకాలజీ విభాగం
# ఆప్టమాలజీ విభాగం ([[నేత్ర వైద్యము|నేత్ర వైద్యం]])
# '''ఆర్థోపెడిక్స్ విభాగం: దీనిని 1964లో [[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]] ప్రారంభించాడు.'''
# ఒటోర్థినాలజీ విభాగం
# పెడియాట్రిక్ సర్జరీ విభాగం
# పెడియాట్రిక్స్ విభాగం
# '''పాథాలజీ విభాగం : దీనిని 1923లో''' టి.ఎస్.త్రిమూర్తి ప్రారంభించాడు. అతను మొదటి ప్రొఫెసర్. పాథాలజీ పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను 1946లో ప్రారంభించారు. దీనిని 1953లో అప్‌గ్రేడ్ చేసారు. 1996లో సైటాలజీ విభాగం ప్రారంభమైనది. డా. టి. భాస్కరమీనన్ మెమోరియల్ ప్రైజ్, డా. తాతాచారి మెడల్ లను ప్రతీ సంవత్సరం అందజేస్తారు.
# ఫార్మకాలజీ విభాగం
# శరీర శాస్త్ర విభాగం
# ప్లాస్టిక్ సర్జరీ విభాగం
# మనోరోగ చికిత్స విభాగం
# రేడియాలజీ విభాగం
# రేడియో థెరపీ విభాగం
# లైంగిక సంక్రమణ వ్యాధుల విభాగం
# '''కమ్యూనిటీ మెడిసన్ విభాగం:''' దీనిని 1925లో డాఅ. సి. రామమూర్తి స్థాపించాడు. దీనికి 1955లో సోషన్ అండ్ ప్రివెంటివ్ మెడిసన్ గా నామకరణం చేసారు. ఈ విభాగం సిల్వర్ జూబ్లీ సెలబ్రేషన్ కమిటీ ప్రైజ్, ఎండోమెంటు మెడల్, [[శొంఠి దక్షిణామూర్తి]] పురస్కారం, డా. వల్లభశాస్త్రి ప్రైజ్ లను ఏటా యిస్తుంటుంది.
# క్షయ వ్యాధి విభాగం,
# యూరో సర్జరీ విభాగం

==పూర్వ విద్యార్ధుల సంఘం==
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల పుర్వ విద్యార్థుల సంఘం''' (Andhra Medical College Old Students' Association:AMCOSA) [[1967]] సంవత్సరంలో డా. బ్రహ్మయ్యశాస్త్రి, డా. వ్యాఘ్రేశ్వరుడు కృషి ఫలితంగా స్థాపించబడింది.

===ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్ధులు===
*[[హెచ్.ఎం. లాజరస్]]
*[[కాకర్ల సుబ్బారావు]], రేడియాలజిస్ట్, [[నిమ్స్]] డైరెక్టర్.
*[[ఉలిమిరి రామలింగస్వామి]], పేథాలజిస్ట్, [[అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ]] డైరెక్టర్.
*[[పెరుగు శివారెడ్డి]], కంటి వైద్య నిపుణుడు.
*[[శ్రీపాద పినాకపాణి]], వైద్యుడు, సంగీత విద్వాంసుడు.
*[[లింగం సూర్యనారాయణ]], శస్త్రచికిత్స నిపుణులు, [[ఎన్.టి.ఆర్.ఆరోగ్య విశ్వవిద్యాలయం]] ఉప సంచాలకులు.
*[[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]], శస్త్రచికిత్స నిపుణులు [[పోలియో]] వ్యాధిగ్రస్తుల పాలిట వరప్రదాత.
*[[జి.యస్వీ.ప్రసాద్]], [[శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం]] అధ్యక్షులు.
*[[సి. సీతాదేవి]], బయోకెమిస్టు, ప్రిన్సిపాల్.
*[[ఆలూరి విజయలక్ష్మి]], ప్రసూతి వైద్యనిపుణురాలు, గైనకాలజిస్ట్, రచయిత్రి
*[[పొందూరి వెంకట రమణారావు]], మైక్రో బయాలజిస్టు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

==బయటి లింకులు==
*[https://web.archive.org/web/20190430232520/http://www.andhramedicalcollege.org/ ఆంధ్ర మెడికల్ కాలేజి వారి వెబ్ సైటు]
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ కళాశాలలు}}
[[వర్గం:వైద్య కళాశాలలు]]
[[వర్గం:విశాఖపట్నం లోని విద్యాసంస్థలు]]
[[వర్గం:1923 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>t5yoes4kd0b75y9g1w1hkvnldjkjxow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954067</id>
      <parentid>4954066</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి</username>
        <id>106536</id>
      </contributor>
      <comment>మరో బొమ్మ చేర్చాను</comment>
      <origin>4954067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20012" sha1="2v629hj0q5qsho987rrzllfj5jlgy51" xml:space="preserve">{{Infobox University
|name      = Andhra Medical College
|native_name   = '''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల'''
|image_name   = [[File:King george hospital.jpg|center|220px]] 
|image_size   =
|caption     = కింగ్ జార్జి హాస్పటల్, విశాఖపట్నం
|latin_name   = 
|motto      = ''[[Ne quid nimis|Ne Quid Nimis]]''&lt;br /&gt;(Let there be nothing in Excess)
|tagline     = 
|established   = 19 జూలై 1923
|type      = ప్రభుత్వ సంస్థ
|endowment    = 
|staff      = 
|faculty     = 
|president    = 
|provost     = 
|principal    = డా. ఎస్.వి. కుమార్
|rector     = 
|chancellor   = 
|vice_chancellor = 
|director    = 
|dean      = 
|students    = 
|undergrad    = 200 per year (MBBS)
|postgrad    = 164 per year
|doctoral    = 
|profess     = 
|city      = [[విశాఖపట్టణం]]
|state      = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]
|country     = భారతదేశం
|campus     = [[పట్టణం|పట్టణ ప్రాంతం]]
|free_label   = 
|free      = 
|colors     = 
|colours     = 
|mascot     = 
|fightsong    = 
|nickname    = 
|affiliations  = 
|footnotes    = 
|website     = 
|address     = [[మహారాణీపేట]], [[విశాఖపట్టణం]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం
|publictransit  = 
|telephone    = 0891-2561157, 0891-2563413
|coor      = 
|logo      = 
}}
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల''' ([[ఆంగ్లం]]: '''Andhra Medical College''') [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[విశాఖపట్టణం]] నగరములో [[1902]] సంవత్సరములో స్థాపించబడి [[కోస్తా]] జిల్లాలకు వైద్యసేవలు అందించడానికి వైద్యులను తయారు చేస్తున్న విద్యాసంస్థ.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.mciindia.org/View_College_Details.aspx?ID=5|title=Vew College details|access-date=2018-08-23|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505041026/http://www.mciindia.org/View_College_Details.aspx?ID=5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Rajah_of_Panagal_Building,_Andhra_Medical_College.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల ]]

==చరిత్ర==
విశాఖపట్నంలో వైద్య విద్య క్రితం శతాబ్ద ప్రారంభంలో 1902 సంవత్సరం [[విక్టోరియా డైమండ్ జూబ్లీ వైద్య పాఠశాల]]గా ప్రారంభించబడింది. పాత పోస్టాఫీసు దగ్గర దీని స్థాపనకు మహారాజా [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు]], మహారాణి చిట్టిజానకియమ్మ సహాయం చేశారు. కొంత కాలం తరువాత వైద్య పాఠశాల ప్రస్తుత శరీరధర్మశాస్త్ర విభాగానికి తరలించబడింది. మొదటి బృందంలో 50 మంది విద్యార్థులతో ప్రారంభమైన ఈ కోర్సును లైసెన్సియేట్ సర్టిఫికేట్ స్టాండర్డ్ ఎ అని పిలిచేవారు.

పాఠశాల భవన వైజాగ్ పట్నం వైద్య కళాశాలగా 1923 జూలై 1 లో 32 విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. అయితే కాలేజీ పనిచేయడం మాత్రం 1923 జూలై 7లో కెప్టెన్ ఫ్రెడరిక్ జాస్పర్ ఆండర్సన్ ప్రధాన ఉపాధ్యాయునిగా ప్రారంభమైనా, వైద్య కళాశాల మాత్రం [[1923]] [[జూలై 19|జులై 19]] న [[పానగల్ రాజా]] పానుగంటి రామరాయ అయ్యంగార్ చే ప్రారంభించబడింది.
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_and_King_George_Hospital_entrance.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల, కింగ్ జార్జి వైద్యాలయాల ప్రవేశద్వారము]]

==కళాశాల గ్రంథాలయం==
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల కేంద్ర గ్రంథాలయం''' 1930 లో స్థాపించబడింది. 1987 సంవత్సరానికి ఇక్కడ సుమారు 32,000 [[పుస్తకాలు]], 107 [[పత్రికలు]] సేకరించబడినవి. ఈ మధ్యకాలంలో గ్రంథాలయం పానగల్ భవంతి దగ్గరలోని నూతన భవంతిలోకి తరలించబడింది.
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_Centenary_Alumni_Building.jpg|thumb|పూర్వ విద్యార్థుల భవంతి]]


==అనుబంధంగా ఉన్న వైద్యశాలలు==
'''కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి''' [[పానగల్ రాజా]] మద్రాసు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు [[19 జూలై]], [[1923]] జూలై 19 న ప్రారంభించబడింది. అప్పటి 192 పడకల సామర్ధ్యాన్ని1931-32 కల్లా 270 కి పెంచారు. స్త్రీల, గర్భిణీ స్త్రీల విభాగం 1928లో 40 పడకలతో నిర్మించబడింది. నేత్ర చికిత్సా విభాగం 1932లో 80 పడకలతో నిర్మించారు. ఓ.పి.విభాగం, అత్యవసర సర్వీసుల కోసం ప్రత్యేక భవనం 1940లో నిర్మించారు.దానికి దగ్గరలోనే 36 పడకలతో చిన్న పిల్లల విభాగం 1943 లో నిర్మించి తరువాతి కాలంలో దానిని స్త్రీల విభాగంతో విలీనం చేశారు. పరిపాలనా విభాగం, జంట శస్త్రచికిత్స థియేటర్లు 1951లో నిర్మించారు.

ఆసుపత్రిని విస్తృత పరచి స్వాతంత్ర్యానంతరం మద్రాసు గవర్నరు పేరు మీద భావనగర్ వార్డు 1949లో నిర్మించారు. భారత రాష్ట్రపతి [[రాజేంద్ర ప్రసాద్]] 1955లో రాజేంద్ర ప్రసాద్ వార్డు 1955లోను తరువాత ఆరోగ్య శాఖామాత్యులైన రాజకుమారి [[అమ్రిత్ కౌర్]] 1956లో పిల్లల వార్డు ప్రారంభించారు. గుండె చికిత్స కోసం ఇన్టెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ 1986 లో తరువాత హృద్రోగ శస్త్రచికిత్స విభాగం చేర్చబడినవి. ప్రయోగశాలల కోసం ప్రత్యేక విభాగం 1992లో నిర్మించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ లోనే మొట్టమొదటిగా న్యూక్లియర్ వైద్యచికిత్స విభాగం 1993 అక్టోబరు 8 లో ప్రారంభించారు.

'''ప్రభుత్వ విక్టోరియా ఆసుపత్రి, ''' మహారాజా [[జి.ఎన్.గణపతిరావు]] 1894 లో దానమివ్వగా, 1949లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ప్రభుత్వం స్వీకరించింది. ఈ ఆసుపత్రిలో మూడు విభాగాలతో 147 పడకలు కలిగిఉంది.

== విభాగాలు ==
ఆంధ్రా వైద్య కళాశాల యందు  ప్రాథమిక శాస్త్రం, పారా క్లినిక్, క్లినిక్ విభాగాలు, పెద్ద స్థాయి ఆధునిక చికిత్సా విభాగాలు అనుభవ్జ్ణులైన నిపుణులుతో కూడిన 34 విభాగములు ఉన్నాయి.

# ఎనస్థీషియాలజీ విభాగం
# '''శరీర నిర్మాణ శాస్త్ర విభాగం:''' ఈ విభాగం 1923న ప్రారంభించారు. మొదటి అధ్యపకులు లెట్. కల్నల్. ఫ్రెడ్రరిక్ జాస్పెర్ అండెర్సొన్. ఈ విభాగమునందు సంగ్రహాలయం ఉంది. రెండు కృత్రిమ మానవ అస్థిపంజరములు డా. ఆర్. కృష్ణారావు చేత దానమివ్వబడినవి. డా. ఎస్ స్వామినాథన్ బహుమతి, డా. అండెర్సొన్ పతకం ఉత్తమ విద్యార్థులకు ప్రతీ సంవత్సరం బహుకరించబడును.
# '''జీవరసాయన విభాగం:''' ఈ విభాగము 1925 న శరీర శాస్త్రంలో భాగముగా మొదలుపెట్టారు. డా. వి.కె. నారాయణ మీనన్ మొదటి అధ్యాపకులు. రావు బహదూర్, డా. వి.కె. నారాయణ మీనన్ పతకం, డా. ఎం. వి.వి. కృష్ణ మోహన్ జ్ఞాపిక బహుమతి, డా. సీతాదేవీ విశ్వ విద్యాలయ  పతకము ప్రతీ సంవత్సరము ఉత్తమ విద్యర్థులకు అందజేస్తారు.
# '''గుండెజబ్బుల శాస్త్ర విభాగం:''' ఈ విభాగము 1971 లో 25  పడకలతో ప్రత్యేక సశ్రద్ధా ఉపవిభాగము కొస్తా ఆంధ్ర హృదయ సంస్థ యొక్క జనసహకారము,1981 న ఒక  ప్రత్యేక  భవన నిర్మాణం  ఈ విభాగము కోసం చేసారు.  విభాగమున పడకల సంఖ్య 36,  ప్రత్యేక [[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_(Basic_Medical_Sciences_Institutions).jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల, మౌలిక వైద్యశాస్త్రముల విభాగ ప్రవేశద్వారము]]శ్రద్ధా విభాగములో 18 కి పెంచారు.
# '''కార్డియో థొరాకిక్ విభాగము:''' ఈ విభాగము 1956 లో డా. సుందర్రామూర్తి మొదటి అధ్యాపకులుగా ప్రారంభమైంది. గుండెశస్త్ర చికిత్స ప్రస్తుత సంవత్సరాలలో [[విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం|విశాఖ ఉక్కు ఖర్మాగారం]], కోస్తా హృదయ సంస్థ సౌజన్యముతో మొదలైంది.
# దంతశాస్త్ర చికిత్స విభాగం.
# చర్మ వ్యాదుల విభాగం
# ఎండో క్రైనాలజీ విభాగం
# ఫోరెన్‌సిక్ మెడిసన్ విభాగం
# గ్యాస్ట్రో ఎంటరాలజీ విభాగం
# సాదారణ శస్త్రచికిత్స విభాగం
# '''వైద్య విభాగము''': ఈ విభాగం [[కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి]]లో 1923 లో ఆధునీకరించారు. 24 గంటల సేవా ప్రారంబమైంది.  డా. డబ్ల్యు. సి. గ్రే మొదటి అధ్యాపకులు,  ముఖ్య కార్యదర్శి.  జెయపూర్ శ్రీ విక్రమదేవవ్వర్మ పతకము, వేమూరి శివజీ రావు  పతకము, డా.  పి. కుటుంబయ్య బహుమతి ఉత్తమ విద్యార్థులకు ప్రతీ ఏడాది అందజేస్తారు.
# సూక్ష్మజీవశాస్త్ర విభాగం:
# మూత్ర పిండాల విభాగం
# మానవ నరాల శాస్త్ర విభాగం
# '''నరాలశస్త్రచికిత్స విభాగం:''' ఈ విభాగం 1956 లో మొట్టమొదటి ఆంధ్రప్రదేశ్ నరాలశస్త్రచికిత్స  విభాగంగా మొదలు అయ్యింది. డా. బాల పరమేశ్వరరావు మొదటి [[దస్త్రం:Andhra_Medical_College,_Institute_of_Basic_Medical_Sciences.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల, మౌలిక వైద్యశాస్త్ర విద్యాలయము]]ఆధ్యాపకులు,
# నూక్లియర్ మెడిసన్ విభాగం
# ఆబ్‌స్టెట్రిక్స్ అండ్ గైనకాలజీ విభాగం
# ఆప్టమాలజీ విభాగం ([[నేత్ర వైద్యము|నేత్ర వైద్యం]])
# '''ఆర్థోపెడిక్స్ విభాగం: దీనిని 1964లో [[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]] ప్రారంభించాడు.'''
# ఒటోర్థినాలజీ విభాగం
# పెడియాట్రిక్ సర్జరీ విభాగం
# పెడియాట్రిక్స్ విభాగం
# '''పాథాలజీ విభాగం : దీనిని 1923లో''' టి.ఎస్.త్రిమూర్తి ప్రారంభించాడు. అతను మొదటి ప్రొఫెసర్. పాథాలజీ పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను 1946లో ప్రారంభించారు. దీనిని 1953లో అప్‌గ్రేడ్ చేసారు. 1996లో సైటాలజీ విభాగం ప్రారంభమైనది. డా. టి. భాస్కరమీనన్ మెమోరియల్ ప్రైజ్, డా. తాతాచారి మెడల్ లను ప్రతీ సంవత్సరం అందజేస్తారు.
# ఫార్మకాలజీ విభాగం
# శరీర శాస్త్ర విభాగం
# ప్లాస్టిక్ సర్జరీ విభాగం
# మనోరోగ చికిత్స విభాగం
# రేడియాలజీ విభాగం
# రేడియో థెరపీ విభాగం
# లైంగిక సంక్రమణ వ్యాధుల విభాగం
# '''కమ్యూనిటీ మెడిసన్ విభాగం:''' దీనిని 1925లో డాఅ. సి. రామమూర్తి స్థాపించాడు. దీనికి 1955లో సోషన్ అండ్ ప్రివెంటివ్ మెడిసన్ గా నామకరణం చేసారు. ఈ విభాగం సిల్వర్ జూబ్లీ సెలబ్రేషన్ కమిటీ ప్రైజ్, ఎండోమెంటు మెడల్, [[శొంఠి దక్షిణామూర్తి]] పురస్కారం, డా. వల్లభశాస్త్రి ప్రైజ్ లను ఏటా యిస్తుంటుంది.
# క్షయ వ్యాధి విభాగం,
# యూరో సర్జరీ విభాగం

==పూర్వ విద్యార్ధుల సంఘం==
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల పుర్వ విద్యార్థుల సంఘం''' (Andhra Medical College Old Students' Association:AMCOSA) [[1967]] సంవత్సరంలో డా. బ్రహ్మయ్యశాస్త్రి, డా. వ్యాఘ్రేశ్వరుడు కృషి ఫలితంగా స్థాపించబడింది.

===ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్ధులు===
*[[హెచ్.ఎం. లాజరస్]]
*[[కాకర్ల సుబ్బారావు]], రేడియాలజిస్ట్, [[నిమ్స్]] డైరెక్టర్.
*[[ఉలిమిరి రామలింగస్వామి]], పేథాలజిస్ట్, [[అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ]] డైరెక్టర్.
*[[పెరుగు శివారెడ్డి]], కంటి వైద్య నిపుణుడు.
*[[శ్రీపాద పినాకపాణి]], వైద్యుడు, సంగీత విద్వాంసుడు.
*[[లింగం సూర్యనారాయణ]], శస్త్రచికిత్స నిపుణులు, [[ఎన్.టి.ఆర్.ఆరోగ్య విశ్వవిద్యాలయం]] ఉప సంచాలకులు.
*[[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]], శస్త్రచికిత్స నిపుణులు [[పోలియో]] వ్యాధిగ్రస్తుల పాలిట వరప్రదాత.
*[[జి.యస్వీ.ప్రసాద్]], [[శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం]] అధ్యక్షులు.
*[[సి. సీతాదేవి]], బయోకెమిస్టు, ప్రిన్సిపాల్.
*[[ఆలూరి విజయలక్ష్మి]], ప్రసూతి వైద్యనిపుణురాలు, గైనకాలజిస్ట్, రచయిత్రి
*[[పొందూరి వెంకట రమణారావు]], మైక్రో బయాలజిస్టు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

==బయటి లింకులు==
*[https://web.archive.org/web/20190430232520/http://www.andhramedicalcollege.org/ ఆంధ్ర మెడికల్ కాలేజి వారి వెబ్ సైటు]
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ కళాశాలలు}}
[[వర్గం:వైద్య కళాశాలలు]]
[[వర్గం:విశాఖపట్నం లోని విద్యాసంస్థలు]]
[[వర్గం:1923 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>2v629hj0q5qsho987rrzllfj5jlgy51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954068</id>
      <parentid>4954067</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి</username>
        <id>106536</id>
      </contributor>
      <comment>మరో చిత్రం చేర్చాను.</comment>
      <origin>4954068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20218" sha1="axv75if9k2et53q9ajv6oa1rpuvhmzs" xml:space="preserve">{{Infobox University
|name      = Andhra Medical College
|native_name   = '''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల'''
|image_name   = [[File:King george hospital.jpg|center|220px]] 
|image_size   =
|caption     = కింగ్ జార్జి హాస్పటల్, విశాఖపట్నం
|latin_name   = 
|motto      = ''[[Ne quid nimis|Ne Quid Nimis]]''&lt;br /&gt;(Let there be nothing in Excess)
|tagline     = 
|established   = 19 జూలై 1923
|type      = ప్రభుత్వ సంస్థ
|endowment    = 
|staff      = 
|faculty     = 
|president    = 
|provost     = 
|principal    = డా. ఎస్.వి. కుమార్
|rector     = 
|chancellor   = 
|vice_chancellor = 
|director    = 
|dean      = 
|students    = 
|undergrad    = 200 per year (MBBS)
|postgrad    = 164 per year
|doctoral    = 
|profess     = 
|city      = [[విశాఖపట్టణం]]
|state      = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]
|country     = భారతదేశం
|campus     = [[పట్టణం|పట్టణ ప్రాంతం]]
|free_label   = 
|free      = 
|colors     = 
|colours     = 
|mascot     = 
|fightsong    = 
|nickname    = 
|affiliations  = 
|footnotes    = 
|website     = 
|address     = [[మహారాణీపేట]], [[విశాఖపట్టణం]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం
|publictransit  = 
|telephone    = 0891-2561157, 0891-2563413
|coor      = 
|logo      = 
}}
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల''' ([[ఆంగ్లం]]: '''Andhra Medical College''') [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[విశాఖపట్టణం]] నగరములో [[1902]] సంవత్సరములో స్థాపించబడి [[కోస్తా]] జిల్లాలకు వైద్యసేవలు అందించడానికి వైద్యులను తయారు చేస్తున్న విద్యాసంస్థ.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.mciindia.org/View_College_Details.aspx?ID=5|title=Vew College details|access-date=2018-08-23|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505041026/http://www.mciindia.org/View_College_Details.aspx?ID=5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Rajah_of_Panagal_Building,_Andhra_Medical_College.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల ]]

==చరిత్ర==
విశాఖపట్నంలో వైద్య విద్య క్రితం శతాబ్ద ప్రారంభంలో 1902 సంవత్సరం [[విక్టోరియా డైమండ్ జూబ్లీ వైద్య పాఠశాల]]గా ప్రారంభించబడింది. పాత పోస్టాఫీసు దగ్గర దీని స్థాపనకు మహారాజా [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు]], మహారాణి చిట్టిజానకియమ్మ సహాయం చేశారు. కొంత కాలం తరువాత వైద్య పాఠశాల ప్రస్తుత శరీరధర్మశాస్త్ర విభాగానికి తరలించబడింది. మొదటి బృందంలో 50 మంది విద్యార్థులతో ప్రారంభమైన ఈ కోర్సును లైసెన్సియేట్ సర్టిఫికేట్ స్టాండర్డ్ ఎ అని పిలిచేవారు.

పాఠశాల భవన వైజాగ్ పట్నం వైద్య కళాశాలగా 1923 జూలై 1 లో 32 విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. అయితే కాలేజీ పనిచేయడం మాత్రం 1923 జూలై 7లో కెప్టెన్ ఫ్రెడరిక్ జాస్పర్ ఆండర్సన్ ప్రధాన ఉపాధ్యాయునిగా ప్రారంభమైనా, వైద్య కళాశాల మాత్రం [[1923]] [[జూలై 19|జులై 19]] న [[పానగల్ రాజా]] పానుగంటి రామరాయ అయ్యంగార్ చే ప్రారంభించబడింది.
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_and_King_George_Hospital_entrance.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల, కింగ్ జార్జి వైద్యాలయాల ప్రవేశద్వారము]]

==కళాశాల గ్రంథాలయం==
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల కేంద్ర గ్రంథాలయం''' 1930 లో స్థాపించబడింది. 1987 సంవత్సరానికి ఇక్కడ సుమారు 32,000 [[పుస్తకాలు]], 107 [[పత్రికలు]] సేకరించబడినవి. ఈ మధ్యకాలంలో గ్రంథాలయం పానగల్ భవంతి దగ్గరలోని నూతన భవంతిలోకి తరలించబడింది.
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_Centenary_Alumni_Building.jpg|thumb|పూర్వ విద్యార్థుల భవంతి]]


==అనుబంధంగా ఉన్న వైద్యశాలలు==
'''కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి''' [[పానగల్ రాజా]] మద్రాసు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు [[19 జూలై]], [[1923]] జూలై 19 న ప్రారంభించబడింది. అప్పటి 192 పడకల సామర్ధ్యాన్ని1931-32 కల్లా 270 కి పెంచారు. స్త్రీల, గర్భిణీ స్త్రీల విభాగం 1928లో 40 పడకలతో నిర్మించబడింది. నేత్ర చికిత్సా విభాగం 1932లో 80 పడకలతో నిర్మించారు. ఓ.పి.విభాగం, అత్యవసర సర్వీసుల కోసం ప్రత్యేక భవనం 1940లో నిర్మించారు.దానికి దగ్గరలోనే 36 పడకలతో చిన్న పిల్లల విభాగం 1943 లో నిర్మించి తరువాతి కాలంలో దానిని స్త్రీల విభాగంతో విలీనం చేశారు. పరిపాలనా విభాగం, జంట శస్త్రచికిత్స థియేటర్లు 1951లో నిర్మించారు.

ఆసుపత్రిని విస్తృత పరచి స్వాతంత్ర్యానంతరం మద్రాసు గవర్నరు పేరు మీద భావనగర్ వార్డు 1949లో నిర్మించారు. భారత రాష్ట్రపతి [[రాజేంద్ర ప్రసాద్]] 1955లో రాజేంద్ర ప్రసాద్ వార్డు 1955లోను తరువాత ఆరోగ్య శాఖామాత్యులైన రాజకుమారి [[అమ్రిత్ కౌర్]] 1956లో పిల్లల వార్డు ప్రారంభించారు. గుండె చికిత్స కోసం ఇన్టెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ 1986 లో తరువాత హృద్రోగ శస్త్రచికిత్స విభాగం చేర్చబడినవి. ప్రయోగశాలల కోసం ప్రత్యేక విభాగం 1992లో నిర్మించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ లోనే మొట్టమొదటిగా న్యూక్లియర్ వైద్యచికిత్స విభాగం 1993 అక్టోబరు 8 లో ప్రారంభించారు.

'''ప్రభుత్వ విక్టోరియా ఆసుపత్రి, ''' మహారాజా [[జి.ఎన్.గణపతిరావు]] 1894 లో దానమివ్వగా, 1949లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ప్రభుత్వం స్వీకరించింది. ఈ ఆసుపత్రిలో మూడు విభాగాలతో 147 పడకలు కలిగిఉంది.

== విభాగాలు ==
ఆంధ్రా వైద్య కళాశాల యందు  ప్రాథమిక శాస్త్రం, పారా క్లినిక్, క్లినిక్ విభాగాలు, పెద్ద స్థాయి ఆధునిక చికిత్సా విభాగాలు అనుభవ్జ్ణులైన నిపుణులుతో కూడిన 34 విభాగములు ఉన్నాయి.

# ఎనస్థీషియాలజీ విభాగం
# '''శరీర నిర్మాణ శాస్త్ర విభాగం:''' ఈ విభాగం 1923న ప్రారంభించారు. మొదటి అధ్యపకులు లెట్. కల్నల్. ఫ్రెడ్రరిక్ జాస్పెర్ అండెర్సొన్. ఈ విభాగమునందు సంగ్రహాలయం ఉంది. రెండు కృత్రిమ మానవ అస్థిపంజరములు డా. ఆర్. కృష్ణారావు చేత దానమివ్వబడినవి. డా. ఎస్ స్వామినాథన్ బహుమతి, డా. అండెర్సొన్ పతకం ఉత్తమ విద్యార్థులకు ప్రతీ సంవత్సరం బహుకరించబడును.
# '''జీవరసాయన విభాగం:''' ఈ విభాగము 1925 న శరీర శాస్త్రంలో భాగముగా మొదలుపెట్టారు. డా. వి.కె. నారాయణ మీనన్ మొదటి అధ్యాపకులు. రావు బహదూర్, డా. వి.కె. నారాయణ మీనన్ పతకం, డా. ఎం. వి.వి. కృష్ణ మోహన్ జ్ఞాపిక బహుమతి, డా. సీతాదేవీ విశ్వ విద్యాలయ  పతకము ప్రతీ సంవత్సరము ఉత్తమ విద్యర్థులకు అందజేస్తారు.
# '''గుండెజబ్బుల శాస్త్ర విభాగం:''' ఈ విభాగము 1971 లో 25  పడకలతో ప్రత్యేక సశ్రద్ధా ఉపవిభాగము కొస్తా ఆంధ్ర హృదయ సంస్థ యొక్క జనసహకారము,1981 న ఒక  ప్రత్యేక  భవన నిర్మాణం  ఈ విభాగము కోసం చేసారు.  విభాగమున పడకల సంఖ్య 36,  ప్రత్యేక [[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_(Basic_Medical_Sciences_Institutions).jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల, మౌలిక వైద్యశాస్త్రముల విభాగ ప్రవేశద్వారము]]శ్రద్ధా విభాగములో 18 కి పెంచారు.
# '''కార్డియో థొరాకిక్ విభాగము:''' ఈ విభాగము 1956 లో డా. సుందర్రామూర్తి మొదటి అధ్యాపకులుగా ప్రారంభమైంది. గుండెశస్త్ర చికిత్స ప్రస్తుత సంవత్సరాలలో [[విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం|విశాఖ ఉక్కు ఖర్మాగారం]], కోస్తా హృదయ సంస్థ సౌజన్యముతో మొదలైంది.
# దంతశాస్త్ర చికిత్స విభాగం.
# చర్మ వ్యాదుల విభాగం
# ఎండో క్రైనాలజీ విభాగం
# ఫోరెన్‌సిక్ మెడిసన్ విభాగం
# గ్యాస్ట్రో ఎంటరాలజీ విభాగం
# సాదారణ శస్త్రచికిత్స విభాగం
# '''వైద్య విభాగము''': ఈ విభాగం [[కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి]]లో 1923 లో ఆధునీకరించారు. 24 గంటల సేవా ప్రారంబమైంది.  డా. డబ్ల్యు. సి. గ్రే మొదటి అధ్యాపకులు,  ముఖ్య కార్యదర్శి.  జెయపూర్ శ్రీ విక్రమదేవవ్వర్మ పతకము, వేమూరి శివజీ రావు  పతకము, డా.  పి. కుటుంబయ్య బహుమతి ఉత్తమ విద్యార్థులకు ప్రతీ ఏడాది అందజేస్తారు.
# సూక్ష్మజీవశాస్త్ర విభాగం:
# మూత్ర పిండాల విభాగం
# మానవ నరాల శాస్త్ర విభాగం
# '''నరాలశస్త్రచికిత్స విభాగం:''' ఈ విభాగం 1956 లో మొట్టమొదటి ఆంధ్రప్రదేశ్ నరాలశస్త్రచికిత్స  విభాగంగా మొదలు అయ్యింది. డా. బాల పరమేశ్వరరావు మొదటి [[దస్త్రం:Andhra_Medical_College,_Institute_of_Basic_Medical_Sciences.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల, మౌలిక వైద్యశాస్త్ర విద్యాలయము]]ఆధ్యాపకులు,
# నూక్లియర్ మెడిసన్ విభాగం
# ఆబ్‌స్టెట్రిక్స్ అండ్ గైనకాలజీ విభాగం
# ఆప్టమాలజీ విభాగం ([[నేత్ర వైద్యము|నేత్ర వైద్యం]])
# '''ఆర్థోపెడిక్స్ విభాగం: దీనిని 1964లో [[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]] ప్రారంభించాడు.'''
# ఒటోర్థినాలజీ విభాగం
# పెడియాట్రిక్ సర్జరీ విభాగం
# పెడియాట్రిక్స్ విభాగం
# '''పాథాలజీ విభాగం : దీనిని 1923లో''' టి.ఎస్.త్రిమూర్తి ప్రారంభించాడు. అతను మొదటి ప్రొఫెసర్. పాథాలజీ పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను 1946లో ప్రారంభించారు. దీనిని 1953లో అప్‌గ్రేడ్ చేసారు. 1996లో సైటాలజీ విభాగం ప్రారంభమైనది. డా. టి. భాస్కరమీనన్ మెమోరియల్ ప్రైజ్, డా. తాతాచారి మెడల్ లను ప్రతీ సంవత్సరం అందజేస్తారు.
# ఫార్మకాలజీ విభాగం
# శరీర శాస్త్ర విభాగం
# ప్లాస్టిక్ సర్జరీ విభాగం
# మనోరోగ చికిత్స విభాగం[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College,_Anatomy_Department.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల శరీర నిర్మాణశాస్త్ర విభాగము]]
# రేడియాలజీ విభాగం
# రేడియో థెరపీ విభాగం
# లైంగిక సంక్రమణ వ్యాధుల విభాగం
# '''కమ్యూనిటీ మెడిసన్ విభాగం:''' దీనిని 1925లో డాఅ. సి. రామమూర్తి స్థాపించాడు. దీనికి 1955లో సోషన్ అండ్ ప్రివెంటివ్ మెడిసన్ గా నామకరణం చేసారు. ఈ విభాగం సిల్వర్ జూబ్లీ సెలబ్రేషన్ కమిటీ ప్రైజ్, ఎండోమెంటు మెడల్, [[శొంఠి దక్షిణామూర్తి]] పురస్కారం, డా. వల్లభశాస్త్రి ప్రైజ్ లను ఏటా యిస్తుంటుంది.
# క్షయ వ్యాధి విభాగం,
# యూరో సర్జరీ విభాగం

==పూర్వ విద్యార్ధుల సంఘం==
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల పుర్వ విద్యార్థుల సంఘం''' (Andhra Medical College Old Students' Association:AMCOSA) [[1967]] సంవత్సరంలో డా. బ్రహ్మయ్యశాస్త్రి, డా. వ్యాఘ్రేశ్వరుడు కృషి ఫలితంగా స్థాపించబడింది.

===ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్ధులు===
*[[హెచ్.ఎం. లాజరస్]]
*[[కాకర్ల సుబ్బారావు]], రేడియాలజిస్ట్, [[నిమ్స్]] డైరెక్టర్.
*[[ఉలిమిరి రామలింగస్వామి]], పేథాలజిస్ట్, [[అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ]] డైరెక్టర్.
*[[పెరుగు శివారెడ్డి]], కంటి వైద్య నిపుణుడు.
*[[శ్రీపాద పినాకపాణి]], వైద్యుడు, సంగీత విద్వాంసుడు.
*[[లింగం సూర్యనారాయణ]], శస్త్రచికిత్స నిపుణులు, [[ఎన్.టి.ఆర్.ఆరోగ్య విశ్వవిద్యాలయం]] ఉప సంచాలకులు.
*[[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]], శస్త్రచికిత్స నిపుణులు [[పోలియో]] వ్యాధిగ్రస్తుల పాలిట వరప్రదాత.
*[[జి.యస్వీ.ప్రసాద్]], [[శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం]] అధ్యక్షులు.
*[[సి. సీతాదేవి]], బయోకెమిస్టు, ప్రిన్సిపాల్.
*[[ఆలూరి విజయలక్ష్మి]], ప్రసూతి వైద్యనిపుణురాలు, గైనకాలజిస్ట్, రచయిత్రి
*[[పొందూరి వెంకట రమణారావు]], మైక్రో బయాలజిస్టు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

==బయటి లింకులు==
*[https://web.archive.org/web/20190430232520/http://www.andhramedicalcollege.org/ ఆంధ్ర మెడికల్ కాలేజి వారి వెబ్ సైటు]
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ కళాశాలలు}}
[[వర్గం:వైద్య కళాశాలలు]]
[[వర్గం:విశాఖపట్నం లోని విద్యాసంస్థలు]]
[[వర్గం:1923 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>axv75if9k2et53q9ajv6oa1rpuvhmzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954070</id>
      <parentid>4954068</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>డా. గన్నవరపు నరసింహమూర్తి</username>
        <id>106536</id>
      </contributor>
      <comment>మరో చిత్రం చేర్చాను.</comment>
      <origin>4954070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20419" sha1="ep5g4pi25hvpb6l5qh0mti8n2l5k5md" xml:space="preserve">{{Infobox University
|name      = Andhra Medical College
|native_name   = '''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల'''
|image_name   = [[File:King george hospital.jpg|center|220px]] 
|image_size   =
|caption     = కింగ్ జార్జి హాస్పటల్, విశాఖపట్నం
|latin_name   = 
|motto      = ''[[Ne quid nimis|Ne Quid Nimis]]''&lt;br /&gt;(Let there be nothing in Excess)
|tagline     = 
|established   = 19 జూలై 1923
|type      = ప్రభుత్వ సంస్థ
|endowment    = 
|staff      = 
|faculty     = 
|president    = 
|provost     = 
|principal    = డా. ఎస్.వి. కుమార్
|rector     = 
|chancellor   = 
|vice_chancellor = 
|director    = 
|dean      = 
|students    = 
|undergrad    = 200 per year (MBBS)
|postgrad    = 164 per year
|doctoral    = 
|profess     = 
|city      = [[విశాఖపట్టణం]]
|state      = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]
|country     = భారతదేశం
|campus     = [[పట్టణం|పట్టణ ప్రాంతం]]
|free_label   = 
|free      = 
|colors     = 
|colours     = 
|mascot     = 
|fightsong    = 
|nickname    = 
|affiliations  = 
|footnotes    = 
|website     = 
|address     = [[మహారాణీపేట]], [[విశాఖపట్టణం]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం
|publictransit  = 
|telephone    = 0891-2561157, 0891-2563413
|coor      = 
|logo      = 
}}
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల''' ([[ఆంగ్లం]]: '''Andhra Medical College''') [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం [[విశాఖపట్టణం]] నగరములో [[1902]] సంవత్సరములో స్థాపించబడి [[కోస్తా]] జిల్లాలకు వైద్యసేవలు అందించడానికి వైద్యులను తయారు చేస్తున్న విద్యాసంస్థ.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.mciindia.org/View_College_Details.aspx?ID=5|title=Vew College details|access-date=2018-08-23|archive-date=2015-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150505041026/http://www.mciindia.org/View_College_Details.aspx?ID=5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
[[దస్త్రం:Rajah_of_Panagal_Building,_Andhra_Medical_College.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల ]]

==చరిత్ర==
విశాఖపట్నంలో వైద్య విద్య క్రితం శతాబ్ద ప్రారంభంలో 1902 సంవత్సరం [[విక్టోరియా డైమండ్ జూబ్లీ వైద్య పాఠశాల]]గా ప్రారంభించబడింది. పాత పోస్టాఫీసు దగ్గర దీని స్థాపనకు మహారాజా [[గోడే నారాయణ గజపతిరావు]], మహారాణి చిట్టిజానకియమ్మ సహాయం చేశారు. కొంత కాలం తరువాత వైద్య పాఠశాల ప్రస్తుత శరీరధర్మశాస్త్ర విభాగానికి తరలించబడింది. మొదటి బృందంలో 50 మంది విద్యార్థులతో ప్రారంభమైన ఈ కోర్సును లైసెన్సియేట్ సర్టిఫికేట్ స్టాండర్డ్ ఎ అని పిలిచేవారు.

పాఠశాల భవన వైజాగ్ పట్నం వైద్య కళాశాలగా 1923 జూలై 1 లో 32 విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. అయితే కాలేజీ పనిచేయడం మాత్రం 1923 జూలై 7లో కెప్టెన్ ఫ్రెడరిక్ జాస్పర్ ఆండర్సన్ ప్రధాన ఉపాధ్యాయునిగా ప్రారంభమైనా, వైద్య కళాశాల మాత్రం [[1923]] [[జూలై 19|జులై 19]] న [[పానగల్ రాజా]] పానుగంటి రామరాయ అయ్యంగార్ చే ప్రారంభించబడింది.
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_and_King_George_Hospital_entrance.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల, కింగ్ జార్జి వైద్యాలయాల ప్రవేశద్వారము]]

==కళాశాల గ్రంథాలయం==
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల కేంద్ర గ్రంథాలయం''' 1930 లో స్థాపించబడింది. 1987 సంవత్సరానికి ఇక్కడ సుమారు 32,000 [[పుస్తకాలు]], 107 [[పత్రికలు]] సేకరించబడినవి. ఈ మధ్యకాలంలో గ్రంథాలయం పానగల్ భవంతి దగ్గరలోని నూతన భవంతిలోకి తరలించబడింది.
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_Centenary_Alumni_Building.jpg|thumb|పూర్వ విద్యార్థుల భవంతి]]


==అనుబంధంగా ఉన్న వైద్యశాలలు==
'''కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి''' [[పానగల్ రాజా]] మద్రాసు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నప్పుడు [[19 జూలై]], [[1923]] జూలై 19 న ప్రారంభించబడింది. అప్పటి 192 పడకల సామర్ధ్యాన్ని1931-32 కల్లా 270 కి పెంచారు. స్త్రీల, గర్భిణీ స్త్రీల విభాగం 1928లో 40 పడకలతో నిర్మించబడింది. నేత్ర చికిత్సా విభాగం 1932లో 80 పడకలతో నిర్మించారు. ఓ.పి.విభాగం, అత్యవసర సర్వీసుల కోసం ప్రత్యేక భవనం 1940లో నిర్మించారు.దానికి దగ్గరలోనే 36 పడకలతో చిన్న పిల్లల విభాగం 1943 లో నిర్మించి తరువాతి కాలంలో దానిని స్త్రీల విభాగంతో విలీనం చేశారు. పరిపాలనా విభాగం, జంట శస్త్రచికిత్స థియేటర్లు 1951లో నిర్మించారు.

ఆసుపత్రిని విస్తృత పరచి స్వాతంత్ర్యానంతరం మద్రాసు గవర్నరు పేరు మీద భావనగర్ వార్డు 1949లో నిర్మించారు. భారత రాష్ట్రపతి [[రాజేంద్ర ప్రసాద్]] 1955లో రాజేంద్ర ప్రసాద్ వార్డు 1955లోను తరువాత ఆరోగ్య శాఖామాత్యులైన రాజకుమారి [[అమ్రిత్ కౌర్]] 1956లో పిల్లల వార్డు ప్రారంభించారు. గుండె చికిత్స కోసం ఇన్టెన్సివ్ కేర్ యూనిట్ 1986 లో తరువాత హృద్రోగ శస్త్రచికిత్స విభాగం చేర్చబడినవి. ప్రయోగశాలల కోసం ప్రత్యేక విభాగం 1992లో నిర్మించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ లోనే మొట్టమొదటిగా న్యూక్లియర్ వైద్యచికిత్స విభాగం 1993 అక్టోబరు 8 లో ప్రారంభించారు.

'''ప్రభుత్వ విక్టోరియా ఆసుపత్రి, ''' మహారాజా [[జి.ఎన్.గణపతిరావు]] 1894 లో దానమివ్వగా, 1949లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ప్రభుత్వం స్వీకరించింది. ఈ ఆసుపత్రిలో మూడు విభాగాలతో 147 పడకలు కలిగిఉంది.

== విభాగాలు ==
ఆంధ్రా వైద్య కళాశాల యందు  ప్రాథమిక శాస్త్రం, పారా క్లినిక్, క్లినిక్ విభాగాలు, పెద్ద స్థాయి ఆధునిక చికిత్సా విభాగాలు అనుభవ్జ్ణులైన నిపుణులుతో కూడిన 34 విభాగములు ఉన్నాయి.

# ఎనస్థీషియాలజీ విభాగం
# '''శరీర నిర్మాణ శాస్త్ర విభాగం:''' ఈ విభాగం 1923న ప్రారంభించారు. మొదటి అధ్యపకులు లెట్. కల్నల్. ఫ్రెడ్రరిక్ జాస్పెర్ అండెర్సొన్. ఈ విభాగమునందు సంగ్రహాలయం ఉంది. రెండు కృత్రిమ మానవ అస్థిపంజరములు డా. ఆర్. కృష్ణారావు చేత దానమివ్వబడినవి. డా. ఎస్ స్వామినాథన్ బహుమతి, డా. అండెర్సొన్ పతకం ఉత్తమ విద్యార్థులకు ప్రతీ సంవత్సరం బహుకరించబడును.
# '''జీవరసాయన విభాగం:''' ఈ విభాగము 1925 న శరీర శాస్త్రంలో భాగముగా మొదలుపెట్టారు. డా. వి.కె. నారాయణ మీనన్ మొదటి అధ్యాపకులు. రావు బహదూర్, డా. వి.కె. నారాయణ మీనన్ పతకం, డా. ఎం. వి.వి. కృష్ణ మోహన్ జ్ఞాపిక బహుమతి, డా. సీతాదేవీ విశ్వ విద్యాలయ  పతకము ప్రతీ సంవత్సరము ఉత్తమ విద్యర్థులకు అందజేస్తారు.
# '''గుండెజబ్బుల శాస్త్ర విభాగం:''' ఈ విభాగము 1971 లో 25  పడకలతో ప్రత్యేక సశ్రద్ధా ఉపవిభాగము కొస్తా ఆంధ్ర హృదయ సంస్థ యొక్క జనసహకారము,1981 న ఒక  ప్రత్యేక  భవన నిర్మాణం  ఈ విభాగము కోసం చేసారు.  విభాగమున పడకల సంఖ్య 36,  ప్రత్యేక [[దస్త్రం:Andhra_Medical_College_(Basic_Medical_Sciences_Institutions).jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల, మౌలిక వైద్యశాస్త్రముల విభాగ ప్రవేశద్వారము]]శ్రద్ధా విభాగములో 18 కి పెంచారు.
# '''కార్డియో థొరాకిక్ విభాగము:''' ఈ విభాగము 1956 లో డా. సుందర్రామూర్తి మొదటి అధ్యాపకులుగా ప్రారంభమైంది. గుండెశస్త్ర చికిత్స ప్రస్తుత సంవత్సరాలలో [[విశాఖ ఉక్కు కర్మాగారం|విశాఖ ఉక్కు ఖర్మాగారం]], కోస్తా హృదయ సంస్థ సౌజన్యముతో మొదలైంది.
# దంతశాస్త్ర చికిత్స విభాగం.
# చర్మ వ్యాదుల విభాగం
# ఎండో క్రైనాలజీ విభాగం
# ఫోరెన్‌సిక్ మెడిసన్ విభాగం
# గ్యాస్ట్రో ఎంటరాలజీ విభాగం
# సాదారణ శస్త్రచికిత్స విభాగం
# '''వైద్య విభాగము''': ఈ విభాగం [[కింగ్ జార్జి ఆసుపత్రి]]లో 1923 లో ఆధునీకరించారు. 24 గంటల సేవా ప్రారంబమైంది.  డా. డబ్ల్యు. సి. గ్రే మొదటి అధ్యాపకులు,  ముఖ్య కార్యదర్శి.  జెయపూర్ శ్రీ విక్రమదేవవ్వర్మ పతకము, వేమూరి శివజీ రావు  పతకము, డా.  పి. కుటుంబయ్య బహుమతి ఉత్తమ విద్యార్థులకు ప్రతీ ఏడాది అందజేస్తారు.
# సూక్ష్మజీవశాస్త్ర విభాగం:
# మూత్ర పిండాల విభాగం
# మానవ నరాల శాస్త్ర విభాగం
# '''నరాలశస్త్రచికిత్స విభాగం:''' ఈ విభాగం 1956 లో మొట్టమొదటి ఆంధ్రప్రదేశ్ నరాలశస్త్రచికిత్స  విభాగంగా మొదలు అయ్యింది. డా. బాల పరమేశ్వరరావు మొదటి [[దస్త్రం:Andhra_Medical_College,_Institute_of_Basic_Medical_Sciences.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల, మౌలిక వైద్యశాస్త్ర విద్యాలయము]]ఆధ్యాపకులు,
# నూక్లియర్ మెడిసన్ విభాగం
# ఆబ్‌స్టెట్రిక్స్ అండ్ గైనకాలజీ విభాగం
# ఆప్టమాలజీ విభాగం ([[నేత్ర వైద్యము|నేత్ర వైద్యం]])
# '''ఆర్థోపెడిక్స్ విభాగం: దీనిని 1964లో [[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]] ప్రారంభించాడు.'''
# ఒటోర్థినాలజీ విభాగం
# పెడియాట్రిక్ సర్జరీ విభాగం
# పెడియాట్రిక్స్ విభాగం
# '''పాథాలజీ విభాగం : దీనిని 1923లో''' టి.ఎస్.త్రిమూర్తి ప్రారంభించాడు. అతను మొదటి ప్రొఫెసర్. పాథాలజీ పోస్టు గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను 1946లో ప్రారంభించారు. దీనిని 1953లో అప్‌గ్రేడ్ చేసారు. 1996లో సైటాలజీ విభాగం ప్రారంభమైనది. డా. టి. భాస్కరమీనన్ మెమోరియల్ ప్రైజ్, డా. తాతాచారి మెడల్ లను ప్రతీ సంవత్సరం అందజేస్తారు.
# ఫార్మకాలజీ విభాగం
# శరీర శాస్త్ర విభాగం
# ప్లాస్టిక్ సర్జరీ విభాగం
# మనోరోగ చికిత్స విభాగం[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College,_Anatomy_Department.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల శరీర నిర్మాణశాస్త్ర విభాగము]]
# రేడియాలజీ విభాగం
# రేడియో థెరపీ విభాగం
# లైంగిక సంక్రమణ వ్యాధుల విభాగం
# '''కమ్యూనిటీ మెడిసన్ విభాగం:''' దీనిని 1925లో డాఅ. సి. రామమూర్తి స్థాపించాడు. దీనికి 1955లో సోషన్ అండ్ ప్రివెంటివ్ మెడిసన్ గా నామకరణం చేసారు. ఈ విభాగం సిల్వర్ జూబ్లీ సెలబ్రేషన్ కమిటీ ప్రైజ్, ఎండోమెంటు మెడల్, [[శొంఠి దక్షిణామూర్తి]] పురస్కారం, డా. వల్లభశాస్త్రి ప్రైజ్ లను ఏటా యిస్తుంటుంది.
# క్షయ వ్యాధి విభాగం,
# యూరో సర్జరీ విభాగం

==పూర్వ విద్యార్ధుల సంఘం==
[[దస్త్రం:Andhra_Medical_College,_Physiology_Department.jpg|thumb|ఆంధ్ర వైద్యకళాశాల, శరీరధర్మశాస్త్ర విభాగము]]
'''ఆంధ్ర వైద్య కళాశాల పుర్వ విద్యార్థుల సంఘం''' (Andhra Medical College Old Students' Association:AMCOSA) [[1967]] సంవత్సరంలో డా. బ్రహ్మయ్యశాస్త్రి, డా. వ్యాఘ్రేశ్వరుడు కృషి ఫలితంగా స్థాపించబడింది.

===ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్ధులు===
*[[హెచ్.ఎం. లాజరస్]]
*[[కాకర్ల సుబ్బారావు]], రేడియాలజిస్ట్, [[నిమ్స్]] డైరెక్టర్.
*[[ఉలిమిరి రామలింగస్వామి]], పేథాలజిస్ట్, [[అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ]] డైరెక్టర్.
*[[పెరుగు శివారెడ్డి]], కంటి వైద్య నిపుణుడు.
*[[శ్రీపాద పినాకపాణి]], వైద్యుడు, సంగీత విద్వాంసుడు.
*[[లింగం సూర్యనారాయణ]], శస్త్రచికిత్స నిపుణులు, [[ఎన్.టి.ఆర్.ఆరోగ్య విశ్వవిద్యాలయం]] ఉప సంచాలకులు.
*[[చావలి వ్యాఘ్రేశ్వరుడు]], శస్త్రచికిత్స నిపుణులు [[పోలియో]] వ్యాధిగ్రస్తుల పాలిట వరప్రదాత.
*[[జి.యస్వీ.ప్రసాద్]], [[శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం]] అధ్యక్షులు.
*[[సి. సీతాదేవి]], బయోకెమిస్టు, ప్రిన్సిపాల్.
*[[ఆలూరి విజయలక్ష్మి]], ప్రసూతి వైద్యనిపుణురాలు, గైనకాలజిస్ట్, రచయిత్రి
*[[పొందూరి వెంకట రమణారావు]], మైక్రో బయాలజిస్టు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

==బయటి లింకులు==
*[https://web.archive.org/web/20190430232520/http://www.andhramedicalcollege.org/ ఆంధ్ర మెడికల్ కాలేజి వారి వెబ్ సైటు]
{{ఆంధ్రప్రదేశ్ కళాశాలలు}}
[[వర్గం:వైద్య కళాశాలలు]]
[[వర్గం:విశాఖపట్నం లోని విద్యాసంస్థలు]]
[[వర్గం:1923 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>ep5g4pi25hvpb6l5qh0mti8n2l5k5md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:చరిత్రలో ఈ రోజు/సెప్టెంబరు 7</title>
    <ns>4</ns>
    <id>64836</id>
    <revision>
      <id>4953917</id>
      <parentid>3969367</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="1xqgag4mntu39276x00lajni2tnc3n3" xml:space="preserve">{{multiple image
| align     = right
| direction = vertical
| width     = 120
| image1    = &lt;!-- Bhanumati.jpg --&gt;
| alt1      = &lt;!-- భానుమతి --&gt;
| image2    = Gjwala.JPG
| alt2      = గుత్తా జ్వాల
}}
* [[1533]]: ఇంగ్లాండు మహారాణి [[ఎలిజబెత్ I]] జననం (మ.1603).
* [[1914]]:  తెలుగు సాహిత్యంలో పేరడీలకు ఆద్యుడు [[జరుక్ శాస్త్రి]] జననం (మ.1968).
* [[1925]]: ప్రముఖ నటీమణి [[భానుమతీ రామకృష్ణ|భానుమతి]] జననం (మ.2005).
* [[1953]]: మలయాళ సినిమా అగ్రనటుల్లో ప్రముఖుడు [[మమ్ముట్టి]] జననం.
* [[1976]]: తెలుగు సినిమా సంగీత దర్శకులు [[భీమవరపు నరసింహారావు]] మరణం (జ.1905).
* [[1986]]: తెలుగు సినిమా నిర్మాత, రచయిత, దర్శకుడు [[పి.ఎస్. రామకృష్ణారావు]] మరణం (జ.1918).
* [[1990]]: ప్రఖ్యాత రేడియో వ్యాఖ్యాత, సాహిత్య రచయిత [[ఉషశ్రీ]] మరణం (జ.1928).
* [[1983]]: భారత బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారిణి [[గుత్తా జ్వాల]]  జననం. (చిత్రంలో)
* [[1991]]: తెలంగాణాలో కమ్యూనిష్ట్ పక్ష స్థాపన, నిర్మాణ, నిర్వహణలో, రైతు,కార్మిక,విద్యార్థి సంఘాల నిర్వహణలోప్రముఖ పాత్ర వచించిన [[రావి నారాయణ రెడ్డి]] మరణం (జ. 1908).
* [[2004]]: తొలి తెలుగు టాకీ చిత్రమైన భక్తప్రహ్లాదలో ప్రహ్లాదునిగా నటించిన బాలనటుడు [[కృష్ణాజిరావు సింధే]] మరణం (జ.1923).
* [[2017]]: [[తెలుగు వికీపీడియా]] సభ్యుడు [[ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] 'వికీవత్సరం' అనే కాన్సెప్ట్‌తో వరుసగా 365రోజులు - 365 వ్యాసాలు రాసి ప్రపంచ రికార్డు సాధించాడు.
&lt;noinclude&gt;[[వర్గం:చరిత్రలో ఈ రోజు]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1xqgag4mntu39276x00lajni2tnc3n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కిషోర్ కుమార్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64999</id>
    <revision>
      <id>4953940</id>
      <parentid>4871431</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45248" sha1="cd77xyzo25dp0d23mg7xbhr25qk03sk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = కిషోర్ కుమార్
| caption            = 
| image              = Kishore Kumar 2016 postcard of India (cropped).jpg
| birth_name         = అభాస్ కుమార్ గంగూలీ &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Kishore-Kumar&lt;/ref&gt;
| birth_date         = {{Birth date|1929|8|4|df=y}}
| birth_place        = ఖాండ్వా, బ్రిటిష్ ఇండియా&lt;br&gt;(ప్రస్తుతం మధ్యప్రదేశ్)
| death_date         = {{Death date and age|1987|10|13|1929|8|4|df=y}}
| spouse             = {{Plainlist |
* {{marriage|రుమా గుహ తాకుర్తా&lt;br&gt;|1950|1958|end=విడాకులు}}
* {{marriage|మధుబాల &lt;br&gt;|1960|1969|end=మరణం}}
* {{marriage|యోగీత బాలి &lt;br&gt;|1976|1978|end=విడాకులు}} 
* {{marriage|లీనా చందవర్కర్&lt;br&gt;|1980|1987|reason=అతని మరణం}} }}
| death_place        = ముంబై, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం 
| occupation         = {{hlist|[[గాయకుడు]]|సంగీత దర్శకుడు|గీతరచయిత|నటుడు|సినిమా నిర్మాత |సినిమా దర్శకుడు|సినిమా రచయిత}}
| nationality        = భారతీయుడు
| years_active       = 1946–1987
| children           = అమిత్ కుమార్&lt;br&gt;[[సుమీత్ కుమార్]]
| relatives          = 
| awards             = *8 ఉత్తమ పురుష నేపధ్యగాయకునిగా ఫిలిం ఫేర్ పురస్కారం

*4 ఉత్తమ పురుష నేపధ్యగాయకునిగా బెంగాల్ ఫిలిం జర్నలిస్టుల అసోసియేషన్ 
* లతా మంగేష్కర్ పురస్కారం 
| signature          = KishoreKumarSignature.svg
}}

'''కిషోర్ కుమార్''' ([[ఆగస్టు 4]], [[1929]] &amp;ndash; [[అక్టోబరు 13]], 1987 జననం:అభాస్ కుమార్ గంగూలీ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Kishore-Kumar|title=Kishore Kumar {{!}} Indian actor, singer, composer, and director|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-04-19}}&lt;/ref&gt;) భారతీయ [[బాలీవుడ్|హిందీ సినిమా రంగం]]లో నటుడు, నేపథ్యగాయకుడు, నిర్మాత, సంగీత దర్శకుడు, పాటల రచయిత, సినిమా రచయిత, హాస్యరస చక్రవర్తి.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Valicha|first1=Kishor|title=Kishore Kumar: The Definitive Biography|date=1 April 2001|publisher=Penguin Books|location=Mumbai|isbn=0140278222|edition=1st|url=http://www.goodreads.com/book/show/4443218-kishore-kumar}}&lt;/ref&gt;  అనేక కళలు ఒక్క మనిషి లోనే నిక్షిప్తమై ఉండడం నిజంగా ఆశ్చర్యకరమే. అతను పాడిన వందలాది పాటలు కిషోర్ ను మన హృదయాల్లో శాశ్వతంగా నిచిలిపోయేట్టు చేస్తాయి. హిందీ సినిమా పరిశ్రమలో  ప్రసిద్ధి చెందిన గాయకులలో ఒకనిగా గుర్తింపు పొందాడు.&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/entertainment/music/kishore-kumar-birthday-special-woo-you-ladylove-by-singing-these-classic-romantic-numbers_1914999.html Kishore Kumar birth anniversary special: Woo your ladylove by singing these classic romantic numbers | Music News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190726170149/https://zeenews.india.com/entertainment/music/kishore-kumar-birthday-special-woo-you-ladylove-by-singing-these-classic-romantic-numbers_1914999.html |date=2019-07-26 }}. Zeenews.india.com (4 August 2016). Retrieved on 2018-11-06.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/photo-features/kishore-kumar-some-funny-antics-of-his-life/photostory/53537780.cms Kishore Kumar: Some funny antics of his life | The Times of India]. Timesofindia.indiatimes.com (4 August 2018). Retrieved on 2018-11-06.&lt;/ref&gt;  అతను 'ట్రాజెడీ కింగ్' గా ప్రసిధ్ధి.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/english/music/news/kishore-kumar-is-always-missed-lata-mangeshkar-on-his-birth-anniversary/articleshow/59915417.cms|title=Kishore Kumar is always missed: Lata Mangeshkar on his birth anniversary|author=ANI|date=4 August 2017|newspaper=The Times of India|accessdate=9 May 2018}}&lt;/ref&gt;    హిందీ చిత్రాలతో పాటు అతను బెంగాలీ, మరాఠీ, అస్సామీ, గుజరాతీ, కన్నడ, బోజ్‌పురి, మలయాళం, ఉర్దూ భాషా చిత్రాలలో పాటలను పాడాడు. అతను అనేక భాషలలో ప్రవేట్ ఆల్బంలలో పాడాడు. ముఖ్యంగా బెంగాలీ భాషా ఆల్బంలు చేసాడు. అతను ఉత్తమ పురుష నేపధ్య గాయకునిగా ఎనిమిది ఫిలిం ఫేర్ పురస్కారాలను పొందాడు. ఈ విభాగంలో అత్యధిక ఫిలిం ఫేర్ పురస్కారాలు పొందిన రికార్డును స్వంతం చేసుకున్నాడు.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/topic/kishore-kumar Kishore Kumar: Movies, Photos, Videos, News &amp; Biography | eTimes]. Timesofindia.indiatimes.com (4 August 1929). Retrieved on 2018-11-06.&lt;/ref&gt; అతనికి మద్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 1985-86 సంవత్సరంలో  &quot;లతా మంగేష్కర్ పురస్కారం&quot; అందజేసింది. 1997లో మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం &quot;కిషోర్ కుమార్ పురస్కారం&quot; ను ప్రారంభించింది. ఇటీవల 2012లో న్యూఢిల్లీ లో జరిగిన ఓసియన్ సినీఫాన్ ఆక్షన్ లో  అతను విడుదలచేయని చివరి పాట రూ.15.6 లక్షలు (1.56 మిలియన్లు)&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kishores-last-song-fetches-Rs-15-6-lakh-at-Delhi-auction/articleshow/15319936.cms Kishore's last song fetches Rs 15.6 lakh at Delhi auction | Hindi Movie News – Times of India]. Timesofindia.indiatimes.com (4 August 2012). Retrieved on 2018-11-06.&lt;/ref&gt; కు  అమ్ముడయింది.&lt;ref&gt;[https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/kishore-kumar-song-rights-umrao-jaan-ring-in-vintage-cinema-auction/article23084245.ece Kishore Kumar song rights, Umrao Jaan ring in vintage cinema auction]. The Hindu BusinessLine. Retrieved on 6 November 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nambiar, Smitha. (5 July 2012) [https://www.filmibeat.com/music/indian/2012/kishore-kumar-last-song-auctioned-097140.html Kishore Kumar | Last Song | Auction]. Filmibeat. Retrieved on 2018-11-06.&lt;/ref&gt;
==జీవిత విశేషాలు==
కిషోర్ కుమార్ [[ఆగస్టు 4]], [[1929]] న ఖాండ్వా గ్రామంలోని [[బెంగాలీ]] కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని అసలు పేరు అభాస్ కుమార్ గంగూలీ.&lt;ref name=&quot;KK&quot;&gt;{{cite news|newspaper=The Indian Express|date=13 October 2010|url=http://archive.indianexpress.com/news/when-kishore-kumar-insisted-on-bullockcart-ride/696711/|title=When Kishore Kumar insisted on the bullockcart ride|accessdate=13 October 2010}}&lt;/ref&gt;  అతని తండ్రి కుంజలాల్ గంగూలీ (గంగోపాధ్యాయ్) న్యాయవాది, అతని తల్లి గౌరీ దేవి ధనికులైన బెంగాలీ కుటుంబానికి చెందినది. కుంజలాల్ గంగోపాధ్యాయ కమవిశాదర్ గోఖలే కుటుంబానికి వ్యక్తిగత న్యాయవాదిగా ఉండేవాడు. కిషోర్ తన సహోదరులలో చిన్నవాడు. అతని కన్నా పెద్దవారు [[అశోక్ కుమార్ (హిందీ నటుడు)|అశోక్ కుమార్,]] సతీదేవి, అనూప్ కుమార్.&lt;ref name=&quot;NabenduGhosh1995&quot;&gt;{{cite book|author=Nabendu Ghosh|title=Ashok Kumar: His Life and Times|url=https://books.google.com/books?id=dB1lAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indus|isbn=978-81-7223-218-4}}&lt;/ref&gt; అతను బాల్యంలో ఉన్నప్పుడే తన సోదరుడు అశోక్ కుమార్ బాలీవుడ్ నటునిగా ఉన్నాడు. తరువాత అనూప్ కూడా సినిమారంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు. అశోక్ కుమార్, అనూప్ కుమార్ లకు ముద్దుల తమ్ముడిగానే, [[బొంబాయి]] చిత్ర రంగంలో కిషోర్ అడుగు పెట్టాడు.&lt;ref name=&quot;Bose2006&quot;&gt;{{cite book|author=Derek Bose|title=Everybody Wants a Hit: 10 Mantras of Success in Bollywood Cinema|url=https://books.google.com/books?id=wv_mmculJ8kC&amp;pg=PA38|date=1 January 2006|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-7992-558-4|pages=38–}}&lt;/ref&gt;  అతను ఇండోర్ లోని క్రిస్టియన్ కళాశాలలో గ్రాడ్యుయేషన్ చేసాడు.&lt;ref&gt;[http://www.indore.nic.in/fact.htm &quot;Facts about Indore&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150609011750/http://indore.nic.in/fact.htm|date=9 June 2015}}, &quot;District Administration Indore&quot;, 2015&lt;/ref&gt;

[[1948]]లో తొలిసారిగా ఫిల్మిస్థాన్ వారి &quot;షికారి&quot; చిత్రంలో చిన్న పాత్ర వేశారు.అదే ఏడాది బాంబే టాకీస్ వారి &quot;జిద్ది&quot;లో తోటమాలి పాత్ర వేశారు. ఈ చిన్న పాత్రలు గుర్తింపు రాలేదు కానీ, &quot;జిద్ది&quot;లో హీరో [[దేవానంద్]] కు పాడిన నేపథ్య గీతాలు పదిమందినీ ఆకట్టుకున్నాయి. ఆ తర్వాత రిమ్‌జిమ్ ([[1949]]) లో రెండు పాటలూ, ప్రముఖ దర్శకుడు [[సచిన్ దేవ్ బర్మన్|ఎన్.డి.బర్మన్]] అధ్వర్యంలో &quot;ప్యార్&quot; ([[1950]]) లో హీరో [[రాజ్ కపూర్|రాజ్‌కపూర్]] కు అన్ని పాటలూ పాడటంతో కిషోర్ గాన విశిష్టత అందరికీ తెలియవచ్చింది.

నౌజవాన్, బాజీ, బహార్ చిత్రాలలో నేపథ్య గీతాలు, ఆందోళన్, బహార్ చిత్రాలలో నటన - కిషోర్ ను గాయకనటునిగా స్థిరపరిచాయి. [[1950]] ప్రాంతంలో తమ పాత్రలకు తామే పాటలు పాడే కామెడీ పాత్రలలోనే నటనా సామర్థ్యం అత్యద్భుతంగా నిర్వహించే అరుదైన నటుడుగా కిషోర్ కీర్తిమంతుడయ్యాడు. [[హేమంత్ కుమార్|హేమంతకుమార్]], [[మన్నా డే]], [[ముహమ్మద్ రఫీ|రఫీ]], తలత్ మహమ్మద్, జి.ఎం.దురానీ వంటి దిగ్ధండులు ఉన్నప్పటికీ తనకంటూ ఒక ప్రత్యేకతను మరపురాని స్థానాన్ని రూపొందించుకోగలిగారు. శాస్త్రీయ సంగీతం నుండి రాక్ ఎన్‌రోల్ పాటల దాకా సమప్రజ్ఞతో పాడగల మహ్మద్ రఫీ, ముకేష్ లు కూడా ప్రారంభంలో సైగల్ ను అనుకరించి, ఆ తర్వాత స్వంత శైలిని ఏర్పరచుకున్నారు. జానపద గేయాలను, శాస్త్రీయ గీతాన్ని కూడా అధ్బుతంగా పాడే తలత్ మొహమ్మద్, మాధుర్యం నిండిన హేమంత్ కుమార్ గళం వీరందరికీ ఒక అడుగు ముందుకు వేసి రవంత చిలిపితనం కూడా జోడించిన కిషోర్ హిందీ చిత్ర సంగీతాన్ని స్పీడ్ యుగం లోకి నడిపించుకువచ్చాడు.

== సినిమా జీవితం ==
ఆశోక్ కుమార్ హిందీ చిత్రసీమలో నటునిగా చేరిన తరువాత గంగూలీ కుటుంబం తరచుగా ముంబై సందర్శించేవారు. అభాస్ కుమార్ తన పేరును &quot;కిషోర్ కుమార్&quot; గా మార్చుకున్నాడు. తరువాత అతను తన సోదరుడు పనిచేసే ముంబై టాకీస్ వద్ద కోరస్ గాయకునిగా సినీప్రస్థానం మొదలుపెట్టాడు. తన సోదరుడు కీలక పాత్ర పోషించిన చిత్రం  శిఖారీ(1946) ద్వారా సినీ రంగంలోకి ప్రవేశించాడు. సంగీత దర్శకుడు ఖేమ్‌చంద్ ప్రకాష్ తన చిత్రం జిడ్డి (1948) లో &quot;మర్నే కీ దుయాయెన్ క్యోం మంగు&quot; అనే పాట పాడడానికి అవకాశం కల్పించాడు. తరువాత అతనికి అనేక సినిమాలలో అవకాశం వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;Filmfare_Nov1_1987&quot;&gt;[[Filmfare]] (1–15 November 1987)&lt;/ref&gt;  1949లో ముంబైలో స్థిరపడ్డాడు. &quot;ఫణి మజుందార్&quot;  దర్శకత్వంలో నిర్మించబడిన బొంబాయి టాకీస్ చిత్రం &quot;ఆందోళన్ (1951)&quot; లో ముఖ్యపాత్రలో నటించాడు. తన సోదరుని సహాయం ద్వారా కొన్ని సినిమాలలో నటించినప్పటికీ అతనికి తాను గాయకుడు కావాలనే అభిలాష ఉండేది. కానీ అశోక్ కుమార్ తనలాగే నటునిగా ఉండాలని కోరుకునేవాడు.&lt;ref name=&quot;ToI_Avijit_unforgettable&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-10-07/special-report/27979966_1_kishore-kumar-kishoreda-voice|title=Unforgettable Kishore|author=Ghosh, Avijit|newspaper=[[The Times of India]]|date=7 October 2007|accessdate=7 October 2007|archive-date=31 జూలై 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731041154/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-10-07/special-report/27979966_1_kishore-kumar-kishoreda-voice|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1946 - 1955 మధ్య అతను 22 సినిమాలలో నటించాడు. అందులో 16 సినిమాలు విజయం సాధించలేకపోయాయి. లడకీ, నౌకరీ, మిస్ మలేసియా, చార్ పైసే, బాప్ రె బాప్ చిత్రాల విజయం తరువాత అతను నటనాజీవితంపై ఆసక్తిని పెంచుకున్నాడు. 1955 నుండి 1966 మధ్య కాలంలో మంచి నటునిగా గుర్తింపు పొందాడు.&lt;ref&gt;[https://www.hindustantimes.com/music/the-legend-of-kishore-kumar-why-he-remains-relevant-even-today/story-yS95qQmejzEBIlpacKVexN.html The legend of Kishore Kumar: Why he remains relevant even today | music]. Hindustan Times (22 April 2016). Retrieved on 2018-11-06.&lt;/ref&gt;

తన వృత్తి జీవిత ప్రారంభంలో అతను గాయకుడు  [[కుందన్ లాల్ సైగల్|కె.ఎల్.సైగల్]] ద్వారా ప్రభావితుడై అతని శైలిలో కొన్ని చిత్రాలలో పాటలు పాడాడు. అతనికి కవి, సంగీతకారుడైన [[రవీంద్రనాధ టాగూరు]] పై ఉన్న గౌరవం అతన్ని అనేక విధాలుగా ప్రభావితం చేసింది.

అతను హాలీవుడ్ నటుడు-గాయకుడు డానీ కాయే కు గొప్ప ఆరాధకుడు. అతను తన గౌరీకుంజ్ నివాసంలో ఈ ముగ్గురు చిత్రాలను ఉంచి ప్రతీరోజూ వారిపై గౌరవం కనబరచేవాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Remembering Kishore Kumar|url=https://www.thebetterindia.com/71302/kishore-kumar-singer-actor/|publisher=The Better India|accessdate=23 April 2018}}&lt;/ref&gt; తరువాత కాలంలో అతను నేపధ్యగాయకుడు అహ్మద్ రుష్ది కి ప్రభావితుడైనాడు. అతను లండన్ లోణి రాయల్ ఆల్బర్డ్ హాల్ లో రుష్దీ పాడిన పాటలను పాడడం ద్వారా అతనికి నివాళి అర్పించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Legendary singer Ahmed Rushdi|url=http://arynews.tv/en/legendary-singer-ahmed-rushdis-31st-death-anniversary-today/|publisher=[[ARY News]]|accessdate=11 December 2015|archive-date=22 డిసెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222075142/http://arynews.tv/en/legendary-singer-ahmed-rushdis-31st-death-anniversary-today/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

అతను తను పాడిన పాటలు &quot;తుం బిన్ జావో కహా&quot;, &quot;జిందగీ ఏక్ సఫర్ నై సుహానా&quot;, &quot; చలా జాతా హూ&quot; మొదలైన పాటలలో యోడెలింగ్ శైలిని ఉపయోగించాడు. ఈ ప్రక్రియ జిమ్మీ రోడ్జెర్స్, టెక్స్ మార్టిన్ ద్వారా ప్రేరణ పొందిన అతని గానం యొక్క ముఖ్య లక్షణంగా మారింది.&lt;ref&gt;Pal, Sanchari. (13 October 2016) [https://www.thebetterindia.com/71302/kishore-kumar-singer-actor/ Remembering Kishore Kumar: Little Known Stories About the Legend]. Thebetterindia.com. Retrieved on 2018-11-06.&lt;/ref&gt;

&lt;br /&gt;
==బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి==
అధికార్ ([[1954]]), చప్‌రే చాప్ ([[1955]]), [[న్యూఢిల్లీ]], భాగం భాగ్, భాయ్ భాయ్ ([[1956]]) చిత్రాలలోనటునిగా, మిస్ మాలా, నౌక్రీ, ముసాఫిర్ చిత్రాలలో విషాంత రేఖలు వున్న హాస్యనటుడిగా స్థిరపడిన కిషోర్ 1958 లో, &quot;చల్తీకా నాం గాడీ&quot; చిత్రంలో తారాస్థాయి అందుకున్నారు. ఈ చిత్రంలో కిషోర్ పాడిన పాటలు ఈ నాటికీ మారు మ్రోగుతున్నాయి. అశోక్, అనూష్, కిషోర్ కుమార్ లు మువ్వురూ అన్నదమ్ములూ నటించిన చిత్రం కూడా అదే. &quot;జిద్ది&quot; (1948) లో దేవానంద్ కు డబ్బింగ్ కూడా చెప్పారు. ఈ తరహాలో నటుడుగా, హాస్య పాత్రధారిగా, గాయకుడుగా, డబ్బింగ్ ఆర్టిస్టుగా పేరు తెచ్చుకుని, చిత్ర రంగంలో స్థిరపడిన తరుణంలో 1961 లో కొత్త అవతారమెత్తారు. &quot;ఝమ్రూ&quot; సినిమాకు సంగీత దర్శకత్వం, పాటల రచన మొదలైన అదనపు బాధ్యతలు చేపట్టారు. అంతటితో ఆగలేదు. &quot;కొషోర్ ఫిలిమ్స్&quot; బ్యానర్ కింద సినిమా నిర్మాణం చేపట్టి, తాను డైరక్ట్ చేయడం, సంగీత దర్శకత్వం చేపట్టడం, పాటలు రాయడం, నటించడం, వీలయినంతమేరకు ఇతర సాంకేతిక బాధ్యతల్ పర్యవేక్షణ చేయడం ప్రారంభించారు. మొదటి చిత్రం &quot;దూర్ గగన్ కీ ఛాఁవ్ మేఁ&quot;, ఆ తర్వాత &quot;హమ్‌ దో డాకూ&quot; ([[1967]]), దూర్ కారాహి ([[1969]]), &quot;బడ్‌తీ కా నామ్‌ దాడీ&quot;, &quot;శభాష్ డాడీ&quot; ([[1978]]) చిత్రాలు చెప్పుకోదగినవి.

&lt;br /&gt;
==జీవితంలో వ్యధలు==
{{వ్యాఖ్య|&lt;big&gt;రుక్ జానా నహీఁ తూ కహీఁ హార్‌కే&lt;br /&gt;కాంటోఁ పే చల్‌కే మిలేంగే సాయే బహార్ కే...&lt;br /&gt;ముసాఫిర్‌ హూఁ యారో...న ఘర్‌హై , నా ఠికానా&lt;br /&gt;ముఝే చలతే జానా హై&lt;br /&gt;హంస్‌తే గాతే యహాఁ సే గుజర్&lt;br /&gt;దునియాకీ తూ పర్‌వా నకర్....&lt;/big&gt;|}}
ఈ పదాల కలయికలో ఎంత భావమున్నదో కిషోర్ జీవితంలో అంతకంటే ఎక్కువ గాఢమైన వ్యధ ఉంది. ఏ పరిస్థితులలోనూ రాజీ పడలేదు. ఊపిరి పీల్చినంతకాలమూ దర్జాగా నవ్వుతూ, నవ్విస్తూ కాలం గడిపారు. కిషోర్ వ్యక్తిత్వాన్ని 90 శాతం గ్రహించిన వాళ్ళూ ఇద్దరే ఉన్నారు. ఆయన నలుగు భార్యల్లో రెండవ భార్య మధుబాల, నాల్గవ భార్య లీనా చందావర్కర్. మధుబాలను కిషోర్ స్వప్న దేవతగా పేర్కొనవచ్చు. ఆమెను దృష్టిలో వుంచుకొనే &quot;రాత్ కలీ ఏక్ ఖాబ్ మె ఆయీ ఔర్ గలే కా హార్ హుయి...&quot; అన్నాడు. అయితే మధుబాలతో పెళ్ళి జరిగిన సంతోషం వుండీ వుండగానే ఆమె హృద్రోగం ఉందనీ, సంతానవతిగా అర్హత లేదని తెలియవచ్చింది. మొదటి భార్య బెంగాలీ వనిత రుమాదేవి. వీరిద్దరి సంతానమే అమిత్‌కూమార్. రుమాదేవి కొడుకును భర్త దగ్గర వదిలి వెళ్ళిపోయి ద్వితీయ వివాహం చేసుకున్నది. మధుబాల మృతి చెందిన తర్వాత యోగితా బాలిని వివాహమాడారు. అనతికాలంలోనే నటి లీనా చందావర్కర్ ను పెళ్ళి చేసుకున్నారు. లీనాతో తిరిగి మధుబాలను దర్శింప గలిగారు. &quot;హాల్ క్యా హై జనాబ్ కా?&quot; అంటూ మందహాసం చేస్తూ స్వరం కలిపింది లీనా.

జీవితంలో అనేక సందర్భాలలో తీవ్ర మనస్తాపానికి, పలువురి కువిమర్శలకు, ఎన్నో రకాల చికాకులకు గురైన కిషోర్ తన మనోనిబ్బరాన్ని, ఆత్మస్థైర్యాన్ని ఏ మాత్రం చెక్కుచెదరనివ్వలేదు. వ్యక్తిగా కూడా కిషోర్ చాలా ఉన్నతుడు. చలన చిత్రాలలో గాని, స్టేజీ మీద గాని గంతులు వేస్తూ, మేనరిజం లను అభినయిస్తూ, ప్రజలను కడుపుబ్బ నవ్వించిన కిషోర్‌ది నిజానికి చాలా గంభీర స్వభావం. సినీ ప్రపంచ హంగామాలకు, ఆడంబర విన్యాసాలకు, పార్టీలకు చాలా దూరంగా ఉండేవారు. ఆనందమైనా, దుఖఃమైనా తనలోనే యిముడ్చుకొని, వ్యక్తిగత జీవిత వైఫల్యాలను తనవరకే పరిమితం చేసుకున్న మహోన్నత వ్యక్తి కిషోర్.

==జీవిత సత్యాలు==
&quot;ప్రజలంతా ఎన్నో బాధల్ని, చికాకులను మరచిపోవడానికి నా సినిమాలు చూస్తారు. నా పాటలు వింటారు. ప్రతి మనిషికీ బాధలుంటాయి. అయితే కళాకారుడు వాటన్నిటికీ అతీతుడు కావాలి. తనను అభిమానించే ప్రజలను ఎల్లపుడూ నవ్వించాలి. ఆహ్లాదం కల్పించాలి. ఆనంద డోలికల్లో ఓలలాడించాలి. అంతే గాని మన బాధ వారికి పంచకూడదు.&quot; ఇదీ కిషోర్ నమ్మిన, ఆచరించి చూపిన జీవిత సత్యం.
{{వ్యాఖ్య|&lt;big&gt;&lt;big&gt;చమన్‌సే భి ఎక్ ఫూల్ బిఛ్‌డాతో క్యా హై,&lt;br /&gt;నయే గుల్ సె గుల్షన్ తొ ఆబాద్ హోంగే,&lt;br /&gt;సవేరే కా సూరజ్ తుమ్హారే లియే హై.&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;|}}

&quot;తోటలో నుండి నాలాంటి ఒక పువ్వు రాలిపోతే ఏమయింది? ఎన్నో మొగ్గలు పూవులై విరుస్తాయి. వికసిస్తాయి. పరిమళాన్ని వెదజల్లుతాయి. కాబట్టి నేను పోయానని కలత చెందకండి.&quot;

==జీవితంలో ఒడిదుడుకులు==
దేశంలో [[భారత అత్యవసర స్థితి|ఎమర్జెన్సీ]] విధింపు కిషోర్ పాలిట కూడా ఆశనిపాతంఅయింది. సంజయ్ గాంధీ ముఖ్య అనుచరుడు వి.సి.శుక్లా చెప్పిన ప్రకారం ఒక అధికారిక కార్యక్రమంలో పాల్గొనని కారణంతో కిషోర్ పాటలు [[1976]] [[మే]] నెల నుండి [[ఆకాశవాణి]], [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]]లు ప్రసారం చేయడం పూర్తిగా ఆపివేశాయి. పులిమీద పుట్రలా ఇన్‌కంటాక్స్ దాడులు ముమ్మరంగా సాగాయి. దేనికీ ఎత్తిన తల దించలేదు. ఎమర్జన్సీ అంతరించటంతో కిషోర్ గాన మాధుర్యం తిరిగి ఎల్లెడలా ప్రవహించింది. మొత్తం మీద కిషోర్ జీవితంలో నీలినీడలు అనేకం. సినీ ప్రపంచంలో వ్యక్తిగత జీవితంలో కిషోర్ అనేక మార్లు ఘాటైన దెబ్బలు తిన్నారు. అపనిందలకు గురయ్యారు.

==సినీరంగంలో కుమారుడు==
కిషోర్ మొదటి భార్య కుమారుడు అమిత్ కుమార్ &quot;దూర్ గగన్ కీ ఛావోమే&quot; సినిమాలో అత్యద్భుతమైన పాత్ర ([[1964]]) పోషించారు. తల్లి సజీవ దహనమై పోతుండగా చూసి, మాట పడిపోయి మూగవాడైన బాలుని పాత్రలో అందరి మన్ననలూ పొందారు. ఈ సినిమా తెలుగులో [[రాము]]గా విడుదలైంది. (రీటేక్) . &quot;పడోసి&quot; కూడా మన తెలుగులో &quot;పక్కింటి అమ్మాయి&quot;గా అలరించింది.
==స్వర్ణయుగం==
కిషోర్ ప్రాభవాన్ని స్మరించుకునే సందర్భంలో తప్పని సరిగా [[ఆరాధన (1969 సినిమా)|ఆరాధన]] ([[1969]]) సినిమాలో పాటల గూర్చి ముచ్చటించుకోవాలి. రూప్‌తేరా మస్తానా, మేరే సప్నోంకిరాణి -- ఈ రెండుపాటలు యావద్భారతంలో మారుమ్రోగాయి. రాజేష్ ఖన్నాకు  బంగారు భవిష్యత్తును చూపాయి. ఈ సినిమా విడుదల తర్వాతనే కిషోర్ కూ స్వర్ణయుగం ప్రారంభమైంది. హిందీ సినీరంగంలోని సంగీత దర్శకులు అందరూ కిషోర్ చేత దాదాపు అందరు హీరోలకూ పాడించారు. కిషోర్ గాన మాధుర్యాన్ని చిరకాలం స్మరించటానికి మనకు అవకాశమిచ్చిన వారిలో ఎస్.డి.బర్మన్ ప్రథములు. ఈయన సంగీత దర్శకత్వంలో వెలువడిన మొత్తం 50 పాటలూ చిత్రరంగంలో నేపథ్యగానం ఉన్నంతవరకూ నిలిచే యుంటాయి. కిషోర్ నాదం చిరస్మరణీయంగా ఉంటుంది.
==అస్తమయం==
ఒక దీపావళి రోజున కిషోర్ ఆకశ్మికంగా మరణించారు. అదే రోజు ([[అక్టోబరు 13]]) అశోక్ కుమార్ పుట్టిన రోజు. [[1987]] నుండి అశోక్‌కుమార్ [[దీపావళి]] గానీ, తన పుట్టిన రోజును గానీ జరుపుకోవడం విరమించారు. కిషోర్ మరణించి ఎంతోకాలం గడచిపోయింది. అతను వదలి వెళ్ళిపోయిన ఖాళీని ఎవరూ పూరించలేరనే విషయం గత ఎనిమిదేళ్ళలో అర్థం అయింది. చాలా మంది కొత్త వాళ్ళు వచ్చారు. ముఖేష్ ను అనుకరించే వాళ్ళూ, రఫీని అనుకరించేవాళ్ళూ, కిషోర్ మాదిరిగా పాడే వాళ్ళు చాలా మంది రంగంలోకి ప్రవేశించారు. ఎవరూ కిషోర్ స్థాయికి ఎదగలేకపోయారు. అశోక్ కుమార్ కంటే 20 యేండ్ల పిన్న వయస్కుడు.

==మరుగుపడిపోయిన పాటలు==
కిషోర్ ప్రారంభించిన &quot;మమతా సీభాన్ యే&quot; చిత్రం ఆయన మృతితో అర్థాంతరంగా ఆగిపోయింది. ఈ చిత్రంలో కిషోర్ భార్య లీనా చందావర్కర్, కుమారులు అమిత్ కుమారు, సుమీత్ కుమారులు నటిస్తున్నారు. అదలా ఉండగా, కిషోర్ పాడిన పాటలు అనేకం తెరమరుగున ఉన్నాయి. నిర్మించిన చిత్రాలూ కనుమరుగైపోయాయి. వాటినన్నింటినీ కేసెట్లు రూపంలో, కొత్త ప్రింట్లు రూపంలో వెలికి తీసి పంపిణీ చేసే కార్యక్రమం చేపడితే, ఎందరో సంగీతాభిమానులు హర్షిస్తారు. ఆదరిస్తారు. అంతటి బృహత్కార్యక్రమాన్ని చేపట్టే సంస్థలూ, సహృదయులే కరువవుతున్నారీనాడు.

{{వ్యాఖ్య|&lt;big&gt;చల్‌తే చల్‌తే మేరే యే గీత్ యాద్ రఖనా, కభి అల్‌విదా నా కెహనా కభి భూల్‌తమ్‌ జానా.. (కిషోర్ ఈ ప్రపంచానికి అందించిన వీడ్కోలు)&lt;/big&gt;|}}

==పురస్కారములు==
; [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు]]

'''విజేత''':
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! '''సంవత్సరము'''
! పాట
! చిత్రము
! సంగీత దర్శకుడు
! సాహిత్యం
|-
| 1969
| ''రూప్ తెరా మస్తానా''
| ''ఆరాధన''
| [[సచిన్ దేవ్ బర్మన్]]
| [[ఆనంద్ బక్షి]]
|-
| 1975
| ''దిల్ ఐసా కిసీనే మేరా తోడా''
| ''అమానుష్''
| షైమల్ మిత్రా
| [[ఇండీవర్]] 
|-
| 1978
| ''ఖైకే పాన్ బనారస్ వాలా''
| ''డాన్''
| [[కళ్యాణ్ జీ - ఆనంద్ జీ]]
| అంజాన్
|- 
| 1980
| ''హజార్ రాహే ముడ్ కర్ దేఖే''
| ''థోడీసీ బేవఫాయీ''
| [[ఖయ్యాం]]
| [[గుల్జార్]]
|-
| 1982
| ''పగ్ ఘుంఘృ బాఝె''
| ''[[నమక్ హలాల్]]''
| [[బప్పీ లహరి]]
| అంజాన్
|-
| 1983
| ''హమే ఔర్ జీనేకీ చాహత్ న హోతీ''
| ''అగర్ తుం న హోతే''
| [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]]
| గుల్షన్ బావ్రా
|-
| 1984
| ''మంజిలేం అప్నీ జగా''
| ''షరాబీ''
| [[బప్పీ లహరి]]
| అంజాన్
|- 
| 1985
| ''సాగర్ కినారే''
| ''సాగర్''
| [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]]
| [[జావేద్ అఖ్తర్]]
|- 
|}

'''పోటీల పరిశీలనకు వెళ్ళినవి''':
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! సంవత్సరము
! పాట
! చిత్రము
! సంగీత దర్శకుడు
! సాహిత్యం
|-
| 1971
| ''జిందగీ ఎక్ సఫర్''
| ''అందాజ్''
| [[శంకర్-జై కిషన్]]
| [[హస్రత్ జైపురి]]
|-
| 1971
| ''యేజో మొహొబ్బత్ హై''
| కటీపతంగ్
| [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]]
| [[ఆనంద్ బక్షి]]
|-
| 1972
| ''చింగారీ కొయీ భడ్కే''
| అమర్ ప్రేమ్
| [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]]
| [[ఆనంద్ బక్షి]]
|-
| 1973
| ''మెరె దిల్ మే ఆజ్ క్యా హై''
| ''దాగ్''
| [[లక్ష్మీకాంత్ - ప్యారేలాల్]]
|[[సాహిర్ లుధియానవి]]
|-
| 1974
| ''గాడి బులారహీ హై సీటీ బజారహీ హై''
| ''దోస్త్''
| [[లక్ష్మీకాంత్ - ప్యారేలాల్]]
| [[ఆనంద్ బక్షి]]
|-
| 1974
| ''మేరా జీవన్ కోరా కాగజ్''
| ''[[కోరా కాగజ్ (1974 హిందీ చిత్రం)|కోరా కాగజ్]]''
| [[కళ్యాణ్ జీ - ఆనంద్ జీ]]
| ఎం.జి.హష్మత్
|-
| 1975
| ''మై ప్యాసా తుమ్''
| ''ఫరార్''
| [[కళ్యాణ్ జీ - ఆనంద్ జీ]]
| రాజేంద్ర క్రిషన్
|-
| 1975
| ''ఒ మాఝి రే'''
| ఖుష్బూ
| [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]]
| [[గుల్జార్]]
|-
| 1977
| ''ఆప్ కె అనురోధ్''
| ''అనురోధ్''
| [[లక్ష్మీకాంత్ - ప్యారేలాల్]]
| [[ఆనంద్ బక్షి]]
|-
| 1978
| ''ఓ సాథీ రే''
| ముకద్దర్ కా సికందర్
| [[కళ్యాణ్ జీ - ఆనంద్ జీ]]
| అంజాన్
|-
| 1978
| ''హమ్ బేవఫా హర్గిజ్ న థే పర్ హమ్ వఫా భీ న రహే''
| షాలిమార్
| [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]]
| [[ఆనంద్ బక్షి]]
|-
| 1979
| ''ఎక్ రస్తా హై జిందగీ''
| ''కాలా ఫత్తర్''
| [[రాజేష్ రోషన్]]
| [[సాహిర్ లుధియానవి]]
|-
| 1980
| ''ఓమ్ శాంతి ఓమ్''
| ''కర్జ్''
| [[లక్ష్మీకాంత్ - ప్యారేలాల్]]
| [[ఆనంద్ బక్షి]]
|-
| 1981
| ''హమే తుంసే ప్యార్ కిత్నా''
| ''కుద్రత్''
| [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]]
| మజ్రూహ్ సుల్తాన్ పురి
|-
| 1981
| ''ఛూకర్ మెరె మన్ కో''
| ''యారానా''
| [[రాజేష్ రోషన్]]
| అంజాన్
|-
| 1983
| ''షాయద్ మేరీ షాదీ కా ఖయాల్''
| ''సౌతన్''
| ఉషా ఖన్నా
| సావవ్ కుమాన్
|-
| 1984
| ''దే దే ప్యార్ దే''
| షరాబీ
| [[బప్పీ లహరి]]
| అంజాన్
|-
| 1984
| ''ఇంతెహా హోగయీ''
| షరాబీ
| [[బప్పీ లహరి]]
| అంజాన్
|-
| 1984
| ''లోగ్ కెహెతే హై మై''
| షరాబీ
| [[బప్పీ లహరి]]
| అంజాన్
|-
|}

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Kishore Kumar 2003 stamp of India.jpg|2003 భారతదేశపు స్టాంపుపై కిషోర్ కుమార్
దస్త్రం:Kishore Kumar's house Gauri Kunj in Khandwa - panoramio - Camaal (4).jpg|కిషోర్ కుమార్ పూర్వీకుల ఇల్లు
దస్త్రం:Kishore Kumar memorial in Khandwa.jpg|ఖాండ్వా శివార్లలో కిషోర్ కుమార్ స్మారక చిహ్నం
&lt;/gallery&gt;

==ఇతర పఠనాలు==
*  {{cite book
| last = Bose
| first = Derek
| title = Kishore Kumar: Method in Madness
| url = https://archive.org/details/kishorekumarmeth0000dere
| year = 2004
| publisher = Rupa &amp; Co.
| location = [[New Delhi]]
| isbn = 978-81-291-0526-4
| oclc = 57429780
 }}
*  {{cite book
| last = Valicha
| first = Kishore
| title = Kishore Kumar: The Definitive Biography
| year = 1998
| publisher = Penguin Books/Viking
| location = [[New York City|New York]]/[[New Delhi]]
| oclc = 40164015
| isbn = 978-0-670-88264-9
 }}
*  {{cite book
| last = Nerurkar
| first = Vishwas
| title = Kishore Kumar: The Many Faces of a Genius
| year = 2004
| publisher = Gayathri Publications
 }} ( (The book includes complete filmography, discography, unreleased material, and film posters of his films)
*  {{cite book
| last = Dhiman
| first = Kamal
| title = Kishore Kumar: Gata Rahe Mera Dil (The book includes complete filmography and discography with detailed information for each song, such as music director, lyricist, producer-director etc. It also includes a biography and rare photographs.)
| year = 2002
| publisher = Seema
| location = [[New Delhi]]
| isbn = 81-7525-364-9
}}

==మూలాలు==
{{మూలాల జాబితా}}

==బయటి లింకులు==
{{Commons category|Kishore Kumar}}
*[http://www.telugujournal.com/ShowNews.asp?NewsID=12104&amp;NewsType=sams తెలుగు జర్నల్ లో కిషోర్ కుమార్ జీవిత చరిత్రపై ప్రత్యేక కథనం]
* {{IMDb name|0474822}}

[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:బాలీవుడ్]]
[[వర్గం:ఇస్లాంను వదిలేసిన వారు]]
[[వర్గం:1929 జననాలు]]
[[వర్గం:1987 మరణాలు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా సంగీత దర్శకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ పురుష గాయకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>cd77xyzo25dp0d23mg7xbhr25qk03sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తెలుగు వికీపీడియా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70659</id>
    <revision>
      <id>4954029</id>
      <parentid>4926584</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kalasagary</username>
        <id>107518</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61035" sha1="cbyplevz24uy94658nhmi046fybnny0" xml:space="preserve">{{Infobox website
	
| name = {{Wiki favicon}} తెలుగు వికీపీడియా
	
| screenshot = TeluguWikipediaFirstPage9Feb2012.png
	
| slogan = స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వము
	
| logo = [[File:Wikipedia-logo-v2-te.png|140px]]
	
| caption =తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజి తెరపట్టు (2012 ఫిబ్రవరి 9 నాటిది)
	
| url = [http://te.wikipedia.org/ te.wikipedia.org]
	
| commercial = కాదు
	
| location = [[మియామీ,ఫ్లోరిడా]]
	
| type = [[విజ్ఞానసర్వస్వం]]
	
| language = [[తెలుగు]]
	
| registration = ఐచ్ఛికం
	
| owner = [[వికీమీడియా ఫౌండేషన్]]
	
|content_license = [[క్రియేటివ్ కామన్స్ లైసెన్సు|CC-BY-SA]]
	
|launch_date   = {{Start date and age|2003|12|10|df=no}}
	
|current_status =ఆన్లైన్
	
}}
	
[[File:Telugu wikipedia 10 anniversary (68).JPG|thumb|right|2014 లో తెలుగు దశాబ్ది ఉత్సవాలలో పాల్గొన్న కొందరు తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]]
'''తెలుగు వికీపీడియా'''  (తెవికీ)  ఒక ఆన్‌లైన్ విజ్ఞానసర్వస్వం. 2003 డిసెంబరు 10 న ఆవిర్భవించిన తెలుగు భాషా  [[వికీపీడియా|వికీపీడియాలో]] ఎవరికి వారు తమకు తెలిసిన సమాచారాన్ని లిఖిత ఆధారాలతో ఒక చోట చేర్చగలగటం, మార్చగలగటం అనే ఊహకు రూపమే ఇది. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]&lt;nowiki/&gt;లో ఉన్న వికీమీడియా ఫౌండేషను అనే స్వచ్ఛంద సంస్థ పలు భాషలలో నెలకొల్పిన స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వాలలో ఇది ఒకటి.   [[వెన్న నాగార్జున]] ప్రారంభ కృషి చేయగా,  దీనిలో చాలామంది సభ్యులై అభివృద్ధి పథంలో నడిపించారు. తెలుగు వికీపీడియా మొదటిపేజీ వివిధ రకాల శీర్షికలతో అందరినీ ఆకట్టుకొనేటట్లుగా ఉంటుంది. తెలుగు వికీపీడియాలో ఉన్న మంచి వ్యాసాలను వెలికితీసి, పదిమందికీ చూపించాలనే లక్ష్యంతో విశేష వ్యాసం అనే శీర్షికతో అప్పుడప్పుడు మొదటిపేజీలో మంచి వ్యాసాన్ని ప్రదర్శించేవారు. 2005 నవంబరు 14న [[గోదావరి]] వ్యాసంతో విశేష వ్యాసాల పరంపర మొదలయింది. ఈ ప్రక్రియ 2007- 23 వ వారం (జూన్) లో మొదటిసారి [[సుడోకు]] తో &quot;ఈ వారపు వ్యాసాలు&quot;గా మారింది.2025 జనవరి 1 నాటికి తెలుగు వికీపీడియాలో 1,02,353 వ్యాసాలున్నాయి.	
	
2011 లో ఆంగ్ల వికీపీడియా దశాబ్ది ఉత్సవాలు [[హైదరాబాదు]]లో జరిగాయి. వాటిలో క్రియాశీలంగా ఉన్న ఎక్కువ మంది తెలుగు వికీ ప్రాజెక్టుల సభ్యులు ముఖాముఖిగా కలుసుకొని వివిధ అంశాలపై చర్చించారు. [[వికీపీడియా]]లో అనేక మార్పులతో పాటు, సాంకేతికాభివృద్ధి కారణంగా ఆధునిక [[చరవాణి (సెల్ ఫోన్)|స్మార్ట్ ఫోన్లకు]] తెలుగు వికీపీడియా అందుబాటులోకి వచ్చింది.

వికీపీడియా సంస్థాగత రూపంలో సాధారణ సభ్యులతో పాటు సభ్యులు ఎన్నుకున్న నిర్వాహకులు, అధికారులు ఉంటారు. కొత్త సభ్యులకు వికీ గురించి నేర్చుకునేందుకు పాఠాలు, సహాయాలు, ప్రోత్సాహకాలు ఉంటాయి. 2011-2019 మధ్యకాలంలో వికీమీడియా [[భారతదేశం]] చాప్టర్, సిఐఎస్-ఎ2కే సంస్థలు వికీపీడియా అవగాహన సదస్సుల ద్వారా వికీపీడియాని అభివృద్ధి పరచటానికి సహాయం చేశాయి.

== ఆవిర్భావం ==
[[దస్త్రం:Venna Nagarjuna.png|thumb|[[వెన్న నాగార్జున]]|alt=|200x200px]]
[[బోస్టన్]] నగరంలో సమాచార సాంకేతిక నిపుణుడిగా పనిచేస్తున్న [[వాడుకరి:Vnagarjuna|వెన్న నాగార్జున]] తెలుగు వీకీపీడియాలొ శ్రీకారం చుట్టాడు. ఈయన రూపొందించిన '''పద్మ''' అనే లిప్యాంతరీకరణ పరికరం (ఇది ఇంగ్లీషు కీబోర్డ్ తో తెలుగు వ్రాసే తెలుగు భాషా అనువాద పరికరం) నెట్ లో తెలుగు సమాచార అభివృద్ధికి ఒక మైలురాయి. ఇది క్రమంగా తెలుగు భాషాభిమానులను విశేషంగా ఆకర్షించింది. '''పద్మ''' అనే లిప్యంతరీకరణ పరికరం సృష్టితో వెలుగులోకి వచ్చిన నాగార్జున  వికీ నిర్వాహకులలో ఒకరైన విలియంసన్ పంపిన [[ఈ-మెయిల్|విద్యుల్లేఖ (టపా)]] తెలుగు వికీపీడియా ఆవిర్భావానికి నాంది పలికింది. ఆసక్తి ఉండి నిర్వహిస్తామని నమ్మకం ఉంటే తెలుగు వికీపీడియాను రూపొందించి ఇస్తామని దాని సారాంశం. దానిని సవాలుగా తీసుకొని నాగార్జున అనుకూలంగా స్పందించాడు. ఈ విధంగా '''తెవికీ''' 2003 డిసెంబర్ 10న&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=తెలుగు వికీపీడియా మొదటిపేజీ తొట్టతొలి రూపం|url=http://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&amp;oldid=2|date=2003-12-10}}&lt;/ref&gt; ఆవిర్భవించింది. తెలుగు వికీపీడియా మొదటి చిహ్నాన్ని (లోగోని) రూపొందించిన ఘనత ఆయనది.

== అభివృద్ధి ==
2003 డిసెంబర్  లో ఆరంభించిన తెవికీలో 2004 ఆగస్ట్ అస్రకూ ఒక్క వ్యాసం కూడా నమోదు కాలేదు. తన తరువాత ప్రయత్నాలలో ఒక భాగంగా నాగార్జున రచ్చబండ వంటి తెలుగు సమాచార సమూహములలో ప్రచారం చేయడంలొ ప్రారంభించాడు. ఆయన ప్రయత్నం సక్రమ ఫలితాలను ఇవ్వడం ప్రారంభించింది. రావు వేమూరి, మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆచార్యులుగా బాధ్యతను నిర్వహిస్తున్న కట్టా మూర్తి లాంటి విద్యాధికులు స్పందించారు. అయ్యలరాజు నారాయణామాత్యుడు రచించిన హంసవింశతి గ్రంథం, [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు|శ్రీకృష్ణదేవరాయల]] [[ఆముక్తమాల్యద]]లో రాయలవారు వర్ణించిన ఊరగాయ రుచులను ఆధారంగా వ్రాసిన [[ఊరగాయ]] వ్యాసం (నెట్) వాడుకరులను తెలుగు వికీపీడియా వైపు అడుగులు వేసేలా చేసింది. ఆ తరువాత వాకా కిరణ్, [[వాడుకరి:Chavakiran|చావాకిరణ్‌]], [[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజాసత్య]], [[వాడుకరి:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు]], [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] మొదలైన వారి విశేష కృషితో మరింత ముందుకు సాగింది.
[[File:Type in Telugu on Telugu Wikimedia projects.webm|thumb|alt=Video on typing in Telugu|300px|ఈ వీడియోలో తెలుగు వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లలో తెలుగులో టైప్ చేయడం నేర్చుకోండి.]]
2005లో జూలైలో వైజాసత్య, చదువరి కృషితో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని జిల్లాలు, మండలాల సమాచారం [[తెలుగు]]&lt;nowiki/&gt;లో చూసుకొనగలిగిన అవకాశం పాఠకులకు కలిగింది. ఈ ప్రాజెక్టుటు (ఆటోమేటిక్ ప్రోగ్రాం స్క్రిప్ట్)లను తయారుచేసి మ్యాపులతో పేజీలను సిద్ధం చేయడంలో మాకినేని ప్రదీప్ కృషి గుర్తింపదగినది. 2005 సెప్టెంబరులో 'విశేషవ్యాసం', 'మీకు తెలుసా', 'చరిత్రలో ఈ రోజు' శీర్షికలు &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80&amp;oldid=12115 |title=మెరుగు పరచిన మొదటిపేజీ|date=2005-09-27}}&lt;/ref&gt; ప్రారంభమయ్యాయి.

ఆ తరువాత [[వాడుకరి:Veeven|వీవెన్]] కృషితో తెవికీ రూపురేఖలు సుందరంగా తయారయ్యాయి. బ్లాగర్ల సాయంతో వైజాసత్యతో చేతులు కలిపిన [[వాడుకరి:Kajasudhakarababu|కాజా సుధాకరబాబు]], చిట్టెల్ల కామేశ్వరరావు, దాట్ల శ్రీనివాస్, నవీన్ మొదలైనవారి కృషితో తెలుగు చిత్రరంగ వ్యాసాలు మొదలయ్యాయి. బ్లాగేశ్వరుడు, [[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]] పుణ్యక్షేత్రాల వ్యాసాలను రూపొందించడంలో కృషి చేశారు. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]], వందన శేషగిరిరావు వంటి వైద్యులు వ్యాధులు, [[మానవ శరీరము|మానవశరీరం]] వంటి వ్యాసాలలో తమవంతు కృషి అందించారు. [[వాడుకరి:C.Chandra Kanth Rao|చంద్ర కాంత రావు]] కృషి ఆర్థిక శాస్త్రం, క్రీడారంగం వ్యాసాలను అందించడానికి దోహదమైంది. [[విక్షనరీ]]లో విశేషంగా కృషి చేసిన [[వాడుకరి:T.sujatha|టి.సుజాత]] తెవికీలో కూడా ప్రపంచ ప్రసిద్ధ నగరాలు, వంటకాల వ్యాసాలపై కృషి చేశారు. చిట్కాలు, ప్రకటనలపై [[వాడుకరి:Dev|దేవా]], ఇస్లాము, ఉర్ధూ భాష వివరాలపై [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] కృషి చేశారు. 2007 జూన్ లో ఈ వారం వ్యాసం శీర్షిక, అక్టోబరులో ఈ వారపు బొమ్మ శీర్షిక ప్రారంభమయ్యాయి. కాసుబాబు ఈ శీర్షికలను దాదాపు ఐదేళ్లు ఒక్కడే నిర్వహించడం విశేషం. వీటిని కొంత కాలం [[User:Arjunaraoc|అర్జున]] కొనసాగించగా, 2013 నుండి ప్రధానంగా [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]], [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] నిర్వహిస్తున్నారు.

[[File:Wiki_Ten_Celebration.jpg|right|thumb| వికీదశవర్షపూర్తి వేడుక, ([http://ten.wikipedia.org/wiki/Hyderabad వెబ్ పేజి]) (2011 నాటిది)]]
తెవికీ తెరవెనుక సంగతులను, వికీపీడియన్లను అందరికి పరిచయంచేసి, తెవికీ సముదాయ చైతన్యాన్ని పెంచే ఆశయాలతో [[వికీపీడియా:తెవికీ వార్త|తెవికీ వార్త]] 2010 జూలై 1న ప్రారంభమైంది. 8 సంచికలు తరువాత ఆగిపోయింది. 2010 లో ప్రారంభమైన [[వికీపీడియా:గూగుల్ అనువాద వ్యాసాలు|గూగుల్ అనువాద వ్యాసాలు]] 2011 లో దాదాపు 900 పైగా వ్యాసాలు చేర్చిన తరువాత వాటి నాణ్యత పెంచడానికి తెవికీ సభ్యుల సూచనలు అమలు చేయకుండానే ఆగిపోయాయి. వీటి వలన సగటు వ్యాస పరిమాణం పెరిగింది. 2011 లో వికీపీడియా దశాబ్ది ఉత్సవాలు [[హైదరాబాదు]]&lt;nowiki/&gt;లో జరిగాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=వికీపీడియా దశాబ్ది ఉత్సవాలు హైదరాబాదు |url=http://ten.wikipedia.org/wiki/Hyderabad | date=2011-06-19 }}&lt;/ref&gt;  తెలుగు వికీపీడియన్లు భారత వికీ సమావేశం 2011 లో పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2011 |title=భారత వికీ సమావేశం 2011 వెబ్ సైటు|date=2011-11-18}}&lt;/ref&gt;  వికీమీడియా భారతదేశం విశిష్ట వికీమీడియన్ గుర్తింపు [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]],[[వాడుకరి:T.sujatha|టి.సుజాత]] లకు లభించింది&lt;ref&gt;{{Cite web|title=NWR2011|url=http://wiki.wikimedia.in/NWR_2011|publisher=Wikimedia India|date=2011-11-24|accessdate=2014-02-01|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20131218231923/http://wiki.wikimedia.in/NWR_2011|archive-date=2013-12-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[దస్త్రం:పాత్రికేయులతో వికీపీడియన్లు.jpg|right|thumb| [[వికీపీడియా:సమావేశం/తెలుగు వికీపీడియా మహోత్సవం 2013|తెలుగు వికీపీడియా మహోత్సవం]] లో పాత్రికేయులతో తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు (2013 నాటిది)]]

[[వికీపీడియా:సమావేశం/తెలుగు వికీపీడియా మహోత్సవం 2013|తెలుగు వికీపీడియా మహోత్సవం]] 2013 ఏప్రిల్ 10,11 తేదీలలో [[థియేటర్ ఔట్రీచ్ యూనిట్ (టి.ఓ.యు)]] ఆధ్వర్యంలో హైదరాబాదులోని [[గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్]]లో జరిగింది. దీనిలో భాగమైన వికీ సర్వసభ్యసమావేశం, వికీ అకాడమీ, వికీచైతన్యవేదికలలో వికీపీడియా సభ్యులు పాల్గొని వికీపీడియా అభివృద్ధికి చేపట్టవలసిన చర్యలను చర్చించారు. తరువాత వికీపీడియా గురించి ఫోన్ ద్వారా వీక్షకులు అడిగిన ప్రశ్నలకు సమాధానాల కార్యక్రమాన్ని హెచ్ఎమ్‌టీవీ ప్రసారంచేసింది. ఇందులో రాజశేఖర్, రహ్మానుద్దీన్, మల్లాది, విష్ణులు పాల్గొన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=A Feature on Wikipedia and Telugu Wikipedians on HMTV  |url=http://cis-india.org/news/hmtv-may-30-2013-wikipedia-and-telugu-wikipedians|publisher=CIS|accessdate=2019-01-03}}&lt;/ref&gt;

తెలుగు వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో గత 10 సంవత్సరాలలో విశేష కృషి చేసిన [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు]], [[వాడుకరి:Chavakiran|చావా కిరణ్]], [[వాడుకరి:Veeven|వీవెన్]], [[వాడుకరి:Palagiri|పాలగిరి రామకృష్ణా రెడ్డి]], [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]], [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]], [[వాడుకరి:Veera.sj|వీర శశిధర్ జంగం]], [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|జలసూత్రం వెంకట రామకృష్ణ ప్రసాద్]], [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|ఎల్లంకి భాస్కర నాయుడు]] దశాబ్ది ఉత్సవాలలో భాగంగా ఇచ్చిన [[WP:KLRWP|కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారము]] నకు ఎంపికయ్యారు.

[[File:Group Photo in Tewiki11.jpg|right|thumb| తెవికీ 11వ వార్షికోత్సవ గ్రూప్ ఫోటో (2015 నాటిది)]]

[[వికీపీడియా:తెవికీ 11వ వార్షికోత్సవాలు - Tewiki 11th Anniversary Celebrations|తెలుగు వికీమీడియా 11వ వార్షికోత్సవాలు]] 2015, ఫిబ్రవరి 14, 15 తేదీలలో [[తిరుపతి]] లోని ఉదయీ ఇంటర్నేషనల్ హోటల్లో జరిగాయి. 2014 సంవత్సరం తెలుగు వికీపీడియాలో విశేష కృషి చేసిన [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]], [[వాడుకరి:T.sujatha|టి. సుజాత]], [[వాడుకరి:kvr.lohith|వెంకటరమణ]], [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]], [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] లకు [[WP:KLRWP|కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారము]] అందజేయడం జరిగింది.

ప్రతిరోజూ ఒక వ్యాసం చొప్పున 2016 లో ప్రారంభించి 2019 లో వెయ్యి వ్యాసాలకు పైబడి అభివృద్ధి చేసి [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] తెవికీ అభివృద్ధికి తోడ్పడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;teluguvelugu2018&quot;&gt;{{Cite web|title=తెవికీ అక్షర సేనానులు.. (తెలుగు వెలుగు, అక్టోబరు 2018 )|author=చంద్ర మదన్ మోహన్|url=http://ramojifoundation.org/flipbook/201810/magazine.html#/50|publisher=రామోజీ ఫౌండేషన్|date=2018-10-01|accessdate=2018-11-01|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20181110204724/http://ramojifoundation.org/flipbook/201810/magazine.html#/50|archive-date=2018-11-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2014 లో తెలంగాణ ఏర్పడిన తర్వాత జిల్లాల పునర్ వ్యవస్థీకరణకు అనుగుణంగా, జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాలను సవరించడంలో [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] విశేషకృషి చేశాడు.

;స్మార్ట్ ఫోన్లలో తెలుగు వికీపీడియా
[[File:TeWikiFirstPagePortrait.png|thumb|స్మార్ట్ ఫోన్ లో తెలుగు వికీపీడియా మొబైల్ రూపం (2011 నాటిది)]]
స్మార్ట్ ఫోన్లలో తెర విస్తీర్ణము చిన్నదిగా ఉండటంవలన దీనికి తగ్గ మొబైల్ రూపంలో వికీపీడియా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=
Wikimedia mobile grows up, offers opt-in beta features|author=Tomasz Finc  |url=https://blog.wikimedia.org/2011/10/27/wikimedia-mobile-opt-in-beta/|date=2011-10-27|publisher=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; దీనికొరకు ప్రత్యేక ఉపకరణం కూడా విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= Wikipedia app on Google Play Store |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia&amp;hl=en_US|accessdate=2019-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=
Announcing the Official Wikipedia Android App|author=Tomasz Finc  |url=https://blog.wikimedia.org/2012/01/26/announcing-the-official-wikipedia-android-app/ |date=2012-01-26|publisher=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;
;స్థానం, ఆకారం చూపు భౌగోళిక పటములు. 
&lt;!-- {{Maplink|frame=yes|frame-width=290|frame-height=300|frame-align=right|type=line|stroke-width=3
| id = Q643140|text= OSM పై  జాతీయ రహదారి 16, గతిశీలతకు పూర్తి తెర చిహ్నం నొక్కండి.}}   Commenting as not working due to wikimaps update --&gt;
ప్రదేశాల స్థానం చూపుటకు తొలిగా రేస్టర్, సాధారణ వెక్టర్ రూపంలో  స్థిర భౌగోళిక పటములు వాడేవారు.  2018 జూన్ లో అందుబాటులోకివచ్చిన కార్టోథిరియన్  పొడిగింత ద్వారా  [[ఓపెన్‌స్ట్రీట్‌మేప్(OSM)]] ఆధారిత గతిశీల పటములు  వాడుట వీలయ్యైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Interactive maps, now in your language|author=Joe Matazzoni  |url=https://diff.wikimedia.org/2018/06/28/interactive-maps-now-in-your-language/  |date=2018-06-28|publisher=Wikimedia}}&lt;/ref&gt; వీటిని తెవికీలో 2019 జూన్ లో వాడడం ప్రారంభమైంది.

==గణాంకాలు==
[[File:Telugu Wikipedia access by Unique Devices 201811.png|thumb|తెలుగు వికీపీడియా అభ్యర్థించే విశిష్ట పరికరాల గణాంకాలు 2018 నవంబరు వరకు, ([https://stats.wikimedia.org/#/te.wikipedia.org/reading/unique-devices/normal%7Cline%7C2-year%7C~total%7Cmonthly ఇటీవలి రెండు సంవత్సరాల డేటా])]]
నెలవారీగా వెల్లడించే సారాంశ గణాంకాల ఆధారంగా తెలుగు వికీ గురించి మరిన్ని వివరాలు తెలుసుకోవచ్చు.&lt;ref name=te_overview&gt;{{Cite web|title=Monthly Oveview(Telugu)|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/te.wikipedia.org|accessdate=23 Dec 2018|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/te.wikipedia.org|archive-date=24 January 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మరిన్ని వివరాల కొరకు,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Wikipedia at a glance|url=https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTE.htm|accessdate=23 Dec 2018|archive-date=4 అక్టోబరు 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181004042159/https://stats.wikimedia.org/EN/SummaryTE.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ఇతర భాషలతో పోల్చిచూడడం కొరకు గణాంకాలు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Wikipedia statistics|url=https://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm|accessdate=23 Dec 2018|archive-date=11 జూలై 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711204915/http://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; చూడవచ్చు. నెలవారీగా పేజీవీక్షణల వివరాలు &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Telugu Wikipedia pageviews (default:top)|url=https://tools.wmflabs.org/topviews/?project=te.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;date=last-month&amp;excludes=|accessdate=23 Dec 2018}}&lt;/ref&gt; అందుబాటులోవున్నాయి. భారతదేశ భాషల పేజీవీక్షణలు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Page Views for Wikipedia for India, All Platforms, Normalized|url=http://stats.wikimedia.org/EN_India/TablesPageViewsMonthlyCombined.htm|publisher=WMF|date=2014-01-30|accessdate=2014-02-01|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024112000/http://stats.wikimedia.org/EN_India/TablesPageViewsMonthlyCombined.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; కూడా చూడవచ్చు. తెలుగు వికీపీడియా అభ్యర్థించే విశిష్ట పరికరాలు 2018 ఆగస్టు 1 నాటికి 10 లక్షలు చేరాయి. 2018 నవంబరు పేజీ అభ్యర్ధనల గణాంకాల ప్రకారం, దేశాలవారీగా భారతదేశం, అమెరికా, హాంగ్‌కాంగ్, యునైటెడ్ కింగ్డమ్ మొదటి నాలుగు స్థానాలలో ఉన్నాయి.&lt;ref name=te_overview/&gt;

==తెవికీ మార్గ దర్శనం==
తెవికీలో ఉన్న వ్యాసాలను చేరుకోవటానికి శోధన పెట్టె, లింకులు, వ్యాసం చివర కనిపించే వర్గాలు, మార్గదర్శన పెట్టె ఉపయోగంగా ఉంటాయి. వీటిద్వారా కంప్యూటర్ పరిజ్ఞానం లేని వాళ్లుకూడా వారికి కావలసిన వ్యాసాలకు సునాయాసంగా చేరుకోవచ్చు.
{{మార్గదర్శిని}}

==తెవికీ సంస్థాగత స్వరూపం==
=== సభ్యులు, నిర్వాహకులు , అధికారులు ===
తెలుగు వికీపీడియాలో 2019 డిసెంబరు నెలాంత గణాంకాల ప్రకారం 93 లక్షల పేజీ వీక్షణలు, 16 లక్షల నిర్దిష్ట పరికరాల ద్వారా జరుగుతున్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=వికీపీడియావీక్షణలు|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/te.wikipedia.org|date=2020-01-03|website=|access-date=2018-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/te.wikipedia.org|archive-date=2020-01-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2019 నవంబరులో కొత్తగా 243 మంది నమోదు కాగా, కనీసం ఐదు సవరణలు చేసే సభ్యులు 71 మంది ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=తెలుగు వికీపీడియా ఎడిటర్ గణాంకాలు|url=https://stats.wikimedia.org/v2/#/te.wikipedia.org/contributing/new-registered-users/normal%7Cbar%7C1-year%7C~total%7Cmonthly|date=2019-01-03|website=|access-date=2018-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124235329/https://stats.wikimedia.org/v2/#/te.wikipedia.org/contributing/new-registered-users/normal%7Cbar%7C1-year%7C~total%7Cmonthly|archive-date=2020-01-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; సభ్యత్వానికి ఎటువంటి షరతులు నిబంధనలు ఉండవు. వ్రాయాలన్న కుతూహలం, కొంత భాషా పరిజ్ఞానం మాత్రమే అర్హత. సభ్యత్వం లేకున్నా రచనలు, దిద్దుబాట్లు ఎవరైనా చేయవచ్చు. కొత్తగా చేరిన సభ్యులకు సహాయంగా సాంకేతిక వివరణలనూ, విధానాలనూ తెలుసుకొనే విధంగా సులభ శైలిలో వివరించిన పాఠాలు సభ్యులందరికి అందుబాటులో ఉంటాయి. మొదటి పేజీలో వీటికి లింకులు ఉంటాయి. లింకుల వెంట పయనిస్తూ రచనలను కొనసాగించవచ్చు. ఖాతా తెరచి పనిచేసే సభ్యులు చేసే దిద్దుబాట్లను గణాంకాలు చూపిస్తూ ఉంటాయి. సభ్యులు చర్చల్లోనూ పాల్గొనవచ్చు, సలహాలు, సహాయం తీసుకోవచ్చు, అందించనూ వచ్చు.

ఆధారాలుంటే, అనంతమైన ఆకాశం నుండి మట్టి రేణువు వరకూ దేని గురించైనా ఏదైనా వ్రాయవచ్చు. అచ్చుతప్పులుంటే సరిదిద్ద వచ్చు. ప్రాజెక్టులుగా, వర్గాలుగా విడదీసి పనులు జరుగుతుంటాయి కనుక ఆసక్తి ఉన్న రంగంలో వ్రాసే వీలుంటుంది. విస్తారమైన సమాచారం ఉంటుంది కనుక చదివి తెలుసుకోవడమూ చక్కని అనుభవమే. సభ్యుల ఊహలకు ఇక్కడ తావులేదు. సమాచారానికి వాస్తవం, నిష్పాక్షికత ప్రధానం. ఇతర వికీపీడియాలనుండి నాణ్యత గల వ్యాసాలకు అనువాదాలను సమర్పించ వచ్చు. ఇతరుల రచనలను అనుమతి లేకుండా ప్రచురించకూడదు. రచనలనే కాకుండా, బొమ్మలనూ (చిత్రం), ఛాయా చిత్రాలను అప్ లోడ్ చేయవచ్చు. అవి చట్టపరమైన ఇబ్బందులు కలిగించనివి అయి ఉండాలి. వాటిని వివిధ వ్యాసాలలో వివరణ చిత్రాలుగా వాడుకొనే వీలుంది. రచనలను తెలుగులోనే చేయాలి. ఇతర భాషాపదాల వాడుకను ప్రోత్సహించడం లేదు. అనివార్య కారణాలలో మాత్రమే ఇతరభాషా పదాలను వాడటానికి అనుమతి ఉంటుంది.

సార్వజనీనమైనవి, సమాచార పూరితమైనవి, వాస్తవికతను ప్రతిబింబించేవి అయిన రచనలకు మాత్రమే తెలుగు వికీపీడియాలో స్థానం. అవాంఛనీయమైన రచనలను నిర్వాహకులు తొలగిస్తూ ఉంటారు. వారికి ఈ విషయంలో విశేష అధికారాలు ఉంటాయి. తొలగించడంతో పాటు సభ్యుల రచనలపై కొంతకాలం నిషేధం అమలవుతుంది.
దుశ్చర్య, అవాంఛనీయమైన రచనలను నియంత్రించడానికి ఈ విధానాలు పాటిస్తుంటారు; శిక్షలు అమలు చేస్తుంటారు.

నిర్వహణ కోసం తెవికీ సభ్యులలో కొందరిని నిర్వాహకులు, అధికారులుగా సభ్యులు ఎన్నుకుంటారు. తెవికీ [[వికీపీడియా:నిర్వాహకులు|నిర్వాహకుల]], [[వికీపీడియా :అధికారులు|అధికారుల]] వివరాలు చూడండి.

=== సభ్యులకు ప్రోత్సాహం ===
తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి ముఖ్య కారణం కొత్త సభ్యులను ప్రోత్సహించడం. కొత్త సభ్యులను ప్రోత్సహించడంలో సభ్యులు, నిర్వాహకులు, అధికారులు సైతం ఓర్పు నేర్పుతో వ్యవహరిస్తుంటారు. అత్యుత్సాహంతో కొత్తవారు చేసే పొరపాట్లను సరిచేస్తూ సూచనలు, సలహాలు అందిస్తూ ఉంటారు. కావలసిన సహాయం అందించడంలో అందరూ ఉత్సాహం చూపుతూనే ఉంటారు. సభ్యుల మధ్య ఉండే స్నేహపూరిత వాతావరణం కొత్త వారి ఆందోళనను ఒకింత తగ్గిస్తూ ముందుకు సాగేలా చేస్తుంది. మృదుమధురంగా సూచనలను అందించడం ఎక్కువమంది సభ్యుల పద్ధతులలో ఒకటి.

తెలుగు వికీపీడియా చేసే కృషికి గుర్తింపుగా సభ్యులు ఒకరికి ఒకరు [[వికీపీడియా:పురస్కారాలు|పతకాలు]] ప్రదానం చేస్తూ ఉంటారు. దిద్దుబాట్లు గణించి, కొన్ని ప్రాజక్టులలో సాధించిన విశేష కృషి, ఉపయోగకరమైన విషయాలు సమర్పించినప్పుడు పతకాలు ఇచ్చి ప్రోత్సహిస్తుంటారు. ఈ పతకాలు ఇవ్వడానికి ప్రత్యేక అర్హతలు అవసరం లేదు. సభ్యులు ఎవరైనా ఎవరికైనా వారు గుర్తించిన సభ్యుల కృషికి తగినట్లు పతకాలు సమర్పించ వచ్చు.

=== చర్చలు ===
ప్రతి పేజీకి ఒక చర్చాపేజి ఉంటుంది. వ్యాసానికి సంబంధించి ఆ చర్చాపేజీలో ఎవరైనా తమ అభిప్రాయాలను వెలిబుచ్చవచ్చు; రచయిత నుండి సమాధానం పొందవచ్చు. వ్యాసం పై అభిప్రాయం అక్కడ జత చేయవచ్చు. సభ్యుని పేజీలో ఒక చర్చాపేజీ ఉంటుంది. దానిలో సభ్యునితో అనేక విషయాల పై చర్చించవచ్చు. అభినందనలు, ప్రశంసలు, నెనర్లు (ధన్యవాదాలు) కూడా అక్కడ చోటు చేసుకుంటూ ఉంటాయి. రచ్చబండ- ఇది తెలుగు వికీపీడియా సభ్యుల అభిప్రాయవేదిక. సభ్యులందరి సలహాలూ, సంప్రదింపులూ, సందేహాలూ ఇక్కడ చోటు చేసుకుంటాయి. తెవికీ అభివృద్ధికి తీసుకోవలసిన చర్యలకు ఇది ప్రధానమైన నెలవు.

=== ప్రచారం ===
తొలిగా బ్లాగరుల సమావేశాలు, ఆ తరువాత [[వికీపీడియా:తెవికీ అకాడమీ|తెవికీ అకాడమీ]], వార్షిక పుస్తకప్రదర్శనల ద్వారా, అనుబంధ సంస్థల ద్వారా శిక్షణ, ప్రచార కార్యక్రమాల వలన, పత్రికలలో వచ్చిన ప్రత్యేక వ్యాసాల ద్వారా తెవికీ ప్రచారం జరుగుతున్నది&lt;ref name=&quot;Eenadu&quot;&gt;{{cite web |title= మన తెలుగు వెబ్ లో బహుబాగు|publisher=ఈనాడు |url=https://archive.org/details/eenadusundayfeb2008telugubloggers|date=2008-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=వెబ్ లో తెలుగు వెలుగు|author=అరుణ పప్పు|publisher=ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారం|date=2009-01-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Telugu Wiki crosses 50,000 articles|first=Manasa|last=Mohan|url=http://ibnlive.in.com/news/telugu-wiki-crosses-50000-articles/243450-60-121.html|archive-date=2014-08-26|publisher=IBN|date=2012-03-30|access-date=2013-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826031158/http://ibnlive.in.com/news/telugu-wiki-crosses-50000-articles/243450-60-121.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teluguvelugu2018&quot; /&gt; హైదరాబాదు నగరంలో ప్రతిఏటా జరుగుతున్న హైదరాబాదు పుస్తక ప్రదర్శనలో 2008 నుండి ప్రతి సంవత్సరం ఈ-తెలుగు సంస్థతో కలిసి తెలుగు వికీపీడియన్లు వికీపీడియా ప్రచారం కోసం ప్రత్యేకంగా ఒక స్టాల్ ఏర్పాటుచేస్తున్నారు. వికీపీడియాలో తెలుగులో సమాచారం పెంపొందిపచేయడంలో మరింత ఎక్కువ మందిని భాగస్వాములుగా చేసే లక్ష్యంతో ఏర్పాటుచేస్తున్న ఈ స్టాల్ కు 2019 నుండి [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]], [[తెలంగాణ డిజిటల్ మీడియా|తెలంగాణ ప్రభుత్వ డిజిటల్ మీడియా విభాగం]] సహకారం అందిస్తున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://telugu.asianetnews.com/telangana/telugu-wikipedia-stall-opening-at-hyderabad-book-fair-telangana-r4ec2i|title=హైదరాబాద్ బుక్ ఫెయిర్ లో తెలుగు వికీపీడియా స్టాల్ ప్రారంభం..|last=sumabala|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=te|access-date=2021-12-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.sakshi.com/news/telangana/jayesh-ranjan-opens-telugu-wikipedia-stall-hyderabad-book-fair-148394|title=Jayesh Ranjan Opens Telugu Wikipedia Stall at Hyderabad Book Fair|date=2021-12-19|website=Sakshi Post|language=en|access-date=2021-12-26|archive-date=2021-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226115733/https://english.sakshi.com/news/telangana/jayesh-ranjan-opens-telugu-wikipedia-stall-hyderabad-book-fair-148394|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===సమావేశాలు===
క్రియాశీలంగా ఉండే వికీపీడియా సభ్యులు హైద్రాబాదు లాంటి నగరాలలో ప్రతి నెలా సమావేశాలు నిర్వహించి కొత్త సాంకేతికతలు, ప్రాజెక్టుల గురించి చర్చిస్తారు. దేశంలో జరిగే సోదర భాష ప్రాజెక్టుల సమావేశాలలో, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ నిర్వహించే సాంకేతిక సదస్సులలో పాల్గొనటం, అలాగే వికీమీడియా ఫౌండేషన్ ప్రతిసంవత్సరం ప్రపంచంలో వివిధ నగరాలలో నిర్వహించే [[వికీమేనియా]] అనే అంతర్జాతీయ సమావేశానికి హాజరయి వికీపీడియా అభివృద్ధికి జరుగుతున్న చర్యలను తెలుసుకొని తదుపరి తెలుగు వికీ ప్రాజెక్టులలో అమలు చేయడానికి సహకరిస్తారు.
===వికీప్రాజెక్టులు===
సభ్యులు తమకు ఆసక్తి గల విషయాలను నిర్దిష్ట కాలంలో అభివృద్ధి చేయాలనుకున్నప్పుడు, ఇతర సభ్యుల సహకారంతో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు|ప్రాజెక్టు]] రూపంలో నిర్వహించుతారు.  వీటికి నిధులు అవసరమనుకుంటే వికీమీడియా ఫాండేషన్ ను లేక వికీమీడియా ఫౌండేషన్ అనుదానం పొందే సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నెట్ అండ్ సొసైటీ ని అభ్యర్ధించవచ్చు.

==భౌతిక సంస్థలు==
===వికీమీడియా భారతదేశం, సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నెట్ అండ్ సొసైటీ-బెంగుళూరు===
[[వికీమీడియా ఫౌండేషన్#వికీమీడియా భారతదేశం|వికీమీడియా భారతదేశం]] 2011 జనవరి నుండి పని ప్రారంభించింది. వివిధ కార్యక్రమాల ద్వారా వికీపీడియా, సోదర ప్రాజెక్టులపై అవగాహన పెంపొందించడానికి కృషి చేసింది. నగర, భాషా ప్రత్యేక ఆసక్తి జట్టుల ద్వారా కార్యక్రమాలను దేశమంతటా విస్తరించింది. అయితే విదేశీ ద్రవ్యం పొందేందుకు అవసరమైన చట్టపరమైన ఇబ్బందుల వలన, నేరుగా సెంటర్ ఫర్ ఇంటర్నెట్ అండ్ సొసైటీ (సిఐఎస్) ద్వారా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలు, ఇతర చర్యల వలన &quot;వికీమీడియా భారతదేశం&quot; బలపడలేదు. కాలేకపోయింది. ఇతర కారణాల వలన సోదర సంస్థగా కొనసాగుటకు కావలసిన నిబంధనలను పాటించలేకపోయింది. 2019 సెప్టెంబరు 14 నుండి అమలు అయ్యేటట్లు &quot;వికీమీడియా భారతదేశం&quot; గుర్తింపును వికీమీడియా ఫౌండేషన్ రద్దుచేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Derecognition of Wikimedia India|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2019-07-31/News_and_notes#Derecognition_of_Wikimedia_India|accessdate=2019-10-22|publisher=Wikipedia Signpost|date=2019-07-31}}&lt;/ref&gt; [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/సిఐఎస్-ఎ2కె|సిఐఎస్]] సంస్థ వికీమీడియా ఫౌండేషన్ అనుదానంతో భారతదేశంలో వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేస్తున్నది.  తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికై ప్రత్యేక ఉద్యోగిని నియమించటం ద్వారా 2013 నుండి 2019 జూలై వరకు కృషి జరిగింది.

===ఇతర సంస్థలు===
2019లొ ఆగష్టులో ఐఐఐటి హైదరాబాదు సంస్థ కేంద్ర శాస్త్ర, విజ్ఞాన శాఖ, ఎలెక్ట్రానిక్స్, సమాచార సాంకేతికత శాఖల సహాయంతో ప్రాజెక్టు తెలుగువికీ ప్రారంభించింది. ఆరేళ్లలో  తెలుగు వికీ వ్యాసాలను అప్పటి 71,000 స్థాయినుంచి 30 లక్షలకు పెంచాలన్న లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అమ్మ భాషకు.. అక్షర తిలకం |url=https://www.eenadu.net/archivespage/archivenewsdetails/179072/25-08-2019/home|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190827005356/https://www.eenadu.net/archivespage/archivenewsdetails/179072/25-08-2019/home|archivedate=2019-08-27|publisher=ఈనాడు}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indicwiki Project India|url=https://indicwiki.iiit.ac.in/|accessdate=2021-12-26|publisher=IIIT, Hyderabad|archive-date=2022-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206060748/https://indicwiki.iiit.ac.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; దీనిలో భాగంగా ప్రయోగశాల వికీపీడియా ప్రాజెక్టును తెలుగు వికీపీడియా నకలుగా ప్రారంభించి  ఔత్సాహికులకు శిక్షణ ఇచ్చి యంత్రసహాయంతో వ్యాసాలు చేర్చుతున్నారు. 2021 డిసెంబర్ చివరలో సుమారు 20,000 పేజీలు మాత్రమే ఆదార.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Indicwiki Project statistics|url=https://tewiki.iiit.ac.in/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81|accessdate=2021-12-26|publisher=IIIT, Hyderabad|archive-url=https://web.archive.org/web/20211226013223/https://tewiki.iiit.ac.in/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%97%E0%B0%A3%E0%B0%BE%E0%B0%82%E0%B0%95%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81|archive-date=2021-12-26|url-status=dead|website=}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రాజెక్టుకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం సహకరిస్తున్నది.

== సోదర ప్రాజెక్టులు ==
[[meta:|మెటా-వికీ]], [[C:|కామన్స్]], [[విక్షనరీ]], [[వికీబుక్స్]], [[వికీకోట్]],[[వికీసోర్స్]] మొదలైనవి తెలుగు వికీపీడియా సోదర ప్రాజెక్టులు.
* మెటా-వికీ దీనిలో వికీ ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన విషయాలు చర్చిస్తారు.
* వికీసోర్స్‌లో సార్వజనీయమైన రచనలను మూలరూపంలో భద్రపరుస్తారు. ఉదాహరణకు శతకములు, పురాణములు, వేదములు మొదలైనవి. ఈ పనులు ప్రణాలికాబద్దంగా చేస్తారు.
* కామన్స్ లో తెలుగు వికీపీడియాకు ఉపయోగపడే చిత్రాలు, ఛాయాచిత్రాలు, దృశ్య శ్రవణమాధ్యమాలను భద్రపరుస్తారు. ఇవి ఏ వికీప్రాజెక్టులోనైనా వాడుకోవచ్చు
* వికీబుక్స్ లో అందరూ కలిసి రూపొందించే పాఠ్యపుస్తకాలుంటాయి.
* విక్షనరీలో తెలుగుపదాలకు అర్థాలు, బహువచనాలు, ఇతర భాషానువాదాలు, వ్యాకరణ వివరాలు ఒక్కొక్క పదానికి ఉంటాయి.
* వికీకోట్‌లో ప్రముఖుల వ్యాఖ్యలు ఉంటాయి.

==గుర్తింపులు==
&quot;ఉత్సాహం, చొరవ ఉండి, కొద్దిమందే అయినా చేయి చేయి కలిపితే సాధించగల అద్భుతానికి 'తెలుగు వికీపీడియా' మచ్చుతునక&quot; అని ప్రముఖ మాధ్యమాల యజమాని, సంపాదకుడు [[రామోజీరావు]] కొనియాడాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ramojifoundation.org/flipbook/201302/magazine.html#/4|title=నడుద్దాం తెలుగులోకి ..వెలుగులోకి.. (తెలుగు వెలుగు, ఫిబ్రవరి 2013 సంపాదకీయం)|author=రామోజీరావు|date=2013-02-01|website=|publisher=రామోజీ ఫౌండేషన్|url-status=dead|accessdate=2014-02-01|archive-date=2014-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012184048/http://ramojifoundation.org/flipbook/201302/magazine.html#/4}}&lt;/ref&gt;
===అంతర్జాతీయ వికీపోటీలలో గుర్తింపు ===
వికీపీడియాలోని వ్యాసాలు చిత్రాలు చేర్చటం ద్వారా అభివృద్ధి పరచేందుకు  ఏటా జులై, ఆగస్టు నెలల్లో పోటీ జరుగుతుంది.  ‘[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021| 2021 వికీపీడియా పేజెస్‌ వాంటింగ్‌ ఫొటోస్‌’]] పోటీలో రెండు నెలలపాటు తెలుగు వికీపీడియన్లు 28,605 వ్యాసాలకు ఫొటోలు, మ్యాపులు ఎక్కించటం ద్వారా ప్రపంచ వికీపీడియాలలో తెలుగు వికీపీడియా మూడో స్థానంలో నిలిచింది.&lt;ref name=&quot;Telugu Wikipedia: వికీపీడియాల్లో ‘తెలుగు’కు మూడో స్థానం&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=హైదరాబాదు |title=Telugu Wikipedia: వికీపీడియాల్లో ‘తెలుగు’కు మూడో స్థానం |url=https://www.eenadu.net/latestnews/telugu-news-Telugu-Wikipedia-ranks-third-in-all-Wikipedia/1600/121184088 |accessdate=7 September 2021 |work=EENADU |date=7 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210907061018/https://www.eenadu.net/latestnews/telugu-news-Telugu-Wikipedia-ranks-third-in-all-Wikipedia/1600/121184088 |archivedate=7 September 2021 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== ప్రత్యేకతలు ==

* 2022 డిసెంబరు నాటికి 80వేలకు పైగా వ్యాసాలు తెవికీ చేరాయి. తెలుగు రాష్ట్రాలకు చెందిన 26,811 వేల గ్రామాల, 1277 మండలాలకు చెందిన పేజీలు అందుబాటులో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-01-12|title=లక్ష్య సాధకులు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Nalgonda/534/123007263|archive-url=https://web.archive.org/web/20230112055931/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Nalgonda/534/123007263|archive-date=2023-01-12|access-date=2023-01-12|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt; 2016లో తెలంగాణ, 2022లో ఏపీలో జరిగిన జిల్లాలు, మండలాల పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత సమాచారం సైతం అందుబాటులో ఉంది. సినిమాలకు సంబంధించి దాదాపు ఏడువేల వ్యాసాలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2022-12-23|title=20వ వసంతంలోకి తెలుగు వికీపీడియా|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122238812|archive-url=https://web.archive.org/web/20221223043907/https://www.eenadu.net/telugu-news/ap-top-news/general/2501/122238812|archive-date=2022-12-23|access-date=2022-12-23|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Today|first=Telangana|date=2022-12-24|title=Telugu Wikipedians to celebrate 19th anniversary of its founding on December 25|url=https://telanganatoday.com/telugu-wikipedians-to-celebrate-19th-anniversary-of-its-founding-on-december-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224093606/https://telanganatoday.com/telugu-wikipedians-to-celebrate-19th-anniversary-of-its-founding-on-december-25|archive-date=2022-12-24|access-date=2022-12-24|website=Telangana Today}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
*[[వికీపీడియా:ఏకవచన ప్రయోగం]] (తెవికీలో ఏకవచన ప్రయోగం గత కాలపు  విజ్ఞానసర్వస్వాల శైలిపై ఆధారపడింది అని వివరించే వ్యాసం) 	
*[[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట (2014 ఇ-పుస్తకం)]]
*[[వికీమీడియా ఫౌండేషన్#వికీమీడియా భారతదేశం|వికీమీడియా భారతదేశం]]
*[[వికీపీడియా:ప్రసార మాధ్యమాల్లో తెలుగు వికీపీడియా|ప్రసార మాధ్యమాల్లో తెలుగు వికీపీడియా]]
*[[వికీపీడియా:వికీపీడియా - స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వము|పత్రికాశైలిలో రాసిన వికీపీడియా వ్యాసము (2013తెలుగు వికీపీడీయా మహోత్సవము సందర్భముగా)]]
*[[వికీపీడియా:తెలుగు వికీపీడియా|తెలుగు వికీపీడియాలో సంవత్సరాల వారీగా అభివృద్ధి]]
*[[వికీపీడియా:వికీపీడియా మైలురాళ్ళు]]

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

{{DEFAULTSORT:తెలుగు వికీపీడియా}}
[[వర్గం:విజ్ఞాన సర్వస్వము]]
[[వర్గం:వివిధ భాషల వికీపీడియాలు]]
[[వర్గం:భాష]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>cbyplevz24uy94658nhmi046fybnny0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జెట్టిపాలెం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70779</id>
    <revision>
      <id>4953927</id>
      <parentid>4130449</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రెంటచింతల మండలం లోని రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:రెంటచింతల మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12711" sha1="qflfb2skvckdx7xux16zdwtgx5gv98e" xml:space="preserve">{{Infobox Settlement|
‎|name = జెట్టిపాలెం
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవెన్యూయేతర గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|image size = 
|image_caption = 
|image_map = 
|map size = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_map size =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = ఆంధ్ర ప్రదేశ్
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = 
|pushpin_map size = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[రెంటచింతల మండలం|రెంటచింతల]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name =  శ్రీ జఠావతు మంగ్లా నాయక్
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|population_blank1 = 
|population_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|population_blank2 = 
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య
|population_blank3 = 
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2011
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd          = 16.599741
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          = 79.499915
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 522421
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 08642
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}

'''జెట్టిపాలెం''', [[పల్నాడు జిల్లా]], [[రెంటచింతల మండలం|రెంటచింతల మండలానికి]] చెందిన గ్రామం.

==గ్రామంలో విద్యా సౌకర్యాలు==
===ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల=== 
[[బెల్లంకొండ]] గ్రామానికి చెందిన మామిడి బేబీరాణి, ఇంటర్, డి.ఎడ్., చదివి నాలుగు సంవత్సరాలుగా ఈ పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయు రాలిగా పనిచేస్తున్నారు. ఈమె పలకా, బలపాలతోగాక, బొమ్మలతో విద్యాబోధన చేయుచూ, పాఠ్యాంశాలపై విద్యార్థులకు ఆసక్తిని కలిగించు చున్నారు. చెరువు మట్టితో కూరగాయలు, వివిధ రకాల పండ్లు, జంతువులు, పెన్సిల్ పొట్టుతో పుష్పాలు, చీపురుపుల్లలతో పశువుల పాక, ప్రభ, ఐస్ పుల్లలతో ఇళ్ళు, రాళ్ళతో సీతాకోకచిలుకలు వగైరాలను తయారు చేయించారు. ఆధ్యాత్మిక చింతన పెంచేవిధంగా మట్టితో వినాయక ప్రతిమలను తయారుచేసారు. ఉపాధ్యాయురాలు చేస్తున్న పనిని గమనించిన విద్యార్థులు, బొమ్మల తయారీపై ఆసక్తి పెంచుకుంటున్నారు.తరగతి గదులపై బొమ్మలు, బెలూన్లు, అంకెలు, ఇంగ్లీషు పదాలు, గుణింతాలు, విద్యపై ఆసక్తిపెంచే నినాదాలు, రంగులతో వ్రాయుచూ విద్యార్థులకు చదువుపై ఆసక్తిని పెంచేటందుకు కృషిచేస్తున్నారు. వీరికి కావలసిన నిధులను, ప్రధానోపాధ్యాయురాలు ట్.ఎల్.ఎం. నిధులనుండి సమకూర్చడం విశేషం. [3]

==గ్రామ పంచాయతీ==
2013 [[జూలై]]లో ఈ గ్రామ పంచాయతీకి జరిగిన ఎన్నికలలో జఠావతు మంగ్లా నాయక్, [[సర్పంచి]]గా, 160 ఓట్ల మెజారిటీతో, ఎన్నికైనాడు.

==దర్శనీయ ప్రదేశాలు/దేవాలయాలు==
[[దస్త్రం:Satrasala 23.JPG|thumb|right|సత్రశాల దేవాలయం]]

===శ్రీ బంగారు మైసమ్మ ఆలయం===
ఈ ఆలయంలో అమ్మవారి వార్షిక ఉత్సవాలు, 2015, మే నెల-10వ తేదీ ఆదివారంనాడు ఘనంగా నిర్వహించారు. అమ్మవారిని దర్శించుకొనుటకై, పలు గ్రామాలనుండి భక్తులు, ఉదయాన్నే పెద్దసంఖ్యలో తరలి వచ్చారు. ఉత్సవాల సందర్భంగా ఆలయాన్ని అందంగా అలంకరించారు. విద్యుత్తు తోరణాలు ఏర్పాటుచేసారు. భక్తులు మొక్కులు తీర్చుకున్నారు. [5]

===[[సత్రశాల]]===
పల్నాడులో వీరభాగవతక్షేత్రమని విఖ్యాతి పొందిన [[సత్రశాల]] గుంటూరుజిల్లాలో ప్రముఖ శైవ క్షేత్రంగా వెలుగొందుతుంది. శ్రీ గంగా భ్రమరాంబ సమేత మల్లికార్జునస్వామి కొలువైన ఈ పుణ్యక్షేత్రం జెట్టిపాలెంకు అతి సమీపంలో ఉంది.

===మినీ (రివర్సబుల్) జలవిద్యుత్తు కేంద్రం=== 
నాగార్జునసాగరు ప్రాజక్టుకు దిగువన, 24 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న జెట్టిపాలెం గ్రామ సమీపంలో, ఒక టెయిల్ పాండ్ డ్యాం మరియూ ఒక మినీ జలవిద్యుత్తు కేంద్రం, నిర్మాణంలో ఉన్నాయి. 20 క్రస్ట్ గేట్లతో నిర్మిస్తున్న ఈ డ్యాంలో, 7 టి.ఎం.సి. ల నీటి నిల్వకు అవకాశం కల్పించుచున్నారు. విద్యుదుత్పత్తి కేంద్రంలో, ఒక్కొక్కటీ 25 మెగావాట్ల సామర్థ్యం గల రెండు యూనిట్ల ద్వారా, 50 మెగావాట్ల విద్యుత్తు ఉత్పత్తి చేయుదురు. 2006లో, 464 కోట్ల రూపాయల అంచనా వ్యయంతో నిర్మాణం ప్రారంభమయిన ఈ ప్రాజెక్టు, ఇప్పుడు నిర్మాణం పూర్తి అయి, విద్యుదుత్పాదనకు సిద్ధంగా ఉంది. మొత్తం రు. 950 కోట్లతో ఈ ప్రాజెక్టు నిర్మాణం పూర్తి అయినది. జూలై-2016 లో ప్రారంభించెదరు.

నాగార్జునసాగరు ప్రాజెక్టు నిర్మాణ సమయంలో నిర్మించిన రెండు రివర్సబుల్ టర్బైన్ల ద్వారా, ఇక్కద టెయిల్ పాండులో నిలువచేసిన నీటితో విద్యుదుత్పత్తి చేసెదరు. విద్యుత్తు గిరాకీ లేని సమయంలో, ఈ నీటిని, సాగరు జలాశయంలోనికి తిరిగి వెనుకకు పంపించెదరు. గిరాకీ ఉన్న సమయంలోనే ఇక్కడ విద్యుదుత్పత్తి చేసెదరు.

===సౌర విద్యుత్తు కేంద్రం=== 
జెట్టిపాలెం గ్రామ రెవెన్యూ పరిధిలో, నాగార్జునసాగర్ టైల్ పాండుని ఆనుకునే, 181 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో, సాగుకు అవకాశంలేని రాళ్ళతో నిండిన భూమిలో, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర విద్యుత్తు ఉత్పత్తి సంస్థ (APGENCO) ఆధ్వర్యంలో 30 మెగావాట్ల సామర్ధ్యంతో ఒక సౌర విద్యుత్తు కేంద్రాన్ని దశలవారీగ నిర్మించడానికి ప్రభుత్వం నిర్ణయం తీసికొన్నది.

===పరాశక్తి సిమెంట్ కర్మాగారం===

==గ్రామంలో ప్రధాన పంటలు==
[[వరి]], అపరాలు, కూరగాయలు

==గ్రామంలో ప్రధాన వృత్తులు==
[[వ్యవసాయం]]

==గ్రామ ప్రముఖులు==
===గుండా సైదయ్య, స్వాతంత్రసమరయోధులు===
మహాత్మా గాంధీ రెంటచింతలలో పర్యటించి నపుడు, వీరు ఆయన ఉపన్యాసానికి ఆకర్షితుడై, పల్నాట జరిగిన పలు స్వాతంత్ర్య పోరాటాలలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. సత్రశాల పుణ్యక్షేత్రంలో ఆర్యవైశ్యుల ఆధ్వర్యంలో నిర్మించిన అన్నదానసత్రానికి 20 సంవత్సరాలు అధ్యక్షులుగా సేవలందించారు. పల్నాట అన్నిదేవాలయాలలో నిర్వహించు ఉత్సవాలలో పాల్గొని సీతారామ భజన బృందం అధ్యక్షులుగా భక్తిని చాటే భజనలు, కీర్తనలు ఆలపించేవారు. వీరు 95 సంవత్సరాల వయస్సులో, 2017, ఫిబ్రవరి-27న అనారోగ్యంతో శివైక్యం చెందినారు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

[[వర్గం:రెంటచింతల మండల రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>qflfb2skvckdx7xux16zdwtgx5gv98e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హిందుస్తానీ భాష</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83770</id>
    <revision>
      <id>4954043</id>
      <parentid>4952638</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T07:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saroj</username>
        <id>63858</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-47943-26|~2026-47943-26]] ([[User talk:~2026-47943-26|చర్చ]]) చేసిన మార్పులను [[User:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] చివరి కూర్పు వరకు తిరగ్గొట్టారు.</comment>
      <origin>4787704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4287" sha1="jvkoxlx0vdbzzyk93u7tpxc8ur9ixft" xml:space="preserve">{{మూలాలు సమీక్షించండి}}[[File:Term Hindustani in Deva Nagri and in Nastaleq.jpg|354x354px|thumb|హిందుస్తానీ భాష - లిపులు]]
'''హిందుస్తానీ''': (Hindustani Language) భారత దేశంలో మెజారిటీ ప్రజల భాష '''హిందుస్తానీ''' . అది లిపుల్ని బట్టి హిందీ ఉర్దూ భాషలుగా చీలింది. [[హిందీ]] , [[సంస్కృతము]], [[పర్షియన్]], [[అరబిక్]], [[టర్కీ|టర్కిష్]] పదాలు కలిసి [[ఉర్దూ భాష]] ఇండియా లోనే పుట్టింది. హిందీ ఉర్దూ ప్రజలిద్దరికీ వాడుక భాష మటుకు ఒకటే హిందుస్తానీ&lt;ref&gt;The Oxford English Dictionary&lt;/ref&gt;. 

[[బాలీవుడ్|హిందీ సినిమా]]లలో ఈ హిందుస్తానీ భాషే రాజ్యమేలుతోంది. హిందీ, ఉర్దూ ఒకటే భాష. కొందరు పండితులు వారి వారి మతాల ప్రత్యేకగుర్తింపు కోసం హిందుస్తానీకి సంస్కృతపదాలు ఎక్కువ కలిపితే హిందీ గానూ, ఫారశీ పదాలు ఎక్కువగా కలిపితే ఉర్దూ గానూ మారుతుంది. ఈ రెండు భాషలకూ సొంత లిపులు లేవు. అరువుతెచ్చుకున్న దేవనాగరి పర్షియన్ లిపుల్లో వ్రాస్తారు. ఈ రెంటినీ ఇంగ్లీషు లిపిలో రాస్తే ఒకే భాషగా తేల్తాయి. ఉర్దూ అంటేనే సంతలో జనం మాట్లాడే సామాన్య భాష. పార్లమెంటులో అధికారభాషను ప్రకటించే విషయంలో జరిగిన ఓటింగ్ లో హిందీ ఉర్దూ భాషలకు సమానంగా ఓట్లొచ్చాయి, రాష్ట్రపతి రాజేంద్రప్రసాద్ గారు వేసిన ఒక్క అనుకూల ఓటుతో హిందీ భాష ఆమోదం పొందింది. వాస్తవానికి సాధారణ ప్రజలు మాట్లాడేది హిందుస్తానీ భాషే. ఫార్శీ లిపిలో రాస్తే ఉర్దూ, దేవనాగరి లిపిలో రాస్తే హిందీ అవుతాయి.

== ఇవీ చూడండి ==
* [[లిపి]]
* [[హిందీ]]
* [[దేవనాగరి]]
* [[అరబ్బీ భాష|అరబ్బీ]]
* [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
== బయటి లింకులు ==
* Shakespear, John. [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/shakespear/ A Dictionary, Hindustani and English.] 3rd ed., much enl. London: Printed for the author by J.L. Cox and Son: Sold by Parbury, Allen, &amp; Co., 1834.
* [http://encyclopedia.jrank.org/HIG_HOR/HINDOSTANI_properly_Hindustani_.html Encyclopedia Britannica, 11th Edition: Hindostani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303204628/http://encyclopedia.jrank.org/HIG_HOR/HINDOSTANI_properly_Hindustani_.html |date=2016-03-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20030217173457/http://members.aol.com/yahyam/hindustani.html Hindi, Urdu, Hindustani, ''khaRî bolî'']
* [https://web.archive.org/web/20020415084142/http://www.geocities.com/sikmirza/arabic/hindustani.html Hindi-Urdu FAQ]
* [http://www.languageinindia.com/march2003/hindustani.html Hindustani as an anxiety between Hindi-Urdu Commitment]
{{ఇండో-ఇరానియన్ భాషలు}}
{{భారతీయ భాషలు}}
[[వర్గం:భారతీయ భాషలు]]</text>
      <sha1>jvkoxlx0vdbzzyk93u7tpxc8ur9ixft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జస్పాల్ రాణా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84425</id>
    <revision>
      <id>4954088</id>
      <parentid>4866063</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13562" sha1="j7dh0zauqlv75i8z2o1or7d6znwh422" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = జస్పాల్ రాణా
| honorific_suffix = OLY
| image = Shri Jaspal Rana (ONGC), Shooter, in 2007 (cropped).jpg
| caption = 2007 లో రాణా
| birth_name = 
| birth_date = 28 June 1976
| birth_place = [[ఉత్తరకాశీ]], [[ఉత్తరాఖండ్]]
| death_date = {{death date and age|2026|06|12|1976|06|28|df=yes}}
| nationality = [[భారతీయుడు]]
| ethnicity = 
| Religion = 
| citizenship = 
| other_names = 
| height = {{convert|175|cm|ftin|abbr=on}}
| weight = 
| spouse = ఆరుషీ వర్మ
| country = [[భారతదేశం]]
| sport = షూటింగ్
| event = [[10 metre air pistol]]&lt;br&gt;[[25 metre center-fire pistol]]&lt;br&gt;[[25 metre standard pistol]]
| coaching = [[మను భాకర్]]
| medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Shooting sports|shooting]]}} [[File:Shooting pictogram.svg|30px]]
{{Medal|Country|{{IND}}}}
{{MedalCount
| total = yes
| [[Asian Games]]
| 4
| 2
| 2
| [[Commonwealth Games]] 
| 9
| 4
| 2
| [[Asian Shooting Championships|Asian Championships]]
| 1
| 0
| 1
|[[ISSF Junior World Championships|World Junior Championships]]
| 1
| 0
| 0
}}
{{MedalCompetition|[[Asian Games]]}}
{{MedalGold| [[1994 Asian Games|1994 Hiroshima]] | [[Shooting at the 1994 Asian Games – Men's 25 metre center fire pistol|25 m center fire pistol]]}}
{{MedalGold| [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Shooting at the 2006 Asian Games – Men's 25 metre center fire pistol|25 m center fire pistol]]}}
{{MedalGold| [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Shooting at the 2006 Asian Games – Men's 25 metre center fire pistol team|25 m center fire pistol team]]}}
{{MedalGold| [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Shooting at the 2006 Asian Games – Men's 25 metre standard pistol|25 m standard pistol]]}}
{{MedalSilver| [[1998 Asian Games|1998 Bangkok]] | [[Shooting at the 1998 Asian Games – Men's 25 metre center fire pistol|25 m center fire pistol]]}}
{{MedalSilver| [[2006 Asian Games|2006 Doha]] | [[Shooting at the 2006 Asian Games – Men's 25 metre standard pistol team|25 m standard pistol team]]}}
{{MedalBronze| [[1994 Asian Games|1994 Hiroshima]] | [[Shooting at the 1994 Asian Games – Men's 25 metre center fire pistol team|25 m center fire pistol team]]}}
{{MedalBronze| [[1998 Asian Games|1998 Bangkok]] | [[Shooting at the 1998 Asian Games – Men's 25 metre center fire pistol team|25 m center fire pistol team]]}}
{{MedalCompetition|[[Commonwealth Games]]}}
{{MedalGold | [[1994 Commonwealth Games|1994 Victoria]] | [[1994 Commonwealth Games#Pistol|25m centre fire pistol]]}}
{{MedalGold | [[1994 Commonwealth Games|1994 Victoria]] | [[1994 Commonwealth Games#Pistol|25m centre fire pistol pairs]]}}
{{MedalGold| [[1998 Commonwealth Games|1998 Kuala Lumpur]] | [[Shooting at the 1998 Commonwealth Games|25m centre fire pistol]]}}
{{MedalGold| [[1998 Commonwealth Games|1998 Kuala Lumpur]] | [[Shooting at the 1998 Commonwealth Games|25m centre fire pistol pairs]]}}
{{MedalGold| [[2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]] | [[Shooting at the 2002 Commonwealth Games|25m centre fire pistol]]}}
{{MedalGold| [[2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]] | [[Shooting at the 2002 Commonwealth Games|25m centre fire pistol pairs]]}}
{{MedalGold| [[2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]] | [[Shooting at the 2002 Commonwealth Games|25m standard pistol]]}}
{{MedalGold| [[2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]] | [[Shooting at the 2002 Commonwealth Games|25m standard pistol pairs]]}}
{{MedalGold| [[2006 Commonwealth Games|2006 Melbourne]] | [[Shooting at the 2006 Commonwealth Games|25m centre fire pistol pairs]]}}
{{MedalSilver | [[1994 Commonwealth Games|1994 Victoria]] | [[1994 Commonwealth Games#Pistol| 10m air pistol]]}}
{{MedalSilver| [[1998 Commonwealth Games|1998 Kuala Lumpur]] | [[Shooting at the 1998 Commonwealth Games|10m air pistol]]}}
{{MedalSilver| [[1998 Commonwealth Games|1998 Kuala Lumpur]] | [[Shooting at the 1998 Commonwealth Games|10m air pistol pairs]]}}
{{MedalSilver| [[2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]] | [[Shooting at the 2002 Commonwealth Games|10m air pistol pairs]]}}
{{MedalBronze | [[1994 Commonwealth Games|1994 Victoria]] | [[1994 Commonwealth Games#Pistol| 10m air pistol pairs]]}}
{{MedalBronze| [[2002 Commonwealth Games|2002 Manchester]] | [[Shooting at the 2002 Commonwealth Games|10m air pistol]]}}
{{MedalCompetition|[[Asian Shooting Championships|Asian Championships]]}}
{{MedalGold| 1995 Jakarta| 25 m standard pistol}}
{{MedalBronze| 2000 Langkawi| 25 m center-fire pistol}}
{{MedalCompetition|[[ISSF Junior World Championships|World Junior Championships]]}}
{{MedalGold| 1994 Milan | 25 m standard pistol}}
| module2 = {{Infobox officeholder|embed=yes
| party         =  [[Indian National Congress]]
}}
}}

'''జస్పాల్ రాణా''' ([[1976]] [[జూన్ 28]] - జూన్ 12, 2026) భారతదేశానికి చెందిన ప్రముఖ షూటింగ్ క్రీడాకారుడు. ఇతడు ముఖ్యంగా 25 మీటర్ల సెంటర్ ఫైర్ పిస్టల్ విభాగంలో ప్రసిద్ధుడు. [[1994]] [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడలలో]], [[2006]] కామన్వెల్త్ క్రీడలలో, 2006 [[ఆసియా క్రీడలు|ఆసియా క్రీడల]]లో షూటింగ్‌లో స్వర్ణపతకాలను సాధించాడు. [[డెహ్రాడూన్]] లో ''జస్పాల్ రాణా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ ఆఫ్ టెక్నాలజీలో'' శిక్షకుడిగా వ్యవహరించాడు. పారిస్ ఒలంపిక్స్ లో రెండు కాంస్య పతకాలు సాధించిన [[మను భాకర్]] కు ఈయన శిక్షకుడిగా వ్యవహరించాడు. ఈయన జూన్ 12, 2026 లో అనారోగ్య కారణంగా మరణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Coach Jaspal Rana: మనుబాకర్ కోచ్‌ జస్పాల్ రాణా కన్నుమూత|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/manu-bhakers-coach-jaspal-rana-dies/0401/126103122|access-date=2026-06-12|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;

==క్రీడాజీవితం==
జస్పాల్ రాణా ముఖ్యంగా సెంటర్ పిస్టల్ విభాగంలో ప్రధాన విజయాలను సాధించిననూ ఎయిర్ పిస్టల్, స్టాండర్డ్ పిస్టల్, ఫ్రీ పిస్టల్, ర్యాపిడ్ ఫైర్ పిస్టల్ వుభాగాలలోనే రాణించాడు. అన్ని విభాగాలను కలిపి రాణా 600కు పైగా జాతీయ, అంతర్జాతీయ పతకాలను సాధించాడు.

[[1994]]లో [[జపాన్]] లోని [[హీరోషిమా]]లో జరిగిన ఆసియా క్రీడలలో రాణా స్వర్ణపతకాన్ని ఎగరేసుకొచ్చాడు. 2006 కామన్వెల్త్ క్రీడలలో సమరేశ్ జంగ్ తో కలిసి 25 మీటర్ల సెంటర్ ఫైర్ పిస్టల్ (పెయిర్స్) విభాగంలో స్వర్ణపతకాన్ని సాధించగా, అదే ఏడాది దోహలో జరిగిన ఆసియా క్రీడలలో 25 మీటర్ల సెంటర్ ఫైర్ పిస్టల్ విభాగంలో 590 పాయింట్లను నమోదుచేసి బంగారు పతకాన్ని సాధించడమే కాకుండా ప్రపంచ రికార్డును కూడా సమం చేశాడు. [[1995]]లో [[కోయంబత్తూరు]]లోనూ, [[1997]]లో [[బెంగుళూరు]] జాతీయ క్రీడలలోనూ అతడు ఇదే స్కోరును సాధించాడు. [[2006]] ఆసియా క్రీడలలో 25 మీటర్ల సెంటర్ ఫైర్ పిస్టల్ విభాగంలో మళ్ళీ స్వర్ణాన్ని సాధించాడు.

==అవార్డులు, గుర్తింపులు==
[[దస్త్రం:The Minister of State for Petroleum &amp; Natural Gas, Shri Dinsha J. Patel presenting the Petroleum Sports Promotion Board award to Shri Jaspal Rana (ONGC), Shooting, at a function, in New Delhi on August 09, 2007.jpg|thumb|పెట్రోలియం స్పోర్ట్స్ ప్రమోషన్ బోర్డు వారి పురస్కారాన్ని అందుకుంటూ జస్పాల్ రాణా  ]]
*1994లో జస్పాల్ రాణా సాధించిన విజయాలకు గుర్తింపుగా [[భారత ప్రభుత్వం]] రెండో అత్యున్నత క్రీడా అవార్డు అయిన [[అర్జున అవార్డు]] ఇచ్చి సత్కరించింది.

==రాజకీయాలు==
2006 ఆసియా క్రీడల అనంతరం జస్పాల్ రాణా రాజకీయాలలో చేరి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] సభ్యుడయ్యాడు. 2009 లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో తెహ్రీ నియోజకవర్గం నుంచి ఎంపీగా పోటీ చేసి కాంగ్రెస్ పార్టీకి చెందిన విజయ్ బహుగుణ చేతిలో ఓడిపోయాడు. 2012లో ఉత్తరాఖండ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో బిజెపి టికెట్ నిరాకరించడంతో ఆ పార్టీకి రాజీనామా చేసి కాంగ్రెస్ లో చేరాడు. 2012 లో కాంగ్రెస్ పార్టీకి స్టార్ క్యాంపెయినర్ గా వ్యవహరించాడు. తర్వాత ఏర్పడ్డ హరీష్ రావత్ ప్రభుత్వంలో ఒక చిన్న పదవి కూడా దక్కింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2012-01-10 |title=Jaspal Rana quits BJP, joins Congress |url=https://www.thehindu.com/news/national/jaspal-rana-quits-bjp-joins-congress/article2790664.ece |access-date=2024-12-24 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; 2017 ఎన్నికల్లో కూడా పార్టీ తరఫున ప్రచారం నిర్వహించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2017-01-18 |title=Son Jaspal Rana to campaign for Congress as dad gets BJP ticket |url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/assembly-elections/uttarakhand/news/son-jaspal-to-campaign-for-cong-as-dad-gets-bjp-ticket/articleshow/56631328.cms |access-date=2024-12-24 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

==మరణం==
[[భారత]] షూటర్ కోచ్ జస్పాల్ రాణా తేది: 12 [[జూన్]] 2026 రోజున [[గుండె]] పోటుతో [[న్యూ ఢిల్లీ]]లో ఒక  ప్రయివేటు [[ఆసుపత్రి]]లో చికిత్స పొందుతూ తుదిశ్వాస విడిచారు&lt;ref&gt;{{Cite web|title=జ‌స్పాల్ రాణా మృతి వెనుక అసలు కారణమిదే! {{!}} Reasons-Here What Led To Former India Shooter Jaspal Ranas Death {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/sports/reasons-here-what-led-former-india-shooter-jaspal-ranas-death-2813288|access-date=2026-06-13|website=www.sakshi.com|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Jaspal Rana: కూలిన షూటింగ్‌ శిఖరం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/sports/indian-shooting-legend-and-coach-jaspal-rana-dies/0499/126103487|access-date=2026-06-13|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

==బయటి లింకులు==
*[https://web.archive.org/web/20190923131225/http://www.jaspalrana.com/ జస్పాల్ రాణా వెబ్‌సైట్]

[[వర్గం:1976 జననాలు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:భారతీయ షూటింగ్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ షూటింగ్ క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:కామన్వెల్త్ క్రీడలలో పతకం సాధించిన భారత క్రీడాకారులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>j7dh0zauqlv75i8z2o1or7d6znwh422</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:రచ్చబండ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>90932</id>
    <revision>
      <id>4953853</id>
      <parentid>4953453</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MYADAM ABHILASH</username>
        <id>104188</id>
      </contributor>
      <comment>/* వికీపీడియా ఏషియన్ మంత్ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ */ సమాధానం</comment>
      <origin>4953853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="196877" sha1="mmwqamznjyafhh8xmf5xibg3kxsysd4" xml:space="preserve">{{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}}
{{రచ్చబండ}}
{{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}}
{{Archives|auto=yes}}
{{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}}
{{సహకారం_స్థితి}}
== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== ఉరుకుల పరుగుల ఉర్దూ వికీపీడియా ==

ఉర్దూ వికీపీడియా పరుగెత్తుతోంది. మార్చి 1 న 2,40,000 వ్యాసాలుండగా ఇవ్వాళ అది 4,42,000 దాటింది. మూడు నెల్లలు ఇంకా నిండలేదు, లక్షా 80 వేల కొత్త వ్యాసాలు వచ్చాయి. వ్యాసాల సంఖ్య పరంగా ఈ 3 నెలల్లో 50 వ స్థానం నుండి 34 వ స్థానానికి ఎగబాకింది. ఏప్రిల్లో 97457, మేలో 94834 వ్యాసాలు రాసారు. 2026 లో మొత్తం దాదాపు 2,06,000 వ్యాసాలొచ్చాయి. వీటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు బాట్లు రాసినవే - ఒక బాటు 86,933 వ్యాసాలు రాయగా, మరోటి 86,015 రాసింది. ఒక వాడుకరి 20,000 రాసారు. అయితే -

ఇవన్నీ చాలావరకూ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. 2026 లో వచ్చిన 2 లక్షల 6 వేల వ్యాసాల సగటు పరిమాణం 1974 బైట్లు. ఆ వికీలో ఉన్న మొత్తం వ్యాసాలు 4,42,000. సగటున ఒక్కో కంటెంటు పేజీలో ఉన్న పదాల సంఖ్య 208. పోలిక కోసం చూస్తే - తెలుగులో ఇది 502.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:00, 22 మే 2026 (UTC)

:అంత వేగంగా సృష్టించారంటే దాని నాణ్యత ఏ మాత్రం ఉంటుందో మరి. ఈ ఏఐ యుగంలో ఎవరైనా అలా సృష్టించేస్తున్నారు. మనం వేగమే కాకుండా, నాణ్యత, భాషా సొగసు లాంటి వాటిమీద దృష్టి పెడితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:08, 22 మే 2026 (UTC)
::రెండిటిని సమతుల్యంగా ఉండేటట్లు ప్రాజెక్టులు నిర్వహించాలని నా అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:45, 22 మే 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈరోజు ఏఐ కొన్ని లక్షలు కాదు, కావాలంటే కోట్ల వ్యాసాలు సృష్టించి ఇచ్చెయ్యగలదు. బాట్లు వాటిని తెచ్చి ఏ వికీలో అయినా కొట్టెయ్యగలవు. అయితే, ఇప్పుడున్న ప్రపంచంలో మనిషి రాసి, మనిషి దిద్దిన సమాచారానికి ఉన్న విలువ ఇంతకుముందు కన్నా కొన్ని వేలరెట్లు పెరిగింది. వికీకి భవిష్యత్ అదే.  [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:35, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] ==
duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 09:39, 24 మే 2026 (UTC)
::[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]]  గారూ  [[నీతో (2022 సినిమా)]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[నీతో (సినిమా)]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 10:12, 24 మే 2026 (UTC)

== duplicates [[వేపాడ సుబ్బారావు]] [[కంచరపాలెం రాజు]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:39, 24 మే 2026 (UTC)

কল্কি గారూ [[వేపాడ సుబ్బారావు]]  వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[కంచరపాలెం రాజు]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:24, 24 మే 2026 (UTC)

== duplicates [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]], [[ఆనంద శంకర్ రే]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:47, 25 మే 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[ఆనంద శంకర్ రే]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:15, 25 మే 2026 (UTC)

== మూలాల అనువాదం ==

వ్యాసపాఠ్యంతో పాటు మూలాలను కూడా అనువదించిన సందర్భాలు కనిపించాయి. మూలంలో వాడే మూసలు కొన్ని ఉన్నాయి - Cite book, Cite journal, Harvp ఇలాంటివి. ఇవి మూస పేర్లు. వాటిని అలాగే, ఇంగ్లీషు లోనే వాడాలి. వీటిని తెలుగు లోకి అనువదించడం/లిప్యంతరీకరణ చెయ్యకూడదు. ఇవే కాదు, ఏ మూసనూ చెయ్యకూడదు. అలాగే ఈ మూసల్లో అనేక పరామితులు ఉంటాయి - {{para|first}}, {{para|author}}, {{para|access-date}}, {{para|editor}},.. వగైరా. వీటిని కూడా అనువదించకూడదు. కొన్ని పేజీల్లో వీటిని అనువదించారు. ఉదాహరణకు, Cite book కు &quot;సైట్ బుక్&quot; అని, &quot;సైట్ పుస్తకం&quot; అని, &quot;ఉల్లేఖన పుస్తకం&quot;, &quot;ఉదయించిన పుస్తకం&quot;, &quot;ఉదహరించిన పుస్తకం&quot; ఇలా రకరకాలు అనువాదాలున్నాయి. పరామితుల్లో &quot;రచయిత-లింక్&quot;, &quot;యాక్సెస్-డేట్&quot;, &quot;తేదీ&quot;, &quot;సంవత్సరం&quot; - లాంటి అనువాదాలున్నాయి. dead link ను చనిపోయిన అని అనువదించింది. 

వీటి కారణంగా మూలాల్లో అనేక దోషాలు ఏర్పడి, ఆ పేజీలు &quot;మూలాల లోపాలున్న పేజీలు&quot;, &quot;CS1 errors:..&quot; లాంటి వర్గాల్లోకి ఆటోమాటిగ్గా చేరిపోయాయి.

[[న్యూజీలాండ్]] అనే పేజీలో ఇలాంటి అనువాదాలను సవరించాను (ఆ పేజీలో చెయ్యాల్సింది ఇంకా ఉంది). వెతుకులాటలో చూస్తే, కింది పేజీల్లో కూడా ఇలాంటి దోషాలు ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఇంకా ఎన్ని పేజీల్లో ఉన్నాయో తెలీదు.   
{{hlist|
* [[బిల్ క్లింటన్]]
* [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]]
* [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]]
* [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]]
* [[రిచర్డ్ నిక్సన్]]
* [[హెర్డు ఐలాండ్&amp;మెక్‌డొనాల్డ్ దీవులు]]
* [[నార్ఫోక్ దీవులు]]
* [[డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్]]
* [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]]
* [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్]]
* [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]
* [[ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం]]
* [[న్యూ గినియా]]
* [[జేమ్స్ మన్రో]]
* [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]]
* [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్]]
* [[రెండవ మెక్సికన్ సామ్రాజ్యం]]
* [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం]]
* [[ఫ్రెంచి అల్జీరియా]]
* [[మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం]]
}}
&quot;రోమన్ సామ్రాజ్యం&quot; పేజీలో మూలాల్లోని మూసలకు చేసిన అనువాదాలు 340 పైచిలుకు ఉన్నాయి. మొత్తం ఉన్న మూలాలు 550 పైచిలుకు.

=== ఎందుకు ఇలా జరిగింది? ===
ఇంగ్లీషు వ్యాసం లోని '''సోర్సుటెక్స్టు'''ను గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ సైటుకు ఇస్తే, బహుశా ఇలాగే అనువదిస్తుంది. యంత్రాన్ని వాడి అనువాదాలు చేసేటపుడు, సోర్సు టెక్స్టును కాకుండా (అంటే పేజీని సోర్స్ ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి, ఎడిటరు నుండి కాపీ చేసుకోవడం), విజువల్ ఎడిటరు నుండి కాపీచేసుకుని అనువదించినా, రెండర్డ్ టెక్స్టును (అంటే పాఠకుడికి కనబడే పాఠ్యం) అనువదించినా ఇలాంటివి జరగవు. అయితే ఈ పద్ధతుల్లో మూలాలు, లింకులూ రావు. అంచేత సోర్సుకోడును అనువదిస్తూ ఉండి ఉంటారు (కానీ, సోర్సుకోడు అనువాదంలో బోలెడన్ని ఎర్రలింకులు వచ్చేస్తాయి)
=== ఇకపై ఏం చెయ్యాలి? ===
దీనికి ఒక చక్కటి, సులువైన, తెలివైన, విలువైన పరిష్కారం వేసే ఉంది. అదే అనువాద పరికరం! అదే అనువాదం చేస్తుంది. అదే వికీలింకులను చేరుస్తుంది. మూలాలు, మూసలు, వర్గాలూ.. వగైరాలను అదే చేర్చేస్తుంది. ఈ మూసలను అనువదించడాలు, పరామితులను అనువదించడాలూ అది చెయ్యదు (వేరే తప్పులు చేస్తుంది. :-) మనం చెయ్యాల్సిందల్లా ఆ తప్పులను సవరించడం -&quot;మరియు&quot; లను ఏరెయ్యడం, భాషను సహజమైన తెలుగు లాగా మార్చడం, వగైరా!) 
=== ఇపుడేం చెయ్యాలి ===
సవరించాలి. &quot;మూలాల లోపాలున్న పేజీలు&quot;, &quot;CS1 errors:..&quot; లాంటి వర్గాలు పోయే దాకా సవరణలు చెయ్యాలి. అనువాదాల స్థానే, ఇంగ్లీషులో ఉండే ఒరిజినల్ పేర్లను పెట్టాలి. 
;వినతి
:వాడుకరులు తమతమ వీలును బట్టి పై పేజీల్లోని దోషాలను సవరించవలసినదిగా వినతి.
;గమనిక
:ఈ పనికి కాస్త సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది.
__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:14, 27 మే 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా? ==

వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:01, 30 మే 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలండి.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:34, 30 మే 2026 (UTC)

== 4వ ఎడిట థాన్ ముగిసింది  ==

4వ ఎడిట థాన్ జూన్ 1, తో ముగిసింది. 10మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 1160పైగా వ్యాసాలు తెలుగువికీపీడియాలో చేరాయి. మూల్యాంకనం, పోటీ ఫలితాల ప్రకటన త్వరలోనే జరుగుతుంది. పాల్గొన్న ప్రతివారికి పేరు పేరునా ధన్యవాదాలు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసిన కశ్యప్ గారికి, సహాయంతో కూడిన ప్రోత్సాహం అందించిన చదువరిగారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:44, 1 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[హబీబ్ రెహమాన్]], [[హబీబ్ రెహమాన్ (వాస్తుశిల్పి)]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:47, 5 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing information, I have added the merge template. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[హీనో కుహ్న్]], [[హెయినో గుంథర్ కున్]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:59, 5 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing the information, I have merged it. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC)

== Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు ==

ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం &quot;వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు&quot; పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను దీనిద్వారా కొన్ని తెలియని సూచనలు తెలుసుకున్నాను. చాలా విపులంగా పూర్తి తెలుగులో రాసినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:01, 7 జూన్ 2026 (UTC)

== ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి ==

* కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది.
** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, &quot;గమనికల&quot;ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. 
** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ &quot;CS1 errors&quot; వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి.
** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు
* పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు.
**'''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు. 
::: {{code|lang=css|.harv-error {display: inline !important;}					/* display Module:Footnotes errors */}}
* లోపాలను సవరించి, పేజీ పై వర్గాల్లో లేదని నిర్థారించుకోవాలి. __
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:29, 7 జూన్ 2026 (UTC)

:ప్రతీసారీ ఇవి సమస్య గానే ఉంటాయి, ముఖ్యంగా అనువాద వ్యాసాలలో. విపులంగా తెలియ చేసినందుకు ధన్యవాదాలు అండి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:43, 7 జూన్ 2026 (UTC)

== కర్సరు మాయమౌతోంది! ==

వికీపీడియాలో పేజీలో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు, ఎడిట్ పెట్టెలో కర్సరు కాసేపు కనబడకుండా మాయమౌతోంది. ఎడిట్ పెట్టె నుండి బయటికి వస్తే కనబడుతోంది. సమస్యంతా ఎడిట్ పెట్టె లోనే. ఒక ఆరేడు సెకండ్ల తరువాత కనబడుతోంది. చాలా ఎక్కువగా జరుగుతోంది. ఇంకెవరికైనా ఉందా ఈ సమస్య?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 12:53, 7 జూన్ 2026 (UTC)

:మొత్తం మీద నాకు కూడా కాసేపుటికి కానీ కనిపించుటలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:39, 7 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[చక్కెర సీతాఫలం]], [[సీతాఫలం]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:38, 8 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Sir, I've set up templates that need to be merged into two articles. Thanks for letting me know. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:48, 8 జూన్ 2026 (UTC)

== దాచిన వర్గాలను చూడాలంటే.. ==

తెవికీ పేజీల్లో మామూలుగా మనకు కనబడే వర్గాలతో పాటు దాచిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయని తెలిసిన సంగతే. వాటిని చూడడం పాఠకులకు అవసరం కాకపోయినా, వికీలో దిద్దుబాట్లు చేసే వాడుకరులకు అవసరం. పేజీలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నపుడు సాఫ్టువేరు ఆటోమాటిగ్గా వాటిని కొన్ని వర్గాల్లోకి చేరుస్తుంది. అవి దాచిన వర్గాల్లో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, పొట్టి మూలాలలో లోపాలు ఉన్న పేజీలను [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం లోకి చేరుస్తుంది. వాటిని చూడాలంటే మన అభిరుచుల్లో, [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో ఉండే &quot;{{int:Tog-showhiddencats}}&quot; అనే అంశాన్ని ఎంచుకోవాలి (టిక్కు పెట్టుకోవాలి). అపుడు దాచిన వర్గాలన్నీ కనిపిస్తాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:28, 8 జూన్ 2026 (UTC)

== &quot;ఇటీవలి మార్పులు&quot;లో ఒక విశేషం ==

మీ అభిరుచుల్లో [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో, &quot;{{int:Checkuser-userinfocard-enable-preference-description/te}}&quot; అనే అంశాన్ని ఎంచుకుంటే, &quot;ఇటీవలి మార్పులు&quot;లో ఒక కొత్త విశేషం కనిపిస్తుంది. ఈసరికే దీన్ని వాడి ఉంటే సరి, లేదంటే...__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:17, 10 జూన్ 2026 (UTC)

:అవును ,నేనూ ఇప్పుడే ఎనేబుల్ చేసుకున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:35, 10 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[పసలపూడి వీరబాబు]], [[విరుమాన్]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:13, 12 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] The first of these two is a Telugu movie, the second is a Tamil movie, two different articles, thank you [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:48, 12 జూన్ 2026 (UTC)

== మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు  ==

వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC)

:ప్రతిపాదన బావుంది .  తుది గడువు లేకపోవడం ఇంకా బావుంది. పాల్గొంటాను.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 18 జూన్ 2026 (UTC)

== తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన పేజీలు ==

కింది పేజీలను తొలగించడానికి ప్రతిపాదిస్తూ ఆ పేజీల్లో మూసలు పెట్టారు. కానీ, తొలగింపు చర్చ పేజీని తెరవలేదు. అంచేత చర్చ ఏమీ జరగలేదు. ఈ పేజీలను పరిశీలించి, వాటి చర్చ పేజీల్లో గానీ, లేదా తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించి అక్కడ గానీ.. అభిప్రాయాలు చెబితే, నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు.
* [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] (ఇదే కంటెంట్ [[ఐబిసిఎఫ్]] లో ఉంది, ఎన్వికీ లో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. మెరుగు పరచడానికి అనుమతి అడగాలి) 
* [[జన్మ సిద్దాంతం]]
* [[గ్రహస్థితి]]
* [[గోచారము]]
* [[ఐబిసిఎఫ్]] (ఇదే కంటెంట్ [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]]  లో ఉంది) 
* [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను)--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) 
: మెరుగు పరిచాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC)
* [[సామ్ (సంగీతకారుడు)]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను) --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC)
: ప్రయత్నం చేశాను. కాలేదు. తొలగింపుకు సమర్ధించాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC)
* [[రాశులు-అధిపతులు]]
__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:28, 21 జూన్ 2026 (UTC)
:::మెరుగు పరుస్తాను అనే వాడుకరులు ప్రక్కన సంతకం చేయండి. ఆ వ్యాస తొలగింపు చర్చలో కూడా పాల్గొని ఆ విషయాన్ని తెలియజేయండి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:09, 25 జూన్ 2026 (UTC)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])&lt;/bdi&gt; 17:11, 23 జూన్ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 20:33, 23 జూన్ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-25_Wikipedias&amp;oldid=30721311 --&gt;

== if possible rename [[అందగాడు (అయోమయనివృత్తి)]] to [[అందగాడు (సినిమా)]] ==

dismb is list of films only, thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 10:27, 24 జూన్ 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 జూన్ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== why wiktionary template is landing on en.wiktionary ==

when i add &lt;nowiki&gt;{{Wiktionary}}&lt;/nowiki&gt;, it is landing on en.wiktionary.org BUT NOT on te.wiktionary.org [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:10, 26 జూన్ 2026 (UTC)

== ఐదో వెయ్యి కోసం ఐదో ఎడిటథాన్ ==

ఫౌండేషను, గూగుల్‌లతో కలిసి మన యూజర్‌గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న ప్రాజెక్టులో భాగంగా కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించి, కంటెంటు గ్యాపును కొంత పూడ్చాలనేది మన సంకల్పం. అందులో భాగంగా ఇప్పటికి 4 ఎడిటథాన్లు పెట్టుకున్నాం. ఐదోది కూడా సిద్ధమైంది. జూలై 1 మొదలు కాబోతోంది. దానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ప్రాజెక్టుపేజీ]] పెట్టాం, చూడండి. ఈసారి కొత్త వ్యాసాలతో, పాటు పాత వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దే పని కూడా ఈ ప్రాజెక్టుతో మొదలుపెడుతున్నాం. తెవికీలో తొట్టతొలి 10 మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్ది, ప్రదర్శించే అవకాశం ఇది.

ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి, ఆన్‌లైను సమావేశం అవసరమని భావిస్తే ఇక్కడ రాయండి. వాటిని బట్టి, 29/30 తేదీల్లో ఒకరోజున ప్రాజేక్టు సమావేశం పెట్టవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:15, 27 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[ఉషా]], [[ఉష (అయోమయ నివృత్తి)]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 00:13, 28 జూన్ 2026 (UTC)

:thnx , Clubed [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 28 జూన్ 2026 (UTC)

== if possible rename [[లైలా మజ్ను]] to [[లైలా మజ్ను (సినిమా)]] ==

only films are listed, thnx or better, how do i rename or make change myself ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 06:15, 28 జూన్ 2026 (UTC)

== ఎడిటతాన్ -4 ==

యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 [https://w.wiki/Rrxy పోటీ ఫలితాలు] ప్రకటించారు.  1210 వ్యాసాలు ఈ ఎడిటథాన్-4 ద్వారా తెవికీ కి సమకూడాయి. ఈ పోటీలో మొత్తం 10 మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 6మంది విజేతలు గా నిలిచారు.  విజేతలకు అభినందనలు.  పాల్గొన్న వాడుకరులందరికి, ఎడిటథాన్-4 సమన్వయ కర్త కశ్యప్ గారికి ధన్యవాదాలు. - తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:35, 28 జూన్ 2026 (UTC)

== పుట్టినరోజు పండగ ==

తెవికీ పుట్టినరోజు పండగ, కిందటిసారి తిరుపతిలో జరుపుకున్నట్లుగా ఈసారి కూడా ప్రత్యక్షంగా అందరం కలిసి జరుపుకునే ఆలోచన చేద్దామా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 18:49, 8 జూలై 2026 (UTC)

:అవును, ఇప్పటి నుండే ఆ పనులకు చర్యలు ప్రారంభిస్తేనే కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించకలుగుతాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:16, 9 జూలై 2026 (UTC)
:: చాలా ముందుచూపుతో మీ ఆలోచన బాగున్నది. ఈసారి నేను మిస్ కాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:30, 9 జూలై 2026 (UTC)

:నేను మొదట్లో ఈ ప్రయత్నం చేశాను.. కానీ కుదరలేదు. మీరు అందరు సహకారం అందిస్తే  నిర్వాహకుడిగా నిర్వహించేందుకు సిద్ధం.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:40, 9 జూలై 2026 (UTC)
::సూపర్ @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్]] గారూ. మీ నిర్వాహకత్వం నాకు ఆమోదమే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:48, 9 జూలై 2026 (UTC)
:ఇలాంటి సమావేశాల వల్ల పాత వారికి ఉత్సాహం.. క్రొత్త వారికి విజ్ఞానం... 
:మీ ఆలోచనకు మద్దతు ఇస్తున్నా  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 03:48, 10 జూలై 2026 (UTC)

:: అభినందనలు వినయ్ గారు. Conference grant - Deadline ఆగస్టు 31, 2026 https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference_Grants/Timeline [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:24, 10 జూలై 2026 (UTC)
:::ఇలాంటి పండుగలు ప్రతీ సంవత్సరం జరగాలి. అప్పుడే వాడుకరులకు ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మీ ఆలోచనకు నేను మద్దతు తెలుపుతున్నాను. మనందరం సంవత్సరానికి ఒకసారి కలుసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 17:36, 10 జూలై 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, ఈ చర్చ మొదలై 8 రోజులైంది. నిర్వహించేందుకు మీరు ముందుకు వచ్చి వారమైంది. చిట్టచివరి వ్యాఖ్య వచ్చి కూడా 5 రోజులైంది. ఇకపై దీనికి వ్యాఖ్యలు రాకపోవచ్చుననిపిస్తోంది. వచ్చిన వ్యాఖ్యల్లో అందరూ ప్రోత్సాహమే ఇచ్చారు కాబట్టి, మీరు ప్రత్యిపాదనపై ముందుకు పోవచ్చు. సమావేశాలు పెట్టుకోవడం, మీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ముందుకువచ్చేవాళ్ళను ఎంచుకోవడం చెయ్యాలి. ఆపై, స్థలం, తేదీలు, సమావేశాల రూపకల్పన వగైరాలు చెయ్యవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:22, 16 జూలై 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు .. నేను రెండు మూడు రోజుల్లో ప్రణాళిక సిద్ధం చేసే పనిలో ఉంటాను.. ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 16:50, 16 జూలై 2026 (UTC)

== ఎందరో వికీమీడియన్లు - 2 ప్రతిపాదన ==

2024 జనవరిలో జరిగిన విశాఖపట్నం తెవికీ పండగలో మనం [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|ఎందరో వికీమీడియన్లు]] అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేసాం. అందులో ఓ పాతిక ముప్ఫై మంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసాం. అలాంటిదే మరొక ప్రయత్నం చేద్దామనే ప్రతిపాదన ఇది. మరొక పాతిక మంది వికీమీడియన్ల గురించి అలాగే రాస్తే ఇంకొక పుస్తకం వేద్దాం. ఒకవేళ పుట్టినరోజు పండగ జరిగితే, పుస్తకం ముద్రించి పండగలో విడుదల చెయ్యవచ్చు. లేదంటే పీడీయెఫ్ కట్టి ఆన్‌లైనులో పంచవచ్చు. మీమీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:40, 9 జూలై 2026 (UTC)

:పాత పుస్తకాన్నే మార్పులు చేర్పులతో పునర్ముద్రణ చేస్తే బాగుంటుంది.. క్రొత్తగా ఎక్కువమంది వచ్చినట్లు లేదు.. అలాగే అనుభవజ్ఞులతో ఇంటర్వ్యూ చేసి ప్రచురించవచ్చు అనేది నా అభిప్రాయం  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 03:54, 10 జూలై 2026 (UTC)
::అది కొంతమంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసిన పుస్తకం. మరికొందరు వికీమీడియన్ల గురించి రాస్తే బాగుంటుందని భావించి ఈ ప్రతిపాదన చేసాను. మీరన్నట్లు, వారి ఇంటర్వ్యూలను కూడా ప్రచురిస్తే ఇంకా బాగుంటుంది. అయితే ఈ విషయంపై మనిద్దరికీ తప్ప, మరెవరికీ ఆసక్తి ఉన్నట్టు లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:22, 15 జూలై 2026 (UTC)
:::లేదండి. ప్రతిపాదన  పెట్టారు కాబట్టి కొంత ముందుకు జరిగాక అందరు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను.  నా వంతు చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే నేను కూడా పాల్గొంటాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:26, 16 జూలై 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, గతంలో పుస్తకం తయారుచెయ్యడంలో సాధకబాధకాలన్నీ మీరు పడినవాళ్ళే. మీకు తెలీనిదేమీ కాదు. కిందటిసారి లాగానే ఈసారి కూడా పుస్తకం డిజైను చెయ్యడానికీ, ముద్రించడానికీ పవన్ గారూ, మీరూ పూనుకోవాల్సిందే. లేకపోతే అవదు. మీరిద్దరూ అందుకు ముందుంటారు. కానీ ముందసలు పుస్తకం '''రాసేదెవరు'''? '''ఎవరి గురించి''' రాయాలి?
::::గతంలో పుస్తకం వేసినపుడు చాలామంది వికీమీడియన్లు దాన్ని స్వాగతించారు, హర్షం వెలిబుచ్చారు. కానీ చాలా కొద్దిమంది - బహుశా ఒకరో ఇద్దరో - నిరసించడం మనకు వినిపించకపోలేదు. అనుచితమైనదీ, తోటి వాడుకరులను అవమానించేదీ అయిన చర్చ కూడా ఒకటి లేవనెత్తారు - రచ్చబండ లోనే. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకునే, ఎవరైనా రాయడానికి ముందుకువస్తే వాళ్ళచేతనే రాయించుదామనీ, ఎవరి గురించి రాయాలో సముదాయం అభిప్రాయాలు తీసుకుని వాళ్ళగురించే రాయించుదామనీ అనుకున్నాను. కానీ అసలు పుస్తకం రాయాలా వద్దా అనేదానికే స్పందన లేదు కాబట్టి ఇక ముందుకు వెళ్ళలేమేమో అనిపిస్తోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 13:21, 16 జూలై 2026 (UTC)
:::::అలాగే అండి. ఇంకా టైం ఉంది కదా, చూద్దాం.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:15, 16 జూలై 2026 (UTC)
::::::ఎందరో వికీమీడియన్లు -2 పుస్తకం ప్రచురించ దలిస్తే డిజైన్, ప్రింటింగ్ పనులకు నేను సహకరించగలను.  
::::::2024 జనవరిలో ప్రచురించిన 'ఎందరో వికీమీడియన్లు' పుస్తకం ఇప్పుడు ఎక్కడ చూడాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 08:10, 17 జూలై 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, ఆ పుస్తకాన్ని [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|వికీసోర్సులో]] చూడవచ్చు, డౌన్‌లోడు చేసుకోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:18, 17 జూలై 2026 (UTC)
::::::::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 10:34, 17 జూలై 2026 (UTC)

== Deletion of non free images which are not linked to any article ==

Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]]

[జాబితా [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు]] పేజీలో ఉంది]

[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC)
:[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]], since the list is too long, I moved it to [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు|Admin's notice board]]. Also, since the list was for the attention of the Admins only, it is appropriate to move it there. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:23, 15 జూలై 2026 (UTC)
::Thank you. - [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 11:51, 15 జూలై 2026 (UTC)

== [[కుడుం]] = [[మోదక్ (పిండివంట)]] ==

both are same ? or కుడుం is undrallu ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:43, 17 జూలై 2026 (UTC)

== [[ప్రాథమిక మూలం]] = [[ప్రాథమిక వనరులు]] ==

both are about same topic. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:04, 17 జూలై 2026 (UTC)

== suggest equivalents ==

* Municipality=పురపాలకసంఘం (correct?)
* municipal corporation=?
* స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ=?
* నగరపంచాయితీ=?

[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:13, 18 జూలై 2026 (UTC)

== తెవికీలో తేదీ ఆకృతి ==

మన తేదీ ఆకృతి &quot;'''2026 జూలై 1'''&quot; లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' (&quot;1 జూలై 2026&quot;, &quot;జూలై 1, 2026&quot;, &quot;2026-07-02&quot; వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు.

అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి.

నిర్వాహకులకు గమనికలు: 
# కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి.
# తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:39, 18 జూలై 2026 (UTC)

== అభినందనలు ==
వికీమానియా 2026లో ల్యాప్‌టాప్‌లు అందుకుంటున్న [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు, [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH |అభిలాష్]] గారికి శుభాభినందనలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:18, 19 జూలై 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ ధన్యవాదాలు!
:మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతో ముందుకు సాగుతున్న నాకు.. వికీలో మరింత అంకితభావంతో పనిచేయడానికి ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఇచ్చే ఈ బహుమతి మరింత ప్రేరణనిస్తుంది. ఇక ముందు కూడా స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వ విస్తరణ కోసం మరింత కృషి చేస్తాను!
:నా తరపున @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు పారిస్ లో జరిగే కాన్ఫరెన్స్ లో ల్యాప్ టాప్ అందుకోనున్నారు. వారికీ ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 09:29, 19 జూలై 2026 (UTC)
: @ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ! నేను [[User:I.Mahesh| I.మహేష్]] గారిని అడిగాను. ఆయన తెస్తానన్నారు. వికీ ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఈ విధంగా లాప్ టాప్ ఇవ్వడం చాలా ఉపయోగకరం అనుకుంటున్నాను. సహకరించి మంచి ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చిన మన తెలుగు కమ్మ్యూనిటీ సభ్యులకు, ఇతర భాషా సభ్యులకు అందరికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:20, 19 జూలై 2026 (UTC)

@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారికి @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] మేడం గారికి అభినందనలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:51, 19 జూలై 2026 (UTC) 
&lt;br&gt;
@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, [[వాడుకరి:I.Mahesh|మహేష్]] గారికి కూడా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 05:48, 20 జూలై 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు ఉదయ్ కిరణ్ గారు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 20 జూలై 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు ఉదయకిరణ్ గారు  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 20 జూలై 2026 (UTC)

:'''my blunt opinion''': mediawiki should allocate resources responsibly ! ridiculous providing laptop to a state govt. pensioneer?, andhra vjsuseela. [why? see earliest - https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Vjsuseela&amp;target=Vjsuseela&amp;dir=prev] there are no work details on userpage of MYADAM ABHILASH ? huh. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 17:55, 20 జూలై 2026 (UTC)
::Hello @[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]],
::Allocation of resources is not related to the individuals personal lives, it's about their on Wiki contributions.
::User Susheela and Abhilash made good contributions towards Telugu community and thereby they have requested for a laptop and the same is endorsed by our community. 
::Thank you [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 04:13, 21 జూలై 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], Your opinion is not just blunt, but disrespectful too. 
::When passing comments, one should make sufficiently sure about one's facts. You mentioned that there are no work details on Abhilash's user page. What does that mean? It doesn't mean that he did not contribute to Tewiki; it means you do not know about his contributions which are more than 6000. You just saw the figure 483 on his User page but did not care to go to his contributions page. Is it wise to comment like this without knowing about his contribution?
::Regarding VJS.. Is the occupation a qualification for grant? Or a disqualification? Is there a clause in the grant application about the User's occupation? Does her occupation make her contribution any inferior? Coming to her contributions.., the contributions are 4500+. ANd, these are just online tangible list of contributions. Do you know anything about her offline contributions? You know nothing, I presume. She has been the backbone of Tewiki Badi. She has been one of the main contributors towards various offline projects like Hyd Book fair etc. during the last 3 or 4 years. She richly deserves this grant. 
::Your comments on these two grants and grantees are misplaced, unwarranted and mean. Mean because, you addressed her as &quot;andhra&quot; Vjsuseela.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:06, 21 జూలై 2026 (UTC)
:::ఇక్కడ మరొక్క సంగతి.. ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు చెయ్యబోయే పని కోసం, గతంలో చేసిన పనికి గుర్తింపుగా కాదు. ఈ ముక్క ఎక్కడో చదివాను. ఇప్పుడు వెతికాను గానీ దొరకలేదు. ఎవరికైనా దొరికితే, అందరి కోసం ఆ లింకును ఇక్కడ ఇవ్వగలరు. పోతే, నా అభిప్రాయంలో గతంలో చేసిన కృషిని అస్సలు పరిగణించకూడదు అని కాదు, దాన్ని పరిగణించాల్సిందే. అలాగే గ్రాంటులు తీసుకున్నవారు, భవిష్యత్తులో తాము చేసే పనితో ఆ గ్రాంటుకు న్యాయం చెయ్యాలి అని నేను భావిస్తాను. ఇక్కడ గ్రాంటు అందుకోబోతున్న ఇద్దరూ దానికి ఖచ్చితంగా న్యాయం చేస్తారనడంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:38, 21 జూలై 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, సరిగ్గా చెప్పారు.
::::మరొక ముక్క. అసలు ఈ లాప్ టాప్ అందించడం అన్నది వికీమీడియా ఫౌండేషన్ చేయట్లేదు. ప్రస్తుతం వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ (మెడికల్ వ్యాసాలు మెరుగుపరిచే వాడుకరి గుంపు) బాధ్యతలు చేపట్టింది. అలానే, ఈ లాప్టాప్లు కూడా ఏమీ వికీమీడియా సొమ్ముతో కొంటున్నవి కాదు. ఇవి, Used devices. వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ వారు కో-ఆర్డినేట్ చేస్తున్నారంతే. అలాగే, గతంలో హార్డ్ వేర్ డొనేషన్ ప్రోగ్రామ్ లో భాగంగా ఇచ్చిన లాప్టాప్లు కూడా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ స్టాఫ్ ఉపయోగించాకా డిస్కార్డ్ చేయకుండా ఇచ్చినవి. వాళ్ళ సెక్యూరిటీ ప్రొటోకాల్స్ మారడంతో వారు ఆ పని మానుకున్నారు. వీళ్ళు చేస్తున్నారు. అంతే కానీ, లాప్టాప్లు కొని ఇవ్వడం జరగలేదు. ఇదంతా పబ్లిక్ గా [[meta:Hardware_donation_program|Hardware donation program]]&lt;nowiki/&gt;లో దొరుకుతున్న సమాచారమే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC)
: నేను లాప్ టాప్ తీసుకున్నాను. ప్రస్తుతానికి బానే ఉంది (refurbished అండ్ ceritified). మహేష్ గారు జాగ్రత్తగా తీసుకువచ్చారు. ఆయనకు ధన్యవాదాలు. నాకు మన తెలుగు కమ్యూనిటీ వాళ్లే కాకుండా ఇతరులు కూడా ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చారు. అందుకే నాకు సంతోషం కలిగింది. ఇందులో చిన్న చిన్న  frustrated statements ఉండడం సహజం అనుకుని పట్టించుకోలేదు. అందరి అభిమానానికి, అందించిన విధానపరమైన మద్దతుకు కూడా ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:38, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ లాప్ టాప్ అందుకున్న సందర్బంగా మీకు శుభాభినందనలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== [[రాష్ట్రీయ సేవికా సమితి]] = [[రాష్ట్ర సేవికా సమితి]] ==

both are identical. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:57, 20 జూలై 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ, వ్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాల్లో ఏమైనా ఇబ్బందులు, సమస్యలు కనిపిస్తే ఆయా వ్యాసాలను సరిదిద్దండి లేదా వాటి చర్చ పేజీల్లో రాసెయ్యండి. లేదా సంబంధిత మూసలను చేర్చండి. ఉదాహరణకు ఇలాంటి ఐడెంటికల్ వ్యాసాల్లో {{tl|విలీనము}}, {{tl|విలీనము ఇక్కడ}}, {{tl|విలీనము అక్కడ}} అనే మూసలు పెట్టవచ్చు. మీరు తెలుగు అర్థం చేసుకోగలరని అర్థమైంది. అంచేత అక్కడే రాయడానికి ఇబ్బంది ఉండదు. లేదా ఇక్కడ రాస్తున్నట్టే వాటి చర్చ పేజీల్లో రాయండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:15, 21 జూలై 2026 (UTC)
::both are maya aka w/o wikidata on విలీనము ఇక్కడ, విలీనము అక్కడ. certainly add them in article or raise issue on talk pages. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:49, 21 జూలై 2026 (UTC)
:::ఆ విడే లింకులేవో మీరే ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:16, 22 జూలై 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] but there are already మూస:mergeto and మూస:mergefrom on wikidata. my pov: adding another two is waste of resources. hence not added. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:43, 22 జూలై 2026 (UTC)
::::1 more thing. having 2 templates on tewiki is ok for me. i dont want to suggest or argue for 1 template only. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:49, 22 జూలై 2026 (UTC)
:::::మీ ఇష్టం. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:06, 22 జూలై 2026 (UTC)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:25, 24 జూలై 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,

We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.

'''Campaign Focus:'''

* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics

We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.

For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.

Best regards, ''Communications Team, WCI 2026''

-- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 11:44, 26 జూలై 2026 (UTC)
==[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న]]==
ఈ వ్యాసాన్ని రాసిన వాడుకరి [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] తాను రాసిన &quot;సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం&quot; మూలాన్ని చేరుస్తూ గ్రంథాన్నంతా వివిధ ఉపపేజీలలో చాలా వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటన్నింటినీ తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. వికీ నియమాల ప్రకారం తాను రాసిన గ్రంథాన్నంతా తానే చేర్చడం, యదాతథంగా గ్రంథాన్నంతా చేర్చడం సరికాదని నా అభిప్రాయం. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 01:41, 28 జూలై 2026 (UTC)

:మొత్తం 16 పేజీలు సృష్టించారు. పుస్తకాన్ని యథాతథంగా కాపీ పేస్టు చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. అన్నిటినీ తొలగించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:32, 28 జూలై 2026 (UTC)
::రచయిత వ్రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం తానే వికీ కామన్స్ లో సరియైన లైసెన్స్ లు ఉపయోగించి అప్లోడ్ చేసిన  తరువాత వికీసోర్స్ లోకి తీసుకువచ్చి పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు.  తెవికీ లో 16 పేజీలు తొలగించినా అక్కడ ఇదే పద్దతిలో పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. అయితే పరిశోధన గ్రంథం ప్రచురణ కాకపోతే ఆ విద్యాసంస్థకు కాపీరైట్ ఉంటుంది. [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారికి మార్గదర్శకత్వం కావాలేమో. పరిశీలించండి.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:31, 28 జూలై 2026 (UTC)
:::వికీపీడియా నిర్వాహకులకు మరియు సభ్యులకు నమస్కారం,
:::నేను రాసిన 'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం' ఆధారంగా వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకానికి సంబంధించిన కాపీరైట్స్ మరియు హక్కులు పూర్తిగా నా వద్దే ఉన్నాయి. వికీపీడియా నియమ నిబంధనలపై నాకు పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పుస్తకంలోని అధ్యాయాలను విడివిడిగా పేజీలుగా చేర్చడం జరిగింది.
:::సుశీల గారు సూచించినట్లుగా, నా పరిశోధనా గ్రంథాన్ని '''వికీసోర్స్ (Wikisource)''' లో సరియైన లైసెన్స్‌తో ప్రచురించడానికి నేను సంసిద్ధంగా ఉన్నాను. అలాగే వికీపీడియాలోని '''&lt;nowiki/&gt;'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న'''' ప్రధాన వ్యాసాన్ని ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వానికి తగినట్లుగా సంక్షిప్తంగా, ప్రమాణిక వికీపీడియా శైలిలో మార్చడానికి మీ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు తగిన సూచనలు ఇవ్వగలరు.
:::ధన్యవాదాలు,
:::-- లింగంపల్లి వెంకటేష్ గౌడ్ [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూలై 2026 (UTC)
:: {{ping|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్}} మీరు పరిశోధించి ముద్రించిన గ్రంథాన్ని వికీమీడియాకు రీలైసెన్సింగ్ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని వ్రాసారు. ధన్యవాదాలు. నేను మీకు సహాయం చేయగలను. వికీపీడియాలో సమాచారం క్లుప్తంగా మాత్రమే వివరించాలి. ముఖ్యంగా పరిశోధన మొత్తంగా చేర్చరాదు. గమనించండి. సుశీలగారు సెలవిచ్చినట్లుగా వికీసోర్స్ లో మొత్తం సమాచారాన్నంతా చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:15, 28 జూలై 2026 (UTC)
::::[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ ఇప్పటికే వికీపీడియా వ్యాసం [[సర్వాయి పాపన్న]] ఉనికిలో ఉంది. దానిని వికీశైలిలో వివిధ మూలాలతో విస్తరించవచ్చు.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:38, 28 జూలై 2026 (UTC)
:: [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]]గారూ [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారి సూచన మేరకు వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మీకు మెయిల్ చేశాను [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 30 జూలై 2026 (UTC)

== Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities ==

''Please feel free to translate it into your language.''

Hello everyone,

We hope you're doing well!

The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities.

Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed.

=== What are we looking for? ===
We invite your community to nominate one or two points of contact and share:

* The name of your Wikimedia community.

* A primary and alternate community contact.

* Telegram usernames of the nominated contacts.

* A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities.

This could include areas such as:

* Editing or patrolling workflows that could be improved.

* Gadgets, tools, or bots that your community needs.

* Template or interface-related challenges.

* Technical barriers faced by contributors.

* Any other broad technical priorities for your community.

=== How to participate ===
Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''.

If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message.

=== What happens next? ===
The information collected will help us:

* Build a network of community contacts for future technical collaboration.

* Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities.

* Plan focused technical support and community engagement activities.

* Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate.

Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels.

We look forward to working more closely with your community!

'''Best wishes,'''

[[వాడుకరి:Kalli navya|Navya sri Kalli]]

''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[వాడుకరి:Kalli navya|Kalli navya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalli navya|చర్చ]]) 15:48, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== పొట్టి మూలాల గురించి మరొకసారి ==

{{tl|Sfn}}, {{tl|Harv}} వంటి మూసలు వాడి ఇచ్చే పొట్టి మూలాలకు, అనుబంధంగా పొడుగు మూలాలనివ్వడం తప్పనిసరి. పొట్టి మూలం ఒక అబ్రీవియేషను లాంటిది. అబ్రీవియేషను పాఠకులకు అర్థం కావాలంటే, దాని పూర్తి రూపం కూడా రాయాలి కదా. అలాగే, వ్యాసంలో అబ్రీవియేషను ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు. పూర్తిరూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాస్తే సరిపోతుంది. అలాగే పొట్టిమూలాన్ని ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు, పొడుగురూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాయాలి. లేకపోతే పొట్టిమూలానికి అర్థం లేకుండా పోతుంది. '''''..మనం రాస్తున్న పాఠ్యానికి మనం ఇచ్చామని అనుకుంటున్న మూలాలు, అసలు మూలాలే కావన్న మాట!''''' అన్నట్టే అవుతుంది.

పాఠ్యంలో మూలం లాగా ఉండే ([1]) అంకెను నొక్కినపుడు మూలాలు విభాగం లోని పొట్టిమూలం వద్దకు పోతుంది. అది ఇలా ఉంటుంది:

* ఈడ్పుగంటి 2007 

ఏమిటి దాని అర్థం? ఏమీ లేదు. దాన్ని నొక్కినా ఏమీ జరగదు, ఏమీ కనబడదు. కానీ ఆ పొట్టిమూలం సరిగ్గా ఉంటే - అంటే, దానికి సంబంధించిన పొడుగు మూలం కూడా ఉంటే -  ఈ రెంటికీ మధ్య లింకు ఏర్పడుతుంది. ఆ &quot;ఈడ్పుగంటి 2007&quot; ని నొక్కినపుడు కింద, &quot;వనరులు&quot; విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలానికి లింకు ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడుగు మూలం మామూలుగా మనం చేర్చే మూలం లాంటిదే, దాన్లో అన్ని వివరాలూ ఉంటాయి.

'''ఇప్పుడు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పని ఒకటుంది''':

పొట్టిమూలాలకు సంబంధించిన పొడుగుమూలం లేదనే సంగతి మామూలుగా మనకు కనబడదు. సాఫ్టువేరు దీన్ని, no-target error అంటుంది. మూలాల విభాగంలో, పొట్టిమూలం పక్కనే ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ లోపం కనబడాలంటే, [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మనమన జావాస్క్రిప్టు పేజీల్లో]] కింద చూపిన వాక్యాన్ని చేర్చాలి. ఈ పేజీ ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో పేజీని సృష్టించండి. అప్పుడు లోపాలు కబడతాయి. అందరూ ఈ పని తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి. వ్యాసాన్ని దోషరహితంగా, &quot;మంచి&quot; వ్యాసంగా మలచాలంటే ఈ పని చెయ్యందే అసలు కుదరదు.

మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:54, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య ==

[[వాడుకరి:InternetArchiveBot]] తో మూలాల్లోని యూఆరెల్‌లను ఆర్కైవు చేసినపుడు అది ఆర్కైవు తేదీని తప్పు ఆకృతిలో ఇస్తోంది. నెలపేరును తెవికీ ఆకృఇకి అనుగుణంగా కాక, వేరుగా ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు &quot;సెప్టెంబరు&quot; మన ప్రామాణిక ఆకృతి కాగా, అది &quot;సెప్టెంబర్&quot; అని ఇస్తోంది. ఏదో మాడ్యూల్లోనో మరోచోటో మనమే అలా తప్పుగా రాసి ఉంటాం. అది ఎక్కడో నేను గమనించలేదు. నేరుగా డెవలపర్లకు రాసాను. ఆ మాడ్యూలేదో మీరు ఎవరైనా గమనిస్తే, ఇక్కడ రాయండి, లేదా ఆ పేర్లను అక్కడే సవరించెయ్యండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:47, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC)
==తెవికీ పండగ-2027==
ప్రియమైన తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు,

తెవికీ పండగ 2027 ప్రణాళిక, నిర్వహణ పనులకు తోడ్పాటుగా ఈ Community Engagement Survey సర్వే రూపొందించాం.

ఈ సర్వే ద్వారా పండగ నిర్వహణలో పాల్గొనడానికి మన సముదాయంలో ఎంతమంది ఆసక్తి చూపుతున్నారో, ఈ ఉత్సవానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే పండగలో ఏ అంశాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో, సముదాయ సభ్యుల అభిప్రాయాలు, సూచనలు, ఏకాభిప్రాయం తెలుసుకునేందుకు మీ స్పందనలు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి.

దయచేసి 20 ఆగస్టు 2026 లోపు దిగువున ఉన్న సర్వే ఫారాన్ని పూర్తి చేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScrKxjhVD3zq9MSYmnndmR2sHDNM9GTiT6oifje2cnjYhSnwQ/viewform

మీ అభిప్రాయాల ఆధారంగా తెవికీ పండగ 2027ను సముదాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా, మరింత ప్రయోజనకరంగా, విజయవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన ప్రణాళిక రూపొందించవచ్చు.  

మీ సహకారానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీకు తెలిసిన వికీ బృంద సభ్యులతో  కూడా ఈ ఫారం పంచుకోగలరు.
--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:57, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:&quot;మీరు 2025 లో జరిగే తెవికీ వార్షికోత్సవం, సమావేశంలో చేరాలనుకుంటున్నారా?&quot; - ఈ ప్రశ్నలో సంవత్సరం తప్పు పడింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:45, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::సరి చేశాము.. ధన్యవాదులు చదువరి గారు.. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 04:12, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఆఫ్రికాన్స్, తెలుగు, స్వాహిలి ----ఐదారు నెలల్లో---&gt; స్వాహిలి, తెలుగు, ఆఫ్రికాన్స్ ? ==

ప్రపంచ వికీపీడియాల్లో వ్యాసాల సంఖ్య రీత్యా మనం 70 వ స్థానంలో ఉన్నాం. 2026 జనవరి 1 న కూడా అదే స్థానంలో ఉన్నాం. ఆ రోజున మనం ఆఫ్రికాన్స్ వికీపీడియా కంటే దాదాపు 10 వేల వ్యాసాల వెనక ఉన్నాం. ఇవ్వాళ - 8 నెలల్లో - ఆ తేడా 3000 కు తగ్గిపోయింది. ఈ సంవత్సరం ముగిసే నాటికి దాన్ని దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది. అయితే-

ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటేస్తామేమో గానీ, ముందుకు పోడానికి మరికొంత సమయం పట్టవచ్చు. ఎందుకంటే.. మన వెనక ఉన్న స్వాహిలి మనకంటే రెట్టింపు వేగంగా కదులుతోంది. బహుశా కాలేజీలు, యూనివర్సిటీల్లో ఎడిటథాన్లు పెట్టారో, లేకపోతే మనలాగా భాగస్వామ్యాలతో పోటీలు పెట్టుకున్నారో గానీ.. వాళ్ళు వ్యాసాలను విపరీతంగా సృష్టిస్తున్నారు. 2026 లో ఇప్పటిదాకా 18 వేలకు పైగా వ్యాసాలు సృష్టించారు. కానీ అన్నీ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. సగటు వ్యాసం పరిమాణం 1600 బైట్లు. అదే సమయంలో తెవికీలో 9 వేల పైచిలుకు వ్యాసాలు సృష్టించాం, సగటు పరిమాణం 22 వేల బైట్లతో! బైట్ల సంగతి ఎలా ఉన్నా, ఇదే ఊపు కొనసాగితే, వ్యాసాల సంఖ్య ప్రకారం వాళ్ళు బహుశా ఈ సంవత్సరం ముగిసేసరికి మనల్నీ, ఆఫ్రికాన్స్‌నూ - ఇద్దర్నీ దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:02, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. తెలుగు వికీపీడియా (తెవికీ) ప్రస్తుత స్థితి, ఆఫ్రికాన్స్, స్వాహిలి వికీపీడియాల వృద్ధి వేగం గురించి మీరు అందించిన విశ్లేషణ చాలా లోతైనది, ఆలోచించదగినది. వ్యాసాల నాణ్యత (సగటున 22,000 బైట్లు!) విషయంలో తెవికీ సాధించిన ప్రగతి అద్భుతమైనది. స్వాహిలి వికీపీడియా కేవలం సంఖ్య కోసం చిన్న వ్యాసాలు (1600 బైట్లు) తయారుచేస్తుంటే, మనం '''నాణ్యమైన సమాచారాన్ని''' అందిస్తున్నాం. అయినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ స్థానాలు (Rankings) మరియు వ్యాసాల సంఖ్యలో కూడా మనం ముందుకు వెళ్లాలంటే నాణ్యతతో పాటు సంఖ్యను కూడా పెంచే వ్యూహాత్మక చర్యలు అవసరం.
:ఈ పరిస్థితిని అధిగమించి, ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడమే కాకుండా స్వాహిలి నుండి మన స్థానాన్ని కాపాడుకోవడానికి మనం చేయగలిగిన కొన్ని కీలక ప్రతిపాదనలు:
:#మనం 22,000 బైట్ల నాణ్యమైన వ్యాసాలు రాస్తుండటం గొప్ప విషయమే అయినా, కేవలం సంఖ్య పరంగా చూస్తే పోటీలో వెనుకబడుతున్నాం. పెద్ద వ్యాసాలతోపాటు, వ్యక్తులు, సినిమాలు, పుస్తకాలు, ముఖ్యమైన చారిత్రక ఘట్టాలు లేదా వైజ్ఞానిక అంశాలపై కనీస సమాచారంతో ఫ్రేమ్‌వర్క్ తయారు చేసి ప్రాథమిక సమాచారంతో కూడిన చిన్న వ్యాసాలను (Stubs - ఉదాహరణకు 5,000 నుండి 3,000 బైట్లు) వేగంగా సృష్టించి, తర్వాత వాటిని క్రమంగా విస్తరించవచ్చు.
:#తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని విశ్వవిద్యాలయాలు, డిగ్రీ కళాశాలల తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌లతో పాటు జర్నలిజం, కంప్యూటర్ సైన్స్ విద్యార్థులకు &quot;వికీపీడియా వ్యాస రచన&quot;ను ఒక ప్రాజెక్ట్/అసైన్‌మెంట్‌గా మార్చేలా నిపుణులతో ఒప్పందాలు చేసుకోవాలి.
:#&quot;నెలకో థీమ్&quot; (ఉదా: ఈ నెల తెలుగు మహిళలు, వచ్చే నెల సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ) పేరుతో చిన్న తరహా ఆన్‌లైన్ పోటీలు నిర్వహించి, ఎక్కువ వ్యాసాలు రాసే ఎడిటర్లకు గుర్తింపు/బహుమతులు ఇవ్వాలి. ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలో ఉండి తెవికీలో లేని ముఖ్యమైన 10,000 వ్యాసాల జాబితాను సిద్ధం చేసి, వాటిని సృష్టించడంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి.
:#వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న &quot;అనువాద ఉపకరణం&quot; ద్వారా ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి త్వరగా వ్యాసాలను అనువదించేలా కొత్త ఎడిటర్లకు శిక్షణ ఇవ్వాలి.
:'''మన బలం — సమాచార నాణ్యత!''', ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడం మనకు కొద్ది నెలల పని మాత్రమే. కానీ స్వాహిలి వేగాన్ని తట్టుకోవాలంటే మనం '''&quot;నాణ్యత + సంఖ్య&quot;''' అనే రెండంచెల వ్యూహాన్ని అమలు చేయాల్సిదే.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:17, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఈ అంశాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకుని మీ ఆలోచనలను చెప్పినందుకు ధన్యవాదాలు. మీరు చెప్పిన అంశాల గురించి నా ఆలోచనలు:
::మొదటి పాయింటు గురించి: చిన్న వ్యాసాలు రాయడంలో తప్పేమీ లేదు. వ్యాసాలు పుట్టి పెరిగేది ఆ విధంగానే. కాకపోతే, మనం సున్నా దగ్గర మొదలుపెట్టి సమాచారాన్ని సేకరిస్తూ వ్యాసాన్ని విస్తరిస్తూ వెళ్ళడం లేదు. బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలను అనువదిస్తూ సృష్టిస్తున్నాం. అందుచేత చిన్నగా మొదలుపెట్టి విస్తరించుకుంటూ పోవాల్సిన అవసరం లేదని నా ఉద్దేశం. మరొకటి.. మన అనుభవం ఏంటంటే, విస్తరణ అనేది దాదాపుగా జరగదు. చిన్న వ్యాసాలు బాగానే వస్తాయి.. కానీ వాటిని ఎవరూ విస్తరించకపోవడం వలన అవి పేరుకుపోతాయని నా అభిప్రాయం.
::రెండవ పాయింటు: చాలా విలువైన సూచన. దాని వలన నిశ్చయంగా వికీపీడియాకు ప్రయోజనం కలుగుతుంది. కొన్ని వేల మంది విద్యార్థులు వికీకి అలవాటు పడతారు. వీళ్ళలో నూటికొక్కరు కూడా అక్కర్లేదు, వెయ్యికొక్క ప్రణయ్‌రాజ్ వచ్చినా వికీకి శాశ్వత ప్రయోజనం కలుగుతుంది. తెవికీవలన వాళ్ళకు మరింత ప్రయోజనం కలుగుతుంది - తెలుగులో రాయడం, తటస్థంగా రాయడం, నిర్మాణాత్మకంగా రాయడం, నలుగురితో కలిసి పనిచెయ్యడం, సమాజంలో బాధ్యతగా, మర్యాదగా వ్యవహరించడం లాంటివి అలవడుతాయి -కనీసం పరిచయమౌతాయి. నిజానికి కాలేజీల్లో, యూనివర్సిటీల్లో దీన్ని ఒక యూయెస్పీగా చూపించాలి. ఎక్కడికీ వెళ్ళనక్కరలేకుండా, ఆన్‌లైనులోనే చేసేపని కాబట్టి ఖర్చులేనిది అని చెప్పాలి. మనం పెట్టే వికీప్రాజెక్టులు, పోటీలు, ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు వగైరాల గురించి చెప్పి కుర్రాళ్ళలో ఉండే పోటీతత్వాన్ని అవి ఎలా ప్రోత్సహిస్తాయో చెప్పాలి.
::మూడవది: ఇది ఇప్పటికే చేస్తున్నాం. వ్యాసాల జాబితాలు అనేకం ఇప్పటికే సిద్ధంగా ఉన్నాయి, వాడుతున్నాం.
::నాలుగవది: అవసరమైన వాళ్ళకు శిక్షణ ఇస్తున్నాం. శిక్షణ కావాలని ఒక్కరు అడిగినా క్లాసులు పెట్టాలని గతంలో తెవికీబడీలో అనుకున్నట్టు గుర్తు. కానీ అడిగినవాళ్ళే లేరు.
::మిగతావారు ఏమంటారో!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:34, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలతోపాటు చిన్న వ్యాసాలను కూడా అనువదిస్తే, తక్కువ సమయలో ఎక్కువ వ్యాసాలు తెవికీలోకి చేరుతాయని నా అభిప్రాయం. -- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:01, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మనం &quot;నాణ్యత + సంఖ్య&quot; అనే రెండంచెల వ్యూహం 5వ ఎడిటతాన్ నుంచి ఒక ప్రణాళికగా అమలు అవుతోంది. నెమ్మదిగా జరుగుతున్నా నాణ్యంగా ఉందని తెలుస్తోంది.కొనసాగిస్తే బావుంటుంది. పాల్గొనే వారి సంఖ్య మెల్లగా పెరుగుతోంది. మీరు చెప్పినట్లు చిన్నవ్యాసాలు విస్తరించడం, మెరుగుపరచగలగడం చాలావరకు జరగడం లేదు. ర్యాండమ్ గా కొన్ని దృష్టికి వచ్చినవి మాత్రం విస్తరణకు నోచుకుంటున్నాయి. listed featured articles మాత్రమే కాకుండా ఇతర వ్యాసాలు కూడా మెరుగు పరిచే ప్రాజెక్ట్ కొంతమందినైనా ఆకర్షించే విలువైన  ఆలోచన. &quot;నెలకో థీమ్&quot; కూడా బావుంది. తెలుగు వికీ వ్యాసాలు/సమాచారం సమగ్రంగా లేదనే అభిప్రాయం వికీ బయట వారిలో ఎక్కువ ఉంది. వారికి మన ర్యాంకులతో సంబంధం లేదు. ఇది నా అభిప్రాయం, కొంత పరిశీలన. ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:58, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఉస్మానియా ఎమ్మే తెలుగు కుర్రాళ్ళు ==

ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ ఎమ్మే తెలుగు విద్యార్థులకు ఈ మధ్య (బహుశా ఆగస్టు 1 న) తెవికీని పరిచయం చేసినట్లున్నారు ఎవరో! ఇవ్వాళ ఇటీవలి మార్పులు పేజీ పొట్టిగా ఉంది ఎందుకా అని పరిశీలిస్తే, ఈ విద్యార్థులు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క పేజీలో 20 లు 30 లు దిద్దుబాట్లు చేసారు. వాళ్ళకు స్వాగతం,  పరిచయం చేసినవారికి ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:49, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, 
:అది మన వాళ్ళే, తెలంగాణ లోని విశ్వ విద్యాలయాల్లో వికీ ఙ్ఞానాన్ని పెంచాలనే లక్ష్యంతో బోలి చేతో సంస్థ చేస్తున్న పనిలో భాగంగా ఈ కృషి జరుగుతున్నది. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 16:46, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, తెవికీకి ఉపయోగపడే పని ఇది. ధన్యవాదాలు. నిన్న వాళ్ళు చేసిన దిద్దుబాట్లు కొన్ని చూసాను. వాళ్ళు భాష మీద మరింత శ్రద్ధ పెట్టాల్సి ఉందని అనిపించింది. ఈ విషయం మీద వారికి అవగాహన కలిగిస్తే బాగుంటుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 23:30, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::తప్పకుండా @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]]గారూ! -[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 01:32, 7 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Event:Heritage Across Borders ==

సభ్యులకు నమస్కారం ,

భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా సముదాయాలు (Indian and Ukrainian communities) సంయుక్తంగా “హెరిటేజ్ అక్రాస్ బోర్డర్స్” అనే ప్రచార కార్యక్రమం నిర్వహిస్తున్నాయి. యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలను గుర్తించి వికీపీడియాలో నమోదు చేసి, వాటి గురించి సమాచారాన్ని విస్తరించడం ఈ ప్రచారం ప్రధాన ఉద్దేశం. భారత్, ఉక్రెయిన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాలను పురస్కరించుకుని భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా వికీ సముదాయాలు ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ తొమ్మిది రోజుల వికీపీడియా ఎడిటథాన్ 2026 ఆగస్టు 15 నుంచి 24 వరకు జరుగుతుంది.  పూర్తి వివరాలకు ఈ మెటా పేజీ లింక్ క్లిక్ చేసి చూడగలరు. &amp;nbsp; Campaign Meta Page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders.

ఈ ప్రచారంలో పాల్గొనడానికి నమోదు చేసికోగలరు. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:12, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 ==

Dear Wikimedia contributors,

As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
Campaign Focus:
A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages
B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village
D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project.

Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps.
This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings.
Campaign Focus:
A. Add freely licensed images of medicinal plants.
B. Improve description of existing medicinal plants.
C. Improve depictions of images.
D. Improve wikidata items.
We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project.

Best regards,&lt;br&gt;WikiConference India 2026 pre-conference organizing team

-- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 15:32, 13 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా? ==

వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడంలో చెయ్యవలసిన కొన్ని పనుల గురించి, [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా?|వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీలో రాసాను. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:32, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలండి. చాలా వివరంగా రాసారు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:మీరిచ్చిన సూచనలు భేషుగ్గా ఉన్నాయి. నేను చాలా వరకు అనుసరిస్తుంటాను. ఒక్కోసారి మంచి ఆసక్తి ఉన్నపుడు ఒక్కో వ్యాసాన్ని జక్కన్న శిల్పం చెక్కినట్టు చెక్కాలని అనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా నేను రాసిన వ్యాసాల మీద పదే పదే ఇలానే దాడి చేసుకుంటూ ఉంటాను. మళ్ళీ మళ్ళీ చదివేకొద్దీ ఇంకా ఎలా బాగా రాయాలో బాగా తెలుస్తుంది. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:54, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Db-meta మూస తొలగింపు ==

[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు ఆగస్టు 15 న Db-meta అనే మూసను తొలగించారు. ఎందుకో చెప్పవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:17, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:ఎదో పొరపాటు జరిగింది. మీ నుండి సందేశం రాక ముందే గమనించి మరలా దిగుమతి చేసాను.పరిశీలించగలరు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:24, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::మూస:Db-meta అనే మూస మూస:Db-c1 కు దారి మార్పు మూస [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:26, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)
==తెవికీ పండగ 2027 మొదటి సన్నాహక సమావేశం==
తెవికీ పండుగ 2027 ఏర్పాటుకు సంబంధించి నిర్వహించిన కమ్యూనిటీ సర్వేలో మొత్తం 50 మంది స్పందించారు. గూగుల్ ఫామ్‌లో నిర్వహణలో ఆసక్తి వ్యక్తం చేసిన వారందరికీ మీటింగ్ లింక్‌ను ఈమెయిల్ ద్వారా పంపించాం. వారితో కార్యాచరణపై చర్చించేందుకు రేపు 26 ఆగస్టు 2026 సాయంత్రం 7 గంటలకు గూగుల్ మీట్‌లో సమావేశం ఏర్పాటు చేస్తున్నాము. దాని ప్రకారంగా కార్యక్రమ పేజీని ఏర్పాటు చేస్తాం. 

నిర్వహణ తేదీలు: ఫిబ్రవరి 11 నుండి 14 వరకు.. వేదికను సమావేశ అనంతరం చర్చల ఆధారంగా ఖరారు చేస్తాం. 

ఇట్లు,
[[User:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్]], [[User:Kavali Chandrakanth KCK|చంద్రకాంత్ కావలి]] (తెవికీ పండగ 2027 నిర్వాహక బృందం)
:నిర్వాహకుల సంతకాలు లేవే..! నిర్వహిస్తున్నది ఎవరో తెలియాలి కాబట్టి [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, పై వ్యాఖ్య రాసినవారు సంతకం పెట్టి, రెండవ వారి వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇవ్వమని కోరుతున్నాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 13:25, 25 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, రేపు ఈ రౌండ్ తాలూకు ఫండ్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి ఆఖరు తేదీ. అయితే, ఇంకా చర్చ జరుగుతూనే ఉంది. పైపెచ్చు, ఈ ఏడాది వివిధ యూజర్ గ్రూపుల నుంచి, ఇతరేతర కార్యక్రమాల నుంచి ఫండ్స్ కోసం పోటీ అధికంగా ఉండడం వల్ల మంచి బలమైన దరఖాస్తు చేయకపోతే తిరస్కరణకు గురయ్యే అవకాశం చాలా ఎక్కువ. కాబట్టి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కాన్ఫరెన్స్ ఫండ్ టీమ్ వారికి మరొక పదిరోజులు సమయం కావాలని కోరండి. ఈ పదిరోజుల్లో చర్చను ఒక కొలిక్కి తెచ్చి, దరఖాస్తు వివరాలు మీరు తెవికీలో పబ్లిష్ చేస్తే, చర్చించి మార్పుచేర్పులు చేసుకుని ప్రచురించొచ్చు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:58, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== [యర్రా రామారావు] — తాత్కాలిక flood flag అభ్యర్థన (Cat-a-lot వర్గ మార్పులు) ==

== తాత్కాలిక flood flag అభ్యర్థన (Cat-a-lot వర్గ మార్పులు) ==

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు|ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా Cat-a-lot గాడ్జెట్ ఉపయోగించి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా|సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా]] ప్రకారం 670 మండలాల మూసలలోని వర్గాలలో పెద్ద ఎత్తున నిర్వహణ మార్పులు చేయాలనుకుంటున్నాను — [వర్గం:మెరకముడిదాం మండలంలోని గ్రామాల వర్గం నుండి గ్రామాలు వర్గం:మెరకముడిదాం మండల గ్రామాలు వర్గంలోకి తరలించడం&quot; అలాగే &quot; ఇతర వర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణ&quot;] ఇవి ఇటీవలి మార్పులను నింపేసేంత సంఖ్యలో ఉంటాయి. ఇలా ఉన్నప్పుడు ఇటీవల మార్పులు ఇతర వాడుకరులు, నిర్వహకుల పరిశీలనకు చాలా భంగకరంగా ఉంటుంది కాబట్టి, నా ఖాతాకు తాత్కాలికంగా bot/flood హక్కు అభ్యర్థన [[వికీపీడియా:బాటు సహాయానికి అభ్యర్ధనలు|బాటు సహాయానికి]] పేజీలో [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర (బ్యూరోక్రాట్‌)]] గారిని అభ్యర్థన కోరాను. సముదాయ సభ్యులు గమనించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:15, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:రామారావు గారూ, మీ అభ్యర్థన మేరకు మీ ఖాతాకు నెల రోజుల పాటు బాటు హక్కులు ఇచ్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 09:34, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:59, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల అర్హతానర్హతలు ==

తెవికీ పండగ నిర్వాహక బృందంలో ఇద్దరు సభ్యులు ఉన్నట్లు చూపించారు. ఒకరు బత్తిని వినయ్ కుమార్ కాగా, రెండవ వారు [[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]]. 
* బృందం లోని ఈ రెండవ సభ్యులు ఖాతా సృష్టించుకున్నది 2023 సెప్టెంబరు 17 న. 
* వారు ఇప్పటి వరకు చేసిన మొత్తం దిద్దుబాట్లు - [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&amp;target=Kavali_Chandrakanth_KCK 15 (పదిహేను)]. 

తెవికీ పండగకు అటెండయేందుకు ఇచ్చే స్కాలర్‌షిప్పు కోసం అర్హతగా కనీస దిద్దుబాట్ల సంఖ్య ఇంతకంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాంటిది, నిర్వాహక సంఘంలో ఉండేవారికే ఇంత తక్కువ సంఖ్యలో దిద్దుబాట్లు ఉండడం సరికాదు. కాబట్టి దీన్ని నేను వ్యతిరేకిస్తున్నాను. 

[[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]] గారు ఈ కార్యక్రమ నిర్వహణ పట్ల చూపించిన ఆసక్తికి గాను వారికి నా ధన్యవాదాలు. వారి పట్ల నాకు ఏ విధమైన వ్యతిరేకత లేదు. కానీ, తెవికీ పండగ నిర్వహణలో ఇలాంటి కనీసార్హతల అతిక్రమణ పట్ల మాత్రమే నా వ్యతిరేకత, అంతే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:00, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] మీ నిర్ణయాన్ని నేను సమర్ధిస్తున్నాను. అసలు పాత వాడుకరి, క్రొత్త వాడుకరి నిర్వచనం తెలుసుకోగోరుతాను. ఎప్పుడో ఖాతా సృష్టించుకుని స్తబ్దుగా ఉండిపోతే వారు పాత వాడుకర్లు అవుతారా? 
:క్రొత్త వాడుకర్లను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం చాలా ఉంది. అయితే క్రొత్త వాడుకర్లను తీసుకువచ్చే పాత వాడుకరులు వారి భవిష్యత్ తెవికి కార్యాచరణకు హామీ ఇవ్వాలి.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 15:09, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::అర్హతానర్హతలు అనే విషయం చర్చకు వచ్చింది కాబట్టి, అదియునుగాక నిన్న ఈవెంట్ మీద మొదటి ఆన్ లైను సమావేశం జరిగింది. దానికి పొల్గొన్నవారు మొత్తం సుమారుగా 20 మంది పొల్గొన్నారు. ఈ సందర్బంగా నా అభిప్రాయాలు సముదాయసభ్యుల దృష్టికి తీసుకురావాలనే అభిప్రాయంతో నేను ఈ చర్చను కొసాగిస్తున్నాను.  
::వికీపీడియా జన్మదినోత్సవ వేడుకలు (వికీ మీటప్‌లు/వార్షికోత్సవాలు) ఇలాంటి ఈవెంట్లు కేవలం సామాజిక కార్యక్రమాలకే పరిమితం కాకుండా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి దోహదపడేలా ఉండాలి. అలా ఉండాలంటే కొన్ని మార్గదర్శకాలు., నియమాలు ఉండాలి.అవి ఉన్నప్పుడే వాటి ఆశయాలు నెరవేరతాయి.
::ముందుగా ఒక విషయం మననం చేసుకుందాం. తిరుపతి ఈ వెంట్ లో దాదాపు 40 మందికి పైగా హాజరయ్యారు. వారిలో కొందరు యూజర్లు అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు తెవికీలో క్రియాశీలకంగా సవరణలు చేపట్టనివారు ఉన్నారు. కేవలం నేను ఉనికిలో ఉన్నాను అన్నట్లుగా ఉంటున్నవి. వాటిని చూస్తే అలా అనిపిస్తుంది.అవి ఈవెంటుకే అన్నట్లుగా ఉన్నట్లు ఉంటున్నవి. ఈవెంటుకు పరిమితం కాకూడదని నా అభిప్రాయం.
::'''నేను ప్రతిపాదించే నియమాలు మార్గదర్శకాలు ఈ దిగువ వివరిస్తున్నాను.'''
::1.	ముందుగా ఈవెంటుకు ఎంతమందికి అవకాశం కల్పిద్దాం అనేది మొదటగా ప్రస్తావనకు వస్తుంది. మనం గూగుల్ మీట్ లో ఇంత మందిని పిలుద్దాం, అంతమందిని పిలుద్దాం అని తలా ఒక అభిప్రాయం కాకుండా, దీనికి ఒక ప్రామాణికత అనేది ఉండాలి.  ఈ సమస్య ముఖ్యంగా ఈవెంట్కు ఇచ్చే గ్రాంటుతో ముడిపడిన సమస్య. కాబట్టి దీనికి సూచన గ్రాంటువచ్చినదానినిబట్టి 1 లక్ష గ్రాంటుకు 2 ఇద్దరు చొప్పున వచ్చేటట్లు లెక్కించాలి.
::2.	ఈ రకంగా లెక్కించినప్పుడు ఉదాహరణకు 30 లక్షలు గ్రాంటు వచ్చిందనుకోండి. ఆరకంగా లెక్కిస్తే 60 మందిని తీసుకోవచ్చు. అయితే ఈ 60 మందిలో ఎవరెవరికి ఎంత శాతం కేటాయించాలి. దీనికి సూచనలు వీరిలో కొత్తవారికి 30 (50%) + పాతవారికి 24 (40%), + 6 ఇతరులు  (10%), = మొత్తం 60 మంది.
::3.	కొత్తవారంటే ఎవరు అనే దానికి వస్తే గత సంవత్సరం అంటే ప్రతి ఈవెంట్కు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై లోపు తెవికీలో రిజష్టరు చేసుకున్నవారు. వీరికి ఇన్ని ఎడిట్లు ఉండాలి అని కాకుండా ఎక్కువ ఎడిట్లు ఉన్నవారినుండి దిగువకు లెక్కించాలి. ఎందుకంటే ఈవెంట్కు వచ్చిన తరువాత వారిలో ఆసక్తితో కొంతమందైనా తెవికీలో కొనసాగుతారని నా అభిప్రాయం. వారిని వాడుకరుల జాబితా నుండి తీసుకోవచ్చు 
::4.	పాతవారు అంటే తెవికీ, వికీసోర్స్, వికీడేటా, కామన్స్ నందు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై వరకు కంటిన్యూగా యాక్టివ్ లో ఉన్నవారు. వీరిని క్రియాశీల వాడుకరుల జాబితా నుండి ఎడిట్లు సంఖ్య పైనుండి దిగువకు లెక్కించాలి. 
::5.	ఇతరులు అంటే Indic MediaWiki Developers User Group  (సాంకేతిక) &amp; ఇతర ప్రాజెక్టులుకు చెందినవారు. 6 (10%), వీరికి పై నియమాల నుండి ప్రత్వేక మినహాయింపు ఉండాలి
::6.	అర్హతకలిగినవారు ఎవరైనా ఇతర రాష్ట్రాల నుండి రావలసిన వారు ఉంటే వారిని ఇద్దరికి మాత్రమే పరిమితం చేయాలి
::గమనిక: లింగ నిష్పత్తి, ప్రాంతీయ (తెలంగాణ 33, ఆంధ్రప్రదేశ్ 28 జిల్లాల నుండి) సమతుల్యత కూడా ఉండేటట్లు చూడాలి.  ఆ కేటగిరీల్లో కూడా పైన ఉదపరించిన ప్రమాణాలు సడలించకూడదు, సంఖ్య మాత్రమే సర్దుబాటు చేయాలి
::7. కేవలం వేడుకకు హాజరు మాత్రమే కాకుండా, ఎడిట్-థాన్ సెషన్ లేదా వర్క్‌షాప్ భాగంగా చేర్చడం, తద్వారా కొత్తవారు కూడా అక్కడికక్కడే స్వల్ప కృషి చేసేలా ప్రోత్సహించడం. అనుభవజ్ఞులైన ఎడిటర్లతో మెంటర్‌షిప్/పరిచయ సెషన్లు ఏర్పాటు చేయడం.
::8. పూర్తిగా కొత్తవారిని పూర్తిగా మినహాయించకుండా, &quot;శిక్షణ కోటా&quot; కింద పరిమిత సంఖ్యలో వారికి చోటు ఇవ్వడం - వీరికి ఈవెంట్‌కు ముందు లేదా ఈవెంట్‌లో ఒక చిన్న ఎడిటింగ్ టాస్క్ పూర్తి చేయడం తప్పనిసరి చేయడం
::9. కేవలం చర్చలు/సెషన్లు మాత్రమే కాకుండా, కనీసం ఒక రోజు పూర్తిగా ఎడిట్-థాన్‌గా కేటాయించడం, ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కనీసం 1-2 కొత్త వ్యాసాలు లేదా గణనీయమైన విస్తరణలు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టడం
::10 ఈవెంటుకు హాజరైన తర్వాత కూడా కొత్తవారికి తెవికీబడి ద్వారా వరసగా 4 లేక 5 మాసాలు శాక్షణాతరగతులు ద్వారా అవగాహన కల్పించి  కొంత కనీస కృషి కొనసాగించే ప్రయత్నాలు చేయటం,  దీన్ని తదుపరి ఈవెంట్‌లకు అర్హతగా పరిగణించడం
::11 ఈవెంట్ ముగిసేనాటికి వికీమీడియా కామన్స్/అవుట్రీచ్ డాష్‌బోర్డ్ (కార్యక్రమాలు &amp; ఈవెంట్‌ల డాష్‌బోర్డ్)లో ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కృషిని ట్రాక్ చేయాలి.
::12. దరఖాస్తు సమయంలోనే &quot;ఈవెంట్ తర్వాత కనీసం ----- ఎడిట్లు ---- నెలల పాటు కృషి కొనసాగిస్తాను&quot; అనే స్వీయ-ప్రకటన తీసుకోవడం (ఫార్మల్ ఒప్పందం కాకపోయినా, కమిట్‌మెంట్ కోసం)
::13 గతంలో ఇలాంటి ఈవెంట్‌కు హాజరై ఎలాంటి కృషి చేయని వారిని (డాక్యుమెంట్ చేసిన డేటా ఆధారంగా) భవిష్యత్ ఫండెడ్ ఈవెంట్ల నుండి తాత్కాలికంగా మినహాయించే నిబంధన జరపాలి.
::12 ఈ ప్రమాణాలను ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ + లోకల్ యూజర్ గ్రూప్ (వికీపీడియా తెలుగు యూజర్ గ్రూప్) కలిసి ముందుగానే విల్లేజ్ పంప్‌లో చర్చించి ఏకాభిప్రాయంతో ఖరారు చేయడం మంచిది.
::13 ఎంపిక కమిటీలో ఆర్గనైజర్ల బంధువులు/సన్నిహిత మిత్రులు ఉంటే వారి దరఖాస్తులపై నిర్ణయం తీసుకోవడంలో పాల్గొనకుండా ఉండటం.
:: 
::14. ఎంపిక కమిటీ కనీసం ఇద్దరు లేక ముగ్గురు మంది స్వతంత్ర అనుభవజ్ఞులతో ఉండాలి, ఒక్కరే నిర్ణయం తీసుకోకూడదు
::తిరస్కరించిన దరఖాస్తుదారులకు కారణం తెలియజేయడం. అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం కల్పించే వెసులుబాటు ఉండాలి
::15. ఖరారైన తర్వాత రాని వారి స్థానంలో వెయిట్‌లిస్ట్ నుండి భర్తీ చేసే విధానం ముందే నిర్ణయించడం.
::16. నిర్ధారించుకున్న తర్వాత కారణం లేకుండా గైర్హాజరైతే (ఫండింగ్ వృథా అవుతుంది కాబట్టి) భవిష్యత్ ఈవెంట్లలో ప్రాధాన్యత తగ్గించడం
::17. WMF Universal Code of Conduct (UCoC) ప్రకారం అందరూ కట్టుబడి ఉండాలని స్పష్టం చేయడం, ఈవెంట్‌లో వేధింపుల ఫిర్యాదు మార్గం ఏర్పాటు చేయడం, దానిప్రకారం తరువాతి చర్యలు తీసుకోవటం
::18.ఈవెంట్ పేజీని Meta-wiki/Outreach dashboard లో ముందుగానే క్రియేట్ చేసి, అర్హత ప్రమాణాలు, బడ్జెట్, ఎంపిక ప్రక్రియను బహిరంగంగా అక్కడ పొందుపరచడం.  
::19.ఈవెంట్ తర్వాత తెవికీ విల్లేజ్ పంప్‌లో లేదా మెటా రిపోర్ట్‌గా ఫలితాలు (ఎన్ని కొత్త వ్యాసాలు, ఎంత విస్తరణ, పార్టిసిపెంట్ల ఫీడ్‌బ్యాక్) పబ్లిష్ చేయడం
::20 ఒకే కుటుంబం/సన్నిహిత గ్రూప్ నుండి ఎక్కువ మంది ఎంపిక కాకుండా ఒక పరిమితి పెట్టడం.
::21. రసీదులు, ప్రయాణ టికెట్ల ధృవీకరణ వంటివి ఫండింగ్ సంస్థ నిబంధనల ప్రకారం సేకరించడం
::22 ఈ ఈవెంట్ తెలుగు భాషకు చెందిన వికీపీడియా. దీనిలో తెవికీకి సంభందించిన విషయాలు మాత్రమే వివరించాలి. అంతేగానీ ఈ క్రింది విషయాలు ప్రస్తావించరాదు.
::•	ఈ ఈవెంటులో రాష్ట్రాల ప్రసక్తి  అంటే, గొప్పలు లేదా లోపాలు ప్రస్తావన. 
::•	ఈవెంట్ లో పాల్గొన్నవారు ఎవరైనా ప్రసంగాలలో వారి వ్యక్తిగత విషయాలు.
::•	వారి స్వంత సంస్థల గురించి . 
::•	వారు వారి విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు.

::23. సమయానుకూలంగా కొన్ని నిర్ణయాలు చేయాలిసి రావచ్చు. వాటిని కోర్ కమిటి లో చర్చించి నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు.
::24. నగదుగా ఇచ్చే స్కాలర్షిప్ 3000 నుండి 4000 లోపు ఉంటే బాగుంటుదని నా అభిప్రాయం. 
::పై నియమాలు, మార్గదర్శకాలు కేవలం నాస్వంత అభిప్రాయాలు మాత్రమే. ఈవెంట్ చక్కగా జయప్రదం కావాలని ఉద్ధేశ్యంతో సముదాయం దృష్టికి తీసుకువచ్చాను. వీటిలో కొన్ని నియమాలు, మార్గదర్శకాలు ఏమైనా వ్యక్తిగతంగా ఇబ్బంది కలిగిస్తే క్షమించగలరు. దీనిమీద మరింతమంది సముదాయ సభ్యులు స్పందిస్తే ఇంకా మరింత నాణ్యతతో కూడిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు రూపొందుతాయి. దానిలో సందేహం లేదు. చివరగా నేను కోరేది కాస్త సమయం వెచ్చించి మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు ఇవ్వవలసినదిగా కేరుచున్నా. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:15, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::మీరు సూచించిన నిబంధనలలో 1 నుండి 6 అంశాలకు ఒక జోడింపు. గ్రాంటు లభించని వాడుకరులలో ఈవెంటులో పాల్గొనడానికి ఉత్సాహం ఉన్నవారు స్వంత వనరులతో హాజరు కావడానికి అవకాశం కల్పించాలి.~ [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 02:35, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ సహేతుకమైన మీ అభిప్రాయం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు, అలాగే చేర్చుదాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:29, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::ఈవెంట్లు అంటే వేడుకలు, సదస్సులు మాత్రమే కాకుండా ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు, గ్రాంట్లు వంటివి కూడా జరుగుతుంటాయి . వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .పైన చెప్పినవి చాలావరకు వాటిలో చేర్చబడ్డాయి. ఇంకొంత నిర్దుష్టంగా ఉండే విధానం కోసం  కూడా వీటిని మార్గదర్శకాలలో చేర్చగలమా?        [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:23, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు. మీ అభిప్రాయం మరింత వివరంగా వివరించగలరా? లేదా మీరు ఏమైనా ప్రతిపాదించాలంటే సూచించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::::ఇంకొంచెం వివరంగా రాసి ఉండాల్సింది .  తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి  ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా  స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా అని నా అభిప్రాయం. ఈ విషయం లో తాజా కార్యక్రమాలు వివరాలు  నేను సేకరించగలను. మార్పులు చేర్పులు చేసికోవచ్చు . [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:25, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ మీ అభిప్రాయానికి ధన్యవాదాలు. మీరు &quot;తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా&quot; అని మీరు అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు. వేడుకలు వేరు, కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు వేరని నా అభిప్రాయం. కాబట్టి కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు రెండిటికి కలుపి ప్రత్వేకంగా నియమాలు రూపొందాలని నా అభిప్రాయం.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:08, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ అంశం లేవనెత్తినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే, నేను కొంత ఆలోచించి నా అభిప్రాయం చెప్తాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:59, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ మీరు అన్నీ పరిశీలించటానికి తగిన సమయం అవసరం. ఇంకా ఏమైనా అదనపు సూచనలు, పాత వాటిలో ఏమైనా మార్పులు ఉంటే సూచించగలరు. అయితే సాధ్యమైనంత త్వరలో స్పదించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:34, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మీరు సూచించిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు అన్నీ చదివాను. ఈవెంట్ మరింత చక్కగా, పారదర్శకంగా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడేలా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో చాలా అంశాలను ప్రస్తావించారు. అందులో చాలా వరకు మంచి సూచనలుగానే అనిపించాయి.
:::అయితే, పరిశోధనలకు సంబంధించిన అంశంలో (22వ పాయింట్) ఒక చిన్న సూచన. విద్యలో భాగంగా చేసిన ప్రతి పరిశోధనను ఈవెంట్‌లో ప్రస్తావించాల్సిన అవసరం లేకపోవచ్చు. కానీ ఆ పరిశోధన నేరుగా వికీపీడియా/వికీమీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించినదై, దాని ద్వారా వికీపీడియాకు ఏదైనా ప్రయోజనం లేదా ప్రభావం ఏర్పడితే, అలాంటి విషయాలను సందర్భానుసారంగా ప్రస్తావించడం మంచిదని నా అభిప్రాయం.
:::అందువల్ల “విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు” అనే దానికంటే, “వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించని పరిశోధనలను ప్రస్తావించకూడదు” అనే విధంగా ఉంటే మరింత సముచితంగా ఉంటుందని నా అభిప్రాయం. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:13, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]] గారూ మీ సమయం వెచ్చించి, స్పందించినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే 22 వ పాయింట్ మీద మీరు చేసిన సూచనకు ప్రత్వేక ధన్యవాదాలు. ఆ పాయింట్ నేను మరింత క్లియరుగా రాయలేదని మీ సూచన తరువాత గ్రహించాను. ఇప్పుడు మీ సూచన తరువాత నాకు మరింత క్లారిటీ వచ్చింది. ఆ పాయింట్ లో నా ఉద్దేశ్యం వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించిన పరిశోధనలైననూ ప్రస్తావించకూడదనే అని అర్థం.  వికీపీడియా నియమాలలో &quot;సొంత అభిప్రాయాలను లేదా అనుభవాలను ప్రచురించడానికి వికీపీడియా సరైన వేదిక కాదు&quot; అనే నియమం ఒకటిఉందని మనందరకు తెలుసు. 
::::&quot;దీని మీద మరింత వివరణతో కూడిన ముఖ్య కారణాలు&quot;
::::*స్వార్థ ప్రయోజనాల ఘర్షణ: వికీపీడియా ఎప్పుడూ తటస్థతకు (Neutrality) పెద్దపీట వేస్తుంది. ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి తన స్వంత పనిని, పుస్తకాన్ని లేదా పరిశోధనను వికీపీడియా వేదికల ద్వారా ప్రమోట్ చేసుకోవడాన్ని &quot;Conflict of Interest&quot; గా పరిగణిస్తారు. దీనివల్ల ఆ వేడుకల ఉద్దేశం పక్కదారి పట్టి, వ్యక్తిగత ప్రచారానికి వేదికగా మారే ప్రమాదం ఉంద.
::::*లాభాపేక్ష లేని తత్వం (Non-commercial &amp; Neutral stance): వికీపీడియా అనేది ఎటువంటి లాభాపేక్ష, ప్రకటనలు లేని ఒక స్వచ్ఛంద విజ్ఞాన సర్వస్వం. జన్మదినోత్సవ వేడుకలు అనేవి వికీపీడియా సాధించిన విజయాలు, వికీపీడియన్ల ఉమ్మడి కృషిని జరుపుకోవడానికి ఉద్దేశించినవి. అక్కడ ఒక వ్యక్తి తన స్వంత గ్రంథాన్ని ప్రమోట్ చేయడం వికీపీడియా మూల సిద్ధాంతాలకు విరుద్ధం.
::::*స్వీయ ప్రచారం నిషిద్ధం (No Self-Promotion): వికీపీడియా వ్యాసాలలోనే కాదు, వికీపీడియా సమాజంలో (Community) కూడా స్వీయ ప్రచారానికి, పబ్లిసిటీకి తావులేదు. ఒకవేళ ఆ పరిశోధనా గ్రంథం నిజంగానే వికీపీడియాకు ఎంతో ఉపయోగపడేదైనా సరే, దాని గురించి సదరు పరిశోధకుడు కాకుండా ఇతర వికీపీడియా సభ్యులు లేదా వికీపీడియా సమాజం గుర్తించి ప్రస్తావించాలే తప్ప, పరిశోధకుడే స్వయంగా ప్రచారం చేసుకోకూడద.
::::అయితే, విద్యలో భాగంగా వికీపీడియాపై జరిగిన పరిశోధనలను వికీపీడియా సమాజం ఎల్లప్పుడూ స్వాగతిస్తుంది. కానీ దాన్ని ప్రదర్శించే విధానం &quot;ప్రమోషన్&quot; లా కాకుండా, &quot;వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడే ఒక విశ్లేషణ&quot; లాగా, ఇతర సభ్యులు ఎవరైనా యూజర్ గ్రూపు అసోసియేషన్ లేదా సంబందిత వేడుక కమిటీ ముందస్తు అనుమతి తీసుకుని క్లుప్తంగా మాత్రం వివరించవచ్చని నా అభిప్రాయం. అలాగే యూజరుగ్రూపు అసోసియేషన్ ద్వారా ప్రచురితమయ్యే పుస్తకాలు ఈ నియమాల పరిధిలోకి రావు. మీసూచన వలన నియమాలు మరింత మెరుగుగా, క్లారిటీగా రూపొందుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:52, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వికీపీడియా ఏషియన్ మంత్ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ ==
సముదాయ సభ్యులు అందరికీ నమస్కారం!

&lt;nowiki&gt;ఇంతకు ముందు ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించడం వల్ల మన తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాల నాణ్యత పెరుగుతుండటం నేను గమనించాను. కాబట్టి ఈ సంవత్సరం కూడా నిర్వహిస్తే బాగుంటుందని భావించి ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాలి అనుకుంటున్నాను. ఇదివరకే ఈ ప్రాజెక్ట్  నిర్వహించిన వాడుకరులు మరియు సముదాయ సభ్యులు మీ మీ అభిప్రాయాలు తెల్పగలరు.&lt;/nowiki&gt; [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 09:41, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:లింక్ ఇవ్వండి.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:31, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:: ఇక్కడ చూడండి - [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్_నెల/2021|వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్ నెల/2021]] --[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 10:44, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారు ధన్యవాదాలు..  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:14, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ఇలాంటి కార్యక్రమాల వల్ల వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగూ పెరుగుతుంది. నాణ్యతకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలని మీ ఆలోచన? అంటే మీరు నాణ్యత పెరుగుతుందని ఆశిస్తున్నారు కాబట్టి అడుగుతున్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 13:01, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::అవును నిజమే!ఈసారి వ్యాసాల సంఖ్యతో పాటు నాణ్యమైన వ్యాసాలకు కూడా బహుమతి ప్రకటిస్తే బావుంటుందని ఆలోచిస్తున్నాను... అందుకు మీ అభిప్రాయాలు కూడా తెలుపగలరు. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 16:59, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారూ! ఒక చెంప నాణ్యమైన వ్యాసాలకు, ఒక చెంప సంఖ్యకు కూడా బహుమతులు ఇస్తూ నాణ్యంగా రాసేవారినీ, నాణ్యత పట్టించుకోకుండా సంఖ్య పెంచుకుంటూ పోయేవారిని సమంగా తూచినట్టు అవుతుంది. అప్పుడు నాణ్యత దిగజారుతుంది తప్ప పెరగదు కదా. నాణ్యమైన వ్యాసాలను మాత్రమే సంఖ్యలో లెక్కించే పద్ధతి ఉంటే తప్ప నాణ్యత పెరగదండీ. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:20, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::అవును, మీరు చెప్పింది నిజమే. నాణ్యతకు సంబంధించిన వ్యాసాలను రాయడం మంచి ఆలోచనే. అయితే, వ్యాసాల నాణ్యతను మరింత మెరుగుపరచడానికి కొన్ని స్పష్టమైన నియమాలు లేదా ప్రమాణాలను ఏర్పాటు చేసుకుందాం. ఆ నియమాలు ఎలా ఉండాలి? ఏ అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి? అనే విషయాలపై అందరి అభిప్రాయాలను తీసుకుని, అందరి సూచనలను సమన్వయం చేసుకుని ఒక మంచి విధానాన్ని రూపొందిద్దాం. ఈ విషయంలో మీ అభిప్రాయం, సూచనలు కూడా తెలియజేయండి. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 17:59, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ముందుగా ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించాలని ముందుకు వచ్చినందుకు అభినందనలు! నిజంగా ఇలాంటి ప్రాజెక్టులలో వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగో పెరుగుతుంది. కాబట్టి నాణ్యత మీద కూడా దృష్టి పెట్టేటట్లు నియమాలు రూపొందించుకుందాం. అందుకు ప్రాజెక్టులో భాగంగా రాసే ప్రతి వ్యాసం వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని, భాష విషయంలోనూ ప్రామాణికంగా ఉండాలని కొన్ని నియమాలు పెట్టుకొని ముందుకు వెళ్తే బావుంటుందని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఈ ఎడిటతాన్]] నియమాలు చూడండి. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:03, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ ఫలితాలు ==

తెలుగు వికిమెడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ గూగుల్ / WMF సహకారంతో నిర్వహించిన ఎడిట థాన్ 5 లో రెండవ భాగం పూర్తి అయింది.  రెండు నెలల పాటు దీర్ఘంగా సాగిన మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ 31 ఆగస్టు 2026 తో ముగిసింది .  కష్టతరంగా సాగిన ఈ ఎడిటథాన్ నిర్వహించిన చదువరిగారికి, శ్రమించిన మన తెవికీ సభ్యులకు ధన్యవాదాలు. పోటీ ఫలితాలు ప్రకటించారు. వారి పరిశీలనలు, సూచనలు, అభిప్రాయాలు తెలిపారు.  మూల్యాంకనం ప్రకారం ఈ క్రింది సభ్యులకు మొదటి రెండు స్థానాలు లభించాయి. వారికి అభినందనలు.  

* మొదటి స్థానం - [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]]
* రెండవ స్థానం - [[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]

వివరాలకు పోటీ పేజీ లింక్ చూడగలరు - https://w.wiki/U6fb [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ఖాళీ పేజీలతో వర్గాలను సృష్టించరాదు ==

పేజీలనూ, వర్గాలనూ ఒక పద్ధతిలో పేర్చేందుకే వర్గాలను సృష్టిస్తాం. ప్రతీ వర్గానికీ కనీసం ఒక్కటైనా మాతృవర్గం ఉండాలి. అపుడే, వర్గాలన్నీ వర్గవృక్షంలో భాగంగా ఉంటాయి. లేకపోతే, ఇతర వర్గాలతో సంబంధం లేకుండా విడిగా, ఒంటరిగా ఉండిపోతాయి. అలా ఉంటే వర్గీకరణ ప్రయోజనం పూర్తిగా నెరవేరనట్లే. కొత్త వర్గానికి పేజీ సృష్టించేటపుడు, దానికి కనీసం ఒక్క మాతృవర్గాన్ని ఇచ్చి పేజీని సృష్టించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల ప్రతిపాదన ==

ఇదివరకే పైన చర్చ జరిగిన ప్రకారం... నిర్వాహక బృందంలో సభ్యులను ఎంపిక చేసేటప్పుడు వారి తెవికీ దిద్దుబాట్ల సంఖ్యతో పాటు, కార్యక్రమాల నిర్వహణలో వారి అనుభవం, సముదాయంతో ఉన్న అనుబంధం, గతంలో చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి, తెవికీ పండగ వంటి సముదాయ కార్యక్రమాన్ని సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి అనుభవం ఉన్నవారికి బాధ్యతలు అప్పగించడం మరింత ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.

@[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారికి తెవికీతో పాటు ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల్లోనూ పనిచేసిన అనుభవం ఉంది. ఇప్పటికే అనేక ప్రాజెక్టులను నిర్వహించడం, గ్రాంట్లను తీసుకురావడం, ప్రాజెక్టుల అమలులో పాల్గొనడం వంటి అనుభవం వారికి ఉంది. సముదాయ కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం, ప్రాజెక్టులను సమన్వయం చేయడం వంటి బాధ్యతలను కూడా వారు గతంలో చేపట్టారు.

అందువల్ల తెవికీ పండగ నిర్వహణకు అవసరమైన సమన్వయం, ప్రణాళిక, వనరుల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారి అనుభవం ఉపయోగపడుతుందని భావిస్తున్నాను.

ఇది తెవికీ పండగను మరింత సమర్థవంతంగా నిర్వహించేందుకు, అనుభవం ఉన్న సభ్యుడికి బాధ్యత అప్పగించాలనే ఉద్దేశంతో మాత్రమే ఈ ప్రతిపాదన చేస్తున్నాను.

కాబట్టి @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారిని నేను @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారితో పాటు నిర్వాహక బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 18:27, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అభిలాష్ చెప్పినదాని ప్రకారం చూసుకుంటే @Nskjnv గారికి ఇంతకుముందు వివిధ ప్రాజెక్టులు నిర్వహించిన అనుభవం ఎంతో ఉంది అలాగే వికీపీడియాలో వారు ఎన్నో వ్యాసాలు రాశారు. ఎడిట్ లు చేశారు. కాబట్టి నిర్వాహక బృందం లో @Batthini Vinay Kumar goud తో పాటు @Nskjnv గారు కూడా నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా నేను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:PARALA NAGARAJU|PARALA NAGARAJU]] ([[వాడుకరి చర్చ:PARALA NAGARAJU|చర్చ]]) 15:00, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వ్యాసం మంచి వ్యాసంగా తయారయ్యే క్రమంలో దశలు, వాటి ఆటోమేషను  ==

వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచే క్రమంలో కనీసం రెండు దశల నుండి చాలా దశలు ఉండవచ్చు. ప్రతిపాదకులు ప్రతిపాదించడం, సమీక్షకులు సమీక్షించి నిర్ణయం తెలపడం, మళ్ళీ ప్రతిపాదన, మళ్ళీ సమీక్ష,.. ఇలా సాగి, చివరికి మంచి వ్యాసం హోదా అందుకుంటుంది. ఈ క్రమంలో జరిగే పనుల్లో కొన్నిటిని (వాడుకరులకు సందేశాలు పంపడం, ఉపపేజీలలో జరిగే చర్చను మూసెయ్యడం వంటివి) బాటు ద్వారా ఆటోమేటు చెయ్యవచ్చు.. చెయ్యాలి కూడా. లేదంటే పని సాఫీగా జరగదు. ఈ బాటు రాయగలవాళ్ళు ఎవరైనా ఉన్నారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:57, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:మీరు Requirements ఇవ్వండి. నేను ఏఐ సాయంతో బాటు రాయడానికి ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:32, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/సూచనలు]] పేజీ చూడండి. ఆ పేజీలో &quot;'''ఈ పని బాట్ చేస్తుంది'''&quot; అనే వాక్యం పక్కన పైపు తరువాత ఉన్న పనే బాట్ చెయ్యాల్సినది. అవి చూడండి. సందేహాలు అడగండి. చర్చిద్దాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:03, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::ఎన్వికీలో [[:en:User:ChristieBot|User:ChristieBot]] అనే బాటు ఈ పనులు చేస్తుందనుకుంటా. దాన్ని ఇక్కడికి తేవచ్చేమో చూడండి. ఇక్కడ మన &quot;మంచి వ్యాసం&quot; ప్రాసెస్, అక్కడి &quot;గుడ్ ఆర్టికల్&quot; ప్రాసెస్ నుండి కాపీ కొట్టినదే. కాకపోతే అక్కడ ఉన్న కొన్ని విశేషాలు, కొన్ని మూసలూ ఇక్కడ ఉండకపోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:10, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== మంచి వ్యాసాల పోటీ ముగిసింది, సమీక్షా నివేదికలు ప్రచురించాం. ఇక.. ==

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఎడిటథాన్-5]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా, మంచి వ్యాసాల ప్రతిపాదనలు చేసే పోటీ కూడా పెట్టాం. అందులో మొత్తం 65 పేజీలు రాగా, నిర్వాహకుల వ్యాసాలను తీసేస్తే, 51 పేజీలు పోటీకి నిలిచాయి. వాటిని సమీక్షించి నివేదికలను ప్రచురించం. ఆ నివేదికల లింకులను ప్రాజెక్టు పేజీలో చూడవచ్చు. నాణ్యత అనేది ఏదో ఒక ఎడిటథాన్‌కు పరిమితమైనది కాదు కాబట్టి, దీని గురించి సముదాయమంతటికీ తెలియజేస్తున్నాను.
=== ఇక.. ===
మంచి వ్యాసాలను తయారుచేసే ప్రయత్నం మొదలైంది. దీన్ని ఇక్కడితో ఆపకుండా ముందుకు తీసుకుపోవాలి. ఆ వ్యాసాలు మంచి వ్యాసాలుగా మారేందుకు ఇంకా మెరుగుపరచాల్సి ఉంది. ఈ పని ఆ వాడుకరులు చేస్తారు. మళ్ళీ సమీక్షించాక, అవి మంచి వ్యాసాలుగా రూపొందే అవకాశం ఉంది. అలాగే మనం కూడా ఈ కృషిలో భాగమౌదాం.  

తెవికీలో ప్రస్తుతం మంచి వ్యాసాలు లేనప్పటికీ, మంచివి కాదగ్గవి వేలల్లో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఈ వారం వ్యాసాలు వెయ్యి దాకా ఉంటాయి. తొలి ప్రయత్నంగా వీటిని తీసుకుని మంచి వ్యాసాలుగా మలచవచ్చు. అందరం నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించుదాం. తెవికీలో నాణ్యత మెరుగుపడడానికి ఇది మంచి మార్గం. ఇంగ్లీషులో మంచి వ్యాసాల శాతం 0.62. ఇదే శాతం తెలుగుకు వర్తిస్తే, సుమారు 800 అవుతాయి.  
;అందరం ప్రతిపాదించేవారమే అయితే, సమీక్షించేవారెవరు మరి? 
:ఇంకెవరు, మనమే!
నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని సమీక్షించడం అనే లక్ష్యం కూడా పెట్టుకుందాం. ''నే చేసిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనల్లోనే సవాలక్ష లోపాలున్నాయి, ఇక నేను సమీక్ష ఏం చేస్తాను'' అని అనుకోరాదు. సమీక్షించడానికి, మంచి వ్యాసం రాసి ఉండడం అనేది అర్హతే కాదు (అలా అయితే ఈ సమీక్షలు చేసే అర్హత నాకు ఉండేది కాదు). మంచి వ్యాసానికి ఏమేం లక్షణాలు ఉంటాయో, ఏమేం ఉండకూడదో తెలిస్తే చాలు. అలాగే, సాధ్యమైనంత వరకు కుండమార్పిడి సమీక్షలను (అంటే, ''నా వ్యాసాన్ని సమీక్షించి మంచి వ్యాసం చెయ్యి, నీ వ్యాసాన్ని నేను చేస్తాను'' అనే బాపతు క్విడ్-ప్రో-కో ఒప్పందాలను చేసుకునే బలహీనతకు లోబడకుండా ఉండేందుకు 😊) నివారిస్తే చాలు.
-------
వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించడం, తెవికీ నాణ్యతను పెంచడంలో పెద్ద అంగ. పెద్దపెద్ద అంగలు వేసుకుంటూ &quot;[[అతడు అడవిని జయించాడు|నాణ్యతాలోపాలపై దండెత్తినవాళ్ళ వలె]] ముందుకు వెళ్ళి, లోపాలను జయించుదాం పదండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:36, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mmwqamznjyafhh8xmf5xibg3kxsysd4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953870</id>
      <parentid>4953853</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* తాత్కాలిక flood flag అభ్యర్థన (Cat-a-lot వర్గ మార్పులు) */</comment>
      <origin>4953870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="196756" sha1="2f3q5h6bxzl66d3mqlrnk9hbl5lm3et" xml:space="preserve">{{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}}
{{రచ్చబండ}}
{{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}}
{{Archives|auto=yes}}
{{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}}
{{సహకారం_స్థితి}}
== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== ఉరుకుల పరుగుల ఉర్దూ వికీపీడియా ==

ఉర్దూ వికీపీడియా పరుగెత్తుతోంది. మార్చి 1 న 2,40,000 వ్యాసాలుండగా ఇవ్వాళ అది 4,42,000 దాటింది. మూడు నెల్లలు ఇంకా నిండలేదు, లక్షా 80 వేల కొత్త వ్యాసాలు వచ్చాయి. వ్యాసాల సంఖ్య పరంగా ఈ 3 నెలల్లో 50 వ స్థానం నుండి 34 వ స్థానానికి ఎగబాకింది. ఏప్రిల్లో 97457, మేలో 94834 వ్యాసాలు రాసారు. 2026 లో మొత్తం దాదాపు 2,06,000 వ్యాసాలొచ్చాయి. వీటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు బాట్లు రాసినవే - ఒక బాటు 86,933 వ్యాసాలు రాయగా, మరోటి 86,015 రాసింది. ఒక వాడుకరి 20,000 రాసారు. అయితే -

ఇవన్నీ చాలావరకూ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. 2026 లో వచ్చిన 2 లక్షల 6 వేల వ్యాసాల సగటు పరిమాణం 1974 బైట్లు. ఆ వికీలో ఉన్న మొత్తం వ్యాసాలు 4,42,000. సగటున ఒక్కో కంటెంటు పేజీలో ఉన్న పదాల సంఖ్య 208. పోలిక కోసం చూస్తే - తెలుగులో ఇది 502.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:00, 22 మే 2026 (UTC)

:అంత వేగంగా సృష్టించారంటే దాని నాణ్యత ఏ మాత్రం ఉంటుందో మరి. ఈ ఏఐ యుగంలో ఎవరైనా అలా సృష్టించేస్తున్నారు. మనం వేగమే కాకుండా, నాణ్యత, భాషా సొగసు లాంటి వాటిమీద దృష్టి పెడితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:08, 22 మే 2026 (UTC)
::రెండిటిని సమతుల్యంగా ఉండేటట్లు ప్రాజెక్టులు నిర్వహించాలని నా అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:45, 22 మే 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈరోజు ఏఐ కొన్ని లక్షలు కాదు, కావాలంటే కోట్ల వ్యాసాలు సృష్టించి ఇచ్చెయ్యగలదు. బాట్లు వాటిని తెచ్చి ఏ వికీలో అయినా కొట్టెయ్యగలవు. అయితే, ఇప్పుడున్న ప్రపంచంలో మనిషి రాసి, మనిషి దిద్దిన సమాచారానికి ఉన్న విలువ ఇంతకుముందు కన్నా కొన్ని వేలరెట్లు పెరిగింది. వికీకి భవిష్యత్ అదే.  [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:35, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] ==
duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 09:39, 24 మే 2026 (UTC)
::[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]]  గారూ  [[నీతో (2022 సినిమా)]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[నీతో (సినిమా)]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 10:12, 24 మే 2026 (UTC)

== duplicates [[వేపాడ సుబ్బారావు]] [[కంచరపాలెం రాజు]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:39, 24 మే 2026 (UTC)

কল্কি గారూ [[వేపాడ సుబ్బారావు]]  వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[కంచరపాలెం రాజు]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:24, 24 మే 2026 (UTC)

== duplicates [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]], [[ఆనంద శంకర్ రే]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:47, 25 మే 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[ఆనంద శంకర్ రే]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:15, 25 మే 2026 (UTC)

== మూలాల అనువాదం ==

వ్యాసపాఠ్యంతో పాటు మూలాలను కూడా అనువదించిన సందర్భాలు కనిపించాయి. మూలంలో వాడే మూసలు కొన్ని ఉన్నాయి - Cite book, Cite journal, Harvp ఇలాంటివి. ఇవి మూస పేర్లు. వాటిని అలాగే, ఇంగ్లీషు లోనే వాడాలి. వీటిని తెలుగు లోకి అనువదించడం/లిప్యంతరీకరణ చెయ్యకూడదు. ఇవే కాదు, ఏ మూసనూ చెయ్యకూడదు. అలాగే ఈ మూసల్లో అనేక పరామితులు ఉంటాయి - {{para|first}}, {{para|author}}, {{para|access-date}}, {{para|editor}},.. వగైరా. వీటిని కూడా అనువదించకూడదు. కొన్ని పేజీల్లో వీటిని అనువదించారు. ఉదాహరణకు, Cite book కు &quot;సైట్ బుక్&quot; అని, &quot;సైట్ పుస్తకం&quot; అని, &quot;ఉల్లేఖన పుస్తకం&quot;, &quot;ఉదయించిన పుస్తకం&quot;, &quot;ఉదహరించిన పుస్తకం&quot; ఇలా రకరకాలు అనువాదాలున్నాయి. పరామితుల్లో &quot;రచయిత-లింక్&quot;, &quot;యాక్సెస్-డేట్&quot;, &quot;తేదీ&quot;, &quot;సంవత్సరం&quot; - లాంటి అనువాదాలున్నాయి. dead link ను చనిపోయిన అని అనువదించింది. 

వీటి కారణంగా మూలాల్లో అనేక దోషాలు ఏర్పడి, ఆ పేజీలు &quot;మూలాల లోపాలున్న పేజీలు&quot;, &quot;CS1 errors:..&quot; లాంటి వర్గాల్లోకి ఆటోమాటిగ్గా చేరిపోయాయి.

[[న్యూజీలాండ్]] అనే పేజీలో ఇలాంటి అనువాదాలను సవరించాను (ఆ పేజీలో చెయ్యాల్సింది ఇంకా ఉంది). వెతుకులాటలో చూస్తే, కింది పేజీల్లో కూడా ఇలాంటి దోషాలు ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఇంకా ఎన్ని పేజీల్లో ఉన్నాయో తెలీదు.   
{{hlist|
* [[బిల్ క్లింటన్]]
* [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]]
* [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]]
* [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]]
* [[రిచర్డ్ నిక్సన్]]
* [[హెర్డు ఐలాండ్&amp;మెక్‌డొనాల్డ్ దీవులు]]
* [[నార్ఫోక్ దీవులు]]
* [[డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్]]
* [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]]
* [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్]]
* [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]]
* [[ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం]]
* [[న్యూ గినియా]]
* [[జేమ్స్ మన్రో]]
* [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]]
* [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్]]
* [[రెండవ మెక్సికన్ సామ్రాజ్యం]]
* [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం]]
* [[ఫ్రెంచి అల్జీరియా]]
* [[మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం]]
}}
&quot;రోమన్ సామ్రాజ్యం&quot; పేజీలో మూలాల్లోని మూసలకు చేసిన అనువాదాలు 340 పైచిలుకు ఉన్నాయి. మొత్తం ఉన్న మూలాలు 550 పైచిలుకు.

=== ఎందుకు ఇలా జరిగింది? ===
ఇంగ్లీషు వ్యాసం లోని '''సోర్సుటెక్స్టు'''ను గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ సైటుకు ఇస్తే, బహుశా ఇలాగే అనువదిస్తుంది. యంత్రాన్ని వాడి అనువాదాలు చేసేటపుడు, సోర్సు టెక్స్టును కాకుండా (అంటే పేజీని సోర్స్ ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి, ఎడిటరు నుండి కాపీ చేసుకోవడం), విజువల్ ఎడిటరు నుండి కాపీచేసుకుని అనువదించినా, రెండర్డ్ టెక్స్టును (అంటే పాఠకుడికి కనబడే పాఠ్యం) అనువదించినా ఇలాంటివి జరగవు. అయితే ఈ పద్ధతుల్లో మూలాలు, లింకులూ రావు. అంచేత సోర్సుకోడును అనువదిస్తూ ఉండి ఉంటారు (కానీ, సోర్సుకోడు అనువాదంలో బోలెడన్ని ఎర్రలింకులు వచ్చేస్తాయి)
=== ఇకపై ఏం చెయ్యాలి? ===
దీనికి ఒక చక్కటి, సులువైన, తెలివైన, విలువైన పరిష్కారం వేసే ఉంది. అదే అనువాద పరికరం! అదే అనువాదం చేస్తుంది. అదే వికీలింకులను చేరుస్తుంది. మూలాలు, మూసలు, వర్గాలూ.. వగైరాలను అదే చేర్చేస్తుంది. ఈ మూసలను అనువదించడాలు, పరామితులను అనువదించడాలూ అది చెయ్యదు (వేరే తప్పులు చేస్తుంది. :-) మనం చెయ్యాల్సిందల్లా ఆ తప్పులను సవరించడం -&quot;మరియు&quot; లను ఏరెయ్యడం, భాషను సహజమైన తెలుగు లాగా మార్చడం, వగైరా!) 
=== ఇపుడేం చెయ్యాలి ===
సవరించాలి. &quot;మూలాల లోపాలున్న పేజీలు&quot;, &quot;CS1 errors:..&quot; లాంటి వర్గాలు పోయే దాకా సవరణలు చెయ్యాలి. అనువాదాల స్థానే, ఇంగ్లీషులో ఉండే ఒరిజినల్ పేర్లను పెట్టాలి. 
;వినతి
:వాడుకరులు తమతమ వీలును బట్టి పై పేజీల్లోని దోషాలను సవరించవలసినదిగా వినతి.
;గమనిక
:ఈ పనికి కాస్త సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది.
__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:14, 27 మే 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా? ==

వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:01, 30 మే 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలండి.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:34, 30 మే 2026 (UTC)

== 4వ ఎడిట థాన్ ముగిసింది  ==

4వ ఎడిట థాన్ జూన్ 1, తో ముగిసింది. 10మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 1160పైగా వ్యాసాలు తెలుగువికీపీడియాలో చేరాయి. మూల్యాంకనం, పోటీ ఫలితాల ప్రకటన త్వరలోనే జరుగుతుంది. పాల్గొన్న ప్రతివారికి పేరు పేరునా ధన్యవాదాలు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసిన కశ్యప్ గారికి, సహాయంతో కూడిన ప్రోత్సాహం అందించిన చదువరిగారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:44, 1 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[హబీబ్ రెహమాన్]], [[హబీబ్ రెహమాన్ (వాస్తుశిల్పి)]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:47, 5 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing information, I have added the merge template. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[హీనో కుహ్న్]], [[హెయినో గుంథర్ కున్]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:59, 5 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing the information, I have merged it. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC)

== Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు ==

ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం &quot;వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు&quot; పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను దీనిద్వారా కొన్ని తెలియని సూచనలు తెలుసుకున్నాను. చాలా విపులంగా పూర్తి తెలుగులో రాసినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:01, 7 జూన్ 2026 (UTC)

== ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి ==

* కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది.
** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, &quot;గమనికల&quot;ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. 
** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ &quot;CS1 errors&quot; వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి.
** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు
* పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు.
**'''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు. 
::: {{code|lang=css|.harv-error {display: inline !important;}					/* display Module:Footnotes errors */}}
* లోపాలను సవరించి, పేజీ పై వర్గాల్లో లేదని నిర్థారించుకోవాలి. __
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:29, 7 జూన్ 2026 (UTC)

:ప్రతీసారీ ఇవి సమస్య గానే ఉంటాయి, ముఖ్యంగా అనువాద వ్యాసాలలో. విపులంగా తెలియ చేసినందుకు ధన్యవాదాలు అండి.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:43, 7 జూన్ 2026 (UTC)

== కర్సరు మాయమౌతోంది! ==

వికీపీడియాలో పేజీలో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు, ఎడిట్ పెట్టెలో కర్సరు కాసేపు కనబడకుండా మాయమౌతోంది. ఎడిట్ పెట్టె నుండి బయటికి వస్తే కనబడుతోంది. సమస్యంతా ఎడిట్ పెట్టె లోనే. ఒక ఆరేడు సెకండ్ల తరువాత కనబడుతోంది. చాలా ఎక్కువగా జరుగుతోంది. ఇంకెవరికైనా ఉందా ఈ సమస్య?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 12:53, 7 జూన్ 2026 (UTC)

:మొత్తం మీద నాకు కూడా కాసేపుటికి కానీ కనిపించుటలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:39, 7 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[చక్కెర సీతాఫలం]], [[సీతాఫలం]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:38, 8 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Sir, I've set up templates that need to be merged into two articles. Thanks for letting me know. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:48, 8 జూన్ 2026 (UTC)

== దాచిన వర్గాలను చూడాలంటే.. ==

తెవికీ పేజీల్లో మామూలుగా మనకు కనబడే వర్గాలతో పాటు దాచిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయని తెలిసిన సంగతే. వాటిని చూడడం పాఠకులకు అవసరం కాకపోయినా, వికీలో దిద్దుబాట్లు చేసే వాడుకరులకు అవసరం. పేజీలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నపుడు సాఫ్టువేరు ఆటోమాటిగ్గా వాటిని కొన్ని వర్గాల్లోకి చేరుస్తుంది. అవి దాచిన వర్గాల్లో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, పొట్టి మూలాలలో లోపాలు ఉన్న పేజీలను [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం లోకి చేరుస్తుంది. వాటిని చూడాలంటే మన అభిరుచుల్లో, [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో ఉండే &quot;{{int:Tog-showhiddencats}}&quot; అనే అంశాన్ని ఎంచుకోవాలి (టిక్కు పెట్టుకోవాలి). అపుడు దాచిన వర్గాలన్నీ కనిపిస్తాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:28, 8 జూన్ 2026 (UTC)

== &quot;ఇటీవలి మార్పులు&quot;లో ఒక విశేషం ==

మీ అభిరుచుల్లో [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో, &quot;{{int:Checkuser-userinfocard-enable-preference-description/te}}&quot; అనే అంశాన్ని ఎంచుకుంటే, &quot;ఇటీవలి మార్పులు&quot;లో ఒక కొత్త విశేషం కనిపిస్తుంది. ఈసరికే దీన్ని వాడి ఉంటే సరి, లేదంటే...__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:17, 10 జూన్ 2026 (UTC)

:అవును ,నేనూ ఇప్పుడే ఎనేబుల్ చేసుకున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:35, 10 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[పసలపూడి వీరబాబు]], [[విరుమాన్]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:13, 12 జూన్ 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] The first of these two is a Telugu movie, the second is a Tamil movie, two different articles, thank you [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:48, 12 జూన్ 2026 (UTC)

== మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు  ==

వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC)

:ప్రతిపాదన బావుంది .  తుది గడువు లేకపోవడం ఇంకా బావుంది. పాల్గొంటాను.   [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 18 జూన్ 2026 (UTC)

== తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన పేజీలు ==

కింది పేజీలను తొలగించడానికి ప్రతిపాదిస్తూ ఆ పేజీల్లో మూసలు పెట్టారు. కానీ, తొలగింపు చర్చ పేజీని తెరవలేదు. అంచేత చర్చ ఏమీ జరగలేదు. ఈ పేజీలను పరిశీలించి, వాటి చర్చ పేజీల్లో గానీ, లేదా తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించి అక్కడ గానీ.. అభిప్రాయాలు చెబితే, నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు.
* [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] (ఇదే కంటెంట్ [[ఐబిసిఎఫ్]] లో ఉంది, ఎన్వికీ లో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. మెరుగు పరచడానికి అనుమతి అడగాలి) 
* [[జన్మ సిద్దాంతం]]
* [[గ్రహస్థితి]]
* [[గోచారము]]
* [[ఐబిసిఎఫ్]] (ఇదే కంటెంట్ [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]]  లో ఉంది) 
* [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను)--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) 
: మెరుగు పరిచాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC)
* [[సామ్ (సంగీతకారుడు)]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను) --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC)
: ప్రయత్నం చేశాను. కాలేదు. తొలగింపుకు సమర్ధించాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC)
* [[రాశులు-అధిపతులు]]
__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:28, 21 జూన్ 2026 (UTC)
:::మెరుగు పరుస్తాను అనే వాడుకరులు ప్రక్కన సంతకం చేయండి. ఆ వ్యాస తొలగింపు చర్చలో కూడా పాల్గొని ఆ విషయాన్ని తెలియజేయండి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:09, 25 జూన్ 2026 (UTC)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])&lt;/bdi&gt; 17:11, 23 జూన్ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 20:33, 23 జూన్ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-25_Wikipedias&amp;oldid=30721311 --&gt;

== if possible rename [[అందగాడు (అయోమయనివృత్తి)]] to [[అందగాడు (సినిమా)]] ==

dismb is list of films only, thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 10:27, 24 జూన్ 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 జూన్ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== why wiktionary template is landing on en.wiktionary ==

when i add &lt;nowiki&gt;{{Wiktionary}}&lt;/nowiki&gt;, it is landing on en.wiktionary.org BUT NOT on te.wiktionary.org [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:10, 26 జూన్ 2026 (UTC)

== ఐదో వెయ్యి కోసం ఐదో ఎడిటథాన్ ==

ఫౌండేషను, గూగుల్‌లతో కలిసి మన యూజర్‌గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న ప్రాజెక్టులో భాగంగా కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించి, కంటెంటు గ్యాపును కొంత పూడ్చాలనేది మన సంకల్పం. అందులో భాగంగా ఇప్పటికి 4 ఎడిటథాన్లు పెట్టుకున్నాం. ఐదోది కూడా సిద్ధమైంది. జూలై 1 మొదలు కాబోతోంది. దానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ప్రాజెక్టుపేజీ]] పెట్టాం, చూడండి. ఈసారి కొత్త వ్యాసాలతో, పాటు పాత వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దే పని కూడా ఈ ప్రాజెక్టుతో మొదలుపెడుతున్నాం. తెవికీలో తొట్టతొలి 10 మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్ది, ప్రదర్శించే అవకాశం ఇది.

ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి, ఆన్‌లైను సమావేశం అవసరమని భావిస్తే ఇక్కడ రాయండి. వాటిని బట్టి, 29/30 తేదీల్లో ఒకరోజున ప్రాజేక్టు సమావేశం పెట్టవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:15, 27 జూన్ 2026 (UTC)

== duplicates [[ఉషా]], [[ఉష (అయోమయ నివృత్తి)]] ==

thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 00:13, 28 జూన్ 2026 (UTC)

:thnx , Clubed [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 28 జూన్ 2026 (UTC)

== if possible rename [[లైలా మజ్ను]] to [[లైలా మజ్ను (సినిమా)]] ==

only films are listed, thnx or better, how do i rename or make change myself ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 06:15, 28 జూన్ 2026 (UTC)

== ఎడిటతాన్ -4 ==

యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 [https://w.wiki/Rrxy పోటీ ఫలితాలు] ప్రకటించారు.  1210 వ్యాసాలు ఈ ఎడిటథాన్-4 ద్వారా తెవికీ కి సమకూడాయి. ఈ పోటీలో మొత్తం 10 మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 6మంది విజేతలు గా నిలిచారు.  విజేతలకు అభినందనలు.  పాల్గొన్న వాడుకరులందరికి, ఎడిటథాన్-4 సమన్వయ కర్త కశ్యప్ గారికి ధన్యవాదాలు. - తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:35, 28 జూన్ 2026 (UTC)

== పుట్టినరోజు పండగ ==

తెవికీ పుట్టినరోజు పండగ, కిందటిసారి తిరుపతిలో జరుపుకున్నట్లుగా ఈసారి కూడా ప్రత్యక్షంగా అందరం కలిసి జరుపుకునే ఆలోచన చేద్దామా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 18:49, 8 జూలై 2026 (UTC)

:అవును, ఇప్పటి నుండే ఆ పనులకు చర్యలు ప్రారంభిస్తేనే కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించకలుగుతాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:16, 9 జూలై 2026 (UTC)
:: చాలా ముందుచూపుతో మీ ఆలోచన బాగున్నది. ఈసారి నేను మిస్ కాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:30, 9 జూలై 2026 (UTC)

:నేను మొదట్లో ఈ ప్రయత్నం చేశాను.. కానీ కుదరలేదు. మీరు అందరు సహకారం అందిస్తే  నిర్వాహకుడిగా నిర్వహించేందుకు సిద్ధం.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:40, 9 జూలై 2026 (UTC)
::సూపర్ @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్]] గారూ. మీ నిర్వాహకత్వం నాకు ఆమోదమే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:48, 9 జూలై 2026 (UTC)
:ఇలాంటి సమావేశాల వల్ల పాత వారికి ఉత్సాహం.. క్రొత్త వారికి విజ్ఞానం... 
:మీ ఆలోచనకు మద్దతు ఇస్తున్నా  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 03:48, 10 జూలై 2026 (UTC)

:: అభినందనలు వినయ్ గారు. Conference grant - Deadline ఆగస్టు 31, 2026 https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference_Grants/Timeline [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:24, 10 జూలై 2026 (UTC)
:::ఇలాంటి పండుగలు ప్రతీ సంవత్సరం జరగాలి. అప్పుడే వాడుకరులకు ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మీ ఆలోచనకు నేను మద్దతు తెలుపుతున్నాను. మనందరం సంవత్సరానికి ఒకసారి కలుసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 17:36, 10 జూలై 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, ఈ చర్చ మొదలై 8 రోజులైంది. నిర్వహించేందుకు మీరు ముందుకు వచ్చి వారమైంది. చిట్టచివరి వ్యాఖ్య వచ్చి కూడా 5 రోజులైంది. ఇకపై దీనికి వ్యాఖ్యలు రాకపోవచ్చుననిపిస్తోంది. వచ్చిన వ్యాఖ్యల్లో అందరూ ప్రోత్సాహమే ఇచ్చారు కాబట్టి, మీరు ప్రత్యిపాదనపై ముందుకు పోవచ్చు. సమావేశాలు పెట్టుకోవడం, మీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ముందుకువచ్చేవాళ్ళను ఎంచుకోవడం చెయ్యాలి. ఆపై, స్థలం, తేదీలు, సమావేశాల రూపకల్పన వగైరాలు చెయ్యవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:22, 16 జూలై 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు .. నేను రెండు మూడు రోజుల్లో ప్రణాళిక సిద్ధం చేసే పనిలో ఉంటాను.. ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 16:50, 16 జూలై 2026 (UTC)

== ఎందరో వికీమీడియన్లు - 2 ప్రతిపాదన ==

2024 జనవరిలో జరిగిన విశాఖపట్నం తెవికీ పండగలో మనం [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|ఎందరో వికీమీడియన్లు]] అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేసాం. అందులో ఓ పాతిక ముప్ఫై మంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసాం. అలాంటిదే మరొక ప్రయత్నం చేద్దామనే ప్రతిపాదన ఇది. మరొక పాతిక మంది వికీమీడియన్ల గురించి అలాగే రాస్తే ఇంకొక పుస్తకం వేద్దాం. ఒకవేళ పుట్టినరోజు పండగ జరిగితే, పుస్తకం ముద్రించి పండగలో విడుదల చెయ్యవచ్చు. లేదంటే పీడీయెఫ్ కట్టి ఆన్‌లైనులో పంచవచ్చు. మీమీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:40, 9 జూలై 2026 (UTC)

:పాత పుస్తకాన్నే మార్పులు చేర్పులతో పునర్ముద్రణ చేస్తే బాగుంటుంది.. క్రొత్తగా ఎక్కువమంది వచ్చినట్లు లేదు.. అలాగే అనుభవజ్ఞులతో ఇంటర్వ్యూ చేసి ప్రచురించవచ్చు అనేది నా అభిప్రాయం  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 03:54, 10 జూలై 2026 (UTC)
::అది కొంతమంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసిన పుస్తకం. మరికొందరు వికీమీడియన్ల గురించి రాస్తే బాగుంటుందని భావించి ఈ ప్రతిపాదన చేసాను. మీరన్నట్లు, వారి ఇంటర్వ్యూలను కూడా ప్రచురిస్తే ఇంకా బాగుంటుంది. అయితే ఈ విషయంపై మనిద్దరికీ తప్ప, మరెవరికీ ఆసక్తి ఉన్నట్టు లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:22, 15 జూలై 2026 (UTC)
:::లేదండి. ప్రతిపాదన  పెట్టారు కాబట్టి కొంత ముందుకు జరిగాక అందరు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను.  నా వంతు చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే నేను కూడా పాల్గొంటాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:26, 16 జూలై 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, గతంలో పుస్తకం తయారుచెయ్యడంలో సాధకబాధకాలన్నీ మీరు పడినవాళ్ళే. మీకు తెలీనిదేమీ కాదు. కిందటిసారి లాగానే ఈసారి కూడా పుస్తకం డిజైను చెయ్యడానికీ, ముద్రించడానికీ పవన్ గారూ, మీరూ పూనుకోవాల్సిందే. లేకపోతే అవదు. మీరిద్దరూ అందుకు ముందుంటారు. కానీ ముందసలు పుస్తకం '''రాసేదెవరు'''? '''ఎవరి గురించి''' రాయాలి?
::::గతంలో పుస్తకం వేసినపుడు చాలామంది వికీమీడియన్లు దాన్ని స్వాగతించారు, హర్షం వెలిబుచ్చారు. కానీ చాలా కొద్దిమంది - బహుశా ఒకరో ఇద్దరో - నిరసించడం మనకు వినిపించకపోలేదు. అనుచితమైనదీ, తోటి వాడుకరులను అవమానించేదీ అయిన చర్చ కూడా ఒకటి లేవనెత్తారు - రచ్చబండ లోనే. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకునే, ఎవరైనా రాయడానికి ముందుకువస్తే వాళ్ళచేతనే రాయించుదామనీ, ఎవరి గురించి రాయాలో సముదాయం అభిప్రాయాలు తీసుకుని వాళ్ళగురించే రాయించుదామనీ అనుకున్నాను. కానీ అసలు పుస్తకం రాయాలా వద్దా అనేదానికే స్పందన లేదు కాబట్టి ఇక ముందుకు వెళ్ళలేమేమో అనిపిస్తోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 13:21, 16 జూలై 2026 (UTC)
:::::అలాగే అండి. ఇంకా టైం ఉంది కదా, చూద్దాం.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:15, 16 జూలై 2026 (UTC)
::::::ఎందరో వికీమీడియన్లు -2 పుస్తకం ప్రచురించ దలిస్తే డిజైన్, ప్రింటింగ్ పనులకు నేను సహకరించగలను.  
::::::2024 జనవరిలో ప్రచురించిన 'ఎందరో వికీమీడియన్లు' పుస్తకం ఇప్పుడు ఎక్కడ చూడాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 08:10, 17 జూలై 2026 (UTC)
:::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, ఆ పుస్తకాన్ని [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|వికీసోర్సులో]] చూడవచ్చు, డౌన్‌లోడు చేసుకోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:18, 17 జూలై 2026 (UTC)
::::::::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 10:34, 17 జూలై 2026 (UTC)

== Deletion of non free images which are not linked to any article ==

Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]]

[జాబితా [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు]] పేజీలో ఉంది]

[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC)
:[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]], since the list is too long, I moved it to [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు|Admin's notice board]]. Also, since the list was for the attention of the Admins only, it is appropriate to move it there. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:23, 15 జూలై 2026 (UTC)
::Thank you. - [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 11:51, 15 జూలై 2026 (UTC)

== [[కుడుం]] = [[మోదక్ (పిండివంట)]] ==

both are same ? or కుడుం is undrallu ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:43, 17 జూలై 2026 (UTC)

== [[ప్రాథమిక మూలం]] = [[ప్రాథమిక వనరులు]] ==

both are about same topic. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:04, 17 జూలై 2026 (UTC)

== suggest equivalents ==

* Municipality=పురపాలకసంఘం (correct?)
* municipal corporation=?
* స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ=?
* నగరపంచాయితీ=?

[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:13, 18 జూలై 2026 (UTC)

== తెవికీలో తేదీ ఆకృతి ==

మన తేదీ ఆకృతి &quot;'''2026 జూలై 1'''&quot; లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' (&quot;1 జూలై 2026&quot;, &quot;జూలై 1, 2026&quot;, &quot;2026-07-02&quot; వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు.

అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి.

నిర్వాహకులకు గమనికలు: 
# కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి.
# తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__
[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:39, 18 జూలై 2026 (UTC)

== అభినందనలు ==
వికీమానియా 2026లో ల్యాప్‌టాప్‌లు అందుకుంటున్న [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు, [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH |అభిలాష్]] గారికి శుభాభినందనలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:18, 19 జూలై 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ ధన్యవాదాలు!
:మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతో ముందుకు సాగుతున్న నాకు.. వికీలో మరింత అంకితభావంతో పనిచేయడానికి ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఇచ్చే ఈ బహుమతి మరింత ప్రేరణనిస్తుంది. ఇక ముందు కూడా స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వ విస్తరణ కోసం మరింత కృషి చేస్తాను!
:నా తరపున @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు పారిస్ లో జరిగే కాన్ఫరెన్స్ లో ల్యాప్ టాప్ అందుకోనున్నారు. వారికీ ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 09:29, 19 జూలై 2026 (UTC)
: @ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ! నేను [[User:I.Mahesh| I.మహేష్]] గారిని అడిగాను. ఆయన తెస్తానన్నారు. వికీ ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఈ విధంగా లాప్ టాప్ ఇవ్వడం చాలా ఉపయోగకరం అనుకుంటున్నాను. సహకరించి మంచి ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చిన మన తెలుగు కమ్మ్యూనిటీ సభ్యులకు, ఇతర భాషా సభ్యులకు అందరికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:20, 19 జూలై 2026 (UTC)

@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారికి @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] మేడం గారికి అభినందనలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:51, 19 జూలై 2026 (UTC) 
&lt;br&gt;
@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, [[వాడుకరి:I.Mahesh|మహేష్]] గారికి కూడా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 05:48, 20 జూలై 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు ఉదయ్ కిరణ్ గారు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 20 జూలై 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు ఉదయకిరణ్ గారు  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 20 జూలై 2026 (UTC)

:'''my blunt opinion''': mediawiki should allocate resources responsibly ! ridiculous providing laptop to a state govt. pensioneer?, andhra vjsuseela. [why? see earliest - https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Vjsuseela&amp;target=Vjsuseela&amp;dir=prev] there are no work details on userpage of MYADAM ABHILASH ? huh. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 17:55, 20 జూలై 2026 (UTC)
::Hello @[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]],
::Allocation of resources is not related to the individuals personal lives, it's about their on Wiki contributions.
::User Susheela and Abhilash made good contributions towards Telugu community and thereby they have requested for a laptop and the same is endorsed by our community. 
::Thank you [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 04:13, 21 జూలై 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], Your opinion is not just blunt, but disrespectful too. 
::When passing comments, one should make sufficiently sure about one's facts. You mentioned that there are no work details on Abhilash's user page. What does that mean? It doesn't mean that he did not contribute to Tewiki; it means you do not know about his contributions which are more than 6000. You just saw the figure 483 on his User page but did not care to go to his contributions page. Is it wise to comment like this without knowing about his contribution?
::Regarding VJS.. Is the occupation a qualification for grant? Or a disqualification? Is there a clause in the grant application about the User's occupation? Does her occupation make her contribution any inferior? Coming to her contributions.., the contributions are 4500+. ANd, these are just online tangible list of contributions. Do you know anything about her offline contributions? You know nothing, I presume. She has been the backbone of Tewiki Badi. She has been one of the main contributors towards various offline projects like Hyd Book fair etc. during the last 3 or 4 years. She richly deserves this grant. 
::Your comments on these two grants and grantees are misplaced, unwarranted and mean. Mean because, you addressed her as &quot;andhra&quot; Vjsuseela.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:06, 21 జూలై 2026 (UTC)
:::ఇక్కడ మరొక్క సంగతి.. ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు చెయ్యబోయే పని కోసం, గతంలో చేసిన పనికి గుర్తింపుగా కాదు. ఈ ముక్క ఎక్కడో చదివాను. ఇప్పుడు వెతికాను గానీ దొరకలేదు. ఎవరికైనా దొరికితే, అందరి కోసం ఆ లింకును ఇక్కడ ఇవ్వగలరు. పోతే, నా అభిప్రాయంలో గతంలో చేసిన కృషిని అస్సలు పరిగణించకూడదు అని కాదు, దాన్ని పరిగణించాల్సిందే. అలాగే గ్రాంటులు తీసుకున్నవారు, భవిష్యత్తులో తాము చేసే పనితో ఆ గ్రాంటుకు న్యాయం చెయ్యాలి అని నేను భావిస్తాను. ఇక్కడ గ్రాంటు అందుకోబోతున్న ఇద్దరూ దానికి ఖచ్చితంగా న్యాయం చేస్తారనడంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:38, 21 జూలై 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, సరిగ్గా చెప్పారు.
::::మరొక ముక్క. అసలు ఈ లాప్ టాప్ అందించడం అన్నది వికీమీడియా ఫౌండేషన్ చేయట్లేదు. ప్రస్తుతం వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ (మెడికల్ వ్యాసాలు మెరుగుపరిచే వాడుకరి గుంపు) బాధ్యతలు చేపట్టింది. అలానే, ఈ లాప్టాప్లు కూడా ఏమీ వికీమీడియా సొమ్ముతో కొంటున్నవి కాదు. ఇవి, Used devices. వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ వారు కో-ఆర్డినేట్ చేస్తున్నారంతే. అలాగే, గతంలో హార్డ్ వేర్ డొనేషన్ ప్రోగ్రామ్ లో భాగంగా ఇచ్చిన లాప్టాప్లు కూడా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ స్టాఫ్ ఉపయోగించాకా డిస్కార్డ్ చేయకుండా ఇచ్చినవి. వాళ్ళ సెక్యూరిటీ ప్రొటోకాల్స్ మారడంతో వారు ఆ పని మానుకున్నారు. వీళ్ళు చేస్తున్నారు. అంతే కానీ, లాప్టాప్లు కొని ఇవ్వడం జరగలేదు. ఇదంతా పబ్లిక్ గా [[meta:Hardware_donation_program|Hardware donation program]]&lt;nowiki/&gt;లో దొరుకుతున్న సమాచారమే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC)
: నేను లాప్ టాప్ తీసుకున్నాను. ప్రస్తుతానికి బానే ఉంది (refurbished అండ్ ceritified). మహేష్ గారు జాగ్రత్తగా తీసుకువచ్చారు. ఆయనకు ధన్యవాదాలు. నాకు మన తెలుగు కమ్యూనిటీ వాళ్లే కాకుండా ఇతరులు కూడా ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చారు. అందుకే నాకు సంతోషం కలిగింది. ఇందులో చిన్న చిన్న  frustrated statements ఉండడం సహజం అనుకుని పట్టించుకోలేదు. అందరి అభిమానానికి, అందించిన విధానపరమైన మద్దతుకు కూడా ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:38, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ లాప్ టాప్ అందుకున్న సందర్బంగా మీకు శుభాభినందనలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== [[రాష్ట్రీయ సేవికా సమితి]] = [[రాష్ట్ర సేవికా సమితి]] ==

both are identical. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:57, 20 జూలై 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ, వ్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాల్లో ఏమైనా ఇబ్బందులు, సమస్యలు కనిపిస్తే ఆయా వ్యాసాలను సరిదిద్దండి లేదా వాటి చర్చ పేజీల్లో రాసెయ్యండి. లేదా సంబంధిత మూసలను చేర్చండి. ఉదాహరణకు ఇలాంటి ఐడెంటికల్ వ్యాసాల్లో {{tl|విలీనము}}, {{tl|విలీనము ఇక్కడ}}, {{tl|విలీనము అక్కడ}} అనే మూసలు పెట్టవచ్చు. మీరు తెలుగు అర్థం చేసుకోగలరని అర్థమైంది. అంచేత అక్కడే రాయడానికి ఇబ్బంది ఉండదు. లేదా ఇక్కడ రాస్తున్నట్టే వాటి చర్చ పేజీల్లో రాయండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:15, 21 జూలై 2026 (UTC)
::both are maya aka w/o wikidata on విలీనము ఇక్కడ, విలీనము అక్కడ. certainly add them in article or raise issue on talk pages. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:49, 21 జూలై 2026 (UTC)
:::ఆ విడే లింకులేవో మీరే ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:16, 22 జూలై 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] but there are already మూస:mergeto and మూస:mergefrom on wikidata. my pov: adding another two is waste of resources. hence not added. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:43, 22 జూలై 2026 (UTC)
::::1 more thing. having 2 templates on tewiki is ok for me. i dont want to suggest or argue for 1 template only. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:49, 22 జూలై 2026 (UTC)
:::::మీ ఇష్టం. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:06, 22 జూలై 2026 (UTC)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:25, 24 జూలై 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,

We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.

'''Campaign Focus:'''

* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics

We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.

For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.

Best regards, ''Communications Team, WCI 2026''

-- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 11:44, 26 జూలై 2026 (UTC)
==[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న]]==
ఈ వ్యాసాన్ని రాసిన వాడుకరి [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] తాను రాసిన &quot;సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం&quot; మూలాన్ని చేరుస్తూ గ్రంథాన్నంతా వివిధ ఉపపేజీలలో చాలా వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటన్నింటినీ తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. వికీ నియమాల ప్రకారం తాను రాసిన గ్రంథాన్నంతా తానే చేర్చడం, యదాతథంగా గ్రంథాన్నంతా చేర్చడం సరికాదని నా అభిప్రాయం. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 01:41, 28 జూలై 2026 (UTC)

:మొత్తం 16 పేజీలు సృష్టించారు. పుస్తకాన్ని యథాతథంగా కాపీ పేస్టు చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. అన్నిటినీ తొలగించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:32, 28 జూలై 2026 (UTC)
::రచయిత వ్రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం తానే వికీ కామన్స్ లో సరియైన లైసెన్స్ లు ఉపయోగించి అప్లోడ్ చేసిన  తరువాత వికీసోర్స్ లోకి తీసుకువచ్చి పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు.  తెవికీ లో 16 పేజీలు తొలగించినా అక్కడ ఇదే పద్దతిలో పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. అయితే పరిశోధన గ్రంథం ప్రచురణ కాకపోతే ఆ విద్యాసంస్థకు కాపీరైట్ ఉంటుంది. [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారికి మార్గదర్శకత్వం కావాలేమో. పరిశీలించండి.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:31, 28 జూలై 2026 (UTC)
:::వికీపీడియా నిర్వాహకులకు మరియు సభ్యులకు నమస్కారం,
:::నేను రాసిన 'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం' ఆధారంగా వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకానికి సంబంధించిన కాపీరైట్స్ మరియు హక్కులు పూర్తిగా నా వద్దే ఉన్నాయి. వికీపీడియా నియమ నిబంధనలపై నాకు పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పుస్తకంలోని అధ్యాయాలను విడివిడిగా పేజీలుగా చేర్చడం జరిగింది.
:::సుశీల గారు సూచించినట్లుగా, నా పరిశోధనా గ్రంథాన్ని '''వికీసోర్స్ (Wikisource)''' లో సరియైన లైసెన్స్‌తో ప్రచురించడానికి నేను సంసిద్ధంగా ఉన్నాను. అలాగే వికీపీడియాలోని '''&lt;nowiki/&gt;'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న'''' ప్రధాన వ్యాసాన్ని ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వానికి తగినట్లుగా సంక్షిప్తంగా, ప్రమాణిక వికీపీడియా శైలిలో మార్చడానికి మీ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు తగిన సూచనలు ఇవ్వగలరు.
:::ధన్యవాదాలు,
:::-- లింగంపల్లి వెంకటేష్ గౌడ్ [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూలై 2026 (UTC)
:: {{ping|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్}} మీరు పరిశోధించి ముద్రించిన గ్రంథాన్ని వికీమీడియాకు రీలైసెన్సింగ్ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని వ్రాసారు. ధన్యవాదాలు. నేను మీకు సహాయం చేయగలను. వికీపీడియాలో సమాచారం క్లుప్తంగా మాత్రమే వివరించాలి. ముఖ్యంగా పరిశోధన మొత్తంగా చేర్చరాదు. గమనించండి. సుశీలగారు సెలవిచ్చినట్లుగా వికీసోర్స్ లో మొత్తం సమాచారాన్నంతా చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:15, 28 జూలై 2026 (UTC)
::::[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ ఇప్పటికే వికీపీడియా వ్యాసం [[సర్వాయి పాపన్న]] ఉనికిలో ఉంది. దానిని వికీశైలిలో వివిధ మూలాలతో విస్తరించవచ్చు.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:38, 28 జూలై 2026 (UTC)
:: [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]]గారూ [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారి సూచన మేరకు వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మీకు మెయిల్ చేశాను [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 30 జూలై 2026 (UTC)

== Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities ==

''Please feel free to translate it into your language.''

Hello everyone,

We hope you're doing well!

The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities.

Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed.

=== What are we looking for? ===
We invite your community to nominate one or two points of contact and share:

* The name of your Wikimedia community.

* A primary and alternate community contact.

* Telegram usernames of the nominated contacts.

* A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities.

This could include areas such as:

* Editing or patrolling workflows that could be improved.

* Gadgets, tools, or bots that your community needs.

* Template or interface-related challenges.

* Technical barriers faced by contributors.

* Any other broad technical priorities for your community.

=== How to participate ===
Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''.

If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message.

=== What happens next? ===
The information collected will help us:

* Build a network of community contacts for future technical collaboration.

* Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities.

* Plan focused technical support and community engagement activities.

* Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate.

Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels.

We look forward to working more closely with your community!

'''Best wishes,'''

[[వాడుకరి:Kalli navya|Navya sri Kalli]]

''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[వాడుకరి:Kalli navya|Kalli navya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalli navya|చర్చ]]) 15:48, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== పొట్టి మూలాల గురించి మరొకసారి ==

{{tl|Sfn}}, {{tl|Harv}} వంటి మూసలు వాడి ఇచ్చే పొట్టి మూలాలకు, అనుబంధంగా పొడుగు మూలాలనివ్వడం తప్పనిసరి. పొట్టి మూలం ఒక అబ్రీవియేషను లాంటిది. అబ్రీవియేషను పాఠకులకు అర్థం కావాలంటే, దాని పూర్తి రూపం కూడా రాయాలి కదా. అలాగే, వ్యాసంలో అబ్రీవియేషను ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు. పూర్తిరూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాస్తే సరిపోతుంది. అలాగే పొట్టిమూలాన్ని ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు, పొడుగురూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాయాలి. లేకపోతే పొట్టిమూలానికి అర్థం లేకుండా పోతుంది. '''''..మనం రాస్తున్న పాఠ్యానికి మనం ఇచ్చామని అనుకుంటున్న మూలాలు, అసలు మూలాలే కావన్న మాట!''''' అన్నట్టే అవుతుంది.

పాఠ్యంలో మూలం లాగా ఉండే ([1]) అంకెను నొక్కినపుడు మూలాలు విభాగం లోని పొట్టిమూలం వద్దకు పోతుంది. అది ఇలా ఉంటుంది:

* ఈడ్పుగంటి 2007 

ఏమిటి దాని అర్థం? ఏమీ లేదు. దాన్ని నొక్కినా ఏమీ జరగదు, ఏమీ కనబడదు. కానీ ఆ పొట్టిమూలం సరిగ్గా ఉంటే - అంటే, దానికి సంబంధించిన పొడుగు మూలం కూడా ఉంటే -  ఈ రెంటికీ మధ్య లింకు ఏర్పడుతుంది. ఆ &quot;ఈడ్పుగంటి 2007&quot; ని నొక్కినపుడు కింద, &quot;వనరులు&quot; విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలానికి లింకు ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడుగు మూలం మామూలుగా మనం చేర్చే మూలం లాంటిదే, దాన్లో అన్ని వివరాలూ ఉంటాయి.

'''ఇప్పుడు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పని ఒకటుంది''':

పొట్టిమూలాలకు సంబంధించిన పొడుగుమూలం లేదనే సంగతి మామూలుగా మనకు కనబడదు. సాఫ్టువేరు దీన్ని, no-target error అంటుంది. మూలాల విభాగంలో, పొట్టిమూలం పక్కనే ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ లోపం కనబడాలంటే, [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మనమన జావాస్క్రిప్టు పేజీల్లో]] కింద చూపిన వాక్యాన్ని చేర్చాలి. ఈ పేజీ ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో పేజీని సృష్టించండి. అప్పుడు లోపాలు కబడతాయి. అందరూ ఈ పని తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి. వ్యాసాన్ని దోషరహితంగా, &quot;మంచి&quot; వ్యాసంగా మలచాలంటే ఈ పని చెయ్యందే అసలు కుదరదు.

మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:54, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య ==

[[వాడుకరి:InternetArchiveBot]] తో మూలాల్లోని యూఆరెల్‌లను ఆర్కైవు చేసినపుడు అది ఆర్కైవు తేదీని తప్పు ఆకృతిలో ఇస్తోంది. నెలపేరును తెవికీ ఆకృఇకి అనుగుణంగా కాక, వేరుగా ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు &quot;సెప్టెంబరు&quot; మన ప్రామాణిక ఆకృతి కాగా, అది &quot;సెప్టెంబర్&quot; అని ఇస్తోంది. ఏదో మాడ్యూల్లోనో మరోచోటో మనమే అలా తప్పుగా రాసి ఉంటాం. అది ఎక్కడో నేను గమనించలేదు. నేరుగా డెవలపర్లకు రాసాను. ఆ మాడ్యూలేదో మీరు ఎవరైనా గమనిస్తే, ఇక్కడ రాయండి, లేదా ఆ పేర్లను అక్కడే సవరించెయ్యండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:47, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC)
==తెవికీ పండగ-2027==
ప్రియమైన తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు,

తెవికీ పండగ 2027 ప్రణాళిక, నిర్వహణ పనులకు తోడ్పాటుగా ఈ Community Engagement Survey సర్వే రూపొందించాం.

ఈ సర్వే ద్వారా పండగ నిర్వహణలో పాల్గొనడానికి మన సముదాయంలో ఎంతమంది ఆసక్తి చూపుతున్నారో, ఈ ఉత్సవానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే పండగలో ఏ అంశాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో, సముదాయ సభ్యుల అభిప్రాయాలు, సూచనలు, ఏకాభిప్రాయం తెలుసుకునేందుకు మీ స్పందనలు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి.

దయచేసి 20 ఆగస్టు 2026 లోపు దిగువున ఉన్న సర్వే ఫారాన్ని పూర్తి చేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScrKxjhVD3zq9MSYmnndmR2sHDNM9GTiT6oifje2cnjYhSnwQ/viewform

మీ అభిప్రాయాల ఆధారంగా తెవికీ పండగ 2027ను సముదాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా, మరింత ప్రయోజనకరంగా, విజయవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన ప్రణాళిక రూపొందించవచ్చు.  

మీ సహకారానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీకు తెలిసిన వికీ బృంద సభ్యులతో  కూడా ఈ ఫారం పంచుకోగలరు.
--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:57, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:&quot;మీరు 2025 లో జరిగే తెవికీ వార్షికోత్సవం, సమావేశంలో చేరాలనుకుంటున్నారా?&quot; - ఈ ప్రశ్నలో సంవత్సరం తప్పు పడింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:45, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::సరి చేశాము.. ధన్యవాదులు చదువరి గారు.. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 04:12, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఆఫ్రికాన్స్, తెలుగు, స్వాహిలి ----ఐదారు నెలల్లో---&gt; స్వాహిలి, తెలుగు, ఆఫ్రికాన్స్ ? ==

ప్రపంచ వికీపీడియాల్లో వ్యాసాల సంఖ్య రీత్యా మనం 70 వ స్థానంలో ఉన్నాం. 2026 జనవరి 1 న కూడా అదే స్థానంలో ఉన్నాం. ఆ రోజున మనం ఆఫ్రికాన్స్ వికీపీడియా కంటే దాదాపు 10 వేల వ్యాసాల వెనక ఉన్నాం. ఇవ్వాళ - 8 నెలల్లో - ఆ తేడా 3000 కు తగ్గిపోయింది. ఈ సంవత్సరం ముగిసే నాటికి దాన్ని దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది. అయితే-

ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటేస్తామేమో గానీ, ముందుకు పోడానికి మరికొంత సమయం పట్టవచ్చు. ఎందుకంటే.. మన వెనక ఉన్న స్వాహిలి మనకంటే రెట్టింపు వేగంగా కదులుతోంది. బహుశా కాలేజీలు, యూనివర్సిటీల్లో ఎడిటథాన్లు పెట్టారో, లేకపోతే మనలాగా భాగస్వామ్యాలతో పోటీలు పెట్టుకున్నారో గానీ.. వాళ్ళు వ్యాసాలను విపరీతంగా సృష్టిస్తున్నారు. 2026 లో ఇప్పటిదాకా 18 వేలకు పైగా వ్యాసాలు సృష్టించారు. కానీ అన్నీ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. సగటు వ్యాసం పరిమాణం 1600 బైట్లు. అదే సమయంలో తెవికీలో 9 వేల పైచిలుకు వ్యాసాలు సృష్టించాం, సగటు పరిమాణం 22 వేల బైట్లతో! బైట్ల సంగతి ఎలా ఉన్నా, ఇదే ఊపు కొనసాగితే, వ్యాసాల సంఖ్య ప్రకారం వాళ్ళు బహుశా ఈ సంవత్సరం ముగిసేసరికి మనల్నీ, ఆఫ్రికాన్స్‌నూ - ఇద్దర్నీ దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:02, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. తెలుగు వికీపీడియా (తెవికీ) ప్రస్తుత స్థితి, ఆఫ్రికాన్స్, స్వాహిలి వికీపీడియాల వృద్ధి వేగం గురించి మీరు అందించిన విశ్లేషణ చాలా లోతైనది, ఆలోచించదగినది. వ్యాసాల నాణ్యత (సగటున 22,000 బైట్లు!) విషయంలో తెవికీ సాధించిన ప్రగతి అద్భుతమైనది. స్వాహిలి వికీపీడియా కేవలం సంఖ్య కోసం చిన్న వ్యాసాలు (1600 బైట్లు) తయారుచేస్తుంటే, మనం '''నాణ్యమైన సమాచారాన్ని''' అందిస్తున్నాం. అయినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ స్థానాలు (Rankings) మరియు వ్యాసాల సంఖ్యలో కూడా మనం ముందుకు వెళ్లాలంటే నాణ్యతతో పాటు సంఖ్యను కూడా పెంచే వ్యూహాత్మక చర్యలు అవసరం.
:ఈ పరిస్థితిని అధిగమించి, ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడమే కాకుండా స్వాహిలి నుండి మన స్థానాన్ని కాపాడుకోవడానికి మనం చేయగలిగిన కొన్ని కీలక ప్రతిపాదనలు:
:#మనం 22,000 బైట్ల నాణ్యమైన వ్యాసాలు రాస్తుండటం గొప్ప విషయమే అయినా, కేవలం సంఖ్య పరంగా చూస్తే పోటీలో వెనుకబడుతున్నాం. పెద్ద వ్యాసాలతోపాటు, వ్యక్తులు, సినిమాలు, పుస్తకాలు, ముఖ్యమైన చారిత్రక ఘట్టాలు లేదా వైజ్ఞానిక అంశాలపై కనీస సమాచారంతో ఫ్రేమ్‌వర్క్ తయారు చేసి ప్రాథమిక సమాచారంతో కూడిన చిన్న వ్యాసాలను (Stubs - ఉదాహరణకు 5,000 నుండి 3,000 బైట్లు) వేగంగా సృష్టించి, తర్వాత వాటిని క్రమంగా విస్తరించవచ్చు.
:#తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని విశ్వవిద్యాలయాలు, డిగ్రీ కళాశాలల తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌లతో పాటు జర్నలిజం, కంప్యూటర్ సైన్స్ విద్యార్థులకు &quot;వికీపీడియా వ్యాస రచన&quot;ను ఒక ప్రాజెక్ట్/అసైన్‌మెంట్‌గా మార్చేలా నిపుణులతో ఒప్పందాలు చేసుకోవాలి.
:#&quot;నెలకో థీమ్&quot; (ఉదా: ఈ నెల తెలుగు మహిళలు, వచ్చే నెల సైన్స్ &amp; టెక్నాలజీ) పేరుతో చిన్న తరహా ఆన్‌లైన్ పోటీలు నిర్వహించి, ఎక్కువ వ్యాసాలు రాసే ఎడిటర్లకు గుర్తింపు/బహుమతులు ఇవ్వాలి. ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలో ఉండి తెవికీలో లేని ముఖ్యమైన 10,000 వ్యాసాల జాబితాను సిద్ధం చేసి, వాటిని సృష్టించడంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి.
:#వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న &quot;అనువాద ఉపకరణం&quot; ద్వారా ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి త్వరగా వ్యాసాలను అనువదించేలా కొత్త ఎడిటర్లకు శిక్షణ ఇవ్వాలి.
:'''మన బలం — సమాచార నాణ్యత!''', ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడం మనకు కొద్ది నెలల పని మాత్రమే. కానీ స్వాహిలి వేగాన్ని తట్టుకోవాలంటే మనం '''&quot;నాణ్యత + సంఖ్య&quot;''' అనే రెండంచెల వ్యూహాన్ని అమలు చేయాల్సిదే.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:17, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఈ అంశాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకుని మీ ఆలోచనలను చెప్పినందుకు ధన్యవాదాలు. మీరు చెప్పిన అంశాల గురించి నా ఆలోచనలు:
::మొదటి పాయింటు గురించి: చిన్న వ్యాసాలు రాయడంలో తప్పేమీ లేదు. వ్యాసాలు పుట్టి పెరిగేది ఆ విధంగానే. కాకపోతే, మనం సున్నా దగ్గర మొదలుపెట్టి సమాచారాన్ని సేకరిస్తూ వ్యాసాన్ని విస్తరిస్తూ వెళ్ళడం లేదు. బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలను అనువదిస్తూ సృష్టిస్తున్నాం. అందుచేత చిన్నగా మొదలుపెట్టి విస్తరించుకుంటూ పోవాల్సిన అవసరం లేదని నా ఉద్దేశం. మరొకటి.. మన అనుభవం ఏంటంటే, విస్తరణ అనేది దాదాపుగా జరగదు. చిన్న వ్యాసాలు బాగానే వస్తాయి.. కానీ వాటిని ఎవరూ విస్తరించకపోవడం వలన అవి పేరుకుపోతాయని నా అభిప్రాయం.
::రెండవ పాయింటు: చాలా విలువైన సూచన. దాని వలన నిశ్చయంగా వికీపీడియాకు ప్రయోజనం కలుగుతుంది. కొన్ని వేల మంది విద్యార్థులు వికీకి అలవాటు పడతారు. వీళ్ళలో నూటికొక్కరు కూడా అక్కర్లేదు, వెయ్యికొక్క ప్రణయ్‌రాజ్ వచ్చినా వికీకి శాశ్వత ప్రయోజనం కలుగుతుంది. తెవికీవలన వాళ్ళకు మరింత ప్రయోజనం కలుగుతుంది - తెలుగులో రాయడం, తటస్థంగా రాయడం, నిర్మాణాత్మకంగా రాయడం, నలుగురితో కలిసి పనిచెయ్యడం, సమాజంలో బాధ్యతగా, మర్యాదగా వ్యవహరించడం లాంటివి అలవడుతాయి -కనీసం పరిచయమౌతాయి. నిజానికి కాలేజీల్లో, యూనివర్సిటీల్లో దీన్ని ఒక యూయెస్పీగా చూపించాలి. ఎక్కడికీ వెళ్ళనక్కరలేకుండా, ఆన్‌లైనులోనే చేసేపని కాబట్టి ఖర్చులేనిది అని చెప్పాలి. మనం పెట్టే వికీప్రాజెక్టులు, పోటీలు, ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు వగైరాల గురించి చెప్పి కుర్రాళ్ళలో ఉండే పోటీతత్వాన్ని అవి ఎలా ప్రోత్సహిస్తాయో చెప్పాలి.
::మూడవది: ఇది ఇప్పటికే చేస్తున్నాం. వ్యాసాల జాబితాలు అనేకం ఇప్పటికే సిద్ధంగా ఉన్నాయి, వాడుతున్నాం.
::నాలుగవది: అవసరమైన వాళ్ళకు శిక్షణ ఇస్తున్నాం. శిక్షణ కావాలని ఒక్కరు అడిగినా క్లాసులు పెట్టాలని గతంలో తెవికీబడీలో అనుకున్నట్టు గుర్తు. కానీ అడిగినవాళ్ళే లేరు.
::మిగతావారు ఏమంటారో!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:34, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలతోపాటు చిన్న వ్యాసాలను కూడా అనువదిస్తే, తక్కువ సమయలో ఎక్కువ వ్యాసాలు తెవికీలోకి చేరుతాయని నా అభిప్రాయం. -- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:01, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మనం &quot;నాణ్యత + సంఖ్య&quot; అనే రెండంచెల వ్యూహం 5వ ఎడిటతాన్ నుంచి ఒక ప్రణాళికగా అమలు అవుతోంది. నెమ్మదిగా జరుగుతున్నా నాణ్యంగా ఉందని తెలుస్తోంది.కొనసాగిస్తే బావుంటుంది. పాల్గొనే వారి సంఖ్య మెల్లగా పెరుగుతోంది. మీరు చెప్పినట్లు చిన్నవ్యాసాలు విస్తరించడం, మెరుగుపరచగలగడం చాలావరకు జరగడం లేదు. ర్యాండమ్ గా కొన్ని దృష్టికి వచ్చినవి మాత్రం విస్తరణకు నోచుకుంటున్నాయి. listed featured articles మాత్రమే కాకుండా ఇతర వ్యాసాలు కూడా మెరుగు పరిచే ప్రాజెక్ట్ కొంతమందినైనా ఆకర్షించే విలువైన  ఆలోచన. &quot;నెలకో థీమ్&quot; కూడా బావుంది. తెలుగు వికీ వ్యాసాలు/సమాచారం సమగ్రంగా లేదనే అభిప్రాయం వికీ బయట వారిలో ఎక్కువ ఉంది. వారికి మన ర్యాంకులతో సంబంధం లేదు. ఇది నా అభిప్రాయం, కొంత పరిశీలన. ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:58, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== ఉస్మానియా ఎమ్మే తెలుగు కుర్రాళ్ళు ==

ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ ఎమ్మే తెలుగు విద్యార్థులకు ఈ మధ్య (బహుశా ఆగస్టు 1 న) తెవికీని పరిచయం చేసినట్లున్నారు ఎవరో! ఇవ్వాళ ఇటీవలి మార్పులు పేజీ పొట్టిగా ఉంది ఎందుకా అని పరిశీలిస్తే, ఈ విద్యార్థులు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క పేజీలో 20 లు 30 లు దిద్దుబాట్లు చేసారు. వాళ్ళకు స్వాగతం,  పరిచయం చేసినవారికి ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:49, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, 
:అది మన వాళ్ళే, తెలంగాణ లోని విశ్వ విద్యాలయాల్లో వికీ ఙ్ఞానాన్ని పెంచాలనే లక్ష్యంతో బోలి చేతో సంస్థ చేస్తున్న పనిలో భాగంగా ఈ కృషి జరుగుతున్నది. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 16:46, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, తెవికీకి ఉపయోగపడే పని ఇది. ధన్యవాదాలు. నిన్న వాళ్ళు చేసిన దిద్దుబాట్లు కొన్ని చూసాను. వాళ్ళు భాష మీద మరింత శ్రద్ధ పెట్టాల్సి ఉందని అనిపించింది. ఈ విషయం మీద వారికి అవగాహన కలిగిస్తే బాగుంటుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 23:30, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::తప్పకుండా @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]]గారూ! -[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 01:32, 7 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Event:Heritage Across Borders ==

సభ్యులకు నమస్కారం ,

భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా సముదాయాలు (Indian and Ukrainian communities) సంయుక్తంగా “హెరిటేజ్ అక్రాస్ బోర్డర్స్” అనే ప్రచార కార్యక్రమం నిర్వహిస్తున్నాయి. యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలను గుర్తించి వికీపీడియాలో నమోదు చేసి, వాటి గురించి సమాచారాన్ని విస్తరించడం ఈ ప్రచారం ప్రధాన ఉద్దేశం. భారత్, ఉక్రెయిన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాలను పురస్కరించుకుని భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా వికీ సముదాయాలు ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ తొమ్మిది రోజుల వికీపీడియా ఎడిటథాన్ 2026 ఆగస్టు 15 నుంచి 24 వరకు జరుగుతుంది.  పూర్తి వివరాలకు ఈ మెటా పేజీ లింక్ క్లిక్ చేసి చూడగలరు. &amp;nbsp; Campaign Meta Page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders.

ఈ ప్రచారంలో పాల్గొనడానికి నమోదు చేసికోగలరు. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:12, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 ==

Dear Wikimedia contributors,

As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
Campaign Focus:
A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages
B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village
D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project.

Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps.
This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings.
Campaign Focus:
A. Add freely licensed images of medicinal plants.
B. Improve description of existing medicinal plants.
C. Improve depictions of images.
D. Improve wikidata items.
We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project.

Best regards,&lt;br&gt;WikiConference India 2026 pre-conference organizing team

-- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 15:32, 13 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా? ==

వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడంలో చెయ్యవలసిన కొన్ని పనుల గురించి, [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా?|వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీలో రాసాను. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:32, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:ధన్యవాదాలండి. చాలా వివరంగా రాసారు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:మీరిచ్చిన సూచనలు భేషుగ్గా ఉన్నాయి. నేను చాలా వరకు అనుసరిస్తుంటాను. ఒక్కోసారి మంచి ఆసక్తి ఉన్నపుడు ఒక్కో వ్యాసాన్ని జక్కన్న శిల్పం చెక్కినట్టు చెక్కాలని అనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా నేను రాసిన వ్యాసాల మీద పదే పదే ఇలానే దాడి చేసుకుంటూ ఉంటాను. మళ్ళీ మళ్ళీ చదివేకొద్దీ ఇంకా ఎలా బాగా రాయాలో బాగా తెలుస్తుంది. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:54, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== Db-meta మూస తొలగింపు ==

[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు ఆగస్టు 15 న Db-meta అనే మూసను తొలగించారు. ఎందుకో చెప్పవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:17, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:ఎదో పొరపాటు జరిగింది. మీ నుండి సందేశం రాక ముందే గమనించి మరలా దిగుమతి చేసాను.పరిశీలించగలరు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:24, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::మూస:Db-meta అనే మూస మూస:Db-c1 కు దారి మార్పు మూస [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:26, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)
==తెవికీ పండగ 2027 మొదటి సన్నాహక సమావేశం==
తెవికీ పండుగ 2027 ఏర్పాటుకు సంబంధించి నిర్వహించిన కమ్యూనిటీ సర్వేలో మొత్తం 50 మంది స్పందించారు. గూగుల్ ఫామ్‌లో నిర్వహణలో ఆసక్తి వ్యక్తం చేసిన వారందరికీ మీటింగ్ లింక్‌ను ఈమెయిల్ ద్వారా పంపించాం. వారితో కార్యాచరణపై చర్చించేందుకు రేపు 26 ఆగస్టు 2026 సాయంత్రం 7 గంటలకు గూగుల్ మీట్‌లో సమావేశం ఏర్పాటు చేస్తున్నాము. దాని ప్రకారంగా కార్యక్రమ పేజీని ఏర్పాటు చేస్తాం. 

నిర్వహణ తేదీలు: ఫిబ్రవరి 11 నుండి 14 వరకు.. వేదికను సమావేశ అనంతరం చర్చల ఆధారంగా ఖరారు చేస్తాం. 

ఇట్లు,
[[User:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్]], [[User:Kavali Chandrakanth KCK|చంద్రకాంత్ కావలి]] (తెవికీ పండగ 2027 నిర్వాహక బృందం)
:నిర్వాహకుల సంతకాలు లేవే..! నిర్వహిస్తున్నది ఎవరో తెలియాలి కాబట్టి [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, పై వ్యాఖ్య రాసినవారు సంతకం పెట్టి, రెండవ వారి వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇవ్వమని కోరుతున్నాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 13:25, 25 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, రేపు ఈ రౌండ్ తాలూకు ఫండ్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి ఆఖరు తేదీ. అయితే, ఇంకా చర్చ జరుగుతూనే ఉంది. పైపెచ్చు, ఈ ఏడాది వివిధ యూజర్ గ్రూపుల నుంచి, ఇతరేతర కార్యక్రమాల నుంచి ఫండ్స్ కోసం పోటీ అధికంగా ఉండడం వల్ల మంచి బలమైన దరఖాస్తు చేయకపోతే తిరస్కరణకు గురయ్యే అవకాశం చాలా ఎక్కువ. కాబట్టి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కాన్ఫరెన్స్ ఫండ్ టీమ్ వారికి మరొక పదిరోజులు సమయం కావాలని కోరండి. ఈ పదిరోజుల్లో చర్చను ఒక కొలిక్కి తెచ్చి, దరఖాస్తు వివరాలు మీరు తెవికీలో పబ్లిష్ చేస్తే, చర్చించి మార్పుచేర్పులు చేసుకుని ప్రచురించొచ్చు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:58, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== [యర్రా రామారావు] — తాత్కాలిక flood flag అభ్యర్థన (Cat-a-lot వర్గ మార్పులు) ==

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు|ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా Cat-a-lot గాడ్జెట్ ఉపయోగించి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా|సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా]] ప్రకారం 670 మండలాల మూసలలోని వర్గాలలో పెద్ద ఎత్తున నిర్వహణ మార్పులు చేయాలనుకుంటున్నాను — [వర్గం:మెరకముడిదాం మండలంలోని గ్రామాల వర్గం నుండి గ్రామాలు వర్గం:మెరకముడిదాం మండల గ్రామాలు వర్గంలోకి తరలించడం&quot; అలాగే &quot; ఇతర వర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణ&quot;] ఇవి ఇటీవలి మార్పులను నింపేసేంత సంఖ్యలో ఉంటాయి. ఇలా ఉన్నప్పుడు ఇటీవల మార్పులు ఇతర వాడుకరులు, నిర్వహకుల పరిశీలనకు చాలా భంగకరంగా ఉంటుంది కాబట్టి, నా ఖాతాకు తాత్కాలికంగా bot/flood హక్కు అభ్యర్థన [[వికీపీడియా:బాటు సహాయానికి అభ్యర్ధనలు|బాటు సహాయానికి]] పేజీలో [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర (బ్యూరోక్రాట్‌)]] గారిని అభ్యర్థన కోరాను. సముదాయ సభ్యులు గమనించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:15, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:రామారావు గారూ, మీ అభ్యర్థన మేరకు మీ ఖాతాకు నెల రోజుల పాటు బాటు హక్కులు ఇచ్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 09:34, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:59, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల అర్హతానర్హతలు ==

తెవికీ పండగ నిర్వాహక బృందంలో ఇద్దరు సభ్యులు ఉన్నట్లు చూపించారు. ఒకరు బత్తిని వినయ్ కుమార్ కాగా, రెండవ వారు [[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]]. 
* బృందం లోని ఈ రెండవ సభ్యులు ఖాతా సృష్టించుకున్నది 2023 సెప్టెంబరు 17 న. 
* వారు ఇప్పటి వరకు చేసిన మొత్తం దిద్దుబాట్లు - [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&amp;target=Kavali_Chandrakanth_KCK 15 (పదిహేను)]. 

తెవికీ పండగకు అటెండయేందుకు ఇచ్చే స్కాలర్‌షిప్పు కోసం అర్హతగా కనీస దిద్దుబాట్ల సంఖ్య ఇంతకంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాంటిది, నిర్వాహక సంఘంలో ఉండేవారికే ఇంత తక్కువ సంఖ్యలో దిద్దుబాట్లు ఉండడం సరికాదు. కాబట్టి దీన్ని నేను వ్యతిరేకిస్తున్నాను. 

[[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]] గారు ఈ కార్యక్రమ నిర్వహణ పట్ల చూపించిన ఆసక్తికి గాను వారికి నా ధన్యవాదాలు. వారి పట్ల నాకు ఏ విధమైన వ్యతిరేకత లేదు. కానీ, తెవికీ పండగ నిర్వహణలో ఇలాంటి కనీసార్హతల అతిక్రమణ పట్ల మాత్రమే నా వ్యతిరేకత, అంతే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:00, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] మీ నిర్ణయాన్ని నేను సమర్ధిస్తున్నాను. అసలు పాత వాడుకరి, క్రొత్త వాడుకరి నిర్వచనం తెలుసుకోగోరుతాను. ఎప్పుడో ఖాతా సృష్టించుకుని స్తబ్దుగా ఉండిపోతే వారు పాత వాడుకర్లు అవుతారా? 
:క్రొత్త వాడుకర్లను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం చాలా ఉంది. అయితే క్రొత్త వాడుకర్లను తీసుకువచ్చే పాత వాడుకరులు వారి భవిష్యత్ తెవికి కార్యాచరణకు హామీ ఇవ్వాలి.  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 15:09, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::అర్హతానర్హతలు అనే విషయం చర్చకు వచ్చింది కాబట్టి, అదియునుగాక నిన్న ఈవెంట్ మీద మొదటి ఆన్ లైను సమావేశం జరిగింది. దానికి పొల్గొన్నవారు మొత్తం సుమారుగా 20 మంది పొల్గొన్నారు. ఈ సందర్బంగా నా అభిప్రాయాలు సముదాయసభ్యుల దృష్టికి తీసుకురావాలనే అభిప్రాయంతో నేను ఈ చర్చను కొసాగిస్తున్నాను.  
::వికీపీడియా జన్మదినోత్సవ వేడుకలు (వికీ మీటప్‌లు/వార్షికోత్సవాలు) ఇలాంటి ఈవెంట్లు కేవలం సామాజిక కార్యక్రమాలకే పరిమితం కాకుండా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి దోహదపడేలా ఉండాలి. అలా ఉండాలంటే కొన్ని మార్గదర్శకాలు., నియమాలు ఉండాలి.అవి ఉన్నప్పుడే వాటి ఆశయాలు నెరవేరతాయి.
::ముందుగా ఒక విషయం మననం చేసుకుందాం. తిరుపతి ఈ వెంట్ లో దాదాపు 40 మందికి పైగా హాజరయ్యారు. వారిలో కొందరు యూజర్లు అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు తెవికీలో క్రియాశీలకంగా సవరణలు చేపట్టనివారు ఉన్నారు. కేవలం నేను ఉనికిలో ఉన్నాను అన్నట్లుగా ఉంటున్నవి. వాటిని చూస్తే అలా అనిపిస్తుంది.అవి ఈవెంటుకే అన్నట్లుగా ఉన్నట్లు ఉంటున్నవి. ఈవెంటుకు పరిమితం కాకూడదని నా అభిప్రాయం.
::'''నేను ప్రతిపాదించే నియమాలు మార్గదర్శకాలు ఈ దిగువ వివరిస్తున్నాను.'''
::1.	ముందుగా ఈవెంటుకు ఎంతమందికి అవకాశం కల్పిద్దాం అనేది మొదటగా ప్రస్తావనకు వస్తుంది. మనం గూగుల్ మీట్ లో ఇంత మందిని పిలుద్దాం, అంతమందిని పిలుద్దాం అని తలా ఒక అభిప్రాయం కాకుండా, దీనికి ఒక ప్రామాణికత అనేది ఉండాలి.  ఈ సమస్య ముఖ్యంగా ఈవెంట్కు ఇచ్చే గ్రాంటుతో ముడిపడిన సమస్య. కాబట్టి దీనికి సూచన గ్రాంటువచ్చినదానినిబట్టి 1 లక్ష గ్రాంటుకు 2 ఇద్దరు చొప్పున వచ్చేటట్లు లెక్కించాలి.
::2.	ఈ రకంగా లెక్కించినప్పుడు ఉదాహరణకు 30 లక్షలు గ్రాంటు వచ్చిందనుకోండి. ఆరకంగా లెక్కిస్తే 60 మందిని తీసుకోవచ్చు. అయితే ఈ 60 మందిలో ఎవరెవరికి ఎంత శాతం కేటాయించాలి. దీనికి సూచనలు వీరిలో కొత్తవారికి 30 (50%) + పాతవారికి 24 (40%), + 6 ఇతరులు  (10%), = మొత్తం 60 మంది.
::3.	కొత్తవారంటే ఎవరు అనే దానికి వస్తే గత సంవత్సరం అంటే ప్రతి ఈవెంట్కు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై లోపు తెవికీలో రిజష్టరు చేసుకున్నవారు. వీరికి ఇన్ని ఎడిట్లు ఉండాలి అని కాకుండా ఎక్కువ ఎడిట్లు ఉన్నవారినుండి దిగువకు లెక్కించాలి. ఎందుకంటే ఈవెంట్కు వచ్చిన తరువాత వారిలో ఆసక్తితో కొంతమందైనా తెవికీలో కొనసాగుతారని నా అభిప్రాయం. వారిని వాడుకరుల జాబితా నుండి తీసుకోవచ్చు 
::4.	పాతవారు అంటే తెవికీ, వికీసోర్స్, వికీడేటా, కామన్స్ నందు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై వరకు కంటిన్యూగా యాక్టివ్ లో ఉన్నవారు. వీరిని క్రియాశీల వాడుకరుల జాబితా నుండి ఎడిట్లు సంఖ్య పైనుండి దిగువకు లెక్కించాలి. 
::5.	ఇతరులు అంటే Indic MediaWiki Developers User Group  (సాంకేతిక) &amp; ఇతర ప్రాజెక్టులుకు చెందినవారు. 6 (10%), వీరికి పై నియమాల నుండి ప్రత్వేక మినహాయింపు ఉండాలి
::6.	అర్హతకలిగినవారు ఎవరైనా ఇతర రాష్ట్రాల నుండి రావలసిన వారు ఉంటే వారిని ఇద్దరికి మాత్రమే పరిమితం చేయాలి
::గమనిక: లింగ నిష్పత్తి, ప్రాంతీయ (తెలంగాణ 33, ఆంధ్రప్రదేశ్ 28 జిల్లాల నుండి) సమతుల్యత కూడా ఉండేటట్లు చూడాలి.  ఆ కేటగిరీల్లో కూడా పైన ఉదపరించిన ప్రమాణాలు సడలించకూడదు, సంఖ్య మాత్రమే సర్దుబాటు చేయాలి
::7. కేవలం వేడుకకు హాజరు మాత్రమే కాకుండా, ఎడిట్-థాన్ సెషన్ లేదా వర్క్‌షాప్ భాగంగా చేర్చడం, తద్వారా కొత్తవారు కూడా అక్కడికక్కడే స్వల్ప కృషి చేసేలా ప్రోత్సహించడం. అనుభవజ్ఞులైన ఎడిటర్లతో మెంటర్‌షిప్/పరిచయ సెషన్లు ఏర్పాటు చేయడం.
::8. పూర్తిగా కొత్తవారిని పూర్తిగా మినహాయించకుండా, &quot;శిక్షణ కోటా&quot; కింద పరిమిత సంఖ్యలో వారికి చోటు ఇవ్వడం - వీరికి ఈవెంట్‌కు ముందు లేదా ఈవెంట్‌లో ఒక చిన్న ఎడిటింగ్ టాస్క్ పూర్తి చేయడం తప్పనిసరి చేయడం
::9. కేవలం చర్చలు/సెషన్లు మాత్రమే కాకుండా, కనీసం ఒక రోజు పూర్తిగా ఎడిట్-థాన్‌గా కేటాయించడం, ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కనీసం 1-2 కొత్త వ్యాసాలు లేదా గణనీయమైన విస్తరణలు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టడం
::10 ఈవెంటుకు హాజరైన తర్వాత కూడా కొత్తవారికి తెవికీబడి ద్వారా వరసగా 4 లేక 5 మాసాలు శాక్షణాతరగతులు ద్వారా అవగాహన కల్పించి  కొంత కనీస కృషి కొనసాగించే ప్రయత్నాలు చేయటం,  దీన్ని తదుపరి ఈవెంట్‌లకు అర్హతగా పరిగణించడం
::11 ఈవెంట్ ముగిసేనాటికి వికీమీడియా కామన్స్/అవుట్రీచ్ డాష్‌బోర్డ్ (కార్యక్రమాలు &amp; ఈవెంట్‌ల డాష్‌బోర్డ్)లో ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కృషిని ట్రాక్ చేయాలి.
::12. దరఖాస్తు సమయంలోనే &quot;ఈవెంట్ తర్వాత కనీసం ----- ఎడిట్లు ---- నెలల పాటు కృషి కొనసాగిస్తాను&quot; అనే స్వీయ-ప్రకటన తీసుకోవడం (ఫార్మల్ ఒప్పందం కాకపోయినా, కమిట్‌మెంట్ కోసం)
::13 గతంలో ఇలాంటి ఈవెంట్‌కు హాజరై ఎలాంటి కృషి చేయని వారిని (డాక్యుమెంట్ చేసిన డేటా ఆధారంగా) భవిష్యత్ ఫండెడ్ ఈవెంట్ల నుండి తాత్కాలికంగా మినహాయించే నిబంధన జరపాలి.
::12 ఈ ప్రమాణాలను ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ + లోకల్ యూజర్ గ్రూప్ (వికీపీడియా తెలుగు యూజర్ గ్రూప్) కలిసి ముందుగానే విల్లేజ్ పంప్‌లో చర్చించి ఏకాభిప్రాయంతో ఖరారు చేయడం మంచిది.
::13 ఎంపిక కమిటీలో ఆర్గనైజర్ల బంధువులు/సన్నిహిత మిత్రులు ఉంటే వారి దరఖాస్తులపై నిర్ణయం తీసుకోవడంలో పాల్గొనకుండా ఉండటం.
:: 
::14. ఎంపిక కమిటీ కనీసం ఇద్దరు లేక ముగ్గురు మంది స్వతంత్ర అనుభవజ్ఞులతో ఉండాలి, ఒక్కరే నిర్ణయం తీసుకోకూడదు
::తిరస్కరించిన దరఖాస్తుదారులకు కారణం తెలియజేయడం. అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం కల్పించే వెసులుబాటు ఉండాలి
::15. ఖరారైన తర్వాత రాని వారి స్థానంలో వెయిట్‌లిస్ట్ నుండి భర్తీ చేసే విధానం ముందే నిర్ణయించడం.
::16. నిర్ధారించుకున్న తర్వాత కారణం లేకుండా గైర్హాజరైతే (ఫండింగ్ వృథా అవుతుంది కాబట్టి) భవిష్యత్ ఈవెంట్లలో ప్రాధాన్యత తగ్గించడం
::17. WMF Universal Code of Conduct (UCoC) ప్రకారం అందరూ కట్టుబడి ఉండాలని స్పష్టం చేయడం, ఈవెంట్‌లో వేధింపుల ఫిర్యాదు మార్గం ఏర్పాటు చేయడం, దానిప్రకారం తరువాతి చర్యలు తీసుకోవటం
::18.ఈవెంట్ పేజీని Meta-wiki/Outreach dashboard లో ముందుగానే క్రియేట్ చేసి, అర్హత ప్రమాణాలు, బడ్జెట్, ఎంపిక ప్రక్రియను బహిరంగంగా అక్కడ పొందుపరచడం.  
::19.ఈవెంట్ తర్వాత తెవికీ విల్లేజ్ పంప్‌లో లేదా మెటా రిపోర్ట్‌గా ఫలితాలు (ఎన్ని కొత్త వ్యాసాలు, ఎంత విస్తరణ, పార్టిసిపెంట్ల ఫీడ్‌బ్యాక్) పబ్లిష్ చేయడం
::20 ఒకే కుటుంబం/సన్నిహిత గ్రూప్ నుండి ఎక్కువ మంది ఎంపిక కాకుండా ఒక పరిమితి పెట్టడం.
::21. రసీదులు, ప్రయాణ టికెట్ల ధృవీకరణ వంటివి ఫండింగ్ సంస్థ నిబంధనల ప్రకారం సేకరించడం
::22 ఈ ఈవెంట్ తెలుగు భాషకు చెందిన వికీపీడియా. దీనిలో తెవికీకి సంభందించిన విషయాలు మాత్రమే వివరించాలి. అంతేగానీ ఈ క్రింది విషయాలు ప్రస్తావించరాదు.
::•	ఈ ఈవెంటులో రాష్ట్రాల ప్రసక్తి  అంటే, గొప్పలు లేదా లోపాలు ప్రస్తావన. 
::•	ఈవెంట్ లో పాల్గొన్నవారు ఎవరైనా ప్రసంగాలలో వారి వ్యక్తిగత విషయాలు.
::•	వారి స్వంత సంస్థల గురించి . 
::•	వారు వారి విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు.

::23. సమయానుకూలంగా కొన్ని నిర్ణయాలు చేయాలిసి రావచ్చు. వాటిని కోర్ కమిటి లో చర్చించి నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు.
::24. నగదుగా ఇచ్చే స్కాలర్షిప్ 3000 నుండి 4000 లోపు ఉంటే బాగుంటుదని నా అభిప్రాయం. 
::పై నియమాలు, మార్గదర్శకాలు కేవలం నాస్వంత అభిప్రాయాలు మాత్రమే. ఈవెంట్ చక్కగా జయప్రదం కావాలని ఉద్ధేశ్యంతో సముదాయం దృష్టికి తీసుకువచ్చాను. వీటిలో కొన్ని నియమాలు, మార్గదర్శకాలు ఏమైనా వ్యక్తిగతంగా ఇబ్బంది కలిగిస్తే క్షమించగలరు. దీనిమీద మరింతమంది సముదాయ సభ్యులు స్పందిస్తే ఇంకా మరింత నాణ్యతతో కూడిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు రూపొందుతాయి. దానిలో సందేహం లేదు. చివరగా నేను కోరేది కాస్త సమయం వెచ్చించి మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు ఇవ్వవలసినదిగా కేరుచున్నా. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:15, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::మీరు సూచించిన నిబంధనలలో 1 నుండి 6 అంశాలకు ఒక జోడింపు. గ్రాంటు లభించని వాడుకరులలో ఈవెంటులో పాల్గొనడానికి ఉత్సాహం ఉన్నవారు స్వంత వనరులతో హాజరు కావడానికి అవకాశం కల్పించాలి.~ [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 02:35, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ సహేతుకమైన మీ అభిప్రాయం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు, అలాగే చేర్చుదాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:29, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::ఈవెంట్లు అంటే వేడుకలు, సదస్సులు మాత్రమే కాకుండా ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు, గ్రాంట్లు వంటివి కూడా జరుగుతుంటాయి . వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .పైన చెప్పినవి చాలావరకు వాటిలో చేర్చబడ్డాయి. ఇంకొంత నిర్దుష్టంగా ఉండే విధానం కోసం  కూడా వీటిని మార్గదర్శకాలలో చేర్చగలమా?        [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:23, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు. మీ అభిప్రాయం మరింత వివరంగా వివరించగలరా? లేదా మీరు ఏమైనా ప్రతిపాదించాలంటే సూచించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::::ఇంకొంచెం వివరంగా రాసి ఉండాల్సింది .  తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి  ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా  స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా అని నా అభిప్రాయం. ఈ విషయం లో తాజా కార్యక్రమాలు వివరాలు  నేను సేకరించగలను. మార్పులు చేర్పులు చేసికోవచ్చు . [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:25, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ మీ అభిప్రాయానికి ధన్యవాదాలు. మీరు &quot;తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా&quot; అని మీరు అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు. వేడుకలు వేరు, కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు వేరని నా అభిప్రాయం. కాబట్టి కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు రెండిటికి కలుపి ప్రత్వేకంగా నియమాలు రూపొందాలని నా అభిప్రాయం.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:08, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ అంశం లేవనెత్తినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే, నేను కొంత ఆలోచించి నా అభిప్రాయం చెప్తాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:59, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ మీరు అన్నీ పరిశీలించటానికి తగిన సమయం అవసరం. ఇంకా ఏమైనా అదనపు సూచనలు, పాత వాటిలో ఏమైనా మార్పులు ఉంటే సూచించగలరు. అయితే సాధ్యమైనంత త్వరలో స్పదించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:34, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మీరు సూచించిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు అన్నీ చదివాను. ఈవెంట్ మరింత చక్కగా, పారదర్శకంగా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడేలా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో చాలా అంశాలను ప్రస్తావించారు. అందులో చాలా వరకు మంచి సూచనలుగానే అనిపించాయి.
:::అయితే, పరిశోధనలకు సంబంధించిన అంశంలో (22వ పాయింట్) ఒక చిన్న సూచన. విద్యలో భాగంగా చేసిన ప్రతి పరిశోధనను ఈవెంట్‌లో ప్రస్తావించాల్సిన అవసరం లేకపోవచ్చు. కానీ ఆ పరిశోధన నేరుగా వికీపీడియా/వికీమీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించినదై, దాని ద్వారా వికీపీడియాకు ఏదైనా ప్రయోజనం లేదా ప్రభావం ఏర్పడితే, అలాంటి విషయాలను సందర్భానుసారంగా ప్రస్తావించడం మంచిదని నా అభిప్రాయం.
:::అందువల్ల “విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు” అనే దానికంటే, “వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించని పరిశోధనలను ప్రస్తావించకూడదు” అనే విధంగా ఉంటే మరింత సముచితంగా ఉంటుందని నా అభిప్రాయం. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:13, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]] గారూ మీ సమయం వెచ్చించి, స్పందించినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే 22 వ పాయింట్ మీద మీరు చేసిన సూచనకు ప్రత్వేక ధన్యవాదాలు. ఆ పాయింట్ నేను మరింత క్లియరుగా రాయలేదని మీ సూచన తరువాత గ్రహించాను. ఇప్పుడు మీ సూచన తరువాత నాకు మరింత క్లారిటీ వచ్చింది. ఆ పాయింట్ లో నా ఉద్దేశ్యం వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించిన పరిశోధనలైననూ ప్రస్తావించకూడదనే అని అర్థం.  వికీపీడియా నియమాలలో &quot;సొంత అభిప్రాయాలను లేదా అనుభవాలను ప్రచురించడానికి వికీపీడియా సరైన వేదిక కాదు&quot; అనే నియమం ఒకటిఉందని మనందరకు తెలుసు. 
::::&quot;దీని మీద మరింత వివరణతో కూడిన ముఖ్య కారణాలు&quot;
::::*స్వార్థ ప్రయోజనాల ఘర్షణ: వికీపీడియా ఎప్పుడూ తటస్థతకు (Neutrality) పెద్దపీట వేస్తుంది. ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి తన స్వంత పనిని, పుస్తకాన్ని లేదా పరిశోధనను వికీపీడియా వేదికల ద్వారా ప్రమోట్ చేసుకోవడాన్ని &quot;Conflict of Interest&quot; గా పరిగణిస్తారు. దీనివల్ల ఆ వేడుకల ఉద్దేశం పక్కదారి పట్టి, వ్యక్తిగత ప్రచారానికి వేదికగా మారే ప్రమాదం ఉంద.
::::*లాభాపేక్ష లేని తత్వం (Non-commercial &amp; Neutral stance): వికీపీడియా అనేది ఎటువంటి లాభాపేక్ష, ప్రకటనలు లేని ఒక స్వచ్ఛంద విజ్ఞాన సర్వస్వం. జన్మదినోత్సవ వేడుకలు అనేవి వికీపీడియా సాధించిన విజయాలు, వికీపీడియన్ల ఉమ్మడి కృషిని జరుపుకోవడానికి ఉద్దేశించినవి. అక్కడ ఒక వ్యక్తి తన స్వంత గ్రంథాన్ని ప్రమోట్ చేయడం వికీపీడియా మూల సిద్ధాంతాలకు విరుద్ధం.
::::*స్వీయ ప్రచారం నిషిద్ధం (No Self-Promotion): వికీపీడియా వ్యాసాలలోనే కాదు, వికీపీడియా సమాజంలో (Community) కూడా స్వీయ ప్రచారానికి, పబ్లిసిటీకి తావులేదు. ఒకవేళ ఆ పరిశోధనా గ్రంథం నిజంగానే వికీపీడియాకు ఎంతో ఉపయోగపడేదైనా సరే, దాని గురించి సదరు పరిశోధకుడు కాకుండా ఇతర వికీపీడియా సభ్యులు లేదా వికీపీడియా సమాజం గుర్తించి ప్రస్తావించాలే తప్ప, పరిశోధకుడే స్వయంగా ప్రచారం చేసుకోకూడద.
::::అయితే, విద్యలో భాగంగా వికీపీడియాపై జరిగిన పరిశోధనలను వికీపీడియా సమాజం ఎల్లప్పుడూ స్వాగతిస్తుంది. కానీ దాన్ని ప్రదర్శించే విధానం &quot;ప్రమోషన్&quot; లా కాకుండా, &quot;వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడే ఒక విశ్లేషణ&quot; లాగా, ఇతర సభ్యులు ఎవరైనా యూజర్ గ్రూపు అసోసియేషన్ లేదా సంబందిత వేడుక కమిటీ ముందస్తు అనుమతి తీసుకుని క్లుప్తంగా మాత్రం వివరించవచ్చని నా అభిప్రాయం. అలాగే యూజరుగ్రూపు అసోసియేషన్ ద్వారా ప్రచురితమయ్యే పుస్తకాలు ఈ నియమాల పరిధిలోకి రావు. మీసూచన వలన నియమాలు మరింత మెరుగుగా, క్లారిటీగా రూపొందుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:52, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వికీపీడియా ఏషియన్ మంత్ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ ==
సముదాయ సభ్యులు అందరికీ నమస్కారం!

&lt;nowiki&gt;ఇంతకు ముందు ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించడం వల్ల మన తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాల నాణ్యత పెరుగుతుండటం నేను గమనించాను. కాబట్టి ఈ సంవత్సరం కూడా నిర్వహిస్తే బాగుంటుందని భావించి ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాలి అనుకుంటున్నాను. ఇదివరకే ఈ ప్రాజెక్ట్  నిర్వహించిన వాడుకరులు మరియు సముదాయ సభ్యులు మీ మీ అభిప్రాయాలు తెల్పగలరు.&lt;/nowiki&gt; [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 09:41, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)

:లింక్ ఇవ్వండి.  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:31, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:: ఇక్కడ చూడండి - [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్_నెల/2021|వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్ నెల/2021]] --[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 10:44, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారు ధన్యవాదాలు..  [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:14, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ఇలాంటి కార్యక్రమాల వల్ల వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగూ పెరుగుతుంది. నాణ్యతకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలని మీ ఆలోచన? అంటే మీరు నాణ్యత పెరుగుతుందని ఆశిస్తున్నారు కాబట్టి అడుగుతున్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 13:01, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC)
::::అవును నిజమే!ఈసారి వ్యాసాల సంఖ్యతో పాటు నాణ్యమైన వ్యాసాలకు కూడా బహుమతి ప్రకటిస్తే బావుంటుందని ఆలోచిస్తున్నాను... అందుకు మీ అభిప్రాయాలు కూడా తెలుపగలరు. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 16:59, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC)
:::::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారూ! ఒక చెంప నాణ్యమైన వ్యాసాలకు, ఒక చెంప సంఖ్యకు కూడా బహుమతులు ఇస్తూ నాణ్యంగా రాసేవారినీ, నాణ్యత పట్టించుకోకుండా సంఖ్య పెంచుకుంటూ పోయేవారిని సమంగా తూచినట్టు అవుతుంది. అప్పుడు నాణ్యత దిగజారుతుంది తప్ప పెరగదు కదా. నాణ్యమైన వ్యాసాలను మాత్రమే సంఖ్యలో లెక్కించే పద్ధతి ఉంటే తప్ప నాణ్యత పెరగదండీ. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:20, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::::::అవును, మీరు చెప్పింది నిజమే. నాణ్యతకు సంబంధించిన వ్యాసాలను రాయడం మంచి ఆలోచనే. అయితే, వ్యాసాల నాణ్యతను మరింత మెరుగుపరచడానికి కొన్ని స్పష్టమైన నియమాలు లేదా ప్రమాణాలను ఏర్పాటు చేసుకుందాం. ఆ నియమాలు ఎలా ఉండాలి? ఏ అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి? అనే విషయాలపై అందరి అభిప్రాయాలను తీసుకుని, అందరి సూచనలను సమన్వయం చేసుకుని ఒక మంచి విధానాన్ని రూపొందిద్దాం. ఈ విషయంలో మీ అభిప్రాయం, సూచనలు కూడా తెలియజేయండి. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 17:59, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ముందుగా ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించాలని ముందుకు వచ్చినందుకు అభినందనలు! నిజంగా ఇలాంటి ప్రాజెక్టులలో వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగో పెరుగుతుంది. కాబట్టి నాణ్యత మీద కూడా దృష్టి పెట్టేటట్లు నియమాలు రూపొందించుకుందాం. అందుకు ప్రాజెక్టులో భాగంగా రాసే ప్రతి వ్యాసం వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని, భాష విషయంలోనూ ప్రామాణికంగా ఉండాలని కొన్ని నియమాలు పెట్టుకొని ముందుకు వెళ్తే బావుంటుందని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఈ ఎడిటతాన్]] నియమాలు చూడండి. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:03, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ ఫలితాలు ==

తెలుగు వికిమెడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ గూగుల్ / WMF సహకారంతో నిర్వహించిన ఎడిట థాన్ 5 లో రెండవ భాగం పూర్తి అయింది.  రెండు నెలల పాటు దీర్ఘంగా సాగిన మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ 31 ఆగస్టు 2026 తో ముగిసింది .  కష్టతరంగా సాగిన ఈ ఎడిటథాన్ నిర్వహించిన చదువరిగారికి, శ్రమించిన మన తెవికీ సభ్యులకు ధన్యవాదాలు. పోటీ ఫలితాలు ప్రకటించారు. వారి పరిశీలనలు, సూచనలు, అభిప్రాయాలు తెలిపారు.  మూల్యాంకనం ప్రకారం ఈ క్రింది సభ్యులకు మొదటి రెండు స్థానాలు లభించాయి. వారికి అభినందనలు.  

* మొదటి స్థానం - [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]]
* రెండవ స్థానం - [[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]

వివరాలకు పోటీ పేజీ లింక్ చూడగలరు - https://w.wiki/U6fb [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== ఖాళీ పేజీలతో వర్గాలను సృష్టించరాదు ==

పేజీలనూ, వర్గాలనూ ఒక పద్ధతిలో పేర్చేందుకే వర్గాలను సృష్టిస్తాం. ప్రతీ వర్గానికీ కనీసం ఒక్కటైనా మాతృవర్గం ఉండాలి. అపుడే, వర్గాలన్నీ వర్గవృక్షంలో భాగంగా ఉంటాయి. లేకపోతే, ఇతర వర్గాలతో సంబంధం లేకుండా విడిగా, ఒంటరిగా ఉండిపోతాయి. అలా ఉంటే వర్గీకరణ ప్రయోజనం పూర్తిగా నెరవేరనట్లే. కొత్త వర్గానికి పేజీ సృష్టించేటపుడు, దానికి కనీసం ఒక్క మాతృవర్గాన్ని ఇచ్చి పేజీని సృష్టించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల ప్రతిపాదన ==

ఇదివరకే పైన చర్చ జరిగిన ప్రకారం... నిర్వాహక బృందంలో సభ్యులను ఎంపిక చేసేటప్పుడు వారి తెవికీ దిద్దుబాట్ల సంఖ్యతో పాటు, కార్యక్రమాల నిర్వహణలో వారి అనుభవం, సముదాయంతో ఉన్న అనుబంధం, గతంలో చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి, తెవికీ పండగ వంటి సముదాయ కార్యక్రమాన్ని సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి అనుభవం ఉన్నవారికి బాధ్యతలు అప్పగించడం మరింత ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.

@[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారికి తెవికీతో పాటు ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల్లోనూ పనిచేసిన అనుభవం ఉంది. ఇప్పటికే అనేక ప్రాజెక్టులను నిర్వహించడం, గ్రాంట్లను తీసుకురావడం, ప్రాజెక్టుల అమలులో పాల్గొనడం వంటి అనుభవం వారికి ఉంది. సముదాయ కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం, ప్రాజెక్టులను సమన్వయం చేయడం వంటి బాధ్యతలను కూడా వారు గతంలో చేపట్టారు.

అందువల్ల తెవికీ పండగ నిర్వహణకు అవసరమైన సమన్వయం, ప్రణాళిక, వనరుల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారి అనుభవం ఉపయోగపడుతుందని భావిస్తున్నాను.

ఇది తెవికీ పండగను మరింత సమర్థవంతంగా నిర్వహించేందుకు, అనుభవం ఉన్న సభ్యుడికి బాధ్యత అప్పగించాలనే ఉద్దేశంతో మాత్రమే ఈ ప్రతిపాదన చేస్తున్నాను.

కాబట్టి @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారిని నేను @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారితో పాటు నిర్వాహక బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 18:27, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:అభిలాష్ చెప్పినదాని ప్రకారం చూసుకుంటే @Nskjnv గారికి ఇంతకుముందు వివిధ ప్రాజెక్టులు నిర్వహించిన అనుభవం ఎంతో ఉంది అలాగే వికీపీడియాలో వారు ఎన్నో వ్యాసాలు రాశారు. ఎడిట్ లు చేశారు. కాబట్టి నిర్వాహక బృందం లో @Batthini Vinay Kumar goud తో పాటు @Nskjnv గారు కూడా నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా నేను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:PARALA NAGARAJU|PARALA NAGARAJU]] ([[వాడుకరి చర్చ:PARALA NAGARAJU|చర్చ]]) 15:00, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== వ్యాసం మంచి వ్యాసంగా తయారయ్యే క్రమంలో దశలు, వాటి ఆటోమేషను  ==

వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచే క్రమంలో కనీసం రెండు దశల నుండి చాలా దశలు ఉండవచ్చు. ప్రతిపాదకులు ప్రతిపాదించడం, సమీక్షకులు సమీక్షించి నిర్ణయం తెలపడం, మళ్ళీ ప్రతిపాదన, మళ్ళీ సమీక్ష,.. ఇలా సాగి, చివరికి మంచి వ్యాసం హోదా అందుకుంటుంది. ఈ క్రమంలో జరిగే పనుల్లో కొన్నిటిని (వాడుకరులకు సందేశాలు పంపడం, ఉపపేజీలలో జరిగే చర్చను మూసెయ్యడం వంటివి) బాటు ద్వారా ఆటోమేటు చెయ్యవచ్చు.. చెయ్యాలి కూడా. లేదంటే పని సాఫీగా జరగదు. ఈ బాటు రాయగలవాళ్ళు ఎవరైనా ఉన్నారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:57, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:మీరు Requirements ఇవ్వండి. నేను ఏఐ సాయంతో బాటు రాయడానికి ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:32, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
::[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/సూచనలు]] పేజీ చూడండి. ఆ పేజీలో &quot;'''ఈ పని బాట్ చేస్తుంది'''&quot; అనే వాక్యం పక్కన పైపు తరువాత ఉన్న పనే బాట్ చెయ్యాల్సినది. అవి చూడండి. సందేహాలు అడగండి. చర్చిద్దాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:03, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
:::ఎన్వికీలో [[:en:User:ChristieBot|User:ChristieBot]] అనే బాటు ఈ పనులు చేస్తుందనుకుంటా. దాన్ని ఇక్కడికి తేవచ్చేమో చూడండి. ఇక్కడ మన &quot;మంచి వ్యాసం&quot; ప్రాసెస్, అక్కడి &quot;గుడ్ ఆర్టికల్&quot; ప్రాసెస్ నుండి కాపీ కొట్టినదే. కాకపోతే అక్కడ ఉన్న కొన్ని విశేషాలు, కొన్ని మూసలూ ఇక్కడ ఉండకపోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:10, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

== మంచి వ్యాసాల పోటీ ముగిసింది, సమీక్షా నివేదికలు ప్రచురించాం. ఇక.. ==

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఎడిటథాన్-5]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా, మంచి వ్యాసాల ప్రతిపాదనలు చేసే పోటీ కూడా పెట్టాం. అందులో మొత్తం 65 పేజీలు రాగా, నిర్వాహకుల వ్యాసాలను తీసేస్తే, 51 పేజీలు పోటీకి నిలిచాయి. వాటిని సమీక్షించి నివేదికలను ప్రచురించం. ఆ నివేదికల లింకులను ప్రాజెక్టు పేజీలో చూడవచ్చు. నాణ్యత అనేది ఏదో ఒక ఎడిటథాన్‌కు పరిమితమైనది కాదు కాబట్టి, దీని గురించి సముదాయమంతటికీ తెలియజేస్తున్నాను.
=== ఇక.. ===
మంచి వ్యాసాలను తయారుచేసే ప్రయత్నం మొదలైంది. దీన్ని ఇక్కడితో ఆపకుండా ముందుకు తీసుకుపోవాలి. ఆ వ్యాసాలు మంచి వ్యాసాలుగా మారేందుకు ఇంకా మెరుగుపరచాల్సి ఉంది. ఈ పని ఆ వాడుకరులు చేస్తారు. మళ్ళీ సమీక్షించాక, అవి మంచి వ్యాసాలుగా రూపొందే అవకాశం ఉంది. అలాగే మనం కూడా ఈ కృషిలో భాగమౌదాం.  

తెవికీలో ప్రస్తుతం మంచి వ్యాసాలు లేనప్పటికీ, మంచివి కాదగ్గవి వేలల్లో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఈ వారం వ్యాసాలు వెయ్యి దాకా ఉంటాయి. తొలి ప్రయత్నంగా వీటిని తీసుకుని మంచి వ్యాసాలుగా మలచవచ్చు. అందరం నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించుదాం. తెవికీలో నాణ్యత మెరుగుపడడానికి ఇది మంచి మార్గం. ఇంగ్లీషులో మంచి వ్యాసాల శాతం 0.62. ఇదే శాతం తెలుగుకు వర్తిస్తే, సుమారు 800 అవుతాయి.  
;అందరం ప్రతిపాదించేవారమే అయితే, సమీక్షించేవారెవరు మరి? 
:ఇంకెవరు, మనమే!
నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని సమీక్షించడం అనే లక్ష్యం కూడా పెట్టుకుందాం. ''నే చేసిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనల్లోనే సవాలక్ష లోపాలున్నాయి, ఇక నేను సమీక్ష ఏం చేస్తాను'' అని అనుకోరాదు. సమీక్షించడానికి, మంచి వ్యాసం రాసి ఉండడం అనేది అర్హతే కాదు (అలా అయితే ఈ సమీక్షలు చేసే అర్హత నాకు ఉండేది కాదు). మంచి వ్యాసానికి ఏమేం లక్షణాలు ఉంటాయో, ఏమేం ఉండకూడదో తెలిస్తే చాలు. అలాగే, సాధ్యమైనంత వరకు కుండమార్పిడి సమీక్షలను (అంటే, ''నా వ్యాసాన్ని సమీక్షించి మంచి వ్యాసం చెయ్యి, నీ వ్యాసాన్ని నేను చేస్తాను'' అనే బాపతు క్విడ్-ప్రో-కో ఒప్పందాలను చేసుకునే బలహీనతకు లోబడకుండా ఉండేందుకు 😊) నివారిస్తే చాలు.
-------
వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించడం, తెవికీ నాణ్యతను పెంచడంలో పెద్ద అంగ. పెద్దపెద్ద అంగలు వేసుకుంటూ &quot;[[అతడు అడవిని జయించాడు|నాణ్యతాలోపాలపై దండెత్తినవాళ్ళ వలె]] ముందుకు వెళ్ళి, లోపాలను జయించుదాం పదండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:36, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2f3q5h6bxzl66d3mqlrnk9hbl5lm3et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>జన్యుశాస్త్రం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92584</id>
    <revision>
      <id>4954036</id>
      <parentid>4835961</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:విజ్ఞానశాస్త్రం]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40940" sha1="3sje2omvxpyfmfmmh2b0d7crzv588ai" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:DNA Overview2.png|thumb|right|upright|[[DNA]], the molecular basis for inheritance. Each strand of DNA is a chain of [[nucleotides]], matching each other in the center to form what look like rungs on a twisted ladder.]]

'''జన్యుశాస్త్రం''' ([[ఆంగ్లం]] Genetics) వివిధ ప్రయోగాలతో కూడిన, [[జీవి|జీవులకు]] సంబంధించిన ఆధునిక శాస్త్రం. '''జెనెటిక్స్''' (from [[గ్రీకు]] ''{{lang|grc-Latn|genetikos}}'', “genitive” and that from ''{{lang|grc-Latn|genesis}}'', “origin”&lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2321880 Genetikos, Henry George Liddell, Robert Scott, &quot;A Greek-English Lexicon&quot;, at Perseus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2321873 Genesis, Henry George Liddell, Robert Scott, &quot;A Greek-English Lexicon&quot;, at Perseus]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.etymonline.com/index.php?search=Genetic&amp;searchmode=none Online Etymology Dictionary]&lt;/ref&gt;), [[జీవశాస్త్రం]]లో ఒక ముఖ్యమైన విభాగం. ఇది జీవుల [[అనువంశికత]] (heredity) కు సంబంధించిన శాస్త్ర విజ్ఞానం.&lt;ref&gt;Griffiths et al. (2000), [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.60 Chapter 1 (Genetics and the Organism): Introduction]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Hartl_and_Jones&gt;Hartl D, Jones E (2005)
&lt;/ref&gt;
{{Short description|జన్యువులు, అనువంశికత, వైవిధ్యాల గురించి అధ్యయనం చేసే శాస్త్రం}}

{{about|సాధారణ శాస్త్ర పదం గురించి|శాస్త్రీయ పత్రిక గురించి|Genetics (journal){{!}}''Genetics'' (journal)}}

{{Featured article}}
{{pp-pc1|small=yes}}
{{Use dmy dates|date=March 2022}}


'''జన్యుశాస్త్రం''' (Genetics) అనేది [[biology|జీవశాస్త్రం]]లో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ఇది ప్రాణుల లోని [[gene|జన్యువులు]], [[genetic variation|జన్యు వైవిధ్యం]], [[heredity|అనువంశికత]] గురించి వివరిస్తుంది. అనువంశికత అంటే తల్లిదండ్రులు తమ లక్షణాలను పిల్లలకు ఎలా అందిస్తారు అనే ప్రక్రియ. ఇది [[evolution|పరిణామ క్రమం]] సాగడానికి చాలా అవసరం. పరిణామం అంటే జీవులు చాలా కాలం పాటు నెమ్మదిగా ఎలా మార్పు చెందుతాయి అని చెప్పే విధానం.&lt;ref name=&quot;griffiths2000sect60&quot;&gt;{{cite book | veditors = Griffiths AJ, Miller JH, Suzuki DT, Lewontin RC, Gelbart|title=An Introduction to Genetic Analysis |year=2000 |isbn=978-0-7167-3520-5 |edition=7th |publisher=W.H. Freeman |location=New York |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=iga.section.60 |chapter=Genetics and the Organism: Introduction}}&lt;/ref&gt;

1800ల కాలంలో, [[Gregor Mendel|గ్రెగర్ మెండల్]] అనే వ్యక్తి మొదటిసారిగా జన్యుశాస్త్రం గురించి అధ్యయనం చేశారు. ఆయన [[Brno|బ్రనో]] నగరంలో ఒక సన్యాసిగా ఉండేవారు. బఠానీ మొక్కల లక్షణాలు ఒక తరం నుండి మరో తరానికి ఎలా వెళ్తాయో ఆయన గమనించారు. మొక్కలకు ఈ లక్షణాలు కొన్ని చిన్న &quot;అనువంశిక యూనిట్ల&quot; ద్వారా అందుతాయని ఆయన గుర్తించారు. నేడు మనం ఆ యూనిట్లనే జన్యువులు (Genes) అని పిలుస్తున్నాము. ఆధునిక జన్యుశాస్త్రం ఈ జన్యువులు ఎలా పనిచేస్తాయి, ప్రాణులలో ఇవి ఎలా ప్రవర్తిస్తాయి అనే విషయాలను వివరిస్తుంది. జన్యుశాస్త్రంలో [[molecular genetics|అణు జన్యుశాస్త్రం]], [[population genetics|జనాభా జన్యుశాస్త్రం]] వంటి అనేక చిన్న విభాగాలు ఉన్నాయి. ఈ శాస్త్రంలో [[bacteria|బ్యాక్టీరియా]], [[archaea|ఆర్కియా]], [[eukarya|యూకారియా]] వంటి అన్ని రకాల జీవులను అధ్యయనం చేస్తారు.

జన్యువులు పర్యావరణంతో కలిసి పనిచేస్తాయి. అంటే ఒక జీవి ఎక్కడ పెరుగుతుంది అనేది దాని అభివృద్ధిని ప్రభావితం చేస్తుంది. దీనినే తరచుగా &quot;[[nature versus nurture|ప్రకృతి వర్సెస్ పెంపకం]]&quot; అని పిలుస్తారు. ఉదాహరణకు, ఒకే రకమైన జన్యువులు ఉన్న రెండు మొక్కలను తీసుకుంటే, ఒక మొక్కకు తగినంత నీరు అందించి, రెండో దానికి నీరు ఇవ్వకపోతే.. నీరు ఉన్న మొక్క చాలా పొడవుగా పెరుగుతుంది. ఇక్కడ జన్యువులు పెరగడానికి ఒక ప్రణాళికను ఇస్తే, పర్యావరణం ఆ ఫలితాన్ని మారుస్తుంది.

== పద ఉత్పత్తి ==
'జెనెటిక్స్' (Genetics) అనే పదం [[ancient Greek|ప్రాచీన గ్రీకు]] పదమైన 'జెనెటికోస్' (Genetikos) నుండి వచ్చింది. దీని అర్థం &quot;ఉత్పత్తి చేయడం&quot; లేదా &quot;పుట్టించడం&quot;. ఈ పదం 'జెనెసిస్' (Genesis) అనే పదం నుండి పుట్టింది, దీనికి &quot;మూలం&quot; లేదా &quot;ఏదైనా ఎలా మొదలవుతుంది&quot; అనే అర్థం ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2321880&amp;redirect=true |title=Genetikos (γενεత-ικός) |work=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon |publisher=Perseus Digital Library, Tufts University |access-date=20 February 2012}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
{{Main|జన్యుశాస్త్ర చరిత్ర}}
మనుషులు చాలా కాలం నుండి జన్యుశాస్త్ర సూత్రాలను వాడుతున్నారు. పాత కాలంలో మంచి పంటలు, జంతువులను పొందడానికి ప్రజలు [[selective breeding|ఎంపిక చేసిన ప్రజననం]] అనే పద్ధతిని వాడేవారు. వారు మంచి లక్షణాలు ఉన్న తల్లిదండ్రులనే సంతానం కోసం ఎంచుకునేవారు.&lt;ref name=&quot;Publishing2009&quot;&gt;{{cite book |title=Science: The Definitive Visual Guide |year=2009 |publisher=Penguin |isbn=978-0-7566-6490-9}}&lt;/ref&gt; అయితే, ఒక శాస్త్రంగా జన్యుశాస్త్రం 19వ శతాబ్దం మధ్యలో [[Gregor Mendel|గ్రెగర్ మెండల్]] పరిశోధనలతో మొదలైంది.&lt;ref name=Weiling&gt;{{cite journal | vauthors = Weiling F | title = Historical study: Johann Gregor Mendel 1822-1884 | journal = American Journal of Medical Genetics | volume = 40 | issue = 1 | pages = 1–25 | date = July 1991}}&lt;/ref&gt;

[[File:Festetics Imre-Oelenhainz.jpg|thumb|తొలి [[geneticist|జన్యుశాస్త్రవేత్త]] [[Imre Festetics|ఇమ్రే ఫెస్టెటిక్స్]] చిత్రపటం.]]
మెండల్ కంటే ముందు, [[Imre Festetics|ఇమ్రే ఫెస్టెటిక్స్]] అనే వ్యక్తి మొదటిసారిగా &quot;జన్యు&quot; (Genetic) అనే పదాన్ని వాడారు. ఆయన [[Hungary|హంగేరి]] దేశానికి చెందిన ఒక ప్రభువు. 1819లో ఆయన &quot;ప్రకృతి యొక్క జన్యు నియమాల&quot; గురించి రాశారు. జీవులకు లక్షణాలు కేవలం చుట్టూ ఉన్న వాతావరణం వల్ల రావని, అవి తమ పూర్వీకుల నుండి అందుతాయని ఆయన చెప్పారు. పాత తరాల లక్షణాలు చాలా కాలం తర్వాత మళ్లీ కనిపించవచ్చని ఆయన గమనించారు. ఇది ఆధునిక శాస్త్రం వైపు పడిన ఒక పెద్ద అడుగు.&lt;ref name=&quot;Poczai and Santiago-Blay 2021&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Poczai P, Santiago-Blay JA | title = Principles and biological concepts of heredity before Mendel | journal = Biology Direct | volume = 16 | issue = 1 | date = October 2021}}&lt;/ref&gt;

[[File:Blending Inheritance.svg|thumb|[[Blending inheritance]] సిద్ధాంతం ప్రకారం లక్షణాలు రంగులలా కలిసిపోతాయి, కానీ మెండల్ ఇది తప్పని నిరూపించారు.]]
1800ల కాలంలో చాలా మంది [[blending inheritance|బ్లెండింగ్ ఇన్హెరిటెన్స్]] అనే పద్ధతిని నమ్మేవారు. అంటే పిల్లలు తమ తల్లిదండ్రుల లక్షణాల యొక్క ఖచ్చితమైన మిశ్రమం అని వారు భావించేవారు. [[Charles Darwin|చార్లెస్ డార్విన్]] కూడా తన '[[On the Origin of Species|ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీషీస్]]' పుస్తకంలో దీని గురించి ఆలోచించారు. కానీ మెండల్ ఇది నిజం కాదని నిరూపించారు. లక్షణాలు విడివిడి యూనిట్ల (జన్యువుల) ద్వారా అందుతాయని, అవి కేవలం కలిసిపోవని ఆయన చూపించారు.
20వ శతాబ్దం వరకు తల్లిదండ్రులు పిల్లల్లో కనిపించే తమ లక్షణాలకు తమ రక్తమే కారణమని భావించేవారు. కానీ తల్లిదండ్రుల లక్షణాలు పిల్లలకు సంక్రమించడాన్ని అనువంశికత అంటారని, దానికి కారణం [[జన్యువు]]లనీ ప్రముఖ శాస్త్రవేత్త [[గ్రెగర్ జాన్ మెండల్]] (Gregor Mendel) తెలిపాడు.&lt;ref name=Weiling&gt;{{cite journal| author=Weiling F| title=Historical study: Johann Gregor Mendel 1822–1884|journal=American Journal of Medical Genetics| volume=40| issue=1|pages=1–25; discussion 26 |year=1991 |pmid=1887835| doi=10.1002/ajmg.1320400103}}&lt;/ref&gt; జన్యువులు (Genes) [[డి.ఎన్.ఎ.]] నిర్మాణంలోని నిర్ధిష్ట ప్రదేశాలు. ఇవి [[క్రోమోజోము]]లలో ఉంటాయి.

== మెండలిజం ==
[[దస్త్రం:Gregor Mendel.png|thumb|left|జన్యుశాస్త్ర పితామహుడు-మెండల్.]]
మెండల్ 18 సంవత్సరాలు జరిపిన ప్రయోగాలను ప్రచురించడానికి 1866లో బ్రన్ సొసైటీ ఫర్ నేచురల్ హిస్టరీకి పంపించాడు. ఆ సమయంలో [[చార్లెస్ డార్విన్]] జీవ పరిణామ సిద్ధాంతాల ప్రభావంలో ఉన్న విజ్ఞాన ప్రపంచం మెండల్ ప్రతిపాదనలను గుర్తించలేదు. 1884లో మెండల్ మరణించిన 16 సంవత్సరాల తర్వాత హాలెండ్ కు చెందిన డీవ్రీస్, జర్మనీకి చెందిన కారెన్స్, ఆస్ట్రియాకు చెందిన షెర్ మాక్ మొదలైనవారు అవే ప్రయోగ ఫలితాలను సాధించి, కీర్తంతా మెండల్ కే చెందాలని మెండలిజాన్ని గుర్తించారు. [[File:Sexlinked inheritance white.jpg|thumb|థామస్ హంట్ మోర్గాన్ ఈగలను పరిశీలించి జన్యువులు క్రోమోజోమ్‌లపై ఉంటాయని కనుగొన్నారు.]]
{{main|మెండలియన్ అనువంశికత}}
ఆధునిక జన్యుశాస్త్రం మెండల్ చేసిన బఠానీ మొక్కల ప్రయోగాలతో మొదలైంది. 1865లో ఆయన &quot;[[Experiments on Plant Hybridization]]&quot; అనే పత్రాన్ని రాశారు. లక్షణాలు ఒక తరం నుండి మరో తరానికి ఎలా వెళ్తాయో వివరించడానికి ఆయన గణితాన్ని వాడారు. 1900 సంవత్సరం వరకు చాలా మందికి ఆయన పని అర్థం కాలేదు. ఆయన చనిపోయిన తర్వాత, [[Hugo de Vries|హ్యూగో డి వ్రీస్]] వంటి ఇతర శాస్త్రవేత్తలు ఆయన పరిశోధనలను మళ్లీ వెలుగులోకి తెచ్చారు. [[William Bateson|విలియం బాట్సన్]] 1905లో ఈ కొత్త శాస్త్రానికి 'జెనెటిక్స్' (Genetics) అనే పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;genetics, ''n.'', [[Oxford English Dictionary]], 3rd ed.&lt;/ref&gt;

తర్వాతి కాలంలో, [[Nettie Stevens|నెట్టి స్టీవెన్స్]] మీల్‌వార్మ్స్‌పై అధ్యయనం చేశారు. ఆడ జీవులకు X క్రోమోజోమ్‌లు ఉంటాయని, మగ జీవులకు X, Y క్రోమోజోమ్‌లు రెండూ ఉంటాయని ఆమె కనుగొన్నారు. దీనివల్ల లింగ నిర్ధారణ అనేది క్రోమోజోమ్‌ల ద్వారా జరుగుతుందని తెలిసింది.&lt;ref name=&quot;net&quot;&gt;{{cite web |title=Nettie Stevens: A Discoverer of Sex Chromosomes |url=https://www.nature.com/scitable/topicpage/nettie-stevens-a-discoverer-of-sex-chromosomes-6580266/ |website=Scitable |access-date=8 June 2020}}&lt;/ref&gt; 1911లో [[Thomas Hunt Morgan|థామస్ హంట్ మోర్గాన్]] జన్యువులు [[chromosome|క్రోమోజోమ్]]లపై ఉంటాయని నిరూపించారు. ఆయన తెల్లటి కళ్లు ఉన్న [[Drosophila melanogaster|ఈగలను]] గమనించి ఈ విషయాన్ని ధృవీకరించారు.

== మెండేలియన్ అనువంశిక సూత్రాలు ==
[[దస్త్రం:Punnett square mendel flowers.svg|right|thumb|A Punnett square depicting a cross between two pea plants heterozygous for purple (B) and white (b) blossoms]]
* సంయోగ బీజాల శుద్ధతా సిద్ధాంతం: సంకరంలో కలిసివుండే రెండు యుగ్మ వికల్పాలు [[సంయోగబీజాలు]] ఏర్పడేటప్పుడు [[క్షయకరణ విభజన]] ద్వారా విడిపోయి వేర్వేరు సంయోగ బీజాల్లోకి ప్రవేశిస్తాయి. అందువలన శుద్ధమైన సంయోగబీజాలు ఏర్పడతాయి.
* స్వతంత్ర వ్యూహన సిద్ధాంతం: రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ జతల లక్షణాలున్న ఒకే జాతికి చెందిన రెండు మొక్కల మధ్య [[సంకరణం]] జరిపినప్పుడు, ఒక జత లక్షణాలు (జన్యువులు) ఇంకొక జత లక్షణాలతో సంబంధం లేకుండా సంయోగబీజాల్లోకి పంపిణీ అవుతాయి.
=== అణు జన్యుశాస్త్రం ===
{{Main|అణు జన్యుశాస్త్రం}}
[[File:DNA Overview2.png|thumb|[[DNA]] అనేది జన్యు సమాచారాన్ని మోసే నిచ్చెన ఆకారపు అణువు.]]
జన్యువులు క్రోమోజోమ్‌లపై ఉంటాయని శాస్త్రవేత్తలకు తెలిసింది కానీ, ఆ జన్యువులు [[protein|ప్రోటీన్]]తో తయారవుతాయా లేదా [[DNA]]తో తయారవుతాయా అనేది వారికి అర్థం కాలేదు. 1928లో [[Frederick Griffith|ఫ్రెడరిక్ గ్రిఫిత్]] బ్యాక్టీరియా ఒకదానికొకటి జన్యు సమాచారాన్ని మార్చుకోగలదని గమనించారు. 1944లో జరిగిన [[Avery–MacLeod–McCarty experiment|అవేరీ-మాక్లియాడ్-మెకార్టీ ప్రయోగం]] దీనికి DNAనే కారణమని నిరూపించింది.&lt;ref name=Avery_et_al&gt;{{cite journal | vauthors = Avery OT, Macleod CM, McCarty M | title = STUDIES ON THE CHEMICAL NATURE OF THE SUBSTANCE INDUCING TRANSFORMATION | journal = The Journal of Experimental Medicine | volume = 79 | issue = 2 | date = February 1944}}&lt;/ref&gt;

1953లో [[James Watson|జేమ్స్ వాట్సన్]], [[Francis Crick|ఫ్రాన్సిస్ క్రిక్]] DNA యొక్క ఆకారాన్ని కనుగొన్నారు. వారు [[Rosalind Franklin|రోసాలిండ్ ఫ్రాంక్లిన్]], [[Maurice Wilkins|మారిస్ విల్కిన్స్]] చేసిన [[X-ray crystallography|ఎక్స్-రే క్రిస్టలోగ్రఫీ]] పరిశోధనలను వాడుకున్నారు. DNA చూడటానికి మెలితిరిగిన నిచ్చెనలా ఉంటుందని, దీనిని [[double helix|డబుల్ హెలిక్స్]] అంటారని వారు చెప్పారు. ఈ నిచ్చెన మెట్లు [[nucleotide|న్యూక్లియోటైడ్]]లతో తయారవుతాయి. DNA తనను తాను ఎలా కాపీ చేసుకుంటుందో ఈ ఆకారం వివరిస్తుంది. దీనినే [[DNA replication|DNA రెప్లికేషన్]] అంటారు.

DNA కణానికి ఎలా సహాయపడుతుందో తర్వాత శాస్త్రవేత్తలు తెలుసుకున్నారు. DNA ఒక మ్యాప్ లాగా ఉపయోగపడి [[messenger RNA]]ను తయారు చేస్తుంది. తర్వాత కణం ఆ RNAని వాడుకుని ప్రోటీన్లను తయారు చేస్తుంది. దీనిని [[genetic code|జన్యు కోడ్]] అంటారు. 1977లో [[Frederick Sanger|ఫ్రెడరిక్ సాంగర్]] ఈ కోడ్‌ను చదివే పద్ధతిని కనుగొన్నారు. దీనిని [[DNA sequencing|DNA సీక్వెన్సింగ్]] అంటారు. 2003లో [[Human Genome Project|హ్యూమన్ జీనోమ్ ప్రాజెక్ట్]] మనిషి యొక్క పూర్తి జన్యు సమాచారాన్ని చదవడం పూర్తి చేసింది.&lt;ref name=human_genome_project /&gt;

== అనువంశిక లక్షణాలు ==
=== మెండల్ నియమాలు ===
[[File:Punnett square mendel flowers.svg|right|thumb|ఒక [[Punnett square]] లక్షణాలు పిల్లలకు ఎలా అందుతాయో చూపిస్తుంది.]]
తల్లిదండ్రులు తమ జన్యువులను పిల్లలకు అందించినప్పుడు అనువంశికత జరుగుతుంది. గ్రెగర్ మెండల్ బఠానీ పూలు కేవలం ఊదా రంగులో లేదా తెలుపు రంగులో ఉంటాయని, కానీ రెండు కలిసిపోయి ఉండవని గమనించారు. ఒక జన్యువు యొక్క వేర్వేరు రూపాలను [[allele|అలీల్స్]] అంటారు.

మనుషులు, ఇతర జీవులు [[diploid|డిప్లాయిడ్]] రకానికి చెందినవి. అంటే మనకు ప్రతి జన్యువులో రెండు కాపీలు ఉంటాయి—ఒక్కొక్కటి ఒక్కో తల్లిదండ్రుల నుండి వస్తుంది. ఆ రెండు అలీల్స్ ఒకేలా ఉంటే దానిని [[homozygous|హోమోజైగస్]] అని, వేర్వేరుగా ఉంటే [[heterozygous|హెటెరోజైగస్]] అని అంటారు. ఒక జీవిలో ఉండే జన్యువులను [[genotype|జన్యురూపం]] అంటారు. ఆ జీవి బయటకు ఎలా కనిపిస్తుందో దానిని [[phenotype|దృశ్యరూపం]] అంటారు. సాధారణంగా ఒక అలీల్ [[Dominant allele|బహిర్గతమైనది]] (Dominant), మరొకటి [[Recessive allele|అంతర్గతమైనది]] (Recessive) గా ఉంటుంది.

=== రేఖాచిత్రాలు ===
[[File:Pedigree-chart-example.svg|thumb|left|upright=1.1|పెడిగ్రీ చార్ట్ ఒక కుటుంబంలో లక్షణాలు ఎలా మారుతున్నాయో వివరిస్తుంది.]]
జన్యుశాస్త్రవేత్తలు జన్యువుల గురించి చెప్పడానికి గుర్తులను వాడుతారు. వారు ఎక్కువగా అక్షరాలను ఉపయోగిస్తారు. పెద్ద అక్షరం (Capital letter) బహిర్గత లక్షణానికి, చిన్న అక్షరం (Small letter) అంతర్గత లక్షణానికి వాడుతారు. పిల్లలు ఎలా కనిపిస్తారో ఊహించడానికి వారు [[Punnett square|పున్నెట్ స్క్వేర్]]ను వాడుతారు. కుటుంబ చరిత్రను, ముఖ్యంగా వ్యాధులను తెలుసుకోవడానికి [[pedigree chart|పెడిగ్రీ చార్ట్]]లను ఉపయోగిస్తారు.

=== అనేక జన్యువులు ===
చాలా లక్షణాలు సరళంగా ఉండవు. మనిషి ఎత్తు లేదా [[Human skin color|చర్మం రంగు]] వంటివి చాలా జన్యువులు కలిసి పని చేయడం వల్ల ఏర్పడతాయి. వీటిని [[complex traits|సంక్లిష్ట లక్షణాలు]] అంటారు. పర్యావరణం కూడా వీటిపై ప్రభావం చూపుతుంది. పర్యావరణంతో పోలిస్తే జన్యువులు ఎంతవరకు ప్రభావం చూపుతాయో చెప్పడానికి [[Heritability|హెరిటబిలిటీ]] అనే పదాన్ని వాడుతారు. ఉదాహరణకు, మంచి ఆహారం ఉన్న చోట ఎత్తు అనేది జన్యువులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆహారం సరిగ్గా లేని చోట పర్యావరణం ఎత్తును నిర్ణయిస్తుంది.

== అణు ఆధారం ==
=== DNA, క్రోమోజోమ్‌లు ===
[[File:DNA chemical structure.svg|thumb|right|DNA చక్కెర, ఫాస్ఫేట్, నాలుగు బేస్‌లతో తయారవుతుంది.]]
జన్యువులు [[deoxyribonucleic acid|డియాక్సీరైబో న్యూక్లియిక్ యాసిడ్]] (DNA) తో తయారవుతాయి. DNA లో చక్కెర, ఫాస్ఫేట్, ఒక బేస్ ఉంటాయి. ఇందులో నాలుగు రకాల బేస్‌లు ఉన్నాయి: [[adenine|అడెనైన్]] (A), [[cytosine|సైటోసిన్]] (C), [[guanine|గ్వానైన్]] (G), [[thymine|థైమిన్]] (T). A ఎప్పుడూ T తో, C ఎప్పుడూ G తో జతకడుతుంది. ఈ DNA గొలుసులు [[histone|హిస్టోన్]] అనే ప్రోటీన్ల చుట్టూ చుట్టుకుని క్రోమోజోమ్‌లుగా ఏర్పడతాయి.

చాలా వరకు DNA కణ కేంద్రకం (Nucleus) లో ఉంటుంది. కానీ కొన్ని జన్యువులు [[mitochondria|మైటోకాండ్రియా]] లేదా [[chloroplast|క్లోరోప్లాస్ట్]]లలో కూడా ఉంటాయి.

=== ప్రత్యుత్పత్తి ===
ఒక కణం విభజన చెందినప్పుడు అది తన DNAను కాపీ చేసుకుంటుంది. దీనిని [[mitosis|మైటోసిస్]] అంటారు. ఇది [[asexual reproduction|అలైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి]]లో జరుగుతుంది. కొత్త కణాలు పాత కణాల లాగే ఉంటాయి. వీటిని [[Cloning|క్లోన్లు]] అంటారు.

[[sexual reproduction|లైంగిక ప్రత్యుత్పత్తి]]లో ఇద్దరు తల్లిదండ్రులు తమ DNAను పంచుకుంటారు. ఈ ప్రక్రియలో [[haploid|హ్యాప్లాయిడ్]] కణాలు (వీర్యం, అండం) కలిసి ఒక [[diploid|డిప్లాయిడ్]] కణంగా మారుతాయి. దీనివల్ల ఇద్దరు తల్లిదండ్రుల జన్యువులు కలిసిన ఒక కొత్త బిడ్డ పుడతాడు.

=== మ్యుటేషన్లు (జన్యు మార్పులు) ===
[[File:Gene-duplication.png|thumb|upright|జీన్ డూప్లికేషన్ అదనపు కాపీలను తయారు చేయడం ద్వారా పరిణామ క్రమానికి సహాయపడుతుంది.]]
DNA కాపీ అయ్యేటప్పుడు కొన్నిసార్లు తప్పులు జరుగుతాయి. వీటిని [[mutation|మ్యుటేషన్లు]] అంటారు. చాలా మ్యుటేషన్లు పెద్దగా మార్పులు తీసుకురావు. కొన్ని ఆరోగ్యానికి హాని కలిగిస్తాయి, కానీ కొన్ని మంచి మార్పులను తెస్తాయి. మంచి మ్యుటేషన్లు ఆ జీవి మనుగడకు సహాయపడతాయి. ఇది [[natural selection|సహజ వరణం]], [[evolution|పరిణామ క్రమానికి]] దారితీస్తుంది. చాలా కాలం తర్వాత ఈ మార్పులు కొత్త జాతులను కూడా సృష్టించగలవు.

== పరిశోధన, సాంకేతికత ==
=== నమూనా జీవులు ===
[[File:Drosophila melanogaster - side (aka).jpg|thumb|right|ఈగలు వేగంగా పెరుగుతాయి కాబట్టి వీటిని సైన్స్‌లో వాడుతారు.]]
శాస్త్రవేత్తలు జన్యుశాస్త్రం గురించి తెలుసుకోవడానికి [[model organism|నమూనా జీవులను]] వాడుతారు. వారు పెంచడానికి సులభంగా ఉండి, వేగంగా సంతానాన్ని ఇచ్చే జంతువులను లేదా మొక్కలను ఎంచుకుంటారు. పండ్ల ఈగలు, ఎలుకలు, ''[[Escherichia coli]]'' అనే బ్యాక్టీరియాను ఎక్కువగా వాడుతారు.

=== వైద్యం ===
[[Medical genetics|వైద్య జన్యుశాస్త్రం]] మన ఆరోగ్యంపై జన్యువుల ప్రభావం ఎలా ఉంటుందో తెలుసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. వ్యాధులకు కారణమయ్యే జన్యువులను కనుగొనడానికి శాస్త్రవేత్తలు [[pedigree chart|పెడిగ్రీ చార్టులు]], [[DNA sequencing|DNA సీక్వెన్సింగ్]] వాడుతారు. వారు [[cancer|క్యాన్సర్]] గురించి కూడా పరిశోధిస్తారు. క్యాన్సర్ అనేది ఒక జన్యు వ్యాధి, ఎందుకంటే జన్యువులలో వచ్చే మార్పుల వల్ల కణాలు ఆగకుండా వేగంగా పెరిగిపోతాయి.

=== DNA సాధనాలు ===
శాస్త్రవేత్తలు ప్రయోగశాలలో DNAను మార్చగలరు. వారు DNAను కత్తిరించడానికి [[restriction enzymes|రెస్ట్రిక్షన్ ఎంజైమ్స్]]ను, అతికించడానికి [[DNA ligase|లిగేషన్ ఎంజైమ్స్]]ను వాడుతారు. దీనివల్ల [[recombinant DNA]] తయారవుతుంది. అలాగే ఒక చిన్న DNA ముక్కను చాలా వేగంగా లక్షల కాపీలు చేయడానికి [[polymerase chain reaction|PCR]] పద్ధతిని వాడుతారు.
== పదకోశం ==
* '''అనువంశికత''' (Heredity) : జనకతరంలోని లక్షణాలు పిల్ల తరానికి అందజేయడం లేదా సంక్రమించడం..
* '''జనకతరం''': సంకరణంలో పాల్గొనే జీవులు. దీన్ని 'P' తో సూచిస్తారు.
* '''సంతతి''': ఇవి జీవుల సంయోగంలో ఏర్పడిన జీవులు. దీన్ని పిల్లతరం అని కూడా అంటారు. మొదటి పిల్ల తరాన్ని 'F&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;', రెండో తరాన్ని 'F&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;' తో సూచిస్తారు.
* '''వైవిధ్యాలు''': జనకులకు, సంతతి లక్షణాలకు మధ్య భేదాలను వైదిధ్యాలు అంటారు.
* '''దృశ్యరూపం''' (Phenotype) : జీవులు బహిర్గతం చేసే నిర్ధిష్ట లక్షణాలన్నింటిని దృశ్యరూపం అంటారు.
* '''జన్యురూపం''' (Genotype) : జీవిలోని జన్యువులే జన్యురూపం.
* '''[[జమాహారాలు]]''' (GM Foods) : '''జ'''న్యుపరంగా '''మా'''ర్చబడ్డ '''ఆహార'''పదార్థా'''లు'''
* '''సంకరణం''': కనీసం ఒక జత వేర్వేరు లక్షణాలున్న ఒకే జాతికి చెందిన రెండు మొక్కల మధ్య సంయోగాన్ని సంకరణం అంటారు. దీన్ని 'X' తో సూచిస్తారు.
* '''సమయుగ్మజం''': ఒక లక్షణాన్ని సూచించడానికి ఒక జత యుగ్మ వికల్పాలలోని ఏదైనా ఒక దాన్ని 2 మాత్రల్లో కలిగివుంటే ఆ జీవిని ఆ లక్షణానికి సంబంధించి సమయుగ్మజం అంటారు. ఉదా: TT, tt - సమయుగ్మజ పొడవు
* '''విషమ యుగ్మజం''': ఒక లక్షణాన్ని సూచించడానికి ఒక జత యుగ్మ వికల్పాలలోని రెండింటినీ కలిగివుంటే, ఆ జీవిని ఆ లక్షణానికి సంబంధించి విషమ యుగ్మజం అంటారు. ఉదా: Tt - విషమయుగ్మజ పొడవు
* '''యుగ్మ వికల్పాలు''': రెండు సమజాత క్రోమోజోముల్లోని ఎదురెదురు లోకస్ లలో ఉండే రెండు జన్యువులు ఒక జత లక్షణాలను సూచిస్తే వాటిని యుగ్మ వికల్పాలు అంటారు. ఉదా: T, t యుగ్మ వికల్పాలు పొడవు, పొట్టి అనే ఒక జత లక్షణాలను సూచిస్తాయి.
* '''బహిర్గత జన్యువు''': ఒక జన్యువు తన యుగ్మ వికల్ప సమక్షంలో కూడా తన లక్షణాన్ని కనబరిస్తే, దాన్ని బహిర్గత జన్యువు అంటారు. ఉదా: T t = పొడవు. దీనిలో T తన యుగ్మ వికల్పమైన t సమక్షంలో తన లక్షణాన్ని కనబరుస్తుంది.
* '''అంతర్గత జన్యువు''': ఒక జన్యువు రెండు మాత్రల్లో ఉన్నప్పుడు లేదా తన యుగ్మ వికల్పం లేనప్పుడు తన లక్షణాన్ని ప్రదర్శిస్తే దాన్ని అంతర్గత జన్యువు అంటారు. ఉదా: t t = పొట్టి. ఇక్కడ t రెండు మాత్రల్లో ఉండి తన యుగ్మ వికల్పం T లేనప్పుడు తన లక్షణాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది.
* '''[[సంకరం]]''' (Hybrid) : సంకరణంలో ఏర్పడిన మొక్కను లేదా జంతువును సంకరం అంటారు. ఇది విషమ యుగ్మజం.
* '''ఏక సంకర సంకరణం''': ఒక జత వేర్వేరు లక్షణాలు ఉన్న ఒకే జాతికి చెందిన రెండు జీవుల మధ్య సంయోగాన్ని ఏకసంకరణం అంటారు.
* '''ద్విసంకర సంకరణం''' (Dihybrid) : రెండు జతల వేర్వేరు లక్షణాలు ఉన్న ఒకే జాతికి చెందిన రెండు జీవుల మధ్య సంయోగాన్ని ద్విసంకరణం అంటారు.
* '''వ్యతిరేక వైవిధ్యాలు''': ఒకే లక్షణానికి చెందిన రెండు భిన్న రూపాలను వ్యతిరేక వైవిధ్యాలు అంటారు. ఉదా: పొడవు, పొట్టి అనేది ఒక లక్షణానికి చెందిన రెండు భిన్న రూపాలు.
* '''సహలగ్నత''': ఒక క్రోమోజోములో రెండు లేదా అంతకంటే జన్యువులు కలిసి ఉండటాన్ని సహలగ్నత అంటారు.
 
== అనువంశికత ==
{{main|క్రోమోజోము}} 


== మరిన్ని వివరాల కోసం ==
{{refbegin}}

{{cite book | vauthors = Alberts B, et al |title=Essential Cell Biology| url = https://archive.org/details/essentialcellbio0000albe |year=2013|publisher=Garland Science}}

{{cite book | vauthors=Hartl D, Jones E |title=Genetics: Analysis of Genes and Genomes | url=https://archive.org/details/genetics00dani |publisher=Jones &amp; Bartlett |year=2005}}
{{refend}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{Commonscat|Genetics}}
{{Wikibooks-inline|Genetics}}
{{Genetics}}
{{Biology nav}}

[[Category:జన్యుశాస్త్రం]]
[[Category:జీవశాస్త్రం]]

==మూలాలు==
{{Reflist}}

[[వర్గం:విజ్ఞాన శాస్త్రం]]
[[వర్గం:జీవ శాస్త్రము]]
[[వర్గం:జన్యుశాస్త్రం]]</text>
      <sha1>3sje2omvxpyfmfmmh2b0d7crzv588ai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:కృష్ణా జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>92926</id>
    <revision>
      <id>4953876</id>
      <parentid>2906569</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="rbox8pnqodreumq9ngio0nfqst3fddx" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>rbox8pnqodreumq9ngio0nfqst3fddx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953879</id>
      <parentid>4953876</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="8s168mmnp3x8x7cfxny06zgompnz6r3" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా]]</text>
      <sha1>8s168mmnp3x8x7cfxny06zgompnz6r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:కర్నూలు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>94186</id>
    <revision>
      <id>4953877</id>
      <parentid>3053863</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:14:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="393" sha1="bksoy44e76179uspsh5dgj6dhjb6n8e" xml:space="preserve">
[[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>bksoy44e76179uspsh5dgj6dhjb6n8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953878</id>
      <parentid>4953877</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="5f3pzb5fc7q5a9tfrg8r604vr8f0nwn" xml:space="preserve">
[[వర్గం:కర్నూలు జిల్లా]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]]</text>
      <sha1>5f3pzb5fc7q5a9tfrg8r604vr8f0nwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆశా భోస్లే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103492</id>
    <revision>
      <id>4953938</id>
      <parentid>4920710</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65605" sha1="0ep43awr8olztqhsjq08pclg87a9i2c" xml:space="preserve">{{Infobox person
| honorific_suffix   = 
| Name =ఆశా భోస్లే

| image              = Ashaji.jpg
| Landscape = 
| birth_name         = 	అశాలత దినాథ్ మంగేష్కర్
| birth_date         = {{Birth date|1933|09|08|df=y}}
| birth_place        = గోర్, [[సాంగ్లి]], ముంబై సంస్థానం, [[బ్రిటీష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుత [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]]) 
| death_date         = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08|df=y}}
| death_place        = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]]
| occupation         = {{flatlist|
* నేపథ్య గాయని
* వ్యాపారవేత్త
*నటి
* టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాత
}}
| years_active       = 1943–2026
| mother             = 
| father             =	దీనానాథ్ మంగేష్కర్
| spouse             = గణపతిరావు భోసలే&lt;br&gt;(m. 1949; మరణం 1966)&lt;br&gt;{{marriage|[[ఆర్.డి.బర్మన్]]|1980|1994|reason=మరణం}}
| children           = 3 ([[వర్షా భోంస్లే|వర్షా భోస్లే]]తో సహా )
| family             =  [[మంగేష్కర్ కుటుంబం]] &amp; [[మాణిక్య రాజవంశం]] (అత్తమామలు)
| relatives          = 
| works              =  [[ఆశా భోస్లే రికార్డ్ చేసిన పాటల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| awards             =  [[ఆశా భోస్లే అందుకున్న అవార్డులు &amp; నామినేషన్ల జాబితా|పూర్తి జాబితా]]
| honours            =దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు (2000)&lt;br/&gt; పద్మ విభూషణ్ (2008)&lt;br/&gt; బంగా బిభూషణ్ (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt; మహారాష్ట్ర భూషణ్ (2021)
| Years_active = 1943 – 2026
| Label = 
| Associated_acts = 
}}
'''ఆశా భోస్లే''' (1933 సెప్టెంబరు 8 - 2026 ఏప్రిల్ 12), బాలీవుడ్ గాయని. 1943లో ప్రారంభమైన ఆమె ప్రస్థానం సుమారు అరవయ్యేళ్ళ పాటు అప్రతిహతంగా సాగింది. ఈ కాలంలో ఆమె వెయ్యికి పై చిలుకు [[హిందీ సినిమా|హిందీ]] సినిమాల్లో పాటలు పాడింది. మరో గాయనియైన [[లతా మంగేష్కర్]] కు ఆమె సోదరి.&lt;ref name=&quot;Asha Bhosle’s tryst with Telugu songs&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/asha-bhosles-tryst-with-telugu-songs/article70855116.ece|title=Asha Bhosle’s tryst with Telugu songs|last1=|first1=|date=12 April 2026|access-date=13 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413031224/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/asha-bhosles-tryst-with-telugu-songs/article70855116.ece|archive-date=13 April 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

సినిమా సంగీతం, పాప్ సంగీతం, [[గజల్|గజల్స్]], [[భజన]] పాటలతోపాటు భారత సాంప్రదాయ సంగీతం, జానపదాలు, ఖవ్వాలీ పాటలను పాడటంలో సిద్ధహస్తురాలు. ఎనిమిది దశాబ్దాల తన కెరీర్‌లో వివిధ భాషలలో 12,500కు పైగా పాటలను పడింది. మీనా కుమారి, మధుబాల, జీనత్ అమన్ వంటి అగ్ర కథానాయికల నుండి కాజోల్, ఊర్మిళ మటోండ్కర్, అలాగే పద్మిని, వైజయంతిమాల వంటి దక్షిణాది తారల వరకు ఆమె తన గాత్రాన్ని అందించారు.&lt;ref name=&quot;Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece|title=Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades|last1=|first1=|date=12 April 2026|access-date=13 April 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260413025053/https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece|archive-date=13 April 2026|publisher=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం  ==

ఆశా మంగేష్కర్ [[సాంగ్లీ]]లోని గోర్ అనే చిన్న గ్రామంలో జన్మించారు. అప్పటి సాల్యూట్ [[స్వదేశీ సంస్థానాలు|సంస్థానమైన]] సాంగ్లీ సంస్థానంలో (ప్రస్తుతం [[మహారాష్ట్ర]]లో ఉంది), సంగీత కుటుంబానికి చెందిన పండిట్ దీనానాథ్ మంగేష్కర్, అతని భార్య శేవంతి దంపతులకు ఆమె జన్మించారు. దీనానాథ్ మరాఠీ, కొంకణి మూలాలున్న వారు కాగా, శేవంతి గుజరాతీ మహిళ. దీనానాథ్ మరాఠీ సంగీత రంగస్థలంపై నటుడు, శాస్త్రీయ గాయకుడు. ఆమె తొమ్మిదేళ్ల వయసులో ఉన్నప్పుడు తండ్రి మరణించారు. దాంతో వారి కుటుంబం [[పూణే]] నుండి [[కొల్హాపూర్]]కు, ఆపై [[ముంబై]]కి మారింది. ఆమె, ఆమె అక్క [[లతా మంగేష్కర్]] తమ కుటుంబాన్ని పోషించడానికి సినిమాల్లో పాడటం, నటించడం ప్రారంభించారు. ఆమె తన మొదటి సినిమా పాట &quot;చలా చలా నవ్ బాలా&quot;ను మరాఠీ చిత్రం 'మాఝా బాల్' (1943) కోసం పాడారు. ఈ చిత్రానికి దత్తా దవ్జేకర్ సంగీతం అందించారు. హన్సరాజ్ బెహ్ల్ రూపొందించిన 'చునారియా' (1948) చిత్రంలోని &quot;సావన్ ఆయా&quot; పాటతో ఆమె హిందీ చిత్రసీమలోకి అడుగుపెట్టారు,&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;&gt;{{cite web
|url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm
|title=Asha, 70 years, 70 landmarks
|date=8 September 2003
|access-date=2006-11-11
| archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}&lt;/ref&gt; అయితే అదే సంవత్సరంలో 'చునారియా' కంటే ముందు 'అంధోన్ కీ దునియా' అనే చిత్రం విడుదలైంది; ఈ రెండు చిత్రాలలోనూ ఆమె మూడేసి పాటలు పాడారు. ఆమె మొదటి సోలో హిందీ సినిమా పాట 'రాత్ కీ రాణి' (1949) చిత్రం కోసం పాడారు.

ఆమె సోదరీమణులు [[లతా మంగేష్కర్|లతా]]  [[ఉషా మంగేష్కర్]]లు నేపథ్య గాయకులుగా రాణించారు. ఆమె అక్క మీనా మంగేష్కర్  తమ్ముడు [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] సంగీత దర్శకులు.
== వృత్తి జీవితం ==
1940ల చివర నుండి 1950ల ప్రారంభం వరకు, [[గీతా దత్]], శంషాద్ బేగం, లతా మంగేష్కర్ వంటి ప్రముఖ నేపథ్య గాయనులు చిత్రసీమలో అగ్ర కథానాయికలకు, భారీ చిత్రాలకు పాడేవారు. 1950లలో, హిందీ చిత్రాలలో ఇతర గాయనుల కంటే ఆశా భోంస్లే ఎక్కువ పాటలు పాడారు. వీటిలో ఎక్కువ భాగం తక్కువ బడ్జెట్ చిత్రాలే. ఆమె ప్రారంభ పాటలకు ఎ.ఆర్. ఖురేషీ, సజ్జాద్ హుస్సేన్, ఎస్. మోహిందర్, సర్దార్ మాలిక్, గులాం మహమ్మద్ వంటి వారు సంగీతం అందించారు.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;/&gt; 1952లో సజ్జాద్ హుస్సేన్ సంగీత దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'సంగ్‌దిల్' సినిమాతో ఆమెకు మంచి గుర్తింపు లభించింది. అదే సంవత్సరంలో ఓ.పి. నయ్యర్ సంగీతంలో వచ్చిన 'ఛమ్ ఛమా ఛమ్' చిత్రంలో ఆమె ప్రధాన గాయనిగా 11 పాటలకు గాను 10 పాటలు పాడారు. దీని ఫలితంగా, చిత్ర దర్శకుడు బిమల్ రాయ్ ఆమెకు 'పరిణీత' (1953)లో పాడే అవకాశం ఇచ్చారు. [[రాజ్ కపూర్]] తన 'బూట్ పోలిష్' (1954)లోని అన్ని పాటలను పాడటానికి ఆమెతో ఒప్పందం చేసుకున్నారు, ఇది ఆమెకు విపరీతమైన ప్రజాదరణను తెచ్చిపెట్టింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[ఎల్విస్ ప్రెస్లీ]], బిల్ హేలీల ప్రభావం వల్లనే తాను పాశ్చాత్య సంగీత శైలిని అలవర్చుకున్నానని ఆశా భోంస్లే పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;u507&quot;&gt;{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;e139&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v580&quot;&gt;{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;

1952-1956 మధ్య కాలంలో ఓ.పి. నయ్యర్ ఆమెకు అనేక అవకాశాలు ఇచ్చినప్పటికీ, బి.ఆర్. చోప్రా నిర్మించిన 'నయా దౌర్' (1957) చిత్రంతో ఆమె మొదటి విజయాన్ని అందుకున్నారు. సాహిర్ లుధియాన్వీ రాసిన &quot;మాంగ్ కే సాత్ తుమ్హారా&quot;, &quot;సాథీ హాత్ బఢానా&quot;, &quot;ఉడేన్ జబ్ జబ్ జుల్ఫేన్ తేరి&quot; వంటి [[మహమ్మద్ రఫీ]]తో కలిసి పాడిన యుగళ గీతాలు ఆమెకు గొప్ప గుర్తింపును తెచ్చాయి. ఒక సినిమాలోని కథానాయికకు సంబంధించిన అన్ని పాటలను ఆమె పాడటం ఇదే మొదటిసారి. ఆ తర్వాత బి.ఆర్. చోప్రా తన తదుపరి చిత్రాలైన 'ధూల్ కా ఫూల్', 'గుమ్రా' (1963), 'వక్త్' (1965), 'హమ్రాజ్' (1967), 'ఆద్మీ ఔర్ ఇన్సాన్' (1969), 'ధుంద్' (1973) వంటి అనేక చిత్రాలకు ఆమెను ఎంపిక చేశారు. ఓ.పి. నయ్యర్, ఆశా భోంస్లే కలయికలో మరిన్ని విజయవంతమైన పాటలు వచ్చాయి. క్రమంగా ఆమె తన స్థానాన్ని స్థిరపరచుకుని, [[సచిన్ దేవ్ బర్మన్]], రవి వంటి సంగీత దర్శకుల ఆదరణ పొందారు. అయితే 1970లలో ఆశా భోంస్లే, ఓ.పి. నయ్యర్ వృత్తిపరంగా విడిపోయారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; 1966లో [[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]] (ఆర్.డి. బర్మన్) సంగీత దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'తీస్రీ మంజిల్' చిత్రంలోని యుగళ గీతాలతో ఆమెకు విశేష ప్రజాదరణ లభించింది. తొలుత ఇందులోని &quot;ఆజా ఆజా&quot; అనే పాశ్చాత్య శైలి పాటను పాడలేనని ఆమె భావించినప్పటికీ, ఒక సవాలుగా తీసుకుని పది రోజుల రిహార్సల్స్ తర్వాత విజయవంతంగా పాడారు. &quot;ఆజా ఆజా&quot;తో పాటు &quot;ఓ హసీనా జుల్ఫోంవాలీ&quot;, &quot;ఓ మేరే సోనా రే&quot; వంటి పాటలు (రఫీతో కలిసి పాడినవి) సూపర్ హిట్ అయ్యాయి. ఈ చిత్ర కథానాయకుడు [[షమ్మీ కపూర్]] ఒక సందర్భంలో మాట్లాడుతూ, &quot;ఒకవేళ నా కోసం పాడటానికి మహమ్మద్ రఫీ లేకపోయి ఉంటే, నేను ఆ పనిని ఆశా భోంస్లేతో చేయించుకునేవాడిని&quot; అని అన్నారు. ఆర్.డి. బర్మన్, ఆశా భోంస్లేల కలయికలో ఎన్నో విజయవంతమైన పాటలు రావడమే కాకుండా, వారిద్దరూ వివాహం చేసుకున్నారు. 1960-70ల కాలంలో ఆమె ప్రముఖ నటి, నృత్యకారిణి [[హెలెన్]]‌కు గాత్రం అందించేవారు. పాటను బాగా అర్థం చేసుకుని నృత్య భంగిమలను ప్లాన్ చేసుకోవడానికి హెలెన్ రికార్డింగ్ సెషన్లకు హాజరయ్యేవారు.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=[[Indiatimes]]|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; వీరి కలయికలో &quot;పియా తూ అబ్ తో ఆజా&quot; ('కారవాన్'), &quot;యే మేరా దిల్&quot; ('డాన్') వంటి పాటలు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.

1981లో [[రేఖ]] నటించిన 'ఉమ్రావ్ జాన్' చిత్రం కోసం ఆశా భోంస్లే పలు [[గజల్]]‌లు పాడి సరికొత్త పంథాను అనుసరించారు. ఇందులోని &quot;దిల్ చీజ్ క్యా హై&quot;, &quot;ఇన్ ఆంఖోన్ కీ మస్తీ కే&quot; వంటి గజల్స్ కోసం సంగీత దర్శకుడు [[ఖయ్యాం]] ఆమె స్వరాన్ని సగం నోట్ (pitch) తగ్గించారు. తన గొంతు ఇంత భిన్నంగా ఉండటం చూసి ఆమె స్వయంగా ఆశ్చర్యపోయారు. ఈ గజల్స్ ఆమెకు కెరీర్‌లో మొదటి జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి. కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత, 'ఇజాజత్' (1987) చిత్రంలోని &quot;మేరా కుచ్ సామాన్&quot; పాటకు గాను ఆమె రెండో జాతీయ అవార్డును అందుకున్నారు.

1995లో, 62 ఏళ్ల వయసులో ఆశా భోంస్లే 'రంగీలా' చిత్రంలో నటి ఊర్మిళా మాతోండ్కర్ కోసం పాడారు. [[ఎ.ఆర్. రెహమాన్]] సంగీతంలో ఆమె పాడిన &quot;తన్హా తన్హా&quot;, &quot;రంగీలా రే&quot; పాటలు ఘనవిజయం సాధించాయి. 2000వ దశకంలో కూడా ఆమె పాడిన &quot;రాధా కైసే నా జలే&quot; ('లగాన్' - 2001), &quot;కంబఖ్త్ ఇష్క్&quot; ('ప్యార్ తూనే క్యా కియా' - 2001), &quot;యే లమ్హా&quot; ('ఫిల్హాల్' - 2002), &quot;లక్కీ లిప్స్&quot; ('లక్కీ' - 2005) వంటి పాటలు చార్ట్‌బస్టర్‌లుగా నిలిచాయి. 2004 అక్టోబర్‌లో, 1966 నుండి 2003 మధ్య ఆమె పాడిన ఉత్తమ పాటలతో 'ది వెరీ బెస్ట్ ఆఫ్ ఆశా భోంస్లే' అనే ఆల్బమ్ విడుదలైంది.

2012లో ఆమె 'సూర్ క్షేత్ర' సంగీత కార్యక్రమానికి న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించారు.

2013లో, 79 ఏళ్ల వయసులో ఆశా భోంస్లే 'మాయి' (Mai) చిత్రంతో నటిగా రంగప్రవేశం చేశారు. ఇందులో ఆమె అల్జీమర్స్ వ్యాధితో బాధపడుతూ పిల్లలచే నిర్లక్ష్యం చేయబడిన 65 ఏళ్ల తల్లి పాత్రను పోషించారు.&lt;ref name=Only&gt;{{cite news | url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160122233652/http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | url-status=dead | archive-date=22 January 2016 | title='Mai' will be my only experiment with acting: Asha Bhosle | newspaper=[[దైనిక్ భాస్కర్]] | date=30 January 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Jha, Subhash K}}&lt;/ref&gt; ఈ చిత్రంలో ఆమె నటనకు విమర్శకుల నుండి ప్రశంసలు లభించాయి.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-i-mai-i-780 | title=Movie review: Mai | publisher=NDTV | date=1 February 2013 | access-date=3 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-mai-2269.html | title=Movie Review: Mai | magazine=[[ఫిలింఫేర్]] | date=2 February 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Gupta, Rachit}}&lt;/ref&gt;

మే 2020లో, ఆశా భోంస్లే &quot;Asha Bhosle Official&quot; పేరుతో తన [[యూట్యూబ్]] ఛానెల్‌ని ప్రారంభించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-launches-youtube-channel-and-unveil-main-hoon-a-birthday-song-for-sri-sri-ravishankar/article31590129.ece |title=Asha Bhosle launches YouTube channel, egged on by her granddaughter |work=ది హిందూ |date=15 May 2020 |access-date=15 July 2021}}&lt;/ref&gt;

2023లో ఒక ఇంటర్వ్యూలో ఆమె మాట్లాడుతూ: &quot;నా సంగీత ప్రయాణంలో అత్యంత కష్టమైన భాగం నాకంటూ ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును ఏర్పరచుకోవడం. నేడు నా సంగీత శైలిని 'ఆశా భోంస్లే స్టైల్' అని పిలవడం నాకు ఎంతో సంతోషాన్ని ఇస్తోంది. వయసుతో పాటు సంగీతంతో నా బంధం మరింత బలపడింది&quot; అని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
== సంగీత దర్శకులతో భాగస్వామ్యం ==
=== ఓ. పి. నయ్యర్ ===
సంగీత దర్శకుడు ఓ. పి. నయ్యర్, ఆశా భోంస్లేల అనుబంధం [[హిందీ సినిమా]] చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం. ఆశా భోంస్లేకు తనదైన ప్రత్యేక గుర్తింపును అందించిన మొదటి స్వరకర్త ఆయనే. వీరిద్దరి మధ్య శృంగార సంబంధం ఉందని కూడా చాలామంది భావించారు.

నయ్యర్ మొదటిసారిగా 1952లో 'ఛమ్ ఛమా ఛమ్' పాటల రికార్డింగ్ సమయంలో ఆశాను కలిశారు.&lt;ref name=&quot;ref_O_P_Nayyar&quot;&gt;
{{cite web
 |url=http://music.indya.com/features/index.html 
 |title=Asha Bhosle was the best person I ever met, An interview with O.P. Nayyar 
 |publisher=Indya.com 
 |access-date=2005-11-11 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050305192530/http://music.indya.com/features/index.html 
 |archive-date=5 March 2005 
}}
&lt;/ref&gt; ఆ తర్వాత ఆయన ఆమెను 'మంగూ' (1954) చిత్రం కోసం పిలిచారు. ఆపై 'బాప్ రే బాప్' (1955), 'హమ్ సబ్ చోర్ హై' (1956), '[[సి.ఐ.డి. (1956 సినిమా)|సి.ఐ.డి.]]' (1956), 'దునియా రంగ్ రంగీలీ' (1957) వంటి సూపర్ హిట్ చిత్రాలతో ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ ఇచ్చారు. అయితే, నయా దౌర్ (1957) విజయం ఈ జంటను మరింత ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చింది. 1959 తర్వాత, ఆమె వృత్తిపరంగా, వ్యక్తిగతంగా ఓ. పి. నయ్యర్‌తో సన్నిహితంగా ఉండేవారు.

నయ్యర్, ఆశా కలయికలో వచ్చిన చురుకైన, కొన్నిసార్లు శృంగారభరితమైన పాటలు బాగా గుర్తింపు పొందాయి. 'హౌరా బ్రిడ్జ్' (1958)లో [[మధుబాల]]పై చిత్రీకరించిన &quot;ఆయే మెహర్బాన్&quot;, 'మేరే సనమ్' (1965)లోని &quot;యే హై రేష్మీ జుల్ఫోం కా అంధేరా&quot; వంటి పాటలు దీనికి ఉదాహరణలు. &quot;ఆవో హుజూర్ తుమ్కో&quot; ('కిస్మత్', 1968), &quot;జాయియే ఆప్ కహా జాయేంగే&quot; ('మేరే సనమ్', 1965) కూడా ప్రజాదరణ పొందాయి. 'తుమ్సా నహి దేఖా' (1957), 'ఏక్ ముసాఫిర్ ఏక్ హసీనా' (1962), 'కాశ్మీర్ కీ కలీ' (1964) వంటి హిట్ చిత్రాలకు కూడా వారు పనిచేశారు. &quot;మాంగ్ కే సాత్ తుమ్హారా&quot;, &quot;ఉడేన్ జబ్ జబ్ జుల్ఫేన్ తేరి&quot;, &quot;ఇషారోన్ ఇషారోన్ మే&quot; వంటి తన అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన యుగళ గీతాల కోసం నయ్యర్, ఆశా, [[మహమ్మద్ రఫీ]] జంటను ఉపయోగించుకున్నారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1974లో వచ్చిన 'ప్రాణ్ జాయే పర్ వచన్ నా జాయే' చిత్రం కోసం ఆమె నయ్యర్ సంగీతంలో చివరి పాటను రికార్డ్ చేశారు. ఆ సినిమాలోని &quot;చైన్ సే హమ్కో కభీ&quot; అనే సోలో పాట అనేక అవార్డులను గెలుచుకుంది.

వీరిద్దరూ 5 ఆగస్టు 1972న విడిపోయారు. వారి విడిపోవడానికి గల కారణం స్పష్టంగా తెలియదు. దాని గురించి అడిగినప్పుడు, &quot;నాకు జ్యోతిష్యం బాగా తెలుసు. ఒకరోజు ఆమెతో విడిపోవాలని నాకు తెలుసు. నన్ను కలవరపరిచే ఏదో జరిగింది, అందుకే ఆమెను విడిచిపెట్టాను&quot; అని నయ్యర్ ఒకసారి చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;ref_O_P_Nayyar&quot; /&gt; ఏది ఏమైనప్పటికీ, &quot;నా జీవితంలో అత్యంత ముఖ్యమైన వ్యక్తి ఆశా భోంస్లే. నేను కలిసిన అత్యుత్తమ వ్యక్తి ఆమె&quot; అని ఆయన పేర్కొన్నారు.

వీరి మధ్య విభేదాలు చేదుగా ఉండటం వల్ల, నయ్యర్‌కు దక్కాల్సిన క్రెడిట్ ఇవ్వడానికి ఆశా కొంత సంకోచించేవారు. ఒక ఇంటర్వ్యూలో ఆమె మాట్లాడుతూ, &quot;ఏ స్వరకర్త అయినా నాకు పని ఇచ్చారంటే, ఆ సమయంలో నా స్వరం వారి సంగీతానికి సరిపోతుందనే ఇచ్చారు. నాకు పాట పాడే అవకాశం ఇచ్చి ఏ సంగీత దర్శకుడూ నాకు ఉపకారం చేయలేదు&quot; అని వ్యాఖ్యానించారు. తన మొదటి పెద్ద బ్రేక్ ఇచ్చిన గౌరవం మాత్రం ఆమె 'నయా దౌర్' నిర్మాత బి. ఆర్. చోప్రాకు ఇచ్చారు.

=== ఖయ్యాం ===
ఆశా ప్రతిభను ప్రారంభంలోనే గుర్తించిన మరో సంగీత దర్శకుడు [[మహమ్మద్ జహూర్ ఖయ్యాం|ఖయ్యాం]]. వీరి కలయిక 1948లో 'బీవీ' చిత్రంతో మొదలైంది. 1950లలో 'ఫుట్‌పాత్', 'ఫిర్ సుబహ్ హోగీ' వంటి చిత్రాలలో ఆమెకు మంచి అవకాశాలు ఇచ్చారు. అయితే, వీరిద్దరి కలయికలో వచ్చిన 'ఉమ్రావ్ జాన్' పాటలు ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోతాయి.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bharatan|first1=Raju|title=A journey down melody lane|date=2010|publisher=Hay House Publishers (India)|location=New Delhi|isbn=9788189988913|url=https://books.google.com/books?id=WnxABAAAQBAJ&amp;q=nayyar+asha+bhosle&amp;pg=PT6}}&lt;/ref&gt;

=== రవి ===
సంగీత దర్శకుడు రవికి ఆశా భోంస్లే అత్యంత ఇష్టమైన గాయని. ఆయన మొదటి చిత్రం 'వచన్' (1955) కోసం ఆమె పాడారు. ఇందులోని &quot;చందా మామా దూర్ కే&quot; జోలపాట దేశవ్యాప్తంగా తల్లులందరికీ ఇష్టమైన పాటగా నిలిచింది. 'ఘరానా', '[[కాజల్]]', 'ఫూల్ ఔర్ పత్తర్' వంటి చిత్రాల కోసం ఆయన ఆమెతో భజనలు పాడించారు. [[కిషోర్ కుమార్]]‌తో కలిసి పాడిన హాస్యభరితమైన &quot;C A T...కాట్, కాట్ మానే బిల్లీ&quot; ('ఢిల్లీ కా థగ్') వంటి వైవిధ్యమైన పాటలు వీరి కలయికలో వచ్చాయి. &quot;తోరా మన్ దర్పణ్ కెహలాయే&quot; ('కాజల్') భజన బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2018-03-09|title=Tough cop Roopa Moudgil releases music video to inspire women|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tough-cop-roopa-moudgil-releases-music-video-to-inspire-women-118030900993_1.html|access-date=2020-09-21}}&lt;/ref&gt;

వారు 'వక్త్', 'చౌధ్విన్ కా చాంద్', 'గుమ్రా', 'హమ్రాజ్' వంటి అనేక విజయవంతమైన చిత్రాలకు పనిచేశారు. 'చౌధ్విన్ కా చాంద్' కోసం రవి గీతా దత్ చేత పాడించాలని అనుకున్నప్పటికీ, గురు దత్ పట్టుబట్టి ఆశా చేత పాడించారు, అది నిరూపితమైంది కూడా.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;/&gt;

=== సచిన్ దేవ్ బర్మన్ ===
[[సచిన్ దేవ్ బర్మన్]] ఆశా భోంస్లేలోని బహుముఖ ప్రజ్ఞను గుర్తించిన స్వరకర్తలలో ఒకరు. 1957 నుండి 1962 వరకు లతా మంగేష్కర్‌తో ఆయనకు కొన్ని అభిప్రాయభేదాలు ఉన్నప్పుడు, ఆశా ఆయనకు ప్రధాన గాయనిగా ఉండేవారు.&lt;ref name=&quot;encyclopaedia_of_hindi_cinema&quot;&gt;{{cite book | last = Khubchandani | first = Lata | editor = [[గుల్జార్]] | title = Encyclopaedia of Hindi Cinema | url = https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3 | year = 2003 | publisher = Popular Prakashan | isbn = 81-7991-066-0 | pages = [https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3/page/486 486]–487 }}&lt;/ref&gt; వీరు 'నౌ దో గ్యారహ్', 'కాలా పానీ', 'సుజాత', 'తీన్ దేవియాన్' వంటి చిత్రాలకు ఎన్నో హిట్ పాటలు అందించారు.

=== రాహుల్ దేవ్ బర్మన్ (పంచమ్) ===
[[రాహుల్ దేవ్ బర్మన్]] (పంచమ్) ను ఆశా మొదట కలిసినప్పుడు ఆయన 10వ తరగతి చదువుతున్నారు. వీరి కలయిక 'తీస్రీ మంజిల్' (1966)తో మొదటిసారిగా వెలుగులోకి వచ్చింది. వారు క్యాబరే, రాక్, డిస్కో, గజల్స్, శాస్త్రీయ సంగీతం వంటి అన్ని రకాల పాటలను రికార్డ్ చేశారు.

1970లలో వీరి కలయికలో వచ్చిన &quot;పియా తూ అబ్ తో ఆజా&quot; ('కారవాన్'), &quot;దమ్ మారో దమ్&quot; ('హరే రామ హరే కృష్ణ'), &quot;చురా లియా హై తుమ్నే&quot; ('యాదోం కీ బారాత్') వంటి పాటలు హిందీ సినిమా సంగీతాన్ని ఒక ఊపు ఊపాయి. కిషోర్ కుమార్‌తో కలిసి పాడిన &quot;జానే-జాన్ ధూండ్తా ఫిర్ రహా&quot; వంటి యుగళ గీతాలు కూడా బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి.

1980లలో 'ఇజాజత్' (1987) వంటి సినిమాల్లో వీరు అత్యంత సున్నితమైన, భావోద్వేగపూరితమైన పాటలను అందించారు. ఆశా భోంస్లే ఆర్. డి. బర్మన్‌ను &quot;బాబ్&quot; అని పిలిచేవారు. వారు 1980లో వివాహం చేసుకున్నారు. వారి భాగస్వామ్యం ఆయన మరణం వరకు కొనసాగింది.

=== బప్పీ లహరి ===
70ల మధ్య నుండి 90ల మధ్య వరకు బప్పీ లహరితో ఆశాకు సుదీర్ఘ అనుబంధం ఉంది. '[[నమక్ హలాల్]]', 'షరాబీ', 'హిమ్మత్‌వాలా', 'తోహ్ఫా' వంటి చిత్రాలకు ఆమె పాటలు పాడారు. కిషోర్ కుమార్, ఆశా భోంస్లే కలిసి పాడిన చివరి పాట &quot;గురు గురు, ఆ జావో గురు&quot; ('వక్త్ కీ ఆవాజ్') కూడా బప్పీ లహరి సంగీతంలోనే వచ్చింది.

=== ఇళయరాజా ===
ప్రముఖ స్వరకర్త [[ఇళయరాజా]] 1980ల ప్రారంభంలో ఆశాతో పనిచేయడం మొదలుపెట్టారు. వీరి మొదటి కలయిక 'మూన్రమ్ పిరై' (హిందీలో 'సద్మా'). 2000లో [[కమల్ హాసన్]] చిత్రం '[[హే రామ్]]' కోసం &quot;నీ పార్థ పార్వై&quot; (తెలుగులో &quot;నిన్ను చూసిన కనులే&quot;) అనే పాటను హరిహరన్ తో కలిసి ఆమె పాడారు.

=== ఎ. ఆర్. రెహమాన్ ===
[[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] ఆశాతో కలిసి 'రంగీలా' (1995) చిత్రానికి పనిచేశారు. ఆ తర్వాత వారు '[[లగాన్]]' లోని &quot;రాధా కైసే నా జలే&quot;, 'తాల్' లోని &quot;కహిన్ ఆగ్ లగే&quot; వంటి అనేక హిట్ పాటలను రికార్డ్ చేశారు.&lt;ref name=&quot;rediff_70&quot;/&gt;

=== ఇతర స్వరకర్తలు ===
ఆశా భోంస్లే మదన్ మోహన్, [[సలీల్ చౌదరి]], సి. రామచంద్ర, [[లక్ష్మీకాంత్-ప్యారేలాల్]], [[నౌషాద్ అలీ]], శంకర్-జైకిషన్, [[అను మాలిక్]] వంటి దాదాపు అందరు ప్రముఖ సంగీత దర్శకులతో పనిచేశారు. 'షికార్' (1968) చిత్రంలోని &quot;పర్దే మే రహనే దో&quot; పాటకు గాను ఆమె తన రెండో ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డును అందుకున్నారు.
== సినిమాయేతర సంగీతం ==
[[File:Asha Bhosle.jpg|thumb|right|సునిధి చౌహాన్ వివాహ విందులో ఆశా భోంస్లే]]

=== స్టూడియో ఆల్బమ్‌లు ===
ఒక అరుదైన ఘనతగా, ప్రముఖ గీత రచయిత [[గుల్జార్]], సంగీత దర్శకుడు ఆర్.డి. బర్మన్, ఆశా భోంస్లే కలిసి 1987లో 'దిల్ పడోసీ హై' అనే డబుల్ ఆల్బమ్‌ను రూపొందించారు, ఇది 8 సెప్టెంబర్ 1987న విడుదలైంది.&lt;ref&gt;{{YouTube|uwTBsElMeuw|''Dil Padosi Hai'', release}}&lt;/ref&gt; 1995లో, ఆశా భోంస్లే హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీత విద్వాంసుడు [[అలీ అక్బర్ ఖాన్]] వద్ద మైహర్ ఘరానా (సంగీత శైలి) నేర్చుకోవడానికి 'గతా బంధన్' (శిష్యరికం) వేడుకను నిర్వహించారు. ఆ తర్వాత, వీరు కలిసి కాలిఫోర్నియాలో పదకొండు బండిష్‌లను (శాస్త్రీయ రచనలు) 'లెగసీ' (Legacy) అనే ప్రైవేట్ ఆల్బమ్ కోసం రికార్డ్ చేశారు. ఇది వారికి గ్రామీ అవార్డు నామినేషన్‌ను తెచ్చిపెట్టింది.

1990లలో, ఆశా భోంస్లే ఆర్.డి. బర్మన్ పాత పాటలను రీమిక్స్ చేస్తూ ప్రయోగాలు చేశారు. పాత రాగాలను మార్చినందుకు [[ఖయ్యాం]] వంటి వారి నుండి ఆమె విమర్శలు ఎదుర్కొన్నప్పటికీ, 'రాహుల్ అండ్ ఐ' వంటి ఆల్బమ్‌లు బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. 1997లో లెస్లీ లూయిస్ సంగీత దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'జనమ్ సంఝా కరో' అనే ఇండిపాప్ ఆల్బమ్ ఘనవిజయం సాధించి, ఆమెకు 1997 MTV అవార్డును తెచ్చిపెట్టింది.

2002లో ఆమె 'ఆప్ కీ ఆశా' అనే ఆల్బమ్‌తో సంగీత దర్శకురాలిగా మారారు. దీనికి [[మజ్రూహ్ సుల్తాన్‌పురి]] సాహిత్యం అందించగా, [[సచిన్ టెండూల్కర్]] ఈ ఆల్బమ్‌ను ఆవిష్కరించారు. పాకిస్థానీ గాయకుడు [[అద్నాన్ సమీ]] ప్రతిభను ఆమె చిన్నప్పుడే గుర్తించి, సంగీతాన్ని వృత్తిగా ఎంచుకోమని ప్రోత్సహించారు. వీరిద్దరి కలయికలో వచ్చిన 'కభీ తో నజర్ మిలావ్' ఆల్బమ్ అత్యధిక ప్రజాదరణ పొందింది.

ఆశా భోంస్లే 'మేరాజ్-ఎ-గజల్', 'ఆబ్షార్-ఎ-గజల్' వంటి అనేక ఆల్బమ్‌లలో గజల్స్ పాడారు. 2005లో మెహదీ హసన్, గులాం అలీ, ఫరీదా ఖానుమ్, జగజిత్ సింగ్ వంటి గజల్ దిగ్గజాలకు నివాళిగా ఒక ఆల్బమ్‌ను విడుదల చేశారు. ఇందులో &quot;ఆజ్ జానే కీ జిద్ నా కరో&quot;, &quot;చుప్కే చుప్కే&quot; వంటి ప్రసిద్ధ గజల్స్‌ను ఆధునిక శబ్దాలతో మళ్ళీ రూపొందించారు.

2006లో ఆమె 'ఆశా అండ్ ఫ్రెండ్స్' అనే ఆల్బమ్ కోసం నటులు [[సంజయ్ దత్]], ఊర్మిళా మాతోండ్కర్, ఆస్ట్రేలియా క్రికెటర్ బ్రెట్ లీతో కలిసి యుగళ గీతాలను పాడారు. బ్రెట్ లీతో పాడిన &quot;యు ఆర్ ది వన్ ఫర్ మీ&quot; (హా మై తుమ్హారా హూ) పాట పెద్ద హిట్ అయ్యింది.

=== అంతర్జాతీయ కళాకారులతో ప్రయోగాలు, కచేరీలు ===
1980, 90వ దశకాల్లో ఆశా కెనడా, [[దుబాయ్]], బ్రిటన్, అమెరికా వంటి అనేక దేశాల్లో కచేరీలు నిర్వహించారు. 1990ల ప్రారంభంలో ఆమె బాయ్ జార్జ్ (&quot;బౌ డౌన్ మిస్టర్&quot;) తో కలిసి పాడారు. 2002లో 'బుల్లెట్ ప్రూఫ్ మాంక్' అనే ఆంగ్ల చిత్రం కోసం మైఖేల్ స్టిప్‌తో కలిసి 'ది వే యు డ్రీమ్' అనే పాటను పాడారు.

1997లో బ్రిటిష్ బ్యాండ్ 'కార్నర్ షాప్' ఆశా భోంస్లేకు నివాళిగా &quot;బ్రిమ్‌ఫుల్ ఆఫ్ ఆశా&quot; (Brimful of Asha) అనే పాటను విడుదల చేసింది, ఇది అంతర్జాతీయంగా సంచలనం సృష్టించింది. 2003లో సారా బ్రైట్‌మన్ తన ఆల్బమ్‌లో ఆశా పాడిన &quot;దిల్ చీజ్ క్యా హై&quot; పాటలోని కొన్ని భాగాలను ఉపయోగించారు.

2005లో అమెరికన్ స్ట్రింగ్ క్వార్టెట్ 'క్రోనోస్ క్వార్టెట్' ఆర్.డి. బర్మన్ స్వరపరిచిన పాత పాటలను ఆశా భోంస్లేతో కలిసి మళ్ళీ రికార్డ్ చేసింది. 'యు హావ్ స్టోలెన్ మై హార్ట్' (You've Stolen My Heart) అనే ఈ ఆల్బమ్ 2006 గ్రామీ అవార్డులకు &quot;బెస్ట్ కాంటెంపరరీ వరల్డ్ మ్యూజిక్ ఆల్బమ్&quot; విభాగంలో నామినేట్ అయ్యింది. అదే సమయంలో ప్రముఖ అమెరికన్ బ్యాండ్ 'ది బ్లాక్ ఐడ్ పీస్' తమ హిట్ సాంగ్ &quot;డోంట్ ఫంక్ విత్ మై హార్ట్&quot; లో ఆశా పాడిన &quot;యే మేరా దిల్&quot; పాటలోని భాగాలను వాడారు.

2026లో, ఆశా భోంస్లే బ్రిటిష్ వర్చువల్ బ్యాండ్ గొరిల్లాజ్ (Gorillaz) రూపొందించిన 'ది మౌంటైన్' ఆల్బమ్‌లోని &quot;ది షాడోవీ లైట్&quot; అనే ట్రాక్‌లో కనిపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=2025-09-05 |title=Will Gorillaz’s Next Release Feature Asha Bhosle, Asha Puthli, Anoushka Shankar and More? |url=https://rollingstoneindia.com/gorillaz-new-album-asha-bhosle-asha-puthli-anoushka-shankar/ |access-date=2026-03-30 |website=Rolling Stone India |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ఆమె 90వ పుట్టినరోజు సందర్భంగా (8 సెప్టెంబర్ 2023) దుబాయ్‌లోని కోకా-కోలా ఎరీనాలో భారీ లైవ్ షో నిర్వహించారు. ఆ ప్రదర్శనలో ఆమె మాట్లాడుతూ, ''&quot;మై ఇస్ ఫిల్మ్ ఇండస్ట్రీ కి ఆఖ్రీ మొఘల్ హూ&quot;'' (నేను ఈ చిత్ర పరిశ్రమ చివరి మొఘల్‌ను) అని పేర్కొన్నారు, ఇది సంగీత ప్రపంచంలో ఆమె సుదీర్ఘ ప్రయాణాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-12 |title=‘I am film industry’s last Mughal’: The defiant final years of Asha Bhosle and her 80-year journey as an artiste |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-dies-92-last-mughal-bollywood-music-career-80-years-tribute-10632465/ |access-date=2026-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

==బాల్యం==
ఆశా భోస్లే [[మహారాష్ట్ర]]కు చెందిన సాంగ్లి లోని గోర్ అనే చిన్న కుగ్రామంలో ఒక సంగీత కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె తండ్రి దీనానాథ్ మంగేష్కర్ [[నటుడు]], [[గాయకుడు]]. తల్లి శేవంతి మంగేష్కర్. ఆమెకు సోదరిమణులు [[లతా మంగేష్కర్]], [[ఉషా మంగేష్కర్]], [[మీనా ఖాదికర్]], సోదరుడు హృదయనాథ్ మంగేష్కర్, మనవరాలు జనాయ్ భోస్లే ఉన్నారు. 

==పురస్కారాలు ==
===ఫిలిం ఫేర్ అవార్డ్లు ===
ఏడు సార్లు ఫిలిం ఫేర్ ఉత్తమ నేపధ్య గాయని అవార్డులు, 18 సార్లు నామినేషన్లు &lt;ref name=&quot;Awards to Asha&quot;&gt;[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ Asha Bhosle Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106123803/http://www.asha-bhonsle.com/awards |date=2016-01-06 }}. Asha-Bhosle.com. Accessed October 18, 2007&lt;/ref&gt; 
====ఫిలిం ఫేర్ ఉత్తమ నేపధ్యగాయని అవార్డులు ====
* [[1968]]: &quot;గరీబో కి సునో &quot; (''దాస్ లాఖ్ '', 1966)
* [[1969]]: &quot;పర్దే మే రెహ్నే దో&quot; (''షికార్'', 1968)
* [[1972]]: &quot;పియా తూ అబ్ తో ఆజా &quot; (''కారవాన్'', 1971)
* [[1973]]: &quot;దం మారో దం&quot; (''హరేరామా హరేకృష్ణ'', 1972)
* [[1974]]: &quot;హోనే లగీ హై రాత్ &quot; (''నైనా '', 1973)
* [[1975]]: &quot;చైన్ సే హం కో కభీ &quot; (''ప్రాన్ జాయే పర్ వచన్ న జాయే'', 1974)
* [[1979]]: &quot;యే మేరా దిల్ &quot; (''డాన్'', 1978)

====స్పెషల్ అవార్డ్ ====
* 1996&amp;nbsp;– స్పెషల్ అవార్డ్ (''రంగీలా'', 1995)

====లైఫ్ టైం అచీవ్ మెంట్ అవార్డ్ ====
* 2001&amp;nbsp;– ఫిలిం ఫేర్ లైఫ్ టైం అచీవ్ మెంట్ అవార్డ్

===జాతీయ ఫిలిం అవార్డ్లు ===
రెండు సార్లు జాతీయ ఉత్తమ నేపధ్య గాయని అవార్డులు గెలుచుకుంది :
* 1981: ''దిల్ చీజ్ క్యా హై '' (''[[ఉమ్రావ్ జాన్]]'')
* 1986: ''మెరా కుచ్ సామాన్'' (''ఇజాజత్'')

===IIFA అవార్డు ===
బెస్ట్ ఫిమేల్ ప్లేబాక్ సింగర్
* 2002: &quot;రాధా కైసే న జలే&quot; ( ''[[లగాన్]]'')

===ఇతర పురస్కారాలు===
ఆశా అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకుంది, వాటిలోః

* 1987: నైటింగేల్ ఆఫ్ ఆసియా అవార్డు (ఇండో-పాక్ అసోసియేషన్, యూకె) &lt;ref name=&quot;Awards to Asha2&quot;&gt;[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ Asha Bhosle Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106123803/http://www.asha-bhonsle.com/awards |date=2016-01-06 }}. Asha-Bhosle.com. Accessed 18 October 2007&lt;/ref&gt;
* 1989: లతా మంగేష్కర్ అవార్డు (మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం).&lt;ref name=&quot;Awards to Asha2&quot; /&gt;
* 1997: స్క్రీన్ వీడియోకాన్ అవార్డు (''జానం సమాజ కరో'' ఆల్బమ్).&lt;ref name=&quot;Awards to Asha2&quot; /&gt;
* 1997: ఎమ్టీవి అవార్డు (జానం సమాజ్ కరో ఆల్బమ్).&lt;ref name=&quot;Awards to Asha2&quot; /&gt;
* 1997: ఛానల్ వి అవార్డు (''జానం సమ్ఝా కరో'' ఆల్బమ్.&lt;ref name=&quot;Awards to Asha2&quot; /&gt;
* 1998: దయావతి మోడీ అవార్డు.&lt;ref&gt;[http://portal.unesco.org/ci/photos/showphoto.php/photo/3770 Abdul Waheed Khan being presented Dayawati Modi Award]. portal.unesco.org. 17 November 2006. Accessed 18 October 2007.&lt;/ref&gt;
* 1999: లతా మంగేష్కర్ అవార్డు (మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం)
* 2000: సింగర్ ఆఫ్ ది మిలీనియం (దుబాయ్)
* 2000: జీ గోల్డ్ బాలీవుడ్ అవార్డు (''తక్షక్'' నుండి ''ముఝే రంగ్ దే'')
* 2001: ఎమ్టీవి అవార్డు (''కంబక్త్ ఇష్క్'')
* 2002: బిబిసి లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు (యూకె ప్రధానమంత్రి [[టోనీ బ్లెయిర్]] చేత సమర్పించబడింది)
* 2002: ఉత్తమ నేపథ్య గాయనిగా జీ సినీ అవార్డు-మహిళ (''లగాన్'' నుండి ''రాధా కైసే నా జాలే'')
* 2002: హాల్ ఆఫ్ ఫేమ్ జీ సినీ స్పెషల్ అవార్డు.
* 2002: సాన్సుయి మూవీ అవార్డు (''లగాన్'' నుండి ''రాధా కైసే నా జాలే'')
* 2003: భారతీయ సంగీతానికి చేసిన కృషికి స్వరాలయ యేసుదాస్ అవార్డు.&lt;ref name=&quot;Awards to Asha2&quot; /&gt;
* 2004: ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ ఛాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ ''లివింగ్ లెజెండ్ అవార్డు''.&lt;ref&gt;Bhayani, Viral. [http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm Bachchan, Hema Honoured as Living Legends] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928192435/http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm|date=28 September 2011}}. redhotcurry.com. 16 March 2004. Accessed 18 October 2007.&lt;/ref&gt;
* 2005: ఎమ్టీవి ఇమ్మీస్, ఉత్తమ మహిళా పాప్ యాక్ట్ ''ఆజ్ జానే కీ జిద్ నా కరో''.&lt;ref&gt;[http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html 2005 Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070905233629/http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html|date=5 September 2007}}. [[ఎమ్ టీవీ (ఇండియా)|MTV India]]. Accessed 18 October 2007.&lt;/ref&gt;
* 2005: సంగీతంలో అత్యంత స్టైలిష్ వ్యక్తి.&lt;ref&gt;[http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php History: Most Stylish People in Music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216132909/http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php|date=16 February 2008}}. [[ఎమ్ టీవీ (ఇండియా)|MTV India]]. Accessed 18 October 2007.&lt;/ref&gt;

=== గౌరవాలు - గుర్తింపు ===

* 1997లో, [[ఆలీ అక్బర్ ఖాన్|ఉస్తాద్ అలీ అక్బర్ ఖాన్]] తో కలిసి రూపొందించిన ఆల్బమ్ లెగసీకి గ్రామీ అవార్డు నామినేట్ అయిన మొదటి భారతీయ గాయనిగా ఆశా నిలిచింది.
* ఆమె పదిహేడు [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్ర అవార్డులను అందుకున్నది.
* [[భారతీయ సినిమా]]&lt;nowiki/&gt;కు ఆమె చేసిన కృషికి గాను 2000లో ఆమె [[దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే పురస్కారం|దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు]] అందుకున్నది.&lt;ref name=&quot;Awards to Asha2&quot; /&gt;
* ఆమె [[అమరావతి (మహారాష్ట్ర)|అమరావతి]] విశ్వవిద్యాలయం,  [[జలగావ్]] విశ్వవిద్యాలయం ల నుండి సాహిత్యంలో,  సాల్ఫోర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి కళలలో గౌరవ డాక్టరేట్లను కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-10-10|title=Asha Bhosle honoured with doctorate degree by Salford University|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/asha-bhosle-honoured-with-doctorate-degree-by-salford-university/videoshow/71520885.cms|access-date=2020-12-05|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
* కళలలో అత్యుత్తమ సాధనకు గాను ఆమె ''ఫ్రెడ్డీ మెర్క్యురీ అవార్డు'' అందుకున్నది.
* నవంబర్ 2002లో బర్మింగ్హామ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఆమెకు ప్రత్యేక నివాళి అర్పించింది.
* ఆమెను భారత ప్రభుత్వం [[పద్మ విభూషణ్ పురస్కారం|పద్మ విభూషణ్]] తో సత్కరించింది.&lt;ref&gt;[http://www.hindustantimes.com/News-Feed/india/Tendulkar-Tata-get-top-civilian-honour/Article1-271807.aspx Tendulkar, Tata get top civilian honour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714233536/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/india/Tendulkar-Tata-get-top-civilian-honour/Article1-271807.aspx|date=14 July 2011}}, Hindustan Times, 25 January 2008.&lt;/ref&gt;
* 2021లో, భోంస్లేను [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం]] మహారాష్ట్ర భూషణ్ తో సత్కరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=26 March 2021|title=Asha Bhosle to be honoured with 'Maharashtra Bhushan|url=https://www.thehindu.com/entertainment/asha-bhosle-to-be-honoured-with-maharashtra-bhushan/article34165808.ece|publisher=thehindu.com}}&lt;/ref&gt;
* గత 50 సంవత్సరాలలో టాప్ 20 మ్యూజిక్ ఐకాన్లలో ఆమె ఒకరు.&lt;ref&gt;[http://www.indianexpress.com/news/asha-bhosle-on-top-20-music-icons-list/657007/ Asha Bhosle on top 20 music icons list], Indian Express, 6 August 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hindustantimes.com/Asha-Bhosle-among-top-20-music-icons/H1-Article1-583088.aspx Asha Bhosle among top 20 music icons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514005535/http://www.hindustantimes.com/Asha-Bhosle-among-top-20-music-icons/H1-Article1-583088.aspx|date=14 May 2011}}, Hindustan Times, 7 August 2010&lt;/ref&gt;
* 2011లో ''[[గిన్నీస్ ప్రపంచ రికార్డులు|గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ వరల్డ్ రికార్డ్స్]]'', ది ఏషియన్ అవార్డ్స్ లో, సంగీత చరిత్రలో అత్యధిక రికార్డులు నమోదు చేసిన కళాకారిణిగా భోంస్లేను అధికారికంగా గుర్తించింది. 1947 నుండి 11 వేల సోలో, డ్యూయెట్, కోరస్-బ్యాక్డ్ పాటలను రికార్డ్ చేసినందుకు, 20కి పైగా భారతీయ భాషలలో అత్యధిక స్టూడియో రికార్డింగ్లకు (సింగిల్స్) సెబాస్టియన్ కో నుండి ఆమెకు సర్టిఫికేట్ లభించింది. ఈ కార్యక్రమంలో ఆమెకు లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డు కూడా లభించింది.&lt;ref name=&quot;newrec2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_its-a-world-record-for-asha-bhosle_1601969|title=It's a world record for Asha Bhosle|last=Banerjee, Soumyadipta|date=22 October 2011|work=[[DNA India]]|access-date=2011-10-23}}&lt;/ref&gt;
* ఆశా భోంస్లే జోధ్పూర్ నేషనల్ యూనివర్శిటీకి చెందిన మొదటి డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్ గ్రహీత.
* 2015 సంవత్సరానికి వంద మంది స్ఫూర్తిదాయకమైన మహిళల జాబితాలో ఆమె నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-34745739|title=BBC 100 Women 2015: Who is on the list?|date=17 November 2015|work=BBC News|access-date=27 August 2019|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
ఆశా భోంస్లే 92 ఏళ్ల వయస్సులో తీవ్రమైన అలసట, ఊపిరితిత్తుల ఇన్‌ఫెక్షన్‌తో ముంబైలోని బ్రీచ్ కాండీ హాస్పిటల్‌లో చేరి చికిత్స పొందుతూ బహుళ అవయవ విఆఫల్యంతో గుండె ఆగిపోవడంతో 2026 ఏప్రిల్ 12న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;ప్రముఖ గాయని ఆశా భోంస్లే ఇకలేరు&quot;&gt;{{cite news |title=ప్రముఖ గాయని ఆశా భోంస్లే ఇకలేరు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/asha-bhosle-passed-away/0201/126064062 |access-date=13 April 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413024240/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/asha-bhosle-passed-away/0201/126064062 |archive-date=13 April 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఆమె స్వగృహం లోయర్ పారెల్‌లోని కాసా గ్రాండే నివాసంలో పార్థివ దేహాన్ని ప్రజల సందర్శనార్థం ఉంచుతారు. ఏప్రిల్ 13న సాయంత్రం 4 గంటలకు శివాజీ పార్క్ క్రెమేటోరియంలో ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆశా భోస్లే అంత్యక్రియలు&quot;&gt;{{cite news |title=ప్రభుత్వ లాంఛనాలతో ఆశా భోస్లే అంత్యక్రియలు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/asha-bhosle-funeral-held-with-govt-honors/0299/126064857 |access-date=14 April 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=14 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260414063354/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/asha-bhosle-funeral-held-with-govt-honors/0299/126064857 |archive-date=14 April 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[ఆశాస్]]

==మూలాలు ==
{{reflist|colwidth=30em}}

==బాహ్య లంకెలు==
{{Commons category|Asha Bhosle}}
* {{IMDb name|0080427}}
* {{Rotten Tomatoes person|asha_bhosle|Asha Bhosle}}
* {{Bollywood Hungama person|asha-bhosle}}
{{దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు గ్రహీతలు}}
{{Mangeshkar family}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:భారతీయ మహిళా గాయకులు]]
[[వర్గం:1933 జననాలు]]
[[వర్గం:2026 మరణాలు]]
[[వర్గం:100 బి.బి.సి మహిళలు]]
[[వర్గం:భారతీయ గజల్ గాయకులు]]
[[వర్గం:తమిళ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కారం పొందిన మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:పద్మవిభూషణ పురస్కారం పొందిన మహిళలు]]
[[వర్గం:కన్నడ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:ఫిలింఫేర్ పురస్కార విజేతలు]]
[[వర్గం:మరాఠీ వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>0ep43awr8olztqhsjq08pclg87a9i2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103523</id>
    <revision>
      <id>4953926</id>
      <parentid>4937871</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Needstelugu</username>
        <id>153897</id>
      </contributor>
      <origin>4953926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40729" sha1="8qd8nnkjw0gxougfrn81dpoc4qj488k" xml:space="preserve">{{Infobox government
| government_name   = ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం
| nativename        = 
| image             =Emblem of Andhra Pradesh.svg
| image_size        = 150px
| division_type     = రాజధాని
| division          = [[అమరావతి]]
| leader_type       = [[గవర్నర్|గవర్నరు]]
| leader_title      = [[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]]
| leader_type2      = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]
| leader_title2     = [[నారా చంద్రబాబు నాయుడు|ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు]] ([[తెలుగు దేశం పార్టీ|టీడీపీ]])
| leader_type3      = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉపముఖ్యమంత్రి]]
| leader_title3     = [[పవన్ కళ్యాణ్]] ([[జనసేన పార్టీ|JSP]])
| leader_type4      = [[ప్రధాన కార్యదర్శి (భారతదేశం)|ముఖ్య కార్యదర్శి]]
| leader_title4     = '''[[కె. విజయానంద్|కావేటి విజయానంద్]]''', [[ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్|IAS]]
| legislature_label =[[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనసభలు|అసెంబ్లీ]]
| legislature       = {{ubl|[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]|}}
| speaker_label     = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా|సభాపతి]]
| speaker           = [[చింతకాయల అయ్యన్న పాత్రుడు]] 
| deputy_speaker_label     =[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ల జాబితా#డిప్యూటీ స్పీకర్ జాబితా|ఉప సభాపతి]]
| deputy_speaker = [[రఘురామ కృష్ణంరాజు]]
| members_in_assembly_label = [[శాసనసభ సభ్యుడు|అసెంబ్లీలో సభ్యులు]]
| members_in_assembly = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|175]]
| legislative_council_label = [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనమండళ్లు|మండలి]]
| legislative_council   = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి]]
| chairman_label     = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి చైర్మన్ల జాబితా|చైర్మన్]]
| chairman           = [[కొయ్యే మోషేన్‌రాజు]]
| deputy_chairman    = [[తూమటి మాధవరావు]]
| members_in_council_label  = [[భారతదేశ రాష్ట్ర శాసనమండళ్లు|మండలిలో సభ్యులు]]
| members_in_council = 58
| branch4            = [[భారత న్యాయవ్యవస్థ|న్యాయవ్యవస్థ]]
| court_name         = [[భారతదేశంలోని ఉన్నత న్యాయస్థానాల జాబితా|హై కోర్టు]]
| court              = [[ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు]]
| chief_justice_label = [[ప్రస్తుత భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తుల జాబితా|ప్రధాన న్యాయమూర్తి]]
| chief_justice      = [[ధీరజ్ సింగ్ ఠాకూర్]]
| government_form    =
}}

'''జిఒఎపి''' అని సంక్షిప్తీకరించబడిన '''[https://schemeshelper.com/states/andhra-pradesh/ ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]''', ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పాలనకు బాధ్యత వహించే [[పరిపాలనా విభాగం|రాష్ట్ర ప్రభుత్వ]]&lt;nowiki/&gt;పరిపాలనా సంస్థ. [[అమరావతి]] రాష్ట్ర రాజధాని. రాష్ట్ర కార్యనిర్వాహక, శాసనసభ, న్యాయవ్యవస్థ అధిపతి ఇక్కడే ఉన్నాయి.

[[భారత రాజ్యాంగం]] ప్రకారం, ''డి జ్యూర్'' [[కార్యనిర్వాహక వ్యవస్థ (ప్రభుత్వం)|ఎగ్జిక్యూటివ్ అధికారం]] [[గవర్నరు|గవర్నర్‌కు]] ఉంటుంది, అయితే వాస్తవ అధికారం [[ముఖ్యమంత్రి]], అతని మంత్రివర్గం ద్వారా లేదా వారి సలహాపై మాత్రమే అమలవుతుంది. [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|శాసనసభకు]] ఎన్నికల జరిగిన తరువాత, [[తమిళనాడు గవర్నర్ల జాబితా|రాష్ట్ర గవర్నరు]] సాధారణంగా మెజారిటీ స్థానాలు ఉన్న పార్టీని (లేదా సంకీర్ణాన్ని) ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి ఆహ్వానిస్తాడు. అసెంబ్లీకి సమష్టిగా బాధ్యత వహించే మంత్రుల మండలిని, ముఖ్యమంత్రిని గవర్నరు నియమిస్తాడు.

ఇది ఐదు సంవత్సరాల కాలానికి [[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ|ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభకు]] ఎన్నికైన 175 [[శాసనసభ సభ్యుడు|మంది ఎమ్మెల్యేలతో]] ఎన్నికైన ప్రభుత్వం. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం భారతదేశంలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాన్ని పరిపాలించే ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నుకోబడిన రాజ్యాంగ సంస్థ.
== పాలన ==

=== కార్యనిర్వాహక ===
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రజాస్వామ్యయుతంగా ఎన్నుకోబడిన సంస్థ, [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|గవర్నరు]] రాజ్యాంగ అధిపతి. ఐదేళ్ల కాలానికి నియమితులైన గవర్నరు [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రిని]], అతని మంత్రి మండలిని నియమిస్తాడు. గవర్నరు రాష్ట్రానికి ఉత్సవ అధిపతిగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రభుత్వ రోజువారీ నిర్వహణను ముఖ్యమంత్రి, అతని [[ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గం|మంత్రి మండలి]] చూసుకుంటుంది, వీరికి రాజ్యాంగరీత్యా సంక్రమించిన చాలా శాసన అధికారాలు ఉన్నాయి.
[[దస్త్రం:Fourth_CM_Naidu_ministry.jpg|thumb|500x500px| ప్రమాణ స్వీకార కార్యక్రమంలో మంత్రి మండలితో పాటు [[నరేంద్ర మోదీ]] ([[భారతదేశ ప్రధానమంత్రి|ప్రధాని]]), [[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్|సయ్యద్ అబ్దుల్ నజీర్]] ( [[ఆంధ్రప్రదేశ్ గవర్నర్ల జాబితా|గవర్నరు]]), [[నారా చంద్రబాబునాయుడు|ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు]] ([[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] ) ఉన్నారు.|center]]

=== గవర్నరు ===
2023 ఫిబ్రవరి 12న బిశ్వభూషణ్ హరిచందన్ &lt;ref name=&quot;appointed&quot;&gt;{{Cite web|title=ఆర్కైవ్ నకలు|url=https://odishasuntimes.com/biswabhusan-harichandan-appointed-andhra-pradesh-governor/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716125808/https://odishasuntimes.com/biswabhusan-harichandan-appointed-andhra-pradesh-governor/|archive-date=2019-07-16|access-date=2019-07-16|website=}}&lt;/ref&gt; స్థానంలో [[ఎస్. అబ్దుల్ నజీర్]] ఆంధ్రప్రదేశ్ 24వ గవర్నర్‌గా భారత రాష్ట్రపతి నియమించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Retired SC Judge S. Abdul Nazeer Made Andhra Pradesh Governor, Had Delivered Ayodhya Temple Judgment|url=https://thewire.in/government/retired-sc-judge-s-abdul-nazeer-appointed-as-governor-of-andhra-pradesh|access-date=2023-03-20|website=The Wire}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రస్తుత ముఖ్యమంత్రి ===
[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]], 2024 జూన్ 12న నవ్యాంధ్ర మూడవ [[ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రిగా]] బాధ్యతలు చేపట్టారు. ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం|url=https://www.ap.gov.in/?page_id=58|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022013819/https://www.ap.gov.in/?page_id=58|archive-date=2020-10-22|access-date=2021-04-11|website=}}&lt;/ref&gt; ముఖ్యమంత్రి కార్యక్రమాలను సమన్వయంచేస్తుంది.

=== మంత్రివర్గం ===
ప్రధాన వ్యాసం:[[నారా చంద్రబాబునాయుడు నాలుగో మంత్రివర్గం|ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రిమండలి]]

=== ప్రభుత్వ శాఖలు ===
ప్రధాన వ్యాసం: [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ శాఖలు]] 30 పైగా శాఖలు, మొత్తం 253 సంస్థలు ఉన్నాయి.

=== జిల్లా స్ధాయి పరిపాలన ===
[[జిల్లా కలెక్టరు కార్యాలయం]] జిల్లా స్థాయిలో పరిపాలనకు కేంద్ర స్థానం. [[జిల్లా పరిషత్]] అధికారులు అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను చేపట్టటంలో జిల్లా కలెక్టరుతో సమన్వయం చేసుకుంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=జిల్లాకలెక్టర్ల వివరాలు|url=https://www.ap.gov.in/?page_id=80|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022010009/https://www.ap.gov.in/?page_id=80|archive-date=2020-10-22|access-date=2021-04-11|website=}}&lt;/ref&gt;

== మంత్రి మండలి ==
{| class=&quot;wikitable&quot; 
! rowspan=&quot;2&quot; |వ.సంఖ్య
! rowspan=&quot;2&quot; |చిత్తరువు
! rowspan=&quot;2&quot; |మంత్రి
! rowspan=&quot;2&quot; |పోర్టుఫోలియో
! rowspan=&quot;2&quot; |నియోజకవర్గం
! colspan=&quot;2&quot; |పదవీకాలం
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
!పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించింది
!ఆఫీస్‌ను విడిచిపెట్టింది
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |'''[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]]'''
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|1
|[[దస్త్రం:The_portrait_of_CM_Shri_Nara_Chandrababu_Naidu.jpg|134x134px|ఎడమ|frameless]]
|[[నారా చంద్రబాబునాయుడు]]
|
* సాధారణ పరిపాలన
* శాంతి భద్రతలు
* ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు
* ఏ మంత్రికి కేటాయించని ఇతర శాఖలు
|[[కుప్పం శాసనసభ నియోజకవర్గం|కుప్పం]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
| {{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |'''[[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ఉప ముఖ్యమంత్రి]]'''
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|2
|[[దస్త్రం:Shri Konidela Pawan Kalyan.jpg|133x133px|ఎడమ|frameless]]
|[[పవన్ కళ్యాణ్|కొణిదల పవన్ కళ్యాణ్]]
|
* పంచాయతీ రాజ్, గ్రామీణాభివృద్ధి, గ్రామీణ నీటి సరఫరా
* అటవీ, పర్యావరణం, శాస్త్ర, సాంకేతిక విజ్ఞాన శాఖ
|[[పిఠాపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|పిఠాపురం]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
| {{Party name with color|Jana Sena Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
! colspan=&quot;9&quot; |'''కేబినెట్ మంత్రులు'''
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|3
|[[దస్త్రం:Nara_Lokesh_at_public_meet_(cropped).jpg|ఎడమ|133x133px]]
|[[నారా లోకేశ్]]
|
* మానవ వనరుల అభివృద్ధి
* స‌మాచార సాంకేతికత, ఎలక్ట్రానిక్స్‌, కమ్యూనికేషన్స్‌
* [[రియల్ టైమ్ గవర్నెన్స్ సొసైటీ|రియల్ టైమ్ గవర్నెన్స్]]
|[[మంగళగిరి శాసనసభ నియోజకవర్గం|మంగళగిరి]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|4
|[[దస్త్రం:Kinjarapu_Atchannaidu.png|100x100px|ఎడమ]]
|[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]
|
* వ్యవసాయం
* సహకారం
* మార్కెటింగ్
* పశుసంవర్ధక, పాడి పరిశ్రమాభివృద్ధి, మత్స్య శాఖ 
|[[టెక్కలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|టెక్కలి]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|5
|[[దస్త్రం:Kollu_Ravindra.jpg|100x100px|ఎడమ]]
|[[కొల్లు రవీంద్ర]]
|
* గనులు, భూగర్భ శాఖ
* ఆబ్కారీ
|[[మచిలీపట్నం శాసనసభ నియోజకవర్గం|మచిలీపట్నం]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|6
|[[దస్త్రం:Nadendla_Manohar_AP_Speaker.jpg|149x149px|ఎడమ]]
|[[నాదెండ్ల మనోహర్]]
|
* ఆహార, పౌర సరఫరాలు, వినియోగదారుల వ్యవహారాలు
|[[తెనాలి శాసనసభ నియోజకవర్గం|తెనాలి]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
| {{Party name with color|Jana Sena Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|7
|[[దస్త్రం:Pomguru_narayana.JPG|100x100px|ఎడమ]]
|[[పొంగూరు నారాయణ]]
|
* పురపాలక పరిపాలన, పట్టణాభివృద్ది శాఖ
|[[నెల్లూరు పట్టణ శాసనసభ నియోజకవర్గం|నెల్లూరు సిటీ]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|8
|[[దస్త్రం:Vangalapudi_Anitha,_Minister_of_Home_Affairs_&amp;_Disaster_Management.jpg|100x100px|ఎడమ]]
|[[వంగ‌ల‌పూడి అనిత]]
|
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ హోంశాఖ మంత్రుల జాబితా|అంతరింగక (హోమ్)]] 
* విపత్తు నిర్వహణ
|[[పాయకరావుపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాయకరావుపేట]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|9
|[[దస్త్రం:Satya_Kumar_Yadav.jpg|129x129px|ఎడమ]]
|[[సత్య కుమార్ యాదవ్]]
|
* ఆరోగ్యం, కుటుంబ సంక్షేమం, వైద్య విద్య
|[[ధర్మవరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|ధర్మవరం]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Bharatiya Janata Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|10
|[[దస్త్రం:Sri_Nimmala_Rama_Naidu.png|center|104x104px]]
|[[నిమ్మల రామానాయుడు]]
|
* జలవనరుల అభివృద్ధి
|[[పాలకొల్లు శాసనసభ నియోజకవర్గం|పాలకొల్లు]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|11
|[[దస్త్రం:Sri_N._M._D._Farooq.jpg|center|100x100px]]
|[[నాస్యం మహమ్మద్ ఫరూఖ్]]
|
* చట్టం &amp; న్యాయం
* అల్పసంఖ్యాక వర్గాల సంక్షేమం
|[[నంద్యాల శాసనసభ నియోజకవర్గం|నంద్యాల]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|12
|[[దస్త్రం:Sri_Anam_Ramanarayana_Reddy.webp|center|100x100px]]
|[[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి]]
|
* దేవాదాయ
|[[ఆత్మకూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఆత్మకూరు]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|13
|[[దస్త్రం:Payyavula_Keshav.jpg|center|100x100px]]
|[[పయ్యావుల కేశవ్]]
|
* ఆర్థిక
* ప్రణాళిక
* వాణిజ్య పన్నులు
* శాసన వ్యవహారాలు
|[[ఉరవకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|ఉరవకొండ]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|14
|[[దస్త్రం:Anagani_Satya_Prasad,_Revenue_Minister_of_A.P.jpg|center|129x129px]]
|[[అనగాని సత్యప్రసాద్]]
|
* రెవెన్యూ, రిజిస్ట్రేషన్ &amp; స్టాంపులు
|[[రేపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేపల్లె]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|`15
|[[దస్త్రం:Sri_Kolusu_Parthasarathy.jpg|center|102x102px]]
|[[కొలుసు పార్థసారథి]]
|
* గృహ నిర్మాణం
* సమాచార, పౌర సంబంధాల శాఖ
|[[నూజివీడు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నూజువీడు]]
|12 జూన్ 2024
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|16
|[[దస్త్రం:DOCTOR_DOLA_SREE_BALA_VEERANJANEYA_SWAMY-2019.png|center|120x120px]]
|[[డోలా శ్రీబాల వీరాంజనేయ స్వామి]]
|
* సాంఘిక సంక్షేమం
* విభిన్న ప్రతిభావంతుల, వయోవృద్ధుల సంక్షేమం
* సచివాలయం, గ్రామ వాలంటీర్ల శాఖ
|[[కొండపి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కొండపి]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|17
|[[దస్త్రం:Gottipati_Ravi_Kumar.jpg|center|127x127px]]
|[[గొట్టిపాటి రవికుమార్]]
|
* ఇంధన శాఖ
|[[అద్దంకి శాసనసభ నియోజకవర్గం|అద్దంకి]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|18
|[[దస్త్రం:Sri_Kandula_Durgesh.jpg|center|106x106px]]
|[[కందుల దుర్గేష్]]
|
* పర్యాటక, సాంస్కృతిక శాఖ
*చలనచిత్ర కళ శాఖ
|[[నిడదవోలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|నిడదవోలు]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
| {{Party name with color|Jana Sena Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|19
|[[దస్త్రం:Gummadi_Sandhya_Rani.jpg|center|123x123px]]
|[[గుమ్మిడి సంధ్యారాణి]]
|
*మహిళా, శిశు సంక్షేమం
*అనుసూచిత జన జాతుల (గిరిజనుల) సంక్షేమ శాఖ
|[[సాలూరు శాసనసభ నియోజకవర్గం|సాలూరు]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|20
|[[దస్త్రం:B._C._Janardhan_Reddy.jpg|center|140x140px]]
|[[బి.సి.జనార్దన్ రెడ్డి]]
|
* రోడ్లు &amp; భవనాలు
* మౌలిక సదుపాయాలు &amp; పెట్టుబడులు.
|[[బనగానపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|బనగానపల్లె]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|21
|[[దస్త్రం:T._G._Bharath.jpg|center|129x129px]]
|[[టి.జి.భరత్]]
|
* పరిశ్రమలు &amp; వాణిజ్యం
* ఆహర శుద్ధి పరిశ్రమ శాఖ
|[[కర్నూలు శాసనసభ నియోజకవర్గం|కర్నూలు]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|22
|[[దస్త్రం:Sanjeevareddygari_Savitha.jpg|center|123x123px]]
|[[ఎస్. సవిత]]
|
* వెనుకబడిన తరగతుల సంక్షేమం
* ఆర్థికంగా బలహీన వర్గాల సంక్షేమం
* చేనేత, జౌళి శాఖ
|[[పెనుకొండ శాసనసభ నియోజకవర్గం|పెనుకొండ]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|23
|[[దస్త్రం:Vasamsetti_Subhash.jpg|131x131px]]
|[[వాసంశెట్టి సుభాష్]]
|
*కార్మిక, కర్మాగారాలు, బాయిలర్లు, బీమా వైద్య సేవలు
|[[రామచంద్రపురం శాసనసభ నియోజకవర్గం|రామచంద్రపురం]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|24
|[[దస్త్రం:Kondapalli_Srinivas.jpg|center|130x130px]]
|[[కొండపల్లి శ్రీనివాస్]]
|
*సూక్ష్మ, చిన్న &amp; మధ్య తరహా పరిశ్రమలు
*గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలన సంస్థ
*ప్రవాసాంధ్రులు సాధికారత &amp; సంబంధాలు శాఖ 
|[[గజపతినగరం శాసనసభ నియోజకవర్గం|గజపతినగరం]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|- style=&quot;text-align: center;&quot;
|25
|[[దస్త్రం:Mandipalli_Ramprasad_Reddy.jpg|center|127x127px]]
|[[మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి]]
|
* రవాణా
* యువత &amp; క్రీడలు
|[[రాయచోటి శాసనసభ నియోజకవర్గం|రాయచోటి]]
| 2024 జూన్ 12
|అధికారంలో ఉన్నారు 
|{{Party name with color|Telugu Desam Party}}
|}
రాష్ట్రంలో దాదాపు 8 లక్షల మంది ఉద్యోగులు ఉన్నారు. ఇందులో 5.6 లక్షల మంది రెగ్యులర్ ఉద్యోగులు (గ్రామ, వార్డు సెక్రటేరియట్‌లో 1.3 లక్షల మంది ఉద్యోగులు) ఉద్యోగులు), 2 లక్షల మంది కాంట్రాక్టు, ఔట్‌సోర్సింగ్ ఉద్యోగులు, కార్పొరేషన్లు, ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల్లో పనిచేస్తున్న 6 మందికి పైగా ఉద్యోగులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2023-01-17|title=Only 1 lakh of total 8 lakh govt. employees in Andhra Pradesh have downloaded facial recognition attendance app, suggests Google Play Store|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/only-1-lakh-of-total-8-lakh-govt-employees-in-andhra-pradesh-have-downloaded-facial-recognition-attendance-app-suggests-google-play-store/article66387476.ece|access-date=2023-05-26|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== చట్ట సభలు ==

=== శాసనసభ ===

*[[ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ]]: 175 మంది శాసనసభ సభ్యులున్నారు
*{{ప్రధాన వ్యాసం|ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ సభ్యుల జాబితా (2024)}}

=== శాసనమండలి ===
*{{ప్రధాన వ్యాసం|ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలి}} 2007 మార్చి 30 న పునరుద్ధరించబడింది.58 మంది సభ్యులు (ఎమ్మెల్సీలు)
[[దస్త్రం:Andhra_Pradesh_Secretariat.jpg|alt=Assembly Building|center|thumb|500x500px]]

== న్యాయవ్యవస్థ ==
2019 జనవరి 1న [[అమరావతి|అమరావతిలో]] [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు]] ప్రారంభించిన తర్వాత, దీనిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ఉన్నత న్యాయస్థానంగా మారింది.దీనికి ప్రతి జిల్లాలో సబార్డినేట్ సివిల్, క్రిమినల్ కోర్టులు ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం నిర్ణయాలను [[భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం|భారత సుప్రీంకోర్టులో]] అప్పీల్ చేయవచ్చు.
[[దస్త్రం:High_Court_of_Andhra_Pradesh,_Amaravati_(May_2019)_2.jpg|alt=File:High Court of Andhra Pradesh, Amaravati|center|thumb|500x500px|2019 జనవరి 1న [[అమరావతి|అమరావతిలో]] [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు]] ప్రారంభించిన తర్వాత,]]

=== ప్రధాన న్యాయమూర్తి ===
* [[ప్రశాంత్‌ కుమార్‌ మిశ్రా|ప్రశాంత్ కుమార్ మిశ్రా]] 2021 అక్టోబరు 9న [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్నత న్యాయస్థానం|ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు]] ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమితుడయ్యాడు.

=== డిజిటల్ సేవలు ===
2001 లో ఎలెక్ట్రానిక్ సాంకేతివ్యవస్థ ఉపయోగించి [[రాజీవ్ ఇంటర్నెట్ విలేజి కార్యక్రమం (ఆంధ్రప్రదేశ్)|రాజీవ్ ఇంటర్నెట్ విలేజి కార్యక్రమం]] ద్వారా ప్రజలకు మెరుగైన సేవలందించటానికి అంతర్జాలంలో ఏపీ ఆన్ లైన్ అనే జాలస్థలి ఏర్పడింది. As of 2021, దీనిని అన్ని ప్రభుత్వ డిజిటల్ సేవల కొరకు విస్తరించి మైఎపి (myap) అనే జాలస్థలి (గవాక్షం) ఏర్పడింది.

== జిల్లా ఇన్చార్జి మంత్రులు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ఎస్.నెం
!జిల్లా
!ఇన్‌చార్జ్ మంత్రి
! colspan=&quot;2&quot; |పార్టీ
! colspan=&quot;2&quot; |పదవీకాలం
|-
|1
|[[శ్రీకాకుళం జిల్లా|శ్రీకాకుళం]]
|[[కొండపల్లి శ్రీనివాస్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
| rowspan=&quot;26&quot; |[[అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి|అధికారంలో]] ఉన్నారు
|-
|2
|[[పార్వతీపురం మన్యం జిల్లా|పార్వతీపురం మన్యం]]
|[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|3
|[[విజయనగరం]]
|[[వంగ‌ల‌పూడి అనిత]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|4
|[[విశాఖపట్నం జిల్లా|విశాఖపట్నం]]
|[[డోలా శ్రీబాల వీరాంజనేయ స్వామి]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|5
|[[అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా|అల్లూరి సీతారామరాజు]]
|[[గుమ్మిడి సంధ్యారాణి]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|6
|[[అనకాపల్లి జిల్లా|అనకాపల్లి]]
|[[కొల్లు రవీంద్ర]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|7
|[[కాకినాడ జిల్లా|కాకినాడ]]
|[[పొంగూరు నారాయణ]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|8
|[[తూర్పు గోదావరి జిల్లా|తూర్పు గోదావరి]]
|[[నిమ్మల రామానాయుడు]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|9
|[[కోనసీమ జిల్లా|కోనసీమ]]
|[[కింజరాపు అచ్చెన్నాయుడు]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|10
|[[ఏలూరు జిల్లా|ఏలూరు]]
|[[నాదెండ్ల మనోహర్]]
| {{Full party name with color|Jana Sena Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|11
|[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా|పశ్చిమ గోదావరి]]
|[[గొట్టిపాటి రవికుమార్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|12
|[[ఎన్టీఆర్ జిల్లా|ఎన్టీఆర్]]
|[[సత్య కుమార్ యాదవ్]]
| {{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|13
|[[కృష్ణా జిల్లా|కృష్ణా]]
|[[వాసంశెట్టి సుభాష్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|14
|[[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]]
|[[గొట్టిపాటి రవికుమార్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|15
|[[గుంటూరు జిల్లా|గుంటూరు]]
|[[కందుల దుర్గేష్]]
| {{Full party name with color|Jana Sena Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|16
|[[బాపట్ల జిల్లా|బాపట్ల]]
|[[కొలుసు పార్థసారథి]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|17
|[[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]]
|[[ఆనం రామనారాయణరెడ్డి]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|18
|[[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు]]
|[[నాస్యం మహమ్మద్ ఫరూఖ్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|19
|[[కర్నూలు జిల్లా|కర్నూలు]]
|[[నిమ్మల రామానాయుడు]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|20
|[[నంద్యాల జిల్లా|నంద్యాల]]
|[[పయ్యావుల కేశవ్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|21
|[[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]]
|[[టి.జి.భరత్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|22
|[[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా|సత్యసాయి]]
|[[అనగాని సత్యప్రసాద్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|23
|[[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్]]
|[[ఎస్. సవిత]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|24
|[[అన్నమయ్య జిల్లా|అన్నమయ్య]]
|[[బి.సి.జనార్దన్ రెడ్డి]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|25
|[[తిరుపతి జిల్లా|తిరుపతి]]
|[[అనగాని సత్యప్రసాద్]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|-
|26
|[[చిత్తూరు జిల్లా|చిత]]
|[[మండిపల్లి రాంప్రసాద్ రెడ్డి]]
| {{Full party name with color|Telugu Desam Party}}
| 2024 అక్టోబరు 15
|}

== రాష్ట్ర చిహ్నం ==
{{Main|ఆంధ్రప్రదేశ్ చిహ్నం}}
చిహ్నం &quot;ధమ్మ చక్రం&quot; (చట్ట చక్రం), పిన్నట్ ఆకులు, విలువైన రాళ్లతో ఏకాంతరంగా త్రిరత్నాల తీగతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. చక్రం చుట్టూ మూడు వృత్తాల అలంకార పూసలు ఉన్నాయి. &quot;పూర్ణ ఘటక&quot; (పుష్కలంగా ఉన్న జాడీ) వద్ద ఉంది. చక్రం హబ్. [[భారత జాతీయ చిహ్నం|జాతీయ చిహ్నం]] దిగువన ఉంది. తెలుగు లిపిలో 'ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం' (ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం) అనే పదం ఎగువన ఉంది. ఇది ఆంగ్లం, [[దేవనాగరి|దేవనాగరి లిపిలో]] వ్రాయబడిన &quot;ఆంధ్రప్రదేశ్&quot; అనే పదంతో చుట్టుముట్టబడి ఉంది. తెలుగు లిపిలో 'సత్యమేవ జయతే' అనే పదం దిగువన కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-11-14|title=Coat of Arms- Emblem of Government of Andhra Pradesh|url=https://gad.ap.gov.in/about/general/14112018gad_p2-4.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529142622/https://gad.ap.gov.in/about/general/14112018gad_p2-4.pdf|archive-date=2019-05-29|access-date=2023-06-16|publisher=Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt;

== ఇది కూడా చూడండి ==

* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా]]
* [[ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర|ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజకీయాలు]]
* [[ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గ్రామీణాభివృద్ధి సంస్థ]]
* [[2024 ఆంధ్రప్రదేశ్ సమగ్ర కుల సర్వే]]

== మూలాలు ==

&lt;references /&gt;{{భారతదేశ రాష్ట్ర , కేంద్రపాలిత ప్రభుత్వాలు}}{{ఆంధ్రప్రదేశ్}}

[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
[[వర్గం:భారతదేశ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు]]
[[వర్గం:తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>8qd8nnkjw0gxougfrn81dpoc4qj488k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లీ జీన్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104605</id>
    <revision>
      <id>4954102</id>
      <parentid>3188531</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5071" sha1="dqg4xyugu4qr4jsucvdabvftkx765b5" xml:space="preserve">{{Infobox Company 
| company_name = Lee Jeans
| company
| logo = [[Image:Lee logo.svg|150px|center]]
| company_type = 
| foundation = 1889
| location = [[మెరియం, కన్సాస్]], [[అమెరికా]]
| key_people = 
| industry = వస్త్రాలు
| products = 
| revenue = 
| operating_income = 
| net_income = 
| num_employees = 400 people
| parent = [[VF Corporation]]
| subsid =
| homepage = [http://www.lee.com www.lee.com]
| footnotes =
}}

[[హెన్రీ డేవిడ్ లీ]] 1889 లో [[కాన్సాస్|కన్సాస్]] నగరంలో స్థాపించాడు. అప్పటికే ఓవరాల్ లు, జాకెట్లు, డంగరీస్ లు రూపొందించిన లీ పనివేళల్లో ధరించే వస్త్రాల రూపకల్పనలో లాభాల ప్రాముఖ్యత గుర్తించి లీ యూనియన్ పేరుతో ఒక జంప్ సూట్ ను విడుదల చేశాడు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో సైనికులకు జంప్ సూట్లలో సౌకర్యం తెలిసి అవి చాలా ప్రాచుర్యం పొందాయి.

1995 నాటికి భారతదేశంలో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో స్థాపించబడిన తొట్టతొలి సంస్థ లీ. స్త్రీల జీన్స్ మిస్ లీ పేరుతో రూపొందించబడ్డాయి. లీ ఎక్స్ పోజ్డ్ పేరుతో లోదుస్తులు రూపొందించబడ్డాయి.

[[భారతదేశం]]కు చెందిన [[అరవింద్ మిల్స్]]కు ఇది జాయింట్ వెంచర్ బ్రాండు.

==పురుషుల జీన్స్ ఫిట్ లు==
* '''చికాగో:''' మిడ్ వెయిస్ట్, రెగ్యులర్ నీ, స్ట్రెయిట్ లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''జెడ్:''' మిడ్ లో, స్లిం నీ, స్ట్రెయిట్ లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''బుచ్:''' లో వెయిస్ట్, టైట్ నీ, స్ట్రెయిట్ లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''కన్సాస్:''' లో వెయిస్ట్, స్లిం నీ, స్ట్రెయిట్ లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''మ్యాకీ:''' మిడ్ వెయిస్ట్, రెగ్యులర్ నీ, టేపర్డ్ లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''రోడియో:''' మిడ్ వెయిస్ట్, రెగ్యులర్ నీ, న్యారో లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''పొవెల్:''' మిడ్ లో వెయిస్ట్, స్లిం నీ, న్యారో లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''క్యాసిడీ:''' ఎక్స్-లో వెయిస్ట్, స్కిన్నీ నీ, టేపర్డ్ లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''బ్రూస్:''' మిడ్-లో వెయిస్ట్, స్కిన్నీ నీ, టేపర్డ్ లెగ్ ఓపెనింగ్

==స్త్రీల జీన్స్ ఫిట్ లు==
* '''ఎవా:''' మిడ్ లో వెయిస్ట్, స్లిం నీ, న్యారో లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''రాక్సీ:''' మిడ్ లో, స్లిం నీ, స్కిన్నీ లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''మ్యాక్సీ:''' ఎక్స్-లో వెయిస్ట్, స్లిం నీ, సూపర్ స్కిన్నీ లెగ్ ఓపెనింగ్
* '''జెగ్గింగ్స్:''' మిడ్ వెయిస్ట్, స్కిన్నీ నీ, సూపర్ స్కిన్నీ లెగ్ ఓపెనింగ్

==అంతర్గత లంకెలు==
* [[అరవింద్ మిల్స్]]
* [[మెగామార్ట్]]
* [[ఫ్లయింగ్ మషీన్]]
* [[వ్రాంగ్లర్ జీన్స్]]
* [[ద చెరోకీ గ్రూప్]]

==బాహ్య లంకెలు==
* [http://lee.in/ లీ ఇండియా] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402163043/http://lee.in/ |date=2013-04-02 }}
* [http://www.vfc.com/ వి ఎఫ్ సి.కామ్]

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లెవీ స్ట్రాస్ అండ్ కో.]]
* [[వ్రాంగ్లర్ జీన్స్]]
* [[పెపె జీన్స్]]
* [[ఫ్లయింగ్ మషీన్]]

[[వర్గం:వ్యాపార సంస్థలు]]</text>
      <sha1>dqg4xyugu4qr4jsucvdabvftkx765b5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125194</id>
    <revision>
      <id>4953874</id>
      <parentid>2906573</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:12:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="310" sha1="bbqisn8zrskoruxn9nfe5rwxerz2x2x" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>bbqisn8zrskoruxn9nfe5rwxerz2x2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953882</id>
      <parentid>4953874</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="4gyczlxnb410bta6nn85lx1grco588n" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:తూర్పు గోదావరి జిల్లా]]</text>
      <sha1>4gyczlxnb410bta6nn85lx1grco588n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125197</id>
    <revision>
      <id>4953873</id>
      <parentid>2906571</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="395" sha1="lyta6ipq3utus4td7m18geckgm2qeho" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా]]
[[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>lyta6ipq3utus4td7m18geckgm2qeho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953881</id>
      <parentid>4953873</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="dblegxv9sm1jsv59wjeh7j8f48w19g4" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:చిత్తూరు జిల్లా]]
[[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]]</text>
      <sha1>dblegxv9sm1jsv59wjeh7j8f48w19g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>125199</id>
    <revision>
      <id>4953875</id>
      <parentid>2906570</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="291" sha1="t0w8aspoi77e4spitbovs498vfiuxr2" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>t0w8aspoi77e4spitbovs498vfiuxr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953880</id>
      <parentid>4953875</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="163" sha1="dr7e1ganmftc8hgpg49e0j01ep8dp2g" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా]]</text>
      <sha1>dr7e1ganmftc8hgpg49e0j01ep8dp2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985</title>
    <ns>3</ns>
    <id>132333</id>
    <revision>
      <id>4953987</id>
      <parentid>4938272</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>/* పదేళ్ళ దిగ్విజయ యాత్ర */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4953987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="349303" sha1="7eumzvbefv233720jtj10ud7vbye3eq" xml:space="preserve">==స్వాగతం==
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;

 వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; &lt;!-- Template:Welcome --&gt; [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:31, 8 మార్చి 2013 (UTC)
::ధన్యవాదలు [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 08:33, 8 మార్చి 2013 (UTC)

== ప్రణయ్ రాజ్ వంగరి ==

ప్రణయ్ రాజ్ వంగరి 1985 మార్చ్ 25న నల్గొండ జిల్లా మోత్కుర్ మండలం  మోత్కుర్ గ్రామంలో కళమ్మ మరియు   జానయ్య దంపతులకు జన్మించాడు.   మోత్కుర్ గ్రామంలోని           ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో ప్రాథమిక విధ్యను, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో మాధ్యమిక విద్యను అభ్యసించారు
: మీ గురించిన సమాచారాన్ని మీ వాడుకరి పేజీలో చేర్చాను. వికీపీడియాలో ఎవరి గురించి వారు వ్యాసాలు రచించకూడదని నియమం. మీ వ్యక్తిగత పేజీలో ఎంతైనా సమాచారాన్ని చేర్చుకోవచ్చును. వీలైతే మీ ముఖచిత్రాన్ని కూడా చేర్చండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:44, 8 మార్చి 2013 (UTC)

== మిస్ మీనా ==

[[మిస్ మీనా]] వ్యాసాన్ని సృష్టించి కొంత సమాచారాన్ని చేర్చాను. ఈ నాటకంలో భాగమైన వ్యక్తుల చేత దీనిని విస్తరించండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:33, 9 మార్చి 2013 (UTC)

==తెలుగు వికీపీడియా సమావేశం==
: తెలుగు వికీపీడియా సర్వసభ్య సమావేశంలో భాగంగా ముందు హైదరాబాదులోని తెలుగు వికీపీడియన్లు మార్చి 17 ఆదివారం, గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్, కోఠి లో ఉదయం 10 గంటలకు కలుస్తున్నాము. దీనికి హాజరుకమ్మని మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 09:06, 16 మార్చి 2013 (UTC)
==జి.మేడపాడు==
[[జి. మేడపాడు]] స్టేషన్ బొమ్మను వ్యాసంలో చేర్చాను.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:44, 17 మార్చి 2013 (UTC)

== విస్తరణకు సమాచారం ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, మీరు ప్రారంభించిన వ్యాసాలలో ఈ వ్యక్తులకు సంబంధించి మరెక్కడా సమాచారం దొరకలేదు. వీలైతే ఈ వ్యాసాలను కాస్త విస్తరించగలరు [[మంగిన నాగమణి]], [[జ్యోతిరాణి. జి]], [[ఎమ్. చంద్రసేనగౌడ్]], [[రేకందాస్ గుణవతి]] --[[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:వైజాసత్య|చర్చ]]) 07:01, 30 మే 2013 (UTC)

== ఐ.పి నెంబర్లకు స్వాగత సందేశాలు ==

మిత్రులు ప్రణయరాజ్ గార్కి,

మీరు ఐ.పి.నెంబర్లతో వ్రాసిన వారికి స్వాగత సందేశాలు యిస్తున్నారు. కానీ ఆ ఐ.పి.నెంబర్లు స్థిరంగా ఉండవు. మారవచ్చు. తెవికీలో చేరిన వారికి మాత్రమే స్వాగత సందేశాలు యిస్తె బాగుండునని నా అభిప్రాయం.--[[File:Quill and ink.svg|30px|]][[వాడుకరి:Kvr.lohith|&lt;span style=&quot;text-shadow:#EE82EE 3px 3px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;b&gt; కె.వెంకటరమణ  &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:kvr.lohith|&lt;font color=&quot;#FF007F&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 10:31, 1 జూన్ 2013 (UTC)
:*అవునండి. ఆటోమేటిగ్గా సృష్టించబడిన ఖాతాలకు కూడా స్వాగతం అవసరం లేదు.గమనించగలరు--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:44, 2 జూన్ 2013 (UTC)

== పతకం ==

[[దస్త్రం:telugu-wiki-medal.JPG|thumb|right|తెలుగు మెడల్]]
కళారంగంగురించి వికీపీడియాలో వ్యాసాలు  చేర్చినందలకు కృతజ్ఞతాసూచకంగా అందుకోండి ఈ పతకం .--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 10:47, 16 ఆగష్టు 2013 (UTC)
==మిస్ మీనా ముగింపు==
నమస్కారము ప్రణయ్,&lt;br/&gt;
మీరు రాసిన [[మిస్ మీనా]] నాటకంలో ముగింపును తెలుపగలరు. మీనా కోరే చివరి కోరిక ఏంటి? ఉత్కంఠ భరించలేకున్నాము. మేము హైదరాబాద్ బయట ఉండటం వలన ఈ నాటకాన్ని వీక్షించే అవకాశం లేదు. కావున ముగింపు తెలుపగలరు.
&lt;br/&gt;మీ,&lt;br/&gt;
--[[వాడుకరి:పోటుగాడు|పోటుగాడు]] ([[వాడుకరి చర్చ:పోటుగాడు|చర్చ]]) 07:32, 26 ఆగష్టు 2013 (UTC)

== మిస్ మీనా ముగింపు ==

మిస్ మీనా ముగింపుకు మరికొంత సమయం కావాలి సార్... ముగింపు తెలిసిన తర్వాత చూస్తే అంత ఉత్కంఠ ఉండదని నా అభిప్రాయం. అక్టోబర్ నెల చివర్లో పూర్తి నాటకాన్ని పొందుపరుస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:36, 26 ఆగష్టు 2013 (UTC)

== వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు ==

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు|లీలావతి కూతుళ్ళు ప్రాజెక్టు]]లో కృషి చేస్తున్నందులకు ధన్యవాదాలు!! [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు#పాల్గొనేవారు|ఇక్కడ]] మీ పేరు నమోదు చేయ వినతి. ఇప్పటికే మన తెవికీలో 13 లీలావతి కూతుళ్ళు పుట్టారు. ఇంకో 40 పైచిలుకు మన తెవికీలో పుట్టటానికి వేచిచూస్తున్నాయి :) మీరూ కొన్ని వ్యాసాలు మొదలు పెట్టి సహకరిస్తారని ఆశిస్తూ... [[వాడుకరి:Visdaviva|విష్ణు]] ([[వాడుకరి చర్చ:Visdaviva|చర్చ]])18:47, 30 ఆగష్టు 2013 (UTC)
: తప్పకుండా చేస్తాను సార్. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:47, 2 సెప్టెంబర్ 2013 (UTC

== దశాబ్ది ఉత్సవానికి కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నిక ==

దశాబ్ది ఉత్సవానికి కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైనందుకు శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:రహ్మానుద్దీన్|చర్చ]]) 09:44, 1 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

ధన్యవాదాలు, దశాబ్ది ఉత్సవానికి నావంతు బాధ్యతను పరిపూర్ణంగా నిర్వర్తించడానికి ప్రయత్నంచేస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:26, 2 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

== సినిమా పాటలసాహిత్యం చేర్చటానికి సలహాలు ==


[https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%88_%E0%B0%B5%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BF&amp;oldid=980343 మీరు ఇటీవల చేర్చిన సినిమా పాటల సాహిత్యం] పై స్వేచ్ఛా నకలు హక్కులులేవు . కావున సాహిత్యంలో మొదటి వరుసల మాత్రమే వుంచి. మిగతావి తొలగించబడినవి.  మీరు ఇంతవరకూ చేర్చిన వాటిని సమీక్ష చేసి, స్వేచ్ఛా నకలుహక్కుల రుజువు లేనివాటికి పల్లవి లేక చాలా కొద్దిభాగమే వుంచి మిగతావి తొలగించండి. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:55, 22 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

:సమాచారం అందించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు...మీరు తెలిపిన సూచనలను తప్పకుండా పాటిస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:49, 22 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

== ఈము ==

[[ఈము]] పక్షి వ్యాసం వికీ ప్రాజెక్టు జీవశాస్త్రం లో భాగంగా విస్తరణ చేయవలసి ఉంది. [[ఆరోగ్యపరమైన జాగ్రత్తలు మరియు నిర్వహణ]] , [[ఈము పక్షుల ఉత్పత్తులు]] , [[ఈము పక్షుల అవయవ లక్షణాలు]] , [[ఈము పక్షుల పెంపకంలో ఆర్థిక లాభాలు]] , [[[[ఈము పక్షుల ఆహారం లేక మేత]] , [[ఈము పక్షి పిల్లల పెంపకం]] వంటి చిన్న వ్యాసాలను ఆ ప్రధాన వ్యాసం లో విలీనం చేస్తే అది విశేషమైన వ్యాసం అవుతుంది. అన్ని విషయాలు ఒకే దగ్గర తెలుసుకోవచ్చు. దీనిపై మీ అభిప్రాయం తెలియజేయండి.----&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 0.118em 0.118em 0.118em; class=texhtml&quot;&gt;'''[[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]]''' &lt;sup&gt;([[ User talk:kvr.lohith |చర్చ]])&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 13:02, 13 జనవరి 2014 (UTC)

:తగిన సూచనలు అందించినందుకు [[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]] గారికి ధన్యవాదాలు. [[ఈము]] పక్షిని ఈ వ్యాసాలలో ఒక జంతు శాస్త్రంకి సంబంధించిన వ్యాసంలా కాకుండా వ్యవసాయంలోని పశుసంవర్ధక శాఖలో భాగంగా జరిగే ఈము పక్షి పెంపకంలో భాగంగా రాయటం జరిగింది. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 03:29, 15 జనవరి 2014 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు. [[ఆరోగ్యపరమైన జాగ్రత్తలు మరియు నిర్వహణ]] వంటి శీర్షికలను మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని నా అభిప్రాయం.----&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 0.118em 0.118em 0.118em; class=texhtml&quot;&gt;'''[[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]]''' &lt;sup&gt;([[ User talk:kvr.lohith |చర్చ]])&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 03:44, 15 జనవరి 2014 (UTC)

== వికీపీడియా:తెవికీ దశాబ్ది ఉత్సవాల ఆహ్వానం ==
{{talkback|సుల్తాన్ ఖాదర్}}
== తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల స్కాలర్షిప్ శీర్షిక మార్పు ==
ప్రణయ్,&lt;br/&gt;
''' తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల స్కాలర్షిప్ ''' శీర్షికను '''తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల ఉపకార వేతనము '''  గా సవరిస్తే బాగుంటుంది.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 07:45, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)
: [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు... తక్షణమే ఆ శీర్షికను మార్పు చేస్తాను. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:50, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

==ధన్యవాదాలు==
ప్రణయ్ రాజ్ గారూ, ధన్యవాదాలు. పూణే నుండి శుక్రవారం ఉదయం బయలుదేరి శనివారం తెలవారిజామున 3.30 గం.లకు విజయవాడ చేరుకుంటున్నాము. తెలుపుటకు చాలా ఆనందంగా వున్నది. [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:అహ్మద్ నిసార్|చర్చ]]) 09:52, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] గారు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 10:05, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

&lt;br=clearall&gt;
==కొలరావిపు ప్రశంసాపత్రం==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; halign=&quot;center&quot; | [[దస్త్రం:Komarraju Lakshmana Rao Puraskaram 2013 prasamsa patakam.png]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 1; vertical-align: bottom; height: 1em;&quot; | '''[[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం|కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం]] - ప్రశంసా పతకం (2013)'''
|-
|style=&quot;font-size: medium; padding: 1; border-top: 1px solid gray; vertical-align: center; &quot; | ప్రణయ్‌రాజ్  గారూ, తెలుగు వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో నాటక రంగానికి చెందిన వ్యాసాల  పై మీరు చేసిన కృషిని గుర్తిస్తూ , [[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం/2013/ఎంపిక మండలి ప్రశంసాపత్ర విజేతల వివరాలు|పురస్కారాల ఎంపిక మండలి]] తరఫున ఈ ప్రశంసా పతకాన్ని బహూకరిస్తున్నాను. మీ కృషి సర్వదా అభినందనీయం. మున్ముందు కూడా మీ కృషిని ఇలాగే కొనసాగిస్తారని ఆశిస్తున్నాం.
|}

: [[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజా సత్య]] గారికి మరియు [[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం/2013/ఎంపిక మండలి ప్రశంసాపత్ర విజేతల వివరాలు|పురస్కారాల ఎంపిక మండలి]] వారికి ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధిలో ఎల్లవేళలా నా వంతు సహకారం అందించగలను... [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 20:14, 26 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

== ప్రాజెక్టు ఆహ్వానం ==

మీరు  రూపుదిద్దుతున్న వ్యాసం  [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/నాణ్యతాభివృద్ధి-వికీట్రెండ్స్ ‎]] పరిధిలోకి వచ్చినందుకు అభినందనలు. మీరు కూడా ప్రాజెక్టు సభ్యునిగా పాల్గొంటే తెవికీని  మరింత అభివృద్ధి చేయవచ్చు. మీ పేరు  [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/నాణ్యతాభివృద్ధి-వికీట్రెండ్స్#సభ్యులు]] లో  నమోదు చేసుకోమని ఆహ్వానిస్తున్నాము. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:33, 6 మార్చి 2014 (UTC)
&lt;!-- Template:Welcome --&gt;
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు. తెవికీ అభివృద్ధి నావంతు సహాయం అందించగలను... [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:59, 6 మార్చి 2014 (UTC)

==Wikimedians Speak==
&lt;div style=&quot;margin: 0.5em; border: 2px black solid; padding: 1em;background-color:#E3F0F4&quot; &gt;
{| style=&quot;border:1px black solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
{| style=&quot;width:100%; font-family: serif; border:1px solid #C7D0F8; font-size:75%; -moz-border-radius:1em; -webkit-border-radius:1em;border-radius:1em;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:12px 17px 12px 17px&quot; |
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:210%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#3B444B&quot;&gt;{{space|10}}[[File:CIS-A2K Wikimedians Speak logo.png|center|250px|link=:commons:WikipediansSpeak]]&lt;br/&gt;&lt;center&gt;''An initiative to bring the voices of Indian Wikimedians to the world''&lt;/center&gt;
|}
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069; padding-left:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |Hi {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
I am writing as Community Communications Consultant at CIS-A2K. I would like to interview you.
It will be a great pleasure to interview you and to capture your experiences of being a wikipedian. 
You can reach me at rahim@cis-india.org or call me on +91-7795949838 if you would like to coordinate this offline.&lt;/span&gt;
We would very much like to showcase your work to the rest of the world.  
Some of the previous interviews can be seen [[:commons:Category:WikipediansSpeak|here]]. 

Thank you!  --[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] ([[వాడుకరి చర్చ:రహ్మానుద్దీన్|చర్చ]]) 06:58, 21 మార్చి 2014 (UTC)
|}&lt;/div&gt;

==ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం==
ఈనెల 27 తేదీన [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం|తెవికీ సమావేశం]] జరుగుతున్నది. మీరు దయచేసి ఇందులో ప్రత్యక్షంగా గాని స్కైప్ ద్వారా పాల్గొని సమావేశాన్ని సఫలీకృతం చేస్తారని కోరుతున్నాను.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:55, 23 ఏప్రిల్ 2014 (UTC)

== ప్రాజెక్టు విషయంలో సహకారం కోరుతూ ==
నమస్కారం..&lt;br /&gt;
తెలుగు వికీపీడియాలో, మరీ ముఖ్యంగా నాటకాల వివరాల విషయంలో, ఆఫ్-వికీ మీటింగ్స్ నిర్వహణ విషయంలో మీరు చేస్తున్న కృషికి అభినందనలు. తెలుగు వికీపీడియాలో ప్రస్తుతానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి]] అనే ప్రాజెక్టు జరుగుతోంది. ఆ ప్రాజెక్టుకు బాధ్యునిగా మీరు ఇటువంటి ప్రాజెక్టుల్లో మరింత ఉత్సాహంగా పనిచేయగలరని భావిస్తున్నాను. ఇందులో భాగంగా [http://www.dli.gov.in/ డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆ ఇండియా]లోని తెలుగు పుస్తకాలను వికీపీడియన్లకు పనికివచ్చే విధంగా [[డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియాలోని తెలుగు పుస్తకాల జాబితా - అ|కాటలాగ్]] చేస్తున్నాము. అలాగే కాటలాగులోని తెలుగు పుస్తకాలను డిజిటల్ లైబ్రరీ ద్వారా దించుకుని చదివి వికీలో చక్కని వ్యాసాలూ రాస్తున్నాము, ఉన్న వ్యాసాలూ అభివృద్ధి చేస్తున్నాం. [http://te.wikisource.org వికీసోర్సు]లో [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్ గారి]] చొరవతో [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:SamardaRamadasu.djvu సమర్థ రామదాసు], [[ఆంధ్ర వీరులు]] [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Andhraveerulupar025903mbp.pdf మొదటి భాగం], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Andhraveerulupar025958mbp.pdf రెండవ భాగం], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Bharatiyanagarik018597mbp.pdf భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:KaliyugarajaVamshamulu.djvu కలియుగ రాజవంశములు], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Kasiyatracharitr020670mbp.pdf కాశీ యాత్రా చరిత్ర], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:KolachalamSrinivasaRao.djvu కోలాచలం శ్రీనివాసరావు], 
[https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Naajeevitayatrat021599mbp.pdf నా జీవిత యాత్ర (టంగుటూరి ఆత్మకథ)] వంటి అపురూపమైన గ్రంథాలు ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా చేర్చి అభివృద్ధీ చేస్తున్నాం. వీటిలో మీకు ఏదైనా విభాగం ఆసక్తికరంగా తోస్తే దానిని ఎంచుకుని మొత్తం ప్రాజెక్టును అభివృద్ధి చేసే దిశకు వెళ్ళాలని ఆశిస్తున్నాము. మీతో పాటుగా ఈ ప్రాజెక్టులో పనిచేయడానికి ఉత్సుకతతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 26 జూలై 2014 (UTC)

:: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు... తప్పకుండా నా వంతు సహకారం అందిస్తాను. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:41, 27 జూలై 2014 (UTC)

::: మీకు వీలైతే సోషల్ మీడియాలో ప్రాజెక్టు గురించిన వివరాలు ప్రచారం చేయడం, వికీపీడియన్ల మెయిల్ లిస్టుకు మెయిల్స్ ఫార్వర్డ్ చేయడం వంటి పనులు పంచుకోవచ్చు.(వీలైతేనే సుమా) --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 17:48, 27 జూలై 2014 (UTC)

:::: తప్పకుండా చేస్తాను [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:52, 27 జూలై 2014 (UTC)

==వికీపీడియా - విశేష వ్యాసాల ఎంపిక ప్రక్రియ ==
నమస్కారం, సభ్యులు [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు/ప్రతిపాదనలు/2014]] పేజీని ఓసారి చూసి అందులోని ప్రతిపాదిత వ్యాసాల జాబితాను పరిశీలించండి. అందులో విశేష వ్యాసాలకు కావలసిన లక్షణాలుంటే, వాటిని మీ ఆమోదం తెలుపండి, వాటిని విశేష వ్యాసాలుగా గుర్తించేందుకు వీలుంటుంది. మీ అభిప్రాయాలు ప్రతిపాదిత వ్యాసాల క్రింద &quot;సభ్యుల అభిప్రాయాలు&quot; శీర్షికలో వ్రాయండి. అలాగే, వ్యాసాలపేర్ల క్రింద మీ అంగీకారం తెలుపుతూ సంతకం చేయండి. మీ అంగీకారం ఓటుగా పరిగణింపబడును. మెజారిటీ సభ్యుల అభిప్రాయాలతోనే వ్యాసం విశేష వ్యాసంగా ఎన్నుకోబడుతుంది. సభ్యులందరూ తప్పక పాల్గొనవలసినదిగా మనవి. [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:అహ్మద్ నిసార్|చర్చ]]) 20:05, 3 ఆగష్టు 2014 (UTC)

==కూరెళ్ళ విఠలాచార్య పేజీ దిద్దుబాటు==
నేను కూరెళ్ళ విఠలాచార్య గారి పేజీని స్వయానా వారి సహకారంతో పూర్తి చేస్తున్నాను, ఇంకా మా స్వగ్రామం అయిన ఎల్లంకి గురించి కూడా రాస్తున్నాను. నేను తెవికీ కి కొత్త కావున నా దిద్దుబాట్లలో కొన్ని సమస్యలు ఉన్నాయి వాటికి పరిష్కారం అందించగలరు [[వాడుకరి:pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ గారు]] అందుకు కృతఙ్ఞతలు. ([[వాడుకరి చర్చ:pranayraj1985|చర్చ]]) 10:58, 28 ఆగష్టు 2014 (UTC)

:: [[వాడుకరి చర్చ:Dhananjaya.karre|ధనంజయ]] గారు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తున్నందుకు ముందుగా మీకు నా ధన్యవాదాలు... మీకు నా సహాయం తప్పకుండా అందిస్తాను.... ఇతర వివరాలకు నా [https://www.facebook.com/Pranayrajvangari ఫేస్ బుక్] లోగానీ, నా వ్యక్తిగత చరవాణి సంఖ్య 9948 152 952 లో సంప్రదించవచ్చు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 08:14, 29 ఆగష్టు 2014 (UTC)

==పేరు తొలగించినందుకు ధన్యవాదాలు==
వికీపీడియా సహాయమండలి  జాబితాలో నా పేరు తప్ప అందరి పేర్లు రాశారు. మొదటి జాబితాలో నా పేరు ఉన్నది. కానీ నన్ను అనర్హుడిగా భావించి నా పేరు తొలగించినందులకు ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 08:33, 1 జనవరి 2015 (UTC)

== గోదావరి పుష్కరాల ప్రాజెక్టు ప్రారంభించినందుకు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; | [[దస్త్రం:Pootarekulu.jpg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''పూతరేకు ఈనాము'''
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/గోదావరి పుష్కరాలు|గోదావరి పుష్కరాల ప్రాజెక్టు]]ను ప్రారంభించి తెవికీలో పుష్కరోత్సవాల వాతావరణాన్ని తీసుకురానున్నందున ముందస్తుగానే ఈ పూతరేకుల్ని ఈనాంగా ఇస్తున్నాను. ఏదో తెవికీలో ఇచ్చి ఊరుకుంటాననుకుంటన్నారేమో, వస్తన్నానండీ. వచ్చినప్పుడు నిజంగానే ఇస్తానండీ. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:57, 17 మార్చి 2015 (UTC)
|}

: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] గారు. ఇప్పటివరకి ఇతర ప్రాజెక్టులలో భాగస్వామిగా ఉన్న నాకు... ఈ ప్రాజెక్టును అందించిన [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]] గారికి నా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు.. ఈ ప్రాజెక్టుకు తెవికీ సభ్యులందరి సహకారం నాకు కావాలి. --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:02, 18 మార్చి 2015 (UTC)

== వికీలో మీ కృషికి అభివందనల ప్రశంసా పతకం ==

:[[File:Appreciation Award for Tewiki Users.gif|thumb|ఇటీవల వికీలో మీ కృషికి అభివందనల ప్రశంసా పతకం.......[[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]]]]

దీనిని మీ వాడుకరి పేజీలో వీలుగా అమర్చుకోగలరు...--[[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:విశ్వనాధ్.బి.కె.|చర్చ]]) 07:24, 18 ఏప్రిల్ 2015 (UTC)

:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]] గారు... --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:26, 18 ఏప్రిల్ 2015 (UTC)

== సముదాయేతర సంస్థలు ==
ప్రణయ్ గారూ, తెలుగు వికీలో సముదాయేతర సంస్థల యొక్క కార్యకలాపాలను నియత్రించేందుకు [[వికీపీడియా:సముదాయేతర సంస్థలు]] పేజీలో ప్రతిపాదనలు చేశాను. వాటిని పరిశీలించి, చర్చా పేజీలో మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు --[[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:వైజాసత్య|చర్చ]]) 04:09, 5 జూన్ 2015 (UTC)

==గ్రామ జనాభా ==
ప్రణయ్ గారు, గ్రామ జనాభా బదులుగా గణాంక వివరాలు అని చేర్చుతున్నాము.  మీరు ఖాళీ విభాగాలలోని ఆ ఒక విభాగము మార్పు అవసరము అంతగా లేదనిపిస్తోంది.  ఒకసారి అలోచించండి. [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 05:17, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గురువు గారు... తప్పకుండా మీ సూచనలను పాటిస్తాను.. --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:20, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
:::ఒకవేళ గ్రామజనాభా వివరాలు పొందుపరచి ఉంటే మాత్రము అవి సరి చేయండి.  [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 05:22, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
:::: సరే గురువు గారు...--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:25, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)


==నెల వారి సమావేశాలు ????==
నెలవారీ తెవికి సమావేశాలు  మానేశారా.....????... నవంబరు నెల మొదటి ఆదివారము సమావేశము పెట్టగలరు. మేము వస్తాము... తప్పక పెట్టాలి.   [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|భాస్కరనాయుడు]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bhaskaranaidu|చర్చ]]) 08:50, 25 అక్టోబరు 2015 (UTC)

: నమస్కారం [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|భాస్కరనాయుడు]] గారు... నెలవారీ తెవికీ సమావేశాలు మానేయడం అనేది జరగదు. బతుకమ్మ, దసరా పండుగలు ఉన్న నేపథ్యంలో అక్టోబర్ నెల సమావేశం నిర్వహించలేకపోయాము. త్వరలోనే సమావేశం ఏర్పాటు చేసుకుందాం... ధన్యవాదాలు....--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:36, 26 అక్టోబరు 2015 (UTC)

==సహాయం==
నాటక రంగ ప్రముఖులు [[పెద్ది రామారావు]] వ్యాసంలో ఆయన గూర్చి సమాచారపెట్టెలో వివరాలు, వ్యక్తిగత జివితం మొదలైన ఆయన గూర్చి పూర్తి వివరాలు తెలిస్తే (లేదా తెలుసుకొని) వ్రాసి వ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చేయగలరు.--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 13:15, 10 మే 2016 (UTC)
: తప్పకుండా [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గురువు గారు..--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:34, 10 మే 2016 (UTC)

== పంజాబ్ ఎడిటథాన్ విజయం చేసినందుకు ఓ పతకం ==
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki conference India 2016 Memento.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''పంజాబ్ ఎడిటథాన్ విజయ పతకం'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో తెలుగు వికీపీడియాను విజయం వైపు నడపడంలో మీ సమన్వయ, నిర్వహణ నైపుణ్యాన్ని వినియోగించినందుకు, స్వయంగా అనేక వ్యాసాలను సరిదిద్ది సహ సభ్యులను ఉత్సాహపరిచినందుకు మీకు ఓ విజయ పతకం.

పవన్ సంతోష్&lt;/br&gt;
పంజాబ్ ఎడిట్-అ-థాన్ నిర్వహణ సమన్వయకర్తలు తరఫున [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 14:50, 10 ఆగష్టు 2016 (UTC)
|}

ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు...--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:30, 11 ఆగష్టు 2016 (UTC)

==నిర్వాహకత్వ ప్రతిపాదన==
నేను మీ యొక్క నిర్వాహకత్వానికి [[వికీపీడియా:నిర్వాహక హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/Pranayraj1985|ప్రతిపాదన]] చేసాను. దయచేసి మీ సమ్మతిని తెలియజేయగలరు.--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 13:53, 1 నవంబర్ 2016 (UTC)

: ధన్యవాదాలు [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గారు. తెవికీలో నా కృషిని గుర్తించి నన్ను నిర్వాహక హోదాకు ప్రతిపాదించినందుకు మీకు సర్వదా కృతజ్ఞుడను. ఈ ప్రతిపాదనకు నేను అంగీకరిస్తున్నాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:28, 1 నవంబర్ 2016 (UTC)

== అభినందనలు ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారూ,
నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు చేపడుతున్న సదర్భంగా మీకు నా అభినందనలు. (కొత్తగా మీరు చేపట్టబోయేది పెద్దగా ఏమీ లేదనుకుంటాను. మీరు చేస్తున్న పనులు చూసి మీరు ఈ సరికే నిర్వాహకుడని అనుకుంటూండేవాణ్ణి.) ముందుముందు తెవికీ అభివృద్ధిలో మరింతగా తోడ్పడతారని ఆశిస్తూ__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:48, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)
:::నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు చేపడుతున్న సదర్భంగా మీకు నా అభినందనలు--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 08:49, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)

: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారికి, [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గారికి మరియు తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ సభ్యులకు నా ధన్యవాదాలు. నాయందు మీరు చూపించిన అభిమానం అపారమైనది. నాకు అప్పగించిన ఈ బాధ్యతను నిర్వహించడంలో అనుక్షణం చురుకుగా ఉంటానని తెలియజేస్తున్నాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:30, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)
== వికీపీడియా ఏషియన్ నెల వ్యాసాలు సమర్పించేందుకు గడువు పెంపు ==

వికీపీడియా ఏషియన్ నెల వ్యాసాలు సమర్పించడానికి గడువు నిన్నటితో ముగిసిన విషయం తెలిసిందే. నవంబరు నెలలో, మిగతా ప్రమాణాలను అనుసరిస్తూ వ్రాసిన వ్యాసాలను సమర్పించేందుకు మరో రెండు రోజుల పాటు అవకాశం కల్పించారు. [[:meta:Wikipedia_Asian_Month/late_submit#Telugu|ఈ లంకె]] అనుసరించి వెళ్ళి అక్కడ సమర్పించవచ్చు, గమనించగలరు. అభినందనలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ (సీఐఎస్-ఎ2కె)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:56, 1 డిసెంబరు 2016 (UTC)

== షేర్-ఎ-ఫ్యాక్ట్ ఉపయోగించవచ్చు ==

ప్రణయ్ గారూ,&lt;br /&gt;
ఎఫ్.బి., వాట్సప్ గ్రూపుల్లో మీరు తెవికీ గురించి చేస్తున్న ప్రచారంలో మరో ఉపకరణం [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/ff/Share-a-Fact_on_the_Official_Wikipedia_Android_app.webm ఇదిగో]. యాండ్రాయిడ్ మొబైల్ వాడుతున్నారు కనుక, అందులో వికీపీడియా యాప్ లో (తెలుగు అని పెట్టి వెతికితే తెలుగు వ్యాసాలు వెతుక్కోవచ్చు) మనకి నచ్చిన వ్యాసం తెరచి, దానిలో చక్కని ఆసక్తికరమైన అంశాన్ని సెలెక్ట్ చేసి, షేర్ బటన్ నొక్కితే మీకు అందమైన ఫోటో రూపంలో అది వస్తుంది. దానిలో వికీపీడియా వ్యాసం పేరు, వికీపీడియా పేరు ఉంటాయి. ఇలా తెవికీ వ్యాసాల్లోని ఆసక్తికరమైన విషయాలను మనం సోషల్ మీడియాలో పంచుకోవచ్చు. నేనూ వాడుతున్నాను, మీరూ ప్రయత్నించి చూడండి. మీకు నచ్చుతుందని ఆశిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 15:34, 12 డిసెంబరు 2016 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. చాలా మంచి సమాచారం అందించారు. ఇకపై అలానే చేస్తాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:41, 12 డిసెంబరు 2016 (UTC)

== మీ వందరోజుల దీక్ష ==

[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారూ, రోజుకో కొత్త వ్యాసం చొప్పున వందరోజుల నుండీ రాస్తూ ఇవ్వాళ వందరోజుల పండగ చేసుకుంటున్న సందర్భంలో మీకు నా అభినందనలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:18, 16 డిసెంబరు 2016 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు... మన సముదాయ సభ్యుల ప్రోత్సాహం వల్లే నేను తెవికీలో కృషి చేయగలుగుతున్నాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:10, 23 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== తెవికీలో మీ కృషికి ==
{| cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;10%&quot; style=&quot;float: center;border: 1px solid #8888aa; background: #FFDFBF; padding: 5px; font-size: 75%; margin: 0 15px 0 15px;&quot;
|-
| [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif]]
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారు తెవికీలో చేస్తున్న కృషిను అభినందిస్తూ చదువరి చదివిస్తున్న తార - [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt;
|}

==వికీ సంవత్సరం ఐడియాకి ఓ పతకం ==
{| cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;10%&quot; style=&quot;float: center;border: 1px solid #8888aa; background: #FFDFBF; padding: 5px; font-size: 75%; margin: 0 15px 0 15px;&quot;
|-
| [[File:Brilliant Idea Barnstar Hires.png|thumb]]
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారు వంద వికీరోజులైనా, మరేదైనా ఎవరికో వచ్చిన ఆలోచన, దాన్ని ప్రయోగంలో పెట్టి చేసిన గట్టి ప్రయత్నం వల్లనే మనదాకా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఇవాళ మీరు తలపెట్టిన వికీ వత్సరం ఆలోచన సాహసోపేతమే కాక వినూత్నం, ఇదీ అలానే ప్రపంచవ్యాప్తమై మిమ్మల్ని అనుసరించే ఎందరో వెంట నడవాలని ఆశిస్తూ మీకు ఈ వాట్ ఎన్ ఐడియా సర్జీ పతకం. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:44, 25 డిసెంబరు 2016 (UTC)
|}
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు...--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:14, 23 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
==కొన్ని సూచనలు==
వికీ వందరోజుల కార్యక్రమాన్ని విజయవంతంగా చేపట్టినందుకు శుభాకాంక్షలు. అలాగే వికీ వత్సర కార్యక్రమాన్ని భుజాలపైకి ఎత్తుకున్నందుకు అభినందనలు. మీరు రాసిన/ రాస్తున్న కొన్ని వ్యాసాలను చూశాను. సమయాభావం వలన మీరు కొన్ని ఆంగ్ల పదాలు ఎక్కువగా వాడటం గమనించాను. అలాగే వ్యక్తులను ఎక్కువగా బహువచనంలో సంబోధిస్తూ రాస్తున్నారు. ఈ రెండు విషయాలపై దృష్టి పెట్టగలరని మనవి. మీరు రాస్తున్న వ్యాసాలు మరింత మందికి చేరువ కావాలని ఆశిస్తున్నాను.&lt;br /&gt;

మిత్రుడు,&lt;br /&gt;
సుల్తాన్ ఖాదర్.
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు. వ్యక్తుల గురించి రాసేప్పుడు ఏకవచనంలో కాకుండా బహువచనంలో సంబోధిస్తూ రాస్తేనే బాగుంటుందని అలా చేశాను. మీరన్నట్టుగానే, నాకున్న వివిధ పనుల వల్ల దొరికిన కాస్త సమయంలోనే వికీ వ్యాసం రాస్తున్నాను. మీ సూచనలను తప్పకుండా పాటిస్తూ, ఇకపై అలా జరగకుండా చూస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:14, 7 మార్చి 2017 (UTC)

==వర్గం:విజయ నరేష్ నటించిన చిత్రాలు ==
'''వర్గం:నరేష్ నటించిన చిత్రాలు ''' ని  '''వర్గం:విజయ నరేష్ నటించిన చిత్రాలు '''  కి తరలించాను. నరేష్ అసలుపేరు విజయనరేష్ కావున ఈ దిద్దుబాటు. మీ లింకులను సరిచేయగలరు.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 13:12, 19 జూన్ 2017 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు... తప్పకుండా సరిచేస్తాను...--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:44, 20 జూన్ 2017 (UTC)

== ఏడాది పాటు రోజుకో వ్యాసం ==
[[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, ఏడాది పాటు రోజుకో వ్యాసం రాయడమనేది ఒక అద్భుతం. ఇది సాధించినందుకు మీకు శతసహస్రాభినందనలు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:18, 14 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. సముదాయ సభ్యుల ప్రొత్సాహం నన్ను వికీవత్సరం రాసేలా చేసింది. తెవికీ ప్రచారానికి నావంతు బాధ్యతను నిర్వహిస్తున్నాను. అందరికి ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:30, 14 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)

== మనం చర్చించిన మూలాలు ==

# తెలంగాణలో జాతీయోద్యమాలు - [[దేవులపల్లి రామానుజరావు]]
# తెలంగాణ సాయుధ పోరాట చరిత్ర 1 సంపుటం - [[దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]
ప్రణయ్ గారూ, ఈరోజు మనం చర్చించుకున్న మూలాల వివరాలు ఇవిగో ఇక్కడ. గుర్తుకోసం రాస్తున్నాను, గమనించగలరు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:01, 15 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)

== ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలకు తెలుగు వికీపీడియన్లకు విశేష ఆహ్వానం ==

అందరకి నమస్కారం. [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]], తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమి నిర్వహణలో 2017, డిసెంబర్ 15 నుంచి 19 వరకు ఐదురోజులపాటు [[హైదరాబాద్]] [[ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు - 2017]] నిర్వహించబోతున్న విషయం అందరికి తెలిసిందే. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల్లో తెలుగుకు సంబంధించిన నూతన విధానాలగురించి ఎలాంటి చర్చించడంకోసం డిజిటల్ మీడియా డైరెక్టర్ కొణతం దిలీప్ గారి ఆహ్వానంమేరకు [[వాడుకరి:Veeven|వీవెన్]] గారు, [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]] గారు, [[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] గారు, నేను, ([[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు చరవాణి ద్వారా) ఈరోజు ఉదయం దిలీప్ గారి ఛాంబర్లో సమావేశమవ్వడం జరిగింది. అందులో భాగంగా తెలుగు వికీపీడియన్లకు ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో పాల్గొనడానికి విశేష ఆహ్వానం ఉంటే బాగుంటుందని కోరడం జరిగింది. దానికి దిలీప్ గారు ఆమోదం తెలిపి 25మంది తెలుగు వికీపీడియన్ల జాబితాను పంపించమని చెప్పారు. అలాగే ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల చర్చలలో పాల్గొని ఆ విషయాలు కూడా తెలుగు వికీపీడియాలో పొందుపరచవచ్చని సూచించారు. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:28, 5 డిసెంబరు 2017 (UTC)

===ప్రత్యేకమైన కృషికి ఓ ప్రత్యేకమైన పతకం===
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Surreal Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''ప్రత్యేక కృషి పతకం'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | Pranayraj1985 గారూ 100WikiDays ఛాలెంజిని వికీవత్సరంగా విస్తరించి, ప్రపంచంలోనే వికీవత్సరం బ్యానర్ కింద ఏడాది పొడవునా రోజుకొక వ్యాసం రాసిన తొలి వికీపీడియన్ గానూ, మీ పెళ్ళి జరిగిన రోజున కూడా ఓ వ్యాసం రాసిన ఘనతకు ఉపరాష్ట్రపతి ప్రశసంసలను అందుకున్నందుకు, ఆపైన అదే పోటీని 500 రోజులకు, వెయ్యిరోజులకు తీసుకుపోతూ విభిన్నమైన, విశిష్టమైన కృషిచేస్తున్నందుకు మీకు ఈ విశిష్ట పతకం. వీటితో పాటు వికీపీడియా కార్యకలాపాల నిర్వహణలోనూ, ప్రభుత్వాలు, సంస్థలతో వికీపీడియన్ల చర్చల్లో స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన అభివృద్ధికి అనుకూలంగా విధాన నిర్ణయాల కోసం కృషిచేయడంలోనూ మీరు చేస్తున్న కృషి ఈ పతకానికి వన్నె తెస్తుందని నమ్ముతూ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:15, 3 జనవరి 2018 (UTC)
|}

==ప్రత్యేకమైన కృషికి అభినందనలు==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Balloons-aj.svg|150px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''ప్రత్యేక కృషికి అభినందనలు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ ఏకధాటిగా 500 రోజులు రోజుకొక వ్యాసం చొప్పున 500 వ్యాసాలను వ్రాసి తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి పాటుపడుతున్న మీ కృషిని అభినందిస్తున్నాను.--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 16:35, 20 జనవరి 2018 (UTC)
|}

Dear Pranayraj1985! Can you make an article about Telugu-language film [[Okka Kshanam]] and find poster? Thank you! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/178.66.105.28|178.66.105.28]] 17:00, 2 మార్చి 2018 (UTC)
----
== ప్రాజెక్టు టైగర్‌లో కొత్త వ్యాసాలొచ్చాయి! ==
[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ! నమస్తే. ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీలోకి కొత్త వ్యాసాలు వచ్చిచేరాయి. అవి కూడా మన సముదాయ సభ్యులు కోరుకోగా, జ్యూరీ పలు ప్రాతిపదికలు ఏర్పరుచుకుని రూపొందించినవి. &lt;br&gt;
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీ/అంశాలు/స్థానిక ప్రాధాన్యత కల అంశాలు|స్థానిక ప్రాధాన్యత కల అంశాల జాబితాలో]] మహిళల గురించి వ్యాసాలు, జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిల్లో ప్రఖ్యాతులైన మహిళలు,  తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో ప్రసిద్ధులైన కొందరు మహిళలు, తిరుమల-తిరుపతి దేవస్థానాలకు సంబంధించిన అంశాలు, సింధులోయ నాగరికత విశేషాలు, ప్రాచీన-మధ్యయుగ భారతీయ సామ్రాజ్యాలు, జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల్లో ఉత్తమ తెలుగు చిత్రాలుగా ఎంపికైన సినిమాలు, ఆస్కార్ నామినేషన్ పొందిన, ప్రపంచ వేదికలపై సత్తాచాటిన భారతీయ చలనచిత్రాలు, భారత సైనిక దళాలు, క్షిపణులు, భారతదేశం-విదేశీ సంబంధాలు, సంస్కృత-తెలుగు సాహిత్య రచనలు, రచయితలు, భారతీయ రైల్వేలు, వంటకాలు వంటివి వీటిలో కొన్ని. ఇక [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీ/అంశాలు#జాతీయ ప్రాధాన్యత కల అంశాలు|జాతీయ ప్రాధాన్యత కల అంశాల]]లో రసాయన మూలకాలు, లోహాలు, ఖనిజాలు వగైరా విజ్ఞాన శాస్త్ర అంశాలు, అన్ని దేశాలు, అన్ని నదులు, యుద్ధాలు-పోరాటాలు వంటి భౌగోళిక, చారిత్రక అంశాలు, భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు, అన్ని అధికారిక భాషలు, జాతీయ ప్రాధాన్యత కల సంస్థలు, ప్రధానులు, రాష్ట్రపతులు, జ్ఞానపీఠ్, సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు, అనేక సంస్థలు, విమానాశ్రయాలు, జాతీయ రహదారులు, డ్యాములు, వగైరా ఎన్నో భారతదేశ వ్యాప్తంగా ముఖ్యమైన అంశాలూ ఉన్నాయి. ఇక అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అన్ని వికీపీడియాల్లోనూ ఉండవలసిన పదివేల వ్యాసాల జాబితా భౌగోళికం నుంచి మతం వరకూ, వ్యక్తుల నుంచి విజ్ఞాన శాస్త్రాల వరకూ అనేక విభాగాలతో పదివేల వ్యాసాలతో ఉండనే ఉంది.&lt;br&gt;
ఇవి మీ ఆసక్తులకు సరిపడే అంశాలు కలిగివున్నాయని ఆశిస్తున్నాం. దయచేసి ఈ జాబితాల్లోంచి మీకు నచ్చిన వ్యాసాలను ఎంపికచేసుకుని అభివృద్ధి చేయండి. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:21, 7 మే 2018 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. తప్పకుండా చేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:58, 7 మే 2018 (UTC)

== ఒక పేజీని ఎన్ని భాషలలో, ఎన్నిసార్లు చూశారో తెలుసుకునే టూల్ ==

ల్యాంగ్-వివ్స్ అనాలసిస్ టూల్, [https://tools.wmflabs.org/langviews/]. ఉదాహరణకు [[భారత దేశం]] [https://tools.wmflabs.org/langviews/?project=en.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;range=latest-30&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;page=India].--[[వాడుకరి:IM3847|IM3847]] ([[వాడుకరి చర్చ:IM3847|చర్చ]]) 02:29, 3 జూలై 2018 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:IM3847|IM3847]].--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:46, 3 జూలై 2018 (UTC)
== భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ వ్యాసాల్లో చేయదగ్గ మార్పులు ==
భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్‌లో పాల్గొంటున్నందుకు అభినందనలు, శుభాకాంక్షలు. ఈ ఎడిటథాన్ ద్వారా మరింత కృషి జరిగేందుకు వీలుగా కొన్ని పనులు చేశాను. అవేమిటో రాస్తున్నాను, మీ కృషిలో ఉపయోగపడతాయేమో పరిశీలించండి, ఇప్పటికే ఆంగ్లంలో ఉన్న భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ వ్యాసాలు జాబితా వేయడం కాకుండా చేసినవి:
# [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#వనరులు|వనరులు]]: రాయడానికి అవసరమైన వనరులు కొన్ని అంతర్జాలంలో అందుబాటులో ఉన్న మేరకు జాబితా వేశాం. దీనిని ఉపయోగించుకుని వ్యాసాల్లో సమాచారం చేర్చవచ్చు. అలానే మీకు ఏదైనా మంచి వనరులు తెలిస్తే (భాషల వారీగా రాయండి, ఆంగ్లం విడిగా ఓ ఉపవిభాగంలో) అక్కడ చేర్చవచ్చు.
# [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#చేయదగ్గ_పనులు|చేయదగ్గ పనులు]]: భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం వర్గానికి చెందిన వ్యాసాల్లో మొలకలు, విస్తరించదగ్గ వ్యాసాలు, కామన్సులో బొమ్మలు ఉండి ఇక్కడ బొమ్మలు లేని వ్యాసాలు ఇలా జాబితా వేసుకుంటూ వెళ్తున్నాం. మీకు వీటిలో ఏదైనా ఒక అంశాన్ని అభివృద్ధి చేసే ఆసక్తి ఉంటే అది తీసుకుని నాణ్యత మెరుగుపరచవచ్చు.
ధన్యవాదాలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:03, 14 ఆగస్టు 2018 (UTC)
:: ధన్యాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. మీ సూచనలతో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్‌లో మరింత కృషి చేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:36, 14 ఆగస్టు 2018 (UTC)
== భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా వికీడేటా లేబులథాన్ ==
భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు. ఈ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా తెలుగు సహా వివిధ భారతీయ భాషల వికీమీడియా సముదాయాల్లో ఎడిటథాన్ నిర్వహిస్తున్నట్టే వికీడేటాలో వికీప్రాజెక్టు ఇండియా వారు భారతదేశానికి సంబంధించిన లేబులథాన్ నిర్వహిస్తున్నారు. ఆ పేజీ ఇదిగో [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/Indian Independence Day 2018|ఇక్కడ]] చూడవచ్చు. సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు, భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం, భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, వగైరా కేటగిరీలకు చెందిన లేబుళ్ళు, డిస్క్రిప్షన్లు వివిధ భారతీయ భాషల్లో చేరుస్తున్నారు. ఒక సారి సదరు పేజీ సందర్శించి, ఆసక్తి మేరకు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. అదే నేపథ్యంలో మన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్]] పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#చేయదగ్గ_పనులు|చేయదగ్గ పనులు ఉప విభాగంలో]] వికీడేటా ఐటంలో వివరణ (డిస్క్రిప్షన్) లేనివి, తెలుగులో స్వాతంత్ర్యోద్యమం గురించి ఉన్నవీ వ్యాసాలు, వాటి వికీడేటా ఐటంలు జాబితా వేశాను. వికీడేటా పేజీలో పేరు నమోదుచేసుకుని, నేను అందించిన పట్టిక ఉపయోగించి కృషి ప్రారంభించవచ్చు.--[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:46, 15 ఆగస్టు 2018 (UTC)

==Great work on [[మహమ్మద్ మియా మన్సూర్ అన్సారీ]]==
Many Thanks for working on [[మహమ్మద్ మియా మన్సూర్ అన్సారీ]] article. 
plz if yo could translate the '''[[Silk Letter Movement]]''' article to your sweet Mothertoungue!? i will be thankful to you. respect --[[వాడుకరి:عثمان منصور انصاري|عثمان منصور انصاري]] ([[వాడుకరి చర్చ:عثمان منصور انصاري|చర్చ]]) 18:20, 30 ఆగస్టు 2018 (UTC)
: Thanks  [[వాడుకరి:عثمان منصور انصاري|عثمان منصور انصاري]] Bhai. i will do.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:25, 30 ఆగస్టు 2018 (UTC)
==మీ కృషి==
మీ కృషి అభినందనీయం. ప్రచార యావ కొంచెం తగ్గించుకుంటే ఇంకా బాగా పేరు వస్తుంది. ఆలోచించుకోండి.---రాముడు
==ఆన్ లైన్ తరగతి ==
ఆన్ లైన్ తరగతి 10 ఫిబ్రవరి ఉదయం 10.30 నుంచి 12 వరకు జరగనుంది. గమనించగలరు. మిగిలిన వివరాలు రేపు తెలియజేయగలను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:17, 8 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
== మొదటి ఆన్ లైన్ తరగతి: శుద్ధి చేయాల్సిన వ్యాసం ==
మొదటి ఆన్ లైన్ తరగతిలో 2019 ఫిబ్రవరి 10 తేదీన మీరు పాల్గొన్నందుకు ముందస్తుగా అభినందనలు. అప్పుడు నిర్ణయించుకునన్న విధంగా [[జమలాపురం కేశవరావు]] వ్యాసాన్ని పరిశీలించి, దిద్దమని సూచిస్తున్నాను. ప్రధానంగా [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం]], [[వికీపీడియా:మౌలిక పరిశోధనలు నిషిద్ధం]] అన్న రెండు సూత్రాలను ఈ వ్యాసంలోని ప్రతీ వాక్యంలోనూ ఎలా ప్రతిఫలిస్తున్నాయో పరిశీలించండి. సరిగా లేనిచోట్ల మీరే సరిదిద్దండి. ఆపైన పూర్తయ్యాకా నన్ను పింగ్ చేస్తూ [[చర్చ:జమలాపురం కేశవరావు]] పేజీలో కానీ, ఇక్కడే కానీ రాస్తే నేను పున:పరిశీలన చేసి మీకు సహాయం అందిస్తాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:06, 12 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
: [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు ధన్యవాదాలు--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:53, 12 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
=== తర్వాతి టాస్కు ===
నమస్తే, ఆన్ లైన్ తరగతుల్లో పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇటీవలి తరగతిలో మనం చర్చించుకున్న [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం|వ్యాస పరిచయం]] ఎలావుండాలి, బహువచనం (చేశారు అన్నది చేశాడు, ఆయన అన్నది అతను, వగైరా) అన్న రెండు శైలీ పరమైన అంశాలు ఎలా ఉన్నాయన్నది మీకు ఇంతకుముందు ఇచ్చిన వ్యాసాల్లోనే పరిశీలించి, సరిగా లేకపోతే వీలువెంబడి మార్చి 24 నాటికి దిద్దగలరు. ధన్యవాదాలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:51, 6 మార్చి 2019 (UTC)

== సమాచారపెట్టెకు సంబంధించి ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, మీరు కింది పేజీల్లో పెట్టిన సమాచారపెట్టెలు వ్యాస విషయానికి సంబంధించినవిగా తోచడం లేదు, పరిశీలించండి. మీకూ అలాగే అనిపిస్తే సరైన సమాచార పెట్టెను చేర్చండి.
[[ఫైబర్‌ గ్రిడ్‌ పథకం]], [[చేనేత లక్ష్మి పథకం]], [[తెలంగాణకు హరితహారం]], [[తెలంగాణ ఆసరా ఫింఛను పథకం]], [[తెలంగాణ పల్లె ప్రగతి పథకం]], [[తెలంగాణ గ్రామజ్యోతి పథకం]], [[షాదీ ముబారక్ పథకం]], [[అమ్మఒడి మరియు కె.సి.ఆర్‌. కిట్‌ పథకం]], [[మన ఊరు - మన ప్రణాళిక (పథకం)]], [[ఆరోగ్య లక్ష్మి పథకం]], [[టీఎస్ ఐపాస్‌]], [[మిషన్ కాకతీయ]], [[మిషన్ భగీరథ]], [[కళ్యాణలక్ష్మి పథకం]]
అలాగే [[వాడుకరి:Ajaybanbi]] గారు [[రైతుబంధు పథకం]], [[కంటి వెలుగు]] పేజీల్లోను, [[వాడుకరి:Arkumar 147]] గారు [[తెలంగాణ ప్రభుత్వ పథకాలు]] పేజీలోనూ ఈ మూసను పెట్టారు. అవి కూడా పరిశీలించగలరు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:54, 15 మార్చి 2019 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు... తప్పకుండా సరిచేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:56, 15 మార్చి 2019 (UTC)

== సముచిత వినియోగం హేతువు లేని బొమ్మలు ==

ప్రణయ్ రాజ్  గారికి, మీరు చేర్చిన చాలా బొమ్మలకు సముచిత వినియోగం హేతువు లేనట్లుగా గమనించాను. వాటికి సరియైన మూలం వివరాలతో సముచిత వినియోగం హేతువు చేర్చాలి. ఇకముందు చేర్చే బొమ్మలకు సరియైన సముచిత వినియోగం హేతువు చేర్చుతూ, ఇప్పటివరకు చేర్చిన 1000 పైగా బొమ్మలకు కూడా వీలు వెంబడి చేర్చండి. మీ పని స్థితిని తాజా చేయటానికి వీలుగా [[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985/20190406 వరకు సముచిత వినియోగం హేతువు లేని బొమ్మలు|జాబితా]] చేర్చాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:36, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
:ఉదాహరణ మూసకు [[:దస్త్రం:Kannada Swayam Bodhini.jpg]] చూడండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:07, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
:: అలాగే [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు...&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:30, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు... మీరు ఇచ్చిన [[:దస్త్రం:Kannada Swayam Bodhini.jpg]] ను అనుసరించి నేను ఎక్కించిన  పుస్తక ముఖచిత్రాలకు సంబంధించిన బొమ్మలకు సారాంశం,  లైసెన్సింగ్ వివరాలు పొందుపరచాను. అలాగే సినిమా పోస్టర్, వ్యక్తులు, భవనాలు, కార్యక్రమాలు, లోగోలు, కోటలు, జలపాతాలు, అవార్డులు  వంటి వాటికి సంబంధించిన ఉదహరణలు కూడా  అందించగలరు. ధన్యవాదాలు--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:17, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

== మీ మార్పులు - నాణ్యత ==

@[[User:Pranayraj1985]] గారికి, మీ మార్పులు కొన్నింటిన పరిశీలించిన మీదట, కొన్ని మార్పులు నాణ్యత కొరవడుతున్నట్లనిపిస్తున్నది.  మూలం చేర్చినప్పుడు. మూలంలో మరింత విస్తారమైన  వివరం వుండాలి. మీరు చేర్చిన  మూలాలలో కొన్ని అలాలేవు. ఉదా:[[ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం]] లో నవతెలంగాణ లింకులో పెద్ద వివరమేమి లేదు. దానివలన వికీపీడియాకు ఉపయోగం లేదు, నవతెలంగాణ కు ప్రచారంగానే పనికొస్తుంది. అలాగే  కొన్ని వ్యాసాలు ([https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%9A_%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&amp;oldid=2633955 ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం (చర్చనాటిరూపం శాశ్వతలింకు)]], [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%97%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BF,_%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81&amp;oldid=2632563 పత్తర్‌గట్టి, హైదరాబాదు (చర్చనాటి రూపం శాశ్వతలింకు)]) చాలా క్లుప్తంగా వుంటే leader లో తరువాత పేరాలో అదే విషయం పునరుక్తి అవుతూ, నాణ్యతని దెబ్బతీస్తున్నాయి.  రాశి కంటే వాసి ముఖ్యమన్న నానుడి తెలుగు వికీపీడియాకు కూడా వర్తిస్తుంది. కనుక మీ మార్పులు తెలుగువికీపీడియా నాణ్యతని దెబ్బతీయకుండా వుండేందుకు ప్రయత్నించమని మనవి. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:48, 11 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు మీరు చెప్పింది బాగుంది. కానీ, ఒక వ్యాసానికి సంబంధించి ఒకే మూలం నుండి మొత్తం వ్యాస సమాచారం దొరకదు. ''నవతెలంగాణ లింకులో పెద్ద వివరమేమి లేదు'' అన్నారు, కానీ అక్కడ నేను ''హోమియోపతి పితామహుడు డాక్టర్ శామ్యూల్ హానిమెన్ జయంతి సందర్భంగా సోమవారం ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం నిర్వహించనున్నారు'' అనే వాక్యాన్ని వాడుకొని దానికి సంబంధించిన మూలంగా దాన్ని ఇచ్చాను. మరో మాటలో ''చాలా క్లుప్తంగా వుంటే leader లో తరువాత పేరాలో అదే విషయం పునరుక్తి అవుతూ, నాణ్యతని దెబ్బతీస్తున్నాయి'' అన్నారు. [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం]] ప్రకారం చూసినా, మంచి వ్యాసాలు పరిశీలించినా నేను చేసింది సరైనదని తెలుతోంది. మొత్తం వ్యాసాన్ని వ్యాస పరిచయంలో క్లుప్తంగా రాస్తారన్న విషయం మీకు ఉంటుందని అనుకుంటున్నాను. వికీ మార్గదర్శకాలను అనసరించే నేను వ్యాసాలను రాస్తున్నాను. దీనిని బట్టి చూస్తే మీ సమస్య నా వ్యాసరచనపై కాదు వికీవ్యాస శైలిపై అనిపిస్తుంది. కాబట్టి, ఈ విషయం గురించి వికీవ్యాస శైలిలోనే చర్చించగలరు. ఇదంతా చూసాక నన్ను నేను పునః పరిశీలించుకున్నాను. నా వ్యాసాలు తెవికీ నాణ్యత దెబ్బతీస్తున్నాయని ఏ కోశాన అనిపించట్లేదు, పైపెచ్చు మీ ఉదాహరణే చూసినా నేను మార్గదర్శకాలు, విధానాలు అనుసరిస్తున్నానని తెలుస్తోంది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:37, 11 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]]గారికి, మీరు విషయానికి సంబంధించి మూలాలను చేరుస్తున్నది మెచ్చుకోదగినదే. నేను చెప్పేదేంటంటే మూలాలను ఎంచుకొనేటప్పుడు మంచి విలువైన మూలాలు వాడితే వికీపీడియా వాడుకరులు మరింత సమాచారం పొందగలుగుతారు. హోమియోపతి దినోత్సవం గురించి మరింత వివరము వున్న  విలువైన మూలం కోసం వెదకటం, దొరకనపుడు  ఆ దినోత్సవ విషయాలు పత్రికలలో సమగ్రంగా ప్రచురించేదాకా ఆగడం చేయవచ్చు. ఒకవేళ తెలుగులో దొరకకపోతే ఆంగ్ల మూలాలు పరిమితంగా వాడవచ్చు.   ఇక వ్యాసాలు ప్రారంభించేటప్పుడు  వివరం సరిపోయినంత లేనపుడు వాటిని ఒకటి రెండు పేరాలలోనే వుంచితే బాగుంటుంది. వివరం పెరిగిన తరువాత  ఇంకా శీర్షికలు చేర్చి పరిచయ పేరాలోని లింకులను ఇతర  చోట్లకు మార్చాలి. లేకపోతే మొలక వ్యాసాల్లో ఎక్కువ శీర్షికలు ప్రారంభంలోనే పెట్టి  పరిచయంలో, తరువాతి శీర్షికలలో అదే విషయం రాసుకుంటూ పోతే వ్యాసం ఎబ్బెట్టుగా తయారవుతుంది. ఉపమానం చెప్పాలంటే మన తెలుగు టీవీ చానళ్లు బ్రేకింగ్ న్యూస్ అని పదే పదే ఫ్లాష్ చేయటం లాంటిదవుతుంది. అది సగటు వారిని విసిగిస్తుంది.  నా విమర్శలో అంతరార్ధం ఈ వ్యాఖ్యతో మీకు అర్ధమైందని భావిస్తాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:01, 12 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

:::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారికి...&lt;br&gt;
:::1. నమస్తే తెలంగాణ అన్నది గాసిప్స్ రాసుకుని బతికే పత్రిక కాదు. నేను మూలంగా ఇచ్చిన వ్యాసంలో నేను చెప్పిన అంశం ఉంది. పూర్తి స్థాయి వ్యాసాలనే మూలాలుగా ఇవ్వాలన్న మీ అవగాహన సరికాదని తెవికీలో మంచి వ్యాసాలు, ఆంగ్ల వికీలో విశేష వ్యాసాలు వేటిని చదివిన తెలుస్తుంది.
:::2. వ్యాస శైలికి సంబంధించి నేను ప్రస్తావించిన [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం]] పేజీ మీరు చూసినట్టు లేదు. చూసివుంటే, నా అవగాహన సరైనదని మీకు తెలిసేది. వ్యాస నిర్మాణం ఎలా ఉండాలో చెప్పిన శైలి పేజీని అనుసరించి రాస్తున్నాను, ఇష్టం వచ్చినట్టు రాయట్లేదు.
:::అంతేకాకుండా వ్యాస రచనపై మీరు చెప్పే వ్యాఖ్యానాలు ఆ పేజీలోని శైలికి అనుగుణంగా లేవు కాబట్టి మీతో నేను ఏకీభవించలేను.
:::కాబట్టి...&lt;br&gt;
:::1. పాలసీ చర్చ: ఒకవేళ మీరు ఈ విధమైన ప్రతిపాదనలు చేయాలనుకుంటే పాలసీ పేజీకి వెళ్ళి అక్కడ ప్రతిపాదించగలరు. సమూహం చర్చించి మీ ప్రతిపాదనలను ఆమోదిస్తే నాతోపాటు సమూహ సభ్యులందరం కూడా దాన్ని పాటిస్తాము.
:::2. నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు: వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు, నియమాలకు విరుద్దంగా నా వ్యాస రచన ఉందని, మీరు చెప్పినా నేను వినడంలేదని మీరు భావిస్తే నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డులో రాయండి. నేను కూడా నా వాదన అక్కడ వినిపిస్తాను. సముదాయం కూడా చర్చిస్తుంది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:18, 14 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::::@ [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారికి, నేను చెప్పాల్సినది నేను ఇంకా  సరిగా వివరించలేకపోయననుకుంటున్నాను.ఇంకొక ప్రయత్నం చేస్తాను. నేను నమస్తే తెలంగాణా విశ్వసనీయతని ప్రశ్నించలేదు. మీరు చేర్చిన మూలం రెండు మూడు వాక్యాల పరిమాణమైనందున అటువంటివి  వాడటం నాణ్యతకు లేక తెవికీ చదువరులకు తెవికీ విలువని పెంచడానికి  దోహదపడదంటున్నాను.  ఇక రెండో సంగతి కొస్తే  మీరు ప్రస్తావించినది, 10 సంవత్సరాల పైగా వికీకు కృషిచేస్తున్న నాకు తెలియనిది కాదు. కాకపోతే ఆ ప్రస్తావన అభివృద్ధి చెందిన వ్యాసాలకు సంబంధించినది. మొలకలు లేక మొలకలుగా పరిగణించబడే వ్యాసాలకు వర్తించదు. ఒకవేళ వర్తించదలిస్తే తెవికీ నాణ్యతకు దోహదపడదని నా అభిప్రాయం. మొలకలను మీరు విస్తారంగా అభివృద్ధిచేస్తుంటే, లేక ఇతరులు కూడా అభివృద్ధికి సహకరిస్తే, త్వరలోనే నాణ్యత మెరుగవుతుంది. అప్పుడు నేను చెప్పిన రెండో సంగతి ఎటూ అన్వయించదు. నా అనుభవంలో సాధారణంగా ఒక లక్ష్యం (నాణ్యత వివరం లేకుండా) ఏర్పరచుకున్నప్పుడు, నాణ్యత దెబ్బతినే అవకాశం వుంటుంది. మీకు వికీలో రోజుకొక వ్యాసం వ్రాసే లక్ష్యాలు  వున్నదని నేను గమనించినందున, నాణ్యత గురించి నా అనుభవం తెలియపరచాను. మీరు అటువంటి వ్యాసాల  నాణ్యత గురించి పదిమందితో    చర్చించండి.  అందరి స్పందనలు గమనించినమీదట, మీ వ్యాసాల రచనలో ఏవైనా మార్పులు చేయదలచుకుంటే చేయవచ్చు. ధన్యవాదాలు --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:05, 16 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

== The Mystery of the third planet ==

ప్రియమైన Pranayraj1985! మీరు తెలుగులో ది మూన్ ఆఫ్ ది థర్డ్ గ్రహం గురించి రష్యన్ చిత్రం గురించి వ్యాసం చేయవచ్చా ([[:en:The Mystery of the Third Planet]]? నేను మీకు సహాయం చేయగలను మరియు నేను కృతజ్ఞతలు ఇస్తాను! ధన్యవాదాలు! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.159.228|217.66.159.228]] 15:01, 2 మే 2019 (UTC)
: తప్పకుండా చేస్తాను, ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:51, 2 మే 2019 (UTC)
::ప్రియమైన Pranayraj1985! దయచెసి నాకు సహయమ్ చెయ్యి! నా వ్యాసం పేలవమైన అనువాద కారణంగా  [[ది మూడో ప్లానెట్ మిస్టరీ]] ([[:en:The Mystery of the Third Planet]]? తొలగించబడింది, మీరు ఒక కథనాన్ని తయారు చేసి పోస్టర్ను కనుగొనగలనా? ధన్యవాదాలు! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/178.71.217.163|178.71.217.163]] 16:45, 4 మే 2019 (UTC)

== నర్రా ప్రవీణ్ రెడ్డి ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారూ, నర్రా ప్రవీణ్ రెడ్డి పేరుతో ఒక పేజీని అజ్ఞాత సృష్టిస్తున్నారు. విషయ ప్రాముఖ్యత సందేహాస్పదం కావడం వలన, సృష్టిస్తున్నది అజ్ఞాత కావడం వలనా దాన్ని రెండు సార్లు తొలగించాను. ప్రస్తుతం సంరక్షణలో ఉంచాను. మీరు తెలంగాణ సాహితీకారుల వ్యాసాలు రాస్తూ ఉన్నారు కాబట్టి, విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్ధారించి సముచితమనుకుంటే పేజీని సృష్టించగలరు / లేదా వేరే ఎవరైనా సృష్టిస్తే పరిశీలించగలరు. ధన్యవాదాలతో..__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:05, 9 మే 2019 (UTC)
: అలాగే [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. నేను పరిశీలిస్తాను. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:42, 9 మే 2019 (UTC)
==ఉత్సవ్ (1984 సినిమా)==

Thank you for writing article about Utsav Film Pranay Raj Garu.. your Talk page is not allowing me to type in Telugu. hence writing in English.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూన్ 2019 (UTC)
: మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:26, 28 జూన్ 2019 (UTC)

== FUW వాడకుండా ఎక్కింపులు ==

ప్రణయరాజ్ గారికి, మీరు ఇటీవల FUW వాడకుండా [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B3%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE?limit=50&amp;user=Pranayraj1985 బొమ్మలు] ఎక్కించుతున్నట్లు గమనించాను. మీకేమైనా సమస్య ఎదురైందా?  అది వాడకబోతే  ముఖ్యమైన సమాచారం  బొమ్మ పేజీలో చేరదు తరువాత దానిని నిర్వహించటం కష్టం. దయచేసి ఇప్పటికే ఎక్కించినవాటికి fair use summaries చేర్చండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:45, 26 ఆగస్టు 2019 (UTC)
:అవునండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు. వ్యక్తులు, కట్టడాలు, సినిమా పోస్టర్లు, లోగోలు, పుస్తకాలకు సంబంధించిన ఫోటోలను సాదా ఫారము ద్వారా ఎక్కించుటకు కావలసిన సారాంశాలు, లైసెన్సింగ్ వివరాలను నాకు అందించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:47, 26 ఆగస్టు 2019 (UTC)
::[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారికి, నేను ఇంతకు ముందు చెప్పాను అనుకున్నాను.  తెలుగులో ఇప్పటికే  అలాంటి వాటికి సముచిత వినియోగ హేతువు వుంటే వాటిని చూసి ([[ప్రత్యేక:ఫైళ్లజాబితా/Arjunaraoc| ఉదా: నా బొమ్మలు]]),  లేక  ఆంగ్ల వికీలో సంబంధించిన  సముచిత వినియోగ సారాంశాలు  చూసి తెలుగులో తగు మార్పులు చేసి వాడండి.  మీరు చేయడం మొదలుపెడితే, సహసభ్యులు ఏదైనా సవరణలు అవసరమైతే చేస్తారు, లేక వ్యాఖ్యానిస్తారు. FUW ప్రారంభించక ముందు సముచిత వినియోగాలు సరిచేయడమే పెద్ద నిర్వహణ పని, FUW ప్రారంభించిన తరువాత కూడా ఎక్కించిన బొమ్మలకు  సముచిత వినియోగ సారాంశాలు సవరించాలంటే ఇంకా పెద్ద పని, వేరే వ్యక్తులు చేయటానికి చాలా కష్టం, తెలుగు వికీపీడియానాణ్యతగా చేయటానికి అడ్డంకి. మీ సహకారానికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:24, 27 ఆగస్టు 2019 (UTC)

== మీ కృషి ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, &quot;100 రోజుల్లో 100 వ్యాసాలు&quot; చాలా చిన్నదైపోయింది మీ ముందు. 365 రోజుల్లో 365 వ్యాసాలు అనే సవాలు కూడా ఎప్పుడో చిన్నబోయింది. 1000/1000 మెట్టు కూడా ఎక్కేసారేమో చూడాలి. ముఖ్య విశేషం ఏంటంటే.., సృష్టించిన వ్యాసాలను విస్తరించడం. మీరు రాసిన వ్యాసాలను ఆలస్యం చెయ్యకుండా మీరే విస్తరింపజేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు, అభినందనలు. ఈ బార్న్‌స్టార్‌ను స్వీకరించండి.
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; |  {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Writers Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Writer's barnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Writer's Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | రోజుకో వ్యాసం చొప్పున అసంఖ్యాకంగా రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలను ఆలస్యం చెయ్యకుండా మీరే విస్తరింపజేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. అభినందనలతో __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:41, 5 డిసెంబరు 2019 (UTC)
|}
: మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. 2019, డిసెంబరు 5వ తేది నాటికి 1185 రోజులు పూర్తయ్యాయి. రోజుకొక వ్యాసం రాస్తున్న క్రమంలో ఒక్కోసారి సమయం సరిపోకపోవడం వల్ల వ్యాసాన్ని పూర్తి చేయలేకపోతున్నాను. అయినాకాని, వాటిని ఒక్కొక్కటిగా పూర్తిచేస్తూ వస్తున్నాను. మీరు ఇచ్చిన బార్న్‌స్టార్‌కు నా కృతజ్ఞతలు, ఇది నా బాధ్యతను మరింతగా పెంచింది.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:06, 6 డిసెంబరు 2019 (UTC)

==నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985==
* [[వీడియో గేమ్]] - విస్తరించిన వ్యాసాన్ని తొలగించారు. మళ్ళీ సృష్టించి విస్తరించాను. మళ్ళీ తొలగించారు.
* [[సూసైడ్ నోట్]] - తొలగింపు మూసకు ముందే నాలుగు లైన్ల సమాచారం ఉంది, అయినా తొలగించారు, మళ్ళీ సృష్టించి విస్తరించాను, మళ్ళీ తొలగించారు.
* [[సమాధి]] - సమాధి వ్యాసంలో తక్కువ సమాచారం ఉందని నాకు సూచన వచ్చిన రోజునే దానిని నేను విస్తరించాను. అయినా తొలగించారు.
[[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 02:55, 10 మే 2020 (UTC)

:: దీనికి సంబంధించిన చర్చ రచ్చబండలోని [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985|నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985]] విభాగంలో జరిగింది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:38, 13 మే 2020 (UTC)
:: [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారూ,[[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారు, నమస్కారం, ప్రస్తుతం ఏ వ్యాసంను మొలక స్థాయి దాటించి వ్రాయగలనో లేదో నాకు తెలియదు, కావున ఏదైనా వ్యాసం తొలగిస్తే మొలక స్థాయి దాటించ గల వ్యాసాన్ని నేను ప్రారంభించాలనుకుంటే ఏమి చేయాలనేది నాకు తెలియదు కావున వివరిస్తే వికీ నియమాల ప్రకారం తొలగించిన వ్యాసాన్ని సృష్టిస్తాను. తొలగించబడిన వ్యాసాలను ఎలా ప్రారంభించాలో తెలిపే తెలుగు సమాచారం ఉన్న లింకు ఇస్తే అక్కడి నియమాల ప్రకారం మాత్రమే తొలగించబడిన వ్యాసాలను ప్రారంభిస్తాను. ఎవరికైనా వికీ నియమాలు తెలియకపోతే, ముఖ్యంగా నాకు వికీ నియమాలు తెలియనందున (నాకు నిజంగా తెలియదు) వికీ నిర్వాహకులైన మీకు వికీ నియమాలను వివరించవలసిన బాధ్యత వుంది. [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 06:54, 15 మే 2020 (UTC)
:::[[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] గారూ, మీకు నియమాలు తెలియక పోవడం ఏమిటి? మీరు తెలుగు వికీపీడియాలో  2011 అక్టోబరు 30 నుండి వ్యాసాలు రాయడం మొదలుపెట్టి 2314 వ్యాసాలను రాసారు. అన్ని వ్యాసాల సరాసరి పేజీ సైజు 1.32 కె.బి మాత్రమే. దీనిని బట్టి మీరు ఎన్ని వేల మొలక వ్యాసాలు సృష్టించారో తెలుస్తుంది. ఈ మొలక వ్యాసాల గూర్చి నియంత్రణ విధానం ఈ మొలక వ్యాసాలపైనే చర్చలో భాగంగా జరిగిందని మీకు తెలియదా? [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 18]] , [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 17]] లలో మీ వ్యాసాల గురించి విపరీతమైన చర్చ జరిగిందని మీకు తెలియదా? సీనియర్ వాడుకరులందరూ మీకు సలహాలు ఇవ్వలేదా? అన్నీ తెలిసి నియమాలు గురించి తెలియదంటున్నారు. ఏమనుకోవాలండీ. ఆ రచ్చబండ చర్చల మూలంగానే కదా ఈ మొలకల నియంత్రణ విధానం ప్రారంభమైంది. ఈ నియంత్రణ విధాన ఏర్పాటుకు  మూలమైనది మీ వ్యాసాలపై చర్చ కాదా? మీకు వ్యాసాలు ఎలా రాయాలో తెలియదంటే నమ్మమంటారా? అనేక మంది నిర్వాహకులు నిర్వాహణ మూసలు ఉంచినపుడు మీరేమి స్పందించడం లేదు. తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనాలని తెలియదా? నిర్వాహకుల కంటే ఎక్కువ నియమాలు తెలిసినవారు మీరు.  మీరు రాసిన వ్యాసాలను మొలక స్థాయి దాటించడమే కాకుండా అందులో మూలాలను చేర్చడం, వ్యాసంలోని వివిధ పదాలకు ఇతర వ్యాసాలకు లింకులు ఇవ్వడం. మీరు రాస్తున్న వ్యాసానికి ఇతర వ్యాసాలనుండి లింకు లుండాలని తెలియదా? పై రచ్చబండ లింకులలోని అంశాలను ఎవరైనా చదివితే వికీపీడియాలో మీకున్న పరిజ్ఞానం అర్థమవుతుంది. కనుక మీరు సృష్టించిన వ్యాసాల అభివృద్ధికి కృషి చేయగలరు. ఒక వ్యాసాన్ని మొలకలనియంత్రణ విధానాన్ని అడ్డు పెట్టుకొని విస్తరించడానికి సమాచారం ఉన్నా 2000 బైట్లకు చేర్చి వదిలేస్తున్నారు. వికీలో క్రియాశీలక సభ్యులు తక్కువగా ఉన్నందున మీ వ్యాసాలను ఎవరూ అభివృద్ధి చేయరు. మీరు రాసిన ఏకవాక్య మొలక వ్యాసాలు తొలగిస్తే మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఎవరైనా ముందుకు వస్తారు. మీకు వ్యాసకర్తగా ఉండాలనే కోరిక ఎలా ఉంటుందో నూతన సభ్యులకు కూడా అలానే ఉంటుంది. కనుక మీరు అభివృద్ధి చేయనిచో ఏక వాక్యాల వ్యాసాలు తొలగించబడతాయి. మీరు తొలగించకూడదని భావిస్తే మీరు ఆ వ్యాసాల చర్చా పేజీలో చర్చించండి.[[User:K.Venkataramana|&lt;span style=&quot;background:#cedff2;color:#11e&quot;&gt;''' కె.వెంకటరమణ '''&lt;/span&gt;]][[User talk:K.Venkataramana|&lt;span style=&quot;background:#cedff2;color:#11e&quot;&gt;(చర్చ)&lt;/span&gt;]] 07:19, 15 మే 2020 (UTC)

* [[చర్చ:డీవీడీ ప్లేయర్]] ను గమనించగలరు. [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 05:02, 18 మే 2020 (UTC)
:: వ్యాసాలను విస్తరిస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] గారు. వ్యాసాలు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేయబడింది కాబట్టి, ఆయా వ్యాసాల తొలగింపు ప్రతిపాదన పేజీలో వ్యాసాలను విస్తరణ చేసిన విషయం రాయండి. అప్పుడు నిర్వాహకులు వ్యాసాన్ని పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకుంటారు.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:25, 18 మే 2020 (UTC)

== పురాణపాత్రలకు తెలుగు మూలము ==

పురాణపాత్రల గురించి వ్యాసాలను తయారుచేస్తున్నందులకు ధన్యవాదాలు. ఈ లింకు [[పురాణనామచంద్రిక]] (మొదటి ముద్రణ 1879; ప్రస్తుత ముద్రణ: 1994) మీ వ్యాసాలకు తెలుగు మూలముగా ఉపయోగపడవచ్చును. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386291/mode/2up ఒకసారి చూడండి. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 08:04, 1 జూలై 2020 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]] సర్.--&lt;font color=&quot;Red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;2.5&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:20, 1 జూలై 2020 (UTC)

== 1400/1400 ==

క్రికెట్లో ఆల్‌రౌండర్లకు -100 వికెట్లు/1000 పరుగులు, 200 వికెట్లు/2000 పరుగులు, 300 వికెట్లు/3000 పరుగులు.. ఇలా ఒక రికార్డు ఉంటదనుకుంటాను. మీరు వికీలో 100 రోజులు/100 వ్యాసాలు అనే రికార్డును 1400/1400 దాకా తీసుకొచ్చారు. వ్యాసాన్ని సృష్టించడంతో సరిపెట్టెయ్యకుండా, దాన్ని మీ బాధ్యతగా విస్తరించడం మీ పనిలో ఉన్న విశిష్టత. (పుంఖానుపుంఖంగా మొలకలను సృష్టించి, బాధ్యతా రహితంగా గాలికి వదిలేసేవారు మిమ్మల్ని ఆదర్శంగా తీసుకుంటే వికీకి ఒక బరువు తగ్గుతుంది.) మీ కృషి కొనసాగి మీరు మరింత ఎత్తుకు ఎదగాలని కోరుకుంటున్నాను. అభినందనలు అందుకోండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:57, 13 జూలై 2020 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతోనే నేను ఇవన్నీ చేస్తున్నాను. తెవికీని తక్కువచేసి మాట్లాడే అవకాశం ఎవరికి ఇవ్వకూడదనేది నా ఉద్దేశ్యం.--&lt;font color=&quot;Red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;2.5&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:35, 14 జూలై 2020 (UTC)

== ఇష్క్ పేజీ ==

ఇష్క్ పేజీని విస్తరించారు గానీ మూస తీసెయ్యలేదు. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:31, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
: ఆరోజు మరికొంత సమాచారం చేర్చి మూస తీసేద్దాం అనుకున్నా. వేరే వ్యాసాలు విస్తరణ చేస్తూ ఈ వ్యాసం మరిచిపోయాను. గుర్తుచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:41, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
::సరేనండి. [[ఛాయా  దేవి]] కూడా పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:31, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
::: [[ఇష్క్]], [[ఛాయా  దేవి]] వ్యాసాలు విస్తరించి, మొలక మూస తొలగించాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)

==అరట్లకట్ట గ్రామం==
ఈ పేజీ తొలగించడం జరిగింది. ఒకే పేరుతో రెండు గ్రామాలు ఉన్నాయి.ఒకటి తూర్పు గోదావరి జిల్లా లో రెండవది పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో గమనంచగలరు.ఇప్పుడు కొత్త పేజీ ఎలా తయారుచేసేది.....🙏[[వాడుకరి:RAMA KRISHNA KETHA|RAMA KRISHNA KETHA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAMA KRISHNA KETHA|చర్చ]]) 07:34, 1 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
: [[వాడుకరి:RAMA KRISHNA KETHA|RAMA KRISHNA KETHA]] గారు, మీ అభ్యర్థన మేరకు వ్యాసాన్ని పునఃస్థాపించి, వ్యాస గుర్తింపు కొరకు పేరును '''[[అరట్లకట్ట (పాలకొల్లు మండలం)]]''' గా మార్చాను. మీరు మరింత సమాచారం చేర్చి, వ్యాసాన్ని విస్తరించండి, ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:51, 1 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)

=='''''మొలకల విస్తరణ ఋతువు 2020 ప్రాజెక్టు''''' విజయవంతమైనందుకు అభినందిస్తూ...==


[[File:Stub Barnstar 2019.png|thumb|center|&lt;center&gt;మొలకల విస్తరణ ఋతువు ప్రాజెక్టులో భాగంగా  మీరు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి - స్వరలాసిక&lt;/center&gt;]]
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Comic Sans MS; color:red&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 17:40, 3 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)

==ఇరిసెట్==
[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారూ,మీరు [[రైల్ నిలయం]] వ్యాసంలో  ఇండియన్ రైల్వే ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సిగ్నల్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (ఐరిసెట్), రైల్వే సిగ్నలింగ్ అండ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ లో శిక్షణ ఇచ్చే భారతీయ రైల్వే ప్రధాన కేంద్రీకృత శిక్షణా సంస్థ కూడా రైల్ నిలయంలో ఉంది అని వ్రాశారు. ఇదే విషయం వికీపీడియా మొదటి పేజీలో &quot;మీకు తెలుసా?&quot; అనే శీర్షిక క్రింద ప్రకటించారు. నిజానికి ఇరిసెట్ తార్నాక నుండి సికిందరాబాదు వెళ్ళే మార్గంలో ఎడమవైపు రైల్వే డిగ్రీ కళాశాల ప్రక్కన మెట్టుగూడ సమీపంలో ఉంది. ఇది రైల్ నిలయానికి కనీసం 2.5 కి.మీల దూరంలో ఉంటుంది. మీరు బహుశా ఇంగ్లీషు వికీపీడియా నుండి అనువదించినట్టున్నారు. నేను రైల్వేశాఖలో పనిచేస్తున్నాను కనుక ఈ విషయం నాకు స్పష్టంగా తెలుసు. దయచేసి రైల్ నిలయం వ్యాసంలో ఈ విషయం సరిదిద్దగలరు. అలాగే [[:en:Indian Railways Institute of Signal Engineering and Telecommunications|ఇరిసెట్]] వ్యాసాన్ని తెవికీలో సృష్టించగలరు. [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:04, 21 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
: ఇంగ్లీషు వికీపీడియా వ్యాసంలో ఉన్న సమాచారాన్ని తెవికీలో రాసే క్రమంలో ఇలా జరిగింది. వ్యాసాన్ని సరిచేశాను. సవరణ సూచన చేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు. ఇరిసెట్ వ్యాసాన్ని కూడా సృష్టిస్తాను.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Comic Sans MS; color:red&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:09, 21 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)


== షోలే సినిమా లాగా ==

ప్రణయ్ గారూ, మీ వికీ ఛాలెంజి 1500/1500 చేరుకున్న సందర్భంగా మీకు నా అభినందనలు. ఇదేదో షోలే సినిమాలాగా ఐదేళ్ళు దాటటం ఖాయంగా కనిపిస్తోంది. మీ వికీపీడియా ప్రయాణం ఇలాగే దిగ్విజయంగా సాగుతూనే ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. 

ఒక సూచన.. మీ చాలెంజి గురించీ, అందులో మీ ప్రస్థానం గురించీ మీ వాడుకరి పేజీకి అనుబంధంగా ఒక పేజీ పెట్టి వివరంగా రాస్తే, నాలాంటి వారికి ఉత్తేజకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:42, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)
:మరొక సంగతేంటంటే.., మీరు సాధిస్తున్న ఈ రికార్డులు ఒక తెలుగు వికీపీడియావి మత్రమే కాదు, ఇవి సకల భాషల వికీపీడియాలన్నిటిలోకీ రికార్డులే. కాబట్టి దీన్ని మెటావికీలో కూడా ప్రకటించాలి. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:48, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, మీ వికీ ఛాలెంజి 1500/1500 చేరుకున్న సందర్భంగా మీకు నా అభినందనలు... అందుకోండి మరియు శుభాకాంక్షలు, మీ విజయం ఎంతో మందికి స్ఫూర్తి దాయకం  భవిష్యత్ తరాలకు మీ రికార్డు చూసి ఎవరెస్టు అనుకోవాల్సిందే. ఈ రికార్డు సాధిస్తూ మరింత ముందుకు సాగిపోవాలని ఎవరికీ అందనంత పెద్ద రికార్డు కావాలని కోరుతున్నాం, భావితరాలు అందుకోవడం కూడా అనితర అసాధ్యం. ఈ విజయం సాధిస్తున్న వారు మా సహచరులు, మిత్రులు తెలుగువారు కావటం చాలా సంతోషం.[[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|'''&lt;font color=&quot;#FF4500&quot;&gt;ప్రభాకర్ గౌడ్ &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;నోముల&lt;/font&gt;''']][[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;#1C39BB&quot;&gt;(చర్చ)&lt;/font&gt;]]• 06:22, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

:: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, దీని గురించి తప్పకుండా ఒక పేజీ పెడతాను. అలాగే మెటావికీలో కూడా రాస్తాను. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల]] గారు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:30, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

== 'వికీపీడియాలో రాసేదెవరూ' అనే వ్యాసం తొలగింపు గూర్చి  ==


నమస్తే ప్రణయ్ గారూ ఆ వ్యాసం నేను ఇండిక్ వికీ ప్రాజెక్ట్ లో భాగంగా కశ్యప్ గారి సూచన మేరకు రాస్తున్నాను. దయచేసి తొలగింపు రద్దు చేయండి.  ముందు హాయ్ అని ఉన్నది ఒక చిన్న పొరపాటు, మన్నించ ప్రార్ధన. [[వాడుకరి:Nikhil.indicwiki|Nikhil.indicwiki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nikhil.indicwiki|చర్చ]]) 11:00, 11 డిసెంబరు 2020 (UTC)

:[[వాడుకరి:Nikhil.indicwiki|Nikhil.indicwiki]] గారూ, మీ అభ్యర్థన మేరకు ఆ పేజీని పునస్థాపన చేశాను. గమనించగలరు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:12, 11 డిసెంబరు 2020 (UTC)

== వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్: కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు ==

వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్ వారు ఫిబ్రవరి 1 నుండి మర్చి 14 వరకు, [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats|కమ్యూనిటీ ద్వారా ఎన్నుకోబడే బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు జరుపుతున్నారు]]. దీనికి కారణం; గత పది సంవత్సరాలలో వికీమీడియా ఫౌండేషన్,  ప్రాజెక్టులు ఐదు రెట్లు పెరగగా, బోర్డ్ పనితీరు, ఏర్పాట్లు, ఏమి మారలేదు. ఇప్పుడు ఉన్న విధానాల ప్రకారం, బోర్డుకు తగినంత సామర్థ్యం, ప్రాతినిధ్యం లేవు. మామూలుగా జరిగే ఎన్నికలు, బహిర్ముఖులుగా ఉంటూ ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా వంటి పెద్ద ప్రాజెక్టులు లేదా అమెరికా వంటి పాశ్చాత్య దేశాలు నుండి వచ్చేవారికి తోడ్పడుతున్నాయి. మిగిలిన వారికీ ఎన్ని శక్తిసామర్ధ్యాలు ఉన్నా తగినంత ప్రచారం లేనందు వలన వారికి ఓటు వేసే వారు తక్కువ మంది. ఉదాహరణకి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ పదిహేను సంవత్సరాల చరిత్రలో, భారత ఉపఖండం నుండి  కేవలం ఒక్కళ్ళు మాత్రమే బోర్డు లో సేవలు అందించారు. వారు కూడా నిర్దిష్ట నైపుణ్యం కోసం నేరుగా నియమించబడ్డవారే గాని, ఎన్నుకోబడలేదు. 

రానున్న నెలలో, మొత్తం ఆరు కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం ఎన్నికలు జరగాల్సి ఉంది. ఇప్పుడు జరుగుతున్న సంప్రదింపుల ద్వారా బోర్డు వారు కమ్యూనిటీల నుండి వారి పద్ధతుల మీద అభిప్రాయం సేకరిస్తున్నారు. ఈ నిమిత్తం తెలుగు కమ్యూనిటీలో తో మాట్లాడేందుకు ఒక ఆన్లైన్ సమావేశం ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది ఫిబ్రవరి 6 (శనివారం), 6:00 pm నుండి 7:30 pm వరకు జరుగుతుంది; పాల్గొనడానికి గూగుల్ మీట్ లింకు ఇది https://meet.google.com/oki-espq-kog. ఈ కార్యక్రమములో పాల్గొనవలసిందిగా మిమల్ని ఆహ్వానితున్నాను. [[User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 11:24, 1 మార్చి 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Telugu_volunteers&amp;oldid=21164917 --&gt;

== [[User:Kasyap|Kasyap]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (05:57, 30 మార్చి 2021) ==

నమస్కారం , ఇక్కడ ఈ ఎంపిక సంతోషం గా ఉన్నది --[[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 05:57, 30 మార్చి 2021 (UTC)

== [[User:Praveen9551|Praveen9551]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:34, 23 మే 2021) ==

శుభ సాయంత్రం ...మేము సమాచారం లొ మరిన్ని అంశాలు జోడించాలి అనుకుంటున్నాము ఎలా? --[[వాడుకరి:Praveen9551|Praveen9551]] ([[వాడుకరి చర్చ:Praveen9551|చర్చ]]) 14:34, 23 మే 2021 (UTC)
: శుభ సాయంత్రం [[వాడుకరి:Praveen9551|Praveen9551]] గారు, మీరు ఏ సమాచారాన్ని చేర్చాలనుకుంటున్నారో ఆయా సంబంధిత వ్యాసాల్లో మీరు ఆ సమాచారాన్ని చేర్చవచ్చు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 14:38, 23 మే 2021 (UTC)

అన్నగారు నీను వికీపీడియకి కొత్త.ఏమైన తప్పిదాలు ఉంటే క్షమించండి.నాకు సలహాలు ఇవ్వండి.

== వికీపీడియాలో మీ కృషి ==

ప్రణయ్ గారూ, వికీపీడియాలో మీరు చేస్తున్న కృషిని విమర్శిస్తూ రచ్చబండలో చంద్రకాంతరావు గారు రాసినదాన్ని నేను చూసాను. మీ కృషిని పరిశీలిస్తే ఆయన చేసిన విమర్శ తప్పని తేలుతుంది. మీరు సృష్టిస్తున్న పేజీలను ఏదో మొక్కుబడిగా కాకుండా, సరిపడినంత సమాచారంతో, తగు మూలాలతో, ఇతర హగులతో సృష్టిస్తూ ఉండడం నేను గమనించాను,. ఆ విషయమై నేను గతంలో మిమ్మల్ని అభినందించాను కూడా. మీరు చేస్తున్న పని మీకు రికార్డులను తేవడంతో పాటు, వికీపీడియాకు అభివృద్ధినీ తెస్తోంది. ఆ విషయంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు. 

అయితే చంద్రకాంతరావు గారు ఇవేమీ చూసినట్టు లేరు. మీరు సృష్టించిన పేజీల్లో ఏమైనా దోషాలుంటే ఆయనే వాటిని సరిచెయ్యవచ్చు, లేదా వాటి గురించి ఆ వ్యాసాల చర్చ పేజీల్లో రాయవచ్చు, లేదా మీ చర్చ పేజీ లోనే నేరుగా రాయవచ్చు, లేదా రచ్చబండ లోనే ఒక కొత్త విభాగం పెట్టి రాయవచ్చు. దాని వలన ఆ దోషాలను మీరు సవరించుకోడానికి, భవిష్యత్తులో చెయ్యకుండా ఉండడానికీ దోహదపడుతుంది. వికీపీడియాకూ పనికొస్తుంది. కానీ ఆయన ఆ శ్రమ తీసుకోలేదు. చాలా జనరలైజ్ చేస్తూ విమర్శించేసారు. అది మీకు వికీకి - ఇద్దరికీ పనికిరాదు. కానీ అది మిమ్మల్ని నిరుత్సాహపరచే అవకాశముందేమోనని నేను ఇది రాస్తున్నాను. 

మీరు ఆర్నెల్ల కోసారి ప్రకటిస్తున్న మీ నిర్వాహకత్వ సమీక్షలను ఒక్కసారి అలవోకగా చూసి ఉన్నా.., మీరు చేస్తున్న నిర్వాహక పనులేంటో ఆయనకు తెలిసి ఉండేది. నిర్వాహకుడిగా మీరు చేసినదేంటీ అంటూ మాట్లాడేవారు కాదు. రికార్డుల స్వార్థం అంటూ మిమ్మల్ని చిన్నబుచ్చేవారు కాదు. దీన్ని బట్టే అర్థమౌతుంది.. అయన వాస్తవాలను పరిశీలించి మాట్లాడలేదని, మనసులో వేరే ఉద్దేశాలేవో పెట్టుకుని మాట్లాడారనీ. అంతేకాదు.. గతంలో, ఒకటో రెండో వాక్యాలతో సంవత్సరాల తరబడి మొలకలుగా పడి ఉన్న పేజీలను తగినంత చర్చ చేసి మరీ తొలగించే సందర్భాల్లో, అలాంటి అనేక మొలక పేజీలను సృష్టించిన వాడుకరులను ఆయన వెనకేసుకు వచ్చి మాట్లాడారు.  కాబట్టి రావుగారి విమర్శలను పట్టించుకోకండి. 

కువిమర్శలను చూసి మనం నిరుత్సాహపడితే ఆ విమర్శకులు అనుకున్నది సాధించినట్లు అవుతుంది. అది వికీపీడియాకు మంచిది కాదు. మీ దీక్షను కొనసాగించండి. త్వరలో ఐదేళ్ళు పూర్తి కావస్తున్నట్లుంది గదా.. ఐదేళ్ళ వికీ ఉత్సవాన్ని దర్జాగా, సగర్వంగా జరుపుకోండి. మరిన్ని రికార్డులు సాధించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:54, 19 జూన్ 2021 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. వికీపీడియాలో నా కృషి ఏంటి అనేది నాకూ, తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, గ్గోబల్ వికీపీడియా సభ్యులకు, ఇంకా చాలామందికి తెలుసు. అయితే, గతంలో కూడా కొన్నిసార్లు నా మీద విమర్శలు వచ్చాయి. అప్పుడూ నేను నిరుత్సాహపడలేదు, ఇప్పుడూ నిరుత్సాహపడను, ఇకముందు కూడా నిరుత్సాహపడబోను. ఎవరు ఏమన్నా వికీలో నా కృషి ఇలాగే కొనసాగుతూనే వుంటుంది. ఇక నా రికార్డుల విషయానికి వస్తే, అంతర్జాతీయంగా తెలుగు వికీపీడియాకు సముచిత స్థానం కలిగించాలన్న ప్రయత్నంలో భాగంగా చేస్తున్న రికార్డులవి. ఈ విషయంలో నన్ను ప్రోత్సహిస్తున్న సముదాయ సభ్యులందరికీ ధన్యవాదాలు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 06:49, 19 జూన్ 2021 (UTC)

== [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత]] గురించి [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:17, 14 ఆగస్టు 2021) ==

నమస్కారం సార్
నేను వ్రాసిన భోగాది దుర్గాప్రసాద్  గారి వ్యాసం ఎందుకు గూగుల్ వికీపీడియాలో లో కనపడటం లేదు ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 08:17, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
:నమస్కారం [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] గారు. తెవికీ అభివృద్ధిలో భాగస్వామ్యులవుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. [[భోగాది దుర్గాప్రసాద్]] వ్యాసం గూగుల్ సెర్చ్ లో కనపడడానికి కొంత సమయం పడుతుంది. ఆలోపు మీరు వ్యాస సమాచారానికి సంబంధించి మరిన్ని నమ్మదగిన మూలాలు చేర్చి, వ్యాస విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్ధారణ చేయగలరు. అలాగే మీ వాడుకరి పేజీలో మీ గురించి ప్రాథమిక సమాచారం రాసుకోండి, వికీ సభ్యులు మీ గురించి తెలుసుకోవడానికి వీలుంటుంది. వికీ రచనలో మీకు ఇంకా ఏవన్న సందేహాలు ఉంటే నన్ను అడగగలరు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 08:53, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:12, 14 ఆగస్టు 2021) ==

సార్ వికీపీడియాలో ఫోటో గూగుల్ లోది పెడుతుంటే ఎందుకు తిరస్కరించ బడుతుంది ? కొంచెం వివరంగా తెలపండి ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 14:12, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
: వికీలో సొంతంగా తీసిన ఫోటోలనే పెట్టాలి. గూగుల్, మరియు ఇతర వెబ్సైట్ల నుండి దిగుమతి చేసిన ఫోటోలను పెట్టకూడదు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 18:01, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:14, 14 ఆగస్టు 2021) ==

సార్ వికీపీడియా పేజీ లో హెడ్డింగ్స్ ను ఎలా హైలైట్ చెయ్యాలి . --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 14:14, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
: హెడ్డింగ్స్ అంటేనే హైలైట్ అన్నట్టు కనుక హెడ్డింగ్స్ ను ప్రత్యేకంగా హైలైట్ చేయాల్సిన అవసరం లేదు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 18:02, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==

నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 03:26, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

:అలాగేనండి.. -- &lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  06:10, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== ఐదేళ్ళు నాటౌట్ ==

ప్రణయ్ గారూ, ఐదేళ్ళుగా రోజుకొక్క వ్యాసం రాస్తూ దిగ్విజయంగా ముందుకు నడుస్తున్నారు. ఈ ఐదేళ్లలో మీరు రాస్తున్న వ్యాసాల నాణ్యత మెరుగుపడుతూండడమే కాదు, రోజుకొకటి అనే స్థాయిని దాటి రోజుకు రెండు, మూడు, నాలుగు.. ఇలా పెరిగింది కూడా. &quot;వికీలో వ్యాసం రాయడమా.. హమ్మో&quot; అనుకునే కొత్తవాళ్లకు మీ ప్రస్థానం చక్కటి స్ఫూర్తి నిస్తుంది. నాబోటి పాతవాళ్లకు కూడా &quot;మాటలు కాదు, చేతలు ముఖ్యం, రాతలు ముఖ్యం&quot; అని గుర్తు చేస్తూ ముందుకు నడిపిస్తుంది. మిమ్మల్ని మనసారా అభినందిస్తున్నాను. __  [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:42, 7 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. --&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:44, 7 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==అభినందనలు==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషి ప్రశంసనీయం. అభినందనలు. త్వరలో మీకు WPWP సావినీర్లు, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform

--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:57, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు. ఫారంలో వివరాలు పంపించాను.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:43, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:36, 23 సెప్టెంబరు 2021) ==

పేజీ టైటిల్ లో మార్పులు చేయాలంటే ఎలాగో వివరించగలరు ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 04:36, 23 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: నమస్కారం [[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]]  గారు. వికీ రచనలో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వికీవ్యాసంలో '''చదువు, సవరించు, చరిత్ర''' అనే టాబ్స్ పక్కన '''మరిన్ని''' అనే టాబ్ ఉంటుంది. దానిమీద కర్సర్ పెట్టినపుడు మూడు ఆప్షన్స్ (తొలగించు, తరలింపు, సంరక్షించు) వస్తాయి. అందులో రెండవది తరలింపు పైన నొక్కినపుడు మరో పేజీలో తరలింపు వివరాలు ఓపన్ అవుతాయి. అందులో కొత్తపేరు అనే దానిలో ప్రస్తుతమున్న వ్యాసం పేరు ఉంటుంది. దాని స్థానంలో మీరు మార్చాలనుకుంటున్న టైటిల్ చేర్చి, కింది బాక్సులో తరలింపు కారణం రాయాలి. దాని కింద '''పాత పేజీని దారిమార్పుగా ఉంచు''' అనే ఆప్షన్ ఉంటుంది. దాన్ని '''టిక్''' మార్కుచేస్తే, మునుపు ఉన్న టైటిల్ తో కూడా పేజి ఓపెన్ అవుతుంది. అలా వద్దు అనుకుంటే బాక్సులో టిక్ మార్క్ చేయకూడదు. ఆ తరువాత కిందనున్న '''పేజీని తరలించు''' నొక్కితే పేజీ టైటిల్ మారిపోతుంది.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:24, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

ధన్యవాదాలు సార్ [[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 09:27, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== తెవికీ నిర్వహణపై ఆసక్తి  ==

నమస్కారం [[User:Pranayraj1985]] గారూ, తెవికీలో కృషి చేయడం నాకు చాలా ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. నేను వికీలో చేరిన గత తొమ్మిది నెలలుగా వికీ పట్ల చక్కటి అవగాహన ఏర్పరచుకున్నాను. వికీలో నా సేవలు మరింత విస్తృత స్థాయిలో చేపడుతూ ముందుకు సాగాలని నా ఆశయం .. ఈ క్రమంలో వికీ నిర్వహణ పట్ల నాకు ఆసక్తి కలిగింది, ఈ విషయంపై మీ అభిప్రాయాలు సూచనలు తెలియజేయవలసిందినంగా కోరుతున్నాను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 19:00, 23 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:[[User:Nskjnv|Nsk]] గారూ, తెవికీలో చురుగ్గా కృషి చేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వికీ నిర్వహణ పట్ల మీకు ఆసక్తి కలిగి, నా అభిప్రాయాలు సూచనలు తెలియజేయవలసిందిగా కోరారు. చాలా సంతోషం. దానిని బట్టి నేను నా అభిప్రాయాలను తెలుపుతున్నాను. నిర్వాహకహోదాలో కొన్ని ప్రత్యేక పనులకు అనుమతులు ఉండొచ్చు. కానీ, ఆ హోదా లేకున్నా ముందుగా చేసే పనులు చాలానే ఉన్నాయి. ఒక వాడుకరిగా ఆయా వికీ నిర్వహణ పనులను నిర్వర్తిస్తూ, మరికొన్నాళ్ళపాటు తెవికీలో మీ అనుభవాన్ని, సముదాయ అనుబంధాన్ని మరింతగా పెంచుకొని ఆ తరువాత నిర్వాహక హోదాకి ప్రతిపాదన చేసుకుంటే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  09:57, 25 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

:ఇక వికీలో నా అనుభవం, అవగాహన మరింత పెంపొందించుకునే వైపు సాగుతాను. మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 26 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:30, 24 సెప్టెంబరు 2021) ==

నమస్తే సార్ వ్యాసం లో ఫోటో చేర్చాలంటే అనుమతి అడుగుతున్నారు ఫోటో ను చర్చలో వివరంగా తెలపగలరు --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 09:30, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:వికీలో సొంతంగా తీసిన ఫోటోలనే పెట్టాలి. గూగుల్, మరియు ఇతర వెబ్సైట్ల నుండి దిగుమతి చేసిన ఫోటోలను పెట్టకూడదు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  09:38, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== Movement Charter Drafting Committee - Community Elections to take place October 11 - 24 ==

నమస్కారం ప్రణయ్ గారూ , 

వికీమీడియా ఉద్యమంలో వికిపీమీడియన్ల పాత్రలు బాధ్యతలను ఉద్యమ చార్టర్ నిర్వచిస్తుంది. అందరి భాగస్వామ్యంతో వ్యూహాత్మక దిశలో కలిసి పనిచేయడానికి ఈ  ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఉపయోగపడననుంది. 

ఉద్యమ చార్టర్ డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఈ చార్టర్  ముసాయిదాను రూపొందిస్తుంది. కంటెంట్ ఈక్విటీ ఇన్ డెసిషన్ మేకింగ్ &quot;అనే మూవ్మెంట్ స్ట్రాటజీ సిఫార్సును అనుసరిస్తుంది. కమిటీ పని ముసాయిదా రాయడం వరకు విస్తరించింది. ఇందులో కమ్యూనిటీలు, నిపుణులు, సంస్థలతో పరిశోధన ఇంకా సంప్రదింపులు ఉంటాయి. ఈ ముసాయిదా చార్టర్‌గా మారడానికి ముందు ఉద్యమం-అంతటా ఆమోదం ద్వారా ఏకాభిప్రాయం పొందాలి. 

ఈ గ్రూపులో దాదాపు 15 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఇది ఉద్యమంలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తున్నారు. లింగం, భాష, భౌగోళికం అనుభవం లాంటి వివిధ వైవిద్యాలతో అభ్యర్థుల ఎంపిక జరగనుంది . ఈ సమూహ సభ్యులు  ప్రాజెక్టులు, అనుబంధ సంస్థలు  వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌కి సంబందించిన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది.  

సభ్యుడిగా మారడానికి ఆంగ్ల భాష వచ్చి ఉండవలసిన అవసరం లేదు. అవసరమైతే  అనువాదం, వివరణ మద్దతు అందించబడుతుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే వారికి  ప్రతి రెండు నెలలకు US $ 100 పారితోషికం అందిచంబడుతుంది. 

ఈ పోటీలో భారత్ నుండి 9 మంది వ్యక్తులు ఉండగా మన తెలుగు వికీ నుండి నేను ఒక్కడిని పాల్గొంటున్నాను అక్టోబరు 11 అనగా రేపటి నుండి దీని ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఇది నా [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Drafting_Committee/Candidates#Nethi_Sai_Kiran_(Nskjnv) సభ్యత్వ పేజీ ] , పరిశీలించగలరు. 

వికీమీడియా ఉద్యమంపై మంచి అవగాహన ఉన్న, నాకు మరింత అనుభవం అవసరమని భావిస్తున్నాను.  కానీ, ఇటువంటి కార్యాచరణాలలో నేను భాగం కావడం నా కెరీర్ కి చాలా ఉపయోగపడనుంది.

ఈ పోటీలో నాకు మీ మద్దతు ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను. ఒకవేళ నేను ఈ సమూహంలో సభ్యుడను కాగలిగితే  మీ అనుభవం నుండి నేర్చుకుంటూ ముందుకు సాగాలని కోరుకుంటున్నాను. ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 06:25, 10 అక్టోబరు 2021 (UTC)

== [[User:వయస్వి|వయస్వి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:29, 30 నవంబరు 2021) ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారు నమస్తే,
పలకరింపు ఆలస్యం చేసినందుకు క్షమించండి. కొన్ని రచనలు ( కనీసం అనువాదలైనా) చేసి నన్ను గురిచిన అవగాహన  కలిపించాలనే ఆలోచన తో ఆలస్యం అయ్యింది. మీరు ఇప్పటివరకు నేను చేసిన అనువాదాలు చూసే వుంటారు. మీరు గమనించిన పొరపాట్లు, లేదా తప్పులు నా దృష్టికి తెచ్చి మెరుగుపరుచుకునే సూచనలు చేయండి. మిగతా  తెలుగు వికీ మిత్రుల తోడ్పాటు కూడా ఆశిస్తూ... ధన్య వాదాలు. --[[వాడుకరి:వయస్వి|వయస్వి]] ([[వాడుకరి చర్చ:వయస్వి|చర్చ]]) 15:29, 30 నవంబరు 2021 (UTC)
:నమస్కారం [[User:వయస్వి|వయస్వి]] గారు, వికీలో రచనలు చేయడానికి ముందుకు వచ్చినందుకు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. మీరు వికీలోకి వచ్చిరాగానే కొత్త వ్యాసాలు రాయాలని చూస్తున్నారు. అది మంచిదే కానీ, వికీలో ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాసాలను గమనిస్తూ వాటిలో చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి వికీ గురించి కొంత అవగాహన వచ్చిన తరువాత కొత్త వ్యాసాల రచన ప్రారంభిస్తే బాగుంటుంది. ఇక మీరు సృష్టించిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్రత్యేక:Undelete&amp;target=Kagura&amp;timestamp=20211129052937 Kagura], [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్రత్యేక:Undelete&amp;target=Culture+of+Korea&amp;timestamp=20211128212630 Culture of Korea] పేజీల విషయానికి వస్తే... ఆంగ్ల వ్యాసాలలోని కొంత భాగాన్ని తెలుగు వికీలో ఆంగ్ల పాఠ్యంగానే చేర్చి వదిలేసారు. అందువల్ల ఆ రెండు వ్యాసాలను తొలగించవలసి వచ్చింది. కాబట్టి, కొంతకాలం కొత్త వ్యాసాల వైపు వెళ్ళకుండా ఇతర వ్యాసాలలో తగిన మార్పులు చేయగలరు. [https://te.wikipedia.org/wiki/వాడుకరి:వయస్వి మీ వాడుకరి పేజీ]లో మీ గురించిన ప్రాథమిక వివరాలు రాసుకుంటే, మీ గురించి ఇతర వికీపీడియన్లు తెలుసుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:12, 30 నవంబరు 2021 (UTC)

== బొమ్మలకు సరియైన సముచిత వినియోగం ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు చేర్చిన బొమ్మలలో కొన్నిటికి సరియైన సముచిత వినియోగం మూస వాడటం లేదు. [[:దస్త్రం:TS Cop Logo.png|ఉదాహరణగా]] ఈ చిత్రం లోగోకి కూడా, పోస్టర్ మూస వాడారు. సరియైన మూసతో సరిచెయ్యండి. ఇప్పటికే ఎక్కించిన వాటిని కూడా సరిచూడండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 09:47, 5 డిసెంబరు 2021 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు, నును చేర్చిన బొమ్మలలో అవసరమైన వాటికి సరియైన సముచిత వినియోగం మూసలను చేర్చగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:37, 5 డిసెంబరు 2021 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు చేర్చిన బొమ్మల సముచిత వినియోగంలో దోషాలను మీరు సరిచేయడమే సముచితం. మీకు సందేహాలుంటే అడగండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:31, 7 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు, వికీలో ఏవరు రాసినదానినైనా ఎవరైన సరిచేయవచ్చు కదా. అలా మీరుకూడా సరిచేయండి. మూలాలు లేకుండా మీరు సృష్టించి వదిలేసిన [[ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలుగు భాషా దినోత్సవం]] పేజీని, మీరే సరిచేయవచ్చని నేను వదిలేయకుండా దానికి తగిన మూలాలు కూడా చేర్చాను. అంతేకాని అర్జునగారు మీరు మూలాలు చేర్చండి అని మీకు చెప్పలేదు. అలా మీరుకూడా నాకు చెప్పడం కంటే చేయడం ఉత్తమం అని నా అభిప్రాయం.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  05:04, 7 డిసెంబరు 2021 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు,  నా తెలుగు వికీకృషి తొలినాళ్లలో మూలాలు లేకుండా ప్రారంభించిన వ్యాసాన్ని మీరు మూలాలు చేర్చి అభివృద్ధి చేసినందులకు ధన్యవాదాలు. అయితే వ్యాసానికి, చిత్రానికి సంబంధించిన ఒక కీలక తేడాని మీరు మరచినట్లున్నారు. వ్యాసం ఒకరి పేరుతో గుర్తించబడదు. చిత్రం ఎక్కించిన వారి పేరుతో గుర్తించబడుతుంది. దీనికి ఉదాహరణగా తెలుగువికీపీడియా మొదటిపేజీలో ఈ వారపు వ్యాసం, ఈ వారపు బొమ్మ విభాగాలాను చూడవచ్చు.  అంతేకాక ఇతరుల సముచిత వినియోగ చిత్రాలపై నాకు పెద్దగా ఆసక్తి లేకపోయినా, సవరణలు కొద్ది సంఖ్యలో వున్నట్లైతే నేను సవరించేవాడిని, మీరు బాగు చురుకైన వాడుకరి కావున ఇలాంటి సవరణలు పదులు లేక వందల సంఖ్యలో వుండే అవకాశముంది. ఇంకొక విషయమేమంటే మీ బొమ్మలకు చేర్చిన సముచితవినియోగాలలో దోషాలున్నా దానిని ఆదర్శంగా తీసుకొని ఇతరులు అటువంటిదోషాలు చేయటం కూడా గమనించాను. కావున మీరే మీ చిత్రాలన్నీ తనిఖీ చేసి సవరించి ఇతరులకు ఆదర్శంగా  కొనసాగడం మంచిది.  ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:01, 9 డిసెంబరు 2021 (UTC)

== వికీపీడియా పేరుబరిలో వాడిన మీరు ఎక్కించిన చిత్రాలు ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు లేని ఈ క్రింది చిత్రాలు వికీపీడియా పేరుబరిలో వాడకూడదు. కావున వాటిని తొలగించాలి. మీరు వాటికి ఆర్కైవ్ లింకులేమైనా వుంటే  వాటిని చేర్చవచ్చు.  
# [[:File:Andrajyothi_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Andrajyothi_21.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/హైదరాబాదు/డిసెంబర్_20,_2015_సమావేశం]]
# [[:File:Eenadu_13.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Eenadu_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Namasthe_Telangana_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Sakshi_21.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/హైదరాబాదు/డిసెంబర్_20,_2015_సమావేశం]]
# [[:File:State_Archaeological_Museum.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు]]
వారం రోజులలోపు ఈ విషయమై చర్యతీసుకొనవలసినది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:21, 31 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, పైవాటిని తొలగించడానికి నాకెలాంటి అభ్యంతరం లేదు. ఇవేకావు, నేను ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు లేని చిత్రాలన్ని ఎలాంటి హెచ్చరికలు లేకుండా తొలగించవచ్చు, ధన్యవాదాలు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:34, 31 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు.  వికీపీడియా విధానం ప్రకారం హెచ్చరిక చేయక తప్పదు. ఒక్కోసారి, నా హెచ్చరికలో తప్పులు వుంటే, మీరు కనిపెట్టటానికి ఉపయోగంగా వుంటుంది. మీరు హెచ్చరికలు రాకుండా వుంటాలంటే, మీరే మీ ఎక్కింపులన్నీ తనిఖీ చేసి సరిగా లేనివి తొలగించుకోవాలి, [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:39, 1 జనవరి 2022 (UTC)

== మీ సంతకం రూపం ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీ సంతకం పైన, క్రింద రంగుల డిజైను పై క్రింది వరుసల పాఠ్యంపై పడి చదవటానికి కొన్ని సందర్భాలలో అసౌకర్యంగా వుంది. మీ సంతకం డిజైన్ అదే వరుసలో ఖతి స్థాయిలో వుండేటట్లు మార్చుకుంటే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 08:50, 3 జనవరి 2022 (UTC)
:[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, సంతకం డిజైన్ సైజు తగ్గించాను.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:16, 11 జనవరి 2022 (UTC)

==  ఒక ఐపి అడ్రస్ పై నిరోధ కాలం ==

@[[User:Pranayraj1985]] గారు, ఒక ఐపి అడ్రస్ పై అనంతకాలం నిరోధించటం సరికాదు. మీరు చేసిన అటువంటి నిరోధాలను 90 days కు కుదించడం, లేక చాలాకాలమైనట్లైతే తొలగించడం చేశాను. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:37, 9 జనవరి 2022 (UTC)
:అలాగేనండీ [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ...--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:59, 9 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pranayraj1985 |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pranayraj1985 |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] గారూ, తొలగించండి.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  04:55, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== మణిపూసలు వ్యాసం తొలగింపు గురించి ==
[వాడుకరి: Ramesh Bethi]తెలుగు సాహిత్యం పేజిలోని మణిపూసల పేజిని మీరు తొలగించారు. మణిపూసలు అనేది కొత్త ప్రక్రియ.ఇది త్వరగా విస్తృతమై లిమ్కాబుక్‌ రికార్ద్స్ లోను, తెలుగు బుక్‌ రికార్ద్స్ లోను చోటు సంపాదించింది.ఈ ప్రక్రియను అభివృద్ది పరచాలి. దానికై కొంత సమయం అవసరం ఉంది.మరి మీరు తొలగించారు.
: [[వాడుకరి:Ramesh bethi|రమేష్]] గారూ, మణిపూసలు పేజీలో మీరు రెండు లైన్ల పాఠ్యం మాత్రమే రాశారు. దానికి సంబంధించిన మరింత సమాచారం చేర్చలేదు, కనీసం నిర్మాణ మూసలు (మూస:నిర్మాణంలో ఉంది) కూడా పెట్టలేదు. అందుకే తొలగించవలసి వచ్చింది. రెండు లైన్ల వ్యాసం ఉండడం వికీ నియమం కాదు. అందునా అది ఒక ప్రాజెక్టులో భాగంగా రాసిన వ్యాసం. మీకు పూర్తి సమాచారం లభించిన తరువాత నాకు తెలియజేయగలరు. తొలగించబడిన వ్యాసాన్ని మళ్ళీ పునస్థాపిస్తాను.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:09, 24 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు మణిపూసలకు సంబంధించిన సమాచారం లభించింది. కావున మణీపూసల పేజిని పునరుద్దరించగలరు. [[వాడుకరి:Ramesh bethi|~~ramesh bethi~~]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesh bethi|చర్చ]]) 16:51, 5 మార్చి 2022 (UTC)
::: [[వాడుకరి:Ramesh bethi|రమేష్]] గారు, మీ అభ్యర్థన మేరకు [[మణిపూసలు]] వ్యాసాన్ని పునస్థాపించాను. మీకు లభించిన సమాచారంతో వ్యాసాన్ని పూర్తిచేయగలరు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:15, 5 మార్చి 2022 (UTC)

== చర్చలలో చురుకైనవారు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Noun discuss 3764702.svg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''చర్చలలో చురుకైనవారు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | @[[User:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, 2021 లో వ్యాస, వికీపీడియా పేరుబరుల చర్చాపేజీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు అభివందనాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి. [[వికీపీడియా:2021 సమీక్ష/active talk pages of article, wikipedia namespaces-participants|మరిన్ని వివరాలు]] చూడండి. వికీపీడియా అభివృద్ధికి సామరస్యపూర్వక చర్చలు కీలకం. మీరు మరింత క్రియాశీలంగా చర్చలలో పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:00, 23 మార్చి 2022 (UTC)
|}
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:48, 23 మార్చి 2022 (UTC)

==మీరు ఛెప్పినట్లు &quot;ఒక యోధుడు&quot;,&quot;మిడిల్ క్లాస్ మెలోడీస్&quot; సినిమా అభివృద్ధి చేసాను== 

నమస్తే Pranayraj1985 గారు ,మీరు చెప్పే సూచనలు తో ముందుకు సాగుతాను . మీరు ఛెప్పినట్లు గా ఈ &quot;ఒక యోధుడు&quot;,&quot;మిడిల్ క్లాస్ మెలోడీస్&quot; సినిమా అభివృద్ధి చేసాను  . ఒక యోధుడు అభివృద్ధి సరిపోయింది అనుకుంటే &quot;డిలీట్ &quot; టాగ్ తీసేయండి .నేను ఒక యోధుడు సినిమా కొత్త  లింక్స్ జత చేసాను .

నేను రాసిన , సీత (2019 సినిమా) ‎ ,కాంచన 3 (2019సినిమా) ‎,‎ గీత గోవిందం (సినిమా) ‎ ,ఇంకా చాల సినిమా వ్యాసాలూ మీరు చెప్పిన విధము గా అభివృద్ధి చేస్తాను . .ఇంత మంచి గా , నన్ను ప్రోత్స హిస్తున్నందుకు ధన్యురాలను 
: [[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] గారూ... ఒక యోధుడు సినిమాకి సంబంధించి వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాశాను. చూడగలరు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  06:38, 1 మే 2022 (UTC)
==ధన్యవాదాలు..!==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక/పాఠ్యాశాలు/మొదటిపేజీ పరిచయం]] చాలా బాగుంది. ధన్యవాదాలు..!--[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 20:14, 4 మే 2022 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారు. [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక/పాఠ్యాంశాలు/పాఠాలు|తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక పాఠాలు]] పేజీలో ఉన్న మిగతా పాఠాలను కూడా పరిశీలించి మీ అభిప్రాయాలను తెలియజేయగలరు.-- &lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  04:32, 5 మే 2022 (UTC)
ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 07:58, 12 మే 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:24, 28 జూన్ 2022 (UTC)

== అభినందనలు ==

ప్రణయ్ గారూ, 
* ఆరేళ్ళుగా రోజూ కనీసం ఒక్క వ్యాసం చొప్పున ప్రతిరోజూ రాస్తూ వస్తున్న మీకు అభినందనలు, ధన్యవాదాలు. 
* ఈ విషయం గురించి బతుకమ్మ సంబరాల్లో ప్రస్తావనకు రావడం కూడా అభినందనీయం. 
* మీరు రాసిన వ్యాసాల్లో 1475 వ్యాసాలు అనువాద పరికరం ద్వారా సృష్టించినవి కావడం మరీ సంతోషదాయకం. ఆ పరికరాన్ని అత్యంత ప్రయోజనకరంగా, అత్యధికంగా, అత్యంత ప్రభావశీలంగా వాడుతున్నందుకు మీకు అభినందనలు. 
మీ వికీ నేతృత్వం ఇలాగే కొనసాగాలని కోరుకుంటున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:43, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)
: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, అనువాద పరికరాన్ని నాకు పరిచయం చేసి, దాని ద్వారా మరింత సులభంగా కొత్త వ్యాసాలను రాసేలా మీరు నాకు తోడ్పాటును అందించారు. అందేకాకుండా రోజుకు ఒకటికంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను కూడా రాయడానికి ప్రయత్నించమని మీరిచ్చిన సూచనతో కుదిరినప్పుడు ఒకటికంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను కూడా రాస్తున్నాను. మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు సార్.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:00, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)

== ఎర్రలింకుల సంస్కరణ ==

ప్రణయ్ గారూ, ఎర్రలింకుల సంస్కరణ ప్రాజెక్టులో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇప్పటికి మీరు 30 పైచిలుకు వ్యాసాల/దారిమార్పుల సృష్టి చేసి దాదాపు 1500 ఎర్రలింకులను తొలగించారు. ఈ ప్రాజెక్టు గడువు ఈ నెలాఖరుతో ముగుస్తుంది. ఈలోగా మనం వీలైనన్ని ఎర్రలింకులను తొలగిద్దాం. అందులో భాగంగా మీరు రోజూ సృష్టించే పేజీలకు గాను [[ప్రత్యేక:అవసరమైనపేజీలు|ఎర్రలింకులు అధికంగా ఉన్న ప్రధానబరి వ్యాసాలను]] మరిన్ని ఎంచుకుంటే ఉభయతారకంగా ఉంటుంది. ఆ జాబితాలో ఇంగ్లీషు పేర్లున్న వ్యాసాలను తెలుగు పేరుతోనే అనువదించి, ఆ తరువాత ఇంగ్లీషు పేర్లను ఈ కొత్త పేజీలకు దారిమార్పు చేస్తే సరిపోతుంది. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:02, 1 నవంబరు 2022 (UTC)
:అలాగేనండీ  @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:36, 1 నవంబరు 2022 (UTC)

== WPWPTE బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమం ==

[[వాడుకరి :Pranayraj1985]] గారికి నమస్కారం!

ఇటీవల అక్టోబరు 31 తో తెలుగు వికీలో చిత్రాలు చేర్చే పోటీ ముగిసినది, పోటీ ఫలితాలు త్వరలో ప్రకటిస్తాము. 

అయితే దీనికి సంబంధించి బహుమతుల ప్రధానోత్సవ సభ ఒకటి '''నవంబరు 12(రెండవ శనివారం)''' రోజున జరప దలిచాము, ఆ రోజున '''రవీంద్ర భారతి'''లో సభ జరపటానికి కావాల్సిన అనుమతులు వగైర గురించి మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తున్నాను. దీనికి సంబందించిన వివరాలు తెలపగలరు. 

ధన్యవాదాలు &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 08:50, 3 నవంబరు 2022 (UTC)
: మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారు, తప్పకుండా చేద్దాం. అయితే, బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమ వివరాలు (సమయం, ప్రణాళిక) ముందుగా నిర్ణయించుకుంటే దాన్నిబట్టి డా. మామిడి హరికృష్ణ గారి దగ్గర అనుమతి తీసుకోవచ్చు. బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమంకోసం ఒక ఉపపేజీ సృష్టిస్తే, అందులో చర్చించుకొని ముందుకుపోదాం.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:03, 3 నవంబరు 2022 (UTC)

== Article Removed: Tushar Rayate ==

[[User :Pranayraj1985]] Hello and greeting for the day.

As i am new on wikipedia and after the breif study itself i have created article about this person who was very well know for the work from his feild.

would like to know that why the article was exactly removed from wikipedia so i could improve my learning accordinly.

Please consider that before writing the article about this person i had done brief research and included only reliable sources and crossedchecked then if they was not the paid articles and all the articles reference added were non-paid articles.

Looking forward for positive reply and hear from you. Your inputs will really help me to grow on this platform [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tanisha R|చర్చ]]) 05:31, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
:Hello [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]].., In Telugu Wikipedia, articles should write in Telugu Text. But your article in English Text and the given reliable sources also his social media pages. wikipedia requires citations from authentic websites. You are new in Wikipedian, please make some changes for a few months in existing wikipedia articles .--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:42, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
::Thank you so much for your valuable input [[User :Pranayraj1985]],
::will it work if i write the article in telgu language ? and also about adding the reliable sources i have added the article reference from some of famous news articles such as DNA, Hindustan Times &amp; so on.
::Please let me know if writing the same article in telgu laguage will work or not, would help me to improve a lot.
::Regards,
::Tanisha R [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tanisha R|చర్చ]]) 06:01, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]], please follow [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Policies_and_guidelines Wikipedia:Policies and guidelines] and notability of the person. thankyou. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:09, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== WPWPTE ముగింపు వేడుక  ==

నమస్కారం !

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. 

నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. 

వేడుకకి హాజరయ్యే  వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు.

పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

&lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారు.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:01, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:21, 18 నవంబరు 2022 (UTC)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== ఐఐఐటీ వారి ప్రాజెక్టు గురించిన టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వ్యాసంలో మీ ప్రసక్తి ==

ప్రణయ్ గారూ, ఈరోజు టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో ఐఐఐటీ హైదరాబాద్ వారి ప్రాజెక్టు ద్వారా పదిలక్షల రిఫరెన్స్ వ్యాసాలు రూపొందించారని, వాటి ద్వారా కేవలం 80 వేల దరిదాపుల్లో ఉన్న తెవికీ వ్యాసాలు అనేక రెట్లు పెంచే అవకాశం ఉందని ఒక వార్తాకథనం వేశారు. అందులో మీ కొటేషన్ ఒకటి వాడారు. ఆఫ్కోర్స్ మీరు చెప్పినది తెలుగు వికీపీడియాలో మరింతమంది వాలంటీర్లు ఎలా రావాలన్న సంగతే అనుకోండి. అయితే, ఈమధ్యనే అసలు ఎన్ని వ్యాసాలో ఇదమిత్థంగా చెప్పలేమని వీళ్ళు తెవికీలో జవాబు ఇచ్చారు. టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాకు మళ్లీ 10 లక్షల రిఫరెన్స్ వ్యాసాలు అని చెప్తున్నారు. ఇలాంటి వార్తలో మీ గురించి వచ్చిందన్న సంగతి మీకు తెలుసా? [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:38, 4 డిసెంబరు 2022 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, ఈ రోజు పత్రికలో వచ్చిన వార్తను చూసి ముందు నేను కూడా ఆశ్చర్యపోయాను. శుక్రవారం (డిసెంబరు 2) నాడు శ్రీబాల గారు నాకు కాల్ చేసి 'టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి కాల్ చేస్తున్నాను, కశ్యప్ గారు మీ నెంబరు ఇచ్చారు, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో తెలుగు వికీ గురించి వ్యాసం రాస్తున్నాను, మీరు తెవిలో చేసిన కృషి గురించి కూడా రాద్దామని కాల్ చేశాను' అని చెప్పారు. నా వికీ ఛాలెంజ్ గురించి, వికీలో నేను రాస్తున్న అంశాల గురించి అడిగారు, చెప్పాను. వికీలో ఎక్కువమంది కంట్రిబ్యూట్ చేయలేకపోవడానికి గల కారణాల గురించి అడిగినపుడు, వికీలో రాయోచ్చన్న విషయం తెలియకపోవడం గానీ, తెలుగులో టైపు చేయడం రాకపోవడం గానీ, వాలంటరీగా చేసే ఉద్దేశ్యం లేకపోవడంగానీ అని చెప్పాను. దాంతోపాటు, ప్రస్తుతం మొబైల్స్ లో తెలుగు టైపింగ్ ఈజీ అయింది కాబట్టి తెలుగులో సమాచారాన్ని వెతికేవాళ్ళ సంఖ్య కూడా పెరిగిందని చెప్పాను. అయితే, ఐఐఐటీ వారి ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన వ్యాసం రాయబోతున్నట్టుగా శ్రీబాల గారు ముందుగా నాకు చెప్పలేదు, వ్యాసం ప్రచురించడానికి ముందు కూడా నాకు ఎటువంటి సమాచారం ఇవ్వలేదు. ఒకవేళ వారు ముందుగానే నాకు ఈ వ్యాసం ఉద్దేశ్యం గానీ, వ్యాసం రాసిన తరువాత ఫీడ్ బ్యాక్ కోసం నాకు పంపించినా గానీ దీనిని నేను అంగీకరించేవాడిని కాదు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:38, 4 డిసెంబరు 2022 (UTC)
::దురదృష్టకరం @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ. ఇట్లాంటిదే ఏదో జరిగి ఉంటుందని ఊహించే ఈ వార్త గురించి మీకు తెలుసో లేదోనని అడిగాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:30, 5 డిసెంబరు 2022 (UTC)
:::ఆలింకును అర్కేవ్ లో సేవ్ చేసి ఇక్కడ చూపితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:34, 5 డిసెంబరు 2022 (UTC)
::::నేను కూడా ఆ వ్యాసం లింకు గురించి టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వెబ్సైటులో వెతికితే దొరకలేదు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:15, 6 డిసెంబరు 2022 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 6 డిసెంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:11, 18 డిసెంబరు 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 --&gt;

== శోభన్ బాబు ==

మీరు అంత అసహ్యంగా రాసిన వ్యాసాని ఎందుకు ఎంచుకొని నా మార్పులని త్రిప్పినారో అర్థం కాలేదు. వివరిస్తారా? [[వాడుకరి:Hnaluru|Hnaluru]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hnaluru|చర్చ]]) 12:05, 20 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

:మన్నించాలి @[[వాడుకరి:Hnaluru|Hnaluru]] గారు, [[శోభన్ బాబు]] వ్యాసంలో మీరు సవరించిన విషయం తెలియక అన్నీ మార్పులను రద్దుచేశాను. అయితే వెంటనే మళ్ళీ వ్యాసాన్ని పరిశీలించి మీరు చేసిన మార్పులను మళ్ళీ యధావిధిగా తిప్పడం జరిగింది. ధన్యవాదాలు-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:10, 20 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

== గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్. ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను చాలా వ్యాసాలు సృష్టించాను. కానీ వాటిని మీరు తొలగించలేదు. నేను వికీపీడియాలో నా గురించి రాసుకున్నాను. దాని మాత్రం తొలగించారు. గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్ వ్యాసం తొలగించదలచుకుంటే నేను సృష్టించిన వ్యాసాలన్నీ తొలగించండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E08:9546:0:0:4FCA:400C|2409:4070:6E08:9546:0:0:4FCA:400C]] 12:18, 4 మే 2023 (UTC)

:ఉదయ్ కిరణ్ గారూ, మీ గురించి మీరు రాసుకోవడానికి వాడుకరి పేజీలు ఉంటాయి. అంటే అవి వికీ వ్యాసాలు కాదు. సభ్యుల పేజీలన్న మాట. ఒక వ్యక్తి గురించి వికీపీడియాలో వ్యాసం ఉండాలంటే అతను ఏదో రంగంలో చెప్పుకోదగ్గ గుర్తింపు ఉండాలి. అలా ఉంది అనే ప్రముఖ పత్రికలో, పుస్తకాలో, పరిశోధన పత్రాలో ధృవీకరించాలి. మీ పేరు మీద వ్యాసం ఉండటం వికీ విధానాలకు విరుద్ధం. అందుకనే ఈ వ్యాసం పదే పదే తొలగింపులకు గురి అవుతోంది. దయచేసి గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:55, 4 మే 2023 (UTC)

== వికీపీడియాలో సభ్యుల పేజీని సృష్టించుకోవడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు వికీపీడియాలో నేను సభ్యుని పేజీని సృష్టించుకోవాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి సభ్యుని పేజీ ఎలా సృష్టించుకోవాలో చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 04:54, 5 మే 2023 (UTC)

:ముందుగా మీరు మీ వాడుకరి పేరుతో లాగిన్ అవండి, అప్పుడు వికీ పేజీలో పైన మీ పేరు కనిపిస్తుంది. ఆ పేరుపైన క్లిక్ చేస్తే వాడుకరి (సభ్యుని) పేజీ ఓపన్ అవుతుంది, అందులో మీ వివరాలు రాసుకోవచ్చు. అయితే, మీరు లాగిన్ అవనంతవరకు మీరు అజ్ఞాత వాడుకరిగానే ఉంటారు, సభ్యుని పేజీని సృష్టించుకోలేరు. గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:36, 5 మే 2023 (UTC)

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో లాగిన్ అవుతున్నప్పుడు సంకేత పదం అడుగుతున్నారు.సంకేత పదం అంటే ఏమిటి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 06:01, 5 మే 2023 (UTC)

:సంకేత పదం అంటే పాస్ వర్డ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:23, 5 మే 2023 (UTC)

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో నా సంకేత పదాన్ని మర్చిపోయాను. నేను నా ఈమెయిల్ అడ్రస్ ను పంపాను. నాకు సంకేత పదం ఇంకా రాలేదు.[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 07:17, 5 మే 2023 (UTC)

:మీరు వికీపీడియాలో ఖాతా సృష్టించినపుడు మీ మెయిల్ చేర్చి, దాన్ని ధృవీకరణ చేయాల్సివుంటుంది. అలా చేసినపుడు మీ  మెయిల్ ఐడి వికీపీడియాలో ధృవీకరించబడుతుంది. ప్రస్తుతం మీ మెయిల్ ఐడి ధృవీకరించబడలేదు కాబట్టి, ఆ మెయిల్ కి సంకేతపదం రాదు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:56, 5 మే 2023 (UTC)

== భారతదేశ రాజదందం అను వ్యాసం గురించి  ==

Hi  ...

మీరు Wikipedia ￼లో చాల అనుభవం ఉన్నవారు.

భారతదేశ రాజదందం అను వ్యాసం తొలగించకండా సరిదిద్ది ఉండాలి సర్  [[వాడుకరి:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|Dr.Mangalagiri Srinivasulu]] ([[వాడుకరి చర్చ:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|చర్చ]]) 07:30, 27 మే 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|Dr.Mangalagiri Srinivasulu]] గారూ, నేను ఆ వ్యాసాన్ని పరిశీలించాను. అందులోని సమాచారం వికీ శైలీలో లేదు. అదంతా వ్యక్తిగత అభిప్రాయంతో ఉంది. వికీలో అభిప్రాయాలకు తావుండదు, ఒక అంశం గురించిన ప్రాథమిక సమాచారం మాత్రమే ఉంటుంది. కాబట్టి, ఆ వ్యాసాన్ని తొలగించడం జరిగింది. వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలతో కాకుండా ప్రాథమిక సమాచారం ఇచ్చేలా మరలా ఆ వ్యాసాన్ని రాయగలరు. కొత్త వ్యాసాలను రాయడంకంటే ముందు వికీలో ఇదివరకే ఉన్న వ్యాసాలను పరిశీలించి, వ్యాస నిర్మాణం, శైలీపై అవగాహన పెంచుకోగలరు. అదేవిధంగా వికీలో కొత్తవారు వ్యాసాల గురించి ప్రయోగాలు చేయడానికి ప్రతిఒక్క వాడుకరికి ప్రయోగశాల ఉంటుంది, అందులో వ్యాస రచనపై అభ్యాసం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:48, 27 మే 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:01, 8 జూన్ 2023) ==

namaste,
doubts vachinappudu clear kosamu sahayam 
mee nundi aasinchavachchaa --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:01, 8 జూన్ 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, వికీ రచనలో మీకు ఎటువంటి సహాయం కావాల్సినా నన్ను సంప్రదించవచ్చు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:30, 8 జూన్ 2023 (UTC)

== Feminism and Folklore 2023 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Congratulations on your remarkable achievement of winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2023''' writing competition! We greatly appreciate your valuable contribution and the effort you put into documenting your local Folk culture and Women on Wikipedia. To ensure you receive your prize, please take a moment to complete the preferences form before the 1st of July 2023. You can access the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWlxDwI6UgtPXPfjQTbVjgnAYUMSYqShA5kEe4P4N5zwxaEw/viewform?usp=sf_link by clicking here]. We kindly request you to submit the form before the deadline to avoid any potential disappointments.

If you have any questions or require further assistance, please do not hesitate to contact us via talkpage or Email. We are more than happy to help.

Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2023|FNF 2023 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 10:47, 10 జూన్ 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023&amp;oldid=25134473 --&gt;

== తెలుగు వికీపీడియా కి అనువాదాలను సమర్పించడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను తెలుగు వికీపీడియాలో ఇతర భాషలలో ఉన్న వికీపీడియావ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియా లోకి అనువదించాలని అనుకుంటున్నాను. ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి ఎలా అనువదించాలో మీరు  తెలియజేయండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E93:9903:0:0:4F4A:3911|2409:4070:6E93:9903:0:0:4F4A:3911]] 08:26, 11 జూన్ 2023 (UTC)

:ప్రస్తుతం మీరు వికీలో లాగిన్ కాలేదు. కాబట్టి ముందుగా మీరు తెలుగు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరవగలరు. ఆ తరువాత వికీలో అనువాద ఉపకరణం ఉంది. దానితో మీరు అనువాదాలు చేయవచ్చు. &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:42, 11 జూన్ 2023 (UTC)

== కొత్త సంకేతపదం అభ్యర్థన ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో నా సంకేత పదాన్ని మర్చిపోయాను. నేను కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి ఈమెయిల్ ను పంపాను. మీరు ధ్రువీ కరించండి [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E12:C55C:0:0:4F0A:ED10|2409:4070:6E12:C55C:0:0:4F0A:ED10]] 10:49, 12 జూన్ 2023 (UTC)

:మీరు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరిచినపుడు, మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ఎంటర్ చేసి ధ్రువీకరించుకున్నట్లయితే కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి మీ ఈమెయిల్ నోటిఫికేషన్ వచ్చేది. కాని మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ధృవీకరించుకోలేదు కాబట్టి, ప్రస్తుతమున్న మీ ఖాతా సంకేత పదం పొందలేరు. కాబట్టి, మరో ఖాతాను తెరువగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:58, 12 జూన్ 2023 (UTC)

== అనుపల్లవి ==

ప్రణయ్ రాజుగారు ప్రస్తుతం తెలుగు వికీపీడియాలో సీరియల్ గురించి కూడా వ్యాసాలు వస్తున్నాయి. అందుకే నేను ఒక సీరియల్ గురించి వ్యాసాన్ని రాశాను. మీరు అనుపల్లవి వ్యాసాన్ని తొలగించారు. ఎందుకు తొలగించారొ చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E8C:3C4D:0:0:4F0A:E905|2409:4070:6E8C:3C4D:0:0:4F0A:E905]] 09:25, 16 జూన్ 2023 (UTC)

:ఒక పొరపాటు వల్ల అనుపల్లవి దాద గా వ్యాసం అచ్చయింది. Contested deletion అని [[చర్చ:అనుపల్లవి దాద|వ్యాస చర్చాపేజీ]]లో మీరే రాసినరు. అందుకే రచయిత కోరికపై వ్యాసాన్ని తొలగించడం జరిగింది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:31, 16 జూన్ 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (12:34, 16 జూన్ 2023) ==

నమస్తే,
15-06-2023 ఒక కొత్త వ్యాసం చూశాను. బాబాతి అమ్మాళ్ ఆలయం గురించి.అందులో భాష బాగా లేదు. దిద్దుబాటు చేయవచ్చా --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 12:34, 16 జూన్ 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, వికీపీడియా అంటేనే అందరూ కలిసి ఒకచోట విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని తయారుచేయడం. ఇందులోని వ్యాసాలను కానీ, వ్యాస సమాచారాన్ని కానీ సరైన మూలలతో ఎవరైనా దిద్దుబాటు చేయవచ్చు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:45, 16 జూన్ 2023 (UTC)
::ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 15:11, 16 జూన్ 2023 (UTC)

== ఈమెయిల్ ధ్రువీకరణ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు ‌నేను నా సంకేత పదాన్ని  మర్చిపోయాను.. నేను ఈ మెయిల్ పంపాను. మీరు దువీకరించడం లేదు. నేను పంపిన ఈ మెయిల్ సరైనదే. ఎందుకు ధ్రువీకరించడం లేదో చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:2580:3280:0:0:21CA:48A1|2409:4070:2580:3280:0:0:21CA:48A1]] 06:18, 19 జూన్ 2023 (UTC)

::మీరు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరిచినపుడు, మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ఎంటర్ చేసి ధ్రువీకరించుకున్నట్లయితే కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి మీ ఈమెయిల్ నోటిఫికేషన్ వచ్చేది. కాని మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ధృవీకరించుకోలేదు కాబట్టి, ప్రస్తుతమున్న మీ ఖాతా సంకేత పదం పొందలేరు. కాబట్టి, మరో ఖాతాను తెరువగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:40, 19 జూన్ 2023 (UTC)

== అధికారిగా ఎన్నికైనందుకు ==

అధికారి బాధ్యతలను నెత్తికెత్తుకున్నందుకు ధన్యవాదాలు, అభినందనలు. నాకు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ బాధ్యత ఉందిప్పుడు. దాన్ని తీసెయ్యండి. ఇప్పుడు మీరు ఇద్దరు చురుకైన అధికారులు ఉన్నారు కాబట్టి అవసరమైనప్పుడల్లా ఎవరికైనా ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వవచ్చు.  __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 23:30, 9 జూలై 2023 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మీ అభ్యర్థన మేరకు మీకున్న ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ బాధ్యతను తీసేసాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:36, 10 జూలై 2023 (UTC)

== ఊమెన్ చాందీ  ==

ప్రణయ్ రాజుగారు 2023 జూలై 18న ఊమెన్ చాందీ గారు మరణించారు. ఆయన వ్యాసాన్ని విజువల్ ఎడిటర్ ద్వారా నేను సవరించలేకపోతున్నాను  మీరు ఒకసారి ఊమెన్ చాందీ వ్యాసాన్ని పరిశీలించండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E92:C52B:0:0:4FCA:9C0F|2409:4070:6E92:C52B:0:0:4FCA:9C0F]] 04:45, 18 జూలై 2023 (UTC)

:మీరు కోరిన విధంగా [[ఊమెన్ చాందీ]] వ్యాసంలో మార్పులు చేశాను. మీరు వికీలో మార్పులు చేయడానికి ఖాతాను సృష్టించుకోగరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:20, 18 జూలై 2023 (UTC)

== తెవికీ జన్మదిన వేడుక 2022 ఖర్చు గురించి  ==

నమస్కారం [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, వేడుక నిర్వహణలో భాగంగా ఫ్లెక్సీ (డిజైన్, ప్రింట్, పేస్టింగ్)లకు 3వేలు, మధ్యాహ్న భోజనంకు 2వేలు, కేకు-స్నాక్స్ లకు 1వేయి రూపాయలు... ఈ ఖర్చులకి సంబంధించి రసీదులు పంపగలరు. ఒకవేళ ఆ రసీదులు లేకపోతే ఖర్చులని ఒక పట్టికలో రాసి ఈ కార్యక్రమానికి ఉపయోగించినట్టు ఒక పేపరు పై సంతకం చేసి పంపగలరు. మీ బ్యాంకు వివరాలు లేదా UPI వివరాలు వగైరా తో నాకు wikikiranam@gmail.com మెయిల్ చేయగలరు. తద్వారా మీరు ఖర్చు చేసిన డబ్బులని మీకు అందిచగలను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 09:05, 20 జూలై 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారు. ఖర్చులకి సంబంధించిన రసీదులను పంపిస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 19:27, 20 జూలై 2023 (UTC)

== [[గ్లోబల్ టెక్ సమ్మిట్]] ==

Hi Pranayraj1985, sorry for writing in English. Could you take a look at [[గ్లోబల్ టెక్ సమ్మిట్]]? Its machine translated crosswiki spam, see [[meta:Talk:Wikiproject:Antispam#Global Tech Summit + related pages]]. I have tagged the article for deletion multiple times, but every time a new sockpuppet / IP of this spamer removes the request without waiting for a local sysop to decide [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%8B%E0%B0%AC%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%9F%E0%B1%86%E0%B0%95%E0%B1%8D_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B1%8D&amp;action=history]. [[వాడుకరి:Johannnes89|Johannnes89]] ([[వాడుకరి చర్చ:Johannnes89|చర్చ]]) 09:09, 20 జూలై 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Johannnes89|Johannnes89]], Thankyou for your Information. we will check.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:22, 20 జూలై 2023 (UTC)

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారూ... [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఫెమినిజం, ఫోక్‌లోర్ ఎడిటథాన్ 2023|ఫెమినిజం, ఫోక్‌లోర్ ఎడిటథాన్ 2023]] పోటీలో 12 కొత్త వ్యాసాలు రాసి ద్వితీయ స్థానంలో నిలిచినందుకు మీకు అభినందనలు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:20, 26 జూలై 2023 (UTC)

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== ఖాతా పై నిషేధం ఎత్తివేయండి ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో కొత్తగా చేరాను. ఉదయ్ కిరణ్ అనే నా ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేయాలని కోరుతున్నాను. నేను ఇక ఖాతాలుసృష్టించుకోను [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03|2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03]] 07:16, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మీ ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేశాను. ఇకమీదట అనేక ఖాతాలు సృష్టించుకోకుండా, ఈ ఖాతాతోనే వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:41, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)
::అసలు ఎన్ని ఖాతాలు వీరివో ఒకసారి వివరిస్తే బాగుంటుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:21, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ... ఈ @[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే వాడుకరి తన ఐపి అడ్రస్ తోనూ, తన పేరు  ఖాతాలతోనూ గతంలో చాలాసార్లు గొడ్డువెలగల పేరుతో ఒక గ్రామ వ్యాసాన్ని సృష్టించి అందులో పలుమార్లు తన గురించి రాసుకున్నాడు. అలాంటి వాటిని గమనించి వెంటనే తొలగించాము. మళ్ళీ ఇప్పుడు [[వాడుకరి:గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్|గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్]], [[వాడుకరి:గొడ్డు వెలగలు ఉదయ్ కిరణ్|గొడ్డు వెలగలు ఉదయ్ కిరణ్]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే ఖాతాలను సృష్టించుకోవడంతోపాటు పలు ఐపి అడ్రసుల నుండి దిద్దుబాట్లు చేస్తున్నారు. అందుకే ఆయా ఖాతాలపై శాశ్వత నిరోధం విధించాను. ఆ తరువాత, ఉదయ్ కిరణ్ గారి విజ్ఞప్తిమేరకు [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే ఖాతాపై నిరోధం ఎత్తివేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:54, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== సీఆర్.రావు ==

సీఆర్.రావు.గారు ఉదయం మరణీంచారు.ఆపేజీని పరీశిలించండి‌ [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03|2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03]] 08:10, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మీ మీ ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేశాను. మీరు ఇక వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయవచ్చు. గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:50, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== కొత్త వాడుకరి ఉదయ్ కిరణ్ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు వికీపీడియా లో ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి అనువదించడం ఎలా [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 02:51, 24 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి అనువదించడానికి వికీపీడియాలోనే అనువాద ఉపకరణం ఉంది. దానిద్వారా వ్యాసాలను సులభంగా అనువదించవచ్చు. అనువాదాలు చేయడమెలాగో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:విషయ అనువాద ఉపకరణం]] అనే పేజీని పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:58, 24 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:12, 26 ఆగస్టు 2023) ==

నమస్తే, నిన్న నా వాడుకరి పేజీ సృష్టించాను. దానికి ఉప పేజీ ఆప్షను కనిపించలేదు. అందువలన డైరెక్ట్ గా కొత్త వ్యాసం గా ఒక వ్యాసం వ్రాసాను. 
దానికి ఇంకా ఎవరి నుండి సూచనలు రాలేదు. మార్పులు, చేర్పులు చేసే విషయంలో  సందేహంగా ఉంది. సరిగ్గా ఉందా లేదా సలహా కావాలి. ధన్యవాదాలు.
వ్యాసం పేరు తెలుగుతల్లి --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:12, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ... వికీలో చురుగ్గా రచనలు చేస్తున్నందుకు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. మీరు రాసిన [[తెలుగుతల్లి కెనడా]] వ్యాసాన్ని నిన్ననే గమనించాను. అయితే, మీరు ఆ వ్యాసంలో మార్పులు చేర్పులు చేస్తారేమోనన్న ఉద్దేశ్యంతో సూచనలు వంటివి చేయలేదు. ఒకసారి మళ్ళీ పరిశీలించి వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాస్తాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:24, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== వాడుకరి భాస్కర నాయుడు పేజీ సంరక్షణ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు భాస్కర్ నాయుడు గారు అనే వాడు కరి మరణించారు. ఆయన పేజీని అజ్ఞాత వాడుకరులు దిద్దుబాటు చేయకుండా ఆయన పేజీని సంరక్షించాలని కోరుతున్నాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 08:30, 28 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... ఇంతవరకు భాస్కర్ నాయుడు గారు మరణించిన తరువాత, వారి వాడుకరి పేజీలో ఎవరూ కూడా మార్పులు చేయలేదు. మరి మీరు పేజీని సంరక్షించాలని కోరారు. మరణించిన వికీపీడియన్ వాడుకరి పేజీని సంరక్షించాలని ఎక్కడైనా చూశారా? వివరాలు తెలుపగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:36, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)
::ప్రణయ్ రాజుగారు పందిళ్ళ శేఖర్ బాబు గారు అనే తెలుగు వికీపీడియా వాడు కరి మరణించాడు. ఆ వాడుకరి పేజిని సంరక్షించారు అందుకే భాస్కర నాయుడు గారి వాడు కరి పేజీని సంరక్షించాలని కోరాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 06:49, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మరణించిన వాడుకరి పేజీని సంరక్షించే విషమయై వికీలో చర్చించాల్సివుంది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:27, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:30, 29 ఆగస్టు 2023) ==

నమస్కారం. మీ సూచనలు ఇంకా రాలేదు. నా వ్యాసం ప్రచురణకు అర్హమైనదేనా.. దయచేసి చెప్పగలరు. --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:30, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ... [[తెలుగుతల్లి కెనడా]] వ్యాసంలో సవరణల గురించి, ఆ [[చర్చ:తెలుగుతల్లి కెనడా|వ్యాసం చర్చాపేజీ]]లో రాశాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:50, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== విభాగాలను సొంతంగా చేర్చడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు తెలుగు వికీపీడియా లో మార్పులు చేసేటప్పుడు విభాగాలను చేర్చడం ఎలా  [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 08:19, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... రెండవ స్థాయి విభాగాల కోసం '== శీర్షిక పాఠ్యం ==',  మూడవ స్థాయి విభాగాల కోసం '=== శీర్షిక పాఠ్యం ===', నాల్గవ స్థాయి విభాగాల కోసం '==== శీర్షిక పాఠ్యం ====', ఐదవ స్థాయి విభాగాల కోసం '===== శీర్షిక పాఠ్యం =====' ఉపయోగించాలి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:30, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== Speedy deletion ==

Hi, could you please execute [[వాడుకరి చర్చ:Aka|this speedy deletion request]]? It's a few months old now ;-) Thank! -- Best regards, [[వాడుకరి:Aka|Aka]] ([[వాడుకరి చర్చ:Aka|చర్చ]]) 07:14, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Aka|Aka]], its deleted.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:22, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)
::Thanks a lot and greetings from Germany. -- [[వాడుకరి:Aka|Aka]] ([[వాడుకరి చర్చ:Aka|చర్చ]]) 07:26, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

== కీసరి నర్సింగం ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను కీసరి నర్సింగం వ్యాసాన్ని సృష్టించాను ఆ వ్యాసంలో మూలాలను చేర్చండి. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 06:24, 6 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ...మీరు తక్కువ సైజులో మూలాలు లేకుండా వ్యాసాలను రాస్తూ, ఇతరులను వాటిలో సవరణలు చేయమని చెపుతున్నారు. ఇది మంచి పద్ధతి కాదు. ముందుగా మీరు వ్యాసాలను మరింత ఎక్కువ సమాచారంతో, తగిన మూలాలతో రాయండి. ఆ తరువాత, ఇంకా ఏదైనా సమాచారం ఉంటే ఇతర వికీపీడియన్లు చేరుస్తారు. ఎక్కువ సమాచారం, తగిన మూలాలు లేకుండా రాసినవ్యాసాలు తొలగించబడుతాయని మీకు మరోమారు గుర్తు చేస్తున్నాను. అదేవిధంగా ఏదైనా విషయం చెప్పాలి అనుకుంటే, ప్రతిసారి నా వాడుకరి చర్చాపేజీలో కాకుండా దానికి సంబంధించిన చర్చాపేజీలో రాయండి. ప్రస్తుతానికి ఆ వ్యాసాన్ని మీ వాడుకరి ఉపపేజీకి తరలిస్తున్నాను. ఎక్కువ సమాచారంతో, తగిన మూలాలతో విస్తరించిన తరువాత ప్రధాన పేరుబరికి తరలిస్తాము.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:35, 6 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:15, 29 సెప్టెంబరు 2023) ==

నమస్కారం,
తెలుగుతల్లి కెనడా పేజీలో మీ సూచనల ప్రకారం సరిచేసాను.
సహాయ కేంద్రం పేజీలో స్పందన లేదు. చాలా రోజులు అయింది. అందుకని ఇక్కడ అడుగుతున్నాను. 
ఇప్పుడు తెలుగుతల్లి కెనడా వ్యాసం లో పైన మీరు పెట్టిన బాక్సు ఎలా తీసివేయాలి. --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:15, 29 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:నా ఉద్ధేశ్యం అది ఇంక తీసివేయవచ్చు అనుకుంటాను, అందుకని అడుగుతున్నాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 10:43, 29 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, ఏదైనా వ్యాసం గురించి చెప్పదలుచుకుంటే ఆ వ్యాసం చర్చాపేజీలోనే రాయగలరు. వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాశాను చూడగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:01, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== పాకీ క్రికెటర్లలో ==

పాకిస్తాను ప్రపంచ కప్ జట్టులో Babar Azam, Usama Mir, Fakhar Zaman (cricketer) - ఈ ముగ్గురూ మిగిలిపోయారండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:10, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:11, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)
:అలాగే శ్రీలంక వాళ్లలో Dilshan Madushanka, Matheesha Pathirana, Dushan Hemantha - ఈ ముగ్గురిని కూడా చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:13, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, పైన మీరు సూచించిన ఆరుగురి వ్యాసాలను కూడా రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:19, 3 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== నా వాడుకరి పేజీని అజ్ఞాత వాడుకరులు దిద్దుబాటు చేయకుండా సంరక్షించండి ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు ఇటీవల అజ్ఞాత వాడుకరులు  నా వాడుకరి పేజీతోపాటు పలు వ్యాసాలలో దుశ్చర్యలకు పాల్పడుతున్నారు. ఆ అజ్ఞాత వాడుకరి పై నిషేధం విధించి నా వాడుకరి పేజీని సంరక్షించాలని కోరుతున్నాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 05:07, 26 అక్టోబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, గత రెండురోజులుగా అజ్ఞాత వాడుకరి పనిగట్టుకొని కొందరి వాడుకరి పేజీలు, వాడుకరి చర్చాపేజీలు, వ్యాసాలలో సమాచారాన్ని తొలగిస్తున్నాడు. ఇది కావాలనే చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తోంది. ఈ విషయమై రచ్చబండలో చర్చను ప్రారంభించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:58, 26 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం నివేదిక ==

నమస్తే,

[[వికీపీడియా:సమావేశం/తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం]]&lt;nowiki/&gt;లో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు. సమావేశంలో మీరు వ్యక్తపరిచిన అభిప్రాయాలు, ఆలోచనలను సారాంశప్రాయంగా నివేదికలో రాశాను. మీరు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాల సారాంశం మీ ఉద్దేశానికీ, ఆనాడు మీరు మాట్లాడినదానికీ సరిపోలుతున్నదో లేదో పరిశీలించి అవసరమైతే మీ మాటలవరకూ మార్చమని కోరుతున్నాను. నివేదిక చూశాకా మార్చడం పూర్తిచేసినా, మార్చాల్సిన అవసరం కనిపించకపోయినా ఏ సంగతీ ఇక్కడ ప్రతిస్పందనగా నాకు చెప్పండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Pavan (CIS-A2K)|పవన్ సంతోష్ (సీఐఎస్‌-ఎ2కె)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan (CIS-A2K)|చర్చ]]) 14:51, 8 నవంబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ  @[[వాడుకరి:Pavan (CIS-A2K)|Pavan (CIS-A2K)]] గారు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:26, 8 నవంబరు 2023 (UTC)

== సహాయం ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారు నమస్కారం! మన ఓటు మన హక్కు ఎడిట్ తాన్ లో భాగంగా మా స్నేహితుడు [[వాడుకరి:Nikesh Mannepalli 123]] వ్యాసాలు రాయాలని ఉత్సుకతతో ఉన్నాడు. కానీ అతడి ఐపీ నిరోధము లో ఉంది... దయచేసి సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:03, 16 నవంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, ఐపీ నిరోధం తొలగించడం గురించి నాకు అంతగా తెలియదు. ఈ విషయంలో ఇతర సభ్యులను సంప్రదించగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:47, 16 నవంబరు 2023 (UTC)

== దుశ్చర్యలపై నిరోధం ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Barnstar of Reversion Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''దుశ్చర్యల నిరోధక బార్న్‌స్టార్'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | అజ్ఞాతలు చేస్తున్న దుశ్చర్యలపై నిఘా పెట్టి తక్షణ చర్యలు తీసుకుంటున్నందుకు గాను ధన్యవాదాలతో - [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:18, 19 నవంబరు 2023 (UTC)
:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:49, 19 నవంబరు 2023 (UTC)
|}&lt;!--template:The Anti-Vandalism Barnstar--&gt;

== క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో మీ అనన్యమైన కృషికి అభినందనలు ==

{{Cricket Barnstar|1=[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టు]]లో కృషి చేసి ప్రాజెక్టు విజయంలో పాలుపంచుకున్నందుకు అభినందనలతో__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:08, 21 నవంబరు 2023 (UTC)
: భవిష్యత్తులో నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు క్రికెట్ ప్రాజెక్టు రోల్ మోడల్ గా నిలిచేలా చక్కటి ప్రణాళికతో ప్రాజెక్టును నిర్వహించినందుకు ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 19:28, 26 నవంబరు 2023 (UTC)|2=alt}}

== క్రికెట్ వ్యాసాల సృష్టి కొనసాగింపు ==

ప్రణయ్ గారూ, క్రికెట్ వ్యాసాలను సృష్టించడం ఇంకా ముందుకు తీసుకుపోతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇందులో భాగంగా ఈసరికే వ్యాసాల్లో ఉన్న ఎర్రలింకుల లక్ష్యంగా ఉన్న పేజీలను సృష్టిస్తే ఒకే దెబ్బకు రెండు పిట్టలు అన్నట్టు ఉంటది. ముందుగా వివిధ జాతీయ జట్ల పేజీల్లో ఉన్న ఎర్ర లింకులపై దృష్టి పెట్టవచ్చు. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:13, 29 నవంబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:33, 29 నవంబరు 2023 (UTC)

== అనాథ వ్యాసాలు ==

ప్రణయ్ గారూ, గతంలో మీ వ్యాసాల్లో అనాథలు బాగా తక్కువగా ఉండేవి. ఇప్పటికీ అవి తక్కువే గానీ, గతం కంటే కొంచెం పెరిగి [[quarry:query/78946|392 కి చేరాయి]].  దానికి కారణం క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టు అని అనిపిస్తోంది. వేలాది వ్యాసాలు రాస్తూ ఇంత తక్కువ అనాథలుండడం విశేషమే. అయితే వీటిని సున్నా చేస్తే మరింత విశేషంగా ఉంటుంది. పరిశీలించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:44, 25 డిసెంబరు 2023 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. వాటిని సరిచేస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:52, 25 డిసెంబరు 2023 (UTC)
::నాలుగే నాలుగు రోజుల్లో అనాథల సంఖ్యను 25 కి తెచ్చేసారు - బ్రహ్మాండం, ప్రణయ్ గారు! అభినందనలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:32, 30 డిసెంబరు 2023 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:22, 18 జనవరి 2024 (UTC)

==స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు బ్యానర్ ==
@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు కు బ్యానర్ ఇంకా ఫౌంటైన్ టూల్ కావాలి. నాకు సహాయం చేయగలరా...
:: [[వాడుకరి:Tmamatha|మమత]] గారూ, స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు  పేజీని చూశాను. ప్రాజెక్టు బ్యానర్, ఫౌంటైన్ టూల్ వంటివి అందులో ఉన్నాయి.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:00, 2 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, నాకు బ్యానర్ వికీపీడియా ఓపెన్ చేసిన లేదా ఏదయినా ఆర్టికల్ వెళ్లిన పైన కనిపించేలా కావాలి. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 14:10, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, మీరు అనేది వికీ సైట్ నోటీస్ గురించేనా?-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:11, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::అవునండి [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 15:36, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, ఆ సైట్ నోటీసులో పెట్టాల్సిన కంటెంట్ ను రాసి పంపించండి. నేను నోటీసులో పెట్టెస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:42, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::::తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహిస్తున్న స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టులో వ్యాసాలు రాయండి. అమూల్యమైన బహుమతులు గెలుచుకోండి. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 16:37, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, వికీలో లాగిన్ అయిన వారికి కనిపించేలా [[మీడియావికీ:Sitenotice|సైట్ నోటీస్]] లోనూ, లాగిన్ కానివారికి కనిపించేలా [[మీడియావికీ:Anonnotice|ప్రకటన నోటీస్]] లోనూ ప్రాజెక్టు గురించి చేర్చాను. ఒకసారి పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:39, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::::::ధన్యవాదాలు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 08:53, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::::::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:10, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 09:05, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:11, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసిందిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:07, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ పై లింకులోని నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలోని మధ్యంతర ప్రతిపాదనల విభాగంలో కూడా స్పందించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 29 మార్చి 2024 (UTC)
::చేశానండీ.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:55, 29 మార్చి 2024 (UTC)

== మీరే ఒక అనువాద యంత్రం ==

{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{#ifeq:alt|alt|[[file:Translation-Barnstar.svg|100px]]|[[File:Translation-Barnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''అనువాద పతకం'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | అనువాద పరికరం లోని యాంత్రికానువాద విశేషాన్ని వాడి అనువదించడమే కాకుండా, అది చేసే కృతకానువాదాన్ని సవరించి, పఠనయోగ్యంగా మార్చి ప్రచురించడం మీ ప్రత్యేకత. ఈ పరికరాన్ని వాడి మీరు ఇప్పటి వరకు 4,024 పైచిలుకు కొత్త వ్యాసాలను ప్రచురించారు. ఈ విషయంలో తెవికీలో మీరే నంబర్ వన్! రెండవస్థానంలో ఉన్నవారు అందులో సగం కూడా చెయ్యలేదంటే మీ వేగం ఎలాంటిదో అర్థమౌతుంది. 2023 లో 1,684, 2024 లో ఈ నాలుగు నెలల్లోనే 753 అనువాదాలు చేసారు. మీరే ఒక అనువాద యంత్రం! మీ అనువాద కృషిని అభినందిస్తూ ఈ నూలుపోగు మీకోసం, స్వీకరించండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:14, 1 మే 2024 (UTC)
|}

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ అనువాద పతకం అందుకున్న సందర్బంగా శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:30, 1 మే 2024 (UTC)

== మహిళా క్రీడాకారులు - క్రీడాకారిణులు ==

వర్గాలలో &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;క్రీడాకారిణులు&quot; అనే పదం వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. [[వికీపీడియా:చర్చ_కొరకు_వర్గాలు/చర్చించాల్సిన_వర్గాల_జాబితా]] లో కూడా ఈ విషయాన్ని తెలియజేసారు. కనుక వాటిని మార్చాలనుకుంటున్నాను. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:55, 7 మే 2024 (UTC)

:అలాగేనండి @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 03:54, 8 మే 2024 (UTC)

== భారత రాష్ట్ర సమితిలో రాసిన సర్ , ==

తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి  ఎన్నికలు గురించి రాసిన విషయాలు తోలగించి భారత రాష్ట్ర సమితిలో రాసిన సర్ ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] ([[వాడుకరి చర్చ:RATHOD SRAVAN|చర్చ]]) 01:43, 11 జూన్ 2024 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:23, 11 జూన్ 2024 (UTC)

==2024 ఎన్నికలలో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా ==
{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో 24% తో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:15, 19 జూన్ 2024 (UTC)
:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:56, 19 జూన్ 2024 (UTC)
|}

== అనువాదాల్లో అగ్రగణ్యులు మీరు ==

అనువాద పరికరం వాడి, తెవికీ లోనే అత్యధికంగా 5 వేలకు పైగా వ్యాసాలు రాసి రికార్డు సృష్టించారు మీరు. కొన్ని వికీల్లో జరిగిన మొత్తం అనువాదాలన్నిటి కంటే ఈ సంఖ్య ఎక్కువ. అభినందనలు అందుకోండి. 

భారతీయ భాషా వికీల్లో మీకంటే ముందు ఉన్నవారు కింది నలుగురే. వీళ్లని అధిగమించడం కొంచెం కష్టమే అయినా మీకు అంత కష్టమేమీ కాదని అనుకుంటున్నాను.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|1
|ابوالحسن راجپوت
|16983
|urwiki
|-
|2
|কুউ পুলক
|10617
|bnwiki
|-
|3
|சத்திரத்தான்
|7980
|tawiki
|-
|4
|Balu1967
|5827
|tawiki
|}
__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:51, 4 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ గార్కి]] ఈ సందర్బంగా శుభాకాంక్షలు. ఇంకోరకంగా చెప్పాలంటే తెలుగు వికీపీడియాకు లబించిన ఒక గిప్ట్ అని చెప్పవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:43, 4 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

::[[User:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లకు ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:14, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

==Reference fixing tool==
Have you seen this tool?

https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php

Thank you for joining us :-)
[[:en:User:Jmh649|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''James Heilman, MD'''&lt;/span&gt;]] ([[:en:User talk:Jmh649|talk]] · [[Special:Contributions/Jmh649|contribs]] · [[Special:EmailUser/Jmh649|email]])(please leave replies on my talk page) 10:21, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== GreenC bot కు బాట్ హోదా ==

GreenC bot చేసుకున్న బాట్ అభ్యర్థనను [[వికీపీడియా:Bot/Requests for approvals#GreenC bot|సముదాయం ఆమోదించింది]] గానీ, ఆ వాడుకరికి బాట్ హోదా ఇచ్చే సంగతి మర్చిపోయాం. బాట్ హోదా ఇచ్చి, వారికి ఆ సమాచారాన్ని తెలియజేయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:48, 15 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

:బాట్ హోదా ఇచ్చే సంగతి గుర్తుచేసినందుకు ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. బాట్ హోదా ఇచ్చి, బాట్ అభ్యర్థన పేజీద్వారా ఆ వాడుకరికి తెలియజేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:47, 15 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

== నాటెగ్లినైడ్ పేజీలో ==

ప్రణయ్ గారూ, పలు మందుల వివరాలను చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. [[నాటెగ్లినైడ్]] పేజీలో &quot;ఇది ఆహారం, వ్యాయామంతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&quot; అనే వాక్యం అర్థం కాలేదు. ఎన్వికీ వ్యాసంలో కనబడలేదు. మూలాన్ని పరిశీలించగలరా?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:14, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)

:ఈ విషయాన్ని నా దృష్టికి తీసుకొచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మెడికల్ వికీలోని [[mdwiki:Nateglinide|Nateglinide]] పేజీలో &quot;It is used together with diet and exercise&quot; అనే వాక్యం &quot;ఇది ఆహారం, వ్యాయామంతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&quot; అని అనువాదం అయింది. దీనికి www.drugs.com లోని [Https://www.drugs.com/monograph/nateglinide.html Nateglinide (Monograph)] పేజీలో ఉంది. ఆ వాక్యాన్ని సరిచేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:47, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)
::సూపర్ సార్. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:39, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:33, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:09, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;
:Thanks @[[వాడుకరి:Doc James|Doc James]].-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:08, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Thank you for being a medical translator! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Translators Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&amp;project=all&amp;year=2024&amp;start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We look forwards to working together in 2025.
|}

Thanks again :-)  -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James &lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:54, 26 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2024&amp;oldid=28173086 --&gt;
::You were our second most prolific translator :-) Best [[:en:User:Jmh649|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''James Heilman, MD'''&lt;/span&gt;]] ([[:en:User talk:Jmh649|talk]] · [[Special:Contributions/Jmh649|contribs]] · [[Special:EmailUser/Jmh649|email]])(please leave replies on my talk page) 06:57, 26 జనవరి 2025 (UTC)
:::Thanks @[[వాడుకరి:Doc James|Doc James]] and @[[వాడుకరి:Jmh649|Jmh649]].-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:08, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:57, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:07, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== ఒక వ్యాసాన్ని తొలగించాలి. ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు నమస్కారం! నేను ఒక వ్యాసం అనువదించి సృష్టించాను. అందులో వ్యాసం పేరు ఆంగ్లంలో ఉండిపోయింది. నేను అది అనువదించేసను. తర్వాత ఆ వ్యాసం గురించి వెతికినప్పుడు నాకు ఆంగ్లం లో కనిపించింది. అది మల్లి నేను పేరు మర్చి అనువదించాను. ఆ ఆంగ్ల పేరు ఉన్న వ్యాసాన్ని తొలగిస్తారు అని మీకు తెలియచేస్తునాను. తొలగించాల్సిన వ్యాసం [[Amery Municipal Airport]]. పేరు మార్చిన మల్లి అనువదించిన వ్యాసం [[అమెరీ మున్సిపల్ విమానాశ్రయం]]. మీ కృషికి నా ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు. [[వాడుకరి:Yaswanthgadu.21|Yaswanthgadu.21]] ([[వాడుకరి చర్చ:Yaswanthgadu.21|చర్చ]]) 11:06, 14 మార్చి 2025 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Yaswanthgadu.21|Yaswanthgadu.21]] గారూ, వ్యాసం తొలగించబడింది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:01, 20 మార్చి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:57, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== [[User:గులూరు ఆంజనేయులు|గులూరు ఆంజనేయులు]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (03:11, 20 ఆగస్టు 2026) ==

How ఐ enter my ప్రొఫైల్ --[[వాడుకరి:గులూరు ఆంజనేయులు|గులూరు ఆంజనేయులు]] ([[వాడుకరి చర్చ:గులూరు ఆంజనేయులు|చర్చ]]) 03:11, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== పదేళ్ళ దిగ్విజయ యాత్ర ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | పదేళ్ళ పాటు, నిరంతరంగా నిరంతరాయంగా, ప్రతీరోజూ కనీసం ఒక్క వ్యాసమైనా రాసిన మీకు తెలుగు వికీపీడీయాలో సాటి రాగలవారు లేరు. యావత్తు వికీపీడియా ప్రపంచం లోనే మీకు సరిజోడు లేరు. బార్న్‌స్టారుల్లో మీ గొప్పను ప్రదర్శించే స్టారు లేదు. అందుకే ఈ స్పెషల్ స్టార్! ఇలా కొత్త రికార్డులు రాసేవాడికి, కొత్త ఎత్తులను ఎక్కేవాడికి తోడెవరూ ఉండరు. ఒంటరిగా సాగాల్సిందే. అభినందించడానికి మేమున్నాం. ఈ పదేళ్ళ ఘనతకు మనసారా అభినందనలు, హోరున చప్పట్లు. మరో పదేళ్ళపాటు మరింత ఉధృతంగా సాగే ఉత్సాహం సదా మీతో ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. 2036 సెప్టెంబరు 7 మీకోసం చూస్తోంది. అక్కడే మేమూ మీకోసం చూస్తూంటాం, అభినందన మాలలతో. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:32, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
|}</text>
      <sha1>7eumzvbefv233720jtj10ud7vbye3eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953994</id>
      <parentid>4953987</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>/* పదేళ్ళ దిగ్విజయ యాత్ర */</comment>
      <origin>4953994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="349350" sha1="41s7rjhr7z2qzvrq2yi0qmc50pgnsyu" xml:space="preserve">==స్వాగతం==
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;

 వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; &lt;!-- Template:Welcome --&gt; [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:31, 8 మార్చి 2013 (UTC)
::ధన్యవాదలు [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 08:33, 8 మార్చి 2013 (UTC)

== ప్రణయ్ రాజ్ వంగరి ==

ప్రణయ్ రాజ్ వంగరి 1985 మార్చ్ 25న నల్గొండ జిల్లా మోత్కుర్ మండలం  మోత్కుర్ గ్రామంలో కళమ్మ మరియు   జానయ్య దంపతులకు జన్మించాడు.   మోత్కుర్ గ్రామంలోని           ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో ప్రాథమిక విధ్యను, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో మాధ్యమిక విద్యను అభ్యసించారు
: మీ గురించిన సమాచారాన్ని మీ వాడుకరి పేజీలో చేర్చాను. వికీపీడియాలో ఎవరి గురించి వారు వ్యాసాలు రచించకూడదని నియమం. మీ వ్యక్తిగత పేజీలో ఎంతైనా సమాచారాన్ని చేర్చుకోవచ్చును. వీలైతే మీ ముఖచిత్రాన్ని కూడా చేర్చండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:44, 8 మార్చి 2013 (UTC)

== మిస్ మీనా ==

[[మిస్ మీనా]] వ్యాసాన్ని సృష్టించి కొంత సమాచారాన్ని చేర్చాను. ఈ నాటకంలో భాగమైన వ్యక్తుల చేత దీనిని విస్తరించండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:33, 9 మార్చి 2013 (UTC)

==తెలుగు వికీపీడియా సమావేశం==
: తెలుగు వికీపీడియా సర్వసభ్య సమావేశంలో భాగంగా ముందు హైదరాబాదులోని తెలుగు వికీపీడియన్లు మార్చి 17 ఆదివారం, గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్, కోఠి లో ఉదయం 10 గంటలకు కలుస్తున్నాము. దీనికి హాజరుకమ్మని మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 09:06, 16 మార్చి 2013 (UTC)
==జి.మేడపాడు==
[[జి. మేడపాడు]] స్టేషన్ బొమ్మను వ్యాసంలో చేర్చాను.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:44, 17 మార్చి 2013 (UTC)

== విస్తరణకు సమాచారం ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, మీరు ప్రారంభించిన వ్యాసాలలో ఈ వ్యక్తులకు సంబంధించి మరెక్కడా సమాచారం దొరకలేదు. వీలైతే ఈ వ్యాసాలను కాస్త విస్తరించగలరు [[మంగిన నాగమణి]], [[జ్యోతిరాణి. జి]], [[ఎమ్. చంద్రసేనగౌడ్]], [[రేకందాస్ గుణవతి]] --[[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:వైజాసత్య|చర్చ]]) 07:01, 30 మే 2013 (UTC)

== ఐ.పి నెంబర్లకు స్వాగత సందేశాలు ==

మిత్రులు ప్రణయరాజ్ గార్కి,

మీరు ఐ.పి.నెంబర్లతో వ్రాసిన వారికి స్వాగత సందేశాలు యిస్తున్నారు. కానీ ఆ ఐ.పి.నెంబర్లు స్థిరంగా ఉండవు. మారవచ్చు. తెవికీలో చేరిన వారికి మాత్రమే స్వాగత సందేశాలు యిస్తె బాగుండునని నా అభిప్రాయం.--[[File:Quill and ink.svg|30px|]][[వాడుకరి:Kvr.lohith|&lt;span style=&quot;text-shadow:#EE82EE 3px 3px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;b&gt; కె.వెంకటరమణ  &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:kvr.lohith|&lt;font color=&quot;#FF007F&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 10:31, 1 జూన్ 2013 (UTC)
:*అవునండి. ఆటోమేటిగ్గా సృష్టించబడిన ఖాతాలకు కూడా స్వాగతం అవసరం లేదు.గమనించగలరు--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:44, 2 జూన్ 2013 (UTC)

== పతకం ==

[[దస్త్రం:telugu-wiki-medal.JPG|thumb|right|తెలుగు మెడల్]]
కళారంగంగురించి వికీపీడియాలో వ్యాసాలు  చేర్చినందలకు కృతజ్ఞతాసూచకంగా అందుకోండి ఈ పతకం .--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 10:47, 16 ఆగష్టు 2013 (UTC)
==మిస్ మీనా ముగింపు==
నమస్కారము ప్రణయ్,&lt;br/&gt;
మీరు రాసిన [[మిస్ మీనా]] నాటకంలో ముగింపును తెలుపగలరు. మీనా కోరే చివరి కోరిక ఏంటి? ఉత్కంఠ భరించలేకున్నాము. మేము హైదరాబాద్ బయట ఉండటం వలన ఈ నాటకాన్ని వీక్షించే అవకాశం లేదు. కావున ముగింపు తెలుపగలరు.
&lt;br/&gt;మీ,&lt;br/&gt;
--[[వాడుకరి:పోటుగాడు|పోటుగాడు]] ([[వాడుకరి చర్చ:పోటుగాడు|చర్చ]]) 07:32, 26 ఆగష్టు 2013 (UTC)

== మిస్ మీనా ముగింపు ==

మిస్ మీనా ముగింపుకు మరికొంత సమయం కావాలి సార్... ముగింపు తెలిసిన తర్వాత చూస్తే అంత ఉత్కంఠ ఉండదని నా అభిప్రాయం. అక్టోబర్ నెల చివర్లో పూర్తి నాటకాన్ని పొందుపరుస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:36, 26 ఆగష్టు 2013 (UTC)

== వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు ==

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు|లీలావతి కూతుళ్ళు ప్రాజెక్టు]]లో కృషి చేస్తున్నందులకు ధన్యవాదాలు!! [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు#పాల్గొనేవారు|ఇక్కడ]] మీ పేరు నమోదు చేయ వినతి. ఇప్పటికే మన తెవికీలో 13 లీలావతి కూతుళ్ళు పుట్టారు. ఇంకో 40 పైచిలుకు మన తెవికీలో పుట్టటానికి వేచిచూస్తున్నాయి :) మీరూ కొన్ని వ్యాసాలు మొదలు పెట్టి సహకరిస్తారని ఆశిస్తూ... [[వాడుకరి:Visdaviva|విష్ణు]] ([[వాడుకరి చర్చ:Visdaviva|చర్చ]])18:47, 30 ఆగష్టు 2013 (UTC)
: తప్పకుండా చేస్తాను సార్. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:47, 2 సెప్టెంబర్ 2013 (UTC

== దశాబ్ది ఉత్సవానికి కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నిక ==

దశాబ్ది ఉత్సవానికి కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైనందుకు శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:రహ్మానుద్దీన్|చర్చ]]) 09:44, 1 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

ధన్యవాదాలు, దశాబ్ది ఉత్సవానికి నావంతు బాధ్యతను పరిపూర్ణంగా నిర్వర్తించడానికి ప్రయత్నంచేస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:26, 2 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

== సినిమా పాటలసాహిత్యం చేర్చటానికి సలహాలు ==


[https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%88_%E0%B0%B5%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BF&amp;oldid=980343 మీరు ఇటీవల చేర్చిన సినిమా పాటల సాహిత్యం] పై స్వేచ్ఛా నకలు హక్కులులేవు . కావున సాహిత్యంలో మొదటి వరుసల మాత్రమే వుంచి. మిగతావి తొలగించబడినవి.  మీరు ఇంతవరకూ చేర్చిన వాటిని సమీక్ష చేసి, స్వేచ్ఛా నకలుహక్కుల రుజువు లేనివాటికి పల్లవి లేక చాలా కొద్దిభాగమే వుంచి మిగతావి తొలగించండి. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:55, 22 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

:సమాచారం అందించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు...మీరు తెలిపిన సూచనలను తప్పకుండా పాటిస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:49, 22 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

== ఈము ==

[[ఈము]] పక్షి వ్యాసం వికీ ప్రాజెక్టు జీవశాస్త్రం లో భాగంగా విస్తరణ చేయవలసి ఉంది. [[ఆరోగ్యపరమైన జాగ్రత్తలు మరియు నిర్వహణ]] , [[ఈము పక్షుల ఉత్పత్తులు]] , [[ఈము పక్షుల అవయవ లక్షణాలు]] , [[ఈము పక్షుల పెంపకంలో ఆర్థిక లాభాలు]] , [[[[ఈము పక్షుల ఆహారం లేక మేత]] , [[ఈము పక్షి పిల్లల పెంపకం]] వంటి చిన్న వ్యాసాలను ఆ ప్రధాన వ్యాసం లో విలీనం చేస్తే అది విశేషమైన వ్యాసం అవుతుంది. అన్ని విషయాలు ఒకే దగ్గర తెలుసుకోవచ్చు. దీనిపై మీ అభిప్రాయం తెలియజేయండి.----&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 0.118em 0.118em 0.118em; class=texhtml&quot;&gt;'''[[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]]''' &lt;sup&gt;([[ User talk:kvr.lohith |చర్చ]])&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 13:02, 13 జనవరి 2014 (UTC)

:తగిన సూచనలు అందించినందుకు [[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]] గారికి ధన్యవాదాలు. [[ఈము]] పక్షిని ఈ వ్యాసాలలో ఒక జంతు శాస్త్రంకి సంబంధించిన వ్యాసంలా కాకుండా వ్యవసాయంలోని పశుసంవర్ధక శాఖలో భాగంగా జరిగే ఈము పక్షి పెంపకంలో భాగంగా రాయటం జరిగింది. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 03:29, 15 జనవరి 2014 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు. [[ఆరోగ్యపరమైన జాగ్రత్తలు మరియు నిర్వహణ]] వంటి శీర్షికలను మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని నా అభిప్రాయం.----&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 0.118em 0.118em 0.118em; class=texhtml&quot;&gt;'''[[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]]''' &lt;sup&gt;([[ User talk:kvr.lohith |చర్చ]])&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 03:44, 15 జనవరి 2014 (UTC)

== వికీపీడియా:తెవికీ దశాబ్ది ఉత్సవాల ఆహ్వానం ==
{{talkback|సుల్తాన్ ఖాదర్}}
== తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల స్కాలర్షిప్ శీర్షిక మార్పు ==
ప్రణయ్,&lt;br/&gt;
''' తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల స్కాలర్షిప్ ''' శీర్షికను '''తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల ఉపకార వేతనము '''  గా సవరిస్తే బాగుంటుంది.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 07:45, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)
: [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు... తక్షణమే ఆ శీర్షికను మార్పు చేస్తాను. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:50, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

==ధన్యవాదాలు==
ప్రణయ్ రాజ్ గారూ, ధన్యవాదాలు. పూణే నుండి శుక్రవారం ఉదయం బయలుదేరి శనివారం తెలవారిజామున 3.30 గం.లకు విజయవాడ చేరుకుంటున్నాము. తెలుపుటకు చాలా ఆనందంగా వున్నది. [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:అహ్మద్ నిసార్|చర్చ]]) 09:52, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] గారు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 10:05, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

&lt;br=clearall&gt;
==కొలరావిపు ప్రశంసాపత్రం==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; halign=&quot;center&quot; | [[దస్త్రం:Komarraju Lakshmana Rao Puraskaram 2013 prasamsa patakam.png]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 1; vertical-align: bottom; height: 1em;&quot; | '''[[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం|కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం]] - ప్రశంసా పతకం (2013)'''
|-
|style=&quot;font-size: medium; padding: 1; border-top: 1px solid gray; vertical-align: center; &quot; | ప్రణయ్‌రాజ్  గారూ, తెలుగు వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో నాటక రంగానికి చెందిన వ్యాసాల  పై మీరు చేసిన కృషిని గుర్తిస్తూ , [[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం/2013/ఎంపిక మండలి ప్రశంసాపత్ర విజేతల వివరాలు|పురస్కారాల ఎంపిక మండలి]] తరఫున ఈ ప్రశంసా పతకాన్ని బహూకరిస్తున్నాను. మీ కృషి సర్వదా అభినందనీయం. మున్ముందు కూడా మీ కృషిని ఇలాగే కొనసాగిస్తారని ఆశిస్తున్నాం.
|}

: [[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజా సత్య]] గారికి మరియు [[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం/2013/ఎంపిక మండలి ప్రశంసాపత్ర విజేతల వివరాలు|పురస్కారాల ఎంపిక మండలి]] వారికి ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధిలో ఎల్లవేళలా నా వంతు సహకారం అందించగలను... [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 20:14, 26 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

== ప్రాజెక్టు ఆహ్వానం ==

మీరు  రూపుదిద్దుతున్న వ్యాసం  [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/నాణ్యతాభివృద్ధి-వికీట్రెండ్స్ ‎]] పరిధిలోకి వచ్చినందుకు అభినందనలు. మీరు కూడా ప్రాజెక్టు సభ్యునిగా పాల్గొంటే తెవికీని  మరింత అభివృద్ధి చేయవచ్చు. మీ పేరు  [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/నాణ్యతాభివృద్ధి-వికీట్రెండ్స్#సభ్యులు]] లో  నమోదు చేసుకోమని ఆహ్వానిస్తున్నాము. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:33, 6 మార్చి 2014 (UTC)
&lt;!-- Template:Welcome --&gt;
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు. తెవికీ అభివృద్ధి నావంతు సహాయం అందించగలను... [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:59, 6 మార్చి 2014 (UTC)

==Wikimedians Speak==
&lt;div style=&quot;margin: 0.5em; border: 2px black solid; padding: 1em;background-color:#E3F0F4&quot; &gt;
{| style=&quot;border:1px black solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
{| style=&quot;width:100%; font-family: serif; border:1px solid #C7D0F8; font-size:75%; -moz-border-radius:1em; -webkit-border-radius:1em;border-radius:1em;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:12px 17px 12px 17px&quot; |
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:210%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#3B444B&quot;&gt;{{space|10}}[[File:CIS-A2K Wikimedians Speak logo.png|center|250px|link=:commons:WikipediansSpeak]]&lt;br/&gt;&lt;center&gt;''An initiative to bring the voices of Indian Wikimedians to the world''&lt;/center&gt;
|}
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069; padding-left:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |Hi {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
I am writing as Community Communications Consultant at CIS-A2K. I would like to interview you.
It will be a great pleasure to interview you and to capture your experiences of being a wikipedian. 
You can reach me at rahim@cis-india.org or call me on +91-7795949838 if you would like to coordinate this offline.&lt;/span&gt;
We would very much like to showcase your work to the rest of the world.  
Some of the previous interviews can be seen [[:commons:Category:WikipediansSpeak|here]]. 

Thank you!  --[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] ([[వాడుకరి చర్చ:రహ్మానుద్దీన్|చర్చ]]) 06:58, 21 మార్చి 2014 (UTC)
|}&lt;/div&gt;

==ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం==
ఈనెల 27 తేదీన [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం|తెవికీ సమావేశం]] జరుగుతున్నది. మీరు దయచేసి ఇందులో ప్రత్యక్షంగా గాని స్కైప్ ద్వారా పాల్గొని సమావేశాన్ని సఫలీకృతం చేస్తారని కోరుతున్నాను.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:55, 23 ఏప్రిల్ 2014 (UTC)

== ప్రాజెక్టు విషయంలో సహకారం కోరుతూ ==
నమస్కారం..&lt;br /&gt;
తెలుగు వికీపీడియాలో, మరీ ముఖ్యంగా నాటకాల వివరాల విషయంలో, ఆఫ్-వికీ మీటింగ్స్ నిర్వహణ విషయంలో మీరు చేస్తున్న కృషికి అభినందనలు. తెలుగు వికీపీడియాలో ప్రస్తుతానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి]] అనే ప్రాజెక్టు జరుగుతోంది. ఆ ప్రాజెక్టుకు బాధ్యునిగా మీరు ఇటువంటి ప్రాజెక్టుల్లో మరింత ఉత్సాహంగా పనిచేయగలరని భావిస్తున్నాను. ఇందులో భాగంగా [http://www.dli.gov.in/ డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆ ఇండియా]లోని తెలుగు పుస్తకాలను వికీపీడియన్లకు పనికివచ్చే విధంగా [[డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియాలోని తెలుగు పుస్తకాల జాబితా - అ|కాటలాగ్]] చేస్తున్నాము. అలాగే కాటలాగులోని తెలుగు పుస్తకాలను డిజిటల్ లైబ్రరీ ద్వారా దించుకుని చదివి వికీలో చక్కని వ్యాసాలూ రాస్తున్నాము, ఉన్న వ్యాసాలూ అభివృద్ధి చేస్తున్నాం. [http://te.wikisource.org వికీసోర్సు]లో [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్ గారి]] చొరవతో [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:SamardaRamadasu.djvu సమర్థ రామదాసు], [[ఆంధ్ర వీరులు]] [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Andhraveerulupar025903mbp.pdf మొదటి భాగం], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Andhraveerulupar025958mbp.pdf రెండవ భాగం], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Bharatiyanagarik018597mbp.pdf భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:KaliyugarajaVamshamulu.djvu కలియుగ రాజవంశములు], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Kasiyatracharitr020670mbp.pdf కాశీ యాత్రా చరిత్ర], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:KolachalamSrinivasaRao.djvu కోలాచలం శ్రీనివాసరావు], 
[https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Naajeevitayatrat021599mbp.pdf నా జీవిత యాత్ర (టంగుటూరి ఆత్మకథ)] వంటి అపురూపమైన గ్రంథాలు ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా చేర్చి అభివృద్ధీ చేస్తున్నాం. వీటిలో మీకు ఏదైనా విభాగం ఆసక్తికరంగా తోస్తే దానిని ఎంచుకుని మొత్తం ప్రాజెక్టును అభివృద్ధి చేసే దిశకు వెళ్ళాలని ఆశిస్తున్నాము. మీతో పాటుగా ఈ ప్రాజెక్టులో పనిచేయడానికి ఉత్సుకతతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 26 జూలై 2014 (UTC)

:: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు... తప్పకుండా నా వంతు సహకారం అందిస్తాను. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:41, 27 జూలై 2014 (UTC)

::: మీకు వీలైతే సోషల్ మీడియాలో ప్రాజెక్టు గురించిన వివరాలు ప్రచారం చేయడం, వికీపీడియన్ల మెయిల్ లిస్టుకు మెయిల్స్ ఫార్వర్డ్ చేయడం వంటి పనులు పంచుకోవచ్చు.(వీలైతేనే సుమా) --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 17:48, 27 జూలై 2014 (UTC)

:::: తప్పకుండా చేస్తాను [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:52, 27 జూలై 2014 (UTC)

==వికీపీడియా - విశేష వ్యాసాల ఎంపిక ప్రక్రియ ==
నమస్కారం, సభ్యులు [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు/ప్రతిపాదనలు/2014]] పేజీని ఓసారి చూసి అందులోని ప్రతిపాదిత వ్యాసాల జాబితాను పరిశీలించండి. అందులో విశేష వ్యాసాలకు కావలసిన లక్షణాలుంటే, వాటిని మీ ఆమోదం తెలుపండి, వాటిని విశేష వ్యాసాలుగా గుర్తించేందుకు వీలుంటుంది. మీ అభిప్రాయాలు ప్రతిపాదిత వ్యాసాల క్రింద &quot;సభ్యుల అభిప్రాయాలు&quot; శీర్షికలో వ్రాయండి. అలాగే, వ్యాసాలపేర్ల క్రింద మీ అంగీకారం తెలుపుతూ సంతకం చేయండి. మీ అంగీకారం ఓటుగా పరిగణింపబడును. మెజారిటీ సభ్యుల అభిప్రాయాలతోనే వ్యాసం విశేష వ్యాసంగా ఎన్నుకోబడుతుంది. సభ్యులందరూ తప్పక పాల్గొనవలసినదిగా మనవి. [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:అహ్మద్ నిసార్|చర్చ]]) 20:05, 3 ఆగష్టు 2014 (UTC)

==కూరెళ్ళ విఠలాచార్య పేజీ దిద్దుబాటు==
నేను కూరెళ్ళ విఠలాచార్య గారి పేజీని స్వయానా వారి సహకారంతో పూర్తి చేస్తున్నాను, ఇంకా మా స్వగ్రామం అయిన ఎల్లంకి గురించి కూడా రాస్తున్నాను. నేను తెవికీ కి కొత్త కావున నా దిద్దుబాట్లలో కొన్ని సమస్యలు ఉన్నాయి వాటికి పరిష్కారం అందించగలరు [[వాడుకరి:pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ గారు]] అందుకు కృతఙ్ఞతలు. ([[వాడుకరి చర్చ:pranayraj1985|చర్చ]]) 10:58, 28 ఆగష్టు 2014 (UTC)

:: [[వాడుకరి చర్చ:Dhananjaya.karre|ధనంజయ]] గారు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తున్నందుకు ముందుగా మీకు నా ధన్యవాదాలు... మీకు నా సహాయం తప్పకుండా అందిస్తాను.... ఇతర వివరాలకు నా [https://www.facebook.com/Pranayrajvangari ఫేస్ బుక్] లోగానీ, నా వ్యక్తిగత చరవాణి సంఖ్య 9948 152 952 లో సంప్రదించవచ్చు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 08:14, 29 ఆగష్టు 2014 (UTC)

==పేరు తొలగించినందుకు ధన్యవాదాలు==
వికీపీడియా సహాయమండలి  జాబితాలో నా పేరు తప్ప అందరి పేర్లు రాశారు. మొదటి జాబితాలో నా పేరు ఉన్నది. కానీ నన్ను అనర్హుడిగా భావించి నా పేరు తొలగించినందులకు ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 08:33, 1 జనవరి 2015 (UTC)

== గోదావరి పుష్కరాల ప్రాజెక్టు ప్రారంభించినందుకు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; | [[దస్త్రం:Pootarekulu.jpg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''పూతరేకు ఈనాము'''
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/గోదావరి పుష్కరాలు|గోదావరి పుష్కరాల ప్రాజెక్టు]]ను ప్రారంభించి తెవికీలో పుష్కరోత్సవాల వాతావరణాన్ని తీసుకురానున్నందున ముందస్తుగానే ఈ పూతరేకుల్ని ఈనాంగా ఇస్తున్నాను. ఏదో తెవికీలో ఇచ్చి ఊరుకుంటాననుకుంటన్నారేమో, వస్తన్నానండీ. వచ్చినప్పుడు నిజంగానే ఇస్తానండీ. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:57, 17 మార్చి 2015 (UTC)
|}

: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] గారు. ఇప్పటివరకి ఇతర ప్రాజెక్టులలో భాగస్వామిగా ఉన్న నాకు... ఈ ప్రాజెక్టును అందించిన [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]] గారికి నా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు.. ఈ ప్రాజెక్టుకు తెవికీ సభ్యులందరి సహకారం నాకు కావాలి. --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:02, 18 మార్చి 2015 (UTC)

== వికీలో మీ కృషికి అభివందనల ప్రశంసా పతకం ==

:[[File:Appreciation Award for Tewiki Users.gif|thumb|ఇటీవల వికీలో మీ కృషికి అభివందనల ప్రశంసా పతకం.......[[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]]]]

దీనిని మీ వాడుకరి పేజీలో వీలుగా అమర్చుకోగలరు...--[[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:విశ్వనాధ్.బి.కె.|చర్చ]]) 07:24, 18 ఏప్రిల్ 2015 (UTC)

:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]] గారు... --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:26, 18 ఏప్రిల్ 2015 (UTC)

== సముదాయేతర సంస్థలు ==
ప్రణయ్ గారూ, తెలుగు వికీలో సముదాయేతర సంస్థల యొక్క కార్యకలాపాలను నియత్రించేందుకు [[వికీపీడియా:సముదాయేతర సంస్థలు]] పేజీలో ప్రతిపాదనలు చేశాను. వాటిని పరిశీలించి, చర్చా పేజీలో మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు --[[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:వైజాసత్య|చర్చ]]) 04:09, 5 జూన్ 2015 (UTC)

==గ్రామ జనాభా ==
ప్రణయ్ గారు, గ్రామ జనాభా బదులుగా గణాంక వివరాలు అని చేర్చుతున్నాము.  మీరు ఖాళీ విభాగాలలోని ఆ ఒక విభాగము మార్పు అవసరము అంతగా లేదనిపిస్తోంది.  ఒకసారి అలోచించండి. [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 05:17, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గురువు గారు... తప్పకుండా మీ సూచనలను పాటిస్తాను.. --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:20, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
:::ఒకవేళ గ్రామజనాభా వివరాలు పొందుపరచి ఉంటే మాత్రము అవి సరి చేయండి.  [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 05:22, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
:::: సరే గురువు గారు...--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:25, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)


==నెల వారి సమావేశాలు ????==
నెలవారీ తెవికి సమావేశాలు  మానేశారా.....????... నవంబరు నెల మొదటి ఆదివారము సమావేశము పెట్టగలరు. మేము వస్తాము... తప్పక పెట్టాలి.   [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|భాస్కరనాయుడు]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bhaskaranaidu|చర్చ]]) 08:50, 25 అక్టోబరు 2015 (UTC)

: నమస్కారం [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|భాస్కరనాయుడు]] గారు... నెలవారీ తెవికీ సమావేశాలు మానేయడం అనేది జరగదు. బతుకమ్మ, దసరా పండుగలు ఉన్న నేపథ్యంలో అక్టోబర్ నెల సమావేశం నిర్వహించలేకపోయాము. త్వరలోనే సమావేశం ఏర్పాటు చేసుకుందాం... ధన్యవాదాలు....--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:36, 26 అక్టోబరు 2015 (UTC)

==సహాయం==
నాటక రంగ ప్రముఖులు [[పెద్ది రామారావు]] వ్యాసంలో ఆయన గూర్చి సమాచారపెట్టెలో వివరాలు, వ్యక్తిగత జివితం మొదలైన ఆయన గూర్చి పూర్తి వివరాలు తెలిస్తే (లేదా తెలుసుకొని) వ్రాసి వ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చేయగలరు.--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 13:15, 10 మే 2016 (UTC)
: తప్పకుండా [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గురువు గారు..--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:34, 10 మే 2016 (UTC)

== పంజాబ్ ఎడిటథాన్ విజయం చేసినందుకు ఓ పతకం ==
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki conference India 2016 Memento.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''పంజాబ్ ఎడిటథాన్ విజయ పతకం'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో తెలుగు వికీపీడియాను విజయం వైపు నడపడంలో మీ సమన్వయ, నిర్వహణ నైపుణ్యాన్ని వినియోగించినందుకు, స్వయంగా అనేక వ్యాసాలను సరిదిద్ది సహ సభ్యులను ఉత్సాహపరిచినందుకు మీకు ఓ విజయ పతకం.

పవన్ సంతోష్&lt;/br&gt;
పంజాబ్ ఎడిట్-అ-థాన్ నిర్వహణ సమన్వయకర్తలు తరఫున [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 14:50, 10 ఆగష్టు 2016 (UTC)
|}

ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు...--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:30, 11 ఆగష్టు 2016 (UTC)

==నిర్వాహకత్వ ప్రతిపాదన==
నేను మీ యొక్క నిర్వాహకత్వానికి [[వికీపీడియా:నిర్వాహక హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/Pranayraj1985|ప్రతిపాదన]] చేసాను. దయచేసి మీ సమ్మతిని తెలియజేయగలరు.--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 13:53, 1 నవంబర్ 2016 (UTC)

: ధన్యవాదాలు [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గారు. తెవికీలో నా కృషిని గుర్తించి నన్ను నిర్వాహక హోదాకు ప్రతిపాదించినందుకు మీకు సర్వదా కృతజ్ఞుడను. ఈ ప్రతిపాదనకు నేను అంగీకరిస్తున్నాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:28, 1 నవంబర్ 2016 (UTC)

== అభినందనలు ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారూ,
నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు చేపడుతున్న సదర్భంగా మీకు నా అభినందనలు. (కొత్తగా మీరు చేపట్టబోయేది పెద్దగా ఏమీ లేదనుకుంటాను. మీరు చేస్తున్న పనులు చూసి మీరు ఈ సరికే నిర్వాహకుడని అనుకుంటూండేవాణ్ణి.) ముందుముందు తెవికీ అభివృద్ధిలో మరింతగా తోడ్పడతారని ఆశిస్తూ__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:48, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)
:::నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు చేపడుతున్న సదర్భంగా మీకు నా అభినందనలు--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 08:49, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)

: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారికి, [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గారికి మరియు తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ సభ్యులకు నా ధన్యవాదాలు. నాయందు మీరు చూపించిన అభిమానం అపారమైనది. నాకు అప్పగించిన ఈ బాధ్యతను నిర్వహించడంలో అనుక్షణం చురుకుగా ఉంటానని తెలియజేస్తున్నాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:30, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)
== వికీపీడియా ఏషియన్ నెల వ్యాసాలు సమర్పించేందుకు గడువు పెంపు ==

వికీపీడియా ఏషియన్ నెల వ్యాసాలు సమర్పించడానికి గడువు నిన్నటితో ముగిసిన విషయం తెలిసిందే. నవంబరు నెలలో, మిగతా ప్రమాణాలను అనుసరిస్తూ వ్రాసిన వ్యాసాలను సమర్పించేందుకు మరో రెండు రోజుల పాటు అవకాశం కల్పించారు. [[:meta:Wikipedia_Asian_Month/late_submit#Telugu|ఈ లంకె]] అనుసరించి వెళ్ళి అక్కడ సమర్పించవచ్చు, గమనించగలరు. అభినందనలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ (సీఐఎస్-ఎ2కె)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:56, 1 డిసెంబరు 2016 (UTC)

== షేర్-ఎ-ఫ్యాక్ట్ ఉపయోగించవచ్చు ==

ప్రణయ్ గారూ,&lt;br /&gt;
ఎఫ్.బి., వాట్సప్ గ్రూపుల్లో మీరు తెవికీ గురించి చేస్తున్న ప్రచారంలో మరో ఉపకరణం [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/ff/Share-a-Fact_on_the_Official_Wikipedia_Android_app.webm ఇదిగో]. యాండ్రాయిడ్ మొబైల్ వాడుతున్నారు కనుక, అందులో వికీపీడియా యాప్ లో (తెలుగు అని పెట్టి వెతికితే తెలుగు వ్యాసాలు వెతుక్కోవచ్చు) మనకి నచ్చిన వ్యాసం తెరచి, దానిలో చక్కని ఆసక్తికరమైన అంశాన్ని సెలెక్ట్ చేసి, షేర్ బటన్ నొక్కితే మీకు అందమైన ఫోటో రూపంలో అది వస్తుంది. దానిలో వికీపీడియా వ్యాసం పేరు, వికీపీడియా పేరు ఉంటాయి. ఇలా తెవికీ వ్యాసాల్లోని ఆసక్తికరమైన విషయాలను మనం సోషల్ మీడియాలో పంచుకోవచ్చు. నేనూ వాడుతున్నాను, మీరూ ప్రయత్నించి చూడండి. మీకు నచ్చుతుందని ఆశిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 15:34, 12 డిసెంబరు 2016 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. చాలా మంచి సమాచారం అందించారు. ఇకపై అలానే చేస్తాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:41, 12 డిసెంబరు 2016 (UTC)

== మీ వందరోజుల దీక్ష ==

[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారూ, రోజుకో కొత్త వ్యాసం చొప్పున వందరోజుల నుండీ రాస్తూ ఇవ్వాళ వందరోజుల పండగ చేసుకుంటున్న సందర్భంలో మీకు నా అభినందనలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:18, 16 డిసెంబరు 2016 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు... మన సముదాయ సభ్యుల ప్రోత్సాహం వల్లే నేను తెవికీలో కృషి చేయగలుగుతున్నాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:10, 23 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== తెవికీలో మీ కృషికి ==
{| cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;10%&quot; style=&quot;float: center;border: 1px solid #8888aa; background: #FFDFBF; padding: 5px; font-size: 75%; margin: 0 15px 0 15px;&quot;
|-
| [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif]]
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారు తెవికీలో చేస్తున్న కృషిను అభినందిస్తూ చదువరి చదివిస్తున్న తార - [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt;
|}

==వికీ సంవత్సరం ఐడియాకి ఓ పతకం ==
{| cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;10%&quot; style=&quot;float: center;border: 1px solid #8888aa; background: #FFDFBF; padding: 5px; font-size: 75%; margin: 0 15px 0 15px;&quot;
|-
| [[File:Brilliant Idea Barnstar Hires.png|thumb]]
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారు వంద వికీరోజులైనా, మరేదైనా ఎవరికో వచ్చిన ఆలోచన, దాన్ని ప్రయోగంలో పెట్టి చేసిన గట్టి ప్రయత్నం వల్లనే మనదాకా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఇవాళ మీరు తలపెట్టిన వికీ వత్సరం ఆలోచన సాహసోపేతమే కాక వినూత్నం, ఇదీ అలానే ప్రపంచవ్యాప్తమై మిమ్మల్ని అనుసరించే ఎందరో వెంట నడవాలని ఆశిస్తూ మీకు ఈ వాట్ ఎన్ ఐడియా సర్జీ పతకం. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:44, 25 డిసెంబరు 2016 (UTC)
|}
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు...--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:14, 23 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
==కొన్ని సూచనలు==
వికీ వందరోజుల కార్యక్రమాన్ని విజయవంతంగా చేపట్టినందుకు శుభాకాంక్షలు. అలాగే వికీ వత్సర కార్యక్రమాన్ని భుజాలపైకి ఎత్తుకున్నందుకు అభినందనలు. మీరు రాసిన/ రాస్తున్న కొన్ని వ్యాసాలను చూశాను. సమయాభావం వలన మీరు కొన్ని ఆంగ్ల పదాలు ఎక్కువగా వాడటం గమనించాను. అలాగే వ్యక్తులను ఎక్కువగా బహువచనంలో సంబోధిస్తూ రాస్తున్నారు. ఈ రెండు విషయాలపై దృష్టి పెట్టగలరని మనవి. మీరు రాస్తున్న వ్యాసాలు మరింత మందికి చేరువ కావాలని ఆశిస్తున్నాను.&lt;br /&gt;

మిత్రుడు,&lt;br /&gt;
సుల్తాన్ ఖాదర్.
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు. వ్యక్తుల గురించి రాసేప్పుడు ఏకవచనంలో కాకుండా బహువచనంలో సంబోధిస్తూ రాస్తేనే బాగుంటుందని అలా చేశాను. మీరన్నట్టుగానే, నాకున్న వివిధ పనుల వల్ల దొరికిన కాస్త సమయంలోనే వికీ వ్యాసం రాస్తున్నాను. మీ సూచనలను తప్పకుండా పాటిస్తూ, ఇకపై అలా జరగకుండా చూస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:14, 7 మార్చి 2017 (UTC)

==వర్గం:విజయ నరేష్ నటించిన చిత్రాలు ==
'''వర్గం:నరేష్ నటించిన చిత్రాలు ''' ని  '''వర్గం:విజయ నరేష్ నటించిన చిత్రాలు '''  కి తరలించాను. నరేష్ అసలుపేరు విజయనరేష్ కావున ఈ దిద్దుబాటు. మీ లింకులను సరిచేయగలరు.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 13:12, 19 జూన్ 2017 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు... తప్పకుండా సరిచేస్తాను...--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:44, 20 జూన్ 2017 (UTC)

== ఏడాది పాటు రోజుకో వ్యాసం ==
[[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, ఏడాది పాటు రోజుకో వ్యాసం రాయడమనేది ఒక అద్భుతం. ఇది సాధించినందుకు మీకు శతసహస్రాభినందనలు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:18, 14 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. సముదాయ సభ్యుల ప్రొత్సాహం నన్ను వికీవత్సరం రాసేలా చేసింది. తెవికీ ప్రచారానికి నావంతు బాధ్యతను నిర్వహిస్తున్నాను. అందరికి ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:30, 14 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)

== మనం చర్చించిన మూలాలు ==

# తెలంగాణలో జాతీయోద్యమాలు - [[దేవులపల్లి రామానుజరావు]]
# తెలంగాణ సాయుధ పోరాట చరిత్ర 1 సంపుటం - [[దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]
ప్రణయ్ గారూ, ఈరోజు మనం చర్చించుకున్న మూలాల వివరాలు ఇవిగో ఇక్కడ. గుర్తుకోసం రాస్తున్నాను, గమనించగలరు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:01, 15 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)

== ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలకు తెలుగు వికీపీడియన్లకు విశేష ఆహ్వానం ==

అందరకి నమస్కారం. [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]], తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమి నిర్వహణలో 2017, డిసెంబర్ 15 నుంచి 19 వరకు ఐదురోజులపాటు [[హైదరాబాద్]] [[ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు - 2017]] నిర్వహించబోతున్న విషయం అందరికి తెలిసిందే. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల్లో తెలుగుకు సంబంధించిన నూతన విధానాలగురించి ఎలాంటి చర్చించడంకోసం డిజిటల్ మీడియా డైరెక్టర్ కొణతం దిలీప్ గారి ఆహ్వానంమేరకు [[వాడుకరి:Veeven|వీవెన్]] గారు, [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]] గారు, [[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] గారు, నేను, ([[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు చరవాణి ద్వారా) ఈరోజు ఉదయం దిలీప్ గారి ఛాంబర్లో సమావేశమవ్వడం జరిగింది. అందులో భాగంగా తెలుగు వికీపీడియన్లకు ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో పాల్గొనడానికి విశేష ఆహ్వానం ఉంటే బాగుంటుందని కోరడం జరిగింది. దానికి దిలీప్ గారు ఆమోదం తెలిపి 25మంది తెలుగు వికీపీడియన్ల జాబితాను పంపించమని చెప్పారు. అలాగే ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల చర్చలలో పాల్గొని ఆ విషయాలు కూడా తెలుగు వికీపీడియాలో పొందుపరచవచ్చని సూచించారు. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:28, 5 డిసెంబరు 2017 (UTC)

===ప్రత్యేకమైన కృషికి ఓ ప్రత్యేకమైన పతకం===
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Surreal Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''ప్రత్యేక కృషి పతకం'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | Pranayraj1985 గారూ 100WikiDays ఛాలెంజిని వికీవత్సరంగా విస్తరించి, ప్రపంచంలోనే వికీవత్సరం బ్యానర్ కింద ఏడాది పొడవునా రోజుకొక వ్యాసం రాసిన తొలి వికీపీడియన్ గానూ, మీ పెళ్ళి జరిగిన రోజున కూడా ఓ వ్యాసం రాసిన ఘనతకు ఉపరాష్ట్రపతి ప్రశసంసలను అందుకున్నందుకు, ఆపైన అదే పోటీని 500 రోజులకు, వెయ్యిరోజులకు తీసుకుపోతూ విభిన్నమైన, విశిష్టమైన కృషిచేస్తున్నందుకు మీకు ఈ విశిష్ట పతకం. వీటితో పాటు వికీపీడియా కార్యకలాపాల నిర్వహణలోనూ, ప్రభుత్వాలు, సంస్థలతో వికీపీడియన్ల చర్చల్లో స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన అభివృద్ధికి అనుకూలంగా విధాన నిర్ణయాల కోసం కృషిచేయడంలోనూ మీరు చేస్తున్న కృషి ఈ పతకానికి వన్నె తెస్తుందని నమ్ముతూ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:15, 3 జనవరి 2018 (UTC)
|}

==ప్రత్యేకమైన కృషికి అభినందనలు==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Balloons-aj.svg|150px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''ప్రత్యేక కృషికి అభినందనలు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ ఏకధాటిగా 500 రోజులు రోజుకొక వ్యాసం చొప్పున 500 వ్యాసాలను వ్రాసి తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి పాటుపడుతున్న మీ కృషిని అభినందిస్తున్నాను.--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 16:35, 20 జనవరి 2018 (UTC)
|}

Dear Pranayraj1985! Can you make an article about Telugu-language film [[Okka Kshanam]] and find poster? Thank you! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/178.66.105.28|178.66.105.28]] 17:00, 2 మార్చి 2018 (UTC)
----
== ప్రాజెక్టు టైగర్‌లో కొత్త వ్యాసాలొచ్చాయి! ==
[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ! నమస్తే. ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీలోకి కొత్త వ్యాసాలు వచ్చిచేరాయి. అవి కూడా మన సముదాయ సభ్యులు కోరుకోగా, జ్యూరీ పలు ప్రాతిపదికలు ఏర్పరుచుకుని రూపొందించినవి. &lt;br&gt;
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీ/అంశాలు/స్థానిక ప్రాధాన్యత కల అంశాలు|స్థానిక ప్రాధాన్యత కల అంశాల జాబితాలో]] మహిళల గురించి వ్యాసాలు, జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిల్లో ప్రఖ్యాతులైన మహిళలు,  తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో ప్రసిద్ధులైన కొందరు మహిళలు, తిరుమల-తిరుపతి దేవస్థానాలకు సంబంధించిన అంశాలు, సింధులోయ నాగరికత విశేషాలు, ప్రాచీన-మధ్యయుగ భారతీయ సామ్రాజ్యాలు, జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల్లో ఉత్తమ తెలుగు చిత్రాలుగా ఎంపికైన సినిమాలు, ఆస్కార్ నామినేషన్ పొందిన, ప్రపంచ వేదికలపై సత్తాచాటిన భారతీయ చలనచిత్రాలు, భారత సైనిక దళాలు, క్షిపణులు, భారతదేశం-విదేశీ సంబంధాలు, సంస్కృత-తెలుగు సాహిత్య రచనలు, రచయితలు, భారతీయ రైల్వేలు, వంటకాలు వంటివి వీటిలో కొన్ని. ఇక [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీ/అంశాలు#జాతీయ ప్రాధాన్యత కల అంశాలు|జాతీయ ప్రాధాన్యత కల అంశాల]]లో రసాయన మూలకాలు, లోహాలు, ఖనిజాలు వగైరా విజ్ఞాన శాస్త్ర అంశాలు, అన్ని దేశాలు, అన్ని నదులు, యుద్ధాలు-పోరాటాలు వంటి భౌగోళిక, చారిత్రక అంశాలు, భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు, అన్ని అధికారిక భాషలు, జాతీయ ప్రాధాన్యత కల సంస్థలు, ప్రధానులు, రాష్ట్రపతులు, జ్ఞానపీఠ్, సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు, అనేక సంస్థలు, విమానాశ్రయాలు, జాతీయ రహదారులు, డ్యాములు, వగైరా ఎన్నో భారతదేశ వ్యాప్తంగా ముఖ్యమైన అంశాలూ ఉన్నాయి. ఇక అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అన్ని వికీపీడియాల్లోనూ ఉండవలసిన పదివేల వ్యాసాల జాబితా భౌగోళికం నుంచి మతం వరకూ, వ్యక్తుల నుంచి విజ్ఞాన శాస్త్రాల వరకూ అనేక విభాగాలతో పదివేల వ్యాసాలతో ఉండనే ఉంది.&lt;br&gt;
ఇవి మీ ఆసక్తులకు సరిపడే అంశాలు కలిగివున్నాయని ఆశిస్తున్నాం. దయచేసి ఈ జాబితాల్లోంచి మీకు నచ్చిన వ్యాసాలను ఎంపికచేసుకుని అభివృద్ధి చేయండి. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:21, 7 మే 2018 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. తప్పకుండా చేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:58, 7 మే 2018 (UTC)

== ఒక పేజీని ఎన్ని భాషలలో, ఎన్నిసార్లు చూశారో తెలుసుకునే టూల్ ==

ల్యాంగ్-వివ్స్ అనాలసిస్ టూల్, [https://tools.wmflabs.org/langviews/]. ఉదాహరణకు [[భారత దేశం]] [https://tools.wmflabs.org/langviews/?project=en.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;range=latest-30&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;page=India].--[[వాడుకరి:IM3847|IM3847]] ([[వాడుకరి చర్చ:IM3847|చర్చ]]) 02:29, 3 జూలై 2018 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:IM3847|IM3847]].--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:46, 3 జూలై 2018 (UTC)
== భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ వ్యాసాల్లో చేయదగ్గ మార్పులు ==
భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్‌లో పాల్గొంటున్నందుకు అభినందనలు, శుభాకాంక్షలు. ఈ ఎడిటథాన్ ద్వారా మరింత కృషి జరిగేందుకు వీలుగా కొన్ని పనులు చేశాను. అవేమిటో రాస్తున్నాను, మీ కృషిలో ఉపయోగపడతాయేమో పరిశీలించండి, ఇప్పటికే ఆంగ్లంలో ఉన్న భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ వ్యాసాలు జాబితా వేయడం కాకుండా చేసినవి:
# [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#వనరులు|వనరులు]]: రాయడానికి అవసరమైన వనరులు కొన్ని అంతర్జాలంలో అందుబాటులో ఉన్న మేరకు జాబితా వేశాం. దీనిని ఉపయోగించుకుని వ్యాసాల్లో సమాచారం చేర్చవచ్చు. అలానే మీకు ఏదైనా మంచి వనరులు తెలిస్తే (భాషల వారీగా రాయండి, ఆంగ్లం విడిగా ఓ ఉపవిభాగంలో) అక్కడ చేర్చవచ్చు.
# [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#చేయదగ్గ_పనులు|చేయదగ్గ పనులు]]: భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం వర్గానికి చెందిన వ్యాసాల్లో మొలకలు, విస్తరించదగ్గ వ్యాసాలు, కామన్సులో బొమ్మలు ఉండి ఇక్కడ బొమ్మలు లేని వ్యాసాలు ఇలా జాబితా వేసుకుంటూ వెళ్తున్నాం. మీకు వీటిలో ఏదైనా ఒక అంశాన్ని అభివృద్ధి చేసే ఆసక్తి ఉంటే అది తీసుకుని నాణ్యత మెరుగుపరచవచ్చు.
ధన్యవాదాలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:03, 14 ఆగస్టు 2018 (UTC)
:: ధన్యాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. మీ సూచనలతో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్‌లో మరింత కృషి చేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:36, 14 ఆగస్టు 2018 (UTC)
== భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా వికీడేటా లేబులథాన్ ==
భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు. ఈ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా తెలుగు సహా వివిధ భారతీయ భాషల వికీమీడియా సముదాయాల్లో ఎడిటథాన్ నిర్వహిస్తున్నట్టే వికీడేటాలో వికీప్రాజెక్టు ఇండియా వారు భారతదేశానికి సంబంధించిన లేబులథాన్ నిర్వహిస్తున్నారు. ఆ పేజీ ఇదిగో [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/Indian Independence Day 2018|ఇక్కడ]] చూడవచ్చు. సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు, భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం, భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, వగైరా కేటగిరీలకు చెందిన లేబుళ్ళు, డిస్క్రిప్షన్లు వివిధ భారతీయ భాషల్లో చేరుస్తున్నారు. ఒక సారి సదరు పేజీ సందర్శించి, ఆసక్తి మేరకు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. అదే నేపథ్యంలో మన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్]] పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#చేయదగ్గ_పనులు|చేయదగ్గ పనులు ఉప విభాగంలో]] వికీడేటా ఐటంలో వివరణ (డిస్క్రిప్షన్) లేనివి, తెలుగులో స్వాతంత్ర్యోద్యమం గురించి ఉన్నవీ వ్యాసాలు, వాటి వికీడేటా ఐటంలు జాబితా వేశాను. వికీడేటా పేజీలో పేరు నమోదుచేసుకుని, నేను అందించిన పట్టిక ఉపయోగించి కృషి ప్రారంభించవచ్చు.--[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:46, 15 ఆగస్టు 2018 (UTC)

==Great work on [[మహమ్మద్ మియా మన్సూర్ అన్సారీ]]==
Many Thanks for working on [[మహమ్మద్ మియా మన్సూర్ అన్సారీ]] article. 
plz if yo could translate the '''[[Silk Letter Movement]]''' article to your sweet Mothertoungue!? i will be thankful to you. respect --[[వాడుకరి:عثمان منصور انصاري|عثمان منصور انصاري]] ([[వాడుకరి చర్చ:عثمان منصور انصاري|చర్చ]]) 18:20, 30 ఆగస్టు 2018 (UTC)
: Thanks  [[వాడుకరి:عثمان منصور انصاري|عثمان منصور انصاري]] Bhai. i will do.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:25, 30 ఆగస్టు 2018 (UTC)
==మీ కృషి==
మీ కృషి అభినందనీయం. ప్రచార యావ కొంచెం తగ్గించుకుంటే ఇంకా బాగా పేరు వస్తుంది. ఆలోచించుకోండి.---రాముడు
==ఆన్ లైన్ తరగతి ==
ఆన్ లైన్ తరగతి 10 ఫిబ్రవరి ఉదయం 10.30 నుంచి 12 వరకు జరగనుంది. గమనించగలరు. మిగిలిన వివరాలు రేపు తెలియజేయగలను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:17, 8 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
== మొదటి ఆన్ లైన్ తరగతి: శుద్ధి చేయాల్సిన వ్యాసం ==
మొదటి ఆన్ లైన్ తరగతిలో 2019 ఫిబ్రవరి 10 తేదీన మీరు పాల్గొన్నందుకు ముందస్తుగా అభినందనలు. అప్పుడు నిర్ణయించుకునన్న విధంగా [[జమలాపురం కేశవరావు]] వ్యాసాన్ని పరిశీలించి, దిద్దమని సూచిస్తున్నాను. ప్రధానంగా [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం]], [[వికీపీడియా:మౌలిక పరిశోధనలు నిషిద్ధం]] అన్న రెండు సూత్రాలను ఈ వ్యాసంలోని ప్రతీ వాక్యంలోనూ ఎలా ప్రతిఫలిస్తున్నాయో పరిశీలించండి. సరిగా లేనిచోట్ల మీరే సరిదిద్దండి. ఆపైన పూర్తయ్యాకా నన్ను పింగ్ చేస్తూ [[చర్చ:జమలాపురం కేశవరావు]] పేజీలో కానీ, ఇక్కడే కానీ రాస్తే నేను పున:పరిశీలన చేసి మీకు సహాయం అందిస్తాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:06, 12 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
: [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు ధన్యవాదాలు--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:53, 12 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
=== తర్వాతి టాస్కు ===
నమస్తే, ఆన్ లైన్ తరగతుల్లో పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇటీవలి తరగతిలో మనం చర్చించుకున్న [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం|వ్యాస పరిచయం]] ఎలావుండాలి, బహువచనం (చేశారు అన్నది చేశాడు, ఆయన అన్నది అతను, వగైరా) అన్న రెండు శైలీ పరమైన అంశాలు ఎలా ఉన్నాయన్నది మీకు ఇంతకుముందు ఇచ్చిన వ్యాసాల్లోనే పరిశీలించి, సరిగా లేకపోతే వీలువెంబడి మార్చి 24 నాటికి దిద్దగలరు. ధన్యవాదాలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:51, 6 మార్చి 2019 (UTC)

== సమాచారపెట్టెకు సంబంధించి ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, మీరు కింది పేజీల్లో పెట్టిన సమాచారపెట్టెలు వ్యాస విషయానికి సంబంధించినవిగా తోచడం లేదు, పరిశీలించండి. మీకూ అలాగే అనిపిస్తే సరైన సమాచార పెట్టెను చేర్చండి.
[[ఫైబర్‌ గ్రిడ్‌ పథకం]], [[చేనేత లక్ష్మి పథకం]], [[తెలంగాణకు హరితహారం]], [[తెలంగాణ ఆసరా ఫింఛను పథకం]], [[తెలంగాణ పల్లె ప్రగతి పథకం]], [[తెలంగాణ గ్రామజ్యోతి పథకం]], [[షాదీ ముబారక్ పథకం]], [[అమ్మఒడి మరియు కె.సి.ఆర్‌. కిట్‌ పథకం]], [[మన ఊరు - మన ప్రణాళిక (పథకం)]], [[ఆరోగ్య లక్ష్మి పథకం]], [[టీఎస్ ఐపాస్‌]], [[మిషన్ కాకతీయ]], [[మిషన్ భగీరథ]], [[కళ్యాణలక్ష్మి పథకం]]
అలాగే [[వాడుకరి:Ajaybanbi]] గారు [[రైతుబంధు పథకం]], [[కంటి వెలుగు]] పేజీల్లోను, [[వాడుకరి:Arkumar 147]] గారు [[తెలంగాణ ప్రభుత్వ పథకాలు]] పేజీలోనూ ఈ మూసను పెట్టారు. అవి కూడా పరిశీలించగలరు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:54, 15 మార్చి 2019 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు... తప్పకుండా సరిచేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:56, 15 మార్చి 2019 (UTC)

== సముచిత వినియోగం హేతువు లేని బొమ్మలు ==

ప్రణయ్ రాజ్  గారికి, మీరు చేర్చిన చాలా బొమ్మలకు సముచిత వినియోగం హేతువు లేనట్లుగా గమనించాను. వాటికి సరియైన మూలం వివరాలతో సముచిత వినియోగం హేతువు చేర్చాలి. ఇకముందు చేర్చే బొమ్మలకు సరియైన సముచిత వినియోగం హేతువు చేర్చుతూ, ఇప్పటివరకు చేర్చిన 1000 పైగా బొమ్మలకు కూడా వీలు వెంబడి చేర్చండి. మీ పని స్థితిని తాజా చేయటానికి వీలుగా [[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985/20190406 వరకు సముచిత వినియోగం హేతువు లేని బొమ్మలు|జాబితా]] చేర్చాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:36, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
:ఉదాహరణ మూసకు [[:దస్త్రం:Kannada Swayam Bodhini.jpg]] చూడండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:07, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
:: అలాగే [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు...&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:30, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు... మీరు ఇచ్చిన [[:దస్త్రం:Kannada Swayam Bodhini.jpg]] ను అనుసరించి నేను ఎక్కించిన  పుస్తక ముఖచిత్రాలకు సంబంధించిన బొమ్మలకు సారాంశం,  లైసెన్సింగ్ వివరాలు పొందుపరచాను. అలాగే సినిమా పోస్టర్, వ్యక్తులు, భవనాలు, కార్యక్రమాలు, లోగోలు, కోటలు, జలపాతాలు, అవార్డులు  వంటి వాటికి సంబంధించిన ఉదహరణలు కూడా  అందించగలరు. ధన్యవాదాలు--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:17, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

== మీ మార్పులు - నాణ్యత ==

@[[User:Pranayraj1985]] గారికి, మీ మార్పులు కొన్నింటిన పరిశీలించిన మీదట, కొన్ని మార్పులు నాణ్యత కొరవడుతున్నట్లనిపిస్తున్నది.  మూలం చేర్చినప్పుడు. మూలంలో మరింత విస్తారమైన  వివరం వుండాలి. మీరు చేర్చిన  మూలాలలో కొన్ని అలాలేవు. ఉదా:[[ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం]] లో నవతెలంగాణ లింకులో పెద్ద వివరమేమి లేదు. దానివలన వికీపీడియాకు ఉపయోగం లేదు, నవతెలంగాణ కు ప్రచారంగానే పనికొస్తుంది. అలాగే  కొన్ని వ్యాసాలు ([https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%9A_%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&amp;oldid=2633955 ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం (చర్చనాటిరూపం శాశ్వతలింకు)]], [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%97%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BF,_%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81&amp;oldid=2632563 పత్తర్‌గట్టి, హైదరాబాదు (చర్చనాటి రూపం శాశ్వతలింకు)]) చాలా క్లుప్తంగా వుంటే leader లో తరువాత పేరాలో అదే విషయం పునరుక్తి అవుతూ, నాణ్యతని దెబ్బతీస్తున్నాయి.  రాశి కంటే వాసి ముఖ్యమన్న నానుడి తెలుగు వికీపీడియాకు కూడా వర్తిస్తుంది. కనుక మీ మార్పులు తెలుగువికీపీడియా నాణ్యతని దెబ్బతీయకుండా వుండేందుకు ప్రయత్నించమని మనవి. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:48, 11 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు మీరు చెప్పింది బాగుంది. కానీ, ఒక వ్యాసానికి సంబంధించి ఒకే మూలం నుండి మొత్తం వ్యాస సమాచారం దొరకదు. ''నవతెలంగాణ లింకులో పెద్ద వివరమేమి లేదు'' అన్నారు, కానీ అక్కడ నేను ''హోమియోపతి పితామహుడు డాక్టర్ శామ్యూల్ హానిమెన్ జయంతి సందర్భంగా సోమవారం ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం నిర్వహించనున్నారు'' అనే వాక్యాన్ని వాడుకొని దానికి సంబంధించిన మూలంగా దాన్ని ఇచ్చాను. మరో మాటలో ''చాలా క్లుప్తంగా వుంటే leader లో తరువాత పేరాలో అదే విషయం పునరుక్తి అవుతూ, నాణ్యతని దెబ్బతీస్తున్నాయి'' అన్నారు. [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం]] ప్రకారం చూసినా, మంచి వ్యాసాలు పరిశీలించినా నేను చేసింది సరైనదని తెలుతోంది. మొత్తం వ్యాసాన్ని వ్యాస పరిచయంలో క్లుప్తంగా రాస్తారన్న విషయం మీకు ఉంటుందని అనుకుంటున్నాను. వికీ మార్గదర్శకాలను అనసరించే నేను వ్యాసాలను రాస్తున్నాను. దీనిని బట్టి చూస్తే మీ సమస్య నా వ్యాసరచనపై కాదు వికీవ్యాస శైలిపై అనిపిస్తుంది. కాబట్టి, ఈ విషయం గురించి వికీవ్యాస శైలిలోనే చర్చించగలరు. ఇదంతా చూసాక నన్ను నేను పునః పరిశీలించుకున్నాను. నా వ్యాసాలు తెవికీ నాణ్యత దెబ్బతీస్తున్నాయని ఏ కోశాన అనిపించట్లేదు, పైపెచ్చు మీ ఉదాహరణే చూసినా నేను మార్గదర్శకాలు, విధానాలు అనుసరిస్తున్నానని తెలుస్తోంది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:37, 11 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]]గారికి, మీరు విషయానికి సంబంధించి మూలాలను చేరుస్తున్నది మెచ్చుకోదగినదే. నేను చెప్పేదేంటంటే మూలాలను ఎంచుకొనేటప్పుడు మంచి విలువైన మూలాలు వాడితే వికీపీడియా వాడుకరులు మరింత సమాచారం పొందగలుగుతారు. హోమియోపతి దినోత్సవం గురించి మరింత వివరము వున్న  విలువైన మూలం కోసం వెదకటం, దొరకనపుడు  ఆ దినోత్సవ విషయాలు పత్రికలలో సమగ్రంగా ప్రచురించేదాకా ఆగడం చేయవచ్చు. ఒకవేళ తెలుగులో దొరకకపోతే ఆంగ్ల మూలాలు పరిమితంగా వాడవచ్చు.   ఇక వ్యాసాలు ప్రారంభించేటప్పుడు  వివరం సరిపోయినంత లేనపుడు వాటిని ఒకటి రెండు పేరాలలోనే వుంచితే బాగుంటుంది. వివరం పెరిగిన తరువాత  ఇంకా శీర్షికలు చేర్చి పరిచయ పేరాలోని లింకులను ఇతర  చోట్లకు మార్చాలి. లేకపోతే మొలక వ్యాసాల్లో ఎక్కువ శీర్షికలు ప్రారంభంలోనే పెట్టి  పరిచయంలో, తరువాతి శీర్షికలలో అదే విషయం రాసుకుంటూ పోతే వ్యాసం ఎబ్బెట్టుగా తయారవుతుంది. ఉపమానం చెప్పాలంటే మన తెలుగు టీవీ చానళ్లు బ్రేకింగ్ న్యూస్ అని పదే పదే ఫ్లాష్ చేయటం లాంటిదవుతుంది. అది సగటు వారిని విసిగిస్తుంది.  నా విమర్శలో అంతరార్ధం ఈ వ్యాఖ్యతో మీకు అర్ధమైందని భావిస్తాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:01, 12 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

:::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారికి...&lt;br&gt;
:::1. నమస్తే తెలంగాణ అన్నది గాసిప్స్ రాసుకుని బతికే పత్రిక కాదు. నేను మూలంగా ఇచ్చిన వ్యాసంలో నేను చెప్పిన అంశం ఉంది. పూర్తి స్థాయి వ్యాసాలనే మూలాలుగా ఇవ్వాలన్న మీ అవగాహన సరికాదని తెవికీలో మంచి వ్యాసాలు, ఆంగ్ల వికీలో విశేష వ్యాసాలు వేటిని చదివిన తెలుస్తుంది.
:::2. వ్యాస శైలికి సంబంధించి నేను ప్రస్తావించిన [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం]] పేజీ మీరు చూసినట్టు లేదు. చూసివుంటే, నా అవగాహన సరైనదని మీకు తెలిసేది. వ్యాస నిర్మాణం ఎలా ఉండాలో చెప్పిన శైలి పేజీని అనుసరించి రాస్తున్నాను, ఇష్టం వచ్చినట్టు రాయట్లేదు.
:::అంతేకాకుండా వ్యాస రచనపై మీరు చెప్పే వ్యాఖ్యానాలు ఆ పేజీలోని శైలికి అనుగుణంగా లేవు కాబట్టి మీతో నేను ఏకీభవించలేను.
:::కాబట్టి...&lt;br&gt;
:::1. పాలసీ చర్చ: ఒకవేళ మీరు ఈ విధమైన ప్రతిపాదనలు చేయాలనుకుంటే పాలసీ పేజీకి వెళ్ళి అక్కడ ప్రతిపాదించగలరు. సమూహం చర్చించి మీ ప్రతిపాదనలను ఆమోదిస్తే నాతోపాటు సమూహ సభ్యులందరం కూడా దాన్ని పాటిస్తాము.
:::2. నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు: వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు, నియమాలకు విరుద్దంగా నా వ్యాస రచన ఉందని, మీరు చెప్పినా నేను వినడంలేదని మీరు భావిస్తే నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డులో రాయండి. నేను కూడా నా వాదన అక్కడ వినిపిస్తాను. సముదాయం కూడా చర్చిస్తుంది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:18, 14 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::::@ [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారికి, నేను చెప్పాల్సినది నేను ఇంకా  సరిగా వివరించలేకపోయననుకుంటున్నాను.ఇంకొక ప్రయత్నం చేస్తాను. నేను నమస్తే తెలంగాణా విశ్వసనీయతని ప్రశ్నించలేదు. మీరు చేర్చిన మూలం రెండు మూడు వాక్యాల పరిమాణమైనందున అటువంటివి  వాడటం నాణ్యతకు లేక తెవికీ చదువరులకు తెవికీ విలువని పెంచడానికి  దోహదపడదంటున్నాను.  ఇక రెండో సంగతి కొస్తే  మీరు ప్రస్తావించినది, 10 సంవత్సరాల పైగా వికీకు కృషిచేస్తున్న నాకు తెలియనిది కాదు. కాకపోతే ఆ ప్రస్తావన అభివృద్ధి చెందిన వ్యాసాలకు సంబంధించినది. మొలకలు లేక మొలకలుగా పరిగణించబడే వ్యాసాలకు వర్తించదు. ఒకవేళ వర్తించదలిస్తే తెవికీ నాణ్యతకు దోహదపడదని నా అభిప్రాయం. మొలకలను మీరు విస్తారంగా అభివృద్ధిచేస్తుంటే, లేక ఇతరులు కూడా అభివృద్ధికి సహకరిస్తే, త్వరలోనే నాణ్యత మెరుగవుతుంది. అప్పుడు నేను చెప్పిన రెండో సంగతి ఎటూ అన్వయించదు. నా అనుభవంలో సాధారణంగా ఒక లక్ష్యం (నాణ్యత వివరం లేకుండా) ఏర్పరచుకున్నప్పుడు, నాణ్యత దెబ్బతినే అవకాశం వుంటుంది. మీకు వికీలో రోజుకొక వ్యాసం వ్రాసే లక్ష్యాలు  వున్నదని నేను గమనించినందున, నాణ్యత గురించి నా అనుభవం తెలియపరచాను. మీరు అటువంటి వ్యాసాల  నాణ్యత గురించి పదిమందితో    చర్చించండి.  అందరి స్పందనలు గమనించినమీదట, మీ వ్యాసాల రచనలో ఏవైనా మార్పులు చేయదలచుకుంటే చేయవచ్చు. ధన్యవాదాలు --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:05, 16 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

== The Mystery of the third planet ==

ప్రియమైన Pranayraj1985! మీరు తెలుగులో ది మూన్ ఆఫ్ ది థర్డ్ గ్రహం గురించి రష్యన్ చిత్రం గురించి వ్యాసం చేయవచ్చా ([[:en:The Mystery of the Third Planet]]? నేను మీకు సహాయం చేయగలను మరియు నేను కృతజ్ఞతలు ఇస్తాను! ధన్యవాదాలు! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.159.228|217.66.159.228]] 15:01, 2 మే 2019 (UTC)
: తప్పకుండా చేస్తాను, ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:51, 2 మే 2019 (UTC)
::ప్రియమైన Pranayraj1985! దయచెసి నాకు సహయమ్ చెయ్యి! నా వ్యాసం పేలవమైన అనువాద కారణంగా  [[ది మూడో ప్లానెట్ మిస్టరీ]] ([[:en:The Mystery of the Third Planet]]? తొలగించబడింది, మీరు ఒక కథనాన్ని తయారు చేసి పోస్టర్ను కనుగొనగలనా? ధన్యవాదాలు! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/178.71.217.163|178.71.217.163]] 16:45, 4 మే 2019 (UTC)

== నర్రా ప్రవీణ్ రెడ్డి ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారూ, నర్రా ప్రవీణ్ రెడ్డి పేరుతో ఒక పేజీని అజ్ఞాత సృష్టిస్తున్నారు. విషయ ప్రాముఖ్యత సందేహాస్పదం కావడం వలన, సృష్టిస్తున్నది అజ్ఞాత కావడం వలనా దాన్ని రెండు సార్లు తొలగించాను. ప్రస్తుతం సంరక్షణలో ఉంచాను. మీరు తెలంగాణ సాహితీకారుల వ్యాసాలు రాస్తూ ఉన్నారు కాబట్టి, విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్ధారించి సముచితమనుకుంటే పేజీని సృష్టించగలరు / లేదా వేరే ఎవరైనా సృష్టిస్తే పరిశీలించగలరు. ధన్యవాదాలతో..__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:05, 9 మే 2019 (UTC)
: అలాగే [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. నేను పరిశీలిస్తాను. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:42, 9 మే 2019 (UTC)
==ఉత్సవ్ (1984 సినిమా)==

Thank you for writing article about Utsav Film Pranay Raj Garu.. your Talk page is not allowing me to type in Telugu. hence writing in English.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూన్ 2019 (UTC)
: మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:26, 28 జూన్ 2019 (UTC)

== FUW వాడకుండా ఎక్కింపులు ==

ప్రణయరాజ్ గారికి, మీరు ఇటీవల FUW వాడకుండా [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B3%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE?limit=50&amp;user=Pranayraj1985 బొమ్మలు] ఎక్కించుతున్నట్లు గమనించాను. మీకేమైనా సమస్య ఎదురైందా?  అది వాడకబోతే  ముఖ్యమైన సమాచారం  బొమ్మ పేజీలో చేరదు తరువాత దానిని నిర్వహించటం కష్టం. దయచేసి ఇప్పటికే ఎక్కించినవాటికి fair use summaries చేర్చండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:45, 26 ఆగస్టు 2019 (UTC)
:అవునండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు. వ్యక్తులు, కట్టడాలు, సినిమా పోస్టర్లు, లోగోలు, పుస్తకాలకు సంబంధించిన ఫోటోలను సాదా ఫారము ద్వారా ఎక్కించుటకు కావలసిన సారాంశాలు, లైసెన్సింగ్ వివరాలను నాకు అందించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:47, 26 ఆగస్టు 2019 (UTC)
::[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారికి, నేను ఇంతకు ముందు చెప్పాను అనుకున్నాను.  తెలుగులో ఇప్పటికే  అలాంటి వాటికి సముచిత వినియోగ హేతువు వుంటే వాటిని చూసి ([[ప్రత్యేక:ఫైళ్లజాబితా/Arjunaraoc| ఉదా: నా బొమ్మలు]]),  లేక  ఆంగ్ల వికీలో సంబంధించిన  సముచిత వినియోగ సారాంశాలు  చూసి తెలుగులో తగు మార్పులు చేసి వాడండి.  మీరు చేయడం మొదలుపెడితే, సహసభ్యులు ఏదైనా సవరణలు అవసరమైతే చేస్తారు, లేక వ్యాఖ్యానిస్తారు. FUW ప్రారంభించక ముందు సముచిత వినియోగాలు సరిచేయడమే పెద్ద నిర్వహణ పని, FUW ప్రారంభించిన తరువాత కూడా ఎక్కించిన బొమ్మలకు  సముచిత వినియోగ సారాంశాలు సవరించాలంటే ఇంకా పెద్ద పని, వేరే వ్యక్తులు చేయటానికి చాలా కష్టం, తెలుగు వికీపీడియానాణ్యతగా చేయటానికి అడ్డంకి. మీ సహకారానికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:24, 27 ఆగస్టు 2019 (UTC)

== మీ కృషి ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, &quot;100 రోజుల్లో 100 వ్యాసాలు&quot; చాలా చిన్నదైపోయింది మీ ముందు. 365 రోజుల్లో 365 వ్యాసాలు అనే సవాలు కూడా ఎప్పుడో చిన్నబోయింది. 1000/1000 మెట్టు కూడా ఎక్కేసారేమో చూడాలి. ముఖ్య విశేషం ఏంటంటే.., సృష్టించిన వ్యాసాలను విస్తరించడం. మీరు రాసిన వ్యాసాలను ఆలస్యం చెయ్యకుండా మీరే విస్తరింపజేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు, అభినందనలు. ఈ బార్న్‌స్టార్‌ను స్వీకరించండి.
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; |  {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Writers Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Writer's barnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Writer's Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | రోజుకో వ్యాసం చొప్పున అసంఖ్యాకంగా రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలను ఆలస్యం చెయ్యకుండా మీరే విస్తరింపజేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. అభినందనలతో __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:41, 5 డిసెంబరు 2019 (UTC)
|}
: మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. 2019, డిసెంబరు 5వ తేది నాటికి 1185 రోజులు పూర్తయ్యాయి. రోజుకొక వ్యాసం రాస్తున్న క్రమంలో ఒక్కోసారి సమయం సరిపోకపోవడం వల్ల వ్యాసాన్ని పూర్తి చేయలేకపోతున్నాను. అయినాకాని, వాటిని ఒక్కొక్కటిగా పూర్తిచేస్తూ వస్తున్నాను. మీరు ఇచ్చిన బార్న్‌స్టార్‌కు నా కృతజ్ఞతలు, ఇది నా బాధ్యతను మరింతగా పెంచింది.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:06, 6 డిసెంబరు 2019 (UTC)

==నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985==
* [[వీడియో గేమ్]] - విస్తరించిన వ్యాసాన్ని తొలగించారు. మళ్ళీ సృష్టించి విస్తరించాను. మళ్ళీ తొలగించారు.
* [[సూసైడ్ నోట్]] - తొలగింపు మూసకు ముందే నాలుగు లైన్ల సమాచారం ఉంది, అయినా తొలగించారు, మళ్ళీ సృష్టించి విస్తరించాను, మళ్ళీ తొలగించారు.
* [[సమాధి]] - సమాధి వ్యాసంలో తక్కువ సమాచారం ఉందని నాకు సూచన వచ్చిన రోజునే దానిని నేను విస్తరించాను. అయినా తొలగించారు.
[[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 02:55, 10 మే 2020 (UTC)

:: దీనికి సంబంధించిన చర్చ రచ్చబండలోని [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985|నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985]] విభాగంలో జరిగింది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:38, 13 మే 2020 (UTC)
:: [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారూ,[[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారు, నమస్కారం, ప్రస్తుతం ఏ వ్యాసంను మొలక స్థాయి దాటించి వ్రాయగలనో లేదో నాకు తెలియదు, కావున ఏదైనా వ్యాసం తొలగిస్తే మొలక స్థాయి దాటించ గల వ్యాసాన్ని నేను ప్రారంభించాలనుకుంటే ఏమి చేయాలనేది నాకు తెలియదు కావున వివరిస్తే వికీ నియమాల ప్రకారం తొలగించిన వ్యాసాన్ని సృష్టిస్తాను. తొలగించబడిన వ్యాసాలను ఎలా ప్రారంభించాలో తెలిపే తెలుగు సమాచారం ఉన్న లింకు ఇస్తే అక్కడి నియమాల ప్రకారం మాత్రమే తొలగించబడిన వ్యాసాలను ప్రారంభిస్తాను. ఎవరికైనా వికీ నియమాలు తెలియకపోతే, ముఖ్యంగా నాకు వికీ నియమాలు తెలియనందున (నాకు నిజంగా తెలియదు) వికీ నిర్వాహకులైన మీకు వికీ నియమాలను వివరించవలసిన బాధ్యత వుంది. [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 06:54, 15 మే 2020 (UTC)
:::[[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] గారూ, మీకు నియమాలు తెలియక పోవడం ఏమిటి? మీరు తెలుగు వికీపీడియాలో  2011 అక్టోబరు 30 నుండి వ్యాసాలు రాయడం మొదలుపెట్టి 2314 వ్యాసాలను రాసారు. అన్ని వ్యాసాల సరాసరి పేజీ సైజు 1.32 కె.బి మాత్రమే. దీనిని బట్టి మీరు ఎన్ని వేల మొలక వ్యాసాలు సృష్టించారో తెలుస్తుంది. ఈ మొలక వ్యాసాల గూర్చి నియంత్రణ విధానం ఈ మొలక వ్యాసాలపైనే చర్చలో భాగంగా జరిగిందని మీకు తెలియదా? [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 18]] , [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 17]] లలో మీ వ్యాసాల గురించి విపరీతమైన చర్చ జరిగిందని మీకు తెలియదా? సీనియర్ వాడుకరులందరూ మీకు సలహాలు ఇవ్వలేదా? అన్నీ తెలిసి నియమాలు గురించి తెలియదంటున్నారు. ఏమనుకోవాలండీ. ఆ రచ్చబండ చర్చల మూలంగానే కదా ఈ మొలకల నియంత్రణ విధానం ప్రారంభమైంది. ఈ నియంత్రణ విధాన ఏర్పాటుకు  మూలమైనది మీ వ్యాసాలపై చర్చ కాదా? మీకు వ్యాసాలు ఎలా రాయాలో తెలియదంటే నమ్మమంటారా? అనేక మంది నిర్వాహకులు నిర్వాహణ మూసలు ఉంచినపుడు మీరేమి స్పందించడం లేదు. తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనాలని తెలియదా? నిర్వాహకుల కంటే ఎక్కువ నియమాలు తెలిసినవారు మీరు.  మీరు రాసిన వ్యాసాలను మొలక స్థాయి దాటించడమే కాకుండా అందులో మూలాలను చేర్చడం, వ్యాసంలోని వివిధ పదాలకు ఇతర వ్యాసాలకు లింకులు ఇవ్వడం. మీరు రాస్తున్న వ్యాసానికి ఇతర వ్యాసాలనుండి లింకు లుండాలని తెలియదా? పై రచ్చబండ లింకులలోని అంశాలను ఎవరైనా చదివితే వికీపీడియాలో మీకున్న పరిజ్ఞానం అర్థమవుతుంది. కనుక మీరు సృష్టించిన వ్యాసాల అభివృద్ధికి కృషి చేయగలరు. ఒక వ్యాసాన్ని మొలకలనియంత్రణ విధానాన్ని అడ్డు పెట్టుకొని విస్తరించడానికి సమాచారం ఉన్నా 2000 బైట్లకు చేర్చి వదిలేస్తున్నారు. వికీలో క్రియాశీలక సభ్యులు తక్కువగా ఉన్నందున మీ వ్యాసాలను ఎవరూ అభివృద్ధి చేయరు. మీరు రాసిన ఏకవాక్య మొలక వ్యాసాలు తొలగిస్తే మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఎవరైనా ముందుకు వస్తారు. మీకు వ్యాసకర్తగా ఉండాలనే కోరిక ఎలా ఉంటుందో నూతన సభ్యులకు కూడా అలానే ఉంటుంది. కనుక మీరు అభివృద్ధి చేయనిచో ఏక వాక్యాల వ్యాసాలు తొలగించబడతాయి. మీరు తొలగించకూడదని భావిస్తే మీరు ఆ వ్యాసాల చర్చా పేజీలో చర్చించండి.[[User:K.Venkataramana|&lt;span style=&quot;background:#cedff2;color:#11e&quot;&gt;''' కె.వెంకటరమణ '''&lt;/span&gt;]][[User talk:K.Venkataramana|&lt;span style=&quot;background:#cedff2;color:#11e&quot;&gt;(చర్చ)&lt;/span&gt;]] 07:19, 15 మే 2020 (UTC)

* [[చర్చ:డీవీడీ ప్లేయర్]] ను గమనించగలరు. [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 05:02, 18 మే 2020 (UTC)
:: వ్యాసాలను విస్తరిస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] గారు. వ్యాసాలు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేయబడింది కాబట్టి, ఆయా వ్యాసాల తొలగింపు ప్రతిపాదన పేజీలో వ్యాసాలను విస్తరణ చేసిన విషయం రాయండి. అప్పుడు నిర్వాహకులు వ్యాసాన్ని పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకుంటారు.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:25, 18 మే 2020 (UTC)

== పురాణపాత్రలకు తెలుగు మూలము ==

పురాణపాత్రల గురించి వ్యాసాలను తయారుచేస్తున్నందులకు ధన్యవాదాలు. ఈ లింకు [[పురాణనామచంద్రిక]] (మొదటి ముద్రణ 1879; ప్రస్తుత ముద్రణ: 1994) మీ వ్యాసాలకు తెలుగు మూలముగా ఉపయోగపడవచ్చును. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386291/mode/2up ఒకసారి చూడండి. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 08:04, 1 జూలై 2020 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]] సర్.--&lt;font color=&quot;Red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;2.5&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:20, 1 జూలై 2020 (UTC)

== 1400/1400 ==

క్రికెట్లో ఆల్‌రౌండర్లకు -100 వికెట్లు/1000 పరుగులు, 200 వికెట్లు/2000 పరుగులు, 300 వికెట్లు/3000 పరుగులు.. ఇలా ఒక రికార్డు ఉంటదనుకుంటాను. మీరు వికీలో 100 రోజులు/100 వ్యాసాలు అనే రికార్డును 1400/1400 దాకా తీసుకొచ్చారు. వ్యాసాన్ని సృష్టించడంతో సరిపెట్టెయ్యకుండా, దాన్ని మీ బాధ్యతగా విస్తరించడం మీ పనిలో ఉన్న విశిష్టత. (పుంఖానుపుంఖంగా మొలకలను సృష్టించి, బాధ్యతా రహితంగా గాలికి వదిలేసేవారు మిమ్మల్ని ఆదర్శంగా తీసుకుంటే వికీకి ఒక బరువు తగ్గుతుంది.) మీ కృషి కొనసాగి మీరు మరింత ఎత్తుకు ఎదగాలని కోరుకుంటున్నాను. అభినందనలు అందుకోండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:57, 13 జూలై 2020 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతోనే నేను ఇవన్నీ చేస్తున్నాను. తెవికీని తక్కువచేసి మాట్లాడే అవకాశం ఎవరికి ఇవ్వకూడదనేది నా ఉద్దేశ్యం.--&lt;font color=&quot;Red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;2.5&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:35, 14 జూలై 2020 (UTC)

== ఇష్క్ పేజీ ==

ఇష్క్ పేజీని విస్తరించారు గానీ మూస తీసెయ్యలేదు. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:31, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
: ఆరోజు మరికొంత సమాచారం చేర్చి మూస తీసేద్దాం అనుకున్నా. వేరే వ్యాసాలు విస్తరణ చేస్తూ ఈ వ్యాసం మరిచిపోయాను. గుర్తుచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:41, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
::సరేనండి. [[ఛాయా  దేవి]] కూడా పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:31, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
::: [[ఇష్క్]], [[ఛాయా  దేవి]] వ్యాసాలు విస్తరించి, మొలక మూస తొలగించాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)

==అరట్లకట్ట గ్రామం==
ఈ పేజీ తొలగించడం జరిగింది. ఒకే పేరుతో రెండు గ్రామాలు ఉన్నాయి.ఒకటి తూర్పు గోదావరి జిల్లా లో రెండవది పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో గమనంచగలరు.ఇప్పుడు కొత్త పేజీ ఎలా తయారుచేసేది.....🙏[[వాడుకరి:RAMA KRISHNA KETHA|RAMA KRISHNA KETHA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAMA KRISHNA KETHA|చర్చ]]) 07:34, 1 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
: [[వాడుకరి:RAMA KRISHNA KETHA|RAMA KRISHNA KETHA]] గారు, మీ అభ్యర్థన మేరకు వ్యాసాన్ని పునఃస్థాపించి, వ్యాస గుర్తింపు కొరకు పేరును '''[[అరట్లకట్ట (పాలకొల్లు మండలం)]]''' గా మార్చాను. మీరు మరింత సమాచారం చేర్చి, వ్యాసాన్ని విస్తరించండి, ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:51, 1 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)

=='''''మొలకల విస్తరణ ఋతువు 2020 ప్రాజెక్టు''''' విజయవంతమైనందుకు అభినందిస్తూ...==


[[File:Stub Barnstar 2019.png|thumb|center|&lt;center&gt;మొలకల విస్తరణ ఋతువు ప్రాజెక్టులో భాగంగా  మీరు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి - స్వరలాసిక&lt;/center&gt;]]
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Comic Sans MS; color:red&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 17:40, 3 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)

==ఇరిసెట్==
[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారూ,మీరు [[రైల్ నిలయం]] వ్యాసంలో  ఇండియన్ రైల్వే ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సిగ్నల్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (ఐరిసెట్), రైల్వే సిగ్నలింగ్ అండ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ లో శిక్షణ ఇచ్చే భారతీయ రైల్వే ప్రధాన కేంద్రీకృత శిక్షణా సంస్థ కూడా రైల్ నిలయంలో ఉంది అని వ్రాశారు. ఇదే విషయం వికీపీడియా మొదటి పేజీలో &quot;మీకు తెలుసా?&quot; అనే శీర్షిక క్రింద ప్రకటించారు. నిజానికి ఇరిసెట్ తార్నాక నుండి సికిందరాబాదు వెళ్ళే మార్గంలో ఎడమవైపు రైల్వే డిగ్రీ కళాశాల ప్రక్కన మెట్టుగూడ సమీపంలో ఉంది. ఇది రైల్ నిలయానికి కనీసం 2.5 కి.మీల దూరంలో ఉంటుంది. మీరు బహుశా ఇంగ్లీషు వికీపీడియా నుండి అనువదించినట్టున్నారు. నేను రైల్వేశాఖలో పనిచేస్తున్నాను కనుక ఈ విషయం నాకు స్పష్టంగా తెలుసు. దయచేసి రైల్ నిలయం వ్యాసంలో ఈ విషయం సరిదిద్దగలరు. అలాగే [[:en:Indian Railways Institute of Signal Engineering and Telecommunications|ఇరిసెట్]] వ్యాసాన్ని తెవికీలో సృష్టించగలరు. [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:04, 21 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
: ఇంగ్లీషు వికీపీడియా వ్యాసంలో ఉన్న సమాచారాన్ని తెవికీలో రాసే క్రమంలో ఇలా జరిగింది. వ్యాసాన్ని సరిచేశాను. సవరణ సూచన చేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు. ఇరిసెట్ వ్యాసాన్ని కూడా సృష్టిస్తాను.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Comic Sans MS; color:red&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:09, 21 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)


== షోలే సినిమా లాగా ==

ప్రణయ్ గారూ, మీ వికీ ఛాలెంజి 1500/1500 చేరుకున్న సందర్భంగా మీకు నా అభినందనలు. ఇదేదో షోలే సినిమాలాగా ఐదేళ్ళు దాటటం ఖాయంగా కనిపిస్తోంది. మీ వికీపీడియా ప్రయాణం ఇలాగే దిగ్విజయంగా సాగుతూనే ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. 

ఒక సూచన.. మీ చాలెంజి గురించీ, అందులో మీ ప్రస్థానం గురించీ మీ వాడుకరి పేజీకి అనుబంధంగా ఒక పేజీ పెట్టి వివరంగా రాస్తే, నాలాంటి వారికి ఉత్తేజకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:42, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)
:మరొక సంగతేంటంటే.., మీరు సాధిస్తున్న ఈ రికార్డులు ఒక తెలుగు వికీపీడియావి మత్రమే కాదు, ఇవి సకల భాషల వికీపీడియాలన్నిటిలోకీ రికార్డులే. కాబట్టి దీన్ని మెటావికీలో కూడా ప్రకటించాలి. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:48, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, మీ వికీ ఛాలెంజి 1500/1500 చేరుకున్న సందర్భంగా మీకు నా అభినందనలు... అందుకోండి మరియు శుభాకాంక్షలు, మీ విజయం ఎంతో మందికి స్ఫూర్తి దాయకం  భవిష్యత్ తరాలకు మీ రికార్డు చూసి ఎవరెస్టు అనుకోవాల్సిందే. ఈ రికార్డు సాధిస్తూ మరింత ముందుకు సాగిపోవాలని ఎవరికీ అందనంత పెద్ద రికార్డు కావాలని కోరుతున్నాం, భావితరాలు అందుకోవడం కూడా అనితర అసాధ్యం. ఈ విజయం సాధిస్తున్న వారు మా సహచరులు, మిత్రులు తెలుగువారు కావటం చాలా సంతోషం.[[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|'''&lt;font color=&quot;#FF4500&quot;&gt;ప్రభాకర్ గౌడ్ &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;నోముల&lt;/font&gt;''']][[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;#1C39BB&quot;&gt;(చర్చ)&lt;/font&gt;]]• 06:22, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

:: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, దీని గురించి తప్పకుండా ఒక పేజీ పెడతాను. అలాగే మెటావికీలో కూడా రాస్తాను. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల]] గారు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:30, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

== 'వికీపీడియాలో రాసేదెవరూ' అనే వ్యాసం తొలగింపు గూర్చి  ==


నమస్తే ప్రణయ్ గారూ ఆ వ్యాసం నేను ఇండిక్ వికీ ప్రాజెక్ట్ లో భాగంగా కశ్యప్ గారి సూచన మేరకు రాస్తున్నాను. దయచేసి తొలగింపు రద్దు చేయండి.  ముందు హాయ్ అని ఉన్నది ఒక చిన్న పొరపాటు, మన్నించ ప్రార్ధన. [[వాడుకరి:Nikhil.indicwiki|Nikhil.indicwiki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nikhil.indicwiki|చర్చ]]) 11:00, 11 డిసెంబరు 2020 (UTC)

:[[వాడుకరి:Nikhil.indicwiki|Nikhil.indicwiki]] గారూ, మీ అభ్యర్థన మేరకు ఆ పేజీని పునస్థాపన చేశాను. గమనించగలరు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:12, 11 డిసెంబరు 2020 (UTC)

== వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్: కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు ==

వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్ వారు ఫిబ్రవరి 1 నుండి మర్చి 14 వరకు, [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats|కమ్యూనిటీ ద్వారా ఎన్నుకోబడే బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు జరుపుతున్నారు]]. దీనికి కారణం; గత పది సంవత్సరాలలో వికీమీడియా ఫౌండేషన్,  ప్రాజెక్టులు ఐదు రెట్లు పెరగగా, బోర్డ్ పనితీరు, ఏర్పాట్లు, ఏమి మారలేదు. ఇప్పుడు ఉన్న విధానాల ప్రకారం, బోర్డుకు తగినంత సామర్థ్యం, ప్రాతినిధ్యం లేవు. మామూలుగా జరిగే ఎన్నికలు, బహిర్ముఖులుగా ఉంటూ ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా వంటి పెద్ద ప్రాజెక్టులు లేదా అమెరికా వంటి పాశ్చాత్య దేశాలు నుండి వచ్చేవారికి తోడ్పడుతున్నాయి. మిగిలిన వారికీ ఎన్ని శక్తిసామర్ధ్యాలు ఉన్నా తగినంత ప్రచారం లేనందు వలన వారికి ఓటు వేసే వారు తక్కువ మంది. ఉదాహరణకి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ పదిహేను సంవత్సరాల చరిత్రలో, భారత ఉపఖండం నుండి  కేవలం ఒక్కళ్ళు మాత్రమే బోర్డు లో సేవలు అందించారు. వారు కూడా నిర్దిష్ట నైపుణ్యం కోసం నేరుగా నియమించబడ్డవారే గాని, ఎన్నుకోబడలేదు. 

రానున్న నెలలో, మొత్తం ఆరు కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం ఎన్నికలు జరగాల్సి ఉంది. ఇప్పుడు జరుగుతున్న సంప్రదింపుల ద్వారా బోర్డు వారు కమ్యూనిటీల నుండి వారి పద్ధతుల మీద అభిప్రాయం సేకరిస్తున్నారు. ఈ నిమిత్తం తెలుగు కమ్యూనిటీలో తో మాట్లాడేందుకు ఒక ఆన్లైన్ సమావేశం ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది ఫిబ్రవరి 6 (శనివారం), 6:00 pm నుండి 7:30 pm వరకు జరుగుతుంది; పాల్గొనడానికి గూగుల్ మీట్ లింకు ఇది https://meet.google.com/oki-espq-kog. ఈ కార్యక్రమములో పాల్గొనవలసిందిగా మిమల్ని ఆహ్వానితున్నాను. [[User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 11:24, 1 మార్చి 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Telugu_volunteers&amp;oldid=21164917 --&gt;

== [[User:Kasyap|Kasyap]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (05:57, 30 మార్చి 2021) ==

నమస్కారం , ఇక్కడ ఈ ఎంపిక సంతోషం గా ఉన్నది --[[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 05:57, 30 మార్చి 2021 (UTC)

== [[User:Praveen9551|Praveen9551]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:34, 23 మే 2021) ==

శుభ సాయంత్రం ...మేము సమాచారం లొ మరిన్ని అంశాలు జోడించాలి అనుకుంటున్నాము ఎలా? --[[వాడుకరి:Praveen9551|Praveen9551]] ([[వాడుకరి చర్చ:Praveen9551|చర్చ]]) 14:34, 23 మే 2021 (UTC)
: శుభ సాయంత్రం [[వాడుకరి:Praveen9551|Praveen9551]] గారు, మీరు ఏ సమాచారాన్ని చేర్చాలనుకుంటున్నారో ఆయా సంబంధిత వ్యాసాల్లో మీరు ఆ సమాచారాన్ని చేర్చవచ్చు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 14:38, 23 మే 2021 (UTC)

అన్నగారు నీను వికీపీడియకి కొత్త.ఏమైన తప్పిదాలు ఉంటే క్షమించండి.నాకు సలహాలు ఇవ్వండి.

== వికీపీడియాలో మీ కృషి ==

ప్రణయ్ గారూ, వికీపీడియాలో మీరు చేస్తున్న కృషిని విమర్శిస్తూ రచ్చబండలో చంద్రకాంతరావు గారు రాసినదాన్ని నేను చూసాను. మీ కృషిని పరిశీలిస్తే ఆయన చేసిన విమర్శ తప్పని తేలుతుంది. మీరు సృష్టిస్తున్న పేజీలను ఏదో మొక్కుబడిగా కాకుండా, సరిపడినంత సమాచారంతో, తగు మూలాలతో, ఇతర హగులతో సృష్టిస్తూ ఉండడం నేను గమనించాను,. ఆ విషయమై నేను గతంలో మిమ్మల్ని అభినందించాను కూడా. మీరు చేస్తున్న పని మీకు రికార్డులను తేవడంతో పాటు, వికీపీడియాకు అభివృద్ధినీ తెస్తోంది. ఆ విషయంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు. 

అయితే చంద్రకాంతరావు గారు ఇవేమీ చూసినట్టు లేరు. మీరు సృష్టించిన పేజీల్లో ఏమైనా దోషాలుంటే ఆయనే వాటిని సరిచెయ్యవచ్చు, లేదా వాటి గురించి ఆ వ్యాసాల చర్చ పేజీల్లో రాయవచ్చు, లేదా మీ చర్చ పేజీ లోనే నేరుగా రాయవచ్చు, లేదా రచ్చబండ లోనే ఒక కొత్త విభాగం పెట్టి రాయవచ్చు. దాని వలన ఆ దోషాలను మీరు సవరించుకోడానికి, భవిష్యత్తులో చెయ్యకుండా ఉండడానికీ దోహదపడుతుంది. వికీపీడియాకూ పనికొస్తుంది. కానీ ఆయన ఆ శ్రమ తీసుకోలేదు. చాలా జనరలైజ్ చేస్తూ విమర్శించేసారు. అది మీకు వికీకి - ఇద్దరికీ పనికిరాదు. కానీ అది మిమ్మల్ని నిరుత్సాహపరచే అవకాశముందేమోనని నేను ఇది రాస్తున్నాను. 

మీరు ఆర్నెల్ల కోసారి ప్రకటిస్తున్న మీ నిర్వాహకత్వ సమీక్షలను ఒక్కసారి అలవోకగా చూసి ఉన్నా.., మీరు చేస్తున్న నిర్వాహక పనులేంటో ఆయనకు తెలిసి ఉండేది. నిర్వాహకుడిగా మీరు చేసినదేంటీ అంటూ మాట్లాడేవారు కాదు. రికార్డుల స్వార్థం అంటూ మిమ్మల్ని చిన్నబుచ్చేవారు కాదు. దీన్ని బట్టే అర్థమౌతుంది.. అయన వాస్తవాలను పరిశీలించి మాట్లాడలేదని, మనసులో వేరే ఉద్దేశాలేవో పెట్టుకుని మాట్లాడారనీ. అంతేకాదు.. గతంలో, ఒకటో రెండో వాక్యాలతో సంవత్సరాల తరబడి మొలకలుగా పడి ఉన్న పేజీలను తగినంత చర్చ చేసి మరీ తొలగించే సందర్భాల్లో, అలాంటి అనేక మొలక పేజీలను సృష్టించిన వాడుకరులను ఆయన వెనకేసుకు వచ్చి మాట్లాడారు.  కాబట్టి రావుగారి విమర్శలను పట్టించుకోకండి. 

కువిమర్శలను చూసి మనం నిరుత్సాహపడితే ఆ విమర్శకులు అనుకున్నది సాధించినట్లు అవుతుంది. అది వికీపీడియాకు మంచిది కాదు. మీ దీక్షను కొనసాగించండి. త్వరలో ఐదేళ్ళు పూర్తి కావస్తున్నట్లుంది గదా.. ఐదేళ్ళ వికీ ఉత్సవాన్ని దర్జాగా, సగర్వంగా జరుపుకోండి. మరిన్ని రికార్డులు సాధించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:54, 19 జూన్ 2021 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. వికీపీడియాలో నా కృషి ఏంటి అనేది నాకూ, తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, గ్గోబల్ వికీపీడియా సభ్యులకు, ఇంకా చాలామందికి తెలుసు. అయితే, గతంలో కూడా కొన్నిసార్లు నా మీద విమర్శలు వచ్చాయి. అప్పుడూ నేను నిరుత్సాహపడలేదు, ఇప్పుడూ నిరుత్సాహపడను, ఇకముందు కూడా నిరుత్సాహపడబోను. ఎవరు ఏమన్నా వికీలో నా కృషి ఇలాగే కొనసాగుతూనే వుంటుంది. ఇక నా రికార్డుల విషయానికి వస్తే, అంతర్జాతీయంగా తెలుగు వికీపీడియాకు సముచిత స్థానం కలిగించాలన్న ప్రయత్నంలో భాగంగా చేస్తున్న రికార్డులవి. ఈ విషయంలో నన్ను ప్రోత్సహిస్తున్న సముదాయ సభ్యులందరికీ ధన్యవాదాలు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 06:49, 19 జూన్ 2021 (UTC)

== [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత]] గురించి [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:17, 14 ఆగస్టు 2021) ==

నమస్కారం సార్
నేను వ్రాసిన భోగాది దుర్గాప్రసాద్  గారి వ్యాసం ఎందుకు గూగుల్ వికీపీడియాలో లో కనపడటం లేదు ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 08:17, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
:నమస్కారం [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] గారు. తెవికీ అభివృద్ధిలో భాగస్వామ్యులవుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. [[భోగాది దుర్గాప్రసాద్]] వ్యాసం గూగుల్ సెర్చ్ లో కనపడడానికి కొంత సమయం పడుతుంది. ఆలోపు మీరు వ్యాస సమాచారానికి సంబంధించి మరిన్ని నమ్మదగిన మూలాలు చేర్చి, వ్యాస విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్ధారణ చేయగలరు. అలాగే మీ వాడుకరి పేజీలో మీ గురించి ప్రాథమిక సమాచారం రాసుకోండి, వికీ సభ్యులు మీ గురించి తెలుసుకోవడానికి వీలుంటుంది. వికీ రచనలో మీకు ఇంకా ఏవన్న సందేహాలు ఉంటే నన్ను అడగగలరు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 08:53, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:12, 14 ఆగస్టు 2021) ==

సార్ వికీపీడియాలో ఫోటో గూగుల్ లోది పెడుతుంటే ఎందుకు తిరస్కరించ బడుతుంది ? కొంచెం వివరంగా తెలపండి ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 14:12, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
: వికీలో సొంతంగా తీసిన ఫోటోలనే పెట్టాలి. గూగుల్, మరియు ఇతర వెబ్సైట్ల నుండి దిగుమతి చేసిన ఫోటోలను పెట్టకూడదు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 18:01, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:14, 14 ఆగస్టు 2021) ==

సార్ వికీపీడియా పేజీ లో హెడ్డింగ్స్ ను ఎలా హైలైట్ చెయ్యాలి . --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 14:14, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
: హెడ్డింగ్స్ అంటేనే హైలైట్ అన్నట్టు కనుక హెడ్డింగ్స్ ను ప్రత్యేకంగా హైలైట్ చేయాల్సిన అవసరం లేదు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 18:02, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==

నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 03:26, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

:అలాగేనండి.. -- &lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  06:10, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== ఐదేళ్ళు నాటౌట్ ==

ప్రణయ్ గారూ, ఐదేళ్ళుగా రోజుకొక్క వ్యాసం రాస్తూ దిగ్విజయంగా ముందుకు నడుస్తున్నారు. ఈ ఐదేళ్లలో మీరు రాస్తున్న వ్యాసాల నాణ్యత మెరుగుపడుతూండడమే కాదు, రోజుకొకటి అనే స్థాయిని దాటి రోజుకు రెండు, మూడు, నాలుగు.. ఇలా పెరిగింది కూడా. &quot;వికీలో వ్యాసం రాయడమా.. హమ్మో&quot; అనుకునే కొత్తవాళ్లకు మీ ప్రస్థానం చక్కటి స్ఫూర్తి నిస్తుంది. నాబోటి పాతవాళ్లకు కూడా &quot;మాటలు కాదు, చేతలు ముఖ్యం, రాతలు ముఖ్యం&quot; అని గుర్తు చేస్తూ ముందుకు నడిపిస్తుంది. మిమ్మల్ని మనసారా అభినందిస్తున్నాను. __  [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:42, 7 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. --&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:44, 7 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==అభినందనలు==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషి ప్రశంసనీయం. అభినందనలు. త్వరలో మీకు WPWP సావినీర్లు, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform

--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:57, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు. ఫారంలో వివరాలు పంపించాను.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:43, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:36, 23 సెప్టెంబరు 2021) ==

పేజీ టైటిల్ లో మార్పులు చేయాలంటే ఎలాగో వివరించగలరు ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 04:36, 23 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: నమస్కారం [[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]]  గారు. వికీ రచనలో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వికీవ్యాసంలో '''చదువు, సవరించు, చరిత్ర''' అనే టాబ్స్ పక్కన '''మరిన్ని''' అనే టాబ్ ఉంటుంది. దానిమీద కర్సర్ పెట్టినపుడు మూడు ఆప్షన్స్ (తొలగించు, తరలింపు, సంరక్షించు) వస్తాయి. అందులో రెండవది తరలింపు పైన నొక్కినపుడు మరో పేజీలో తరలింపు వివరాలు ఓపన్ అవుతాయి. అందులో కొత్తపేరు అనే దానిలో ప్రస్తుతమున్న వ్యాసం పేరు ఉంటుంది. దాని స్థానంలో మీరు మార్చాలనుకుంటున్న టైటిల్ చేర్చి, కింది బాక్సులో తరలింపు కారణం రాయాలి. దాని కింద '''పాత పేజీని దారిమార్పుగా ఉంచు''' అనే ఆప్షన్ ఉంటుంది. దాన్ని '''టిక్''' మార్కుచేస్తే, మునుపు ఉన్న టైటిల్ తో కూడా పేజి ఓపెన్ అవుతుంది. అలా వద్దు అనుకుంటే బాక్సులో టిక్ మార్క్ చేయకూడదు. ఆ తరువాత కిందనున్న '''పేజీని తరలించు''' నొక్కితే పేజీ టైటిల్ మారిపోతుంది.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:24, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

ధన్యవాదాలు సార్ [[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 09:27, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== తెవికీ నిర్వహణపై ఆసక్తి  ==

నమస్కారం [[User:Pranayraj1985]] గారూ, తెవికీలో కృషి చేయడం నాకు చాలా ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. నేను వికీలో చేరిన గత తొమ్మిది నెలలుగా వికీ పట్ల చక్కటి అవగాహన ఏర్పరచుకున్నాను. వికీలో నా సేవలు మరింత విస్తృత స్థాయిలో చేపడుతూ ముందుకు సాగాలని నా ఆశయం .. ఈ క్రమంలో వికీ నిర్వహణ పట్ల నాకు ఆసక్తి కలిగింది, ఈ విషయంపై మీ అభిప్రాయాలు సూచనలు తెలియజేయవలసిందినంగా కోరుతున్నాను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 19:00, 23 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:[[User:Nskjnv|Nsk]] గారూ, తెవికీలో చురుగ్గా కృషి చేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వికీ నిర్వహణ పట్ల మీకు ఆసక్తి కలిగి, నా అభిప్రాయాలు సూచనలు తెలియజేయవలసిందిగా కోరారు. చాలా సంతోషం. దానిని బట్టి నేను నా అభిప్రాయాలను తెలుపుతున్నాను. నిర్వాహకహోదాలో కొన్ని ప్రత్యేక పనులకు అనుమతులు ఉండొచ్చు. కానీ, ఆ హోదా లేకున్నా ముందుగా చేసే పనులు చాలానే ఉన్నాయి. ఒక వాడుకరిగా ఆయా వికీ నిర్వహణ పనులను నిర్వర్తిస్తూ, మరికొన్నాళ్ళపాటు తెవికీలో మీ అనుభవాన్ని, సముదాయ అనుబంధాన్ని మరింతగా పెంచుకొని ఆ తరువాత నిర్వాహక హోదాకి ప్రతిపాదన చేసుకుంటే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  09:57, 25 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

:ఇక వికీలో నా అనుభవం, అవగాహన మరింత పెంపొందించుకునే వైపు సాగుతాను. మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 26 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:30, 24 సెప్టెంబరు 2021) ==

నమస్తే సార్ వ్యాసం లో ఫోటో చేర్చాలంటే అనుమతి అడుగుతున్నారు ఫోటో ను చర్చలో వివరంగా తెలపగలరు --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 09:30, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:వికీలో సొంతంగా తీసిన ఫోటోలనే పెట్టాలి. గూగుల్, మరియు ఇతర వెబ్సైట్ల నుండి దిగుమతి చేసిన ఫోటోలను పెట్టకూడదు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  09:38, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== Movement Charter Drafting Committee - Community Elections to take place October 11 - 24 ==

నమస్కారం ప్రణయ్ గారూ , 

వికీమీడియా ఉద్యమంలో వికిపీమీడియన్ల పాత్రలు బాధ్యతలను ఉద్యమ చార్టర్ నిర్వచిస్తుంది. అందరి భాగస్వామ్యంతో వ్యూహాత్మక దిశలో కలిసి పనిచేయడానికి ఈ  ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఉపయోగపడననుంది. 

ఉద్యమ చార్టర్ డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఈ చార్టర్  ముసాయిదాను రూపొందిస్తుంది. కంటెంట్ ఈక్విటీ ఇన్ డెసిషన్ మేకింగ్ &quot;అనే మూవ్మెంట్ స్ట్రాటజీ సిఫార్సును అనుసరిస్తుంది. కమిటీ పని ముసాయిదా రాయడం వరకు విస్తరించింది. ఇందులో కమ్యూనిటీలు, నిపుణులు, సంస్థలతో పరిశోధన ఇంకా సంప్రదింపులు ఉంటాయి. ఈ ముసాయిదా చార్టర్‌గా మారడానికి ముందు ఉద్యమం-అంతటా ఆమోదం ద్వారా ఏకాభిప్రాయం పొందాలి. 

ఈ గ్రూపులో దాదాపు 15 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఇది ఉద్యమంలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తున్నారు. లింగం, భాష, భౌగోళికం అనుభవం లాంటి వివిధ వైవిద్యాలతో అభ్యర్థుల ఎంపిక జరగనుంది . ఈ సమూహ సభ్యులు  ప్రాజెక్టులు, అనుబంధ సంస్థలు  వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌కి సంబందించిన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది.  

సభ్యుడిగా మారడానికి ఆంగ్ల భాష వచ్చి ఉండవలసిన అవసరం లేదు. అవసరమైతే  అనువాదం, వివరణ మద్దతు అందించబడుతుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే వారికి  ప్రతి రెండు నెలలకు US $ 100 పారితోషికం అందిచంబడుతుంది. 

ఈ పోటీలో భారత్ నుండి 9 మంది వ్యక్తులు ఉండగా మన తెలుగు వికీ నుండి నేను ఒక్కడిని పాల్గొంటున్నాను అక్టోబరు 11 అనగా రేపటి నుండి దీని ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఇది నా [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Drafting_Committee/Candidates#Nethi_Sai_Kiran_(Nskjnv) సభ్యత్వ పేజీ ] , పరిశీలించగలరు. 

వికీమీడియా ఉద్యమంపై మంచి అవగాహన ఉన్న, నాకు మరింత అనుభవం అవసరమని భావిస్తున్నాను.  కానీ, ఇటువంటి కార్యాచరణాలలో నేను భాగం కావడం నా కెరీర్ కి చాలా ఉపయోగపడనుంది.

ఈ పోటీలో నాకు మీ మద్దతు ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను. ఒకవేళ నేను ఈ సమూహంలో సభ్యుడను కాగలిగితే  మీ అనుభవం నుండి నేర్చుకుంటూ ముందుకు సాగాలని కోరుకుంటున్నాను. ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 06:25, 10 అక్టోబరు 2021 (UTC)

== [[User:వయస్వి|వయస్వి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:29, 30 నవంబరు 2021) ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారు నమస్తే,
పలకరింపు ఆలస్యం చేసినందుకు క్షమించండి. కొన్ని రచనలు ( కనీసం అనువాదలైనా) చేసి నన్ను గురిచిన అవగాహన  కలిపించాలనే ఆలోచన తో ఆలస్యం అయ్యింది. మీరు ఇప్పటివరకు నేను చేసిన అనువాదాలు చూసే వుంటారు. మీరు గమనించిన పొరపాట్లు, లేదా తప్పులు నా దృష్టికి తెచ్చి మెరుగుపరుచుకునే సూచనలు చేయండి. మిగతా  తెలుగు వికీ మిత్రుల తోడ్పాటు కూడా ఆశిస్తూ... ధన్య వాదాలు. --[[వాడుకరి:వయస్వి|వయస్వి]] ([[వాడుకరి చర్చ:వయస్వి|చర్చ]]) 15:29, 30 నవంబరు 2021 (UTC)
:నమస్కారం [[User:వయస్వి|వయస్వి]] గారు, వికీలో రచనలు చేయడానికి ముందుకు వచ్చినందుకు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. మీరు వికీలోకి వచ్చిరాగానే కొత్త వ్యాసాలు రాయాలని చూస్తున్నారు. అది మంచిదే కానీ, వికీలో ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాసాలను గమనిస్తూ వాటిలో చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి వికీ గురించి కొంత అవగాహన వచ్చిన తరువాత కొత్త వ్యాసాల రచన ప్రారంభిస్తే బాగుంటుంది. ఇక మీరు సృష్టించిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్రత్యేక:Undelete&amp;target=Kagura&amp;timestamp=20211129052937 Kagura], [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్రత్యేక:Undelete&amp;target=Culture+of+Korea&amp;timestamp=20211128212630 Culture of Korea] పేజీల విషయానికి వస్తే... ఆంగ్ల వ్యాసాలలోని కొంత భాగాన్ని తెలుగు వికీలో ఆంగ్ల పాఠ్యంగానే చేర్చి వదిలేసారు. అందువల్ల ఆ రెండు వ్యాసాలను తొలగించవలసి వచ్చింది. కాబట్టి, కొంతకాలం కొత్త వ్యాసాల వైపు వెళ్ళకుండా ఇతర వ్యాసాలలో తగిన మార్పులు చేయగలరు. [https://te.wikipedia.org/wiki/వాడుకరి:వయస్వి మీ వాడుకరి పేజీ]లో మీ గురించిన ప్రాథమిక వివరాలు రాసుకుంటే, మీ గురించి ఇతర వికీపీడియన్లు తెలుసుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:12, 30 నవంబరు 2021 (UTC)

== బొమ్మలకు సరియైన సముచిత వినియోగం ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు చేర్చిన బొమ్మలలో కొన్నిటికి సరియైన సముచిత వినియోగం మూస వాడటం లేదు. [[:దస్త్రం:TS Cop Logo.png|ఉదాహరణగా]] ఈ చిత్రం లోగోకి కూడా, పోస్టర్ మూస వాడారు. సరియైన మూసతో సరిచెయ్యండి. ఇప్పటికే ఎక్కించిన వాటిని కూడా సరిచూడండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 09:47, 5 డిసెంబరు 2021 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు, నును చేర్చిన బొమ్మలలో అవసరమైన వాటికి సరియైన సముచిత వినియోగం మూసలను చేర్చగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:37, 5 డిసెంబరు 2021 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు చేర్చిన బొమ్మల సముచిత వినియోగంలో దోషాలను మీరు సరిచేయడమే సముచితం. మీకు సందేహాలుంటే అడగండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:31, 7 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు, వికీలో ఏవరు రాసినదానినైనా ఎవరైన సరిచేయవచ్చు కదా. అలా మీరుకూడా సరిచేయండి. మూలాలు లేకుండా మీరు సృష్టించి వదిలేసిన [[ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలుగు భాషా దినోత్సవం]] పేజీని, మీరే సరిచేయవచ్చని నేను వదిలేయకుండా దానికి తగిన మూలాలు కూడా చేర్చాను. అంతేకాని అర్జునగారు మీరు మూలాలు చేర్చండి అని మీకు చెప్పలేదు. అలా మీరుకూడా నాకు చెప్పడం కంటే చేయడం ఉత్తమం అని నా అభిప్రాయం.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  05:04, 7 డిసెంబరు 2021 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు,  నా తెలుగు వికీకృషి తొలినాళ్లలో మూలాలు లేకుండా ప్రారంభించిన వ్యాసాన్ని మీరు మూలాలు చేర్చి అభివృద్ధి చేసినందులకు ధన్యవాదాలు. అయితే వ్యాసానికి, చిత్రానికి సంబంధించిన ఒక కీలక తేడాని మీరు మరచినట్లున్నారు. వ్యాసం ఒకరి పేరుతో గుర్తించబడదు. చిత్రం ఎక్కించిన వారి పేరుతో గుర్తించబడుతుంది. దీనికి ఉదాహరణగా తెలుగువికీపీడియా మొదటిపేజీలో ఈ వారపు వ్యాసం, ఈ వారపు బొమ్మ విభాగాలాను చూడవచ్చు.  అంతేకాక ఇతరుల సముచిత వినియోగ చిత్రాలపై నాకు పెద్దగా ఆసక్తి లేకపోయినా, సవరణలు కొద్ది సంఖ్యలో వున్నట్లైతే నేను సవరించేవాడిని, మీరు బాగు చురుకైన వాడుకరి కావున ఇలాంటి సవరణలు పదులు లేక వందల సంఖ్యలో వుండే అవకాశముంది. ఇంకొక విషయమేమంటే మీ బొమ్మలకు చేర్చిన సముచితవినియోగాలలో దోషాలున్నా దానిని ఆదర్శంగా తీసుకొని ఇతరులు అటువంటిదోషాలు చేయటం కూడా గమనించాను. కావున మీరే మీ చిత్రాలన్నీ తనిఖీ చేసి సవరించి ఇతరులకు ఆదర్శంగా  కొనసాగడం మంచిది.  ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:01, 9 డిసెంబరు 2021 (UTC)

== వికీపీడియా పేరుబరిలో వాడిన మీరు ఎక్కించిన చిత్రాలు ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు లేని ఈ క్రింది చిత్రాలు వికీపీడియా పేరుబరిలో వాడకూడదు. కావున వాటిని తొలగించాలి. మీరు వాటికి ఆర్కైవ్ లింకులేమైనా వుంటే  వాటిని చేర్చవచ్చు.  
# [[:File:Andrajyothi_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Andrajyothi_21.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/హైదరాబాదు/డిసెంబర్_20,_2015_సమావేశం]]
# [[:File:Eenadu_13.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Eenadu_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Namasthe_Telangana_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Sakshi_21.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/హైదరాబాదు/డిసెంబర్_20,_2015_సమావేశం]]
# [[:File:State_Archaeological_Museum.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు]]
వారం రోజులలోపు ఈ విషయమై చర్యతీసుకొనవలసినది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:21, 31 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, పైవాటిని తొలగించడానికి నాకెలాంటి అభ్యంతరం లేదు. ఇవేకావు, నేను ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు లేని చిత్రాలన్ని ఎలాంటి హెచ్చరికలు లేకుండా తొలగించవచ్చు, ధన్యవాదాలు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:34, 31 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు.  వికీపీడియా విధానం ప్రకారం హెచ్చరిక చేయక తప్పదు. ఒక్కోసారి, నా హెచ్చరికలో తప్పులు వుంటే, మీరు కనిపెట్టటానికి ఉపయోగంగా వుంటుంది. మీరు హెచ్చరికలు రాకుండా వుంటాలంటే, మీరే మీ ఎక్కింపులన్నీ తనిఖీ చేసి సరిగా లేనివి తొలగించుకోవాలి, [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:39, 1 జనవరి 2022 (UTC)

== మీ సంతకం రూపం ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీ సంతకం పైన, క్రింద రంగుల డిజైను పై క్రింది వరుసల పాఠ్యంపై పడి చదవటానికి కొన్ని సందర్భాలలో అసౌకర్యంగా వుంది. మీ సంతకం డిజైన్ అదే వరుసలో ఖతి స్థాయిలో వుండేటట్లు మార్చుకుంటే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 08:50, 3 జనవరి 2022 (UTC)
:[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, సంతకం డిజైన్ సైజు తగ్గించాను.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:16, 11 జనవరి 2022 (UTC)

==  ఒక ఐపి అడ్రస్ పై నిరోధ కాలం ==

@[[User:Pranayraj1985]] గారు, ఒక ఐపి అడ్రస్ పై అనంతకాలం నిరోధించటం సరికాదు. మీరు చేసిన అటువంటి నిరోధాలను 90 days కు కుదించడం, లేక చాలాకాలమైనట్లైతే తొలగించడం చేశాను. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:37, 9 జనవరి 2022 (UTC)
:అలాగేనండీ [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ...--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:59, 9 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pranayraj1985 |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pranayraj1985 |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] గారూ, తొలగించండి.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  04:55, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== మణిపూసలు వ్యాసం తొలగింపు గురించి ==
[వాడుకరి: Ramesh Bethi]తెలుగు సాహిత్యం పేజిలోని మణిపూసల పేజిని మీరు తొలగించారు. మణిపూసలు అనేది కొత్త ప్రక్రియ.ఇది త్వరగా విస్తృతమై లిమ్కాబుక్‌ రికార్ద్స్ లోను, తెలుగు బుక్‌ రికార్ద్స్ లోను చోటు సంపాదించింది.ఈ ప్రక్రియను అభివృద్ది పరచాలి. దానికై కొంత సమయం అవసరం ఉంది.మరి మీరు తొలగించారు.
: [[వాడుకరి:Ramesh bethi|రమేష్]] గారూ, మణిపూసలు పేజీలో మీరు రెండు లైన్ల పాఠ్యం మాత్రమే రాశారు. దానికి సంబంధించిన మరింత సమాచారం చేర్చలేదు, కనీసం నిర్మాణ మూసలు (మూస:నిర్మాణంలో ఉంది) కూడా పెట్టలేదు. అందుకే తొలగించవలసి వచ్చింది. రెండు లైన్ల వ్యాసం ఉండడం వికీ నియమం కాదు. అందునా అది ఒక ప్రాజెక్టులో భాగంగా రాసిన వ్యాసం. మీకు పూర్తి సమాచారం లభించిన తరువాత నాకు తెలియజేయగలరు. తొలగించబడిన వ్యాసాన్ని మళ్ళీ పునస్థాపిస్తాను.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:09, 24 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు మణిపూసలకు సంబంధించిన సమాచారం లభించింది. కావున మణీపూసల పేజిని పునరుద్దరించగలరు. [[వాడుకరి:Ramesh bethi|~~ramesh bethi~~]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesh bethi|చర్చ]]) 16:51, 5 మార్చి 2022 (UTC)
::: [[వాడుకరి:Ramesh bethi|రమేష్]] గారు, మీ అభ్యర్థన మేరకు [[మణిపూసలు]] వ్యాసాన్ని పునస్థాపించాను. మీకు లభించిన సమాచారంతో వ్యాసాన్ని పూర్తిచేయగలరు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:15, 5 మార్చి 2022 (UTC)

== చర్చలలో చురుకైనవారు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Noun discuss 3764702.svg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''చర్చలలో చురుకైనవారు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | @[[User:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, 2021 లో వ్యాస, వికీపీడియా పేరుబరుల చర్చాపేజీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు అభివందనాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి. [[వికీపీడియా:2021 సమీక్ష/active talk pages of article, wikipedia namespaces-participants|మరిన్ని వివరాలు]] చూడండి. వికీపీడియా అభివృద్ధికి సామరస్యపూర్వక చర్చలు కీలకం. మీరు మరింత క్రియాశీలంగా చర్చలలో పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:00, 23 మార్చి 2022 (UTC)
|}
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:48, 23 మార్చి 2022 (UTC)

==మీరు ఛెప్పినట్లు &quot;ఒక యోధుడు&quot;,&quot;మిడిల్ క్లాస్ మెలోడీస్&quot; సినిమా అభివృద్ధి చేసాను== 

నమస్తే Pranayraj1985 గారు ,మీరు చెప్పే సూచనలు తో ముందుకు సాగుతాను . మీరు ఛెప్పినట్లు గా ఈ &quot;ఒక యోధుడు&quot;,&quot;మిడిల్ క్లాస్ మెలోడీస్&quot; సినిమా అభివృద్ధి చేసాను  . ఒక యోధుడు అభివృద్ధి సరిపోయింది అనుకుంటే &quot;డిలీట్ &quot; టాగ్ తీసేయండి .నేను ఒక యోధుడు సినిమా కొత్త  లింక్స్ జత చేసాను .

నేను రాసిన , సీత (2019 సినిమా) ‎ ,కాంచన 3 (2019సినిమా) ‎,‎ గీత గోవిందం (సినిమా) ‎ ,ఇంకా చాల సినిమా వ్యాసాలూ మీరు చెప్పిన విధము గా అభివృద్ధి చేస్తాను . .ఇంత మంచి గా , నన్ను ప్రోత్స హిస్తున్నందుకు ధన్యురాలను 
: [[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] గారూ... ఒక యోధుడు సినిమాకి సంబంధించి వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాశాను. చూడగలరు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  06:38, 1 మే 2022 (UTC)
==ధన్యవాదాలు..!==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక/పాఠ్యాశాలు/మొదటిపేజీ పరిచయం]] చాలా బాగుంది. ధన్యవాదాలు..!--[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 20:14, 4 మే 2022 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారు. [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక/పాఠ్యాంశాలు/పాఠాలు|తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక పాఠాలు]] పేజీలో ఉన్న మిగతా పాఠాలను కూడా పరిశీలించి మీ అభిప్రాయాలను తెలియజేయగలరు.-- &lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  04:32, 5 మే 2022 (UTC)
ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 07:58, 12 మే 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:24, 28 జూన్ 2022 (UTC)

== అభినందనలు ==

ప్రణయ్ గారూ, 
* ఆరేళ్ళుగా రోజూ కనీసం ఒక్క వ్యాసం చొప్పున ప్రతిరోజూ రాస్తూ వస్తున్న మీకు అభినందనలు, ధన్యవాదాలు. 
* ఈ విషయం గురించి బతుకమ్మ సంబరాల్లో ప్రస్తావనకు రావడం కూడా అభినందనీయం. 
* మీరు రాసిన వ్యాసాల్లో 1475 వ్యాసాలు అనువాద పరికరం ద్వారా సృష్టించినవి కావడం మరీ సంతోషదాయకం. ఆ పరికరాన్ని అత్యంత ప్రయోజనకరంగా, అత్యధికంగా, అత్యంత ప్రభావశీలంగా వాడుతున్నందుకు మీకు అభినందనలు. 
మీ వికీ నేతృత్వం ఇలాగే కొనసాగాలని కోరుకుంటున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:43, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)
: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, అనువాద పరికరాన్ని నాకు పరిచయం చేసి, దాని ద్వారా మరింత సులభంగా కొత్త వ్యాసాలను రాసేలా మీరు నాకు తోడ్పాటును అందించారు. అందేకాకుండా రోజుకు ఒకటికంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను కూడా రాయడానికి ప్రయత్నించమని మీరిచ్చిన సూచనతో కుదిరినప్పుడు ఒకటికంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను కూడా రాస్తున్నాను. మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు సార్.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:00, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)

== ఎర్రలింకుల సంస్కరణ ==

ప్రణయ్ గారూ, ఎర్రలింకుల సంస్కరణ ప్రాజెక్టులో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇప్పటికి మీరు 30 పైచిలుకు వ్యాసాల/దారిమార్పుల సృష్టి చేసి దాదాపు 1500 ఎర్రలింకులను తొలగించారు. ఈ ప్రాజెక్టు గడువు ఈ నెలాఖరుతో ముగుస్తుంది. ఈలోగా మనం వీలైనన్ని ఎర్రలింకులను తొలగిద్దాం. అందులో భాగంగా మీరు రోజూ సృష్టించే పేజీలకు గాను [[ప్రత్యేక:అవసరమైనపేజీలు|ఎర్రలింకులు అధికంగా ఉన్న ప్రధానబరి వ్యాసాలను]] మరిన్ని ఎంచుకుంటే ఉభయతారకంగా ఉంటుంది. ఆ జాబితాలో ఇంగ్లీషు పేర్లున్న వ్యాసాలను తెలుగు పేరుతోనే అనువదించి, ఆ తరువాత ఇంగ్లీషు పేర్లను ఈ కొత్త పేజీలకు దారిమార్పు చేస్తే సరిపోతుంది. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:02, 1 నవంబరు 2022 (UTC)
:అలాగేనండీ  @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:36, 1 నవంబరు 2022 (UTC)

== WPWPTE బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమం ==

[[వాడుకరి :Pranayraj1985]] గారికి నమస్కారం!

ఇటీవల అక్టోబరు 31 తో తెలుగు వికీలో చిత్రాలు చేర్చే పోటీ ముగిసినది, పోటీ ఫలితాలు త్వరలో ప్రకటిస్తాము. 

అయితే దీనికి సంబంధించి బహుమతుల ప్రధానోత్సవ సభ ఒకటి '''నవంబరు 12(రెండవ శనివారం)''' రోజున జరప దలిచాము, ఆ రోజున '''రవీంద్ర భారతి'''లో సభ జరపటానికి కావాల్సిన అనుమతులు వగైర గురించి మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తున్నాను. దీనికి సంబందించిన వివరాలు తెలపగలరు. 

ధన్యవాదాలు &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 08:50, 3 నవంబరు 2022 (UTC)
: మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారు, తప్పకుండా చేద్దాం. అయితే, బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమ వివరాలు (సమయం, ప్రణాళిక) ముందుగా నిర్ణయించుకుంటే దాన్నిబట్టి డా. మామిడి హరికృష్ణ గారి దగ్గర అనుమతి తీసుకోవచ్చు. బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమంకోసం ఒక ఉపపేజీ సృష్టిస్తే, అందులో చర్చించుకొని ముందుకుపోదాం.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:03, 3 నవంబరు 2022 (UTC)

== Article Removed: Tushar Rayate ==

[[User :Pranayraj1985]] Hello and greeting for the day.

As i am new on wikipedia and after the breif study itself i have created article about this person who was very well know for the work from his feild.

would like to know that why the article was exactly removed from wikipedia so i could improve my learning accordinly.

Please consider that before writing the article about this person i had done brief research and included only reliable sources and crossedchecked then if they was not the paid articles and all the articles reference added were non-paid articles.

Looking forward for positive reply and hear from you. Your inputs will really help me to grow on this platform [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tanisha R|చర్చ]]) 05:31, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
:Hello [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]].., In Telugu Wikipedia, articles should write in Telugu Text. But your article in English Text and the given reliable sources also his social media pages. wikipedia requires citations from authentic websites. You are new in Wikipedian, please make some changes for a few months in existing wikipedia articles .--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:42, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
::Thank you so much for your valuable input [[User :Pranayraj1985]],
::will it work if i write the article in telgu language ? and also about adding the reliable sources i have added the article reference from some of famous news articles such as DNA, Hindustan Times &amp; so on.
::Please let me know if writing the same article in telgu laguage will work or not, would help me to improve a lot.
::Regards,
::Tanisha R [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tanisha R|చర్చ]]) 06:01, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]], please follow [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Policies_and_guidelines Wikipedia:Policies and guidelines] and notability of the person. thankyou. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:09, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== WPWPTE ముగింపు వేడుక  ==

నమస్కారం !

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. 

నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. 

వేడుకకి హాజరయ్యే  వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు.

పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

&lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారు.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:01, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:21, 18 నవంబరు 2022 (UTC)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== ఐఐఐటీ వారి ప్రాజెక్టు గురించిన టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వ్యాసంలో మీ ప్రసక్తి ==

ప్రణయ్ గారూ, ఈరోజు టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో ఐఐఐటీ హైదరాబాద్ వారి ప్రాజెక్టు ద్వారా పదిలక్షల రిఫరెన్స్ వ్యాసాలు రూపొందించారని, వాటి ద్వారా కేవలం 80 వేల దరిదాపుల్లో ఉన్న తెవికీ వ్యాసాలు అనేక రెట్లు పెంచే అవకాశం ఉందని ఒక వార్తాకథనం వేశారు. అందులో మీ కొటేషన్ ఒకటి వాడారు. ఆఫ్కోర్స్ మీరు చెప్పినది తెలుగు వికీపీడియాలో మరింతమంది వాలంటీర్లు ఎలా రావాలన్న సంగతే అనుకోండి. అయితే, ఈమధ్యనే అసలు ఎన్ని వ్యాసాలో ఇదమిత్థంగా చెప్పలేమని వీళ్ళు తెవికీలో జవాబు ఇచ్చారు. టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాకు మళ్లీ 10 లక్షల రిఫరెన్స్ వ్యాసాలు అని చెప్తున్నారు. ఇలాంటి వార్తలో మీ గురించి వచ్చిందన్న సంగతి మీకు తెలుసా? [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:38, 4 డిసెంబరు 2022 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, ఈ రోజు పత్రికలో వచ్చిన వార్తను చూసి ముందు నేను కూడా ఆశ్చర్యపోయాను. శుక్రవారం (డిసెంబరు 2) నాడు శ్రీబాల గారు నాకు కాల్ చేసి 'టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి కాల్ చేస్తున్నాను, కశ్యప్ గారు మీ నెంబరు ఇచ్చారు, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో తెలుగు వికీ గురించి వ్యాసం రాస్తున్నాను, మీరు తెవిలో చేసిన కృషి గురించి కూడా రాద్దామని కాల్ చేశాను' అని చెప్పారు. నా వికీ ఛాలెంజ్ గురించి, వికీలో నేను రాస్తున్న అంశాల గురించి అడిగారు, చెప్పాను. వికీలో ఎక్కువమంది కంట్రిబ్యూట్ చేయలేకపోవడానికి గల కారణాల గురించి అడిగినపుడు, వికీలో రాయోచ్చన్న విషయం తెలియకపోవడం గానీ, తెలుగులో టైపు చేయడం రాకపోవడం గానీ, వాలంటరీగా చేసే ఉద్దేశ్యం లేకపోవడంగానీ అని చెప్పాను. దాంతోపాటు, ప్రస్తుతం మొబైల్స్ లో తెలుగు టైపింగ్ ఈజీ అయింది కాబట్టి తెలుగులో సమాచారాన్ని వెతికేవాళ్ళ సంఖ్య కూడా పెరిగిందని చెప్పాను. అయితే, ఐఐఐటీ వారి ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన వ్యాసం రాయబోతున్నట్టుగా శ్రీబాల గారు ముందుగా నాకు చెప్పలేదు, వ్యాసం ప్రచురించడానికి ముందు కూడా నాకు ఎటువంటి సమాచారం ఇవ్వలేదు. ఒకవేళ వారు ముందుగానే నాకు ఈ వ్యాసం ఉద్దేశ్యం గానీ, వ్యాసం రాసిన తరువాత ఫీడ్ బ్యాక్ కోసం నాకు పంపించినా గానీ దీనిని నేను అంగీకరించేవాడిని కాదు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:38, 4 డిసెంబరు 2022 (UTC)
::దురదృష్టకరం @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ. ఇట్లాంటిదే ఏదో జరిగి ఉంటుందని ఊహించే ఈ వార్త గురించి మీకు తెలుసో లేదోనని అడిగాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:30, 5 డిసెంబరు 2022 (UTC)
:::ఆలింకును అర్కేవ్ లో సేవ్ చేసి ఇక్కడ చూపితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:34, 5 డిసెంబరు 2022 (UTC)
::::నేను కూడా ఆ వ్యాసం లింకు గురించి టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వెబ్సైటులో వెతికితే దొరకలేదు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:15, 6 డిసెంబరు 2022 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 6 డిసెంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:11, 18 డిసెంబరు 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 --&gt;

== శోభన్ బాబు ==

మీరు అంత అసహ్యంగా రాసిన వ్యాసాని ఎందుకు ఎంచుకొని నా మార్పులని త్రిప్పినారో అర్థం కాలేదు. వివరిస్తారా? [[వాడుకరి:Hnaluru|Hnaluru]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hnaluru|చర్చ]]) 12:05, 20 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

:మన్నించాలి @[[వాడుకరి:Hnaluru|Hnaluru]] గారు, [[శోభన్ బాబు]] వ్యాసంలో మీరు సవరించిన విషయం తెలియక అన్నీ మార్పులను రద్దుచేశాను. అయితే వెంటనే మళ్ళీ వ్యాసాన్ని పరిశీలించి మీరు చేసిన మార్పులను మళ్ళీ యధావిధిగా తిప్పడం జరిగింది. ధన్యవాదాలు-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:10, 20 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

== గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్. ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను చాలా వ్యాసాలు సృష్టించాను. కానీ వాటిని మీరు తొలగించలేదు. నేను వికీపీడియాలో నా గురించి రాసుకున్నాను. దాని మాత్రం తొలగించారు. గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్ వ్యాసం తొలగించదలచుకుంటే నేను సృష్టించిన వ్యాసాలన్నీ తొలగించండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E08:9546:0:0:4FCA:400C|2409:4070:6E08:9546:0:0:4FCA:400C]] 12:18, 4 మే 2023 (UTC)

:ఉదయ్ కిరణ్ గారూ, మీ గురించి మీరు రాసుకోవడానికి వాడుకరి పేజీలు ఉంటాయి. అంటే అవి వికీ వ్యాసాలు కాదు. సభ్యుల పేజీలన్న మాట. ఒక వ్యక్తి గురించి వికీపీడియాలో వ్యాసం ఉండాలంటే అతను ఏదో రంగంలో చెప్పుకోదగ్గ గుర్తింపు ఉండాలి. అలా ఉంది అనే ప్రముఖ పత్రికలో, పుస్తకాలో, పరిశోధన పత్రాలో ధృవీకరించాలి. మీ పేరు మీద వ్యాసం ఉండటం వికీ విధానాలకు విరుద్ధం. అందుకనే ఈ వ్యాసం పదే పదే తొలగింపులకు గురి అవుతోంది. దయచేసి గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:55, 4 మే 2023 (UTC)

== వికీపీడియాలో సభ్యుల పేజీని సృష్టించుకోవడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు వికీపీడియాలో నేను సభ్యుని పేజీని సృష్టించుకోవాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి సభ్యుని పేజీ ఎలా సృష్టించుకోవాలో చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 04:54, 5 మే 2023 (UTC)

:ముందుగా మీరు మీ వాడుకరి పేరుతో లాగిన్ అవండి, అప్పుడు వికీ పేజీలో పైన మీ పేరు కనిపిస్తుంది. ఆ పేరుపైన క్లిక్ చేస్తే వాడుకరి (సభ్యుని) పేజీ ఓపన్ అవుతుంది, అందులో మీ వివరాలు రాసుకోవచ్చు. అయితే, మీరు లాగిన్ అవనంతవరకు మీరు అజ్ఞాత వాడుకరిగానే ఉంటారు, సభ్యుని పేజీని సృష్టించుకోలేరు. గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:36, 5 మే 2023 (UTC)

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో లాగిన్ అవుతున్నప్పుడు సంకేత పదం అడుగుతున్నారు.సంకేత పదం అంటే ఏమిటి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 06:01, 5 మే 2023 (UTC)

:సంకేత పదం అంటే పాస్ వర్డ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:23, 5 మే 2023 (UTC)

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో నా సంకేత పదాన్ని మర్చిపోయాను. నేను నా ఈమెయిల్ అడ్రస్ ను పంపాను. నాకు సంకేత పదం ఇంకా రాలేదు.[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 07:17, 5 మే 2023 (UTC)

:మీరు వికీపీడియాలో ఖాతా సృష్టించినపుడు మీ మెయిల్ చేర్చి, దాన్ని ధృవీకరణ చేయాల్సివుంటుంది. అలా చేసినపుడు మీ  మెయిల్ ఐడి వికీపీడియాలో ధృవీకరించబడుతుంది. ప్రస్తుతం మీ మెయిల్ ఐడి ధృవీకరించబడలేదు కాబట్టి, ఆ మెయిల్ కి సంకేతపదం రాదు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:56, 5 మే 2023 (UTC)

== భారతదేశ రాజదందం అను వ్యాసం గురించి  ==

Hi  ...

మీరు Wikipedia ￼లో చాల అనుభవం ఉన్నవారు.

భారతదేశ రాజదందం అను వ్యాసం తొలగించకండా సరిదిద్ది ఉండాలి సర్  [[వాడుకరి:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|Dr.Mangalagiri Srinivasulu]] ([[వాడుకరి చర్చ:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|చర్చ]]) 07:30, 27 మే 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|Dr.Mangalagiri Srinivasulu]] గారూ, నేను ఆ వ్యాసాన్ని పరిశీలించాను. అందులోని సమాచారం వికీ శైలీలో లేదు. అదంతా వ్యక్తిగత అభిప్రాయంతో ఉంది. వికీలో అభిప్రాయాలకు తావుండదు, ఒక అంశం గురించిన ప్రాథమిక సమాచారం మాత్రమే ఉంటుంది. కాబట్టి, ఆ వ్యాసాన్ని తొలగించడం జరిగింది. వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలతో కాకుండా ప్రాథమిక సమాచారం ఇచ్చేలా మరలా ఆ వ్యాసాన్ని రాయగలరు. కొత్త వ్యాసాలను రాయడంకంటే ముందు వికీలో ఇదివరకే ఉన్న వ్యాసాలను పరిశీలించి, వ్యాస నిర్మాణం, శైలీపై అవగాహన పెంచుకోగలరు. అదేవిధంగా వికీలో కొత్తవారు వ్యాసాల గురించి ప్రయోగాలు చేయడానికి ప్రతిఒక్క వాడుకరికి ప్రయోగశాల ఉంటుంది, అందులో వ్యాస రచనపై అభ్యాసం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:48, 27 మే 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:01, 8 జూన్ 2023) ==

namaste,
doubts vachinappudu clear kosamu sahayam 
mee nundi aasinchavachchaa --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:01, 8 జూన్ 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, వికీ రచనలో మీకు ఎటువంటి సహాయం కావాల్సినా నన్ను సంప్రదించవచ్చు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:30, 8 జూన్ 2023 (UTC)

== Feminism and Folklore 2023 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Congratulations on your remarkable achievement of winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2023''' writing competition! We greatly appreciate your valuable contribution and the effort you put into documenting your local Folk culture and Women on Wikipedia. To ensure you receive your prize, please take a moment to complete the preferences form before the 1st of July 2023. You can access the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWlxDwI6UgtPXPfjQTbVjgnAYUMSYqShA5kEe4P4N5zwxaEw/viewform?usp=sf_link by clicking here]. We kindly request you to submit the form before the deadline to avoid any potential disappointments.

If you have any questions or require further assistance, please do not hesitate to contact us via talkpage or Email. We are more than happy to help.

Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2023|FNF 2023 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 10:47, 10 జూన్ 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023&amp;oldid=25134473 --&gt;

== తెలుగు వికీపీడియా కి అనువాదాలను సమర్పించడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను తెలుగు వికీపీడియాలో ఇతర భాషలలో ఉన్న వికీపీడియావ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియా లోకి అనువదించాలని అనుకుంటున్నాను. ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి ఎలా అనువదించాలో మీరు  తెలియజేయండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E93:9903:0:0:4F4A:3911|2409:4070:6E93:9903:0:0:4F4A:3911]] 08:26, 11 జూన్ 2023 (UTC)

:ప్రస్తుతం మీరు వికీలో లాగిన్ కాలేదు. కాబట్టి ముందుగా మీరు తెలుగు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరవగలరు. ఆ తరువాత వికీలో అనువాద ఉపకరణం ఉంది. దానితో మీరు అనువాదాలు చేయవచ్చు. &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:42, 11 జూన్ 2023 (UTC)

== కొత్త సంకేతపదం అభ్యర్థన ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో నా సంకేత పదాన్ని మర్చిపోయాను. నేను కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి ఈమెయిల్ ను పంపాను. మీరు ధ్రువీ కరించండి [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E12:C55C:0:0:4F0A:ED10|2409:4070:6E12:C55C:0:0:4F0A:ED10]] 10:49, 12 జూన్ 2023 (UTC)

:మీరు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరిచినపుడు, మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ఎంటర్ చేసి ధ్రువీకరించుకున్నట్లయితే కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి మీ ఈమెయిల్ నోటిఫికేషన్ వచ్చేది. కాని మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ధృవీకరించుకోలేదు కాబట్టి, ప్రస్తుతమున్న మీ ఖాతా సంకేత పదం పొందలేరు. కాబట్టి, మరో ఖాతాను తెరువగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:58, 12 జూన్ 2023 (UTC)

== అనుపల్లవి ==

ప్రణయ్ రాజుగారు ప్రస్తుతం తెలుగు వికీపీడియాలో సీరియల్ గురించి కూడా వ్యాసాలు వస్తున్నాయి. అందుకే నేను ఒక సీరియల్ గురించి వ్యాసాన్ని రాశాను. మీరు అనుపల్లవి వ్యాసాన్ని తొలగించారు. ఎందుకు తొలగించారొ చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E8C:3C4D:0:0:4F0A:E905|2409:4070:6E8C:3C4D:0:0:4F0A:E905]] 09:25, 16 జూన్ 2023 (UTC)

:ఒక పొరపాటు వల్ల అనుపల్లవి దాద గా వ్యాసం అచ్చయింది. Contested deletion అని [[చర్చ:అనుపల్లవి దాద|వ్యాస చర్చాపేజీ]]లో మీరే రాసినరు. అందుకే రచయిత కోరికపై వ్యాసాన్ని తొలగించడం జరిగింది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:31, 16 జూన్ 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (12:34, 16 జూన్ 2023) ==

నమస్తే,
15-06-2023 ఒక కొత్త వ్యాసం చూశాను. బాబాతి అమ్మాళ్ ఆలయం గురించి.అందులో భాష బాగా లేదు. దిద్దుబాటు చేయవచ్చా --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 12:34, 16 జూన్ 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, వికీపీడియా అంటేనే అందరూ కలిసి ఒకచోట విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని తయారుచేయడం. ఇందులోని వ్యాసాలను కానీ, వ్యాస సమాచారాన్ని కానీ సరైన మూలలతో ఎవరైనా దిద్దుబాటు చేయవచ్చు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:45, 16 జూన్ 2023 (UTC)
::ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 15:11, 16 జూన్ 2023 (UTC)

== ఈమెయిల్ ధ్రువీకరణ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు ‌నేను నా సంకేత పదాన్ని  మర్చిపోయాను.. నేను ఈ మెయిల్ పంపాను. మీరు దువీకరించడం లేదు. నేను పంపిన ఈ మెయిల్ సరైనదే. ఎందుకు ధ్రువీకరించడం లేదో చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:2580:3280:0:0:21CA:48A1|2409:4070:2580:3280:0:0:21CA:48A1]] 06:18, 19 జూన్ 2023 (UTC)

::మీరు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరిచినపుడు, మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ఎంటర్ చేసి ధ్రువీకరించుకున్నట్లయితే కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి మీ ఈమెయిల్ నోటిఫికేషన్ వచ్చేది. కాని మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ధృవీకరించుకోలేదు కాబట్టి, ప్రస్తుతమున్న మీ ఖాతా సంకేత పదం పొందలేరు. కాబట్టి, మరో ఖాతాను తెరువగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:40, 19 జూన్ 2023 (UTC)

== అధికారిగా ఎన్నికైనందుకు ==

అధికారి బాధ్యతలను నెత్తికెత్తుకున్నందుకు ధన్యవాదాలు, అభినందనలు. నాకు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ బాధ్యత ఉందిప్పుడు. దాన్ని తీసెయ్యండి. ఇప్పుడు మీరు ఇద్దరు చురుకైన అధికారులు ఉన్నారు కాబట్టి అవసరమైనప్పుడల్లా ఎవరికైనా ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వవచ్చు.  __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 23:30, 9 జూలై 2023 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మీ అభ్యర్థన మేరకు మీకున్న ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ బాధ్యతను తీసేసాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:36, 10 జూలై 2023 (UTC)

== ఊమెన్ చాందీ  ==

ప్రణయ్ రాజుగారు 2023 జూలై 18న ఊమెన్ చాందీ గారు మరణించారు. ఆయన వ్యాసాన్ని విజువల్ ఎడిటర్ ద్వారా నేను సవరించలేకపోతున్నాను  మీరు ఒకసారి ఊమెన్ చాందీ వ్యాసాన్ని పరిశీలించండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E92:C52B:0:0:4FCA:9C0F|2409:4070:6E92:C52B:0:0:4FCA:9C0F]] 04:45, 18 జూలై 2023 (UTC)

:మీరు కోరిన విధంగా [[ఊమెన్ చాందీ]] వ్యాసంలో మార్పులు చేశాను. మీరు వికీలో మార్పులు చేయడానికి ఖాతాను సృష్టించుకోగరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:20, 18 జూలై 2023 (UTC)

== తెవికీ జన్మదిన వేడుక 2022 ఖర్చు గురించి  ==

నమస్కారం [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, వేడుక నిర్వహణలో భాగంగా ఫ్లెక్సీ (డిజైన్, ప్రింట్, పేస్టింగ్)లకు 3వేలు, మధ్యాహ్న భోజనంకు 2వేలు, కేకు-స్నాక్స్ లకు 1వేయి రూపాయలు... ఈ ఖర్చులకి సంబంధించి రసీదులు పంపగలరు. ఒకవేళ ఆ రసీదులు లేకపోతే ఖర్చులని ఒక పట్టికలో రాసి ఈ కార్యక్రమానికి ఉపయోగించినట్టు ఒక పేపరు పై సంతకం చేసి పంపగలరు. మీ బ్యాంకు వివరాలు లేదా UPI వివరాలు వగైరా తో నాకు wikikiranam@gmail.com మెయిల్ చేయగలరు. తద్వారా మీరు ఖర్చు చేసిన డబ్బులని మీకు అందిచగలను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 09:05, 20 జూలై 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారు. ఖర్చులకి సంబంధించిన రసీదులను పంపిస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 19:27, 20 జూలై 2023 (UTC)

== [[గ్లోబల్ టెక్ సమ్మిట్]] ==

Hi Pranayraj1985, sorry for writing in English. Could you take a look at [[గ్లోబల్ టెక్ సమ్మిట్]]? Its machine translated crosswiki spam, see [[meta:Talk:Wikiproject:Antispam#Global Tech Summit + related pages]]. I have tagged the article for deletion multiple times, but every time a new sockpuppet / IP of this spamer removes the request without waiting for a local sysop to decide [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%8B%E0%B0%AC%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%9F%E0%B1%86%E0%B0%95%E0%B1%8D_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B1%8D&amp;action=history]. [[వాడుకరి:Johannnes89|Johannnes89]] ([[వాడుకరి చర్చ:Johannnes89|చర్చ]]) 09:09, 20 జూలై 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Johannnes89|Johannnes89]], Thankyou for your Information. we will check.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:22, 20 జూలై 2023 (UTC)

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారూ... [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఫెమినిజం, ఫోక్‌లోర్ ఎడిటథాన్ 2023|ఫెమినిజం, ఫోక్‌లోర్ ఎడిటథాన్ 2023]] పోటీలో 12 కొత్త వ్యాసాలు రాసి ద్వితీయ స్థానంలో నిలిచినందుకు మీకు అభినందనలు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:20, 26 జూలై 2023 (UTC)

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== ఖాతా పై నిషేధం ఎత్తివేయండి ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో కొత్తగా చేరాను. ఉదయ్ కిరణ్ అనే నా ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేయాలని కోరుతున్నాను. నేను ఇక ఖాతాలుసృష్టించుకోను [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03|2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03]] 07:16, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మీ ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేశాను. ఇకమీదట అనేక ఖాతాలు సృష్టించుకోకుండా, ఈ ఖాతాతోనే వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:41, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)
::అసలు ఎన్ని ఖాతాలు వీరివో ఒకసారి వివరిస్తే బాగుంటుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:21, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ... ఈ @[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే వాడుకరి తన ఐపి అడ్రస్ తోనూ, తన పేరు  ఖాతాలతోనూ గతంలో చాలాసార్లు గొడ్డువెలగల పేరుతో ఒక గ్రామ వ్యాసాన్ని సృష్టించి అందులో పలుమార్లు తన గురించి రాసుకున్నాడు. అలాంటి వాటిని గమనించి వెంటనే తొలగించాము. మళ్ళీ ఇప్పుడు [[వాడుకరి:గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్|గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్]], [[వాడుకరి:గొడ్డు వెలగలు ఉదయ్ కిరణ్|గొడ్డు వెలగలు ఉదయ్ కిరణ్]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే ఖాతాలను సృష్టించుకోవడంతోపాటు పలు ఐపి అడ్రసుల నుండి దిద్దుబాట్లు చేస్తున్నారు. అందుకే ఆయా ఖాతాలపై శాశ్వత నిరోధం విధించాను. ఆ తరువాత, ఉదయ్ కిరణ్ గారి విజ్ఞప్తిమేరకు [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే ఖాతాపై నిరోధం ఎత్తివేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:54, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== సీఆర్.రావు ==

సీఆర్.రావు.గారు ఉదయం మరణీంచారు.ఆపేజీని పరీశిలించండి‌ [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03|2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03]] 08:10, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మీ మీ ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేశాను. మీరు ఇక వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయవచ్చు. గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:50, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== కొత్త వాడుకరి ఉదయ్ కిరణ్ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు వికీపీడియా లో ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి అనువదించడం ఎలా [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 02:51, 24 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి అనువదించడానికి వికీపీడియాలోనే అనువాద ఉపకరణం ఉంది. దానిద్వారా వ్యాసాలను సులభంగా అనువదించవచ్చు. అనువాదాలు చేయడమెలాగో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:విషయ అనువాద ఉపకరణం]] అనే పేజీని పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:58, 24 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:12, 26 ఆగస్టు 2023) ==

నమస్తే, నిన్న నా వాడుకరి పేజీ సృష్టించాను. దానికి ఉప పేజీ ఆప్షను కనిపించలేదు. అందువలన డైరెక్ట్ గా కొత్త వ్యాసం గా ఒక వ్యాసం వ్రాసాను. 
దానికి ఇంకా ఎవరి నుండి సూచనలు రాలేదు. మార్పులు, చేర్పులు చేసే విషయంలో  సందేహంగా ఉంది. సరిగ్గా ఉందా లేదా సలహా కావాలి. ధన్యవాదాలు.
వ్యాసం పేరు తెలుగుతల్లి --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:12, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ... వికీలో చురుగ్గా రచనలు చేస్తున్నందుకు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. మీరు రాసిన [[తెలుగుతల్లి కెనడా]] వ్యాసాన్ని నిన్ననే గమనించాను. అయితే, మీరు ఆ వ్యాసంలో మార్పులు చేర్పులు చేస్తారేమోనన్న ఉద్దేశ్యంతో సూచనలు వంటివి చేయలేదు. ఒకసారి మళ్ళీ పరిశీలించి వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాస్తాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:24, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== వాడుకరి భాస్కర నాయుడు పేజీ సంరక్షణ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు భాస్కర్ నాయుడు గారు అనే వాడు కరి మరణించారు. ఆయన పేజీని అజ్ఞాత వాడుకరులు దిద్దుబాటు చేయకుండా ఆయన పేజీని సంరక్షించాలని కోరుతున్నాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 08:30, 28 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... ఇంతవరకు భాస్కర్ నాయుడు గారు మరణించిన తరువాత, వారి వాడుకరి పేజీలో ఎవరూ కూడా మార్పులు చేయలేదు. మరి మీరు పేజీని సంరక్షించాలని కోరారు. మరణించిన వికీపీడియన్ వాడుకరి పేజీని సంరక్షించాలని ఎక్కడైనా చూశారా? వివరాలు తెలుపగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:36, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)
::ప్రణయ్ రాజుగారు పందిళ్ళ శేఖర్ బాబు గారు అనే తెలుగు వికీపీడియా వాడు కరి మరణించాడు. ఆ వాడుకరి పేజిని సంరక్షించారు అందుకే భాస్కర నాయుడు గారి వాడు కరి పేజీని సంరక్షించాలని కోరాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 06:49, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మరణించిన వాడుకరి పేజీని సంరక్షించే విషమయై వికీలో చర్చించాల్సివుంది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:27, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:30, 29 ఆగస్టు 2023) ==

నమస్కారం. మీ సూచనలు ఇంకా రాలేదు. నా వ్యాసం ప్రచురణకు అర్హమైనదేనా.. దయచేసి చెప్పగలరు. --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:30, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ... [[తెలుగుతల్లి కెనడా]] వ్యాసంలో సవరణల గురించి, ఆ [[చర్చ:తెలుగుతల్లి కెనడా|వ్యాసం చర్చాపేజీ]]లో రాశాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:50, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== విభాగాలను సొంతంగా చేర్చడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు తెలుగు వికీపీడియా లో మార్పులు చేసేటప్పుడు విభాగాలను చేర్చడం ఎలా  [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 08:19, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... రెండవ స్థాయి విభాగాల కోసం '== శీర్షిక పాఠ్యం ==',  మూడవ స్థాయి విభాగాల కోసం '=== శీర్షిక పాఠ్యం ===', నాల్గవ స్థాయి విభాగాల కోసం '==== శీర్షిక పాఠ్యం ====', ఐదవ స్థాయి విభాగాల కోసం '===== శీర్షిక పాఠ్యం =====' ఉపయోగించాలి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:30, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== Speedy deletion ==

Hi, could you please execute [[వాడుకరి చర్చ:Aka|this speedy deletion request]]? It's a few months old now ;-) Thank! -- Best regards, [[వాడుకరి:Aka|Aka]] ([[వాడుకరి చర్చ:Aka|చర్చ]]) 07:14, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Aka|Aka]], its deleted.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:22, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)
::Thanks a lot and greetings from Germany. -- [[వాడుకరి:Aka|Aka]] ([[వాడుకరి చర్చ:Aka|చర్చ]]) 07:26, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

== కీసరి నర్సింగం ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను కీసరి నర్సింగం వ్యాసాన్ని సృష్టించాను ఆ వ్యాసంలో మూలాలను చేర్చండి. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 06:24, 6 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ...మీరు తక్కువ సైజులో మూలాలు లేకుండా వ్యాసాలను రాస్తూ, ఇతరులను వాటిలో సవరణలు చేయమని చెపుతున్నారు. ఇది మంచి పద్ధతి కాదు. ముందుగా మీరు వ్యాసాలను మరింత ఎక్కువ సమాచారంతో, తగిన మూలాలతో రాయండి. ఆ తరువాత, ఇంకా ఏదైనా సమాచారం ఉంటే ఇతర వికీపీడియన్లు చేరుస్తారు. ఎక్కువ సమాచారం, తగిన మూలాలు లేకుండా రాసినవ్యాసాలు తొలగించబడుతాయని మీకు మరోమారు గుర్తు చేస్తున్నాను. అదేవిధంగా ఏదైనా విషయం చెప్పాలి అనుకుంటే, ప్రతిసారి నా వాడుకరి చర్చాపేజీలో కాకుండా దానికి సంబంధించిన చర్చాపేజీలో రాయండి. ప్రస్తుతానికి ఆ వ్యాసాన్ని మీ వాడుకరి ఉపపేజీకి తరలిస్తున్నాను. ఎక్కువ సమాచారంతో, తగిన మూలాలతో విస్తరించిన తరువాత ప్రధాన పేరుబరికి తరలిస్తాము.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:35, 6 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:15, 29 సెప్టెంబరు 2023) ==

నమస్కారం,
తెలుగుతల్లి కెనడా పేజీలో మీ సూచనల ప్రకారం సరిచేసాను.
సహాయ కేంద్రం పేజీలో స్పందన లేదు. చాలా రోజులు అయింది. అందుకని ఇక్కడ అడుగుతున్నాను. 
ఇప్పుడు తెలుగుతల్లి కెనడా వ్యాసం లో పైన మీరు పెట్టిన బాక్సు ఎలా తీసివేయాలి. --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:15, 29 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:నా ఉద్ధేశ్యం అది ఇంక తీసివేయవచ్చు అనుకుంటాను, అందుకని అడుగుతున్నాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 10:43, 29 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, ఏదైనా వ్యాసం గురించి చెప్పదలుచుకుంటే ఆ వ్యాసం చర్చాపేజీలోనే రాయగలరు. వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాశాను చూడగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:01, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== పాకీ క్రికెటర్లలో ==

పాకిస్తాను ప్రపంచ కప్ జట్టులో Babar Azam, Usama Mir, Fakhar Zaman (cricketer) - ఈ ముగ్గురూ మిగిలిపోయారండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:10, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:11, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)
:అలాగే శ్రీలంక వాళ్లలో Dilshan Madushanka, Matheesha Pathirana, Dushan Hemantha - ఈ ముగ్గురిని కూడా చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:13, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, పైన మీరు సూచించిన ఆరుగురి వ్యాసాలను కూడా రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:19, 3 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== నా వాడుకరి పేజీని అజ్ఞాత వాడుకరులు దిద్దుబాటు చేయకుండా సంరక్షించండి ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు ఇటీవల అజ్ఞాత వాడుకరులు  నా వాడుకరి పేజీతోపాటు పలు వ్యాసాలలో దుశ్చర్యలకు పాల్పడుతున్నారు. ఆ అజ్ఞాత వాడుకరి పై నిషేధం విధించి నా వాడుకరి పేజీని సంరక్షించాలని కోరుతున్నాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 05:07, 26 అక్టోబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, గత రెండురోజులుగా అజ్ఞాత వాడుకరి పనిగట్టుకొని కొందరి వాడుకరి పేజీలు, వాడుకరి చర్చాపేజీలు, వ్యాసాలలో సమాచారాన్ని తొలగిస్తున్నాడు. ఇది కావాలనే చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తోంది. ఈ విషయమై రచ్చబండలో చర్చను ప్రారంభించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:58, 26 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం నివేదిక ==

నమస్తే,

[[వికీపీడియా:సమావేశం/తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం]]&lt;nowiki/&gt;లో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు. సమావేశంలో మీరు వ్యక్తపరిచిన అభిప్రాయాలు, ఆలోచనలను సారాంశప్రాయంగా నివేదికలో రాశాను. మీరు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాల సారాంశం మీ ఉద్దేశానికీ, ఆనాడు మీరు మాట్లాడినదానికీ సరిపోలుతున్నదో లేదో పరిశీలించి అవసరమైతే మీ మాటలవరకూ మార్చమని కోరుతున్నాను. నివేదిక చూశాకా మార్చడం పూర్తిచేసినా, మార్చాల్సిన అవసరం కనిపించకపోయినా ఏ సంగతీ ఇక్కడ ప్రతిస్పందనగా నాకు చెప్పండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Pavan (CIS-A2K)|పవన్ సంతోష్ (సీఐఎస్‌-ఎ2కె)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan (CIS-A2K)|చర్చ]]) 14:51, 8 నవంబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ  @[[వాడుకరి:Pavan (CIS-A2K)|Pavan (CIS-A2K)]] గారు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:26, 8 నవంబరు 2023 (UTC)

== సహాయం ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారు నమస్కారం! మన ఓటు మన హక్కు ఎడిట్ తాన్ లో భాగంగా మా స్నేహితుడు [[వాడుకరి:Nikesh Mannepalli 123]] వ్యాసాలు రాయాలని ఉత్సుకతతో ఉన్నాడు. కానీ అతడి ఐపీ నిరోధము లో ఉంది... దయచేసి సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:03, 16 నవంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, ఐపీ నిరోధం తొలగించడం గురించి నాకు అంతగా తెలియదు. ఈ విషయంలో ఇతర సభ్యులను సంప్రదించగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:47, 16 నవంబరు 2023 (UTC)

== దుశ్చర్యలపై నిరోధం ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Barnstar of Reversion Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''దుశ్చర్యల నిరోధక బార్న్‌స్టార్'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | అజ్ఞాతలు చేస్తున్న దుశ్చర్యలపై నిఘా పెట్టి తక్షణ చర్యలు తీసుకుంటున్నందుకు గాను ధన్యవాదాలతో - [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:18, 19 నవంబరు 2023 (UTC)
:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:49, 19 నవంబరు 2023 (UTC)
|}&lt;!--template:The Anti-Vandalism Barnstar--&gt;

== క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో మీ అనన్యమైన కృషికి అభినందనలు ==

{{Cricket Barnstar|1=[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టు]]లో కృషి చేసి ప్రాజెక్టు విజయంలో పాలుపంచుకున్నందుకు అభినందనలతో__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:08, 21 నవంబరు 2023 (UTC)
: భవిష్యత్తులో నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు క్రికెట్ ప్రాజెక్టు రోల్ మోడల్ గా నిలిచేలా చక్కటి ప్రణాళికతో ప్రాజెక్టును నిర్వహించినందుకు ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 19:28, 26 నవంబరు 2023 (UTC)|2=alt}}

== క్రికెట్ వ్యాసాల సృష్టి కొనసాగింపు ==

ప్రణయ్ గారూ, క్రికెట్ వ్యాసాలను సృష్టించడం ఇంకా ముందుకు తీసుకుపోతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇందులో భాగంగా ఈసరికే వ్యాసాల్లో ఉన్న ఎర్రలింకుల లక్ష్యంగా ఉన్న పేజీలను సృష్టిస్తే ఒకే దెబ్బకు రెండు పిట్టలు అన్నట్టు ఉంటది. ముందుగా వివిధ జాతీయ జట్ల పేజీల్లో ఉన్న ఎర్ర లింకులపై దృష్టి పెట్టవచ్చు. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:13, 29 నవంబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:33, 29 నవంబరు 2023 (UTC)

== అనాథ వ్యాసాలు ==

ప్రణయ్ గారూ, గతంలో మీ వ్యాసాల్లో అనాథలు బాగా తక్కువగా ఉండేవి. ఇప్పటికీ అవి తక్కువే గానీ, గతం కంటే కొంచెం పెరిగి [[quarry:query/78946|392 కి చేరాయి]].  దానికి కారణం క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టు అని అనిపిస్తోంది. వేలాది వ్యాసాలు రాస్తూ ఇంత తక్కువ అనాథలుండడం విశేషమే. అయితే వీటిని సున్నా చేస్తే మరింత విశేషంగా ఉంటుంది. పరిశీలించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:44, 25 డిసెంబరు 2023 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. వాటిని సరిచేస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:52, 25 డిసెంబరు 2023 (UTC)
::నాలుగే నాలుగు రోజుల్లో అనాథల సంఖ్యను 25 కి తెచ్చేసారు - బ్రహ్మాండం, ప్రణయ్ గారు! అభినందనలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:32, 30 డిసెంబరు 2023 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:22, 18 జనవరి 2024 (UTC)

==స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు బ్యానర్ ==
@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు కు బ్యానర్ ఇంకా ఫౌంటైన్ టూల్ కావాలి. నాకు సహాయం చేయగలరా...
:: [[వాడుకరి:Tmamatha|మమత]] గారూ, స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు  పేజీని చూశాను. ప్రాజెక్టు బ్యానర్, ఫౌంటైన్ టూల్ వంటివి అందులో ఉన్నాయి.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:00, 2 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, నాకు బ్యానర్ వికీపీడియా ఓపెన్ చేసిన లేదా ఏదయినా ఆర్టికల్ వెళ్లిన పైన కనిపించేలా కావాలి. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 14:10, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, మీరు అనేది వికీ సైట్ నోటీస్ గురించేనా?-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:11, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::అవునండి [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 15:36, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, ఆ సైట్ నోటీసులో పెట్టాల్సిన కంటెంట్ ను రాసి పంపించండి. నేను నోటీసులో పెట్టెస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:42, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::::తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహిస్తున్న స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టులో వ్యాసాలు రాయండి. అమూల్యమైన బహుమతులు గెలుచుకోండి. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 16:37, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, వికీలో లాగిన్ అయిన వారికి కనిపించేలా [[మీడియావికీ:Sitenotice|సైట్ నోటీస్]] లోనూ, లాగిన్ కానివారికి కనిపించేలా [[మీడియావికీ:Anonnotice|ప్రకటన నోటీస్]] లోనూ ప్రాజెక్టు గురించి చేర్చాను. ఒకసారి పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:39, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::::::ధన్యవాదాలు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 08:53, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::::::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:10, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 09:05, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:11, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసిందిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:07, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ పై లింకులోని నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలోని మధ్యంతర ప్రతిపాదనల విభాగంలో కూడా స్పందించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 29 మార్చి 2024 (UTC)
::చేశానండీ.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:55, 29 మార్చి 2024 (UTC)

== మీరే ఒక అనువాద యంత్రం ==

{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{#ifeq:alt|alt|[[file:Translation-Barnstar.svg|100px]]|[[File:Translation-Barnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''అనువాద పతకం'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | అనువాద పరికరం లోని యాంత్రికానువాద విశేషాన్ని వాడి అనువదించడమే కాకుండా, అది చేసే కృతకానువాదాన్ని సవరించి, పఠనయోగ్యంగా మార్చి ప్రచురించడం మీ ప్రత్యేకత. ఈ పరికరాన్ని వాడి మీరు ఇప్పటి వరకు 4,024 పైచిలుకు కొత్త వ్యాసాలను ప్రచురించారు. ఈ విషయంలో తెవికీలో మీరే నంబర్ వన్! రెండవస్థానంలో ఉన్నవారు అందులో సగం కూడా చెయ్యలేదంటే మీ వేగం ఎలాంటిదో అర్థమౌతుంది. 2023 లో 1,684, 2024 లో ఈ నాలుగు నెలల్లోనే 753 అనువాదాలు చేసారు. మీరే ఒక అనువాద యంత్రం! మీ అనువాద కృషిని అభినందిస్తూ ఈ నూలుపోగు మీకోసం, స్వీకరించండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:14, 1 మే 2024 (UTC)
|}

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ అనువాద పతకం అందుకున్న సందర్బంగా శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:30, 1 మే 2024 (UTC)

== మహిళా క్రీడాకారులు - క్రీడాకారిణులు ==

వర్గాలలో &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;క్రీడాకారిణులు&quot; అనే పదం వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. [[వికీపీడియా:చర్చ_కొరకు_వర్గాలు/చర్చించాల్సిన_వర్గాల_జాబితా]] లో కూడా ఈ విషయాన్ని తెలియజేసారు. కనుక వాటిని మార్చాలనుకుంటున్నాను. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:55, 7 మే 2024 (UTC)

:అలాగేనండి @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 03:54, 8 మే 2024 (UTC)

== భారత రాష్ట్ర సమితిలో రాసిన సర్ , ==

తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి  ఎన్నికలు గురించి రాసిన విషయాలు తోలగించి భారత రాష్ట్ర సమితిలో రాసిన సర్ ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] ([[వాడుకరి చర్చ:RATHOD SRAVAN|చర్చ]]) 01:43, 11 జూన్ 2024 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:23, 11 జూన్ 2024 (UTC)

==2024 ఎన్నికలలో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా ==
{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో 24% తో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:15, 19 జూన్ 2024 (UTC)
:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:56, 19 జూన్ 2024 (UTC)
|}

== అనువాదాల్లో అగ్రగణ్యులు మీరు ==

అనువాద పరికరం వాడి, తెవికీ లోనే అత్యధికంగా 5 వేలకు పైగా వ్యాసాలు రాసి రికార్డు సృష్టించారు మీరు. కొన్ని వికీల్లో జరిగిన మొత్తం అనువాదాలన్నిటి కంటే ఈ సంఖ్య ఎక్కువ. అభినందనలు అందుకోండి. 

భారతీయ భాషా వికీల్లో మీకంటే ముందు ఉన్నవారు కింది నలుగురే. వీళ్లని అధిగమించడం కొంచెం కష్టమే అయినా మీకు అంత కష్టమేమీ కాదని అనుకుంటున్నాను.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|1
|ابوالحسن راجپوت
|16983
|urwiki
|-
|2
|কুউ পুলক
|10617
|bnwiki
|-
|3
|சத்திரத்தான்
|7980
|tawiki
|-
|4
|Balu1967
|5827
|tawiki
|}
__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:51, 4 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ గార్కి]] ఈ సందర్బంగా శుభాకాంక్షలు. ఇంకోరకంగా చెప్పాలంటే తెలుగు వికీపీడియాకు లబించిన ఒక గిప్ట్ అని చెప్పవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:43, 4 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

::[[User:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లకు ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:14, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

==Reference fixing tool==
Have you seen this tool?

https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php

Thank you for joining us :-)
[[:en:User:Jmh649|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''James Heilman, MD'''&lt;/span&gt;]] ([[:en:User talk:Jmh649|talk]] · [[Special:Contributions/Jmh649|contribs]] · [[Special:EmailUser/Jmh649|email]])(please leave replies on my talk page) 10:21, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== GreenC bot కు బాట్ హోదా ==

GreenC bot చేసుకున్న బాట్ అభ్యర్థనను [[వికీపీడియా:Bot/Requests for approvals#GreenC bot|సముదాయం ఆమోదించింది]] గానీ, ఆ వాడుకరికి బాట్ హోదా ఇచ్చే సంగతి మర్చిపోయాం. బాట్ హోదా ఇచ్చి, వారికి ఆ సమాచారాన్ని తెలియజేయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:48, 15 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

:బాట్ హోదా ఇచ్చే సంగతి గుర్తుచేసినందుకు ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. బాట్ హోదా ఇచ్చి, బాట్ అభ్యర్థన పేజీద్వారా ఆ వాడుకరికి తెలియజేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:47, 15 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

== నాటెగ్లినైడ్ పేజీలో ==

ప్రణయ్ గారూ, పలు మందుల వివరాలను చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. [[నాటెగ్లినైడ్]] పేజీలో &quot;ఇది ఆహారం, వ్యాయామంతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&quot; అనే వాక్యం అర్థం కాలేదు. ఎన్వికీ వ్యాసంలో కనబడలేదు. మూలాన్ని పరిశీలించగలరా?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:14, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)

:ఈ విషయాన్ని నా దృష్టికి తీసుకొచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మెడికల్ వికీలోని [[mdwiki:Nateglinide|Nateglinide]] పేజీలో &quot;It is used together with diet and exercise&quot; అనే వాక్యం &quot;ఇది ఆహారం, వ్యాయామంతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&quot; అని అనువాదం అయింది. దీనికి www.drugs.com లోని [Https://www.drugs.com/monograph/nateglinide.html Nateglinide (Monograph)] పేజీలో ఉంది. ఆ వాక్యాన్ని సరిచేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:47, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)
::సూపర్ సార్. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:39, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:33, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:09, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;
:Thanks @[[వాడుకరి:Doc James|Doc James]].-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:08, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Thank you for being a medical translator! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Translators Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&amp;project=all&amp;year=2024&amp;start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We look forwards to working together in 2025.
|}

Thanks again :-)  -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James &lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:54, 26 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2024&amp;oldid=28173086 --&gt;
::You were our second most prolific translator :-) Best [[:en:User:Jmh649|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''James Heilman, MD'''&lt;/span&gt;]] ([[:en:User talk:Jmh649|talk]] · [[Special:Contributions/Jmh649|contribs]] · [[Special:EmailUser/Jmh649|email]])(please leave replies on my talk page) 06:57, 26 జనవరి 2025 (UTC)
:::Thanks @[[వాడుకరి:Doc James|Doc James]] and @[[వాడుకరి:Jmh649|Jmh649]].-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:08, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:57, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:07, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== ఒక వ్యాసాన్ని తొలగించాలి. ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు నమస్కారం! నేను ఒక వ్యాసం అనువదించి సృష్టించాను. అందులో వ్యాసం పేరు ఆంగ్లంలో ఉండిపోయింది. నేను అది అనువదించేసను. తర్వాత ఆ వ్యాసం గురించి వెతికినప్పుడు నాకు ఆంగ్లం లో కనిపించింది. అది మల్లి నేను పేరు మర్చి అనువదించాను. ఆ ఆంగ్ల పేరు ఉన్న వ్యాసాన్ని తొలగిస్తారు అని మీకు తెలియచేస్తునాను. తొలగించాల్సిన వ్యాసం [[Amery Municipal Airport]]. పేరు మార్చిన మల్లి అనువదించిన వ్యాసం [[అమెరీ మున్సిపల్ విమానాశ్రయం]]. మీ కృషికి నా ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు. [[వాడుకరి:Yaswanthgadu.21|Yaswanthgadu.21]] ([[వాడుకరి చర్చ:Yaswanthgadu.21|చర్చ]]) 11:06, 14 మార్చి 2025 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Yaswanthgadu.21|Yaswanthgadu.21]] గారూ, వ్యాసం తొలగించబడింది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:01, 20 మార్చి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:57, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== [[User:గులూరు ఆంజనేయులు|గులూరు ఆంజనేయులు]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (03:11, 20 ఆగస్టు 2026) ==

How ఐ enter my ప్రొఫైల్ --[[వాడుకరి:గులూరు ఆంజనేయులు|గులూరు ఆంజనేయులు]] ([[వాడుకరి చర్చ:గులూరు ఆంజనేయులు|చర్చ]]) 03:11, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== పదేళ్ళ దిగ్విజయ యాత్ర ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | పదేళ్ళ పాటు, నిరంతరంగా నిరంతరాయంగా, ప్రతీరోజూ కనీసం ఒక్క వ్యాసమైనా రాసిన మీకు తెలుగు వికీపీడియాలో సాటి రాగలవారు లేరు. యావత్తు వికీపీడియా ప్రపంచం లోనే మీకు సరిజోడు లేరు. బార్న్‌స్టారుల్లో మీ ఘనతను ప్రదర్శించే స్టారు లేదు. అందుకే ఈ స్పెషల్ స్టార్! ఇలా కొత్త రికార్డులు రాసేవాడికి, కొత్త ఎత్తులను ఎక్కేవాడికి తోడెవరూ ఉండరు. ఒంటరిగా సాగాల్సిందే. అభినందించడానికి మాత్రం మేమున్నాం. ఈ పదేళ్ళ ఘనతకు మనసారా అభినందనలు, హోరున చప్పట్లు. మరో పదేళ్ళపాటు మరింత ఉధృతంగా సాగే ఉత్సాహం సదా మీతో ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. 2036 సెప్టెంబరు 7 మీకోసం చూస్తోంది. అక్కడే మేమూ మీకోసం చూస్తూంటాం, ఇరవై యేళ్ళ బార్న్‌స్టారుతో. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:32, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
|}</text>
      <sha1>41s7rjhr7z2qzvrq2yi0qmc50pgnsyu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954005</id>
      <parentid>4953994</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>/* పదేళ్ళ దిగ్విజయ యాత్ర */ సమాధానం</comment>
      <origin>4954005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="349890" sha1="rnz83ef9ndyv82oe22mdtj20afr2k0e" xml:space="preserve">==స్వాగతం==
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు &lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]&lt;/font&gt;! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;

 వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; &lt;!-- Template:Welcome --&gt; [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:31, 8 మార్చి 2013 (UTC)
::ధన్యవాదలు [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 08:33, 8 మార్చి 2013 (UTC)

== ప్రణయ్ రాజ్ వంగరి ==

ప్రణయ్ రాజ్ వంగరి 1985 మార్చ్ 25న నల్గొండ జిల్లా మోత్కుర్ మండలం  మోత్కుర్ గ్రామంలో కళమ్మ మరియు   జానయ్య దంపతులకు జన్మించాడు.   మోత్కుర్ గ్రామంలోని           ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో ప్రాథమిక విధ్యను, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో మాధ్యమిక విద్యను అభ్యసించారు
: మీ గురించిన సమాచారాన్ని మీ వాడుకరి పేజీలో చేర్చాను. వికీపీడియాలో ఎవరి గురించి వారు వ్యాసాలు రచించకూడదని నియమం. మీ వ్యక్తిగత పేజీలో ఎంతైనా సమాచారాన్ని చేర్చుకోవచ్చును. వీలైతే మీ ముఖచిత్రాన్ని కూడా చేర్చండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 13:44, 8 మార్చి 2013 (UTC)

== మిస్ మీనా ==

[[మిస్ మీనా]] వ్యాసాన్ని సృష్టించి కొంత సమాచారాన్ని చేర్చాను. ఈ నాటకంలో భాగమైన వ్యక్తుల చేత దీనిని విస్తరించండి.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 07:33, 9 మార్చి 2013 (UTC)

==తెలుగు వికీపీడియా సమావేశం==
: తెలుగు వికీపీడియా సర్వసభ్య సమావేశంలో భాగంగా ముందు హైదరాబాదులోని తెలుగు వికీపీడియన్లు మార్చి 17 ఆదివారం, గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్, కోఠి లో ఉదయం 10 గంటలకు కలుస్తున్నాము. దీనికి హాజరుకమ్మని మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తున్నాము.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 09:06, 16 మార్చి 2013 (UTC)
==జి.మేడపాడు==
[[జి. మేడపాడు]] స్టేషన్ బొమ్మను వ్యాసంలో చేర్చాను.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 11:44, 17 మార్చి 2013 (UTC)

== విస్తరణకు సమాచారం ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, మీరు ప్రారంభించిన వ్యాసాలలో ఈ వ్యక్తులకు సంబంధించి మరెక్కడా సమాచారం దొరకలేదు. వీలైతే ఈ వ్యాసాలను కాస్త విస్తరించగలరు [[మంగిన నాగమణి]], [[జ్యోతిరాణి. జి]], [[ఎమ్. చంద్రసేనగౌడ్]], [[రేకందాస్ గుణవతి]] --[[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:వైజాసత్య|చర్చ]]) 07:01, 30 మే 2013 (UTC)

== ఐ.పి నెంబర్లకు స్వాగత సందేశాలు ==

మిత్రులు ప్రణయరాజ్ గార్కి,

మీరు ఐ.పి.నెంబర్లతో వ్రాసిన వారికి స్వాగత సందేశాలు యిస్తున్నారు. కానీ ఆ ఐ.పి.నెంబర్లు స్థిరంగా ఉండవు. మారవచ్చు. తెవికీలో చేరిన వారికి మాత్రమే స్వాగత సందేశాలు యిస్తె బాగుండునని నా అభిప్రాయం.--[[File:Quill and ink.svg|30px|]][[వాడుకరి:Kvr.lohith|&lt;span style=&quot;text-shadow:#EE82EE 3px 3px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;#0000FF&quot;&gt;&lt;sup&gt;&lt;/sup&gt;&lt;b&gt; కె.వెంకటరమణ  &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:kvr.lohith|&lt;font color=&quot;#FF007F&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 10:31, 1 జూన్ 2013 (UTC)
:*అవునండి. ఆటోమేటిగ్గా సృష్టించబడిన ఖాతాలకు కూడా స్వాగతం అవసరం లేదు.గమనించగలరు--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:44, 2 జూన్ 2013 (UTC)

== పతకం ==

[[దస్త్రం:telugu-wiki-medal.JPG|thumb|right|తెలుగు మెడల్]]
కళారంగంగురించి వికీపీడియాలో వ్యాసాలు  చేర్చినందలకు కృతజ్ఞతాసూచకంగా అందుకోండి ఈ పతకం .--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 10:47, 16 ఆగష్టు 2013 (UTC)
==మిస్ మీనా ముగింపు==
నమస్కారము ప్రణయ్,&lt;br/&gt;
మీరు రాసిన [[మిస్ మీనా]] నాటకంలో ముగింపును తెలుపగలరు. మీనా కోరే చివరి కోరిక ఏంటి? ఉత్కంఠ భరించలేకున్నాము. మేము హైదరాబాద్ బయట ఉండటం వలన ఈ నాటకాన్ని వీక్షించే అవకాశం లేదు. కావున ముగింపు తెలుపగలరు.
&lt;br/&gt;మీ,&lt;br/&gt;
--[[వాడుకరి:పోటుగాడు|పోటుగాడు]] ([[వాడుకరి చర్చ:పోటుగాడు|చర్చ]]) 07:32, 26 ఆగష్టు 2013 (UTC)

== మిస్ మీనా ముగింపు ==

మిస్ మీనా ముగింపుకు మరికొంత సమయం కావాలి సార్... ముగింపు తెలిసిన తర్వాత చూస్తే అంత ఉత్కంఠ ఉండదని నా అభిప్రాయం. అక్టోబర్ నెల చివర్లో పూర్తి నాటకాన్ని పొందుపరుస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:36, 26 ఆగష్టు 2013 (UTC)

== వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు ==

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు|లీలావతి కూతుళ్ళు ప్రాజెక్టు]]లో కృషి చేస్తున్నందులకు ధన్యవాదాలు!! [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/లీలావతి కూతుళ్ళు#పాల్గొనేవారు|ఇక్కడ]] మీ పేరు నమోదు చేయ వినతి. ఇప్పటికే మన తెవికీలో 13 లీలావతి కూతుళ్ళు పుట్టారు. ఇంకో 40 పైచిలుకు మన తెవికీలో పుట్టటానికి వేచిచూస్తున్నాయి :) మీరూ కొన్ని వ్యాసాలు మొదలు పెట్టి సహకరిస్తారని ఆశిస్తూ... [[వాడుకరి:Visdaviva|విష్ణు]] ([[వాడుకరి చర్చ:Visdaviva|చర్చ]])18:47, 30 ఆగష్టు 2013 (UTC)
: తప్పకుండా చేస్తాను సార్. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:47, 2 సెప్టెంబర్ 2013 (UTC

== దశాబ్ది ఉత్సవానికి కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నిక ==

దశాబ్ది ఉత్సవానికి కార్యదర్శిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికైనందుకు శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:రహ్మానుద్దీన్|చర్చ]]) 09:44, 1 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

ధన్యవాదాలు, దశాబ్ది ఉత్సవానికి నావంతు బాధ్యతను పరిపూర్ణంగా నిర్వర్తించడానికి ప్రయత్నంచేస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:26, 2 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

== సినిమా పాటలసాహిత్యం చేర్చటానికి సలహాలు ==


[https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%A3%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B1%88_%E0%B0%B5%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9A%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%81_%E0%B0%AD%E0%B1%81%E0%B0%B5%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%BF&amp;oldid=980343 మీరు ఇటీవల చేర్చిన సినిమా పాటల సాహిత్యం] పై స్వేచ్ఛా నకలు హక్కులులేవు . కావున సాహిత్యంలో మొదటి వరుసల మాత్రమే వుంచి. మిగతావి తొలగించబడినవి.  మీరు ఇంతవరకూ చేర్చిన వాటిని సమీక్ష చేసి, స్వేచ్ఛా నకలుహక్కుల రుజువు లేనివాటికి పల్లవి లేక చాలా కొద్దిభాగమే వుంచి మిగతావి తొలగించండి. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:55, 22 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

:సమాచారం అందించినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు...మీరు తెలిపిన సూచనలను తప్పకుండా పాటిస్తాను.[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:49, 22 డిసెంబర్ 2013 (UTC)

== ఈము ==

[[ఈము]] పక్షి వ్యాసం వికీ ప్రాజెక్టు జీవశాస్త్రం లో భాగంగా విస్తరణ చేయవలసి ఉంది. [[ఆరోగ్యపరమైన జాగ్రత్తలు మరియు నిర్వహణ]] , [[ఈము పక్షుల ఉత్పత్తులు]] , [[ఈము పక్షుల అవయవ లక్షణాలు]] , [[ఈము పక్షుల పెంపకంలో ఆర్థిక లాభాలు]] , [[[[ఈము పక్షుల ఆహారం లేక మేత]] , [[ఈము పక్షి పిల్లల పెంపకం]] వంటి చిన్న వ్యాసాలను ఆ ప్రధాన వ్యాసం లో విలీనం చేస్తే అది విశేషమైన వ్యాసం అవుతుంది. అన్ని విషయాలు ఒకే దగ్గర తెలుసుకోవచ్చు. దీనిపై మీ అభిప్రాయం తెలియజేయండి.----&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 0.118em 0.118em 0.118em; class=texhtml&quot;&gt;'''[[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]]''' &lt;sup&gt;([[ User talk:kvr.lohith |చర్చ]])&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 13:02, 13 జనవరి 2014 (UTC)

:తగిన సూచనలు అందించినందుకు [[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]] గారికి ధన్యవాదాలు. [[ఈము]] పక్షిని ఈ వ్యాసాలలో ఒక జంతు శాస్త్రంకి సంబంధించిన వ్యాసంలా కాకుండా వ్యవసాయంలోని పశుసంవర్ధక శాఖలో భాగంగా జరిగే ఈము పక్షి పెంపకంలో భాగంగా రాయటం జరిగింది. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 03:29, 15 జనవరి 2014 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు. [[ఆరోగ్యపరమైన జాగ్రత్తలు మరియు నిర్వహణ]] వంటి శీర్షికలను మార్చాల్సిన అవసరం ఉందని నా అభిప్రాయం.----&lt;span style=&quot;text-shadow:grey 0.118em 0.118em 0.118em; class=texhtml&quot;&gt;'''[[వాడుకరి:Kvr.lohith |కె.వెంకటరమణ]]''' &lt;sup&gt;([[ User talk:kvr.lohith |చర్చ]])&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 03:44, 15 జనవరి 2014 (UTC)

== వికీపీడియా:తెవికీ దశాబ్ది ఉత్సవాల ఆహ్వానం ==
{{talkback|సుల్తాన్ ఖాదర్}}
== తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల స్కాలర్షిప్ శీర్షిక మార్పు ==
ప్రణయ్,&lt;br/&gt;
''' తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల స్కాలర్షిప్ ''' శీర్షికను '''తెలుగు వికీపీడియా దశాబ్ది వేడుకల ఉపకార వేతనము '''  గా సవరిస్తే బాగుంటుంది.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 07:45, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)
: [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు మీ సూచనకు ధన్యవాదాలు... తక్షణమే ఆ శీర్షికను మార్పు చేస్తాను. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:50, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

==ధన్యవాదాలు==
ప్రణయ్ రాజ్ గారూ, ధన్యవాదాలు. పూణే నుండి శుక్రవారం ఉదయం బయలుదేరి శనివారం తెలవారిజామున 3.30 గం.లకు విజయవాడ చేరుకుంటున్నాము. తెలుపుటకు చాలా ఆనందంగా వున్నది. [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:అహ్మద్ నిసార్|చర్చ]]) 09:52, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] గారు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 10:05, 12 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

&lt;br=clearall&gt;
==కొలరావిపు ప్రశంసాపత్రం==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; halign=&quot;center&quot; | [[దస్త్రం:Komarraju Lakshmana Rao Puraskaram 2013 prasamsa patakam.png]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 1; vertical-align: bottom; height: 1em;&quot; | '''[[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం|కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం]] - ప్రశంసా పతకం (2013)'''
|-
|style=&quot;font-size: medium; padding: 1; border-top: 1px solid gray; vertical-align: center; &quot; | ప్రణయ్‌రాజ్  గారూ, తెలుగు వికీమీడియా ప్రాజెక్టులలో నాటక రంగానికి చెందిన వ్యాసాల  పై మీరు చేసిన కృషిని గుర్తిస్తూ , [[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం/2013/ఎంపిక మండలి ప్రశంసాపత్ర విజేతల వివరాలు|పురస్కారాల ఎంపిక మండలి]] తరఫున ఈ ప్రశంసా పతకాన్ని బహూకరిస్తున్నాను. మీ కృషి సర్వదా అభినందనీయం. మున్ముందు కూడా మీ కృషిని ఇలాగే కొనసాగిస్తారని ఆశిస్తున్నాం.
|}

: [[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజా సత్య]] గారికి మరియు [[వికీపీడియా:కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు వికీమీడియా పురస్కారం/2013/ఎంపిక మండలి ప్రశంసాపత్ర విజేతల వివరాలు|పురస్కారాల ఎంపిక మండలి]] వారికి ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధిలో ఎల్లవేళలా నా వంతు సహకారం అందించగలను... [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 20:14, 26 ఫిబ్రవరి 2014 (UTC)

== ప్రాజెక్టు ఆహ్వానం ==

మీరు  రూపుదిద్దుతున్న వ్యాసం  [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/నాణ్యతాభివృద్ధి-వికీట్రెండ్స్ ‎]] పరిధిలోకి వచ్చినందుకు అభినందనలు. మీరు కూడా ప్రాజెక్టు సభ్యునిగా పాల్గొంటే తెవికీని  మరింత అభివృద్ధి చేయవచ్చు. మీ పేరు  [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/నాణ్యతాభివృద్ధి-వికీట్రెండ్స్#సభ్యులు]] లో  నమోదు చేసుకోమని ఆహ్వానిస్తున్నాము. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:33, 6 మార్చి 2014 (UTC)
&lt;!-- Template:Welcome --&gt;
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు. తెవికీ అభివృద్ధి నావంతు సహాయం అందించగలను... [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:59, 6 మార్చి 2014 (UTC)

==Wikimedians Speak==
&lt;div style=&quot;margin: 0.5em; border: 2px black solid; padding: 1em;background-color:#E3F0F4&quot; &gt;
{| style=&quot;border:1px black solid; padding:2em; border-collapse:collapse; width:100%;&quot;
|-
{| style=&quot;width:100%; font-family: serif; border:1px solid #C7D0F8; font-size:75%; -moz-border-radius:1em; -webkit-border-radius:1em;border-radius:1em;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;padding:12px 17px 12px 17px&quot; |
&lt;center&gt;&lt;div style=&quot;font-size:210%; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#3B444B&quot;&gt;{{space|10}}[[File:CIS-A2K Wikimedians Speak logo.png|center|250px|link=:commons:WikipediansSpeak]]&lt;br/&gt;&lt;center&gt;''An initiative to bring the voices of Indian Wikimedians to the world''&lt;/center&gt;
|}
|- 
! style=&quot;background-color:#FAFAFA; color:#1C2069; padding-left:2em; padding-top:.5em;&quot; align=left |Hi {{BASEPAGENAME}},
&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
I am writing as Community Communications Consultant at CIS-A2K. I would like to interview you.
It will be a great pleasure to interview you and to capture your experiences of being a wikipedian. 
You can reach me at rahim@cis-india.org or call me on +91-7795949838 if you would like to coordinate this offline.&lt;/span&gt;
We would very much like to showcase your work to the rest of the world.  
Some of the previous interviews can be seen [[:commons:Category:WikipediansSpeak|here]]. 

Thank you!  --[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] ([[వాడుకరి చర్చ:రహ్మానుద్దీన్|చర్చ]]) 06:58, 21 మార్చి 2014 (UTC)
|}&lt;/div&gt;

==ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం==
ఈనెల 27 తేదీన [[వికీపీడియా:సమావేశం/హైదరాబాదు/ఏప్రిల్ 27, 2014 సమావేశం|తెవికీ సమావేశం]] జరుగుతున్నది. మీరు దయచేసి ఇందులో ప్రత్యక్షంగా గాని స్కైప్ ద్వారా పాల్గొని సమావేశాన్ని సఫలీకృతం చేస్తారని కోరుతున్నాను.[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:55, 23 ఏప్రిల్ 2014 (UTC)

== ప్రాజెక్టు విషయంలో సహకారం కోరుతూ ==
నమస్కారం..&lt;br /&gt;
తెలుగు వికీపీడియాలో, మరీ ముఖ్యంగా నాటకాల వివరాల విషయంలో, ఆఫ్-వికీ మీటింగ్స్ నిర్వహణ విషయంలో మీరు చేస్తున్న కృషికి అభినందనలు. తెలుగు వికీపీడియాలో ప్రస్తుతానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి]] అనే ప్రాజెక్టు జరుగుతోంది. ఆ ప్రాజెక్టుకు బాధ్యునిగా మీరు ఇటువంటి ప్రాజెక్టుల్లో మరింత ఉత్సాహంగా పనిచేయగలరని భావిస్తున్నాను. ఇందులో భాగంగా [http://www.dli.gov.in/ డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆ ఇండియా]లోని తెలుగు పుస్తకాలను వికీపీడియన్లకు పనికివచ్చే విధంగా [[డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియాలోని తెలుగు పుస్తకాల జాబితా - అ|కాటలాగ్]] చేస్తున్నాము. అలాగే కాటలాగులోని తెలుగు పుస్తకాలను డిజిటల్ లైబ్రరీ ద్వారా దించుకుని చదివి వికీలో చక్కని వ్యాసాలూ రాస్తున్నాము, ఉన్న వ్యాసాలూ అభివృద్ధి చేస్తున్నాం. [http://te.wikisource.org వికీసోర్సు]లో [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్ గారి]] చొరవతో [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:SamardaRamadasu.djvu సమర్థ రామదాసు], [[ఆంధ్ర వీరులు]] [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Andhraveerulupar025903mbp.pdf మొదటి భాగం], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Andhraveerulupar025958mbp.pdf రెండవ భాగం], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Bharatiyanagarik018597mbp.pdf భారతీయ నాగరికతా విస్తరణము], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:KaliyugarajaVamshamulu.djvu కలియుగ రాజవంశములు], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Kasiyatracharitr020670mbp.pdf కాశీ యాత్రా చరిత్ర], [https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:KolachalamSrinivasaRao.djvu కోలాచలం శ్రీనివాసరావు], 
[https://te.wikisource.org/wiki/%E0%B0%B8%E0%B1%82%E0%B0%9A%E0%B0%BF%E0%B0%95:Naajeevitayatrat021599mbp.pdf నా జీవిత యాత్ర (టంగుటూరి ఆత్మకథ)] వంటి అపురూపమైన గ్రంథాలు ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా చేర్చి అభివృద్ధీ చేస్తున్నాం. వీటిలో మీకు ఏదైనా విభాగం ఆసక్తికరంగా తోస్తే దానిని ఎంచుకుని మొత్తం ప్రాజెక్టును అభివృద్ధి చేసే దిశకు వెళ్ళాలని ఆశిస్తున్నాము. మీతో పాటుగా ఈ ప్రాజెక్టులో పనిచేయడానికి ఉత్సుకతతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 26 జూలై 2014 (UTC)

:: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు... తప్పకుండా నా వంతు సహకారం అందిస్తాను. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:41, 27 జూలై 2014 (UTC)

::: మీకు వీలైతే సోషల్ మీడియాలో ప్రాజెక్టు గురించిన వివరాలు ప్రచారం చేయడం, వికీపీడియన్ల మెయిల్ లిస్టుకు మెయిల్స్ ఫార్వర్డ్ చేయడం వంటి పనులు పంచుకోవచ్చు.(వీలైతేనే సుమా) --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 17:48, 27 జూలై 2014 (UTC)

:::: తప్పకుండా చేస్తాను [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:52, 27 జూలై 2014 (UTC)

==వికీపీడియా - విశేష వ్యాసాల ఎంపిక ప్రక్రియ ==
నమస్కారం, సభ్యులు [[వికీపీడియా:విశేష వ్యాసాలు/ప్రతిపాదనలు/2014]] పేజీని ఓసారి చూసి అందులోని ప్రతిపాదిత వ్యాసాల జాబితాను పరిశీలించండి. అందులో విశేష వ్యాసాలకు కావలసిన లక్షణాలుంటే, వాటిని మీ ఆమోదం తెలుపండి, వాటిని విశేష వ్యాసాలుగా గుర్తించేందుకు వీలుంటుంది. మీ అభిప్రాయాలు ప్రతిపాదిత వ్యాసాల క్రింద &quot;సభ్యుల అభిప్రాయాలు&quot; శీర్షికలో వ్రాయండి. అలాగే, వ్యాసాలపేర్ల క్రింద మీ అంగీకారం తెలుపుతూ సంతకం చేయండి. మీ అంగీకారం ఓటుగా పరిగణింపబడును. మెజారిటీ సభ్యుల అభిప్రాయాలతోనే వ్యాసం విశేష వ్యాసంగా ఎన్నుకోబడుతుంది. సభ్యులందరూ తప్పక పాల్గొనవలసినదిగా మనవి. [[వాడుకరి:అహ్మద్ నిసార్|అహ్మద్ నిసార్]] ([[వాడుకరి చర్చ:అహ్మద్ నిసార్|చర్చ]]) 20:05, 3 ఆగష్టు 2014 (UTC)

==కూరెళ్ళ విఠలాచార్య పేజీ దిద్దుబాటు==
నేను కూరెళ్ళ విఠలాచార్య గారి పేజీని స్వయానా వారి సహకారంతో పూర్తి చేస్తున్నాను, ఇంకా మా స్వగ్రామం అయిన ఎల్లంకి గురించి కూడా రాస్తున్నాను. నేను తెవికీ కి కొత్త కావున నా దిద్దుబాట్లలో కొన్ని సమస్యలు ఉన్నాయి వాటికి పరిష్కారం అందించగలరు [[వాడుకరి:pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ గారు]] అందుకు కృతఙ్ఞతలు. ([[వాడుకరి చర్చ:pranayraj1985|చర్చ]]) 10:58, 28 ఆగష్టు 2014 (UTC)

:: [[వాడుకరి చర్చ:Dhananjaya.karre|ధనంజయ]] గారు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తున్నందుకు ముందుగా మీకు నా ధన్యవాదాలు... మీకు నా సహాయం తప్పకుండా అందిస్తాను.... ఇతర వివరాలకు నా [https://www.facebook.com/Pranayrajvangari ఫేస్ బుక్] లోగానీ, నా వ్యక్తిగత చరవాణి సంఖ్య 9948 152 952 లో సంప్రదించవచ్చు. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 08:14, 29 ఆగష్టు 2014 (UTC)

==పేరు తొలగించినందుకు ధన్యవాదాలు==
వికీపీడియా సహాయమండలి  జాబితాలో నా పేరు తప్ప అందరి పేర్లు రాశారు. మొదటి జాబితాలో నా పేరు ఉన్నది. కానీ నన్ను అనర్హుడిగా భావించి నా పేరు తొలగించినందులకు ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 08:33, 1 జనవరి 2015 (UTC)

== గోదావరి పుష్కరాల ప్రాజెక్టు ప్రారంభించినందుకు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;top&quot; | [[దస్త్రం:Pootarekulu.jpg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: bottom; height: 1.1em;&quot; | '''పూతరేకు ఈనాము'''
|-
|style=&quot;vertical-align: top; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/గోదావరి పుష్కరాలు|గోదావరి పుష్కరాల ప్రాజెక్టు]]ను ప్రారంభించి తెవికీలో పుష్కరోత్సవాల వాతావరణాన్ని తీసుకురానున్నందున ముందస్తుగానే ఈ పూతరేకుల్ని ఈనాంగా ఇస్తున్నాను. ఏదో తెవికీలో ఇచ్చి ఊరుకుంటాననుకుంటన్నారేమో, వస్తన్నానండీ. వచ్చినప్పుడు నిజంగానే ఇస్తానండీ. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:57, 17 మార్చి 2015 (UTC)
|}

: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] గారు. ఇప్పటివరకి ఇతర ప్రాజెక్టులలో భాగస్వామిగా ఉన్న నాకు... ఈ ప్రాజెక్టును అందించిన [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]] గారికి నా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు.. ఈ ప్రాజెక్టుకు తెవికీ సభ్యులందరి సహకారం నాకు కావాలి. --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:02, 18 మార్చి 2015 (UTC)

== వికీలో మీ కృషికి అభివందనల ప్రశంసా పతకం ==

:[[File:Appreciation Award for Tewiki Users.gif|thumb|ఇటీవల వికీలో మీ కృషికి అభివందనల ప్రశంసా పతకం.......[[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]]]]

దీనిని మీ వాడుకరి పేజీలో వీలుగా అమర్చుకోగలరు...--[[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:విశ్వనాధ్.బి.కె.|చర్చ]]) 07:24, 18 ఏప్రిల్ 2015 (UTC)

:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాధ్]] గారు... --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 07:26, 18 ఏప్రిల్ 2015 (UTC)

== సముదాయేతర సంస్థలు ==
ప్రణయ్ గారూ, తెలుగు వికీలో సముదాయేతర సంస్థల యొక్క కార్యకలాపాలను నియత్రించేందుకు [[వికీపీడియా:సముదాయేతర సంస్థలు]] పేజీలో ప్రతిపాదనలు చేశాను. వాటిని పరిశీలించి, చర్చా పేజీలో మీ అభిప్రాయాలు తెలియజేయగలరు --[[వాడుకరి:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:వైజాసత్య|చర్చ]]) 04:09, 5 జూన్ 2015 (UTC)

==గ్రామ జనాభా ==
ప్రణయ్ గారు, గ్రామ జనాభా బదులుగా గణాంక వివరాలు అని చేర్చుతున్నాము.  మీరు ఖాళీ విభాగాలలోని ఆ ఒక విభాగము మార్పు అవసరము అంతగా లేదనిపిస్తోంది.  ఒకసారి అలోచించండి. [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 05:17, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] గురువు గారు... తప్పకుండా మీ సూచనలను పాటిస్తాను.. --[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:20, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
:::ఒకవేళ గ్రామజనాభా వివరాలు పొందుపరచి ఉంటే మాత్రము అవి సరి చేయండి.  [[వాడుకరి:JVRKPRASAD|JVRKPRASAD]] ([[వాడుకరి చర్చ:JVRKPRASAD|చర్చ]]) 05:22, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)
:::: సరే గురువు గారు...--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:25, 19 ఆగష్టు 2015 (UTC)


==నెల వారి సమావేశాలు ????==
నెలవారీ తెవికి సమావేశాలు  మానేశారా.....????... నవంబరు నెల మొదటి ఆదివారము సమావేశము పెట్టగలరు. మేము వస్తాము... తప్పక పెట్టాలి.   [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|భాస్కరనాయుడు]] ([[వాడుకరి చర్చ:Bhaskaranaidu|చర్చ]]) 08:50, 25 అక్టోబరు 2015 (UTC)

: నమస్కారం [[వాడుకరి:Bhaskaranaidu|భాస్కరనాయుడు]] గారు... నెలవారీ తెవికీ సమావేశాలు మానేయడం అనేది జరగదు. బతుకమ్మ, దసరా పండుగలు ఉన్న నేపథ్యంలో అక్టోబర్ నెల సమావేశం నిర్వహించలేకపోయాము. త్వరలోనే సమావేశం ఏర్పాటు చేసుకుందాం... ధన్యవాదాలు....--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:36, 26 అక్టోబరు 2015 (UTC)

==సహాయం==
నాటక రంగ ప్రముఖులు [[పెద్ది రామారావు]] వ్యాసంలో ఆయన గూర్చి సమాచారపెట్టెలో వివరాలు, వ్యక్తిగత జివితం మొదలైన ఆయన గూర్చి పూర్తి వివరాలు తెలిస్తే (లేదా తెలుసుకొని) వ్రాసి వ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చేయగలరు.--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 13:15, 10 మే 2016 (UTC)
: తప్పకుండా [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గురువు గారు..--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:34, 10 మే 2016 (UTC)

== పంజాబ్ ఎడిటథాన్ విజయం చేసినందుకు ఓ పతకం ==
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki conference India 2016 Memento.png|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; | '''పంజాబ్ ఎడిటథాన్ విజయ పతకం'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | పంజాబ్ ఎడిటథాన్ లో తెలుగు వికీపీడియాను విజయం వైపు నడపడంలో మీ సమన్వయ, నిర్వహణ నైపుణ్యాన్ని వినియోగించినందుకు, స్వయంగా అనేక వ్యాసాలను సరిదిద్ది సహ సభ్యులను ఉత్సాహపరిచినందుకు మీకు ఓ విజయ పతకం.

పవన్ సంతోష్&lt;/br&gt;
పంజాబ్ ఎడిట్-అ-థాన్ నిర్వహణ సమన్వయకర్తలు తరఫున [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 14:50, 10 ఆగష్టు 2016 (UTC)
|}

ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు...--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 13:30, 11 ఆగష్టు 2016 (UTC)

==నిర్వాహకత్వ ప్రతిపాదన==
నేను మీ యొక్క నిర్వాహకత్వానికి [[వికీపీడియా:నిర్వాహక హోదా కొరకు విజ్ఞప్తి/Pranayraj1985|ప్రతిపాదన]] చేసాను. దయచేసి మీ సమ్మతిని తెలియజేయగలరు.--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 13:53, 1 నవంబర్ 2016 (UTC)

: ధన్యవాదాలు [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గారు. తెవికీలో నా కృషిని గుర్తించి నన్ను నిర్వాహక హోదాకు ప్రతిపాదించినందుకు మీకు సర్వదా కృతజ్ఞుడను. ఈ ప్రతిపాదనకు నేను అంగీకరిస్తున్నాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:28, 1 నవంబర్ 2016 (UTC)

== అభినందనలు ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారూ,
నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు చేపడుతున్న సదర్భంగా మీకు నా అభినందనలు. (కొత్తగా మీరు చేపట్టబోయేది పెద్దగా ఏమీ లేదనుకుంటాను. మీరు చేస్తున్న పనులు చూసి మీరు ఈ సరికే నిర్వాహకుడని అనుకుంటూండేవాణ్ణి.) ముందుముందు తెవికీ అభివృద్ధిలో మరింతగా తోడ్పడతారని ఆశిస్తూ__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:48, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)
:::నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు చేపడుతున్న సదర్భంగా మీకు నా అభినందనలు--&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[File:Admin logo.gif|20px|ఈ వాడుకరి నిర్వాహకుడు]][[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''&lt;/span&gt; 08:49, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)

: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారికి, [[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]] గారికి మరియు తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ సభ్యులకు నా ధన్యవాదాలు. నాయందు మీరు చూపించిన అభిమానం అపారమైనది. నాకు అప్పగించిన ఈ బాధ్యతను నిర్వహించడంలో అనుక్షణం చురుకుగా ఉంటానని తెలియజేస్తున్నాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:30, 8 నవంబర్ 2016 (UTC)
== వికీపీడియా ఏషియన్ నెల వ్యాసాలు సమర్పించేందుకు గడువు పెంపు ==

వికీపీడియా ఏషియన్ నెల వ్యాసాలు సమర్పించడానికి గడువు నిన్నటితో ముగిసిన విషయం తెలిసిందే. నవంబరు నెలలో, మిగతా ప్రమాణాలను అనుసరిస్తూ వ్రాసిన వ్యాసాలను సమర్పించేందుకు మరో రెండు రోజుల పాటు అవకాశం కల్పించారు. [[:meta:Wikipedia_Asian_Month/late_submit#Telugu|ఈ లంకె]] అనుసరించి వెళ్ళి అక్కడ సమర్పించవచ్చు, గమనించగలరు. అభినందనలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ (సీఐఎస్-ఎ2కె)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:56, 1 డిసెంబరు 2016 (UTC)

== షేర్-ఎ-ఫ్యాక్ట్ ఉపయోగించవచ్చు ==

ప్రణయ్ గారూ,&lt;br /&gt;
ఎఫ్.బి., వాట్సప్ గ్రూపుల్లో మీరు తెవికీ గురించి చేస్తున్న ప్రచారంలో మరో ఉపకరణం [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/ff/Share-a-Fact_on_the_Official_Wikipedia_Android_app.webm ఇదిగో]. యాండ్రాయిడ్ మొబైల్ వాడుతున్నారు కనుక, అందులో వికీపీడియా యాప్ లో (తెలుగు అని పెట్టి వెతికితే తెలుగు వ్యాసాలు వెతుక్కోవచ్చు) మనకి నచ్చిన వ్యాసం తెరచి, దానిలో చక్కని ఆసక్తికరమైన అంశాన్ని సెలెక్ట్ చేసి, షేర్ బటన్ నొక్కితే మీకు అందమైన ఫోటో రూపంలో అది వస్తుంది. దానిలో వికీపీడియా వ్యాసం పేరు, వికీపీడియా పేరు ఉంటాయి. ఇలా తెవికీ వ్యాసాల్లోని ఆసక్తికరమైన విషయాలను మనం సోషల్ మీడియాలో పంచుకోవచ్చు. నేనూ వాడుతున్నాను, మీరూ ప్రయత్నించి చూడండి. మీకు నచ్చుతుందని ఆశిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 15:34, 12 డిసెంబరు 2016 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. చాలా మంచి సమాచారం అందించారు. ఇకపై అలానే చేస్తాను. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:41, 12 డిసెంబరు 2016 (UTC)

== మీ వందరోజుల దీక్ష ==

[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారూ, రోజుకో కొత్త వ్యాసం చొప్పున వందరోజుల నుండీ రాస్తూ ఇవ్వాళ వందరోజుల పండగ చేసుకుంటున్న సందర్భంలో మీకు నా అభినందనలు.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:18, 16 డిసెంబరు 2016 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు... మన సముదాయ సభ్యుల ప్రోత్సాహం వల్లే నేను తెవికీలో కృషి చేయగలుగుతున్నాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:10, 23 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)

== తెవికీలో మీ కృషికి ==
{| cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;10%&quot; style=&quot;float: center;border: 1px solid #8888aa; background: #FFDFBF; padding: 5px; font-size: 75%; margin: 0 15px 0 15px;&quot;
|-
| [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif]]
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారు తెవికీలో చేస్తున్న కృషిను అభినందిస్తూ చదువరి చదివిస్తున్న తార - [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt;
|}

==వికీ సంవత్సరం ఐడియాకి ఓ పతకం ==
{| cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;10%&quot; style=&quot;float: center;border: 1px solid #8888aa; background: #FFDFBF; padding: 5px; font-size: 75%; margin: 0 15px 0 15px;&quot;
|-
| [[File:Brilliant Idea Barnstar Hires.png|thumb]]
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్]] గారు వంద వికీరోజులైనా, మరేదైనా ఎవరికో వచ్చిన ఆలోచన, దాన్ని ప్రయోగంలో పెట్టి చేసిన గట్టి ప్రయత్నం వల్లనే మనదాకా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఇవాళ మీరు తలపెట్టిన వికీ వత్సరం ఆలోచన సాహసోపేతమే కాక వినూత్నం, ఇదీ అలానే ప్రపంచవ్యాప్తమై మిమ్మల్ని అనుసరించే ఎందరో వెంట నడవాలని ఆశిస్తూ మీకు ఈ వాట్ ఎన్ ఐడియా సర్జీ పతకం. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 03:44, 25 డిసెంబరు 2016 (UTC)
|}
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు...--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:14, 23 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC)
==కొన్ని సూచనలు==
వికీ వందరోజుల కార్యక్రమాన్ని విజయవంతంగా చేపట్టినందుకు శుభాకాంక్షలు. అలాగే వికీ వత్సర కార్యక్రమాన్ని భుజాలపైకి ఎత్తుకున్నందుకు అభినందనలు. మీరు రాసిన/ రాస్తున్న కొన్ని వ్యాసాలను చూశాను. సమయాభావం వలన మీరు కొన్ని ఆంగ్ల పదాలు ఎక్కువగా వాడటం గమనించాను. అలాగే వ్యక్తులను ఎక్కువగా బహువచనంలో సంబోధిస్తూ రాస్తున్నారు. ఈ రెండు విషయాలపై దృష్టి పెట్టగలరని మనవి. మీరు రాస్తున్న వ్యాసాలు మరింత మందికి చేరువ కావాలని ఆశిస్తున్నాను.&lt;br /&gt;

మిత్రుడు,&lt;br /&gt;
సుల్తాన్ ఖాదర్.
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు. వ్యక్తుల గురించి రాసేప్పుడు ఏకవచనంలో కాకుండా బహువచనంలో సంబోధిస్తూ రాస్తేనే బాగుంటుందని అలా చేశాను. మీరన్నట్టుగానే, నాకున్న వివిధ పనుల వల్ల దొరికిన కాస్త సమయంలోనే వికీ వ్యాసం రాస్తున్నాను. మీ సూచనలను తప్పకుండా పాటిస్తూ, ఇకపై అలా జరగకుండా చూస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:14, 7 మార్చి 2017 (UTC)

==వర్గం:విజయ నరేష్ నటించిన చిత్రాలు ==
'''వర్గం:నరేష్ నటించిన చిత్రాలు ''' ని  '''వర్గం:విజయ నరేష్ నటించిన చిత్రాలు '''  కి తరలించాను. నరేష్ అసలుపేరు విజయనరేష్ కావున ఈ దిద్దుబాటు. మీ లింకులను సరిచేయగలరు.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 13:12, 19 జూన్ 2017 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు... తప్పకుండా సరిచేస్తాను...--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:44, 20 జూన్ 2017 (UTC)

== ఏడాది పాటు రోజుకో వ్యాసం ==
[[వాడుకరి:Pranayraj1985]] గారూ, ఏడాది పాటు రోజుకో వ్యాసం రాయడమనేది ఒక అద్భుతం. ఇది సాధించినందుకు మీకు శతసహస్రాభినందనలు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:18, 14 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. సముదాయ సభ్యుల ప్రొత్సాహం నన్ను వికీవత్సరం రాసేలా చేసింది. తెవికీ ప్రచారానికి నావంతు బాధ్యతను నిర్వహిస్తున్నాను. అందరికి ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:30, 14 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)

== మనం చర్చించిన మూలాలు ==

# తెలంగాణలో జాతీయోద్యమాలు - [[దేవులపల్లి రామానుజరావు]]
# తెలంగాణ సాయుధ పోరాట చరిత్ర 1 సంపుటం - [[దేవులపల్లి వెంకటేశ్వరరావు]]
ప్రణయ్ గారూ, ఈరోజు మనం చర్చించుకున్న మూలాల వివరాలు ఇవిగో ఇక్కడ. గుర్తుకోసం రాస్తున్నాను, గమనించగలరు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:01, 15 సెప్టెంబరు 2017 (UTC)

== ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలకు తెలుగు వికీపీడియన్లకు విశేష ఆహ్వానం ==

అందరకి నమస్కారం. [[తెలంగాణ ప్రభుత్వం]], తెలంగాణ సాహిత్య అకాడమి నిర్వహణలో 2017, డిసెంబర్ 15 నుంచి 19 వరకు ఐదురోజులపాటు [[హైదరాబాద్]] [[ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు - 2017]] నిర్వహించబోతున్న విషయం అందరికి తెలిసిందే. ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల్లో తెలుగుకు సంబంధించిన నూతన విధానాలగురించి ఎలాంటి చర్చించడంకోసం డిజిటల్ మీడియా డైరెక్టర్ కొణతం దిలీప్ గారి ఆహ్వానంమేరకు [[వాడుకరి:Veeven|వీవెన్]] గారు, [[వాడుకరి:Kasyap|కశ్యప్]] గారు, [[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] గారు, నేను, ([[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు చరవాణి ద్వారా) ఈరోజు ఉదయం దిలీప్ గారి ఛాంబర్లో సమావేశమవ్వడం జరిగింది. అందులో భాగంగా తెలుగు వికీపీడియన్లకు ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలలో పాల్గొనడానికి విశేష ఆహ్వానం ఉంటే బాగుంటుందని కోరడం జరిగింది. దానికి దిలీప్ గారు ఆమోదం తెలిపి 25మంది తెలుగు వికీపీడియన్ల జాబితాను పంపించమని చెప్పారు. అలాగే ప్రపంచ తెలుగు మహాసభల చర్చలలో పాల్గొని ఆ విషయాలు కూడా తెలుగు వికీపీడియాలో పొందుపరచవచ్చని సూచించారు. --&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:28, 5 డిసెంబరు 2017 (UTC)

===ప్రత్యేకమైన కృషికి ఓ ప్రత్యేకమైన పతకం===
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Surreal Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''ప్రత్యేక కృషి పతకం'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | Pranayraj1985 గారూ 100WikiDays ఛాలెంజిని వికీవత్సరంగా విస్తరించి, ప్రపంచంలోనే వికీవత్సరం బ్యానర్ కింద ఏడాది పొడవునా రోజుకొక వ్యాసం రాసిన తొలి వికీపీడియన్ గానూ, మీ పెళ్ళి జరిగిన రోజున కూడా ఓ వ్యాసం రాసిన ఘనతకు ఉపరాష్ట్రపతి ప్రశసంసలను అందుకున్నందుకు, ఆపైన అదే పోటీని 500 రోజులకు, వెయ్యిరోజులకు తీసుకుపోతూ విభిన్నమైన, విశిష్టమైన కృషిచేస్తున్నందుకు మీకు ఈ విశిష్ట పతకం. వీటితో పాటు వికీపీడియా కార్యకలాపాల నిర్వహణలోనూ, ప్రభుత్వాలు, సంస్థలతో వికీపీడియన్ల చర్చల్లో స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన అభివృద్ధికి అనుకూలంగా విధాన నిర్ణయాల కోసం కృషిచేయడంలోనూ మీరు చేస్తున్న కృషి ఈ పతకానికి వన్నె తెస్తుందని నమ్ముతూ [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:15, 3 జనవరి 2018 (UTC)
|}

==ప్రత్యేకమైన కృషికి అభినందనలు==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Balloons-aj.svg|150px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''ప్రత్యేక కృషికి అభినందనలు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ ఏకధాటిగా 500 రోజులు రోజుకొక వ్యాసం చొప్పున 500 వ్యాసాలను వ్రాసి తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి పాటుపడుతున్న మీ కృషిని అభినందిస్తున్నాను.--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 16:35, 20 జనవరి 2018 (UTC)
|}

Dear Pranayraj1985! Can you make an article about Telugu-language film [[Okka Kshanam]] and find poster? Thank you! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/178.66.105.28|178.66.105.28]] 17:00, 2 మార్చి 2018 (UTC)
----
== ప్రాజెక్టు టైగర్‌లో కొత్త వ్యాసాలొచ్చాయి! ==
[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ! నమస్తే. ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీలోకి కొత్త వ్యాసాలు వచ్చిచేరాయి. అవి కూడా మన సముదాయ సభ్యులు కోరుకోగా, జ్యూరీ పలు ప్రాతిపదికలు ఏర్పరుచుకుని రూపొందించినవి. &lt;br&gt;
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీ/అంశాలు/స్థానిక ప్రాధాన్యత కల అంశాలు|స్థానిక ప్రాధాన్యత కల అంశాల జాబితాలో]] మహిళల గురించి వ్యాసాలు, జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయిల్లో ప్రఖ్యాతులైన మహిళలు,  తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లలో ప్రసిద్ధులైన కొందరు మహిళలు, తిరుమల-తిరుపతి దేవస్థానాలకు సంబంధించిన అంశాలు, సింధులోయ నాగరికత విశేషాలు, ప్రాచీన-మధ్యయుగ భారతీయ సామ్రాజ్యాలు, జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల్లో ఉత్తమ తెలుగు చిత్రాలుగా ఎంపికైన సినిమాలు, ఆస్కార్ నామినేషన్ పొందిన, ప్రపంచ వేదికలపై సత్తాచాటిన భారతీయ చలనచిత్రాలు, భారత సైనిక దళాలు, క్షిపణులు, భారతదేశం-విదేశీ సంబంధాలు, సంస్కృత-తెలుగు సాహిత్య రచనలు, రచయితలు, భారతీయ రైల్వేలు, వంటకాలు వంటివి వీటిలో కొన్ని. ఇక [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ప్రాజెక్టు టైగర్ రచనా పోటీ/అంశాలు#జాతీయ ప్రాధాన్యత కల అంశాలు|జాతీయ ప్రాధాన్యత కల అంశాల]]లో రసాయన మూలకాలు, లోహాలు, ఖనిజాలు వగైరా విజ్ఞాన శాస్త్ర అంశాలు, అన్ని దేశాలు, అన్ని నదులు, యుద్ధాలు-పోరాటాలు వంటి భౌగోళిక, చారిత్రక అంశాలు, భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు, అన్ని అధికారిక భాషలు, జాతీయ ప్రాధాన్యత కల సంస్థలు, ప్రధానులు, రాష్ట్రపతులు, జ్ఞానపీఠ్, సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు, అనేక సంస్థలు, విమానాశ్రయాలు, జాతీయ రహదారులు, డ్యాములు, వగైరా ఎన్నో భారతదేశ వ్యాప్తంగా ముఖ్యమైన అంశాలూ ఉన్నాయి. ఇక అంతర్జాతీయ స్థాయిలో అన్ని వికీపీడియాల్లోనూ ఉండవలసిన పదివేల వ్యాసాల జాబితా భౌగోళికం నుంచి మతం వరకూ, వ్యక్తుల నుంచి విజ్ఞాన శాస్త్రాల వరకూ అనేక విభాగాలతో పదివేల వ్యాసాలతో ఉండనే ఉంది.&lt;br&gt;
ఇవి మీ ఆసక్తులకు సరిపడే అంశాలు కలిగివున్నాయని ఆశిస్తున్నాం. దయచేసి ఈ జాబితాల్లోంచి మీకు నచ్చిన వ్యాసాలను ఎంపికచేసుకుని అభివృద్ధి చేయండి. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:21, 7 మే 2018 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. తప్పకుండా చేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:58, 7 మే 2018 (UTC)

== ఒక పేజీని ఎన్ని భాషలలో, ఎన్నిసార్లు చూశారో తెలుసుకునే టూల్ ==

ల్యాంగ్-వివ్స్ అనాలసిస్ టూల్, [https://tools.wmflabs.org/langviews/]. ఉదాహరణకు [[భారత దేశం]] [https://tools.wmflabs.org/langviews/?project=en.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;range=latest-30&amp;sort=views&amp;direction=1&amp;view=list&amp;page=India].--[[వాడుకరి:IM3847|IM3847]] ([[వాడుకరి చర్చ:IM3847|చర్చ]]) 02:29, 3 జూలై 2018 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:IM3847|IM3847]].--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:46, 3 జూలై 2018 (UTC)
== భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ వ్యాసాల్లో చేయదగ్గ మార్పులు ==
భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్‌లో పాల్గొంటున్నందుకు అభినందనలు, శుభాకాంక్షలు. ఈ ఎడిటథాన్ ద్వారా మరింత కృషి జరిగేందుకు వీలుగా కొన్ని పనులు చేశాను. అవేమిటో రాస్తున్నాను, మీ కృషిలో ఉపయోగపడతాయేమో పరిశీలించండి, ఇప్పటికే ఆంగ్లంలో ఉన్న భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమ వ్యాసాలు జాబితా వేయడం కాకుండా చేసినవి:
# [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#వనరులు|వనరులు]]: రాయడానికి అవసరమైన వనరులు కొన్ని అంతర్జాలంలో అందుబాటులో ఉన్న మేరకు జాబితా వేశాం. దీనిని ఉపయోగించుకుని వ్యాసాల్లో సమాచారం చేర్చవచ్చు. అలానే మీకు ఏదైనా మంచి వనరులు తెలిస్తే (భాషల వారీగా రాయండి, ఆంగ్లం విడిగా ఓ ఉపవిభాగంలో) అక్కడ చేర్చవచ్చు.
# [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#చేయదగ్గ_పనులు|చేయదగ్గ పనులు]]: భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం వర్గానికి చెందిన వ్యాసాల్లో మొలకలు, విస్తరించదగ్గ వ్యాసాలు, కామన్సులో బొమ్మలు ఉండి ఇక్కడ బొమ్మలు లేని వ్యాసాలు ఇలా జాబితా వేసుకుంటూ వెళ్తున్నాం. మీకు వీటిలో ఏదైనా ఒక అంశాన్ని అభివృద్ధి చేసే ఆసక్తి ఉంటే అది తీసుకుని నాణ్యత మెరుగుపరచవచ్చు.
ధన్యవాదాలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:03, 14 ఆగస్టు 2018 (UTC)
:: ధన్యాదాలు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు. మీ సూచనలతో భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్‌లో మరింత కృషి చేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:36, 14 ఆగస్టు 2018 (UTC)
== భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా వికీడేటా లేబులథాన్ ==
భారత స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ శుభాకాంక్షలు. ఈ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా తెలుగు సహా వివిధ భారతీయ భాషల వికీమీడియా సముదాయాల్లో ఎడిటథాన్ నిర్వహిస్తున్నట్టే వికీడేటాలో వికీప్రాజెక్టు ఇండియా వారు భారతదేశానికి సంబంధించిన లేబులథాన్ నిర్వహిస్తున్నారు. ఆ పేజీ ఇదిగో [[d:Wikidata:WikiProject India/Events/Indian Independence Day 2018|ఇక్కడ]] చూడవచ్చు. సాహిత్య అకాడమీ పురస్కార గ్రహీతలు, భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం, భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, వగైరా కేటగిరీలకు చెందిన లేబుళ్ళు, డిస్క్రిప్షన్లు వివిధ భారతీయ భాషల్లో చేరుస్తున్నారు. ఒక సారి సదరు పేజీ సందర్శించి, ఆసక్తి మేరకు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. అదే నేపథ్యంలో మన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం ఎడిటథాన్]] పేజీలో [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/భారత_స్వాతంత్ర్య_ఉద్యమం_ఎడిటథాన్#చేయదగ్గ_పనులు|చేయదగ్గ పనులు ఉప విభాగంలో]] వికీడేటా ఐటంలో వివరణ (డిస్క్రిప్షన్) లేనివి, తెలుగులో స్వాతంత్ర్యోద్యమం గురించి ఉన్నవీ వ్యాసాలు, వాటి వికీడేటా ఐటంలు జాబితా వేశాను. వికీడేటా పేజీలో పేరు నమోదుచేసుకుని, నేను అందించిన పట్టిక ఉపయోగించి కృషి ప్రారంభించవచ్చు.--[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 05:46, 15 ఆగస్టు 2018 (UTC)

==Great work on [[మహమ్మద్ మియా మన్సూర్ అన్సారీ]]==
Many Thanks for working on [[మహమ్మద్ మియా మన్సూర్ అన్సారీ]] article. 
plz if yo could translate the '''[[Silk Letter Movement]]''' article to your sweet Mothertoungue!? i will be thankful to you. respect --[[వాడుకరి:عثمان منصور انصاري|عثمان منصور انصاري]] ([[వాడుకరి చర్చ:عثمان منصور انصاري|చర్చ]]) 18:20, 30 ఆగస్టు 2018 (UTC)
: Thanks  [[వాడుకరి:عثمان منصور انصاري|عثمان منصور انصاري]] Bhai. i will do.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:25, 30 ఆగస్టు 2018 (UTC)
==మీ కృషి==
మీ కృషి అభినందనీయం. ప్రచార యావ కొంచెం తగ్గించుకుంటే ఇంకా బాగా పేరు వస్తుంది. ఆలోచించుకోండి.---రాముడు
==ఆన్ లైన్ తరగతి ==
ఆన్ లైన్ తరగతి 10 ఫిబ్రవరి ఉదయం 10.30 నుంచి 12 వరకు జరగనుంది. గమనించగలరు. మిగిలిన వివరాలు రేపు తెలియజేయగలను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:17, 8 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
== మొదటి ఆన్ లైన్ తరగతి: శుద్ధి చేయాల్సిన వ్యాసం ==
మొదటి ఆన్ లైన్ తరగతిలో 2019 ఫిబ్రవరి 10 తేదీన మీరు పాల్గొన్నందుకు ముందస్తుగా అభినందనలు. అప్పుడు నిర్ణయించుకునన్న విధంగా [[జమలాపురం కేశవరావు]] వ్యాసాన్ని పరిశీలించి, దిద్దమని సూచిస్తున్నాను. ప్రధానంగా [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం]], [[వికీపీడియా:మౌలిక పరిశోధనలు నిషిద్ధం]] అన్న రెండు సూత్రాలను ఈ వ్యాసంలోని ప్రతీ వాక్యంలోనూ ఎలా ప్రతిఫలిస్తున్నాయో పరిశీలించండి. సరిగా లేనిచోట్ల మీరే సరిదిద్దండి. ఆపైన పూర్తయ్యాకా నన్ను పింగ్ చేస్తూ [[చర్చ:జమలాపురం కేశవరావు]] పేజీలో కానీ, ఇక్కడే కానీ రాస్తే నేను పున:పరిశీలన చేసి మీకు సహాయం అందిస్తాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 04:06, 12 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
: [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు ధన్యవాదాలు--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:53, 12 ఫిబ్రవరి 2019 (UTC)
=== తర్వాతి టాస్కు ===
నమస్తే, ఆన్ లైన్ తరగతుల్లో పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇటీవలి తరగతిలో మనం చర్చించుకున్న [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం|వ్యాస పరిచయం]] ఎలావుండాలి, బహువచనం (చేశారు అన్నది చేశాడు, ఆయన అన్నది అతను, వగైరా) అన్న రెండు శైలీ పరమైన అంశాలు ఎలా ఉన్నాయన్నది మీకు ఇంతకుముందు ఇచ్చిన వ్యాసాల్లోనే పరిశీలించి, సరిగా లేకపోతే వీలువెంబడి మార్చి 24 నాటికి దిద్దగలరు. ధన్యవాదాలతో --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:51, 6 మార్చి 2019 (UTC)

== సమాచారపెట్టెకు సంబంధించి ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, మీరు కింది పేజీల్లో పెట్టిన సమాచారపెట్టెలు వ్యాస విషయానికి సంబంధించినవిగా తోచడం లేదు, పరిశీలించండి. మీకూ అలాగే అనిపిస్తే సరైన సమాచార పెట్టెను చేర్చండి.
[[ఫైబర్‌ గ్రిడ్‌ పథకం]], [[చేనేత లక్ష్మి పథకం]], [[తెలంగాణకు హరితహారం]], [[తెలంగాణ ఆసరా ఫింఛను పథకం]], [[తెలంగాణ పల్లె ప్రగతి పథకం]], [[తెలంగాణ గ్రామజ్యోతి పథకం]], [[షాదీ ముబారక్ పథకం]], [[అమ్మఒడి మరియు కె.సి.ఆర్‌. కిట్‌ పథకం]], [[మన ఊరు - మన ప్రణాళిక (పథకం)]], [[ఆరోగ్య లక్ష్మి పథకం]], [[టీఎస్ ఐపాస్‌]], [[మిషన్ కాకతీయ]], [[మిషన్ భగీరథ]], [[కళ్యాణలక్ష్మి పథకం]]
అలాగే [[వాడుకరి:Ajaybanbi]] గారు [[రైతుబంధు పథకం]], [[కంటి వెలుగు]] పేజీల్లోను, [[వాడుకరి:Arkumar 147]] గారు [[తెలంగాణ ప్రభుత్వ పథకాలు]] పేజీలోనూ ఈ మూసను పెట్టారు. అవి కూడా పరిశీలించగలరు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:54, 15 మార్చి 2019 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు... తప్పకుండా సరిచేస్తాను.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:56, 15 మార్చి 2019 (UTC)

== సముచిత వినియోగం హేతువు లేని బొమ్మలు ==

ప్రణయ్ రాజ్  గారికి, మీరు చేర్చిన చాలా బొమ్మలకు సముచిత వినియోగం హేతువు లేనట్లుగా గమనించాను. వాటికి సరియైన మూలం వివరాలతో సముచిత వినియోగం హేతువు చేర్చాలి. ఇకముందు చేర్చే బొమ్మలకు సరియైన సముచిత వినియోగం హేతువు చేర్చుతూ, ఇప్పటివరకు చేర్చిన 1000 పైగా బొమ్మలకు కూడా వీలు వెంబడి చేర్చండి. మీ పని స్థితిని తాజా చేయటానికి వీలుగా [[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985/20190406 వరకు సముచిత వినియోగం హేతువు లేని బొమ్మలు|జాబితా]] చేర్చాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:36, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
:ఉదాహరణ మూసకు [[:దస్త్రం:Kannada Swayam Bodhini.jpg]] చూడండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:07, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
:: అలాగే [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు...&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:30, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు... మీరు ఇచ్చిన [[:దస్త్రం:Kannada Swayam Bodhini.jpg]] ను అనుసరించి నేను ఎక్కించిన  పుస్తక ముఖచిత్రాలకు సంబంధించిన బొమ్మలకు సారాంశం,  లైసెన్సింగ్ వివరాలు పొందుపరచాను. అలాగే సినిమా పోస్టర్, వ్యక్తులు, భవనాలు, కార్యక్రమాలు, లోగోలు, కోటలు, జలపాతాలు, అవార్డులు  వంటి వాటికి సంబంధించిన ఉదహరణలు కూడా  అందించగలరు. ధన్యవాదాలు--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:17, 6 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

== మీ మార్పులు - నాణ్యత ==

@[[User:Pranayraj1985]] గారికి, మీ మార్పులు కొన్నింటిన పరిశీలించిన మీదట, కొన్ని మార్పులు నాణ్యత కొరవడుతున్నట్లనిపిస్తున్నది.  మూలం చేర్చినప్పుడు. మూలంలో మరింత విస్తారమైన  వివరం వుండాలి. మీరు చేర్చిన  మూలాలలో కొన్ని అలాలేవు. ఉదా:[[ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం]] లో నవతెలంగాణ లింకులో పెద్ద వివరమేమి లేదు. దానివలన వికీపీడియాకు ఉపయోగం లేదు, నవతెలంగాణ కు ప్రచారంగానే పనికొస్తుంది. అలాగే  కొన్ని వ్యాసాలు ([https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AA%E0%B0%82%E0%B0%9A_%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%8B%E0%B0%AA%E0%B0%A4%E0%B0%BF_%E0%B0%A6%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B0%B5%E0%B0%82&amp;oldid=2633955 ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం (చర్చనాటిరూపం శాశ్వతలింకు)]], [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%97%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%BF,_%E0%B0%B9%E0%B1%88%E0%B0%A6%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BE%E0%B0%A6%E0%B1%81&amp;oldid=2632563 పత్తర్‌గట్టి, హైదరాబాదు (చర్చనాటి రూపం శాశ్వతలింకు)]) చాలా క్లుప్తంగా వుంటే leader లో తరువాత పేరాలో అదే విషయం పునరుక్తి అవుతూ, నాణ్యతని దెబ్బతీస్తున్నాయి.  రాశి కంటే వాసి ముఖ్యమన్న నానుడి తెలుగు వికీపీడియాకు కూడా వర్తిస్తుంది. కనుక మీ మార్పులు తెలుగువికీపీడియా నాణ్యతని దెబ్బతీయకుండా వుండేందుకు ప్రయత్నించమని మనవి. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:48, 11 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు మీరు చెప్పింది బాగుంది. కానీ, ఒక వ్యాసానికి సంబంధించి ఒకే మూలం నుండి మొత్తం వ్యాస సమాచారం దొరకదు. ''నవతెలంగాణ లింకులో పెద్ద వివరమేమి లేదు'' అన్నారు, కానీ అక్కడ నేను ''హోమియోపతి పితామహుడు డాక్టర్ శామ్యూల్ హానిమెన్ జయంతి సందర్భంగా సోమవారం ప్రపంచ హోమియోపతి దినోత్సవం నిర్వహించనున్నారు'' అనే వాక్యాన్ని వాడుకొని దానికి సంబంధించిన మూలంగా దాన్ని ఇచ్చాను. మరో మాటలో ''చాలా క్లుప్తంగా వుంటే leader లో తరువాత పేరాలో అదే విషయం పునరుక్తి అవుతూ, నాణ్యతని దెబ్బతీస్తున్నాయి'' అన్నారు. [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం]] ప్రకారం చూసినా, మంచి వ్యాసాలు పరిశీలించినా నేను చేసింది సరైనదని తెలుతోంది. మొత్తం వ్యాసాన్ని వ్యాస పరిచయంలో క్లుప్తంగా రాస్తారన్న విషయం మీకు ఉంటుందని అనుకుంటున్నాను. వికీ మార్గదర్శకాలను అనసరించే నేను వ్యాసాలను రాస్తున్నాను. దీనిని బట్టి చూస్తే మీ సమస్య నా వ్యాసరచనపై కాదు వికీవ్యాస శైలిపై అనిపిస్తుంది. కాబట్టి, ఈ విషయం గురించి వికీవ్యాస శైలిలోనే చర్చించగలరు. ఇదంతా చూసాక నన్ను నేను పునః పరిశీలించుకున్నాను. నా వ్యాసాలు తెవికీ నాణ్యత దెబ్బతీస్తున్నాయని ఏ కోశాన అనిపించట్లేదు, పైపెచ్చు మీ ఉదాహరణే చూసినా నేను మార్గదర్శకాలు, విధానాలు అనుసరిస్తున్నానని తెలుస్తోంది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:37, 11 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]]గారికి, మీరు విషయానికి సంబంధించి మూలాలను చేరుస్తున్నది మెచ్చుకోదగినదే. నేను చెప్పేదేంటంటే మూలాలను ఎంచుకొనేటప్పుడు మంచి విలువైన మూలాలు వాడితే వికీపీడియా వాడుకరులు మరింత సమాచారం పొందగలుగుతారు. హోమియోపతి దినోత్సవం గురించి మరింత వివరము వున్న  విలువైన మూలం కోసం వెదకటం, దొరకనపుడు  ఆ దినోత్సవ విషయాలు పత్రికలలో సమగ్రంగా ప్రచురించేదాకా ఆగడం చేయవచ్చు. ఒకవేళ తెలుగులో దొరకకపోతే ఆంగ్ల మూలాలు పరిమితంగా వాడవచ్చు.   ఇక వ్యాసాలు ప్రారంభించేటప్పుడు  వివరం సరిపోయినంత లేనపుడు వాటిని ఒకటి రెండు పేరాలలోనే వుంచితే బాగుంటుంది. వివరం పెరిగిన తరువాత  ఇంకా శీర్షికలు చేర్చి పరిచయ పేరాలోని లింకులను ఇతర  చోట్లకు మార్చాలి. లేకపోతే మొలక వ్యాసాల్లో ఎక్కువ శీర్షికలు ప్రారంభంలోనే పెట్టి  పరిచయంలో, తరువాతి శీర్షికలలో అదే విషయం రాసుకుంటూ పోతే వ్యాసం ఎబ్బెట్టుగా తయారవుతుంది. ఉపమానం చెప్పాలంటే మన తెలుగు టీవీ చానళ్లు బ్రేకింగ్ న్యూస్ అని పదే పదే ఫ్లాష్ చేయటం లాంటిదవుతుంది. అది సగటు వారిని విసిగిస్తుంది.  నా విమర్శలో అంతరార్ధం ఈ వ్యాఖ్యతో మీకు అర్ధమైందని భావిస్తాను. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:01, 12 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

:::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారికి...&lt;br&gt;
:::1. నమస్తే తెలంగాణ అన్నది గాసిప్స్ రాసుకుని బతికే పత్రిక కాదు. నేను మూలంగా ఇచ్చిన వ్యాసంలో నేను చెప్పిన అంశం ఉంది. పూర్తి స్థాయి వ్యాసాలనే మూలాలుగా ఇవ్వాలన్న మీ అవగాహన సరికాదని తెవికీలో మంచి వ్యాసాలు, ఆంగ్ల వికీలో విశేష వ్యాసాలు వేటిని చదివిన తెలుస్తుంది.
:::2. వ్యాస శైలికి సంబంధించి నేను ప్రస్తావించిన [[వికీపీడియా:శైలి/వ్యాస పరిచయం]] పేజీ మీరు చూసినట్టు లేదు. చూసివుంటే, నా అవగాహన సరైనదని మీకు తెలిసేది. వ్యాస నిర్మాణం ఎలా ఉండాలో చెప్పిన శైలి పేజీని అనుసరించి రాస్తున్నాను, ఇష్టం వచ్చినట్టు రాయట్లేదు.
:::అంతేకాకుండా వ్యాస రచనపై మీరు చెప్పే వ్యాఖ్యానాలు ఆ పేజీలోని శైలికి అనుగుణంగా లేవు కాబట్టి మీతో నేను ఏకీభవించలేను.
:::కాబట్టి...&lt;br&gt;
:::1. పాలసీ చర్చ: ఒకవేళ మీరు ఈ విధమైన ప్రతిపాదనలు చేయాలనుకుంటే పాలసీ పేజీకి వెళ్ళి అక్కడ ప్రతిపాదించగలరు. సమూహం చర్చించి మీ ప్రతిపాదనలను ఆమోదిస్తే నాతోపాటు సమూహ సభ్యులందరం కూడా దాన్ని పాటిస్తాము.
:::2. నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు: వికీపీడియా మార్గదర్శకాలకు, నియమాలకు విరుద్దంగా నా వ్యాస రచన ఉందని, మీరు చెప్పినా నేను వినడంలేదని మీరు భావిస్తే నిర్వాహకుల నోటీస్ బోర్డులో రాయండి. నేను కూడా నా వాదన అక్కడ వినిపిస్తాను. సముదాయం కూడా చర్చిస్తుంది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:18, 14 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)
::::@ [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారికి, నేను చెప్పాల్సినది నేను ఇంకా  సరిగా వివరించలేకపోయననుకుంటున్నాను.ఇంకొక ప్రయత్నం చేస్తాను. నేను నమస్తే తెలంగాణా విశ్వసనీయతని ప్రశ్నించలేదు. మీరు చేర్చిన మూలం రెండు మూడు వాక్యాల పరిమాణమైనందున అటువంటివి  వాడటం నాణ్యతకు లేక తెవికీ చదువరులకు తెవికీ విలువని పెంచడానికి  దోహదపడదంటున్నాను.  ఇక రెండో సంగతి కొస్తే  మీరు ప్రస్తావించినది, 10 సంవత్సరాల పైగా వికీకు కృషిచేస్తున్న నాకు తెలియనిది కాదు. కాకపోతే ఆ ప్రస్తావన అభివృద్ధి చెందిన వ్యాసాలకు సంబంధించినది. మొలకలు లేక మొలకలుగా పరిగణించబడే వ్యాసాలకు వర్తించదు. ఒకవేళ వర్తించదలిస్తే తెవికీ నాణ్యతకు దోహదపడదని నా అభిప్రాయం. మొలకలను మీరు విస్తారంగా అభివృద్ధిచేస్తుంటే, లేక ఇతరులు కూడా అభివృద్ధికి సహకరిస్తే, త్వరలోనే నాణ్యత మెరుగవుతుంది. అప్పుడు నేను చెప్పిన రెండో సంగతి ఎటూ అన్వయించదు. నా అనుభవంలో సాధారణంగా ఒక లక్ష్యం (నాణ్యత వివరం లేకుండా) ఏర్పరచుకున్నప్పుడు, నాణ్యత దెబ్బతినే అవకాశం వుంటుంది. మీకు వికీలో రోజుకొక వ్యాసం వ్రాసే లక్ష్యాలు  వున్నదని నేను గమనించినందున, నాణ్యత గురించి నా అనుభవం తెలియపరచాను. మీరు అటువంటి వ్యాసాల  నాణ్యత గురించి పదిమందితో    చర్చించండి.  అందరి స్పందనలు గమనించినమీదట, మీ వ్యాసాల రచనలో ఏవైనా మార్పులు చేయదలచుకుంటే చేయవచ్చు. ధన్యవాదాలు --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:05, 16 ఏప్రిల్ 2019 (UTC)

== The Mystery of the third planet ==

ప్రియమైన Pranayraj1985! మీరు తెలుగులో ది మూన్ ఆఫ్ ది థర్డ్ గ్రహం గురించి రష్యన్ చిత్రం గురించి వ్యాసం చేయవచ్చా ([[:en:The Mystery of the Third Planet]]? నేను మీకు సహాయం చేయగలను మరియు నేను కృతజ్ఞతలు ఇస్తాను! ధన్యవాదాలు! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.159.228|217.66.159.228]] 15:01, 2 మే 2019 (UTC)
: తప్పకుండా చేస్తాను, ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:51, 2 మే 2019 (UTC)
::ప్రియమైన Pranayraj1985! దయచెసి నాకు సహయమ్ చెయ్యి! నా వ్యాసం పేలవమైన అనువాద కారణంగా  [[ది మూడో ప్లానెట్ మిస్టరీ]] ([[:en:The Mystery of the Third Planet]]? తొలగించబడింది, మీరు ఒక కథనాన్ని తయారు చేసి పోస్టర్ను కనుగొనగలనా? ధన్యవాదాలు! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/178.71.217.163|178.71.217.163]] 16:45, 4 మే 2019 (UTC)

== నర్రా ప్రవీణ్ రెడ్డి ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారూ, నర్రా ప్రవీణ్ రెడ్డి పేరుతో ఒక పేజీని అజ్ఞాత సృష్టిస్తున్నారు. విషయ ప్రాముఖ్యత సందేహాస్పదం కావడం వలన, సృష్టిస్తున్నది అజ్ఞాత కావడం వలనా దాన్ని రెండు సార్లు తొలగించాను. ప్రస్తుతం సంరక్షణలో ఉంచాను. మీరు తెలంగాణ సాహితీకారుల వ్యాసాలు రాస్తూ ఉన్నారు కాబట్టి, విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్ధారించి సముచితమనుకుంటే పేజీని సృష్టించగలరు / లేదా వేరే ఎవరైనా సృష్టిస్తే పరిశీలించగలరు. ధన్యవాదాలతో..__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:05, 9 మే 2019 (UTC)
: అలాగే [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. నేను పరిశీలిస్తాను. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:42, 9 మే 2019 (UTC)
==ఉత్సవ్ (1984 సినిమా)==

Thank you for writing article about Utsav Film Pranay Raj Garu.. your Talk page is not allowing me to type in Telugu. hence writing in English.--[[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] ([[వాడుకరి చర్చ:సుల్తాన్ ఖాదర్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూన్ 2019 (UTC)
: మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:సుల్తాన్ ఖాదర్|సుల్తాన్ ఖాదర్]] గారు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:26, 28 జూన్ 2019 (UTC)

== FUW వాడకుండా ఎక్కింపులు ==

ప్రణయరాజ్ గారికి, మీరు ఇటీవల FUW వాడకుండా [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%AB%E0%B1%88%E0%B0%B3%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%AC%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B0%BE?limit=50&amp;user=Pranayraj1985 బొమ్మలు] ఎక్కించుతున్నట్లు గమనించాను. మీకేమైనా సమస్య ఎదురైందా?  అది వాడకబోతే  ముఖ్యమైన సమాచారం  బొమ్మ పేజీలో చేరదు తరువాత దానిని నిర్వహించటం కష్టం. దయచేసి ఇప్పటికే ఎక్కించినవాటికి fair use summaries చేర్చండి.--[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:45, 26 ఆగస్టు 2019 (UTC)
:అవునండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు. వ్యక్తులు, కట్టడాలు, సినిమా పోస్టర్లు, లోగోలు, పుస్తకాలకు సంబంధించిన ఫోటోలను సాదా ఫారము ద్వారా ఎక్కించుటకు కావలసిన సారాంశాలు, లైసెన్సింగ్ వివరాలను నాకు అందించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:47, 26 ఆగస్టు 2019 (UTC)
::[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారికి, నేను ఇంతకు ముందు చెప్పాను అనుకున్నాను.  తెలుగులో ఇప్పటికే  అలాంటి వాటికి సముచిత వినియోగ హేతువు వుంటే వాటిని చూసి ([[ప్రత్యేక:ఫైళ్లజాబితా/Arjunaraoc| ఉదా: నా బొమ్మలు]]),  లేక  ఆంగ్ల వికీలో సంబంధించిన  సముచిత వినియోగ సారాంశాలు  చూసి తెలుగులో తగు మార్పులు చేసి వాడండి.  మీరు చేయడం మొదలుపెడితే, సహసభ్యులు ఏదైనా సవరణలు అవసరమైతే చేస్తారు, లేక వ్యాఖ్యానిస్తారు. FUW ప్రారంభించక ముందు సముచిత వినియోగాలు సరిచేయడమే పెద్ద నిర్వహణ పని, FUW ప్రారంభించిన తరువాత కూడా ఎక్కించిన బొమ్మలకు  సముచిత వినియోగ సారాంశాలు సవరించాలంటే ఇంకా పెద్ద పని, వేరే వ్యక్తులు చేయటానికి చాలా కష్టం, తెలుగు వికీపీడియానాణ్యతగా చేయటానికి అడ్డంకి. మీ సహకారానికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:24, 27 ఆగస్టు 2019 (UTC)

== మీ కృషి ==

ప్రణయ్‌రాజ్ గారూ, &quot;100 రోజుల్లో 100 వ్యాసాలు&quot; చాలా చిన్నదైపోయింది మీ ముందు. 365 రోజుల్లో 365 వ్యాసాలు అనే సవాలు కూడా ఎప్పుడో చిన్నబోయింది. 1000/1000 మెట్టు కూడా ఎక్కేసారేమో చూడాలి. ముఖ్య విశేషం ఏంటంటే.., సృష్టించిన వ్యాసాలను విస్తరించడం. మీరు రాసిన వ్యాసాలను ఆలస్యం చెయ్యకుండా మీరే విస్తరింపజేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు, అభినందనలు. ఈ బార్న్‌స్టార్‌ను స్వీకరించండి.
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; |  {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Writers Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:Writer's barnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Writer's Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | రోజుకో వ్యాసం చొప్పున అసంఖ్యాకంగా రాస్తూ, రాసిన వ్యాసాలను ఆలస్యం చెయ్యకుండా మీరే విస్తరింపజేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. అభినందనలతో __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:41, 5 డిసెంబరు 2019 (UTC)
|}
: మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. 2019, డిసెంబరు 5వ తేది నాటికి 1185 రోజులు పూర్తయ్యాయి. రోజుకొక వ్యాసం రాస్తున్న క్రమంలో ఒక్కోసారి సమయం సరిపోకపోవడం వల్ల వ్యాసాన్ని పూర్తి చేయలేకపోతున్నాను. అయినాకాని, వాటిని ఒక్కొక్కటిగా పూర్తిచేస్తూ వస్తున్నాను. మీరు ఇచ్చిన బార్న్‌స్టార్‌కు నా కృతజ్ఞతలు, ఇది నా బాధ్యతను మరింతగా పెంచింది.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 11:06, 6 డిసెంబరు 2019 (UTC)

==నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985==
* [[వీడియో గేమ్]] - విస్తరించిన వ్యాసాన్ని తొలగించారు. మళ్ళీ సృష్టించి విస్తరించాను. మళ్ళీ తొలగించారు.
* [[సూసైడ్ నోట్]] - తొలగింపు మూసకు ముందే నాలుగు లైన్ల సమాచారం ఉంది, అయినా తొలగించారు, మళ్ళీ సృష్టించి విస్తరించాను, మళ్ళీ తొలగించారు.
* [[సమాధి]] - సమాధి వ్యాసంలో తక్కువ సమాచారం ఉందని నాకు సూచన వచ్చిన రోజునే దానిని నేను విస్తరించాను. అయినా తొలగించారు.
[[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 02:55, 10 మే 2020 (UTC)

:: దీనికి సంబంధించిన చర్చ రచ్చబండలోని [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985|నిర్వాహకత్వాన్ని దుర్వినియోగం చేస్తున్న నిర్వాహకుడు Pranayraj1985]] విభాగంలో జరిగింది.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:38, 13 మే 2020 (UTC)
:: [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారూ,[[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారు, నమస్కారం, ప్రస్తుతం ఏ వ్యాసంను మొలక స్థాయి దాటించి వ్రాయగలనో లేదో నాకు తెలియదు, కావున ఏదైనా వ్యాసం తొలగిస్తే మొలక స్థాయి దాటించ గల వ్యాసాన్ని నేను ప్రారంభించాలనుకుంటే ఏమి చేయాలనేది నాకు తెలియదు కావున వివరిస్తే వికీ నియమాల ప్రకారం తొలగించిన వ్యాసాన్ని సృష్టిస్తాను. తొలగించబడిన వ్యాసాలను ఎలా ప్రారంభించాలో తెలిపే తెలుగు సమాచారం ఉన్న లింకు ఇస్తే అక్కడి నియమాల ప్రకారం మాత్రమే తొలగించబడిన వ్యాసాలను ప్రారంభిస్తాను. ఎవరికైనా వికీ నియమాలు తెలియకపోతే, ముఖ్యంగా నాకు వికీ నియమాలు తెలియనందున (నాకు నిజంగా తెలియదు) వికీ నిర్వాహకులైన మీకు వికీ నియమాలను వివరించవలసిన బాధ్యత వుంది. [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 06:54, 15 మే 2020 (UTC)
:::[[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] గారూ, మీకు నియమాలు తెలియక పోవడం ఏమిటి? మీరు తెలుగు వికీపీడియాలో  2011 అక్టోబరు 30 నుండి వ్యాసాలు రాయడం మొదలుపెట్టి 2314 వ్యాసాలను రాసారు. అన్ని వ్యాసాల సరాసరి పేజీ సైజు 1.32 కె.బి మాత్రమే. దీనిని బట్టి మీరు ఎన్ని వేల మొలక వ్యాసాలు సృష్టించారో తెలుస్తుంది. ఈ మొలక వ్యాసాల గూర్చి నియంత్రణ విధానం ఈ మొలక వ్యాసాలపైనే చర్చలో భాగంగా జరిగిందని మీకు తెలియదా? [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 18]] , [[వికీపీడియా:రచ్చబండ/పాత చర్చ 17]] లలో మీ వ్యాసాల గురించి విపరీతమైన చర్చ జరిగిందని మీకు తెలియదా? సీనియర్ వాడుకరులందరూ మీకు సలహాలు ఇవ్వలేదా? అన్నీ తెలిసి నియమాలు గురించి తెలియదంటున్నారు. ఏమనుకోవాలండీ. ఆ రచ్చబండ చర్చల మూలంగానే కదా ఈ మొలకల నియంత్రణ విధానం ప్రారంభమైంది. ఈ నియంత్రణ విధాన ఏర్పాటుకు  మూలమైనది మీ వ్యాసాలపై చర్చ కాదా? మీకు వ్యాసాలు ఎలా రాయాలో తెలియదంటే నమ్మమంటారా? అనేక మంది నిర్వాహకులు నిర్వాహణ మూసలు ఉంచినపుడు మీరేమి స్పందించడం లేదు. తొలగింపు చర్చలలో పాల్గొనాలని తెలియదా? నిర్వాహకుల కంటే ఎక్కువ నియమాలు తెలిసినవారు మీరు.  మీరు రాసిన వ్యాసాలను మొలక స్థాయి దాటించడమే కాకుండా అందులో మూలాలను చేర్చడం, వ్యాసంలోని వివిధ పదాలకు ఇతర వ్యాసాలకు లింకులు ఇవ్వడం. మీరు రాస్తున్న వ్యాసానికి ఇతర వ్యాసాలనుండి లింకు లుండాలని తెలియదా? పై రచ్చబండ లింకులలోని అంశాలను ఎవరైనా చదివితే వికీపీడియాలో మీకున్న పరిజ్ఞానం అర్థమవుతుంది. కనుక మీరు సృష్టించిన వ్యాసాల అభివృద్ధికి కృషి చేయగలరు. ఒక వ్యాసాన్ని మొలకలనియంత్రణ విధానాన్ని అడ్డు పెట్టుకొని విస్తరించడానికి సమాచారం ఉన్నా 2000 బైట్లకు చేర్చి వదిలేస్తున్నారు. వికీలో క్రియాశీలక సభ్యులు తక్కువగా ఉన్నందున మీ వ్యాసాలను ఎవరూ అభివృద్ధి చేయరు. మీరు రాసిన ఏకవాక్య మొలక వ్యాసాలు తొలగిస్తే మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దడానికి ఎవరైనా ముందుకు వస్తారు. మీకు వ్యాసకర్తగా ఉండాలనే కోరిక ఎలా ఉంటుందో నూతన సభ్యులకు కూడా అలానే ఉంటుంది. కనుక మీరు అభివృద్ధి చేయనిచో ఏక వాక్యాల వ్యాసాలు తొలగించబడతాయి. మీరు తొలగించకూడదని భావిస్తే మీరు ఆ వ్యాసాల చర్చా పేజీలో చర్చించండి.[[User:K.Venkataramana|&lt;span style=&quot;background:#cedff2;color:#11e&quot;&gt;''' కె.వెంకటరమణ '''&lt;/span&gt;]][[User talk:K.Venkataramana|&lt;span style=&quot;background:#cedff2;color:#11e&quot;&gt;(చర్చ)&lt;/span&gt;]] 07:19, 15 మే 2020 (UTC)

* [[చర్చ:డీవీడీ ప్లేయర్]] ను గమనించగలరు. [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] ([[వాడుకరి చర్చ:YVSREDDY|చర్చ]]) 05:02, 18 మే 2020 (UTC)
:: వ్యాసాలను విస్తరిస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:YVSREDDY|YVSREDDY]] గారు. వ్యాసాలు తొలగింపు ప్రతిపాదన చేయబడింది కాబట్టి, ఆయా వ్యాసాల తొలగింపు ప్రతిపాదన పేజీలో వ్యాసాలను విస్తరణ చేసిన విషయం రాయండి. అప్పుడు నిర్వాహకులు వ్యాసాన్ని పరిశీలించి నిర్ణయం తీసుకుంటారు.&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:25, 18 మే 2020 (UTC)

== పురాణపాత్రలకు తెలుగు మూలము ==

పురాణపాత్రల గురించి వ్యాసాలను తయారుచేస్తున్నందులకు ధన్యవాదాలు. ఈ లింకు [[పురాణనామచంద్రిక]] (మొదటి ముద్రణ 1879; ప్రస్తుత ముద్రణ: 1994) మీ వ్యాసాలకు తెలుగు మూలముగా ఉపయోగపడవచ్చును. https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386291/mode/2up ఒకసారి చూడండి. --[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 08:04, 1 జూలై 2020 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]] సర్.--&lt;font color=&quot;Red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;2.5&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:20, 1 జూలై 2020 (UTC)

== 1400/1400 ==

క్రికెట్లో ఆల్‌రౌండర్లకు -100 వికెట్లు/1000 పరుగులు, 200 వికెట్లు/2000 పరుగులు, 300 వికెట్లు/3000 పరుగులు.. ఇలా ఒక రికార్డు ఉంటదనుకుంటాను. మీరు వికీలో 100 రోజులు/100 వ్యాసాలు అనే రికార్డును 1400/1400 దాకా తీసుకొచ్చారు. వ్యాసాన్ని సృష్టించడంతో సరిపెట్టెయ్యకుండా, దాన్ని మీ బాధ్యతగా విస్తరించడం మీ పనిలో ఉన్న విశిష్టత. (పుంఖానుపుంఖంగా మొలకలను సృష్టించి, బాధ్యతా రహితంగా గాలికి వదిలేసేవారు మిమ్మల్ని ఆదర్శంగా తీసుకుంటే వికీకి ఒక బరువు తగ్గుతుంది.) మీ కృషి కొనసాగి మీరు మరింత ఎత్తుకు ఎదగాలని కోరుకుంటున్నాను. అభినందనలు అందుకోండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:57, 13 జూలై 2020 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతోనే నేను ఇవన్నీ చేస్తున్నాను. తెవికీని తక్కువచేసి మాట్లాడే అవకాశం ఎవరికి ఇవ్వకూడదనేది నా ఉద్దేశ్యం.--&lt;font color=&quot;Red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;2.5&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:35, 14 జూలై 2020 (UTC)

== ఇష్క్ పేజీ ==

ఇష్క్ పేజీని విస్తరించారు గానీ మూస తీసెయ్యలేదు. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:31, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
: ఆరోజు మరికొంత సమాచారం చేర్చి మూస తీసేద్దాం అనుకున్నా. వేరే వ్యాసాలు విస్తరణ చేస్తూ ఈ వ్యాసం మరిచిపోయాను. గుర్తుచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:41, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
::సరేనండి. [[ఛాయా  దేవి]] కూడా పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:31, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)
::: [[ఇష్క్]], [[ఛాయా  దేవి]] వ్యాసాలు విస్తరించి, మొలక మూస తొలగించాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:23, 17 ఆగస్టు 2020 (UTC)

==అరట్లకట్ట గ్రామం==
ఈ పేజీ తొలగించడం జరిగింది. ఒకే పేరుతో రెండు గ్రామాలు ఉన్నాయి.ఒకటి తూర్పు గోదావరి జిల్లా లో రెండవది పశ్చిమగోదావరి జిల్లాలో గమనంచగలరు.ఇప్పుడు కొత్త పేజీ ఎలా తయారుచేసేది.....🙏[[వాడుకరి:RAMA KRISHNA KETHA|RAMA KRISHNA KETHA]] ([[వాడుకరి చర్చ:RAMA KRISHNA KETHA|చర్చ]]) 07:34, 1 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
: [[వాడుకరి:RAMA KRISHNA KETHA|RAMA KRISHNA KETHA]] గారు, మీ అభ్యర్థన మేరకు వ్యాసాన్ని పునఃస్థాపించి, వ్యాస గుర్తింపు కొరకు పేరును '''[[అరట్లకట్ట (పాలకొల్లు మండలం)]]''' గా మార్చాను. మీరు మరింత సమాచారం చేర్చి, వ్యాసాన్ని విస్తరించండి, ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Arial&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:51, 1 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)

=='''''మొలకల విస్తరణ ఋతువు 2020 ప్రాజెక్టు''''' విజయవంతమైనందుకు అభినందిస్తూ...==


[[File:Stub Barnstar 2019.png|thumb|center|&lt;center&gt;మొలకల విస్తరణ ఋతువు ప్రాజెక్టులో భాగంగా  మీరు చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి - స్వరలాసిక&lt;/center&gt;]]
:ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Comic Sans MS; color:red&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 17:40, 3 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)

==ఇరిసెట్==
[[User:Pranayraj1985|Pranayraj Vangari]] గారూ,మీరు [[రైల్ నిలయం]] వ్యాసంలో  ఇండియన్ రైల్వే ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సిగ్నల్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ (ఐరిసెట్), రైల్వే సిగ్నలింగ్ అండ్ టెలికమ్యూనికేషన్స్ లో శిక్షణ ఇచ్చే భారతీయ రైల్వే ప్రధాన కేంద్రీకృత శిక్షణా సంస్థ కూడా రైల్ నిలయంలో ఉంది అని వ్రాశారు. ఇదే విషయం వికీపీడియా మొదటి పేజీలో &quot;మీకు తెలుసా?&quot; అనే శీర్షిక క్రింద ప్రకటించారు. నిజానికి ఇరిసెట్ తార్నాక నుండి సికిందరాబాదు వెళ్ళే మార్గంలో ఎడమవైపు రైల్వే డిగ్రీ కళాశాల ప్రక్కన మెట్టుగూడ సమీపంలో ఉంది. ఇది రైల్ నిలయానికి కనీసం 2.5 కి.మీల దూరంలో ఉంటుంది. మీరు బహుశా ఇంగ్లీషు వికీపీడియా నుండి అనువదించినట్టున్నారు. నేను రైల్వేశాఖలో పనిచేస్తున్నాను కనుక ఈ విషయం నాకు స్పష్టంగా తెలుసు. దయచేసి రైల్ నిలయం వ్యాసంలో ఈ విషయం సరిదిద్దగలరు. అలాగే [[:en:Indian Railways Institute of Signal Engineering and Telecommunications|ఇరిసెట్]] వ్యాసాన్ని తెవికీలో సృష్టించగలరు. [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:04, 21 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
: ఇంగ్లీషు వికీపీడియా వ్యాసంలో ఉన్న సమాచారాన్ని తెవికీలో రాసే క్రమంలో ఇలా జరిగింది. వ్యాసాన్ని సరిచేశాను. సవరణ సూచన చేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు. ఇరిసెట్ వ్యాసాన్ని కూడా సృష్టిస్తాను.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Comic Sans MS; color:red&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:09, 21 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)


== షోలే సినిమా లాగా ==

ప్రణయ్ గారూ, మీ వికీ ఛాలెంజి 1500/1500 చేరుకున్న సందర్భంగా మీకు నా అభినందనలు. ఇదేదో షోలే సినిమాలాగా ఐదేళ్ళు దాటటం ఖాయంగా కనిపిస్తోంది. మీ వికీపీడియా ప్రయాణం ఇలాగే దిగ్విజయంగా సాగుతూనే ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. 

ఒక సూచన.. మీ చాలెంజి గురించీ, అందులో మీ ప్రస్థానం గురించీ మీ వాడుకరి పేజీకి అనుబంధంగా ఒక పేజీ పెట్టి వివరంగా రాస్తే, నాలాంటి వారికి ఉత్తేజకరంగా ఉంటుంది. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:42, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)
:మరొక సంగతేంటంటే.., మీరు సాధిస్తున్న ఈ రికార్డులు ఒక తెలుగు వికీపీడియావి మత్రమే కాదు, ఇవి సకల భాషల వికీపీడియాలన్నిటిలోకీ రికార్డులే. కాబట్టి దీన్ని మెటావికీలో కూడా ప్రకటించాలి. పరిశీలించండి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:48, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, మీ వికీ ఛాలెంజి 1500/1500 చేరుకున్న సందర్భంగా మీకు నా అభినందనలు... అందుకోండి మరియు శుభాకాంక్షలు, మీ విజయం ఎంతో మందికి స్ఫూర్తి దాయకం  భవిష్యత్ తరాలకు మీ రికార్డు చూసి ఎవరెస్టు అనుకోవాల్సిందే. ఈ రికార్డు సాధిస్తూ మరింత ముందుకు సాగిపోవాలని ఎవరికీ అందనంత పెద్ద రికార్డు కావాలని కోరుతున్నాం, భావితరాలు అందుకోవడం కూడా అనితర అసాధ్యం. ఈ విజయం సాధిస్తున్న వారు మా సహచరులు, మిత్రులు తెలుగువారు కావటం చాలా సంతోషం.[[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|'''&lt;font color=&quot;#FF4500&quot;&gt;ప్రభాకర్ గౌడ్ &lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;#008000&quot;&gt;నోముల&lt;/font&gt;''']][[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;#1C39BB&quot;&gt;(చర్చ)&lt;/font&gt;]]• 06:22, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

:: ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, దీని గురించి తప్పకుండా ఒక పేజీ పెడతాను. అలాగే మెటావికీలో కూడా రాస్తాను. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల]] గారు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:30, 19 అక్టోబరు 2020 (UTC)

== 'వికీపీడియాలో రాసేదెవరూ' అనే వ్యాసం తొలగింపు గూర్చి  ==


నమస్తే ప్రణయ్ గారూ ఆ వ్యాసం నేను ఇండిక్ వికీ ప్రాజెక్ట్ లో భాగంగా కశ్యప్ గారి సూచన మేరకు రాస్తున్నాను. దయచేసి తొలగింపు రద్దు చేయండి.  ముందు హాయ్ అని ఉన్నది ఒక చిన్న పొరపాటు, మన్నించ ప్రార్ధన. [[వాడుకరి:Nikhil.indicwiki|Nikhil.indicwiki]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nikhil.indicwiki|చర్చ]]) 11:00, 11 డిసెంబరు 2020 (UTC)

:[[వాడుకరి:Nikhil.indicwiki|Nikhil.indicwiki]] గారూ, మీ అభ్యర్థన మేరకు ఆ పేజీని పునస్థాపన చేశాను. గమనించగలరు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) 13:12, 11 డిసెంబరు 2020 (UTC)

== వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్: కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు ==

వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్ వారు ఫిబ్రవరి 1 నుండి మర్చి 14 వరకు, [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats|కమ్యూనిటీ ద్వారా ఎన్నుకోబడే బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు జరుపుతున్నారు]]. దీనికి కారణం; గత పది సంవత్సరాలలో వికీమీడియా ఫౌండేషన్,  ప్రాజెక్టులు ఐదు రెట్లు పెరగగా, బోర్డ్ పనితీరు, ఏర్పాట్లు, ఏమి మారలేదు. ఇప్పుడు ఉన్న విధానాల ప్రకారం, బోర్డుకు తగినంత సామర్థ్యం, ప్రాతినిధ్యం లేవు. మామూలుగా జరిగే ఎన్నికలు, బహిర్ముఖులుగా ఉంటూ ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా వంటి పెద్ద ప్రాజెక్టులు లేదా అమెరికా వంటి పాశ్చాత్య దేశాలు నుండి వచ్చేవారికి తోడ్పడుతున్నాయి. మిగిలిన వారికీ ఎన్ని శక్తిసామర్ధ్యాలు ఉన్నా తగినంత ప్రచారం లేనందు వలన వారికి ఓటు వేసే వారు తక్కువ మంది. ఉదాహరణకి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ పదిహేను సంవత్సరాల చరిత్రలో, భారత ఉపఖండం నుండి  కేవలం ఒక్కళ్ళు మాత్రమే బోర్డు లో సేవలు అందించారు. వారు కూడా నిర్దిష్ట నైపుణ్యం కోసం నేరుగా నియమించబడ్డవారే గాని, ఎన్నుకోబడలేదు. 

రానున్న నెలలో, మొత్తం ఆరు కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం ఎన్నికలు జరగాల్సి ఉంది. ఇప్పుడు జరుగుతున్న సంప్రదింపుల ద్వారా బోర్డు వారు కమ్యూనిటీల నుండి వారి పద్ధతుల మీద అభిప్రాయం సేకరిస్తున్నారు. ఈ నిమిత్తం తెలుగు కమ్యూనిటీలో తో మాట్లాడేందుకు ఒక ఆన్లైన్ సమావేశం ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది ఫిబ్రవరి 6 (శనివారం), 6:00 pm నుండి 7:30 pm వరకు జరుగుతుంది; పాల్గొనడానికి గూగుల్ మీట్ లింకు ఇది https://meet.google.com/oki-espq-kog. ఈ కార్యక్రమములో పాల్గొనవలసిందిగా మిమల్ని ఆహ్వానితున్నాను. [[User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 11:24, 1 మార్చి 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Telugu_volunteers&amp;oldid=21164917 --&gt;

== [[User:Kasyap|Kasyap]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (05:57, 30 మార్చి 2021) ==

నమస్కారం , ఇక్కడ ఈ ఎంపిక సంతోషం గా ఉన్నది --[[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 05:57, 30 మార్చి 2021 (UTC)

== [[User:Praveen9551|Praveen9551]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:34, 23 మే 2021) ==

శుభ సాయంత్రం ...మేము సమాచారం లొ మరిన్ని అంశాలు జోడించాలి అనుకుంటున్నాము ఎలా? --[[వాడుకరి:Praveen9551|Praveen9551]] ([[వాడుకరి చర్చ:Praveen9551|చర్చ]]) 14:34, 23 మే 2021 (UTC)
: శుభ సాయంత్రం [[వాడుకరి:Praveen9551|Praveen9551]] గారు, మీరు ఏ సమాచారాన్ని చేర్చాలనుకుంటున్నారో ఆయా సంబంధిత వ్యాసాల్లో మీరు ఆ సమాచారాన్ని చేర్చవచ్చు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 14:38, 23 మే 2021 (UTC)

అన్నగారు నీను వికీపీడియకి కొత్త.ఏమైన తప్పిదాలు ఉంటే క్షమించండి.నాకు సలహాలు ఇవ్వండి.

== వికీపీడియాలో మీ కృషి ==

ప్రణయ్ గారూ, వికీపీడియాలో మీరు చేస్తున్న కృషిని విమర్శిస్తూ రచ్చబండలో చంద్రకాంతరావు గారు రాసినదాన్ని నేను చూసాను. మీ కృషిని పరిశీలిస్తే ఆయన చేసిన విమర్శ తప్పని తేలుతుంది. మీరు సృష్టిస్తున్న పేజీలను ఏదో మొక్కుబడిగా కాకుండా, సరిపడినంత సమాచారంతో, తగు మూలాలతో, ఇతర హగులతో సృష్టిస్తూ ఉండడం నేను గమనించాను,. ఆ విషయమై నేను గతంలో మిమ్మల్ని అభినందించాను కూడా. మీరు చేస్తున్న పని మీకు రికార్డులను తేవడంతో పాటు, వికీపీడియాకు అభివృద్ధినీ తెస్తోంది. ఆ విషయంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు. 

అయితే చంద్రకాంతరావు గారు ఇవేమీ చూసినట్టు లేరు. మీరు సృష్టించిన పేజీల్లో ఏమైనా దోషాలుంటే ఆయనే వాటిని సరిచెయ్యవచ్చు, లేదా వాటి గురించి ఆ వ్యాసాల చర్చ పేజీల్లో రాయవచ్చు, లేదా మీ చర్చ పేజీ లోనే నేరుగా రాయవచ్చు, లేదా రచ్చబండ లోనే ఒక కొత్త విభాగం పెట్టి రాయవచ్చు. దాని వలన ఆ దోషాలను మీరు సవరించుకోడానికి, భవిష్యత్తులో చెయ్యకుండా ఉండడానికీ దోహదపడుతుంది. వికీపీడియాకూ పనికొస్తుంది. కానీ ఆయన ఆ శ్రమ తీసుకోలేదు. చాలా జనరలైజ్ చేస్తూ విమర్శించేసారు. అది మీకు వికీకి - ఇద్దరికీ పనికిరాదు. కానీ అది మిమ్మల్ని నిరుత్సాహపరచే అవకాశముందేమోనని నేను ఇది రాస్తున్నాను. 

మీరు ఆర్నెల్ల కోసారి ప్రకటిస్తున్న మీ నిర్వాహకత్వ సమీక్షలను ఒక్కసారి అలవోకగా చూసి ఉన్నా.., మీరు చేస్తున్న నిర్వాహక పనులేంటో ఆయనకు తెలిసి ఉండేది. నిర్వాహకుడిగా మీరు చేసినదేంటీ అంటూ మాట్లాడేవారు కాదు. రికార్డుల స్వార్థం అంటూ మిమ్మల్ని చిన్నబుచ్చేవారు కాదు. దీన్ని బట్టే అర్థమౌతుంది.. అయన వాస్తవాలను పరిశీలించి మాట్లాడలేదని, మనసులో వేరే ఉద్దేశాలేవో పెట్టుకుని మాట్లాడారనీ. అంతేకాదు.. గతంలో, ఒకటో రెండో వాక్యాలతో సంవత్సరాల తరబడి మొలకలుగా పడి ఉన్న పేజీలను తగినంత చర్చ చేసి మరీ తొలగించే సందర్భాల్లో, అలాంటి అనేక మొలక పేజీలను సృష్టించిన వాడుకరులను ఆయన వెనకేసుకు వచ్చి మాట్లాడారు.  కాబట్టి రావుగారి విమర్శలను పట్టించుకోకండి. 

కువిమర్శలను చూసి మనం నిరుత్సాహపడితే ఆ విమర్శకులు అనుకున్నది సాధించినట్లు అవుతుంది. అది వికీపీడియాకు మంచిది కాదు. మీ దీక్షను కొనసాగించండి. త్వరలో ఐదేళ్ళు పూర్తి కావస్తున్నట్లుంది గదా.. ఐదేళ్ళ వికీ ఉత్సవాన్ని దర్జాగా, సగర్వంగా జరుపుకోండి. మరిన్ని రికార్డులు సాధించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:54, 19 జూన్ 2021 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. వికీపీడియాలో నా కృషి ఏంటి అనేది నాకూ, తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, గ్గోబల్ వికీపీడియా సభ్యులకు, ఇంకా చాలామందికి తెలుసు. అయితే, గతంలో కూడా కొన్నిసార్లు నా మీద విమర్శలు వచ్చాయి. అప్పుడూ నేను నిరుత్సాహపడలేదు, ఇప్పుడూ నిరుత్సాహపడను, ఇకముందు కూడా నిరుత్సాహపడబోను. ఎవరు ఏమన్నా వికీలో నా కృషి ఇలాగే కొనసాగుతూనే వుంటుంది. ఇక నా రికార్డుల విషయానికి వస్తే, అంతర్జాతీయంగా తెలుగు వికీపీడియాకు సముచిత స్థానం కలిగించాలన్న ప్రయత్నంలో భాగంగా చేస్తున్న రికార్డులవి. ఈ విషయంలో నన్ను ప్రోత్సహిస్తున్న సముదాయ సభ్యులందరికీ ధన్యవాదాలు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 06:49, 19 జూన్ 2021 (UTC)

== [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత]] గురించి [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (08:17, 14 ఆగస్టు 2021) ==

నమస్కారం సార్
నేను వ్రాసిన భోగాది దుర్గాప్రసాద్  గారి వ్యాసం ఎందుకు గూగుల్ వికీపీడియాలో లో కనపడటం లేదు ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 08:17, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
:నమస్కారం [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] గారు. తెవికీ అభివృద్ధిలో భాగస్వామ్యులవుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. [[భోగాది దుర్గాప్రసాద్]] వ్యాసం గూగుల్ సెర్చ్ లో కనపడడానికి కొంత సమయం పడుతుంది. ఆలోపు మీరు వ్యాస సమాచారానికి సంబంధించి మరిన్ని నమ్మదగిన మూలాలు చేర్చి, వ్యాస విషయ ప్రాముఖ్యతను నిర్ధారణ చేయగలరు. అలాగే మీ వాడుకరి పేజీలో మీ గురించి ప్రాథమిక సమాచారం రాసుకోండి, వికీ సభ్యులు మీ గురించి తెలుసుకోవడానికి వీలుంటుంది. వికీ రచనలో మీకు ఇంకా ఏవన్న సందేహాలు ఉంటే నన్ను అడగగలరు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 08:53, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:12, 14 ఆగస్టు 2021) ==

సార్ వికీపీడియాలో ఫోటో గూగుల్ లోది పెడుతుంటే ఎందుకు తిరస్కరించ బడుతుంది ? కొంచెం వివరంగా తెలపండి ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 14:12, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
: వికీలో సొంతంగా తీసిన ఫోటోలనే పెట్టాలి. గూగుల్, మరియు ఇతర వెబ్సైట్ల నుండి దిగుమతి చేసిన ఫోటోలను పెట్టకూడదు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 18:01, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (14:14, 14 ఆగస్టు 2021) ==

సార్ వికీపీడియా పేజీ లో హెడ్డింగ్స్ ను ఎలా హైలైట్ చెయ్యాలి . --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 14:14, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)
: హెడ్డింగ్స్ అంటేనే హైలైట్ అన్నట్టు కనుక హెడ్డింగ్స్ ను ప్రత్యేకంగా హైలైట్ చేయాల్సిన అవసరం లేదు.--[[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 18:02, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==

నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 03:26, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

:అలాగేనండి.. -- &lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  06:10, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== ఐదేళ్ళు నాటౌట్ ==

ప్రణయ్ గారూ, ఐదేళ్ళుగా రోజుకొక్క వ్యాసం రాస్తూ దిగ్విజయంగా ముందుకు నడుస్తున్నారు. ఈ ఐదేళ్లలో మీరు రాస్తున్న వ్యాసాల నాణ్యత మెరుగుపడుతూండడమే కాదు, రోజుకొకటి అనే స్థాయిని దాటి రోజుకు రెండు, మూడు, నాలుగు.. ఇలా పెరిగింది కూడా. &quot;వికీలో వ్యాసం రాయడమా.. హమ్మో&quot; అనుకునే కొత్తవాళ్లకు మీ ప్రస్థానం చక్కటి స్ఫూర్తి నిస్తుంది. నాబోటి పాతవాళ్లకు కూడా &quot;మాటలు కాదు, చేతలు ముఖ్యం, రాతలు ముఖ్యం&quot; అని గుర్తు చేస్తూ ముందుకు నడిపిస్తుంది. మిమ్మల్ని మనసారా అభినందిస్తున్నాను. __  [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:42, 7 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. --&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:44, 7 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==అభినందనలు==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషి ప్రశంసనీయం. అభినందనలు. త్వరలో మీకు WPWP సావినీర్లు, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform

--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:57, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారు. ఫారంలో వివరాలు పంపించాను.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:43, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (04:36, 23 సెప్టెంబరు 2021) ==

పేజీ టైటిల్ లో మార్పులు చేయాలంటే ఎలాగో వివరించగలరు ? --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 04:36, 23 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: నమస్కారం [[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]]  గారు. వికీ రచనలో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వికీవ్యాసంలో '''చదువు, సవరించు, చరిత్ర''' అనే టాబ్స్ పక్కన '''మరిన్ని''' అనే టాబ్ ఉంటుంది. దానిమీద కర్సర్ పెట్టినపుడు మూడు ఆప్షన్స్ (తొలగించు, తరలింపు, సంరక్షించు) వస్తాయి. అందులో రెండవది తరలింపు పైన నొక్కినపుడు మరో పేజీలో తరలింపు వివరాలు ఓపన్ అవుతాయి. అందులో కొత్తపేరు అనే దానిలో ప్రస్తుతమున్న వ్యాసం పేరు ఉంటుంది. దాని స్థానంలో మీరు మార్చాలనుకుంటున్న టైటిల్ చేర్చి, కింది బాక్సులో తరలింపు కారణం రాయాలి. దాని కింద '''పాత పేజీని దారిమార్పుగా ఉంచు''' అనే ఆప్షన్ ఉంటుంది. దాన్ని '''టిక్''' మార్కుచేస్తే, మునుపు ఉన్న టైటిల్ తో కూడా పేజి ఓపెన్ అవుతుంది. అలా వద్దు అనుకుంటే బాక్సులో టిక్ మార్క్ చేయకూడదు. ఆ తరువాత కిందనున్న '''పేజీని తరలించు''' నొక్కితే పేజీ టైటిల్ మారిపోతుంది.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:24, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

ధన్యవాదాలు సార్ [[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 09:27, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== తెవికీ నిర్వహణపై ఆసక్తి  ==

నమస్కారం [[User:Pranayraj1985]] గారూ, తెవికీలో కృషి చేయడం నాకు చాలా ఆనందాన్ని కలిగిస్తుంది. నేను వికీలో చేరిన గత తొమ్మిది నెలలుగా వికీ పట్ల చక్కటి అవగాహన ఏర్పరచుకున్నాను. వికీలో నా సేవలు మరింత విస్తృత స్థాయిలో చేపడుతూ ముందుకు సాగాలని నా ఆశయం .. ఈ క్రమంలో వికీ నిర్వహణ పట్ల నాకు ఆసక్తి కలిగింది, ఈ విషయంపై మీ అభిప్రాయాలు సూచనలు తెలియజేయవలసిందినంగా కోరుతున్నాను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 19:00, 23 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:[[User:Nskjnv|Nsk]] గారూ, తెవికీలో చురుగ్గా కృషి చేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వికీ నిర్వహణ పట్ల మీకు ఆసక్తి కలిగి, నా అభిప్రాయాలు సూచనలు తెలియజేయవలసిందిగా కోరారు. చాలా సంతోషం. దానిని బట్టి నేను నా అభిప్రాయాలను తెలుపుతున్నాను. నిర్వాహకహోదాలో కొన్ని ప్రత్యేక పనులకు అనుమతులు ఉండొచ్చు. కానీ, ఆ హోదా లేకున్నా ముందుగా చేసే పనులు చాలానే ఉన్నాయి. ఒక వాడుకరిగా ఆయా వికీ నిర్వహణ పనులను నిర్వర్తిస్తూ, మరికొన్నాళ్ళపాటు తెవికీలో మీ అనుభవాన్ని, సముదాయ అనుబంధాన్ని మరింతగా పెంచుకొని ఆ తరువాత నిర్వాహక హోదాకి ప్రతిపాదన చేసుకుంటే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  09:57, 25 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

:ఇక వికీలో నా అనుభవం, అవగాహన మరింత పెంపొందించుకునే వైపు సాగుతాను. మీ సూచనలకు ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 26 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== [[User:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:30, 24 సెప్టెంబరు 2021) ==

నమస్తే సార్ వ్యాసం లో ఫోటో చేర్చాలంటే అనుమతి అడుగుతున్నారు ఫోటో ను చర్చలో వివరంగా తెలపగలరు --[[వాడుకరి:D.V.A.CHOWDARY|D.V.A.CHOWDARY]] ([[వాడుకరి చర్చ:D.V.A.CHOWDARY|చర్చ]]) 09:30, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
:వికీలో సొంతంగా తీసిన ఫోటోలనే పెట్టాలి. గూగుల్, మరియు ఇతర వెబ్సైట్ల నుండి దిగుమతి చేసిన ఫోటోలను పెట్టకూడదు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  09:38, 24 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== Movement Charter Drafting Committee - Community Elections to take place October 11 - 24 ==

నమస్కారం ప్రణయ్ గారూ , 

వికీమీడియా ఉద్యమంలో వికిపీమీడియన్ల పాత్రలు బాధ్యతలను ఉద్యమ చార్టర్ నిర్వచిస్తుంది. అందరి భాగస్వామ్యంతో వ్యూహాత్మక దిశలో కలిసి పనిచేయడానికి ఈ  ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఉపయోగపడననుంది. 

ఉద్యమ చార్టర్ డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఈ చార్టర్  ముసాయిదాను రూపొందిస్తుంది. కంటెంట్ ఈక్విటీ ఇన్ డెసిషన్ మేకింగ్ &quot;అనే మూవ్మెంట్ స్ట్రాటజీ సిఫార్సును అనుసరిస్తుంది. కమిటీ పని ముసాయిదా రాయడం వరకు విస్తరించింది. ఇందులో కమ్యూనిటీలు, నిపుణులు, సంస్థలతో పరిశోధన ఇంకా సంప్రదింపులు ఉంటాయి. ఈ ముసాయిదా చార్టర్‌గా మారడానికి ముందు ఉద్యమం-అంతటా ఆమోదం ద్వారా ఏకాభిప్రాయం పొందాలి. 

ఈ గ్రూపులో దాదాపు 15 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఇది ఉద్యమంలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తున్నారు. లింగం, భాష, భౌగోళికం అనుభవం లాంటి వివిధ వైవిద్యాలతో అభ్యర్థుల ఎంపిక జరగనుంది . ఈ సమూహ సభ్యులు  ప్రాజెక్టులు, అనుబంధ సంస్థలు  వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌కి సంబందించిన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది.  

సభ్యుడిగా మారడానికి ఆంగ్ల భాష వచ్చి ఉండవలసిన అవసరం లేదు. అవసరమైతే  అనువాదం, వివరణ మద్దతు అందించబడుతుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే వారికి  ప్రతి రెండు నెలలకు US $ 100 పారితోషికం అందిచంబడుతుంది. 

ఈ పోటీలో భారత్ నుండి 9 మంది వ్యక్తులు ఉండగా మన తెలుగు వికీ నుండి నేను ఒక్కడిని పాల్గొంటున్నాను అక్టోబరు 11 అనగా రేపటి నుండి దీని ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఇది నా [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Drafting_Committee/Candidates#Nethi_Sai_Kiran_(Nskjnv) సభ్యత్వ పేజీ ] , పరిశీలించగలరు. 

వికీమీడియా ఉద్యమంపై మంచి అవగాహన ఉన్న, నాకు మరింత అనుభవం అవసరమని భావిస్తున్నాను.  కానీ, ఇటువంటి కార్యాచరణాలలో నేను భాగం కావడం నా కెరీర్ కి చాలా ఉపయోగపడనుంది.

ఈ పోటీలో నాకు మీ మద్దతు ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను. ఒకవేళ నేను ఈ సమూహంలో సభ్యుడను కాగలిగితే  మీ అనుభవం నుండి నేర్చుకుంటూ ముందుకు సాగాలని కోరుకుంటున్నాను. ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 06:25, 10 అక్టోబరు 2021 (UTC)

== [[User:వయస్వి|వయస్వి]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (15:29, 30 నవంబరు 2021) ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారు నమస్తే,
పలకరింపు ఆలస్యం చేసినందుకు క్షమించండి. కొన్ని రచనలు ( కనీసం అనువాదలైనా) చేసి నన్ను గురిచిన అవగాహన  కలిపించాలనే ఆలోచన తో ఆలస్యం అయ్యింది. మీరు ఇప్పటివరకు నేను చేసిన అనువాదాలు చూసే వుంటారు. మీరు గమనించిన పొరపాట్లు, లేదా తప్పులు నా దృష్టికి తెచ్చి మెరుగుపరుచుకునే సూచనలు చేయండి. మిగతా  తెలుగు వికీ మిత్రుల తోడ్పాటు కూడా ఆశిస్తూ... ధన్య వాదాలు. --[[వాడుకరి:వయస్వి|వయస్వి]] ([[వాడుకరి చర్చ:వయస్వి|చర్చ]]) 15:29, 30 నవంబరు 2021 (UTC)
:నమస్కారం [[User:వయస్వి|వయస్వి]] గారు, వికీలో రచనలు చేయడానికి ముందుకు వచ్చినందుకు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. మీరు వికీలోకి వచ్చిరాగానే కొత్త వ్యాసాలు రాయాలని చూస్తున్నారు. అది మంచిదే కానీ, వికీలో ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాసాలను గమనిస్తూ వాటిలో చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి వికీ గురించి కొంత అవగాహన వచ్చిన తరువాత కొత్త వ్యాసాల రచన ప్రారంభిస్తే బాగుంటుంది. ఇక మీరు సృష్టించిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్రత్యేక:Undelete&amp;target=Kagura&amp;timestamp=20211129052937 Kagura], [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ప్రత్యేక:Undelete&amp;target=Culture+of+Korea&amp;timestamp=20211128212630 Culture of Korea] పేజీల విషయానికి వస్తే... ఆంగ్ల వ్యాసాలలోని కొంత భాగాన్ని తెలుగు వికీలో ఆంగ్ల పాఠ్యంగానే చేర్చి వదిలేసారు. అందువల్ల ఆ రెండు వ్యాసాలను తొలగించవలసి వచ్చింది. కాబట్టి, కొంతకాలం కొత్త వ్యాసాల వైపు వెళ్ళకుండా ఇతర వ్యాసాలలో తగిన మార్పులు చేయగలరు. [https://te.wikipedia.org/wiki/వాడుకరి:వయస్వి మీ వాడుకరి పేజీ]లో మీ గురించిన ప్రాథమిక వివరాలు రాసుకుంటే, మీ గురించి ఇతర వికీపీడియన్లు తెలుసుకోవడానికి అవకాశం ఉంటుంది.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:12, 30 నవంబరు 2021 (UTC)

== బొమ్మలకు సరియైన సముచిత వినియోగం ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు చేర్చిన బొమ్మలలో కొన్నిటికి సరియైన సముచిత వినియోగం మూస వాడటం లేదు. [[:దస్త్రం:TS Cop Logo.png|ఉదాహరణగా]] ఈ చిత్రం లోగోకి కూడా, పోస్టర్ మూస వాడారు. సరియైన మూసతో సరిచెయ్యండి. ఇప్పటికే ఎక్కించిన వాటిని కూడా సరిచూడండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 09:47, 5 డిసెంబరు 2021 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు, నును చేర్చిన బొమ్మలలో అవసరమైన వాటికి సరియైన సముచిత వినియోగం మూసలను చేర్చగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:37, 5 డిసెంబరు 2021 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు చేర్చిన బొమ్మల సముచిత వినియోగంలో దోషాలను మీరు సరిచేయడమే సముచితం. మీకు సందేహాలుంటే అడగండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:31, 7 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు, వికీలో ఏవరు రాసినదానినైనా ఎవరైన సరిచేయవచ్చు కదా. అలా మీరుకూడా సరిచేయండి. మూలాలు లేకుండా మీరు సృష్టించి వదిలేసిన [[ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలుగు భాషా దినోత్సవం]] పేజీని, మీరే సరిచేయవచ్చని నేను వదిలేయకుండా దానికి తగిన మూలాలు కూడా చేర్చాను. అంతేకాని అర్జునగారు మీరు మూలాలు చేర్చండి అని మీకు చెప్పలేదు. అలా మీరుకూడా నాకు చెప్పడం కంటే చేయడం ఉత్తమం అని నా అభిప్రాయం.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  05:04, 7 డిసెంబరు 2021 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు,  నా తెలుగు వికీకృషి తొలినాళ్లలో మూలాలు లేకుండా ప్రారంభించిన వ్యాసాన్ని మీరు మూలాలు చేర్చి అభివృద్ధి చేసినందులకు ధన్యవాదాలు. అయితే వ్యాసానికి, చిత్రానికి సంబంధించిన ఒక కీలక తేడాని మీరు మరచినట్లున్నారు. వ్యాసం ఒకరి పేరుతో గుర్తించబడదు. చిత్రం ఎక్కించిన వారి పేరుతో గుర్తించబడుతుంది. దీనికి ఉదాహరణగా తెలుగువికీపీడియా మొదటిపేజీలో ఈ వారపు వ్యాసం, ఈ వారపు బొమ్మ విభాగాలాను చూడవచ్చు.  అంతేకాక ఇతరుల సముచిత వినియోగ చిత్రాలపై నాకు పెద్దగా ఆసక్తి లేకపోయినా, సవరణలు కొద్ది సంఖ్యలో వున్నట్లైతే నేను సవరించేవాడిని, మీరు బాగు చురుకైన వాడుకరి కావున ఇలాంటి సవరణలు పదులు లేక వందల సంఖ్యలో వుండే అవకాశముంది. ఇంకొక విషయమేమంటే మీ బొమ్మలకు చేర్చిన సముచితవినియోగాలలో దోషాలున్నా దానిని ఆదర్శంగా తీసుకొని ఇతరులు అటువంటిదోషాలు చేయటం కూడా గమనించాను. కావున మీరే మీ చిత్రాలన్నీ తనిఖీ చేసి సవరించి ఇతరులకు ఆదర్శంగా  కొనసాగడం మంచిది.  ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:01, 9 డిసెంబరు 2021 (UTC)

== వికీపీడియా పేరుబరిలో వాడిన మీరు ఎక్కించిన చిత్రాలు ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు లేని ఈ క్రింది చిత్రాలు వికీపీడియా పేరుబరిలో వాడకూడదు. కావున వాటిని తొలగించాలి. మీరు వాటికి ఆర్కైవ్ లింకులేమైనా వుంటే  వాటిని చేర్చవచ్చు.  
# [[:File:Andrajyothi_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Andrajyothi_21.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/హైదరాబాదు/డిసెంబర్_20,_2015_సమావేశం]]
# [[:File:Eenadu_13.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Eenadu_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Namasthe_Telangana_14.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు/నివేదిక]]
# [[:File:Sakshi_21.12.2015.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/హైదరాబాదు/డిసెంబర్_20,_2015_సమావేశం]]
# [[:File:State_Archaeological_Museum.jpg]]	[[Wikipedia:సమావేశం/తెలుగు_వికీపీడియా_దినోత్సవం_2015_-_తెవికీలోకి_చారిత్రిక_ఛాయాచిత్రాలు]]
వారం రోజులలోపు ఈ విషయమై చర్యతీసుకొనవలసినది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:21, 31 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, పైవాటిని తొలగించడానికి నాకెలాంటి అభ్యంతరం లేదు. ఇవేకావు, నేను ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు లేని చిత్రాలన్ని ఎలాంటి హెచ్చరికలు లేకుండా తొలగించవచ్చు, ధన్యవాదాలు.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:34, 31 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు.  వికీపీడియా విధానం ప్రకారం హెచ్చరిక చేయక తప్పదు. ఒక్కోసారి, నా హెచ్చరికలో తప్పులు వుంటే, మీరు కనిపెట్టటానికి ఉపయోగంగా వుంటుంది. మీరు హెచ్చరికలు రాకుండా వుంటాలంటే, మీరే మీ ఎక్కింపులన్నీ తనిఖీ చేసి సరిగా లేనివి తొలగించుకోవాలి, [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:39, 1 జనవరి 2022 (UTC)

== మీ సంతకం రూపం ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీ సంతకం పైన, క్రింద రంగుల డిజైను పై క్రింది వరుసల పాఠ్యంపై పడి చదవటానికి కొన్ని సందర్భాలలో అసౌకర్యంగా వుంది. మీ సంతకం డిజైన్ అదే వరుసలో ఖతి స్థాయిలో వుండేటట్లు మార్చుకుంటే బాగుంటుంది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 08:50, 3 జనవరి 2022 (UTC)
:[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ, సంతకం డిజైన్ సైజు తగ్గించాను.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  10:16, 11 జనవరి 2022 (UTC)

==  ఒక ఐపి అడ్రస్ పై నిరోధ కాలం ==

@[[User:Pranayraj1985]] గారు, ఒక ఐపి అడ్రస్ పై అనంతకాలం నిరోధించటం సరికాదు. మీరు చేసిన అటువంటి నిరోధాలను 90 days కు కుదించడం, లేక చాలాకాలమైనట్లైతే తొలగించడం చేశాను. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:37, 9 జనవరి 2022 (UTC)
:అలాగేనండీ [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారూ...--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:59, 9 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pranayraj1985 |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Pranayraj1985 |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)
: [[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] గారూ, తొలగించండి.--&lt;span style='border-radius:15px;border-top:6px solid #FF9933; border-bottom:6px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  04:55, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== మణిపూసలు వ్యాసం తొలగింపు గురించి ==
[వాడుకరి: Ramesh Bethi]తెలుగు సాహిత్యం పేజిలోని మణిపూసల పేజిని మీరు తొలగించారు. మణిపూసలు అనేది కొత్త ప్రక్రియ.ఇది త్వరగా విస్తృతమై లిమ్కాబుక్‌ రికార్ద్స్ లోను, తెలుగు బుక్‌ రికార్ద్స్ లోను చోటు సంపాదించింది.ఈ ప్రక్రియను అభివృద్ది పరచాలి. దానికై కొంత సమయం అవసరం ఉంది.మరి మీరు తొలగించారు.
: [[వాడుకరి:Ramesh bethi|రమేష్]] గారూ, మణిపూసలు పేజీలో మీరు రెండు లైన్ల పాఠ్యం మాత్రమే రాశారు. దానికి సంబంధించిన మరింత సమాచారం చేర్చలేదు, కనీసం నిర్మాణ మూసలు (మూస:నిర్మాణంలో ఉంది) కూడా పెట్టలేదు. అందుకే తొలగించవలసి వచ్చింది. రెండు లైన్ల వ్యాసం ఉండడం వికీ నియమం కాదు. అందునా అది ఒక ప్రాజెక్టులో భాగంగా రాసిన వ్యాసం. మీకు పూర్తి సమాచారం లభించిన తరువాత నాకు తెలియజేయగలరు. తొలగించబడిన వ్యాసాన్ని మళ్ళీ పునస్థాపిస్తాను.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:09, 24 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు మణిపూసలకు సంబంధించిన సమాచారం లభించింది. కావున మణీపూసల పేజిని పునరుద్దరించగలరు. [[వాడుకరి:Ramesh bethi|~~ramesh bethi~~]] ([[వాడుకరి చర్చ:Ramesh bethi|చర్చ]]) 16:51, 5 మార్చి 2022 (UTC)
::: [[వాడుకరి:Ramesh bethi|రమేష్]] గారు, మీ అభ్యర్థన మేరకు [[మణిపూసలు]] వ్యాసాన్ని పునస్థాపించాను. మీకు లభించిన సమాచారంతో వ్యాసాన్ని పూర్తిచేయగలరు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  18:15, 5 మార్చి 2022 (UTC)

== చర్చలలో చురుకైనవారు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Noun discuss 3764702.svg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''చర్చలలో చురుకైనవారు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | @[[User:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, 2021 లో వ్యాస, వికీపీడియా పేరుబరుల చర్చాపేజీలలో చురుకుగా పాల్గొన్నందులకు అభివందనాలు. గుర్తింపుగా ఈ పతకాన్ని స్వీకరించండి. [[వికీపీడియా:2021 సమీక్ష/active talk pages of article, wikipedia namespaces-participants|మరిన్ని వివరాలు]] చూడండి. వికీపీడియా అభివృద్ధికి సామరస్యపూర్వక చర్చలు కీలకం. మీరు మరింత క్రియాశీలంగా చర్చలలో పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:00, 23 మార్చి 2022 (UTC)
|}
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  07:48, 23 మార్చి 2022 (UTC)

==మీరు ఛెప్పినట్లు &quot;ఒక యోధుడు&quot;,&quot;మిడిల్ క్లాస్ మెలోడీస్&quot; సినిమా అభివృద్ధి చేసాను== 

నమస్తే Pranayraj1985 గారు ,మీరు చెప్పే సూచనలు తో ముందుకు సాగుతాను . మీరు ఛెప్పినట్లు గా ఈ &quot;ఒక యోధుడు&quot;,&quot;మిడిల్ క్లాస్ మెలోడీస్&quot; సినిమా అభివృద్ధి చేసాను  . ఒక యోధుడు అభివృద్ధి సరిపోయింది అనుకుంటే &quot;డిలీట్ &quot; టాగ్ తీసేయండి .నేను ఒక యోధుడు సినిమా కొత్త  లింక్స్ జత చేసాను .

నేను రాసిన , సీత (2019 సినిమా) ‎ ,కాంచన 3 (2019సినిమా) ‎,‎ గీత గోవిందం (సినిమా) ‎ ,ఇంకా చాల సినిమా వ్యాసాలూ మీరు చెప్పిన విధము గా అభివృద్ధి చేస్తాను . .ఇంత మంచి గా , నన్ను ప్రోత్స హిస్తున్నందుకు ధన్యురాలను 
: [[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] గారూ... ఒక యోధుడు సినిమాకి సంబంధించి వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాశాను. చూడగలరు.--&lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  06:38, 1 మే 2022 (UTC)
==ధన్యవాదాలు..!==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక/పాఠ్యాశాలు/మొదటిపేజీ పరిచయం]] చాలా బాగుంది. ధన్యవాదాలు..!--[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 20:14, 4 మే 2022 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారు. [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక/పాఠ్యాంశాలు/పాఠాలు|తెవికీ పాఠ్య ప్రణాళిక పాఠాలు]] పేజీలో ఉన్న మిగతా పాఠాలను కూడా పరిశీలించి మీ అభిప్రాయాలను తెలియజేయగలరు.-- &lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  04:32, 5 మే 2022 (UTC)
ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 07:58, 12 మే 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:24, 28 జూన్ 2022 (UTC)

== అభినందనలు ==

ప్రణయ్ గారూ, 
* ఆరేళ్ళుగా రోజూ కనీసం ఒక్క వ్యాసం చొప్పున ప్రతిరోజూ రాస్తూ వస్తున్న మీకు అభినందనలు, ధన్యవాదాలు. 
* ఈ విషయం గురించి బతుకమ్మ సంబరాల్లో ప్రస్తావనకు రావడం కూడా అభినందనీయం. 
* మీరు రాసిన వ్యాసాల్లో 1475 వ్యాసాలు అనువాద పరికరం ద్వారా సృష్టించినవి కావడం మరీ సంతోషదాయకం. ఆ పరికరాన్ని అత్యంత ప్రయోజనకరంగా, అత్యధికంగా, అత్యంత ప్రభావశీలంగా వాడుతున్నందుకు మీకు అభినందనలు. 
మీ వికీ నేతృత్వం ఇలాగే కొనసాగాలని కోరుకుంటున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:43, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)
: [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, అనువాద పరికరాన్ని నాకు పరిచయం చేసి, దాని ద్వారా మరింత సులభంగా కొత్త వ్యాసాలను రాసేలా మీరు నాకు తోడ్పాటును అందించారు. అందేకాకుండా రోజుకు ఒకటికంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను కూడా రాయడానికి ప్రయత్నించమని మీరిచ్చిన సూచనతో కుదిరినప్పుడు ఒకటికంటే ఎక్కువ వ్యాసాలను కూడా రాస్తున్నాను. మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు సార్.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:00, 3 అక్టోబరు 2022 (UTC)

== ఎర్రలింకుల సంస్కరణ ==

ప్రణయ్ గారూ, ఎర్రలింకుల సంస్కరణ ప్రాజెక్టులో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇప్పటికి మీరు 30 పైచిలుకు వ్యాసాల/దారిమార్పుల సృష్టి చేసి దాదాపు 1500 ఎర్రలింకులను తొలగించారు. ఈ ప్రాజెక్టు గడువు ఈ నెలాఖరుతో ముగుస్తుంది. ఈలోగా మనం వీలైనన్ని ఎర్రలింకులను తొలగిద్దాం. అందులో భాగంగా మీరు రోజూ సృష్టించే పేజీలకు గాను [[ప్రత్యేక:అవసరమైనపేజీలు|ఎర్రలింకులు అధికంగా ఉన్న ప్రధానబరి వ్యాసాలను]] మరిన్ని ఎంచుకుంటే ఉభయతారకంగా ఉంటుంది. ఆ జాబితాలో ఇంగ్లీషు పేర్లున్న వ్యాసాలను తెలుగు పేరుతోనే అనువదించి, ఆ తరువాత ఇంగ్లీషు పేర్లను ఈ కొత్త పేజీలకు దారిమార్పు చేస్తే సరిపోతుంది. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:02, 1 నవంబరు 2022 (UTC)
:అలాగేనండీ  @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 17:36, 1 నవంబరు 2022 (UTC)

== WPWPTE బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమం ==

[[వాడుకరి :Pranayraj1985]] గారికి నమస్కారం!

ఇటీవల అక్టోబరు 31 తో తెలుగు వికీలో చిత్రాలు చేర్చే పోటీ ముగిసినది, పోటీ ఫలితాలు త్వరలో ప్రకటిస్తాము. 

అయితే దీనికి సంబంధించి బహుమతుల ప్రధానోత్సవ సభ ఒకటి '''నవంబరు 12(రెండవ శనివారం)''' రోజున జరప దలిచాము, ఆ రోజున '''రవీంద్ర భారతి'''లో సభ జరపటానికి కావాల్సిన అనుమతులు వగైర గురించి మిమ్మల్ని సంప్రదిస్తున్నాను. దీనికి సంబందించిన వివరాలు తెలపగలరు. 

ధన్యవాదాలు &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 08:50, 3 నవంబరు 2022 (UTC)
: మంచి ఆలోచన [[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారు, తప్పకుండా చేద్దాం. అయితే, బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమ వివరాలు (సమయం, ప్రణాళిక) ముందుగా నిర్ణయించుకుంటే దాన్నిబట్టి డా. మామిడి హరికృష్ణ గారి దగ్గర అనుమతి తీసుకోవచ్చు. బహుమతుల ప్రధానోత్సవ కార్యక్రమంకోసం ఒక ఉపపేజీ సృష్టిస్తే, అందులో చర్చించుకొని ముందుకుపోదాం.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 09:03, 3 నవంబరు 2022 (UTC)

== Article Removed: Tushar Rayate ==

[[User :Pranayraj1985]] Hello and greeting for the day.

As i am new on wikipedia and after the breif study itself i have created article about this person who was very well know for the work from his feild.

would like to know that why the article was exactly removed from wikipedia so i could improve my learning accordinly.

Please consider that before writing the article about this person i had done brief research and included only reliable sources and crossedchecked then if they was not the paid articles and all the articles reference added were non-paid articles.

Looking forward for positive reply and hear from you. Your inputs will really help me to grow on this platform [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tanisha R|చర్చ]]) 05:31, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
:Hello [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]].., In Telugu Wikipedia, articles should write in Telugu Text. But your article in English Text and the given reliable sources also his social media pages. wikipedia requires citations from authentic websites. You are new in Wikipedian, please make some changes for a few months in existing wikipedia articles .--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 05:42, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
::Thank you so much for your valuable input [[User :Pranayraj1985]],
::will it work if i write the article in telgu language ? and also about adding the reliable sources i have added the article reference from some of famous news articles such as DNA, Hindustan Times &amp; so on.
::Please let me know if writing the same article in telgu laguage will work or not, would help me to improve a lot.
::Regards,
::Tanisha R [[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tanisha R|చర్చ]]) 06:01, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Tanisha R|Tanisha R]], please follow [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Policies_and_guidelines Wikipedia:Policies and guidelines] and notability of the person. thankyou. [[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:09, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== WPWPTE ముగింపు వేడుక  ==

నమస్కారం !

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. 

నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. 

వేడుకకి హాజరయ్యే  వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు.

పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

&lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Nskjnv|సాయికిరణ్]] గారు.--[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pranayraj1985|చర్చ]]) 06:01, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:21, 18 నవంబరు 2022 (UTC)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== ఐఐఐటీ వారి ప్రాజెక్టు గురించిన టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వ్యాసంలో మీ ప్రసక్తి ==

ప్రణయ్ గారూ, ఈరోజు టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో ఐఐఐటీ హైదరాబాద్ వారి ప్రాజెక్టు ద్వారా పదిలక్షల రిఫరెన్స్ వ్యాసాలు రూపొందించారని, వాటి ద్వారా కేవలం 80 వేల దరిదాపుల్లో ఉన్న తెవికీ వ్యాసాలు అనేక రెట్లు పెంచే అవకాశం ఉందని ఒక వార్తాకథనం వేశారు. అందులో మీ కొటేషన్ ఒకటి వాడారు. ఆఫ్కోర్స్ మీరు చెప్పినది తెలుగు వికీపీడియాలో మరింతమంది వాలంటీర్లు ఎలా రావాలన్న సంగతే అనుకోండి. అయితే, ఈమధ్యనే అసలు ఎన్ని వ్యాసాలో ఇదమిత్థంగా చెప్పలేమని వీళ్ళు తెవికీలో జవాబు ఇచ్చారు. టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాకు మళ్లీ 10 లక్షల రిఫరెన్స్ వ్యాసాలు అని చెప్తున్నారు. ఇలాంటి వార్తలో మీ గురించి వచ్చిందన్న సంగతి మీకు తెలుసా? [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:38, 4 డిసెంబరు 2022 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారూ, ఈ రోజు పత్రికలో వచ్చిన వార్తను చూసి ముందు నేను కూడా ఆశ్చర్యపోయాను. శుక్రవారం (డిసెంబరు 2) నాడు శ్రీబాల గారు నాకు కాల్ చేసి 'టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి కాల్ చేస్తున్నాను, కశ్యప్ గారు మీ నెంబరు ఇచ్చారు, టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో తెలుగు వికీ గురించి వ్యాసం రాస్తున్నాను, మీరు తెవిలో చేసిన కృషి గురించి కూడా రాద్దామని కాల్ చేశాను' అని చెప్పారు. నా వికీ ఛాలెంజ్ గురించి, వికీలో నేను రాస్తున్న అంశాల గురించి అడిగారు, చెప్పాను. వికీలో ఎక్కువమంది కంట్రిబ్యూట్ చేయలేకపోవడానికి గల కారణాల గురించి అడిగినపుడు, వికీలో రాయోచ్చన్న విషయం తెలియకపోవడం గానీ, తెలుగులో టైపు చేయడం రాకపోవడం గానీ, వాలంటరీగా చేసే ఉద్దేశ్యం లేకపోవడంగానీ అని చెప్పాను. దాంతోపాటు, ప్రస్తుతం మొబైల్స్ లో తెలుగు టైపింగ్ ఈజీ అయింది కాబట్టి తెలుగులో సమాచారాన్ని వెతికేవాళ్ళ సంఖ్య కూడా పెరిగిందని చెప్పాను. అయితే, ఐఐఐటీ వారి ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన వ్యాసం రాయబోతున్నట్టుగా శ్రీబాల గారు ముందుగా నాకు చెప్పలేదు, వ్యాసం ప్రచురించడానికి ముందు కూడా నాకు ఎటువంటి సమాచారం ఇవ్వలేదు. ఒకవేళ వారు ముందుగానే నాకు ఈ వ్యాసం ఉద్దేశ్యం గానీ, వ్యాసం రాసిన తరువాత ఫీడ్ బ్యాక్ కోసం నాకు పంపించినా గానీ దీనిని నేను అంగీకరించేవాడిని కాదు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:38, 4 డిసెంబరు 2022 (UTC)
::దురదృష్టకరం @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ. ఇట్లాంటిదే ఏదో జరిగి ఉంటుందని ఊహించే ఈ వార్త గురించి మీకు తెలుసో లేదోనని అడిగాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:30, 5 డిసెంబరు 2022 (UTC)
:::ఆలింకును అర్కేవ్ లో సేవ్ చేసి ఇక్కడ చూపితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:34, 5 డిసెంబరు 2022 (UTC)
::::నేను కూడా ఆ వ్యాసం లింకు గురించి టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వెబ్సైటులో వెతికితే దొరకలేదు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:15, 6 డిసెంబరు 2022 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:11, 6 డిసెంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:11, 18 డిసెంబరు 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 --&gt;

== శోభన్ బాబు ==

మీరు అంత అసహ్యంగా రాసిన వ్యాసాని ఎందుకు ఎంచుకొని నా మార్పులని త్రిప్పినారో అర్థం కాలేదు. వివరిస్తారా? [[వాడుకరి:Hnaluru|Hnaluru]] ([[వాడుకరి చర్చ:Hnaluru|చర్చ]]) 12:05, 20 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

:మన్నించాలి @[[వాడుకరి:Hnaluru|Hnaluru]] గారు, [[శోభన్ బాబు]] వ్యాసంలో మీరు సవరించిన విషయం తెలియక అన్నీ మార్పులను రద్దుచేశాను. అయితే వెంటనే మళ్ళీ వ్యాసాన్ని పరిశీలించి మీరు చేసిన మార్పులను మళ్ళీ యధావిధిగా తిప్పడం జరిగింది. ధన్యవాదాలు-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 12:10, 20 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

== గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్. ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను చాలా వ్యాసాలు సృష్టించాను. కానీ వాటిని మీరు తొలగించలేదు. నేను వికీపీడియాలో నా గురించి రాసుకున్నాను. దాని మాత్రం తొలగించారు. గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్ వ్యాసం తొలగించదలచుకుంటే నేను సృష్టించిన వ్యాసాలన్నీ తొలగించండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E08:9546:0:0:4FCA:400C|2409:4070:6E08:9546:0:0:4FCA:400C]] 12:18, 4 మే 2023 (UTC)

:ఉదయ్ కిరణ్ గారూ, మీ గురించి మీరు రాసుకోవడానికి వాడుకరి పేజీలు ఉంటాయి. అంటే అవి వికీ వ్యాసాలు కాదు. సభ్యుల పేజీలన్న మాట. ఒక వ్యక్తి గురించి వికీపీడియాలో వ్యాసం ఉండాలంటే అతను ఏదో రంగంలో చెప్పుకోదగ్గ గుర్తింపు ఉండాలి. అలా ఉంది అనే ప్రముఖ పత్రికలో, పుస్తకాలో, పరిశోధన పత్రాలో ధృవీకరించాలి. మీ పేరు మీద వ్యాసం ఉండటం వికీ విధానాలకు విరుద్ధం. అందుకనే ఈ వ్యాసం పదే పదే తొలగింపులకు గురి అవుతోంది. దయచేసి గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:55, 4 మే 2023 (UTC)

== వికీపీడియాలో సభ్యుల పేజీని సృష్టించుకోవడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు వికీపీడియాలో నేను సభ్యుని పేజీని సృష్టించుకోవాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి సభ్యుని పేజీ ఎలా సృష్టించుకోవాలో చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 04:54, 5 మే 2023 (UTC)

:ముందుగా మీరు మీ వాడుకరి పేరుతో లాగిన్ అవండి, అప్పుడు వికీ పేజీలో పైన మీ పేరు కనిపిస్తుంది. ఆ పేరుపైన క్లిక్ చేస్తే వాడుకరి (సభ్యుని) పేజీ ఓపన్ అవుతుంది, అందులో మీ వివరాలు రాసుకోవచ్చు. అయితే, మీరు లాగిన్ అవనంతవరకు మీరు అజ్ఞాత వాడుకరిగానే ఉంటారు, సభ్యుని పేజీని సృష్టించుకోలేరు. గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:36, 5 మే 2023 (UTC)

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో లాగిన్ అవుతున్నప్పుడు సంకేత పదం అడుగుతున్నారు.సంకేత పదం అంటే ఏమిటి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 06:01, 5 మే 2023 (UTC)

:సంకేత పదం అంటే పాస్ వర్డ్ &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:23, 5 మే 2023 (UTC)

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో నా సంకేత పదాన్ని మర్చిపోయాను. నేను నా ఈమెయిల్ అడ్రస్ ను పంపాను. నాకు సంకేత పదం ఇంకా రాలేదు.[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A|2409:4070:6E06:50F1:0:0:4F4A:3C0A]] 07:17, 5 మే 2023 (UTC)

:మీరు వికీపీడియాలో ఖాతా సృష్టించినపుడు మీ మెయిల్ చేర్చి, దాన్ని ధృవీకరణ చేయాల్సివుంటుంది. అలా చేసినపుడు మీ  మెయిల్ ఐడి వికీపీడియాలో ధృవీకరించబడుతుంది. ప్రస్తుతం మీ మెయిల్ ఐడి ధృవీకరించబడలేదు కాబట్టి, ఆ మెయిల్ కి సంకేతపదం రాదు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:56, 5 మే 2023 (UTC)

== భారతదేశ రాజదందం అను వ్యాసం గురించి  ==

Hi  ...

మీరు Wikipedia ￼లో చాల అనుభవం ఉన్నవారు.

భారతదేశ రాజదందం అను వ్యాసం తొలగించకండా సరిదిద్ది ఉండాలి సర్  [[వాడుకరి:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|Dr.Mangalagiri Srinivasulu]] ([[వాడుకరి చర్చ:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|చర్చ]]) 07:30, 27 మే 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Dr.Mangalagiri Srinivasulu|Dr.Mangalagiri Srinivasulu]] గారూ, నేను ఆ వ్యాసాన్ని పరిశీలించాను. అందులోని సమాచారం వికీ శైలీలో లేదు. అదంతా వ్యక్తిగత అభిప్రాయంతో ఉంది. వికీలో అభిప్రాయాలకు తావుండదు, ఒక అంశం గురించిన ప్రాథమిక సమాచారం మాత్రమే ఉంటుంది. కాబట్టి, ఆ వ్యాసాన్ని తొలగించడం జరిగింది. వ్యక్తిగత అభిప్రాయాలతో కాకుండా ప్రాథమిక సమాచారం ఇచ్చేలా మరలా ఆ వ్యాసాన్ని రాయగలరు. కొత్త వ్యాసాలను రాయడంకంటే ముందు వికీలో ఇదివరకే ఉన్న వ్యాసాలను పరిశీలించి, వ్యాస నిర్మాణం, శైలీపై అవగాహన పెంచుకోగలరు. అదేవిధంగా వికీలో కొత్తవారు వ్యాసాల గురించి ప్రయోగాలు చేయడానికి ప్రతిఒక్క వాడుకరికి ప్రయోగశాల ఉంటుంది, అందులో వ్యాస రచనపై అభ్యాసం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:48, 27 మే 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:01, 8 జూన్ 2023) ==

namaste,
doubts vachinappudu clear kosamu sahayam 
mee nundi aasinchavachchaa --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:01, 8 జూన్ 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, వికీ రచనలో మీకు ఎటువంటి సహాయం కావాల్సినా నన్ను సంప్రదించవచ్చు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:30, 8 జూన్ 2023 (UTC)

== Feminism and Folklore 2023 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Congratulations on your remarkable achievement of winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2023''' writing competition! We greatly appreciate your valuable contribution and the effort you put into documenting your local Folk culture and Women on Wikipedia. To ensure you receive your prize, please take a moment to complete the preferences form before the 1st of July 2023. You can access the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWlxDwI6UgtPXPfjQTbVjgnAYUMSYqShA5kEe4P4N5zwxaEw/viewform?usp=sf_link by clicking here]. We kindly request you to submit the form before the deadline to avoid any potential disappointments.

If you have any questions or require further assistance, please do not hesitate to contact us via talkpage or Email. We are more than happy to help.

Best wishes,

[[:m:Feminism and Folklore 2023|FNF 2023 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 10:47, 10 జూన్ 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023&amp;oldid=25134473 --&gt;

== తెలుగు వికీపీడియా కి అనువాదాలను సమర్పించడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను తెలుగు వికీపీడియాలో ఇతర భాషలలో ఉన్న వికీపీడియావ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియా లోకి అనువదించాలని అనుకుంటున్నాను. ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి ఎలా అనువదించాలో మీరు  తెలియజేయండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E93:9903:0:0:4F4A:3911|2409:4070:6E93:9903:0:0:4F4A:3911]] 08:26, 11 జూన్ 2023 (UTC)

:ప్రస్తుతం మీరు వికీలో లాగిన్ కాలేదు. కాబట్టి ముందుగా మీరు తెలుగు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరవగలరు. ఆ తరువాత వికీలో అనువాద ఉపకరణం ఉంది. దానితో మీరు అనువాదాలు చేయవచ్చు. &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:42, 11 జూన్ 2023 (UTC)

== కొత్త సంకేతపదం అభ్యర్థన ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో నా సంకేత పదాన్ని మర్చిపోయాను. నేను కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి ఈమెయిల్ ను పంపాను. మీరు ధ్రువీ కరించండి [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E12:C55C:0:0:4F0A:ED10|2409:4070:6E12:C55C:0:0:4F0A:ED10]] 10:49, 12 జూన్ 2023 (UTC)

:మీరు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరిచినపుడు, మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ఎంటర్ చేసి ధ్రువీకరించుకున్నట్లయితే కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి మీ ఈమెయిల్ నోటిఫికేషన్ వచ్చేది. కాని మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ధృవీకరించుకోలేదు కాబట్టి, ప్రస్తుతమున్న మీ ఖాతా సంకేత పదం పొందలేరు. కాబట్టి, మరో ఖాతాను తెరువగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:58, 12 జూన్ 2023 (UTC)

== అనుపల్లవి ==

ప్రణయ్ రాజుగారు ప్రస్తుతం తెలుగు వికీపీడియాలో సీరియల్ గురించి కూడా వ్యాసాలు వస్తున్నాయి. అందుకే నేను ఒక సీరియల్ గురించి వ్యాసాన్ని రాశాను. మీరు అనుపల్లవి వ్యాసాన్ని తొలగించారు. ఎందుకు తొలగించారొ చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E8C:3C4D:0:0:4F0A:E905|2409:4070:6E8C:3C4D:0:0:4F0A:E905]] 09:25, 16 జూన్ 2023 (UTC)

:ఒక పొరపాటు వల్ల అనుపల్లవి దాద గా వ్యాసం అచ్చయింది. Contested deletion అని [[చర్చ:అనుపల్లవి దాద|వ్యాస చర్చాపేజీ]]లో మీరే రాసినరు. అందుకే రచయిత కోరికపై వ్యాసాన్ని తొలగించడం జరిగింది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:31, 16 జూన్ 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (12:34, 16 జూన్ 2023) ==

నమస్తే,
15-06-2023 ఒక కొత్త వ్యాసం చూశాను. బాబాతి అమ్మాళ్ ఆలయం గురించి.అందులో భాష బాగా లేదు. దిద్దుబాటు చేయవచ్చా --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 12:34, 16 జూన్ 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, వికీపీడియా అంటేనే అందరూ కలిసి ఒకచోట విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని తయారుచేయడం. ఇందులోని వ్యాసాలను కానీ, వ్యాస సమాచారాన్ని కానీ సరైన మూలలతో ఎవరైనా దిద్దుబాటు చేయవచ్చు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:45, 16 జూన్ 2023 (UTC)
::ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 15:11, 16 జూన్ 2023 (UTC)

== ఈమెయిల్ ధ్రువీకరణ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు ‌నేను నా సంకేత పదాన్ని  మర్చిపోయాను.. నేను ఈ మెయిల్ పంపాను. మీరు దువీకరించడం లేదు. నేను పంపిన ఈ మెయిల్ సరైనదే. ఎందుకు ధ్రువీకరించడం లేదో చెప్పండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:2580:3280:0:0:21CA:48A1|2409:4070:2580:3280:0:0:21CA:48A1]] 06:18, 19 జూన్ 2023 (UTC)

::మీరు వికీపీడియాలో ఖాతాను తెరిచినపుడు, మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ఎంటర్ చేసి ధ్రువీకరించుకున్నట్లయితే కొత్త సంకేత పదం పొందడానికి మీ ఈమెయిల్ నోటిఫికేషన్ వచ్చేది. కాని మీ ఈమెయిల్ ఐడిని ధృవీకరించుకోలేదు కాబట్టి, ప్రస్తుతమున్న మీ ఖాతా సంకేత పదం పొందలేరు. కాబట్టి, మరో ఖాతాను తెరువగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:40, 19 జూన్ 2023 (UTC)

== అధికారిగా ఎన్నికైనందుకు ==

అధికారి బాధ్యతలను నెత్తికెత్తుకున్నందుకు ధన్యవాదాలు, అభినందనలు. నాకు ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ బాధ్యత ఉందిప్పుడు. దాన్ని తీసెయ్యండి. ఇప్పుడు మీరు ఇద్దరు చురుకైన అధికారులు ఉన్నారు కాబట్టి అవసరమైనప్పుడల్లా ఎవరికైనా ఆ బాధ్యతలు ఇవ్వవచ్చు.  __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 23:30, 9 జూలై 2023 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మీ అభ్యర్థన మేరకు మీకున్న ఇంటర్‌ఫేసు అడ్మిన్ బాధ్యతను తీసేసాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:36, 10 జూలై 2023 (UTC)

== ఊమెన్ చాందీ  ==

ప్రణయ్ రాజుగారు 2023 జూలై 18న ఊమెన్ చాందీ గారు మరణించారు. ఆయన వ్యాసాన్ని విజువల్ ఎడిటర్ ద్వారా నేను సవరించలేకపోతున్నాను  మీరు ఒకసారి ఊమెన్ చాందీ వ్యాసాన్ని పరిశీలించండి. [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E92:C52B:0:0:4FCA:9C0F|2409:4070:6E92:C52B:0:0:4FCA:9C0F]] 04:45, 18 జూలై 2023 (UTC)

:మీరు కోరిన విధంగా [[ఊమెన్ చాందీ]] వ్యాసంలో మార్పులు చేశాను. మీరు వికీలో మార్పులు చేయడానికి ఖాతాను సృష్టించుకోగరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:20, 18 జూలై 2023 (UTC)

== తెవికీ జన్మదిన వేడుక 2022 ఖర్చు గురించి  ==

నమస్కారం [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, వేడుక నిర్వహణలో భాగంగా ఫ్లెక్సీ (డిజైన్, ప్రింట్, పేస్టింగ్)లకు 3వేలు, మధ్యాహ్న భోజనంకు 2వేలు, కేకు-స్నాక్స్ లకు 1వేయి రూపాయలు... ఈ ఖర్చులకి సంబంధించి రసీదులు పంపగలరు. ఒకవేళ ఆ రసీదులు లేకపోతే ఖర్చులని ఒక పట్టికలో రాసి ఈ కార్యక్రమానికి ఉపయోగించినట్టు ఒక పేపరు పై సంతకం చేసి పంపగలరు. మీ బ్యాంకు వివరాలు లేదా UPI వివరాలు వగైరా తో నాకు wikikiranam@gmail.com మెయిల్ చేయగలరు. తద్వారా మీరు ఖర్చు చేసిన డబ్బులని మీకు అందిచగలను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 09:05, 20 జూలై 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారు. ఖర్చులకి సంబంధించిన రసీదులను పంపిస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 19:27, 20 జూలై 2023 (UTC)

== [[గ్లోబల్ టెక్ సమ్మిట్]] ==

Hi Pranayraj1985, sorry for writing in English. Could you take a look at [[గ్లోబల్ టెక్ సమ్మిట్]]? Its machine translated crosswiki spam, see [[meta:Talk:Wikiproject:Antispam#Global Tech Summit + related pages]]. I have tagged the article for deletion multiple times, but every time a new sockpuppet / IP of this spamer removes the request without waiting for a local sysop to decide [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%8B%E0%B0%AC%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%9F%E0%B1%86%E0%B0%95%E0%B1%8D_%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B1%8D&amp;action=history]. [[వాడుకరి:Johannnes89|Johannnes89]] ([[వాడుకరి చర్చ:Johannnes89|చర్చ]]) 09:09, 20 జూలై 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Johannnes89|Johannnes89]], Thankyou for your Information. we will check.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 09:22, 20 జూలై 2023 (UTC)

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారూ... [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఫెమినిజం, ఫోక్‌లోర్ ఎడిటథాన్ 2023|ఫెమినిజం, ఫోక్‌లోర్ ఎడిటథాన్ 2023]] పోటీలో 12 కొత్త వ్యాసాలు రాసి ద్వితీయ స్థానంలో నిలిచినందుకు మీకు అభినందనలు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:20, 26 జూలై 2023 (UTC)

== Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] ==

[[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]]
You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 13 August 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translators/40&amp;oldid=25451578 --&gt;

== ఖాతా పై నిషేధం ఎత్తివేయండి ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను వికీపీడియాలో కొత్తగా చేరాను. ఉదయ్ కిరణ్ అనే నా ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేయాలని కోరుతున్నాను. నేను ఇక ఖాతాలుసృష్టించుకోను [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03|2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03]] 07:16, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మీ ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేశాను. ఇకమీదట అనేక ఖాతాలు సృష్టించుకోకుండా, ఈ ఖాతాతోనే వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:41, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)
::అసలు ఎన్ని ఖాతాలు వీరివో ఒకసారి వివరిస్తే బాగుంటుంది [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:21, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ... ఈ @[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే వాడుకరి తన ఐపి అడ్రస్ తోనూ, తన పేరు  ఖాతాలతోనూ గతంలో చాలాసార్లు గొడ్డువెలగల పేరుతో ఒక గ్రామ వ్యాసాన్ని సృష్టించి అందులో పలుమార్లు తన గురించి రాసుకున్నాడు. అలాంటి వాటిని గమనించి వెంటనే తొలగించాము. మళ్ళీ ఇప్పుడు [[వాడుకరి:గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్|గొడ్డు వెలగల ఉదయ్ కిరణ్]], [[వాడుకరి:గొడ్డు వెలగలు ఉదయ్ కిరణ్|గొడ్డు వెలగలు ఉదయ్ కిరణ్]], [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే ఖాతాలను సృష్టించుకోవడంతోపాటు పలు ఐపి అడ్రసుల నుండి దిద్దుబాట్లు చేస్తున్నారు. అందుకే ఆయా ఖాతాలపై శాశ్వత నిరోధం విధించాను. ఆ తరువాత, ఉదయ్ కిరణ్ గారి విజ్ఞప్తిమేరకు [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] అనే ఖాతాపై నిరోధం ఎత్తివేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:54, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== సీఆర్.రావు ==

సీఆర్.రావు.గారు ఉదయం మరణీంచారు.ఆపేజీని పరీశిలించండి‌ [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03|2409:4070:6E80:54D1:0:0:4F4A:9F03]] 08:10, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మీ మీ ఖాతాపై నిషేధం ఎత్తివేశాను. మీరు ఇక వికీలో దిద్దుబాట్లు చేయవచ్చు. గమనించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:50, 23 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== కొత్త వాడుకరి ఉదయ్ కిరణ్ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు వికీపీడియా లో ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి అనువదించడం ఎలా [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 02:51, 24 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... ఇతర భాషలలోని వికీపీడియా వ్యాసాలను తెలుగు వికీపీడియాలోకి అనువదించడానికి వికీపీడియాలోనే అనువాద ఉపకరణం ఉంది. దానిద్వారా వ్యాసాలను సులభంగా అనువదించవచ్చు. అనువాదాలు చేయడమెలాగో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:విషయ అనువాద ఉపకరణం]] అనే పేజీని పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:58, 24 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:12, 26 ఆగస్టు 2023) ==

నమస్తే, నిన్న నా వాడుకరి పేజీ సృష్టించాను. దానికి ఉప పేజీ ఆప్షను కనిపించలేదు. అందువలన డైరెక్ట్ గా కొత్త వ్యాసం గా ఒక వ్యాసం వ్రాసాను. 
దానికి ఇంకా ఎవరి నుండి సూచనలు రాలేదు. మార్పులు, చేర్పులు చేసే విషయంలో  సందేహంగా ఉంది. సరిగ్గా ఉందా లేదా సలహా కావాలి. ధన్యవాదాలు.
వ్యాసం పేరు తెలుగుతల్లి --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:12, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ... వికీలో చురుగ్గా రచనలు చేస్తున్నందుకు ముందుగా మీకు ధన్యవాదాలు. మీరు రాసిన [[తెలుగుతల్లి కెనడా]] వ్యాసాన్ని నిన్ననే గమనించాను. అయితే, మీరు ఆ వ్యాసంలో మార్పులు చేర్పులు చేస్తారేమోనన్న ఉద్దేశ్యంతో సూచనలు వంటివి చేయలేదు. ఒకసారి మళ్ళీ పరిశీలించి వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాస్తాను. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:24, 26 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== వాడుకరి భాస్కర నాయుడు పేజీ సంరక్షణ ==

ప్రణయ్ రాజుగారు భాస్కర్ నాయుడు గారు అనే వాడు కరి మరణించారు. ఆయన పేజీని అజ్ఞాత వాడుకరులు దిద్దుబాటు చేయకుండా ఆయన పేజీని సంరక్షించాలని కోరుతున్నాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 08:30, 28 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... ఇంతవరకు భాస్కర్ నాయుడు గారు మరణించిన తరువాత, వారి వాడుకరి పేజీలో ఎవరూ కూడా మార్పులు చేయలేదు. మరి మీరు పేజీని సంరక్షించాలని కోరారు. మరణించిన వికీపీడియన్ వాడుకరి పేజీని సంరక్షించాలని ఎక్కడైనా చూశారా? వివరాలు తెలుపగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:36, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)
::ప్రణయ్ రాజుగారు పందిళ్ళ శేఖర్ బాబు గారు అనే తెలుగు వికీపీడియా వాడు కరి మరణించాడు. ఆ వాడుకరి పేజిని సంరక్షించారు అందుకే భాస్కర నాయుడు గారి వాడు కరి పేజీని సంరక్షించాలని కోరాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 06:49, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... మరణించిన వాడుకరి పేజీని సంరక్షించే విషమయై వికీలో చర్చించాల్సివుంది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:27, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:30, 29 ఆగస్టు 2023) ==

నమస్కారం. మీ సూచనలు ఇంకా రాలేదు. నా వ్యాసం ప్రచురణకు అర్హమైనదేనా.. దయచేసి చెప్పగలరు. --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:30, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ... [[తెలుగుతల్లి కెనడా]] వ్యాసంలో సవరణల గురించి, ఆ [[చర్చ:తెలుగుతల్లి కెనడా|వ్యాసం చర్చాపేజీ]]లో రాశాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 10:50, 29 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== విభాగాలను సొంతంగా చేర్చడం ఎలా ==

ప్రణయ్ రాజుగారు తెలుగు వికీపీడియా లో మార్పులు చేసేటప్పుడు విభాగాలను చేర్చడం ఎలా  [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 08:19, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ... రెండవ స్థాయి విభాగాల కోసం '== శీర్షిక పాఠ్యం ==',  మూడవ స్థాయి విభాగాల కోసం '=== శీర్షిక పాఠ్యం ===', నాల్గవ స్థాయి విభాగాల కోసం '==== శీర్షిక పాఠ్యం ====', ఐదవ స్థాయి విభాగాల కోసం '===== శీర్షిక పాఠ్యం =====' ఉపయోగించాలి.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:30, 30 ఆగస్టు 2023 (UTC)

== Speedy deletion ==

Hi, could you please execute [[వాడుకరి చర్చ:Aka|this speedy deletion request]]? It's a few months old now ;-) Thank! -- Best regards, [[వాడుకరి:Aka|Aka]] ([[వాడుకరి చర్చ:Aka|చర్చ]]) 07:14, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Aka|Aka]], its deleted.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:22, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)
::Thanks a lot and greetings from Germany. -- [[వాడుకరి:Aka|Aka]] ([[వాడుకరి చర్చ:Aka|చర్చ]]) 07:26, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

== కీసరి నర్సింగం ==

ప్రణయ్ రాజుగారు నేను కీసరి నర్సింగం వ్యాసాన్ని సృష్టించాను ఆ వ్యాసంలో మూలాలను చేర్చండి. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 06:24, 6 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ...మీరు తక్కువ సైజులో మూలాలు లేకుండా వ్యాసాలను రాస్తూ, ఇతరులను వాటిలో సవరణలు చేయమని చెపుతున్నారు. ఇది మంచి పద్ధతి కాదు. ముందుగా మీరు వ్యాసాలను మరింత ఎక్కువ సమాచారంతో, తగిన మూలాలతో రాయండి. ఆ తరువాత, ఇంకా ఏదైనా సమాచారం ఉంటే ఇతర వికీపీడియన్లు చేరుస్తారు. ఎక్కువ సమాచారం, తగిన మూలాలు లేకుండా రాసినవ్యాసాలు తొలగించబడుతాయని మీకు మరోమారు గుర్తు చేస్తున్నాను. అదేవిధంగా ఏదైనా విషయం చెప్పాలి అనుకుంటే, ప్రతిసారి నా వాడుకరి చర్చాపేజీలో కాకుండా దానికి సంబంధించిన చర్చాపేజీలో రాయండి. ప్రస్తుతానికి ఆ వ్యాసాన్ని మీ వాడుకరి ఉపపేజీకి తరలిస్తున్నాను. ఎక్కువ సమాచారంతో, తగిన మూలాలతో విస్తరించిన తరువాత ప్రధాన పేరుబరికి తరలిస్తాము.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:35, 6 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

== [[User:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (09:15, 29 సెప్టెంబరు 2023) ==

నమస్కారం,
తెలుగుతల్లి కెనడా పేజీలో మీ సూచనల ప్రకారం సరిచేసాను.
సహాయ కేంద్రం పేజీలో స్పందన లేదు. చాలా రోజులు అయింది. అందుకని ఇక్కడ అడుగుతున్నాను. 
ఇప్పుడు తెలుగుతల్లి కెనడా వ్యాసం లో పైన మీరు పెట్టిన బాక్సు ఎలా తీసివేయాలి. --[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 09:15, 29 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:నా ఉద్ధేశ్యం అది ఇంక తీసివేయవచ్చు అనుకుంటాను, అందుకని అడుగుతున్నాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vimalaprasad g.|చర్చ]]) 10:43, 29 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Vimalaprasad g.|Vimalaprasad g.]] గారూ, ఏదైనా వ్యాసం గురించి చెప్పదలుచుకుంటే ఆ వ్యాసం చర్చాపేజీలోనే రాయగలరు. వ్యాసం చర్చాపేజీలో రాశాను చూడగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:01, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== పాకీ క్రికెటర్లలో ==

పాకిస్తాను ప్రపంచ కప్ జట్టులో Babar Azam, Usama Mir, Fakhar Zaman (cricketer) - ఈ ముగ్గురూ మిగిలిపోయారండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:10, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:11, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)
:అలాగే శ్రీలంక వాళ్లలో Dilshan Madushanka, Matheesha Pathirana, Dushan Hemantha - ఈ ముగ్గురిని కూడా చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:13, 1 అక్టోబరు 2023 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, పైన మీరు సూచించిన ఆరుగురి వ్యాసాలను కూడా రాశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:19, 3 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== నా వాడుకరి పేజీని అజ్ఞాత వాడుకరులు దిద్దుబాటు చేయకుండా సంరక్షించండి ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు ఇటీవల అజ్ఞాత వాడుకరులు  నా వాడుకరి పేజీతోపాటు పలు వ్యాసాలలో దుశ్చర్యలకు పాల్పడుతున్నారు. ఆ అజ్ఞాత వాడుకరి పై నిషేధం విధించి నా వాడుకరి పేజీని సంరక్షించాలని కోరుతున్నాను. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 05:07, 26 అక్టోబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] గారూ, గత రెండురోజులుగా అజ్ఞాత వాడుకరి పనిగట్టుకొని కొందరి వాడుకరి పేజీలు, వాడుకరి చర్చాపేజీలు, వ్యాసాలలో సమాచారాన్ని తొలగిస్తున్నాడు. ఇది కావాలనే చేస్తున్నట్టు అనిపిస్తోంది. ఈ విషయమై రచ్చబండలో చర్చను ప్రారంభించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:58, 26 అక్టోబరు 2023 (UTC)

== తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం నివేదిక ==

నమస్తే,

[[వికీపీడియా:సమావేశం/తెలుగు వికీపీడియా 20వ వార్షికోత్సవం గురించిన ఆన్లైన్ సమావేశం]]&lt;nowiki/&gt;లో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు. సమావేశంలో మీరు వ్యక్తపరిచిన అభిప్రాయాలు, ఆలోచనలను సారాంశప్రాయంగా నివేదికలో రాశాను. మీరు వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాల సారాంశం మీ ఉద్దేశానికీ, ఆనాడు మీరు మాట్లాడినదానికీ సరిపోలుతున్నదో లేదో పరిశీలించి అవసరమైతే మీ మాటలవరకూ మార్చమని కోరుతున్నాను. నివేదిక చూశాకా మార్చడం పూర్తిచేసినా, మార్చాల్సిన అవసరం కనిపించకపోయినా ఏ సంగతీ ఇక్కడ ప్రతిస్పందనగా నాకు చెప్పండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Pavan (CIS-A2K)|పవన్ సంతోష్ (సీఐఎస్‌-ఎ2కె)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan (CIS-A2K)|చర్చ]]) 14:51, 8 నవంబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ  @[[వాడుకరి:Pavan (CIS-A2K)|Pavan (CIS-A2K)]] గారు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:26, 8 నవంబరు 2023 (UTC)

== సహాయం ==

ప్రణయ్ రాజ్ గారు నమస్కారం! మన ఓటు మన హక్కు ఎడిట్ తాన్ లో భాగంగా మా స్నేహితుడు [[వాడుకరి:Nikesh Mannepalli 123]] వ్యాసాలు రాయాలని ఉత్సుకతతో ఉన్నాడు. కానీ అతడి ఐపీ నిరోధము లో ఉంది... దయచేసి సహాయం చేయగలరు. [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:03, 16 నవంబరు 2023 (UTC)

:@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, ఐపీ నిరోధం తొలగించడం గురించి నాకు అంతగా తెలియదు. ఈ విషయంలో ఇతర సభ్యులను సంప్రదించగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:47, 16 నవంబరు 2023 (UTC)

== దుశ్చర్యలపై నిరోధం ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Barnstar of Reversion Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''దుశ్చర్యల నిరోధక బార్న్‌స్టార్'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | అజ్ఞాతలు చేస్తున్న దుశ్చర్యలపై నిఘా పెట్టి తక్షణ చర్యలు తీసుకుంటున్నందుకు గాను ధన్యవాదాలతో - [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:18, 19 నవంబరు 2023 (UTC)
:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 08:49, 19 నవంబరు 2023 (UTC)
|}&lt;!--template:The Anti-Vandalism Barnstar--&gt;

== క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టులో మీ అనన్యమైన కృషికి అభినందనలు ==

{{Cricket Barnstar|1=[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/క్రికెట్ 2023|క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టు]]లో కృషి చేసి ప్రాజెక్టు విజయంలో పాలుపంచుకున్నందుకు అభినందనలతో__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:08, 21 నవంబరు 2023 (UTC)
: భవిష్యత్తులో నిర్వహించే ప్రాజెక్టులకు క్రికెట్ ప్రాజెక్టు రోల్ మోడల్ గా నిలిచేలా చక్కటి ప్రణాళికతో ప్రాజెక్టును నిర్వహించినందుకు ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 19:28, 26 నవంబరు 2023 (UTC)|2=alt}}

== క్రికెట్ వ్యాసాల సృష్టి కొనసాగింపు ==

ప్రణయ్ గారూ, క్రికెట్ వ్యాసాలను సృష్టించడం ఇంకా ముందుకు తీసుకుపోతున్నందుకు ధన్యవాదాలు. ఇందులో భాగంగా ఈసరికే వ్యాసాల్లో ఉన్న ఎర్రలింకుల లక్ష్యంగా ఉన్న పేజీలను సృష్టిస్తే ఒకే దెబ్బకు రెండు పిట్టలు అన్నట్టు ఉంటది. ముందుగా వివిధ జాతీయ జట్ల పేజీల్లో ఉన్న ఎర్ర లింకులపై దృష్టి పెట్టవచ్చు. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:13, 29 నవంబరు 2023 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 07:33, 29 నవంబరు 2023 (UTC)

== అనాథ వ్యాసాలు ==

ప్రణయ్ గారూ, గతంలో మీ వ్యాసాల్లో అనాథలు బాగా తక్కువగా ఉండేవి. ఇప్పటికీ అవి తక్కువే గానీ, గతం కంటే కొంచెం పెరిగి [[quarry:query/78946|392 కి చేరాయి]].  దానికి కారణం క్రికెట్ 2023 ప్రాజెక్టు అని అనిపిస్తోంది. వేలాది వ్యాసాలు రాస్తూ ఇంత తక్కువ అనాథలుండడం విశేషమే. అయితే వీటిని సున్నా చేస్తే మరింత విశేషంగా ఉంటుంది. పరిశీలించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:44, 25 డిసెంబరు 2023 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. వాటిని సరిచేస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:52, 25 డిసెంబరు 2023 (UTC)
::నాలుగే నాలుగు రోజుల్లో అనాథల సంఖ్యను 25 కి తెచ్చేసారు - బ్రహ్మాండం, ప్రణయ్ గారు! అభినందనలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:32, 30 డిసెంబరు 2023 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:22, 18 జనవరి 2024 (UTC)

==స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు బ్యానర్ ==
@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు కు బ్యానర్ ఇంకా ఫౌంటైన్ టూల్ కావాలి. నాకు సహాయం చేయగలరా...
:: [[వాడుకరి:Tmamatha|మమత]] గారూ, స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు  పేజీని చూశాను. ప్రాజెక్టు బ్యానర్, ఫౌంటైన్ టూల్ వంటివి అందులో ఉన్నాయి.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:00, 2 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, నాకు బ్యానర్ వికీపీడియా ఓపెన్ చేసిన లేదా ఏదయినా ఆర్టికల్ వెళ్లిన పైన కనిపించేలా కావాలి. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 14:10, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, మీరు అనేది వికీ సైట్ నోటీస్ గురించేనా?-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:11, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::అవునండి [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 15:36, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, ఆ సైట్ నోటీసులో పెట్టాల్సిన కంటెంట్ ను రాసి పంపించండి. నేను నోటీసులో పెట్టెస్తాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 15:42, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::::తెలుగు వికీపీడియా నిర్వహిస్తున్న స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టులో వ్యాసాలు రాయండి. అమూల్యమైన బహుమతులు గెలుచుకోండి. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 16:37, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::::@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారూ, వికీలో లాగిన్ అయిన వారికి కనిపించేలా [[మీడియావికీ:Sitenotice|సైట్ నోటీస్]] లోనూ, లాగిన్ కానివారికి కనిపించేలా [[మీడియావికీ:Anonnotice|ప్రకటన నోటీస్]] లోనూ ప్రాజెక్టు గురించి చేర్చాను. ఒకసారి పరిశీలించగలరు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:39, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
:::::::ధన్యవాదాలు [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు. [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 08:53, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)
::::::::అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:10, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 09:05, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:అలాగేనండీ @[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:11, 5 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసిందిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:07, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ పై లింకులోని నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలోని మధ్యంతర ప్రతిపాదనల విభాగంలో కూడా స్పందించగలరు. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:51, 29 మార్చి 2024 (UTC)
::చేశానండీ.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 06:55, 29 మార్చి 2024 (UTC)

== మీరే ఒక అనువాద యంత్రం ==

{| class=&quot;barnstar&quot; style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{#ifeq:alt|alt|[[file:Translation-Barnstar.svg|100px]]|[[File:Translation-Barnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; text-align:left; border-bottom:1px solid #aaa;&quot; | '''అనువాద పతకం'''
|-
|rowspan=&quot;1&quot; |
|style=&quot;vertical-align:middle; &quot; | అనువాద పరికరం లోని యాంత్రికానువాద విశేషాన్ని వాడి అనువదించడమే కాకుండా, అది చేసే కృతకానువాదాన్ని సవరించి, పఠనయోగ్యంగా మార్చి ప్రచురించడం మీ ప్రత్యేకత. ఈ పరికరాన్ని వాడి మీరు ఇప్పటి వరకు 4,024 పైచిలుకు కొత్త వ్యాసాలను ప్రచురించారు. ఈ విషయంలో తెవికీలో మీరే నంబర్ వన్! రెండవస్థానంలో ఉన్నవారు అందులో సగం కూడా చెయ్యలేదంటే మీ వేగం ఎలాంటిదో అర్థమౌతుంది. 2023 లో 1,684, 2024 లో ఈ నాలుగు నెలల్లోనే 753 అనువాదాలు చేసారు. మీరే ఒక అనువాద యంత్రం! మీ అనువాద కృషిని అభినందిస్తూ ఈ నూలుపోగు మీకోసం, స్వీకరించండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:14, 1 మే 2024 (UTC)
|}

:@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారూ అనువాద పతకం అందుకున్న సందర్బంగా శుభాకాంక్షలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:30, 1 మే 2024 (UTC)

== మహిళా క్రీడాకారులు - క్రీడాకారిణులు ==

వర్గాలలో &quot;మహిళా క్రీడాకారులు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;క్రీడాకారిణులు&quot; అనే పదం వాడితే బాగుండునని నా అభిప్రాయం. [[వికీపీడియా:చర్చ_కొరకు_వర్గాలు/చర్చించాల్సిన_వర్గాల_జాబితా]] లో కూడా ఈ విషయాన్ని తెలియజేసారు. కనుక వాటిని మార్చాలనుకుంటున్నాను. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 13:55, 7 మే 2024 (UTC)

:అలాగేనండి @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 03:54, 8 మే 2024 (UTC)

== భారత రాష్ట్ర సమితిలో రాసిన సర్ , ==

తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి  ఎన్నికలు గురించి రాసిన విషయాలు తోలగించి భారత రాష్ట్ర సమితిలో రాసిన సర్ ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] ([[వాడుకరి చర్చ:RATHOD SRAVAN|చర్చ]]) 01:43, 11 జూన్ 2024 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:23, 11 జూన్ 2024 (UTC)

==2024 ఎన్నికలలో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా ==
{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో 24% తో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:15, 19 జూన్ 2024 (UTC)
:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:56, 19 జూన్ 2024 (UTC)
|}

== అనువాదాల్లో అగ్రగణ్యులు మీరు ==

అనువాద పరికరం వాడి, తెవికీ లోనే అత్యధికంగా 5 వేలకు పైగా వ్యాసాలు రాసి రికార్డు సృష్టించారు మీరు. కొన్ని వికీల్లో జరిగిన మొత్తం అనువాదాలన్నిటి కంటే ఈ సంఖ్య ఎక్కువ. అభినందనలు అందుకోండి. 

భారతీయ భాషా వికీల్లో మీకంటే ముందు ఉన్నవారు కింది నలుగురే. వీళ్లని అధిగమించడం కొంచెం కష్టమే అయినా మీకు అంత కష్టమేమీ కాదని అనుకుంటున్నాను.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|1
|ابوالحسن راجپوت
|16983
|urwiki
|-
|2
|কুউ পুলক
|10617
|bnwiki
|-
|3
|சத்திரத்தான்
|7980
|tawiki
|-
|4
|Balu1967
|5827
|tawiki
|}
__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:51, 4 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

:[[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్ గార్కి]] ఈ సందర్బంగా శుభాకాంక్షలు. ఇంకోరకంగా చెప్పాలంటే తెలుగు వికీపీడియాకు లబించిన ఒక గిప్ట్ అని చెప్పవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:43, 4 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

::[[User:Chaduvari|చదువరి]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లకు ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:14, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

==Reference fixing tool==
Have you seen this tool?

https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php

Thank you for joining us :-)
[[:en:User:Jmh649|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''James Heilman, MD'''&lt;/span&gt;]] ([[:en:User talk:Jmh649|talk]] · [[Special:Contributions/Jmh649|contribs]] · [[Special:EmailUser/Jmh649|email]])(please leave replies on my talk page) 10:21, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== GreenC bot కు బాట్ హోదా ==

GreenC bot చేసుకున్న బాట్ అభ్యర్థనను [[వికీపీడియా:Bot/Requests for approvals#GreenC bot|సముదాయం ఆమోదించింది]] గానీ, ఆ వాడుకరికి బాట్ హోదా ఇచ్చే సంగతి మర్చిపోయాం. బాట్ హోదా ఇచ్చి, వారికి ఆ సమాచారాన్ని తెలియజేయవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 01:48, 15 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

:బాట్ హోదా ఇచ్చే సంగతి గుర్తుచేసినందుకు ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. బాట్ హోదా ఇచ్చి, బాట్ అభ్యర్థన పేజీద్వారా ఆ వాడుకరికి తెలియజేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:47, 15 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

== నాటెగ్లినైడ్ పేజీలో ==

ప్రణయ్ గారూ, పలు మందుల వివరాలను చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. [[నాటెగ్లినైడ్]] పేజీలో &quot;ఇది ఆహారం, వ్యాయామంతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&quot; అనే వాక్యం అర్థం కాలేదు. ఎన్వికీ వ్యాసంలో కనబడలేదు. మూలాన్ని పరిశీలించగలరా?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:14, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)

:ఈ విషయాన్ని నా దృష్టికి తీసుకొచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. మెడికల్ వికీలోని [[mdwiki:Nateglinide|Nateglinide]] పేజీలో &quot;It is used together with diet and exercise&quot; అనే వాక్యం &quot;ఇది ఆహారం, వ్యాయామంతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది.&quot; అని అనువాదం అయింది. దీనికి www.drugs.com లోని [Https://www.drugs.com/monograph/nateglinide.html Nateglinide (Monograph)] పేజీలో ఉంది. ఆ వాక్యాన్ని సరిచేశాను.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 04:47, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)
::సూపర్ సార్. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:39, 21 అక్టోబరు 2024 (UTC)

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:33, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:09, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:21, 26 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;
:Thanks @[[వాడుకరి:Doc James|Doc James]].-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:08, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== Thank you for being a medical translator! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Translators Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&amp;project=all&amp;year=2024&amp;start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We look forwards to working together in 2025.
|}

Thanks again :-)  -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James &lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:54, 26 జనవరి 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2024&amp;oldid=28173086 --&gt;
::You were our second most prolific translator :-) Best [[:en:User:Jmh649|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''James Heilman, MD'''&lt;/span&gt;]] ([[:en:User talk:Jmh649|talk]] · [[Special:Contributions/Jmh649|contribs]] · [[Special:EmailUser/Jmh649|email]])(please leave replies on my talk page) 06:57, 26 జనవరి 2025 (UTC)
:::Thanks @[[వాడుకరి:Doc James|Doc James]] and @[[వాడుకరి:Jmh649|Jmh649]].-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:08, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు సహ నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:57, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 13:07, 8 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== ఒక వ్యాసాన్ని తొలగించాలి. ==

@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు నమస్కారం! నేను ఒక వ్యాసం అనువదించి సృష్టించాను. అందులో వ్యాసం పేరు ఆంగ్లంలో ఉండిపోయింది. నేను అది అనువదించేసను. తర్వాత ఆ వ్యాసం గురించి వెతికినప్పుడు నాకు ఆంగ్లం లో కనిపించింది. అది మల్లి నేను పేరు మర్చి అనువదించాను. ఆ ఆంగ్ల పేరు ఉన్న వ్యాసాన్ని తొలగిస్తారు అని మీకు తెలియచేస్తునాను. తొలగించాల్సిన వ్యాసం [[Amery Municipal Airport]]. పేరు మార్చిన మల్లి అనువదించిన వ్యాసం [[అమెరీ మున్సిపల్ విమానాశ్రయం]]. మీ కృషికి నా ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు. [[వాడుకరి:Yaswanthgadu.21|Yaswanthgadu.21]] ([[వాడుకరి చర్చ:Yaswanthgadu.21|చర్చ]]) 11:06, 14 మార్చి 2025 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Yaswanthgadu.21|Yaswanthgadu.21]] గారూ, వ్యాసం తొలగించబడింది.-- &lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 18:01, 20 మార్చి 2025 (UTC)

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:57, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 ఏప్రిల్ 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472482 --&gt;

== [[User:గులూరు ఆంజనేయులు|గులూరు ఆంజనేయులు]] అడుగుతున్న ప్రశ్న (03:11, 20 ఆగస్టు 2026) ==

How ఐ enter my ప్రొఫైల్ --[[వాడుకరి:గులూరు ఆంజనేయులు|గులూరు ఆంజనేయులు]] ([[వాడుకరి చర్చ:గులూరు ఆంజనేయులు|చర్చ]]) 03:11, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC)

== పదేళ్ళ దిగ్విజయ యాత్ర ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | పదేళ్ళ పాటు, నిరంతరంగా నిరంతరాయంగా, ప్రతీరోజూ కనీసం ఒక్క వ్యాసమైనా రాసిన మీకు తెలుగు వికీపీడియాలో సాటి రాగలవారు లేరు. యావత్తు వికీపీడియా ప్రపంచం లోనే మీకు సరిజోడు లేరు. బార్న్‌స్టారుల్లో మీ ఘనతను ప్రదర్శించే స్టారు లేదు. అందుకే ఈ స్పెషల్ స్టార్! ఇలా కొత్త రికార్డులు రాసేవాడికి, కొత్త ఎత్తులను ఎక్కేవాడికి తోడెవరూ ఉండరు. ఒంటరిగా సాగాల్సిందే. అభినందించడానికి మాత్రం మేమున్నాం. ఈ పదేళ్ళ ఘనతకు మనసారా అభినందనలు, హోరున చప్పట్లు. మరో పదేళ్ళపాటు మరింత ఉధృతంగా సాగే ఉత్సాహం సదా మీతో ఉండాలని కోరుకుంటున్నాను. 2036 సెప్టెంబరు 7 మీకోసం చూస్తోంది. అక్కడే మేమూ మీకోసం చూస్తూంటాం, ఇరవై యేళ్ళ బార్న్‌స్టారుతో. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:32, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
|}

:అభినందనలు ప్రణయ్ రాజ్ గారు, మీ  ద్వారా తెలుగు వికీపీడియా ప్రపంచ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందటం చాలా గర్వకారణం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rnz83ef9ndyv82oe22mdtj20afr2k0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అగ్నికులక్షత్రియులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132839</id>
    <revision>
      <id>4953817</id>
      <parentid>4953816</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41076-12</username>
        <id>152076</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రముఖులు */</comment>
      <origin>4953817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16231" sha1="af4zyhmzffjtnxcyzs5ayubl0v59oxy" xml:space="preserve">{{మూలాలు లేవు|ఈ వ్యాసంలో సరైన మూలాలు లేవు సరైన మౌలాలిచ్చి వ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చేయండి. ఇందులో చాలా అంశాలు ప్రచారం కోసం రాస్తున్నట్లు ఉంది}}
{{Infobox caste|caste_name=అగ్ని కుల క్షత్రియులు|populated_states=[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]],[[తెలంగాణ]]|classification=[[ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (ఆంధ్రప్రదేశ్)]]|education_reservation=BC - A - 1}}

'''అగ్నికులక్షత్రియ''' అంటే పరశురాముడి కాలంలో రాజస్థాన్లోని అబు పర్వతంపై జంబు మహర్షి ద్వారా రాజ్యపాలన కోసం వైష్ణవ బ్రాహ్మణ కులం నుంచి నలుగురు అన్నదమ్ములను ఒక అగ్ని హోమం ద్వారా అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖను ఏర్పాటు చేసి ఉన్నారు. నాటినుండి  నుంచి అగ్ని నుంచి ఉద్భవించిన  బ్రహ్మ క్షత్రియులుగా వర్ణ వ్యవస్థలో కొనసాగుతున్న వీరే నేటి కాలంలో అగ్నికుల క్షత్రియులుగా కొనసాగుతున్నారు.  [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలలో వెనుకబడిన తరగతులకు చెందినవారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో బీసీ ఏ - 1 విభాగానికి చెందుతారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=|url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvYBtdZSrP4uO+ploAhiJHMALWmHIwbzS8Il37YLL3Fb0FHfWDHzP7c|access-date=|website=|first=మూలాలు}}&lt;/ref&gt;   

ఒకప్పటి '''పల్లవ -పాండ్య, చోళ-చాళుక్య, చేర-చోడ, హైహేయ, కాలచూర, రాష్ట్రకూట, యాదవ, కదంబ, వాకాట, శాతవాహన, మౌర్య, ఇక్ష్వాక, శాలంకాయన,విష్ణుకుండిన, బృహత్పలాయన'''.... తదితర రాజ వంశాలకు చెందిన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు సూర్యవంశం - చంద్రవంశీయులుగా  ఉంటూ తమిళనాడు నందు కంచి &amp; మహాబలిపురం, తంజావూర్, మధురలను కేంద్రంగా చేసుకొని తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, ఒరిస్సా ప్రాంతాలను పరిపాలన చేసి ఉన్నారు.   
[[దస్త్రం:256419225_1_n.png|thumb|అగ్ని(వహ్ని)కుల క్షత్రియ]]
వీరి వ్యవహారిక భాష &quot;పాళీ&quot;  భాష నందు శాసనములు కూడా ఉన్నవి - దేవ భాష అయిన సంస్కృత భాషకి అధికార భాషగా ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. తెలుగు భాషను సామాన్యులకు చేరువ చేయడం కోసం మహాభారతం తదితర సంస్కృత గ్రంథాలను తెలుగులోకి అనువదింప జేశారు. హిందూ మతానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చి ఎన్నో వందలాది దేవాలయాలను కట్టించి వాటికి కొన్ని వేల ఎకరములు రాసి ఇచ్చినారు. యుద్ధములలో ఓడిపోవడం వలన గెలిచిన రాజా వంశీయులు ఆ ఆధారాలను చెరిపి వేసినారు. ప్రస్తుతం ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో ఉభయ గోదావరి జిల్లాలలోను, కృష్టా, గుంటూరు, విశాఖ, శ్రీకాకుళం ప్రకాశం, నెల్లూరు చిత్తూరు జిల్లాల్లో ఎక్కువగా ఉన్నారు. అగ్నికులక్షత్రియులు  తమిళనాడునందు వన్నియర్ (వన్నికుల క్షత్రియులు) భాషా ప్రాదిపదికగా  కనిపిస్తారు. ఒకప్పటి ఈ రాజవంశీయులు అయిన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు బ్రిటిష్ వాళ్ళ పైన కూడా విరోచితంగా పోరాడారు ఆ సమయంలో బ్రిటిష్ వాళ్ళు అగ్నికుల క్షత్రియ కులాన్ని క్రిమినల్ ట్రైబ్స్గా గా నమోదు చేసి ఉన్నారు. ఈ అజ్ఞాత సమయంలో తన కుటుంబాన్ని - వారసులను రక్షించుట కొరకు తీర ప్రాంతాలకు వచ్చి వారి ప్రధాన వ్యాపారమైన నౌకా వ్యాపారాన్ని కొనసాగిస్తూ అజ్ఞాతంలో జీవించారు. ఈ అజ్ఞాత సమయంలో వీరి పేర్లు వీరి రాచరిక చరిత్ర వంటివి బయటకి చెప్పుకోకుండా జీవించారు. కనుకనే వీళ్ళకి అసలు పేర్లు కంటే ప్రాంతీయ వారీగా మారు పేర్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి. పల్లెకారి, పల్లె కాపు, పల్లె రెడ్డి వంటివి. ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులానికి చెందిన వారే రాజస్థాన్లో రాజపుత్ర, ఢిల్లీలో ఉన్న చౌహాన్లు, ఇలా దేశం మొత్తం వ్యాపించి ఉన్నారు.  

ఈ కులస్తులకు ఆధారములుగా &quot;అగ్నికుల దీపిక, అగ్నికుల ప్రకాశిక, అగ్నికుల ప్రదీపిక, అగ్నివంశ దీపిక, పల్లవ రాజ్ చరిత్ర, అగ్నికుల కుల క్షత్రియ సంగ్రహ చరిత్ర, కులరాజుల పట్టాభిషేకాల చరిత్ర, పల్లికులం బల్లిచోడులు కైఫీయత్, &quot;అగ్నికుల క్షత్రియుల వంశీయుల పుట్టుపూర్వోత్తరాలు&quot; అనే మొదలైన గ్రంథములు &amp; కొన్ని వందలాది శాసనములు ఆంధ్ర &amp; తమిళనాడు ప్రాంతములలో గతంలో ప్రభుత్వం వారిచే రక్షింపబడినవి. &lt;ref&gt;దేశంపై శత్రు రాజుల దండయాత్రలు ఎక్కువ అయ్యి ప్రజల జీవన విధానం అస్తవ్యస్తమైన పరిస్థితుల్లో బ్రాహ్మణ రాజుల పరశురాముని ద్వారా కొంతమంది ఆలోచన చేసి నలుగురు బ్రాహ్మణ రాజ కుటుంబం నుంచి నలుగురు అన్నదమ్ములను అగ్ని హోమం ద్వారా రాజ్యపాలన అనే క్రతువు ను  అప్ప చెప్పి దేశం నలుమూలలా పంపి కలిసి వచ్చే రాజులను కలుపుకొని దేశం మొత్తాన్ని ఏకచత్రాధిపత్యంగా పరిపాలించటం కోసం ఏర్పడిన శాఖ ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖ. 

అగ్ని కుల దీపిక, అగ్నికుల క్షత్రియుల వంశీయుల పుట్టుపూర్వత్రాలు 1 &amp; 2, ప్రభుత్వ ఆధీనములో కొన్ని వందలాది శాసనములు.&lt;/ref&gt;

==ప్రస్తుత సామజిక పరిస్థితి==
అగ్నికుల క్షత్రియ కులం లో దక్షిణ భారతదేశంలో మద్రాసుని కేంద్రంగా చేసుకుని పరిపాలించిన చోళులు,పాండ్యులు ,పల్లవులకు ,చెర రాజ్య వంశాలకు ప్రధాన వ్యాపారం నౌకాయానం విదేశి వర్తకం దాని అనుబంద వ్యాపారాలు అయిన వడ్రంగం ద్వార నౌకలు నిర్మించటం, సముద్రంలో తదితర వ్యాపారాలు నిర్వహించారు. 

రాజ్యపాలన అంతమైన తరువాత ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు నౌకాయానం దాని అనుబంద వ్యాపారాలు పై పట్టు కోల్పోలేదు. ఆ కాలంలో రవాణాలో ఆధిపత్యంలో ఉన్న జల రవాణా కాలక్రమంలో వచ్చిన మార్పులు వలన రోడ్, ఎయిర్ రవాణా అభివృద్ధి చెంది జలరవాణా దాని అనునంద వ్యాపారాలు ఆదరణ కోల్పోయి కులం మొత్తం ఆర్దికంగా వెనుకపడిపోవడంవలన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులానికి B.C.- A cast- Sl. No. 1 లో చేర్చి  రిజర్వేషన్ కల్పించటం జరిగింది. 

ప్రస్తుత కాలంలో ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులం నుంచి రాజకీయ ఆదిపత్యం చాలా తక్కువగా ఉంది.

విద్య ఉపాధి విషయాల్లో చాలావరకు అభివృద్ధి చెంది ఉన్నారు.

==సమస్యలు==
*ప్రపంచ ప్రఖ్యాత చెందిన దక్షిణ కాశీగా పేరుపొందిన అంతర్వేది శ్రీ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి వారి ఆలయాన్ని &amp; కోనసీమ తిరుపతిగా ప్రసిద్ధి చెందిన వాడపల్లి శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి వారి దేవాలయాలను నిర్మించి కొన్ని వేల ఎకరములు వారియొక్క ఆస్తులను దూప - దీప - నైవేద్య - భక్తుల ప్రసాదాల కొరకు ఇస్తే ఇప్పుడు ఆ స్థలాలు ఆక్రమణలకు గురై దేవాలయాల మనుగడే కష్టంగా మారింది - ఆధారాలు ఉన్నా ఆక్రమణదారులపై కేంద్ర &amp; రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలూ కూడా ఎటువంటి చర్యలూ తీసుకోవటం లేదు &amp; కబ్జాలు చేసిన వారు ఉన్న ఆధారాలను చేరిపివేసే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.   &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-22|title=Lakshmi Narasimha Swamy Temple, Antarvedi, Andhra Pradesh|url=https://hindupost.in/dharma-religion/lakshmi-narasimha-swamy-temple-antarvedi-andhra-pradesh/|access-date=2023-05-17|website=hindupost.in|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*కోపనాతి కృష్ణమవర్మ, పెనబోతూ గజేంద్రుడు ఈ ఆలయాల నిర్మించారు. కానీ ఈ దేవాలయాలతో ఎటువంటి సంబందం లేని కులస్తులు ఐన &quot;భీమవరం రాజులు&quot; కులస్తులు ధర్మకర్తలుగా ఉన్నారు. ఆలయ ధర్మకర్తలుగా అగ్నికులక్షత్రియులే   ఉండాలని కుల సంఘం ఎప్పటినుంచో పోరాటం చేస్తుంది.

==ఆచార వ్యవహారాలు ==
అగ్నికులక్షత్రియులకు [[ఉపనయనము]], యజ్ఙోపవీతం ఆచారం ఉంది. వివాహానికి ముందు ఉపనయనం చేసుకుంటారు. వీరి కులస్తులు అందరూ హిందూ మతాన్ని అందులో వైష్ణవాచారమును (నిలువు బొట్టుతో) ఆచరిస్తూ ఉంటారు. వీరు పూర్వము వైష్ణవ బ్రహ్మణులు,  వైష్ణవ బ్రహ్మణ కుటుంబములో గల నలుగురు అన్నదమ్ములను జంభు మహర్షి హోమము ద్వారా దేశ రక్షణ కోసం హోమము చేసి నలు దిక్కులా పంపబడినారు కనుక 'అగ్నికుల క్షత్రియులుగా' పేరు వచ్చింది. వీరు 'వైష్ణవ బ్రహ్మణ రాజులు'. భారతదేశంలో గుడులు కట్టి విగ్రహరాదనను ఆచరణలోకి తెచ్చినదే ఈ అగ్నికులక్షత్రియులు.

== ప్రముఖులు==

* మహావిష్ణువు ఆరో అవతారమైన పరుశురాముడు ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖను ఏర్పాటు చేసిన జాతి పితామహుడు.
* శ్రీరాముడు-సీత, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులు
* ఎదు వంశానికి చెందిన ప్రముఖుడు శ్రీకృష్ణుడు.
* తెలంగాణలో వరంగల్ పాలించిన శాతవాహనులు.
* [[కొపనాతి కృష్ణమ్మ]]- [[అంతర్వేది]] ఆలయ నిర్మాత.
* [[మల్లాడి సత్యలింగ నాయకర్|మల్లాడిసత్యలింగంనాయకర్]] - MSN చారిటీస్ విద్యావేత్త.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:కులాలు]]</text>
      <sha1>af4zyhmzffjtnxcyzs5ayubl0v59oxy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953818</id>
      <parentid>4953817</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41076-12</username>
        <id>152076</id>
      </contributor>
      <comment>/* ప్రముఖులు */</comment>
      <origin>4953818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16424" sha1="iler6g8p1ouuj7v9m9tkbno9ajwldqu" xml:space="preserve">{{మూలాలు లేవు|ఈ వ్యాసంలో సరైన మూలాలు లేవు సరైన మౌలాలిచ్చి వ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చేయండి. ఇందులో చాలా అంశాలు ప్రచారం కోసం రాస్తున్నట్లు ఉంది}}
{{Infobox caste|caste_name=అగ్ని కుల క్షత్రియులు|populated_states=[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]],[[తెలంగాణ]]|classification=[[ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (ఆంధ్రప్రదేశ్)]]|education_reservation=BC - A - 1}}

'''అగ్నికులక్షత్రియ''' అంటే పరశురాముడి కాలంలో రాజస్థాన్లోని అబు పర్వతంపై జంబు మహర్షి ద్వారా రాజ్యపాలన కోసం వైష్ణవ బ్రాహ్మణ కులం నుంచి నలుగురు అన్నదమ్ములను ఒక అగ్ని హోమం ద్వారా అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖను ఏర్పాటు చేసి ఉన్నారు. నాటినుండి  నుంచి అగ్ని నుంచి ఉద్భవించిన  బ్రహ్మ క్షత్రియులుగా వర్ణ వ్యవస్థలో కొనసాగుతున్న వీరే నేటి కాలంలో అగ్నికుల క్షత్రియులుగా కొనసాగుతున్నారు.  [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలలో వెనుకబడిన తరగతులకు చెందినవారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో బీసీ ఏ - 1 విభాగానికి చెందుతారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=|url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvYBtdZSrP4uO+ploAhiJHMALWmHIwbzS8Il37YLL3Fb0FHfWDHzP7c|access-date=|website=|first=మూలాలు}}&lt;/ref&gt;   

ఒకప్పటి '''పల్లవ -పాండ్య, చోళ-చాళుక్య, చేర-చోడ, హైహేయ, కాలచూర, రాష్ట్రకూట, యాదవ, కదంబ, వాకాట, శాతవాహన, మౌర్య, ఇక్ష్వాక, శాలంకాయన,విష్ణుకుండిన, బృహత్పలాయన'''.... తదితర రాజ వంశాలకు చెందిన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు సూర్యవంశం - చంద్రవంశీయులుగా  ఉంటూ తమిళనాడు నందు కంచి &amp; మహాబలిపురం, తంజావూర్, మధురలను కేంద్రంగా చేసుకొని తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, ఒరిస్సా ప్రాంతాలను పరిపాలన చేసి ఉన్నారు.   
[[దస్త్రం:256419225_1_n.png|thumb|అగ్ని(వహ్ని)కుల క్షత్రియ]]
వీరి వ్యవహారిక భాష &quot;పాళీ&quot;  భాష నందు శాసనములు కూడా ఉన్నవి - దేవ భాష అయిన సంస్కృత భాషకి అధికార భాషగా ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. తెలుగు భాషను సామాన్యులకు చేరువ చేయడం కోసం మహాభారతం తదితర సంస్కృత గ్రంథాలను తెలుగులోకి అనువదింప జేశారు. హిందూ మతానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చి ఎన్నో వందలాది దేవాలయాలను కట్టించి వాటికి కొన్ని వేల ఎకరములు రాసి ఇచ్చినారు. యుద్ధములలో ఓడిపోవడం వలన గెలిచిన రాజా వంశీయులు ఆ ఆధారాలను చెరిపి వేసినారు. ప్రస్తుతం ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో ఉభయ గోదావరి జిల్లాలలోను, కృష్టా, గుంటూరు, విశాఖ, శ్రీకాకుళం ప్రకాశం, నెల్లూరు చిత్తూరు జిల్లాల్లో ఎక్కువగా ఉన్నారు. అగ్నికులక్షత్రియులు  తమిళనాడునందు వన్నియర్ (వన్నికుల క్షత్రియులు) భాషా ప్రాదిపదికగా  కనిపిస్తారు. ఒకప్పటి ఈ రాజవంశీయులు అయిన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు బ్రిటిష్ వాళ్ళ పైన కూడా విరోచితంగా పోరాడారు ఆ సమయంలో బ్రిటిష్ వాళ్ళు అగ్నికుల క్షత్రియ కులాన్ని క్రిమినల్ ట్రైబ్స్గా గా నమోదు చేసి ఉన్నారు. ఈ అజ్ఞాత సమయంలో తన కుటుంబాన్ని - వారసులను రక్షించుట కొరకు తీర ప్రాంతాలకు వచ్చి వారి ప్రధాన వ్యాపారమైన నౌకా వ్యాపారాన్ని కొనసాగిస్తూ అజ్ఞాతంలో జీవించారు. ఈ అజ్ఞాత సమయంలో వీరి పేర్లు వీరి రాచరిక చరిత్ర వంటివి బయటకి చెప్పుకోకుండా జీవించారు. కనుకనే వీళ్ళకి అసలు పేర్లు కంటే ప్రాంతీయ వారీగా మారు పేర్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి. పల్లెకారి, పల్లె కాపు, పల్లె రెడ్డి వంటివి. ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులానికి చెందిన వారే రాజస్థాన్లో రాజపుత్ర, ఢిల్లీలో ఉన్న చౌహాన్లు, ఇలా దేశం మొత్తం వ్యాపించి ఉన్నారు.  

ఈ కులస్తులకు ఆధారములుగా &quot;అగ్నికుల దీపిక, అగ్నికుల ప్రకాశిక, అగ్నికుల ప్రదీపిక, అగ్నివంశ దీపిక, పల్లవ రాజ్ చరిత్ర, అగ్నికుల కుల క్షత్రియ సంగ్రహ చరిత్ర, కులరాజుల పట్టాభిషేకాల చరిత్ర, పల్లికులం బల్లిచోడులు కైఫీయత్, &quot;అగ్నికుల క్షత్రియుల వంశీయుల పుట్టుపూర్వోత్తరాలు&quot; అనే మొదలైన గ్రంథములు &amp; కొన్ని వందలాది శాసనములు ఆంధ్ర &amp; తమిళనాడు ప్రాంతములలో గతంలో ప్రభుత్వం వారిచే రక్షింపబడినవి. &lt;ref&gt;దేశంపై శత్రు రాజుల దండయాత్రలు ఎక్కువ అయ్యి ప్రజల జీవన విధానం అస్తవ్యస్తమైన పరిస్థితుల్లో బ్రాహ్మణ రాజుల పరశురాముని ద్వారా కొంతమంది ఆలోచన చేసి నలుగురు బ్రాహ్మణ రాజ కుటుంబం నుంచి నలుగురు అన్నదమ్ములను అగ్ని హోమం ద్వారా రాజ్యపాలన అనే క్రతువు ను  అప్ప చెప్పి దేశం నలుమూలలా పంపి కలిసి వచ్చే రాజులను కలుపుకొని దేశం మొత్తాన్ని ఏకచత్రాధిపత్యంగా పరిపాలించటం కోసం ఏర్పడిన శాఖ ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖ. 

అగ్ని కుల దీపిక, అగ్నికుల క్షత్రియుల వంశీయుల పుట్టుపూర్వత్రాలు 1 &amp; 2, ప్రభుత్వ ఆధీనములో కొన్ని వందలాది శాసనములు.&lt;/ref&gt;

==ప్రస్తుత సామజిక పరిస్థితి==
అగ్నికుల క్షత్రియ కులం లో దక్షిణ భారతదేశంలో మద్రాసుని కేంద్రంగా చేసుకుని పరిపాలించిన చోళులు,పాండ్యులు ,పల్లవులకు ,చెర రాజ్య వంశాలకు ప్రధాన వ్యాపారం నౌకాయానం విదేశి వర్తకం దాని అనుబంద వ్యాపారాలు అయిన వడ్రంగం ద్వార నౌకలు నిర్మించటం, సముద్రంలో తదితర వ్యాపారాలు నిర్వహించారు. 

రాజ్యపాలన అంతమైన తరువాత ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు నౌకాయానం దాని అనుబంద వ్యాపారాలు పై పట్టు కోల్పోలేదు. ఆ కాలంలో రవాణాలో ఆధిపత్యంలో ఉన్న జల రవాణా కాలక్రమంలో వచ్చిన మార్పులు వలన రోడ్, ఎయిర్ రవాణా అభివృద్ధి చెంది జలరవాణా దాని అనునంద వ్యాపారాలు ఆదరణ కోల్పోయి కులం మొత్తం ఆర్దికంగా వెనుకపడిపోవడంవలన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులానికి B.C.- A cast- Sl. No. 1 లో చేర్చి  రిజర్వేషన్ కల్పించటం జరిగింది. 

ప్రస్తుత కాలంలో ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులం నుంచి రాజకీయ ఆదిపత్యం చాలా తక్కువగా ఉంది.

విద్య ఉపాధి విషయాల్లో చాలావరకు అభివృద్ధి చెంది ఉన్నారు.

==సమస్యలు==
*ప్రపంచ ప్రఖ్యాత చెందిన దక్షిణ కాశీగా పేరుపొందిన అంతర్వేది శ్రీ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి వారి ఆలయాన్ని &amp; కోనసీమ తిరుపతిగా ప్రసిద్ధి చెందిన వాడపల్లి శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి వారి దేవాలయాలను నిర్మించి కొన్ని వేల ఎకరములు వారియొక్క ఆస్తులను దూప - దీప - నైవేద్య - భక్తుల ప్రసాదాల కొరకు ఇస్తే ఇప్పుడు ఆ స్థలాలు ఆక్రమణలకు గురై దేవాలయాల మనుగడే కష్టంగా మారింది - ఆధారాలు ఉన్నా ఆక్రమణదారులపై కేంద్ర &amp; రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలూ కూడా ఎటువంటి చర్యలూ తీసుకోవటం లేదు &amp; కబ్జాలు చేసిన వారు ఉన్న ఆధారాలను చేరిపివేసే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.   &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-22|title=Lakshmi Narasimha Swamy Temple, Antarvedi, Andhra Pradesh|url=https://hindupost.in/dharma-religion/lakshmi-narasimha-swamy-temple-antarvedi-andhra-pradesh/|access-date=2023-05-17|website=hindupost.in|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*కోపనాతి కృష్ణమవర్మ, పెనబోతూ గజేంద్రుడు ఈ ఆలయాల నిర్మించారు. కానీ ఈ దేవాలయాలతో ఎటువంటి సంబందం లేని కులస్తులు ఐన &quot;భీమవరం రాజులు&quot; కులస్తులు ధర్మకర్తలుగా ఉన్నారు. ఆలయ ధర్మకర్తలుగా అగ్నికులక్షత్రియులే   ఉండాలని కుల సంఘం ఎప్పటినుంచో పోరాటం చేస్తుంది.

==ఆచార వ్యవహారాలు ==
అగ్నికులక్షత్రియులకు [[ఉపనయనము]], యజ్ఙోపవీతం ఆచారం ఉంది. వివాహానికి ముందు ఉపనయనం చేసుకుంటారు. వీరి కులస్తులు అందరూ హిందూ మతాన్ని అందులో వైష్ణవాచారమును (నిలువు బొట్టుతో) ఆచరిస్తూ ఉంటారు. వీరు పూర్వము వైష్ణవ బ్రహ్మణులు,  వైష్ణవ బ్రహ్మణ కుటుంబములో గల నలుగురు అన్నదమ్ములను జంభు మహర్షి హోమము ద్వారా దేశ రక్షణ కోసం హోమము చేసి నలు దిక్కులా పంపబడినారు కనుక 'అగ్నికుల క్షత్రియులుగా' పేరు వచ్చింది. వీరు 'వైష్ణవ బ్రహ్మణ రాజులు'. భారతదేశంలో గుడులు కట్టి విగ్రహరాదనను ఆచరణలోకి తెచ్చినదే ఈ అగ్నికులక్షత్రియులు.

== ప్రముఖులు==

* మహావిష్ణువు ఆరో అవతారమైన పరుశురాముడు ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖను ఏర్పాటు చేసిన జాతి పితామహుడు.
* శ్రీరాముడు-సీత, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులు
* ఎదు వంశానికి చెందిన ప్రముఖుడు శ్రీకృష్ణుడు.
* తెలంగాణలో వరంగల్ పాలించిన శాతవాహనులు.
* [[కొపనాతి కృష్ణమ్మ]]- [[అంతర్వేది]] ఆలయ నిర్మాత.
* [[మల్లాడి సత్యలింగ నాయకర్|మల్లాడిసత్యలింగంనాయకర్]] - MSN చారిటీస్ విద్యావేత్త.
* పినపోతు గజేంద్రుడు - [[వాడపల్లి (ఆత్రేయపురం మండలం)|వాడపల్లి]] ఆలయ నిర్మాత.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:కులాలు]]</text>
      <sha1>iler6g8p1ouuj7v9m9tkbno9ajwldqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953820</id>
      <parentid>4953818</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41076-12</username>
        <id>152076</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16707" sha1="hleittgmtq1rn2ovn78dx9vl2mzy2ly" xml:space="preserve">{{మూలాలు లేవు|ఈ వ్యాసంలో సరైన మూలాలు లేవు సరైన మౌలాలిచ్చి వ్యాసాన్ని అభివృద్ధి చేయండి. ఇందులో చాలా అంశాలు ప్రచారం కోసం రాస్తున్నట్లు ఉంది}}
{{Infobox caste|caste_name=అగ్ని కుల క్షత్రియులు|populated_states=[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]],[[తెలంగాణ]]|classification=[[ఇతర వెనుకబడిన తరగతులు (ఆంధ్రప్రదేశ్)]]|education_reservation=BC - A - 1}}

'''అగ్నికులక్షత్రియ''' అంటే పరశురాముడి కాలంలో రాజస్థాన్లోని అబు పర్వతంపై జంబు మహర్షి ద్వారా రాజ్యపాలన కోసం వైష్ణవ బ్రాహ్మణ కులం నుంచి నలుగురు అన్నదమ్ములను ఒక అగ్ని హోమం ద్వారా అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖను ఏర్పాటు చేసి ఉన్నారు. నాటినుండి  నుంచి అగ్ని నుంచి ఉద్భవించిన  బ్రహ్మ క్షత్రియులుగా వర్ణ వ్యవస్థలో కొనసాగుతున్న వీరే నేటి కాలంలో అగ్నికుల క్షత్రియులుగా కొనసాగుతున్నారు.  [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రాలలో వెనుకబడిన తరగతులకు చెందినవారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో బీసీ ఏ - 1 విభాగానికి చెందుతారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=|url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLvYBtdZSrP4uO+ploAhiJHMALWmHIwbzS8Il37YLL3Fb0FHfWDHzP7c|access-date=|website=|first=మూలాలు}}&lt;/ref&gt;   

ఒకప్పటి '''పల్లవ -పాండ్య, చోళ-చాళుక్య, చేర-చోడ, హైహేయ, కాలచూర, రాష్ట్రకూట, యాదవ, కదంబ, వాకాట, శాతవాహన, మౌర్య, ఇక్ష్వాక, శాలంకాయన,విష్ణుకుండిన, బృహత్పలాయన'''.... తదితర రాజ వంశాలకు చెందిన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు సూర్యవంశం - చంద్రవంశీయులుగా  ఉంటూ తమిళనాడు నందు కంచి &amp; మహాబలిపురం, తంజావూర్, మధురలను కేంద్రంగా చేసుకొని తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, ఒరిస్సా ప్రాంతాలను పరిపాలన చేసి ఉన్నారు.   
[[దస్త్రం:256419225_1_n.png|thumb|అగ్ని(వహ్ని)కుల క్షత్రియ]]
వీరి వ్యవహారిక భాష &quot;పాళీ&quot;  భాష నందు శాసనములు కూడా ఉన్నవి - దేవ భాష అయిన సంస్కృత భాషకి అధికార భాషగా ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. తెలుగు భాషను సామాన్యులకు చేరువ చేయడం కోసం మహాభారతం తదితర సంస్కృత గ్రంథాలను తెలుగులోకి అనువదింప జేశారు. హిందూ మతానికి ప్రాధాన్యతనిచ్చి ఎన్నో వందలాది దేవాలయాలను కట్టించి వాటికి కొన్ని వేల ఎకరములు రాసి ఇచ్చినారు. యుద్ధములలో ఓడిపోవడం వలన గెలిచిన రాజా వంశీయులు ఆ ఆధారాలను చెరిపి వేసినారు. ప్రస్తుతం ఆంధ్ర ప్రదేశ్లో ఉభయ గోదావరి జిల్లాలలోను, కృష్టా, గుంటూరు, విశాఖ, శ్రీకాకుళం ప్రకాశం, నెల్లూరు చిత్తూరు జిల్లాల్లో ఎక్కువగా ఉన్నారు. అగ్నికులక్షత్రియులు  తమిళనాడునందు వన్నియర్ (వన్నికుల క్షత్రియులు) భాషా ప్రాదిపదికగా  కనిపిస్తారు. ఒకప్పటి ఈ రాజవంశీయులు అయిన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు బ్రిటిష్ వాళ్ళ పైన కూడా విరోచితంగా పోరాడారు ఆ సమయంలో బ్రిటిష్ వాళ్ళు అగ్నికుల క్షత్రియ కులాన్ని క్రిమినల్ ట్రైబ్స్గా గా నమోదు చేసి ఉన్నారు. ఈ అజ్ఞాత సమయంలో తన కుటుంబాన్ని - వారసులను రక్షించుట కొరకు తీర ప్రాంతాలకు వచ్చి వారి ప్రధాన వ్యాపారమైన నౌకా వ్యాపారాన్ని కొనసాగిస్తూ అజ్ఞాతంలో జీవించారు. ఈ అజ్ఞాత సమయంలో వీరి పేర్లు వీరి రాచరిక చరిత్ర వంటివి బయటకి చెప్పుకోకుండా జీవించారు. కనుకనే వీళ్ళకి అసలు పేర్లు కంటే ప్రాంతీయ వారీగా మారు పేర్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి. పల్లెకారి, పల్లె కాపు, పల్లె రెడ్డి వంటివి. బ్రిటీష్ వాళ్ళతో పోరాటం సమయంలో ఎక్కువగా అజ్ఞాతంలో గడపడం మూలాన విద్యాపరంగా ఆర్థికపరంగా వెనకబడిపోయారు.   

ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులానికి చెందిన వారే రాజస్థాన్లో రాజపుత్ర, ఢిల్లీలో ఉన్న చౌహాన్లు, ఇలా దేశం మొత్తం వ్యాపించి ఉన్నారు.  

ఈ కులస్తులకు ఆధారములుగా &quot;అగ్నికుల దీపిక, అగ్నికుల ప్రకాశిక, అగ్నికుల ప్రదీపిక, అగ్నివంశ దీపిక, పల్లవ రాజ్ చరిత్ర, అగ్నికుల కుల క్షత్రియ సంగ్రహ చరిత్ర, కులరాజుల పట్టాభిషేకాల చరిత్ర, పల్లికులం బల్లిచోడులు కైఫీయత్, &quot;అగ్నికుల క్షత్రియుల వంశీయుల పుట్టుపూర్వోత్తరాలు&quot; అనే మొదలైన గ్రంథములు &amp; కొన్ని వందలాది శాసనములు ఆంధ్ర &amp; తమిళనాడు ప్రాంతములలో గతంలో ప్రభుత్వం వారిచే రక్షింపబడినవి. &lt;ref&gt;దేశంపై శత్రు రాజుల దండయాత్రలు ఎక్కువ అయ్యి ప్రజల జీవన విధానం అస్తవ్యస్తమైన పరిస్థితుల్లో బ్రాహ్మణ రాజుల పరశురాముని ద్వారా కొంతమంది ఆలోచన చేసి నలుగురు బ్రాహ్మణ రాజ కుటుంబం నుంచి నలుగురు అన్నదమ్ములను అగ్ని హోమం ద్వారా రాజ్యపాలన అనే క్రతువు ను  అప్ప చెప్పి దేశం నలుమూలలా పంపి కలిసి వచ్చే రాజులను కలుపుకొని దేశం మొత్తాన్ని ఏకచత్రాధిపత్యంగా పరిపాలించటం కోసం ఏర్పడిన శాఖ ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖ. 

అగ్ని కుల దీపిక, అగ్నికుల క్షత్రియుల వంశీయుల పుట్టుపూర్వత్రాలు 1 &amp; 2, ప్రభుత్వ ఆధీనములో కొన్ని వందలాది శాసనములు.&lt;/ref&gt;

==ప్రస్తుత సామజిక పరిస్థితి==
అగ్నికుల క్షత్రియ కులం లో దక్షిణ భారతదేశంలో మద్రాసుని కేంద్రంగా చేసుకుని పరిపాలించిన చోళులు,పాండ్యులు ,పల్లవులకు ,చెర రాజ్య వంశాలకు ప్రధాన వ్యాపారం నౌకాయానం విదేశి వర్తకం దాని అనుబంద వ్యాపారాలు అయిన వడ్రంగం ద్వార నౌకలు నిర్మించటం, సముద్రంలో తదితర వ్యాపారాలు నిర్వహించారు. 

రాజ్యపాలన అంతమైన తరువాత ఈ అగ్నికుల క్షత్రియులు నౌకాయానం దాని అనుబంద వ్యాపారాలు పై పట్టు కోల్పోలేదు. ఆ కాలంలో రవాణాలో ఆధిపత్యంలో ఉన్న జల రవాణా కాలక్రమంలో వచ్చిన మార్పులు వలన రోడ్, ఎయిర్ రవాణా అభివృద్ధి చెంది జలరవాణా దాని అనునంద వ్యాపారాలు ఆదరణ కోల్పోయి కులం మొత్తం ఆర్దికంగా వెనుకపడిపోవడంవలన ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులానికి B.C.- A cast- Sl. No. 1 లో చేర్చి  రిజర్వేషన్ కల్పించటం జరిగింది. 

ప్రస్తుత కాలంలో ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ కులం నుంచి రాజకీయ ఆదిపత్యం చాలా తక్కువగా ఉంది.

విద్య ఉపాధి విషయాల్లో చాలావరకు అభివృద్ధి చెంది ఉన్నారు.

==సమస్యలు==
*ప్రపంచ ప్రఖ్యాత చెందిన దక్షిణ కాశీగా పేరుపొందిన అంతర్వేది శ్రీ లక్ష్మి నరసింహ స్వామి వారి ఆలయాన్ని &amp; కోనసీమ తిరుపతిగా ప్రసిద్ధి చెందిన వాడపల్లి శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి వారి దేవాలయాలను నిర్మించి కొన్ని వేల ఎకరములు వారియొక్క ఆస్తులను దూప - దీప - నైవేద్య - భక్తుల ప్రసాదాల కొరకు ఇస్తే ఇప్పుడు ఆ స్థలాలు ఆక్రమణలకు గురై దేవాలయాల మనుగడే కష్టంగా మారింది - ఆధారాలు ఉన్నా ఆక్రమణదారులపై కేంద్ర &amp; రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలూ కూడా ఎటువంటి చర్యలూ తీసుకోవటం లేదు &amp; కబ్జాలు చేసిన వారు ఉన్న ఆధారాలను చేరిపివేసే ప్రయత్నం చేస్తున్నారు.   &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-22|title=Lakshmi Narasimha Swamy Temple, Antarvedi, Andhra Pradesh|url=https://hindupost.in/dharma-religion/lakshmi-narasimha-swamy-temple-antarvedi-andhra-pradesh/|access-date=2023-05-17|website=hindupost.in|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*కోపనాతి కృష్ణమవర్మ, పెనబోతూ గజేంద్రుడు ఈ ఆలయాల నిర్మించారు. కానీ ఈ దేవాలయాలతో ఎటువంటి సంబందం లేని కులస్తులు ఐన &quot;భీమవరం రాజులు&quot; కులస్తులు ధర్మకర్తలుగా ఉన్నారు. ఆలయ ధర్మకర్తలుగా అగ్నికులక్షత్రియులే   ఉండాలని కుల సంఘం ఎప్పటినుంచో పోరాటం చేస్తుంది.

==ఆచార వ్యవహారాలు ==
అగ్నికులక్షత్రియులకు [[ఉపనయనము]], యజ్ఙోపవీతం ఆచారం ఉంది. వివాహానికి ముందు ఉపనయనం చేసుకుంటారు. వీరి కులస్తులు అందరూ హిందూ మతాన్ని అందులో వైష్ణవాచారమును (నిలువు బొట్టుతో) ఆచరిస్తూ ఉంటారు. వీరు పూర్వము వైష్ణవ బ్రహ్మణులు,  వైష్ణవ బ్రహ్మణ కుటుంబములో గల నలుగురు అన్నదమ్ములను జంభు మహర్షి హోమము ద్వారా దేశ రక్షణ కోసం హోమము చేసి నలు దిక్కులా పంపబడినారు కనుక 'అగ్నికుల క్షత్రియులుగా' పేరు వచ్చింది. వీరు 'వైష్ణవ బ్రహ్మణ రాజులు'. భారతదేశంలో గుడులు కట్టి విగ్రహరాదనను ఆచరణలోకి తెచ్చినదే ఈ అగ్నికులక్షత్రియులు.

== ప్రముఖులు==

* మహావిష్ణువు ఆరో అవతారమైన పరుశురాముడు ఈ అగ్నికుల క్షత్రియ శాఖను ఏర్పాటు చేసిన జాతి పితామహుడు.
* శ్రీరాముడు-సీత, లక్ష్మణ, భరత, శత్రుఘ్నులు
* ఎదు వంశానికి చెందిన ప్రముఖుడు శ్రీకృష్ణుడు.
* తెలంగాణలో వరంగల్ పాలించిన శాతవాహనులు.
* [[కొపనాతి కృష్ణమ్మ]]- [[అంతర్వేది]] ఆలయ నిర్మాత.
* [[మల్లాడి సత్యలింగ నాయకర్|మల్లాడిసత్యలింగంనాయకర్]] - MSN చారిటీస్ విద్యావేత్త.
* పినపోతు గజేంద్రుడు - [[వాడపల్లి (ఆత్రేయపురం మండలం)|వాడపల్లి]] ఆలయ నిర్మాత.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:కులాలు]]</text>
      <sha1>hleittgmtq1rn2ovn78dx9vl2mzy2ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కాశీ కృష్ణాచార్యులు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135578</id>
    <revision>
      <id>4953891</id>
      <parentid>3866993</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gorasadurgapradad</username>
        <id>147606</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11651" sha1="d2ssd2htr4zqdar4yoh9n40qti5unul" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Kasikrishnacharyulu.png|right|250px|thumb|కాశీ కృష్ణాచార్యులు]]
'''కాశీ కృష్ణాచార్యులు''' (1872-1967) గారు '''విశ్వబ్రాహ్మణ వంశానికి''' చెందిన ప్రముఖ సంస్కృతాంధ్ర పండితులు మరియు మహా మనీషి.  

==జీవిత విశేషాలు==
వీరు కవి, పండితులు మాత్రమే కాదు, అవధానులు, సంగీత విద్వాంసులు కూడ. వీరు సంస్కృత భాషా బోధనకు, ప్రచారానికి జీవితాంతం పాటుపడిన వ్యక్తి. [[గుంటూరు]] హైస్కూలులో సంస్కృత పండిత పదవిని నిర్వహించారు. వీరి శిష్యులు పండ్రంగి రామారావు ఎఫ్.ఎ.చదువుతూ శతావధానాన్ని నిర్వహించడం వీరి చలవే.[[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] మరణానంతరం 1961లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వ ఆస్థానకవి పదవిని చేపట్టి 1967లో మరణించేవరకు ఆ పదవిని అలంకరించారు. 1965లో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము]] వీరిని కళాప్రపూర్ణ బిరుదుతో సత్కరించింది.

==అవధానాలు== 
వీరి మొదటి అష్టావధానం వినుకొండలో జరిగింది. ఆ తరువాత వీరు [[వాడరేవు]], [[పర్లాకిమిడి]], [[పొదిలి]], [[పామూరు]] మొదలైన చోట్ల సంస్కృతాంధ్రాలలో అష్టావధానాలు, మక్థల, ఉడిపి, కాశీ మొదలైన చోట్ల సంస్కృతావధానాలు, బందరులో శతావధానము, [[గద్వాల]], [[వనపర్తి]], [[ఆత్మకూరు (వనపర్తి జిల్లా)|ఆత్మకూరు]], [[వేంకటగిరి]], [[పిఠాపురం]], [[నూజివీడు]], [[శ్రీకాళహస్తి]], [[విజయనగరం]] మొదలైన సంస్థానాలలో అవధానాలు, ఆశుకవితా ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;అవధాన సర్వస్వము&quot;&gt;{{cite book|title=అవధాన విద్యా సర్వస్వము|last1=రాపాక|first1=ఏకాంబరాచార్యులు|publisher=రాపాక రుక్మిణి|edition=ప్రథమ|location=[[హైదరాబాదు]]|pages=128-134|chapter=అవధాన విద్యాధరులు}}&lt;/ref&gt;

వీరు సమస్యాపూరణములలో కష్టముగా నున్నట్లు తోచినప్పుడు,[[హయగ్రీవ స్వామి|హయగ్రీవస్వామి]]ని ప్రార్థించెడివారట. అట్టి ఒక పద్యము- 
&lt;poem&gt;
భావమునందు నిన్నెపుడు బాసి యెఱుంగని వాడనయ్య, యో 
పావన నామధేయ, నను బాలను ముంచిన నీట ముంచినన్  
నీవ గదయ్య, దిక్కితరునిన్ మఱి వేడగబోవ నో హయ- 
గ్రీ వవధాన వార్ధి నను రేవును జేర్పుము నీకు మ్రొక్కెదన్ 
&lt;/poem&gt;

వీరు ప్రతి ప్రదర్శనమునకు ముందు, ఉపన్యాసమునకు ముందు అశ్వధాటి వృత్తములో స్తుతి చేయు వారట. [[అల్లసాని పెద్దన]] ఆశుకవిత్వ చంపకమాలిక సుప్రసిద్ధమైనది. దానికి దీటుగ చెప్పదలచి ఆచార్యులు తలచి ఈ మాలికను ఆశువుగా చెప్పినారు.
&lt;poem&gt;:::::పొలుపుల లొల్కులే ముగుద మొల్క చనుంగవఁ బోలెఁగుల్కు బె
:::::ళ్కులు గల మేలి కైతము దెలుంగునఁ బల్కెడు కల్కిచిల్క ప
:::::ల్కులవలె వీనుదోయికిఁ దగుల్కొనఁ గావలెఁ జూలు గోలము
:::::ద్దుల నునుచెక్కుటద్దములతోరపు బొద్దుగ పూఁతరంగౌ ని
:::::నిగ్గుల పన రెమ్మె వాల్గనుల కోపునఁ దారసిలన్వలె, న్మదిన్
:::::దలఁచినఁ దుంట వింటి సరదారుని సేఁతల సోలియాడు ని
:::::మ్ముల చెలికాని మోవివలె ముచ్చటగావలెఁ బంట నంటినన్
:::::వలపున నీను కప్రపు టనంటుల బోదెల చాటుచాటునన్
:::::దొలిపొలయల్క మోముపయిఁదోపఁగఁ జూపులవాడి తూపులం
:::::జిలికెడు కుల్కులాడి జిగిఁజిల్కు హొయల్వెలిజారు పైటలో
:::::పల వలఁ జిక్కు జక్కవకవ న్బురుదించెడు దబ్బ గుబ్బ యు
:::::బ్బుల వెలయింపఁగా వలయుఁ బొమ్ము! తెలుంగునగైఁత లిమ్ముగన్
:::::విలసదమర్త్యవాఙ్మయ కవిత్వమునాన్, భుజగేంద్రభూషణో
:::::జ్జ్వలమణిరుగ్జటాపటల సంవిలుఠద్దివిషత్తరంగిణీ
:::::చలదురు వీచికా నికర శబ్దధణంధణ ధం ధణార్భటీ
:::::కలన నొసంగగావలె నొకానొకయప్పుడు, పద్మసంభవ
:::::ప్రళయ మహార్ణవోత్పత దభంగురభంగ మృదంగనాద సం
:::::కలిత కృతాన్తరాట్చరణఘాత దళద్దృహిణాండ నిస్సరత్
:::::పెళపెళ సాధ్వసధ్వనుల బింకము నొక్కయెడ,న్ముహుర్ముహు
:::::ర్లలదరవింద బృంద మకరంద నిరంకుశ పాన మత్త తుం
:::::దిలిత మిళింద ఝంకృతి గతిన్మఱి యెక్కెడ, నింకనొక్కెడన్
:::::లలిత సరస్వతీచరణ లాస్య చలన్నవ శింజినీఝళం
:::::ఝళుల పసందుఁ జూపవలె ఝల్లున రాలెడు పూలతేనె వా
:::::నల నలరారుమాధురిఁ గనన్బరుపంవలెఁ గొన్ని వేళలన్...
&lt;/poem&gt;
వీరి అవధాన పద్యాలలో కొన్ని:
* వర్ణన:[[ద్వైతం|ద్వైత]], [[అద్వైతం|అద్వైత]], [[విశిష్టాద్వైతం|విశిష్టాద్వైతము]]లపై ఆచార్యులు చెప్పిన పద్యము- 
&lt;poem&gt;
ద్వైతము లుబ్ధ సుఖద మ- 
ద్వైతము తస్కర సుఖప్రదంబు, విశిష్టా- 
ద్వైతము యాత్రిక సుఖదము, 
భూతలమున మొత్తమునకు మూడును మెఱుగే 
&lt;/poem&gt;
* సమస్య: నీహారాద్రిని నిప్పుకొండయని పాండిత్యంబు దీపింపగన్
పూరణ:&lt;poem&gt;ఓహోహో! యిది వెండి కొండయని నేనూహించితిన్మున్ను, నేఁ
డూహింప న్విలసన్నటేశ్వర నిటాలోద్భుత ధూమావళీ
వ్యూహంబున్గని తర్కశాస్త్రగతి నేనూహించి సాధించితిన్
నీహారాద్రిని నిప్పుకొండయని పాండిత్యంబు దీపింపగన్
&lt;/poem&gt;
* దత్తపది: కీర - వైర - హార - భార అను పదాలనుపయోగించి విరహ వర్ణన
పూరణ:&lt;poem&gt;కీరమునెక్కి మన్మథుడు కేల సుమాస్త్రము బూని బాలికన్
వైరముతోడ గొట్టుట కవారిగ బాఱుచు నుండ దానికిన్
హారము భారమాయెను, విహారమునుం గడు దూరామాయె నీ
భారము సుమ్ముబాల నికఁ బాలను ముంచిన నీటముంచినన్
&lt;/poem&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

==యితర లింకులు==
* [http://www.eemaata.com/em/printerfriendly/?id=1737 ఆయన అపురూపమైన భాషణం ఇచట వినవచ్చు]{{Dead link|date=జూన్ 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://groups.google.com/group/telugu-unicode/tree/browse_frm/thread/ab90455341aebaff/460d661d1fef12ae?_done=/group/telugu-unicode/browse_frm/thread/ab90455341aebaff/460d661d1fef12ae?tvc%3D1%26&amp;tvc=1&amp;hl=es&amp;pli=1 ఆయన గూర్చి]

{{Authority control}}

[[వర్గం:సంగీతకారులు]]
[[వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:వేణుగాన విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:వాయులీన విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:సంస్కృత కవులు]]
[[వర్గం:మృదంగ వాద్య కళాకారులు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:తెలుగువారిలో వైణికులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా కవులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా అవధానులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సంగీత విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆస్థాన కవులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా ఉపాధ్యాయులు]]</text>
      <sha1>d2ssd2htr4zqdar4yoh9n40qti5unul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953892</id>
      <parentid>4953891</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gorasadurgapradad</username>
        <id>147606</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11933" sha1="2r8195z28nh8f0iuhi6nkqum8dd82bc" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Kasikrishnacharyulu.png|right|250px|thumb|కాశీ కృష్ణాచార్యులు]]
'''కాశీ కృష్ణాచార్యులు''' (1872-1967) గారు '''విశ్వబ్రాహ్మణ వంశానికి''' చెందిన ప్రముఖ సంస్కృతాంధ్ర పండితులు మరియు మహా మనీషి. వీరు వడ్రంగము. కమ్మరము, శిల్పము మొదలగు చతుషష్ఠికళలలో ఉద్దండులు. వీణ, వేణువు మొదలగు సంగీత వాద్య విశారదులు.  

==జీవిత విశేషాలు==
వీరు కవి, పండితులు మాత్రమే కాదు, అవధానులు, సంగీత విద్వాంసులు కూడ. వీరు సంస్కృత భాషా బోధనకు, ప్రచారానికి జీవితాంతం పాటుపడిన వ్యక్తి. [[గుంటూరు]] హైస్కూలులో సంస్కృత పండిత పదవిని నిర్వహించారు. వీరి శిష్యులు పండ్రంగి రామారావు ఎఫ్.ఎ.చదువుతూ శతావధానాన్ని నిర్వహించడం వీరి చలవే.[[శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి]] మరణానంతరం 1961లో [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] ప్రభుత్వ ఆస్థానకవి పదవిని చేపట్టి 1967లో మరణించేవరకు ఆ పదవిని అలంకరించారు. 1965లో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయము]] వీరిని కళాప్రపూర్ణ బిరుదుతో సత్కరించింది.

==అవధానాలు== 
వీరి మొదటి అష్టావధానం వినుకొండలో జరిగింది. ఆ తరువాత వీరు [[వాడరేవు]], [[పర్లాకిమిడి]], [[పొదిలి]], [[పామూరు]] మొదలైన చోట్ల సంస్కృతాంధ్రాలలో అష్టావధానాలు, మక్థల, ఉడిపి, కాశీ మొదలైన చోట్ల సంస్కృతావధానాలు, బందరులో శతావధానము, [[గద్వాల]], [[వనపర్తి]], [[ఆత్మకూరు (వనపర్తి జిల్లా)|ఆత్మకూరు]], [[వేంకటగిరి]], [[పిఠాపురం]], [[నూజివీడు]], [[శ్రీకాళహస్తి]], [[విజయనగరం]] మొదలైన సంస్థానాలలో అవధానాలు, ఆశుకవితా ప్రదర్శనలు నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;అవధాన సర్వస్వము&quot;&gt;{{cite book|title=అవధాన విద్యా సర్వస్వము|last1=రాపాక|first1=ఏకాంబరాచార్యులు|publisher=రాపాక రుక్మిణి|edition=ప్రథమ|location=[[హైదరాబాదు]]|pages=128-134|chapter=అవధాన విద్యాధరులు}}&lt;/ref&gt;

వీరు సమస్యాపూరణములలో కష్టముగా నున్నట్లు తోచినప్పుడు,[[హయగ్రీవ స్వామి|హయగ్రీవస్వామి]]ని ప్రార్థించెడివారట. అట్టి ఒక పద్యము- 
&lt;poem&gt;
భావమునందు నిన్నెపుడు బాసి యెఱుంగని వాడనయ్య, యో 
పావన నామధేయ, నను బాలను ముంచిన నీట ముంచినన్  
నీవ గదయ్య, దిక్కితరునిన్ మఱి వేడగబోవ నో హయ- 
గ్రీ వవధాన వార్ధి నను రేవును జేర్పుము నీకు మ్రొక్కెదన్ 
&lt;/poem&gt;

వీరు ప్రతి ప్రదర్శనమునకు ముందు, ఉపన్యాసమునకు ముందు అశ్వధాటి వృత్తములో స్తుతి చేయు వారట. [[అల్లసాని పెద్దన]] ఆశుకవిత్వ చంపకమాలిక సుప్రసిద్ధమైనది. దానికి దీటుగ చెప్పదలచి ఆచార్యులు తలచి ఈ మాలికను ఆశువుగా చెప్పినారు.
&lt;poem&gt;:::::పొలుపుల లొల్కులే ముగుద మొల్క చనుంగవఁ బోలెఁగుల్కు బె
:::::ళ్కులు గల మేలి కైతము దెలుంగునఁ బల్కెడు కల్కిచిల్క ప
:::::ల్కులవలె వీనుదోయికిఁ దగుల్కొనఁ గావలెఁ జూలు గోలము
:::::ద్దుల నునుచెక్కుటద్దములతోరపు బొద్దుగ పూఁతరంగౌ ని
:::::నిగ్గుల పన రెమ్మె వాల్గనుల కోపునఁ దారసిలన్వలె, న్మదిన్
:::::దలఁచినఁ దుంట వింటి సరదారుని సేఁతల సోలియాడు ని
:::::మ్ముల చెలికాని మోవివలె ముచ్చటగావలెఁ బంట నంటినన్
:::::వలపున నీను కప్రపు టనంటుల బోదెల చాటుచాటునన్
:::::దొలిపొలయల్క మోముపయిఁదోపఁగఁ జూపులవాడి తూపులం
:::::జిలికెడు కుల్కులాడి జిగిఁజిల్కు హొయల్వెలిజారు పైటలో
:::::పల వలఁ జిక్కు జక్కవకవ న్బురుదించెడు దబ్బ గుబ్బ యు
:::::బ్బుల వెలయింపఁగా వలయుఁ బొమ్ము! తెలుంగునగైఁత లిమ్ముగన్
:::::విలసదమర్త్యవాఙ్మయ కవిత్వమునాన్, భుజగేంద్రభూషణో
:::::జ్జ్వలమణిరుగ్జటాపటల సంవిలుఠద్దివిషత్తరంగిణీ
:::::చలదురు వీచికా నికర శబ్దధణంధణ ధం ధణార్భటీ
:::::కలన నొసంగగావలె నొకానొకయప్పుడు, పద్మసంభవ
:::::ప్రళయ మహార్ణవోత్పత దభంగురభంగ మృదంగనాద సం
:::::కలిత కృతాన్తరాట్చరణఘాత దళద్దృహిణాండ నిస్సరత్
:::::పెళపెళ సాధ్వసధ్వనుల బింకము నొక్కయెడ,న్ముహుర్ముహు
:::::ర్లలదరవింద బృంద మకరంద నిరంకుశ పాన మత్త తుం
:::::దిలిత మిళింద ఝంకృతి గతిన్మఱి యెక్కెడ, నింకనొక్కెడన్
:::::లలిత సరస్వతీచరణ లాస్య చలన్నవ శింజినీఝళం
:::::ఝళుల పసందుఁ జూపవలె ఝల్లున రాలెడు పూలతేనె వా
:::::నల నలరారుమాధురిఁ గనన్బరుపంవలెఁ గొన్ని వేళలన్...
&lt;/poem&gt;
వీరి అవధాన పద్యాలలో కొన్ని:
* వర్ణన:[[ద్వైతం|ద్వైత]], [[అద్వైతం|అద్వైత]], [[విశిష్టాద్వైతం|విశిష్టాద్వైతము]]లపై ఆచార్యులు చెప్పిన పద్యము- 
&lt;poem&gt;
ద్వైతము లుబ్ధ సుఖద మ- 
ద్వైతము తస్కర సుఖప్రదంబు, విశిష్టా- 
ద్వైతము యాత్రిక సుఖదము, 
భూతలమున మొత్తమునకు మూడును మెఱుగే 
&lt;/poem&gt;
* సమస్య: నీహారాద్రిని నిప్పుకొండయని పాండిత్యంబు దీపింపగన్
పూరణ:&lt;poem&gt;ఓహోహో! యిది వెండి కొండయని నేనూహించితిన్మున్ను, నేఁ
డూహింప న్విలసన్నటేశ్వర నిటాలోద్భుత ధూమావళీ
వ్యూహంబున్గని తర్కశాస్త్రగతి నేనూహించి సాధించితిన్
నీహారాద్రిని నిప్పుకొండయని పాండిత్యంబు దీపింపగన్
&lt;/poem&gt;
* దత్తపది: కీర - వైర - హార - భార అను పదాలనుపయోగించి విరహ వర్ణన
పూరణ:&lt;poem&gt;కీరమునెక్కి మన్మథుడు కేల సుమాస్త్రము బూని బాలికన్
వైరముతోడ గొట్టుట కవారిగ బాఱుచు నుండ దానికిన్
హారము భారమాయెను, విహారమునుం గడు దూరామాయె నీ
భారము సుమ్ముబాల నికఁ బాలను ముంచిన నీటముంచినన్
&lt;/poem&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

==యితర లింకులు==
* [http://www.eemaata.com/em/printerfriendly/?id=1737 ఆయన అపురూపమైన భాషణం ఇచట వినవచ్చు]{{Dead link|date=జూన్ 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://groups.google.com/group/telugu-unicode/tree/browse_frm/thread/ab90455341aebaff/460d661d1fef12ae?_done=/group/telugu-unicode/browse_frm/thread/ab90455341aebaff/460d661d1fef12ae?tvc%3D1%26&amp;tvc=1&amp;hl=es&amp;pli=1 ఆయన గూర్చి]

{{Authority control}}

[[వర్గం:సంగీతకారులు]]
[[వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:వేణుగాన విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:వాయులీన విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:సంస్కృత కవులు]]
[[వర్గం:మృదంగ వాద్య కళాకారులు]]
[[వర్గం:కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:తెలుగువారిలో వైణికులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా కవులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా అవధానులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సంగీత విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆస్థాన కవులు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా ఉపాధ్యాయులు]]</text>
      <sha1>2r8195z28nh8f0iuhi6nkqum8dd82bc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:K.Venkataramana/ప్రయోగశాల</title>
    <ns>2</ns>
    <id>142638</id>
    <revision>
      <id>4953868</id>
      <parentid>4950855</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <origin>4953868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1624" sha1="7r59w90o9eqmdjna6xmd9it466h7uuz" xml:space="preserve">సమీక్షించవలసిన వ్యాసాలు:
# [[చర్చ:బీజాపూర్ (కర్ణాటక) /GA1]]
# [[చర్చ:కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా) /GA1]]
# [[చర్చ:ఐరావతేశ్వర దేవాలయం/GA1]]
# [[చర్చ:రాహుల్ సాంకృత్యాయన్/GA1]]
# [[చర్చ:కూరెళ్ల విఠలాచార్య/GA1]]
# [[చర్చ:క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం/GA1]]
# [[చర్చ:రామనాథ స్వామి దేవాలయం/GA1]]
# [[చర్చ:గోదావరి నది/GA1]]
# [[చర్చ:శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి/GA1]]
# [[చర్చ:దిండిగల్/GA1]]
# [[చర్చ:భారత జాతీయ గీతం/GA1]]
# [[చర్చ:శాంతినికేతన్/GA1]]
# [[చర్చ:బిర్సా ముండా/GA1]]
# [[చర్చ:వార్ధా/GA1]]
# [[చర్చ:మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ/GA1]]
# [[చర్చ:మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం/GA1]]
# [[చర్చ:శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం/GA1]]
# [[చర్చ:రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్/GA1]]
# [[చర్చ:అప్సర/GA1]] 
# [[చర్చ:సావిత్రి (నటి) /GA1]]  {{Done}}. [[చర్చ:సావిత్రి (నటి)/GA2]] {{Done}}</text>
      <sha1>7r59w90o9eqmdjna6xmd9it466h7uuz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వెలుదండ రామేశ్వరరావు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150878</id>
    <revision>
      <id>4954093</id>
      <parentid>2931539</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="1kvazjb3k40i76qsrlyjmhux0lp76q6" xml:space="preserve">వెలుదండ రామేశ్వర రావు [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]], [[బిజినపల్లి]] మండలం మంగనూరు గ్రామానికి చెందిన కవి. వీరు 27.07.1935 లో జన్మించారు. కనక రత్నమ్మ, వెలుదండ నారాయణ రావు వీరి తల్లిదండ్రులు. ఉపాధ్యాయునిగా, అధ్యాపకునిగా 40 సంవత్సరాల పాటు బోధన చేసి, ఎంతో మంది శిష్యులను తీర్చిదిద్దారు. తెలుగు, సంస్కృతం, ఆంగ్లం, హిందీ, ఉర్దూ భాషా సాహిత్యాలలో అద్వితీయమైన పాండిత్యం కలవారు. ఆయుర్వేద, హోమియోపతి వైద్య విధానాలలో కూడా వీరిది అందె వేసిన చెయ్యి. వీరు చాలా రచనలు చేశారు. వాటిలో కొన్ని ముద్రితం, కొన్ని అముద్రితం. శ్రీ కుసుమ హరనాథ, శ్రీ రామకృష్ణ ప్రభ, గైర్వాణి, ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి పత్రికలలోనూ వీరి రచనలు వచ్చాయి.
== ముద్రిత రచనలు ==
1. శ్రీరామ భూవర శతకం
2. ఆంధ్ర నారద భక్తి సూత్రములు
3. శ్రీ శ్రీనివాస నివేదనం
4. నా దైవం - నా దేశం
5. శ్రీ కుసుమహర శరణాగతి
6. శ్రీ సత్యసాయి రామ అక్షరార్చన

== అముద్రిత రచనలు ==
1. రామేశ్వరీయం
2. శ్రీకృష్ణ తారావళి
3. ప్రశ్నోత్తరి
4. విద్య
5. విద్యుత్ సందేశం
6. ఆత్మ నివేదనం
7. మనోవశీకరణమునకు కొన్ని మార్గములు
{{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా కవులు}}
{{Authority control}}

[[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు]]
[[వర్గం:1935 జననాలు]]</text>
      <sha1>1kvazjb3k40i76qsrlyjmhux0lp76q6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>విష్ణువు వేయి నామములు-801-900</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153687</id>
    <revision>
      <id>4954100</id>
      <parentid>3691991</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15232" sha1="b3p1mn2q65lntfyb3giqil9dfbu1oox" xml:space="preserve">{{విష్ణువు వేయి నామములు}}
[[File:Git govind large.jpg|thumb|కమలంపై పద్మాసనంలో కూర్చున్న విష్ణువు క్లోజప్. కవి జయదేవుడు విష్ణువుకు నమస్కరించడం, కాగితంపై గౌచే పహారీ, భక్తి చిత్రం, బేర్-బాడీ, తల వంచి, కాళ్లు, చేతులు ముడుచుకుని, జయదేవుడు ఎడమవైపు నిలబడి, పూజా సామగ్రిని పద్మాసనం ముందు ఉంచారు. అక్కడ కూర్చున్న విష్ణువు కవిని ఆశీర్వదించాడు.]]
[[విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము]]లోని వేయి నామాలలో 801 నుండి 900 వరకు నామములకు క్లుప్తంగా అర్ధాలు ఇక్కడ ఇవ్వడమైనది. 
 
విష్ణు సహస్రనామాలను గురించి పెక్కుభాష్యాలు వెలువడినాయి. 8వ శతాబ్దంలో ఆది శంకరాచార్యలు రచించిన భాష్యము వీటిలో ప్రధమము. [[అద్వైతం|అద్వైత సిద్ధాంతము]] ననుసరించే ఈ భాష్యంలో భగవంతుని పరబ్రహ్మ తత్వమునకు, షడ్గుణైశ్వర్యమునకు ఎక్కువ ప్రాదాన్యతనిచ్చి వ్యాఖ్యానించారు. 12వ శతాబ్దంలో [[పరాశర భట్టర్|పరాశర భట్టు]] రచించిన భాష్యము భగవద్గుణ దర్పణము అనే గ్రంథం [[విశిష్టాద్వైతం]] సిద్ధాంతాలకు అనుగుణంగా సాగుతూ, భక్తుల పట్ల భగవానుని సౌలభ్యాన్నీ, సౌశీల్యాన్నీ, కరుణనూ మరింతగా విపులీకరించినది. తరువాత అనేకులు రచించిన వ్యాఖ్యలకు ఈ రెండు భాష్యాలే మార్గదర్శకాలు.

వివిధ భాష్యకర్తలు వ్యాఖ్యానించిన నామముల జాబితా పరిశీలించినట్లయితే వారు పేర్కొన్న నామములలో స్వల్ప భేదాలు కనిపిస్తాయి. ఈ వ్యాసం చివరిలో చూపిన వనరులు ఆధారంగా వివిధ భాష్యకారుల భాష్యాలను సంక్షిప్తంగా చెప్పే వివిధ భావాలను ఇచ్చే ప్రయత్నం జరిగింది.

కొన్ని నామాలకు ప్రత్యేక వ్యాసాలు కూడా ఉన్నాయి.

==విష్ణువు వేయి నామములు-801-900==

801) అక్షోభ్య: - క్షోభ తెలియనివాడు.

802) సర్వవాగీశ్వరేశ్వర: - వాక్పతులైన బ్రహ్మాదులకు కూడ ప్రభువైన భగవానుడు.

803) మహాహ్రద: - గొప్ప జలాశయము.

804) మహాగర్త : - అగాధమైన లోయ వంటివాడు.

805) మహాభూత: - పంచభూతములకు అతీతమైనవాడు.

806) మహానిధి: - సమస్త భూతములు తనయందు ఉన్నవాడు.

807) కుముద: - కు అనగా భూమి . అట్టి భూమి యొక్క భారమును తొలగించి మోదమును కూర్చువాడు.

808) కుందర: - భూమిని చీల్చుకుపోయినవాడు.

809) కుంద: - భూమిని దానమిచ్చినవాడు.

810) పర్జన్య: - మేఘము వర్షించి భూమిని చల్లబరుచునట్లు జీవుల తాపత్రయములను తొలగించి,వారి మనస్సులను శాంతింపచేయువాడు భగవానుడు.

811) పావన: - పవిత్రీకరించువాడు.

812) అనిల: - ప్రేరణ చేయువాడు, సదా జాగరూకుడు.

813) అమృతాశ: - అమృతము నొసంగువాడు.

814) అమృతవపు: - అమృతస్వరూపుడు శాశ్వతుడు.

815) సర్వజ్ఞ: - సర్వము తెలిసినవాడు.

816) సర్వతోముఖ: - ఏకకాలమున సర్వమును వీక్షించగలవాడు.

817) సులభ: - భక్తితో తనను స్మరించువారికి సులభముగా లభ్యమగువాడు.

818) సువ్రత: - మంచి వ్రతము గలవాడు.

819) సిద్ధ: - సత్వస్వరూపుడై, పూర్ణరూపుడై భగవానుడు సిద్ధ: అని తెలియబడువాడు.

820) శత్రుజిత్ - శత్రువులను జయించువాడు.

821) శత్రుతాపన: - దేవతల విరోదులైన వారిని,సజ్జనులకు విరోధులైన వారిని తపింప చేయువాడు.

822) న్యగ్రోధ: - సర్వ భూతములను తన మాయచే ఆవరించి ఉన్నవాడు.

823) ఉదుంబర: - అన్నముచేత విశ్వమును పోషించువాడు.

824) అశ్వత్ధ: - అశాశ్వతమైన సంసార వృక్ష స్వరూపుడు.

825) చాణూరాంధ్ర నిషూదన: - చాణూరుడను మల్లయోధుని వధించినవాడు.

826) సహస్రార్చి: - అనంతకిరణములు కలవాడు.

827) సప్తజిహ్వ: - ఏడు నాలుకలుగల అగ్నిస్వరూపుడు.

828) సప్తైథా: - ఏడు దీప్తులు కలవాడు.

829) సప్తవాహన: -ఏడు గుఱ్ఱములు వాహనములుగా కలవాడు.

830) అమూర్తి: - రూపము లేనివాడు.

831) అనఘ: - పాపరహితుడు.

832) అచింత్య: - చింతించుటకు వీలుకానివాడు.

833) భయకృత్ - దుర్జనులకు భీతిని కలిగించువాడు.

834) భయనాశన: - భయమును నశింపచేయువాడు.

835) అణు: - సూక్షాతి సూక్షమైనవాడు.

836) బృహుత్ - మిక్కిలి పెద్దది అయిన బ్రహ్మము స్వరూపము.

837) కృశ: - సన్ననివాడై, అస్థూలమైనవాడు.

838) స్థూల: - స్థూల స్వరూపము కలిగియున్నవాడు.

839) గుణభృత్ - సత్వరజోస్తమో గుణములకు ఆధారమైనవాడు.

840) నిర్గుణ: - గుణములు తనలో లేనివాడు.

841) మహాన్ - దేశకాలాదుల నధిగమించి యున్నవాడు.

842) అధృత: - సర్వము తానే ధరించియుండి, తనను ధరించునది మరియొకటి లేనివాడు.

843) స్వధృత: - తనకు తానే ఆధారమైనవాడైన భగవానుడు.

844) స్వాస్య: - విశ్వశ్రేయమునకై వేదములను వెలువరించినవాడు.

845) ప్రాగ్వంశ: - ప్రాచీనమైన వంశము కలవాడు.

846) వంశవర్థన: - తన వంశమును వృద్ధినొందించువాడు.

847) భారభృత్ - భారమును మోయువాడు.

848) కథిత: - వేదములచేత సర్వోత్తముడుగా కీర్తించబడినవాడు.

849) యోగీ - ఆత్మజ్ఞానము నందే సదా ఓలలాడు వాడు.

850) యోగీశ: - యోగులకు ప్రభువు.

851) సర్వ కామద: - సకల కోరికలను తీర్చువాడు.

852) ఆశ్రమ: - జీవులకు విశ్రాంతి స్థానమైనవాడు.

853) శ్రమణ: - భక్తిహీనులను, వివేకరహితులను శ్రమ పెట్టువాడు.

854) క్షామ: - సర్వ జీవులను క్షీణింపజేయువాడు.

855) సుపర్ణ: - రమణీయ పత్రములు కలిగిన వృక్షము తానైనవాడు.

856) వాయువాహన: - వాయు చలనమునకు కారణభూతుడైనవాడు.

857) ధనుర్ధర: - ధనస్సును ధరించినవాడు.

858) ధనుర్వేద: - ధనుర్వేదము తెలిసినవాడు.

859) దండ: - దండించువాడు.

860) దమయితా - శిక్షించువాడు.

861) దమ: - శిక్షానుభవము ద్వారా ఏర్పడు పవిత్రత తానైనవాడు.

862) అపరాజిత: - పరాజయము తెలియనివాడు.

863) సర్వసహ: - సమస్త శత్రువులను సహించువాడు.

864) నియంతా - అందరినీ తమతమ కార్యములందు నియమించువాడు.

865) అనియమ: - నియమము లేనివాడు.

866) ఆయమ: - మృత్యుభీతి లేనివాడు.

867) సత్త్వావాన్ - సత్త్వము గలవాడు.

868) సాత్త్విక: - సత్త్వగుణ ప్రధానుడైనవాడు.

869) సత్య: - సత్పురుషుల విషయములో మంచిగా ప్రవర్తించువాడు.

870) సత్యధర్మ పరాయణ: - సత్య విషయమునందును, ధర్మ విషయమునందును దీక్షాపరుడైనవాడు.

871) అభిప్రాయ: - అభిలషించు వారిచేత అభిప్రాయపడువాడు.

872) ప్రియార్హ: - భక్తుల ప్రేమకు పాత్రుడైనవాడు.

873) అర్హ: - అర్పింపబడుటకు అర్హుడైనవాడు.

874) ప్రియకృత్ - తన నాశ్రయించినవారికి ప్రియము నొసగూర్చువాడు.

875) ప్రీతివర్ధన: - భక్తులలో భవవంతునిపై ప్రీతిని వృద్ధి చేయువాడు.

876) విహాయన గతి: - ఆకాశము ఆశ్రయముగ గలదియైన విష్ణుపదము తానైనవాడు.

877) జ్యోతి: - తన ప్రకాశము చేత సర్వమును ప్రకాశింపచేయువాడు.

878) సురుచి: - అందమైన ప్రకాశము గలవాడు.

879) హుతభుక్ - యజ్ఞములందు ఆవాహన చేయబడిన దేవతల రూపమున హవిస్సులను స్వీకరించువాడు.

880) విభు: - సర్వ లోకములకు ప్రభువైనవాడు.

881) రవి: - తన విభూతియైన సూర్యుని ద్వారా భూమినుండి సర్వరసములను గ్రహించువాడు.

882) విలోచన: - వివిధ రూపముల ద్వారా ప్రకాశించువాడు.

883) సూర్య: - ప్రాణులకు ప్రాణశక్తిని ప్రసాదించువాడు.

884) సవితా: - సమస్త జగత్తును ఉత్పన్నము చేయువాడు.

885) రవిలోచన: - సూర్యుడు నేత్రములుగా కలవాడు.

886) అనంత: - అంతము లేనివాడు.

887) హుతభుక్ - హోమద్రవ్యము నారిగించువాడు.

888) భోక్తా - భోగ్యవస్తువైన ప్రకృతిని అనుభవించువాడు.

889) సుఖద: - భక్తులకు ఆత్మసుఖము నొసంగువాడు.

890) నైకజ: - అనేక రూపములలో అవతరించువాడు.

891) అగ్రజ: - సృష్ట్యారంభమునకు ముందే ఆవిర్భవించినవాడు.

892) అనిర్వణ్ణ: - నిరాశ నెరుగనివాడు.

893) సదామర్షీ - సజ్జనుల దోషములను క్షమించువాడు.

894) లోకాధిష్టానం - ప్రపంచమంతటికి ఆధారభూతుడు.

895) అధ్బుత: - ఆశ్చర్య స్వరూపుడు.

896) సనాత్ - ఆది లేనివాడు.

897) సనాతన సమ: - సృష్టికర్త యైన బ్రహ్మకు పూర్వము కూడా యున్నవాడు.

898) కపిల: - ఋషులలో కపిలుడు తానైనవాడు.

899) కపి: - సూర్యరూపుడు.

900) అవ్యయ: - ప్రళయకాలము నందు సమస్తము తనలో లీనమగుటకు విశ్రామ స్థానమైనవాడు.</text>
      <sha1>b3p1mn2q65lntfyb3giqil9dfbu1oox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శివగంగ జిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157755</id>
    <revision>
      <id>4954012</id>
      <parentid>4748913</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>యర్రా రామారావు, పేజీ [[శివగంగై జిల్లా]] ను [[శివగంగ జిల్లా]] కు దారిమార్పు ద్వారా తరలించారు</comment>
      <origin>4748913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33185" sha1="0qw4ctjcbe1jc0e9p9nal8bq2mxdb8k" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name     = Sivaganga District
| native_name    = சிவகங்கை மாவட்டம்
| native_name_lang  = ta
| other_name    = Sivagangai Mavattam
| nickname    = 
| settlement_type   = District
| image_skyline   = Sivagangai Aranmanai.jpg
| image_alt    =
| image_caption   = Entrance to the [[Velu Nachiar]] Palace, [[Sivaganga]]
| image_map    = Sivaganga in Tamil Nadu (India).svg
| map_caption    = Location in Tamil Nadu, India
| latd     = 9
| latm     = 43
| lats     = 0
| latNS     = N
| longd     = 78
| longm     = 49
| longs     = 0
| longEW     = E
| coordinates_display  = inline,title
| subdivision_type  = Country
| subdivision_name  = {{flagu|India}}
| subdivision_type1  = State
| subdivision_name1  = [[తమిళనాడు]]
| subdivision_type2  = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]]
| subdivision_name2  = Sivaganga
| subdivision_type3  = Metro
| subdivision_name3  = &lt;!-- for neighbourhoods/suburbs only --&gt;
| established_title  = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date  =
| founder     =
| named_for    =
| parts_type    [[తాలూకా]]లు
| parts     = [[Sivaganga]], [[Devakottai]]
| seat_type    = Capital
| seat     = &lt;!-- for states/territories/regions only --&gt;
| seat_type1    = ప్రధాన కార్యాలయం
| seat1     = [[Sivaganga]]
| government_type   =
| governing_body   =
| leader_title1   = Collector &amp; District Magistrate
| leader_name1   = V Rajaraman [[Indian Administrative Service|IAS]]
| unit_pref    = Metric
| area_footnotes   =&lt;ref name=AnnualEmploymentReport200708&gt;{{cite web|author=Additional Collector|title=Employment report of Sivaganga District|url=http://rural.nic.in/AER/TN/AER_Sivaganga.pdf|accessdate=23 March 2011|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224034946/http://rural.nic.in/AER/TN/AER_Sivaganga.pdf|archive-date=24 డిసెంబరు 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| area_rank    =
| area_total_km2   = 4189
| elevation_footnotes  =
| elevation_m    =
| population_total  = 1341250
| population_as_of  = 2011
| population_rank   =
| population_density_km2 = 274.7
| population_demonym  =
| population_footnotes =&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=2011 Census of India
 |date=16 April 2011
 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
 |publisher= Indian government
 |pages=
 |format=Excel}}&lt;/ref&gt;
| demographics_type1  = భాషలు
| demographics1_title1 = అధికార
| demographics1_info1  = [[Tamil language|Tamil]]
| timezone1    = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] 
| utc_offset1    = +5:30
| postal_code_type  = [[పిన్‌కోడ్]]
| postal_code    = 630561
| area_code_type   = టెలిఫోన్ కోడ్
| area_code    = 04575
| iso_code    = [[ISO 3166-2:IN|&lt;!-- ISO 3166-2 --&gt;]]
| registration_plate  = TN-63&lt;ref&gt;[http://www.tn.gov.in/sta/a2.pdf www.tn.gov.in/sta/a2.pdf]&lt;/ref&gt;
| blank1_name_sec1  = Largest city
| blank1_info_sec1  = Karaikudi
| blank2_name_sec1  = [[లింగ నిష్పత్తి]]
| blank2_info_sec1  = M-49%/F-51% [[పురుషుడు|♂]]/[[స్త్రీ|♀]]
| blank3_name_sec1  =అక్షరాస్యత
| blank3_info_sec1  = 52.5%%
| blank4_name_sec1  = Legislature type
| blank4_info_sec1  = elected
| blank5_name_sec1  = [[IUCN protected area categories|IUCN category]]
| blank5_info_sec1  = &lt;!-- for protected areas only --&gt;
| blank1_name_sec2  = [[Climate of India|Climate]]
| blank1_info_sec2  = [[Climatic regions of India|Very dry and hot with low humidity]] &lt;small&gt;([[Köppen climate classification|Köppen]])&lt;/small&gt;
| blank2_name_sec2  = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank2_info_sec2  = {{convert|875.2|mm|in}}
| website     = {{URL|http://www.sivaganga.tn.nic.in/}}
| footnotes    =
}}
భారతదేశంలోని తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని 38 జిల్లాలలో (పరిపాలన జిల్లా) శివగంగ జిల్లా ఒకటి.ఈ జిల్లా 1985 మార్చి 15న రామనాథపురం జిల్లాను రామనాథపురం, విరుదునగర్, శివగంగై జిల్లాలుగా విభజించడం ద్వారా ఏర్పాటు చేయబడింది. శివగంగ జిల్లాకేంద్రంగా ఉంది.కరైకుడి, శివగంగ జిల్లాలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన పట్టణాలు. దీనికి ఈశాన్యంలో పుదుక్కోట్టై జిల్లా, ఉత్తరాన తిరుచిరాపల్లి జిల్లా, ఆగ్నేయంలో రామనాథపురం జిల్లా, నైరుతిలో విరుదునగర్ జిల్లా, పశ్చిమాన మధురై జిల్లా సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.ఈ ప్రాంతంలోని ఇతర పెద్ద పట్టణాలలో శివగంగై, కళయార్ కోవిల్, దేవకోట్టై, మనమదురై, ఇళయంగుడి, తిరుప్పువనం, సింగంపునరి, తిరుప్పత్తూరు ఉన్నాయి.2011 నాటికి, జిల్లాలో ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,003 స్త్రీల లింగ నిష్పత్తితో 1,339,101 జనాభా ఉంది.&lt;ref name=&quot;dashboard&quot;&gt;{{cite web|year=2013|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|access-date=26 January 2014|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India}}&lt;/ref&gt;

==శివగంగై పాలకులు - చరిత్ర==
రామ్నాడు, శివగంగై, పుదుకోట్టై భూభాలు కలిపి రామ్నాడు రాజ్యంలో భాగంగా ఉంటూవచ్చింది. రామ్నాడు రాజ్యం 7వ రాజైన రేగునాథా సేతుపతి (కిళవన్ సేతుపతి) 1674 నుండి 
1710 వరకూ పాలించాడు. శివగంగైకు 4 కి.మీ దూరంలో ఉన్న నాలుకోట్టై పాలకుడు పెరియ ఉడైయ దేవరు ధైర్యసాలు చూడడానికి నాలుకోట్టైకు వచ్చాడు. పెరియ ఉడైయారు ధైర్యసాహసాలకు మెచ్చి 1,000 మంది సన్యలను నిర్వహించడానికి అవసరమైన భూమిని ఇస్తూ ఒప్పందం మీద సంతకం చేసాడు. కిళవన్ సేతుపతి మరణం తరువాత రామ్నాడు రాజ్యానికి 
విజయసేతుపతి [[1710]]లో రామ్నాడు రాజ్యానికి 8వ రాజుగా వచ్చాడు. రాజు తనకుమార్తె ఆండాల్‌ఆచ్చిని నాలుకోట్టై పాలకుడైన పెరియదేవర్ కుమారుడైన శశివర్ణదేవరుకు ఇచ్చి వివాహం చేసాడు. కుమార్తెను ఇస్తూ భరణంగా శశివర్ణదేవరుకు 1,000 సైనికుల నిర్వహణ కొరకు పెరియదేవర్ పాలనలో ఉన్న భూములను శిస్తురహితంగా ఇచ్చాడు. అలాగే తిరుపత్తూరు, పిరన్మలై, తిరుపత్తూరు, షోలపురం, తిరుభువనం అలాగే తొండై నైకాశ్రయానికి రాజప్రతినిధిని చేసాడు. ఒకవైపు కిళవన్ సేతుపతి కుమారుడు భవాని శంకరన్ రామ్నాడు భూ భాగాన్ని జయించి 9వ రాజైన సుందరేశ్వర రఘునాథను ఖైదుచేసాడు. తరువాత భవాని శంకర్ తనకుతానే రమ్నాడు రాజుగా ప్రకటినుకుని రమ్నాడు 10వ రాజైయ్యాడు. [[1726]] నుండి [[1729]] వరకు భవాని శంకర్ రామ్నాడును పాలించాడు. తరువాత భవాని శంకర్ నాలుకోట్టై అధిపతి అయిన శశివర్మ పెరియ ఉడైయారుతో తలపడి ఆయనను నాలుకోట్టై నుండి తరిమి కొట్టాడు. సుందరేశ్వర రఘునాథ సేతుపతి సహీదరుడు కట్టయ్య రామ్నాడు నుండి పారిపోయి తంజావూరు రాజా తులియాజీ శరణుజొచ్చాడు. ఒకవైపు నాలుకోట్టై నుండి తరుమికొట్టపడిన శశివర్ణదేవర్ అరణ్యాలలో తిరుగుతూ అడవిలో శివగంగై అనే జలపాతం సమీపంలో తపసు చేసుకుంటున్న సాతప్పయ్య అనే మునిని కలుసుకున్నారు. రాజ్యభ్రష్టుడైన రాజు ఆయన మీందు నిలిచి తన గాథను వివరించాడు. ఆ ముని రాజుకు ఒక మంత్రం ఉపదేశించి ఆ మంత్రాన్ని ఉపాసించిన తరువాత తంజావూరు పోయి అక్కడ పోటీకి ఉన్న పులిని చంపమని ఆదేశించాడు. అక్కడ శశివర్ణదేవర్ తనలాగే శరణార్ధి అయిన కాట్టయ్య దేవన్‌ను కలుసుకున్నాడు. వాతిరువురు ఒకరితో ఒకరు చర్చించుకుని భవానీ శంకర్‌తో తలపడడానికి అవసరమైన సహాయం అందించమని కోరారు. తంజావూరు రాజు వారికి పెద్ద సంఖ్యతో సైన్యాలను తీసుకుని సహకరించమని దళవాయిని ఆదేశించాడు. శశివర్ణదేవర్, కట్టయ్య దేవన్ సైన్యాలతో భవానీ శంకర్‌తో తలపడి [[1730]]లో తిరిగి రామ్నాడును స్వాధీనపరచుకున్నారు. తరువాత కట్టయ్యదేవన్ రామ్నాడు 11వ రాజుగా అయ్యాడు.

===మొదటి రాజా శశివర్ణదేవర్===
కాట్టయ్య దేవన్ రామ్నాడును ఐదుభాగాలుగా విభజించి అందులో మూడుభాగాలను తన ఆధీనంలో ఉంచుకుని మిగిలిన రెండు భాగాలకు నాలుకోట్టని కేంద్రగా చేసి దానికి శశివర్ణదేవరును రాజప్రతినిధిగా చేసాడు. అంతేకాక శశివర్ణదేవరుకు &quot; రాజా ముత్తు విజయ రఘునాథ పెరియ ఉడైయ దేవర్ అనే &quot; బిరుదుప్రదానం చేసాడు.

===2వ ముత్తు వడుగనాథ పెరియ ఉడైయదేవర్ (1750–1772)===
శశివర్ణ పెరియ ఉడైయ దేవర్ [[1750]]లో మరణించాడు. తరువాత ఆయన ఏకైక కుమారుడు ముత్తు వడుగనాథ పెరియ ఉడైయారు శివగగైకు 2వ పాలకుడయ్యాడు. ఆయన భార్య &quot; రాణి వేలునాచ్చియార్&quot; ఆయనకు మిత్రురాలిగా, మార్గదర్శిగా, ఫిలాసఫర్‌గా &quot; వ్యవహరించింది. శివగంగైకు తాండవరాయ పిళ్ళై శక్తియుతులు కలిగిన మత్రిగా సేవలందించాడు. ముత్తు వడుగనాథ పెరియ ఉడైయారు ఆంగ్లేయులు నిరాకరించిన వాణిజ్య అవకాశాలను డచ్ వారికి అందచేసాడు. ఈ కార్యకలాపంతో ఆగ్రహించిన ఆంగ్ల ప్రభుత్వం నవాబుకు సామంతరాజుగా కప్పం చెల్లించమని డచ్ వారుకి సహకరించడం ఆపివేయయమని ఆదేశాలు జారీ చేసారు. [[1772]]లో తూర్పు నుండి స్మిత్ , పడమటి వైపు నుండి బెంజూరు శివగంగై మీద దాడిచేసారు. 
ఈ దాడిని ఎదురుచూసిన &quot; రాజా ముత్తు వడుగనాథ పెరియ ఉడైయారు &quot; కాళయర్‌కోయిల్ వద్ద సరికొత్త స్థావరం ఏర్పరుచుకుని శిగంగై నుండి తన మాకాం కాళయర్‌కోయిల్‌కు మార్చుకున్నాడు. [[1772]] జూన్ 25న శివగగైని ఆగ్లసైన్యాలు వశపరచుకున్నాయి. తరువాత రోజు ఆగ్లసైన్యాలు కాళయర్‌కోయిల్ మీద దాడిచేసి కీళనూరు, షోలపురం సైనిక స్థావరాలను స్వాధీనపరచుకున్నాయి. బెంజూరు దాడిని కొనసాగించి చివరకు రాజా ముత్తు వడుగనాథ పెరియ ఉడైయారు మీద దాడి చేసాడు. రాజా ముత్తు వడుగనాథ పెరియ ఉడైయారు 
తన అనుచరులతో యుద్ధంలో వీరమరణం పొందాడు. యుద్ధరంగంలో వేలునాచ్చియార్ ప్రదర్శించిన ధైర్యసాహసాలు పలువురి ప్రశంశలను అందుకున్నాయి. వేలునాచ్చియార్ తనకుమార్తె వేళాచ్చి నాచ్చియార్‌తో మంత్రి తాండవరాయ పిళ్ళై సాయంతో దిండిగల్ లోని విరుఇపాక్షికి పారిపోయింది. తరువాత వారు స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు పెరియ మరిదు, చిన్న మరుదులతో కలిసింది.

===3వ రాణి వేలునాచ్చియార్ (1772–1780)===
[[File:Sivagangai Aranmanai.jpg|thumb|వేలు నాచియార్ అరణ్మనై|270x270px]]
రాణివేలునాచ్చియార్, ఆమె కుమార్తె వెళ్ళాచ్చినాచ్చియార్ హైదర్ ఆలి సంరక్షణలో దిండిగల్ సమీపంలోని విరూపాక్షిలో నివసించించారు. తరువాత నవాబు [[వేలు నాచియార్|వేలునాచ్చియార్]], మరుదు సహోదరులను శివగంగై పాలన చెయ్యమని తమ సంరాజ్యానికి కప్పం చెల్లించమని ఆదేశించాడు. రాణి వేలునాచ్చియార్ మరుదు సహోదరులను వెంటపెట్టుకుని శివగంగైకు వెళ్ళి [[1780]] నుండి రాజ్యపాలన చేపట్టి చిన్నమరుదును మంత్రిగా, పెద్దమరుదును సేనాధిపతిగా చేసి పాలన కొనసాగించింది.

[[1780]]లో వేలునాచ్చియార్ మరుదు సహోదరులకు పాలనా బాధ్యతలు అప్పగించి [[1790]] వరకు పాలన కొనసాగించి సుమారు [[1790]]లో పరమపదించి ఉండవచ్చని భావించబడుతుంది.
మరుదు సహోదరులు ఉడయార్ సరవై (మూకయ్యాపళనియప్పన్), సరవై అందాయర్ (పొన్నత్తాళ్)ల కుమారులు. వారు ప్రస్తుత రామనాథపురం కొంగులు వీధిలో నివసించారు. వారు పురాతన పొలిగర్ లేక దాని అనుబంధ జాతికి చెందినవారని భావించబడుతుంది. 
== మరుదు సహోదరుల సాహసం ==
సరవైకరన్ మరుదుషోదరుల జాతిని తెలుపుతూ వారు ఇంటిపేరుగా ఉంటూవచ్చింది. మరుదు సహోదరులు ముత్తువడుగనాదర్ వద్ద పనిచేస్తూ ఉండేవారు. తరువాత వారు సైనికాధిపతులుగా రాణించారు. చెక్కతో తయారు చెయ్యబడి చంద్రవంక ఆకారంతో పదునైన కొనతో ఉండే బూమరంగా (తమిళంలో వళరి కొయ్య) అనే ఆయుధం ప్రయోగించడంలో మరుదు సహోదరులు ఉద్దండులు అని ప్రఖ్యాతి వహించారు. మరుదు సహోదరులు ఆంగ్లేయులతో తలపడిన పొలింగర్ యుద్ధాలలో ఈ ఆయుధాన్ని ప్రయోగించారు. 12,000 సైనికులతో శివగంగ వద్ద నవాబు సైనికులతో తలపడి విజయం సాధించారు. పరాజితుడైన నవాబు [[1789]] మార్చి 10న మద్రాసు కౌంసిల్‌కు సహాయం కొరకు అభ్యర్ధన చేసుకున్నాడు. [[1789]] ఏప్రిల్ 29న ఆంగ్లసైనికులు కొల్లగడిని ముట్టడించారు. 
మరుదు సహోదరులు పెద్ద సైన్యం సాయంతో ఆంగ్లసైన్యాలను ఓడించారు.

== కట్టబొమ్మన్ సహోదరులతో మరుదు సహోదరుల మైత్రి ==
మరుదసహోదరులకు వీరపాండ్యకట్టబొమ్మన్ సహోదరులతో గాఢమైత్రి ఉంటూవచ్చింది. వారిరువురు తరచూ చర్చలు సాగిస్తూ ఉండేవారు. [[1799]] అక్టోబరు 17న ఉరితీతకు గురైన తరువాత మూగదొరకు (ఊమైదొర)కు చిన్న మరుదు ఆశ్రయం ఇచ్చాడు. తరువాత మరుదుసహోదరులు ఆగ్లేయులను ఎదిరిస్తూ మతాతీతంగా దక్షిణభారతదేశ ముస్లిములు,క్రైస్తవులు, హొందువులను సమైక్యం చేస్తూ జంబూద్వీప ప్రకటన జారీచేసారు. ఆంగ్లేయుల నుండి మాతృదేశాన్ని విడుదల చేయాలని సంకల్పించి స్వాతన్య్రసమరంలో పాల్గొని మరుదుసహోదరులు సైతం ఓటమి పాలైయ్యారు. స్వాతంత్ర్యసమర యోధులకు నాయకత్వం వహించిన మరుదపాండ్యన్ గాయపడిన తన సహోదరుడు వెళ్ళై మరుదుతో కలిసి [[1801]] అక్టోబరు 24 శివగంగైజిల్లా లోని తిరుపత్తూరులో ఉన్న శిథిలమైన కోటలో ఉరితీతకు గురయ్యాడు. [[1801]]న జరిగిన చివరి పోరాటంలో మరుదుసహోదరులు అసమానమైన ధైర్యం ప్రదర్శిస్తూ ఆంగ్లేయులను అడ్డుకుంటూ సిరువాయల్ గ్రామాన్ని అగ్నికి ఆహుతి చేసారు. మరుదు సహోదరులు వీరులు మాత్రమే కాదు. వారు ఉత్తమమైన పరిపాలనాదక్షత కూడా ప్రదర్శించారు. వారు పాలించిన [[1783]]-[[1801]] మద్యకాలంలో చెరువులు, బావులు తవ్వించడం ద్వారా వ్యవసాయానికి అవసరమైన సదుపాయాలు కల్పించారు. వారిపాలనలో శివగంగైలో వ్యవసాయం అభివృద్ధి చేయబడి పాడిపంటలు మెరుగునపడ్డాయి. మరుదసహోదరులు శివగంగై ప్రాంతంలో పలు ఆలయాలను కూడా నిర్మించారు.
== చివరిపాలకులు ==
వరుసగా వచ్చిన పలువురు పాలకుల తరువాత శ్రీ కార్తికేయ వెంకటాచలపతి రాజయ్యా శ్రీషణ్ముగ రాజయ్యా శివగంగా సంస్థానం వారసుడయ్యాడు. ఈ ట్రస్టీ ఆధీనంలో 108 ఆలయాలు, 22 కట్టళైలు, 20 సత్రాలు నిర్వహించబడుతున్నాయి. డాక్టర్ వెంకటాచలపతి రాజయ్యా తన కుమార్తె శ్రీమతి మదురతంగై నాచ్చియారును వారసురాలిగా వదిలి [[1986]] ఆగస్టు 30న మరణించాడు. ప్రస్తుతం మదురతంగై నాచ్చియార్ శివగంగై సంస్థానాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. రామనాథపురం జిల్లా గజిట్ ఆధారంగా [[1990]] శివగంగై సంస్థానం నిర్వహింతున్న శివగంగై చరిత్రలో 
శివగంగైజిల్లా శివగంగై జమీన్, రామనాథపురం జమీను నుండి రూపుదిద్దుకున్నదని తెలుస్తుంది.

== జనాభా గణాంకాలు ==
{{bar box|title=మతాల ప్రకారం శివగంగై జిల్లా జనాభా (2011)&lt;ref name=&quot;religion&quot;&gt;{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Tamil Nadu |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11392/download/14505/DDW33C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=right|bars={{bar percent|[[హిందూ]]|darkorange|88.57}}
{{bar percent|[[క్రైస్తవులు |క్రిష్టియన్లు]]|purple|5.64}}
{{bar percent|[[ఇస్లాం|ముస్లిం]]|green|5.55}}
{{bar percent|మతం తెలపనివారు|black|0.24}}}}

{{historical populations|11=1901|12=5,07,437|13=1911|14=5,41,914|15=1921|16=5,58,870|17=1931|18=5,94,132|19=1941|20=6,45,707|21=1951|22=6,70,675|23=1961|24=7,47,159|25=1971|26=8,86,135|27=1981|28=9,96,235|29=1991|30=11,03,077|31=2001|32=11,55,356|33=2011|34=13,39,101|percentages=pagr|footnote=source:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;|align=left}}

2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, శివగంగ జిల్లాలో 1,339,101 జనాభా ఉంది, ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,003 స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి, జాతీయ సగటు 929 కంటే చాలా ఎక్కువ. జనాభాలో 30.83% పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. మొత్తం జనాభాలో 137,235 మంది ఆరేళ్లలోపు వారు, 70,022 మంది పురుషులు, 67,213 మంది మహిళలు ఉన్నారు. జనాభాలో షెడ్యూల్డ్ కులాలు జనాభా 17.01% మంది ఉన్నారు. షెడ్యూల్డ్ తెగలు జనాభా 06% మంది ఉన్నారు. జిల్లా సగటు అక్షరాస్యత 71.67%, జాతీయ సగటు 72.99%తో పోలిస్తే ఇదికొద్దిగా ఎక్కువ. జిల్లాలో మొత్తం 338,938 కుటుంబాలు ఉన్నాయి. జనాభా మొత్తంలో 6,20,171 మంది కార్మికులు ఉన్నారు, వీరిలో 1,17,030 మంది సాగుదారులు, 1,22,166 మంది ప్రధాన వ్యవసాయ కార్మికులు, 9,864 గృహ పరిశ్రమలు, 2,12,042 ఇతర కార్మికులు, 1,59,069 గృహ కార్మికులు, ఉపాంత కార్మికులు 23,77, మార్జినల్ కార్మికులు 39,977 పరిశ్రమలు మీద ఆధారపడినవారు, 52,907 ఇతర ఉపాంత కార్మికులు ఉన్నారు. 99.14% మంది మాట్లాడే ప్రధాన భాష తమిళం.

=== నిర్వహణ ===
[[File:SIVAGANGAI DISTRICT COLLECTOR OFFICE.JPG|thumb|జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం-శివగంగై|270x270px]]
జిల్లా కేంద్రంగా శివగంగై నగరం ఉంది. జిల్లా 2  రెవెన్యూ విభాగాలుగా, 6 తాలుకాలుగా విభజించబడింది.
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! రెవెన్యూ విభాగం || తాలూకాలు || రెవెన్యూ 
గ్రామాల సంఖ్య
|-
| శివగంగ || శివగంగ, మానామదురై, ఇళయంకుడి, తిరుభువనం || 267
|-
| దేవకోట్టై || దేవకోట, కారైకుడి, తిరుపత్తూరు || 255
|}

== పర్యాటక ప్రదేశాలు ==
[[Image:Manamadurai-new.JPG|thumb|270x270px|మనమదురై, కన్నార్ రోడ్‌లోని పాంచ్ పీర్ షుహాదా  దర్గా]]
* అంజన్మార్ పంచ్ షహీద్ వాలియుల్లాహ్ దర్గాహ్, కన్నార్ స్ట్రీట్, మానామదురై.
* హర్జత్ సయ్యద్ సాలార్ షా షహీద్ వాలియుల్లాహ్, రజియల్లాహ్, తలా అంహు దర్గా.
* కారైకుడికి 3 కి.మీ దూరంలో అరియకుడి దక్షిణ తిరుపతి ఉంది
* దక్షిణతురుపతిగా ప్రశంశించబడే అరియకుడి శివగంగైకు 3 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. 400 సంవత్సరాల చరిత్ర కలిగిన ఈ ఆలయంలోని వెంకటేశ్వరునికి అంగప్రదక్షిణ, కల్యాణౌత్సవాలు మొదలైనవి జరుగుతూ ఉంటాయి.
* కారైకుడిలో ఉన్న కోవిలూరు ఆలయం.
* [[షణ్ముఘనాథర్ ఆలయం, కున్నకుడ్]]
* కందాదేవి ఆలయం.
* ఇదైకత్తూరు చర్చి.
* కొల్లాంగుడి వెట్టుడైయారు కాళియమ్మన్ ఆలయం.
* కాళీశ్వరాలయం.
* నగరశివన్ ఆలయం.
* కుంరకుడి ఆలయ.
* కొల్లకళైయమ్మన్ ఆలయం.
* కళ్ళళ్ సోమసుందరం సౌందర్యనాయకి ఆలయంలో ప్రతిసంవత్సరం ఫిబ్రవరి మాసంలో నిర్వహించబడుతుంటాయి.
* మానామదురైక్కు 5 కి.మీ దూరంలో ఉంది. పంచభూతేశ్వరం (వేదియనెడల్ విళక్కు). ఈ ఆలయం పరమకుడి నుండి ఇళయంకుడి మార్గంలో ఉంది. ఇది శ్రీరాముడు లంకపై దండెత్తడానికి ప్రయాణం చేసిన మార్గమని విశ్వసిస్తున్నారు. ఈ ఆలయ గ్రానైట్ రాయికి ప్రసిద్ధిచెందింది. ఈ ఆలయంలో పనముఖ [[ప్రత్యంగిరా దేవి]] ప్రధానదైవంగా ఉంది. ఇక్కడ మహా ప్రత్యగింరాదేవికి పెద్ద విగ్రహం ఉంది. ఇక్కడ లక్ష్మీగణపతులకు, సొరంగర్షణా భైరవునికి ప్రత్యేక సన్నిధులు ఉన్నాయి. ఈ ఆలయం 5 ఎకరాల ఆవరణలో నిర్మించబడి ఉంది.
* మాదాపురంలో భద్రకాళియమ్మన్ ఆలయం ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ఆర్కైవ్ నకలు|url=http://madapurambathirakaliamman.org/index.php?vt=2|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130113100842/http://madapurambathirakaliamman.org/index.php?vt=2|archive-date=2013-01-13|access-date=2014-04-03|website=}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలు}}

== వెలుపలి లింకులు ==
{{Commons category}}{{తమిళనాడు జిల్లాలు}}{{తమిళనాడు}}</text>
      <sha1>0qw4ctjcbe1jc0e9p9nal8bq2mxdb8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>టి.శివశంకరం పిళ్లె</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166828</id>
    <revision>
      <id>4954104</id>
      <parentid>2668555</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5009" sha1="9j2h73bq8gu3hi3kn25r43vugmefjll" xml:space="preserve">'''టి.శివశంకరం పిళ్లె''' [[అనంతపురం జిల్లా]] [[పెనుకొండ]] లో నివసించాడు. [[న్యాయవాది]]గా పేరు సంపాదించాడు. మంచి [[రచయిత]]. మంచి వక్త. ఇతడు [[గుత్తి]]లో డాక్టర్ సుబ్బయ్య పిళ్లె పెంపుడు కొడుకు. డాక్టర్ సుబ్బయ్య [[గుత్తి]] నుండి [[పెనుకొండ]]కు బదిలీ అయ్యాడు. పెనుకొండలో ఉండగా శివశంకరం పిళ్లెను పెంచి పెద్ద చేశాడు. ఎలిమెంటరీ విద్య పెనుకొండలో చదివాడు. ఆ కాలంలో పెనుకొండలో ఉన్నత పాఠశాల లేదు. దానితో శివశంకరంపిళ్లెను [[బళ్లారి]]కి పంపించి మెట్రిక్యులేషన్ చదివించాడు. తరువాత పెనుకొండలో రెవెన్యూ ఆఫీసులో గుమాస్తాగా చేరాడు. [[భారత]],[[భాగవత సంప్రదాయం|భాగవత]] పురాణాలన్నీ బాగా చదువుకున్నాడు. [[తెలుగు]] సాహిత్యంలో పాండిత్యం సంపాదించాడు. ఆ కాలంలో బహుళ ప్రచారంలో ఉన్న [[కందుకూరి వీరేశలింగం]] సాహిత్యం చదివి ప్రభావితుడై పెనుకొండలో ఉన్న విధవరాలైన ఒక మధ్వ బ్రాహ్మణస్త్రీని పునర్వివాహానికి అంగీకరింపజేసి [[బెంగళూరు]]లోని తన మిత్రుడితో విధవావివాహం జరిపించాడు. గుమాస్తా ఉద్యోగం వదిలి వకీలు పరీక్షకు కట్టి ప్యాసై వకీలు వృత్తిని చేపట్టాడు. శివశంకరం పిళ్లె ఒక మరాఠి అమ్మాయిని వివాహం చేసుకున్నాడు. కొంతకాలానికే ఆమె మృతి చెందింది. ఇతడు తాలూకా బోర్డు ప్రెసిడెంటుగా చాలా కాలం పనిచేశాడు. 1913లో [[బాపట్ల]]లో జరిగిన మొదటి ఆంధ్ర మహాసభకు హాజరయ్యాడు. [[హిందూ]] పత్రికకు పెనుకొండ నుండి విలేఖరిగా ఉండి వార్తలు, వ్యాసాలు పంపేవాడు. కృషి పేరుతో ఒక పత్రికను కూడా నడిపాడు. 

==రచనలు==
# అళియ రామభూపాలుడు &lt;ref&gt;[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.371372 డిజిటల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ ఇండియాలో&lt;/ref&gt; 1932లో ఆంధ్రగ్రంథమాల,మద్రాసు 20వ కుసుమంగ వెలువడింది. 
# శ్రీ వేంకటపతి దేవమహారాజు
# రాజత్వపౌరత్వము
# ఆంగ్లదేశాటన చరిత్ర
# భగవద్గీత
# స్థానిక కూటములు
# దేశమాతాస్తవము(National Anthem) - ఇది ఒక దేశభక్తి గీతము. 1883నాటికే దీనిని వ్రాశాడు.
# The Pearl of Citizenship
# ఉల్‌సత్తుఖాజాకంగళ్ (తమిళగ్రంథం)
# రాళ్లపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గాథాసప్తశతికి ఆంగ్లానువాదం

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
* రాయలసీమ రచయితల చరిత్ర - నాలుగవ సంపుటి - [[కల్లూరు అహోబలరావు]] - శ్రీకృష్ణదేవరాయ గ్రంథమాల,హిందూపురం
* వార్త దినపత్రిక అనంతపురం జిల్లా ప్రత్యేక సంచిక అనంతనేత్రంలో జి.రామకృష్ణ వ్యాసం

[[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా న్యాయవాదులు]]</text>
      <sha1>9j2h73bq8gu3hi3kn25r43vugmefjll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:మండ్య జిల్లా</title>
    <ns>1</ns>
    <id>188354</id>
    <revision>
      <id>4953974</id>
      <parentid>3918921</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>యర్రా రామారావు, [[చర్చ:మాండ్య జిల్లా]] పేజీని [[చర్చ:మండ్య జిల్లా]] కు తరలించారు: మరింత మొరుగైన పేరు</comment>
      <origin>3196619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="asnl6kf0ry9t3jgc40dtktjv948h83t" xml:space="preserve">{{మీకు తెలుసా|10|2015}}
{{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=29}}</text>
      <sha1>asnl6kf0ry9t3jgc40dtktjv948h83t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:ఆరె మరాఠి</title>
    <ns>1</ns>
    <id>189711</id>
    <revision>
      <id>4953888</id>
      <parentid>3266515</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47497-43</username>
        <id>153685</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఆరె కాపు / సురభి కమ్యూనిటీ */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4953888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="447" sha1="4rgueijoocemwjvqgg2r2eza81jd4f6" xml:space="preserve">== ఆరె కాపు / సురభి కమ్యూనిటీ  ==

&quot;ఆరె మరాఠి&quot; తొలగించి దాన్ని &quot;ఆరె కాపు / సురభి కమ్యూనిటీ&quot; గా change cheyandi  [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/~2026-47497-43|~2026-47497-43]] ([[వాడుకరి చర్చ:~2026-47497-43|చర్చ]]) 17:01, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4rgueijoocemwjvqgg2r2eza81jd4f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కట్టావారిపాలెం (సత్తెనపల్లి)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192967</id>
    <revision>
      <id>4954008</id>
      <parentid>3583407</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48450-10</username>
        <id>153904</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ సర్పంచ్ పేరు మార్చడం జరిగింది</comment>
      <origin>4954008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5863" sha1="k7ayua5a6l819r2enr2b6wy5wtj3p6m" xml:space="preserve">{{Infobox Settlement|
‎|name = కట్టావారిపాలెం
|native_name = 
|nickname = 
|settlement_type = రెవెన్యూయేతర గ్రామం
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline = 
|image size = 
|image_caption = 
|image_map = 
|map size = 200px
|map_caption = 
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map = 
|dot_map size =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y = 
|pushpin_map = ఆంధ్ర ప్రదేశ్
|pushpin_label_position = right
|pushpin_map_caption = 
|pushpin_map size = 200
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|subdivision_type = [[రాష్ట్రం]]
|subdivision_name = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|subdivision_type1 = [[జిల్లా]]
|subdivision_name1 = [[పల్నాడు జిల్లా|పల్నాడు]]
|subdivision_type2 = [[మండలం]]
|subdivision_name2 = [[సత్తెనపల్లి మండలం|సత్తెనపల్లి]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = [[సర్పంచి]]
|leader_name = శ్రీ నువ్వుల రాంబాబు
|leader_title1 = &lt;!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --&gt;
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|established_title = 
|established_date = 
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|area_magnitude = చ.కి.మీ
|unit_pref = 
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 
|population_density_km2 = 
|population_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|population_blank1 = 
|population_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|population_blank2 = 
|population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య
|population_blank3 =
&lt;!-- literacy -----------------------&gt;
|literacy_as_of = 2011
|literacy_footnotes =
|literacy_total = 
|literacy_blank1_title =  పురుషుల సంఖ్య
|literacy_blank1 = 
|literacy_blank2_title =  స్త్రీల సంఖ్య
|literacy_blank2 = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone = 
|utc_offset = 
|timezone_DST = 
|utc_offset_DST = 
| latd          = 16.383567
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          = 80.224775
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
|elevation_footnotes = &lt;!-- for references: use&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; tags --&gt;
|elevation_m = 
|elevation_ft = 
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|postal_code_type = పిన్ కోడ్
|postal_code = 522403
|area_code = 
|blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్
|blank_info = 
|blank1_name =
|website = 
|footnotes =
}}

'''కట్టావారిపాలెం''' [[పల్నాడు జిల్లా]] [[సత్తెనపల్లి మండలం|సత్తెనపల్లి మండలానికి]] చెందిన రెవెన్యూయేతర  గ్రామం.

==గ్రామములోని మౌలిక సదుపాయాలు==
===రక్షిత మంచినీటి పథకం===
1962 లో, రు. 8 లక్షలతో ఏర్పాటుచేయబడిన ఈ పథకం, ఏడాది పొడవునా ప్రజల దాహార్తి తీర్చుచున్నది. పాలకులు, అధికారుల కృషికి, గ్రామస్తుల సహకారం తోడవడంతో, మండలంలో 365 రోజులూ త్రాగునీటి సరఫరా జరుగుచున్న పథకంగా గుర్తింపు పొందింది.

శ్రీ విఘ్నేశ్వరస్వామి ఆలయము:- కట్టావారిపాలెం గ్రామంలో వేంచేసిన శ్రీ విఘ్నేశ్వరస్వామి వారి విగ్రహ పునఃప్రతిష్ఠా మహోత్సవ కార్యక్రమాన్ని 2014,ఏప్రిల్ 27వతేదీ బుధవారం నాడు అంగరంగ వైభవంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ స్పీకర్ డాక్టర్ కోడెల శివప్రసాదరావు ప్రత్యేక పూజా కార్యక్రమాలతో నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా వేకువజామునే ఆలయంలో గణపతి ప్రార్థన, ప్రత్యేకపూజ, పుణ్యాహవచనం, పంచగవ్యప్రాసన, సాయంత్రం లక్ష్మీగణపతి అనుష్పానాలు, మంత్రపుష్పం, విశేస పూజలు నిర్వహించారు. కట్టావారిపాలెం గ్రామాల ప్రజలు, వారి బంధువులు, అధిక సంఖ్యలో భక్తులు పాల్గొని, స్వామివారి తీర్ధ ప్రసాదాలు తీసుకొని ఈ కార్యక్రమాన్ని కన్నుల పండుగలా తిలకించారు. 

==సమీప గ్రామాలు==
[[కొర్రపాడు]] 3 కి.మీ, [[నందిగామ]] 4 కి.మీ, [[కంటిపూడి|కంటేపూడి]] 1.5 కి.మీ, [[గుడిపూడి]] 5 కి.మీ.
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:సత్తెనపల్లి మండలం లోని రెవిన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>k7ayua5a6l819r2enr2b6wy5wtj3p6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సురేష్ ఒబెరాయ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226531</id>
    <revision>
      <id>4953941</id>
      <parentid>4830430</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25280" sha1="chimwvihwzn4ilmksvkeykw08grb6m0" xml:space="preserve">[[File:Suresh_Oberoi.jpg|thumb|సురేష్ ఒబెరాయ్]] 
'''సురేష్ ఒబెరాయ్''' (జననం 17 డిసెంబరు 1946)&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2010/vivek-oberoi-suresh-oberoi-birthday-171210.html|title=Vivek Oberoi makes his dad's birthday special|publisher=Mid-Day|work=Oneindia Entertainment|access-date=2016-07-28|archive-date=2012-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022113723/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2010/vivek-oberoi-suresh-oberoi-birthday-171210.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ప్రముఖ బాలీవుడ్ సహాయ నటుడు. ఆయన అసలు పేరు విశాల్ కుమార్ ఒబెరాయ్. ప్రముఖ బాలీవుడ్ నటుడు [[వివేక్ ఒబెరాయ్]] కు తండ్రి. [[పాకిస్థాన్]] లోని  కెట్టా ప్రాంతంలో జన్మించారు సురేష్. కెరీర్ మొదట్లో రేడియోలో పనిచేసేవారు సురేష్. ఆ తరువాత మోడలింగ్ కూడా చేశారు. 1980, 90వ దశకాల్లో సురేష్ బాలీవుడ్ లో ప్రముఖ సహాయ నటునిగా కొనసాగారు.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
[[పాకిస్థాన్]] లోని బెలూచిస్థాన్ ప్రావిన్స్ లో కెట్టా అనే ప్రాంతంలో 17 డిసెంబరు 1946న [[పంజాబీ హిందువులు|పంజాబీ హిందూ]] కుటుంబంలో జన్మించారు  సురేష్. ఆయన తండ్రి ఆనంద్ సారూప్ ఒబెరాయ్ పంజాబీ వ్యాపారవేత్త, తల్లి కర్టర్ దేవి గృహిణి. [[భారత విభజన]] తరువాత వీరి కుటుంబం పాకిస్థాన్ నుంచి హైదరబాద్ కు మారారు. హైదరాబాద్ లో సురేష్ తండ్రి మెడికల్ స్టోర్ చైన్ ను మొదలుపెట్టారు. హైదరాబాద్ లోని [[సెయింట్ జార్జ్ గ్రామర్ స్కూల్ (హైదరాబాదు)|సెయింట్ జార్జ్ గ్రామర్ స్కూల్]] లో చదువుకున్నారు. చదువుకునేటప్పుడు టెన్నిస్,  స్విమ్మింగ్ వంటి క్రీడల్లో బాగా రాణించేవారు. బాయ్ స్కాట్ లో ప్రెసిడెంట్ అవార్డు పొందారు ఆయన. సురేష్ హైస్కూల్ చదువుతుండగా తండ్రి చనిపోయారు. దాంతో ఆయన అన్నదమ్ముళ్ళతో కలసి వారి కుటుంబ వ్యాపారం మెడికల్ స్టోర్స్ చూసుకునేవారు.&lt;ref name=&quot;Suresh Oberoi, ek baar phir&quot;&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Suresh-Oberoi-ek-baar-phir--/articleshow/28492658.cms?|title=Suresh Oberoi, ek baar phir...|publisher=Times of India|work=TOI}}&lt;/ref&gt;  సురేష్ హిందీ, ఉర్దు,  ఇంగ్లీష్, తెలుగు, తమిళ్ భాషలు అనర్గళంగా మాట్లాడగలరు.

== కెరీర్ ==
1970ల్లో రేడియో షోలలోనూ, నాటకాలతోనూ కెరీర్ మొదలు పెట్టారు సురేష్. [[పూణె]] లోని ఫిలిం అండ్ టెలివిజన్ ఇన్ స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా  లో నటన నేర్చుకున్నారు ఆయన. ఆ సమయంలోనే తమిళనాడుకు చెందిన యశోధరను కలుసుకున్నారు ఆయన. 1974లో వారు  వివాహం చేసుకున్నారు. 1976లో వారికి ఒక కుమారుడు పుట్టారు.  ఆయనే ప్రస్తుతం బాలీవుడ్ నటుడు వివేక్ ఒబెరాయ్. ఆ తరువాత వారి కుటుంబం ముంబైకు మారింది.&lt;ref name=&quot;Suresh Oberoi, ek baar phir&quot; /&gt;

=== మోడలింగ్, రేడియో షోలు ===
ముంబైకు వచ్చిన మొదట్లో ఆయన చేసిన రేడియో షోల వల్ల చాలా ప్రసిద్ధి పొందారు. ఆ తరువాత చార్మినార్ సిగరెట్లు, లైఫ్ బాయ్ సబ్బుకూ మోడల్ గా పనిచేశారు. 1970వ దశకం చివర్లో ఆయన ప్రసిద్ధ మోడల్ గా కొనసాగారు.

=== సినిమాలు ===
1978లో ఏక్ బార్ ఫిర్ సినిమాతో తెరంగేట్రం చేశారు సురేష్. కానీ ఆ సినిమా పెద్దగా ఆడలేదు. 1980లో లావరిస్ సినిమాలో నటించారాయాన. 2000 దశకం తొలినాళ్ళ వరకు సంవత్సరానికి 4 నుంచి 5 సినిమాల్లో నటించారు సురేష్. దాదాపు 135 సినిమాల్లో చేశారు సురేష్. యాదోం కా మౌసమ్ (1990)లో ఒక పాటలో కొన్ని లైన్లు పాడారు ఆయన.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.gomolo.in/People/songlist.aspx?pplid=14723|title=Songs of Suresh Oberoi|publisher=Gomolo|access-date=2016-07-28|archive-date=2012-08-04|archive-url=https://archive.today/20120804160719/http://www.gomolo.in/People/songlist.aspx?pplid=14723|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== టీవీ ===
ధడ్కన్ కాశ్మీర్ వంటి టెలివిజన్ షోలలో కూడా కనిపించారాయన.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/02/03/stories/2003020300640300.htm|title=Looking for fresh pastures|publisher=The Hindu|access-date=7 July 2016}}&lt;/ref&gt;  జీనా ఐసీ కా నామ్ హై షోకు వ్యాఖ్యాతగా కూడా వ్యవహరించారు.

== కుటుంబం ==
1970లలో సురేష్ హైదరాబాద్ లో యశోధరను కలిశారు. 1974లో మద్రాసులో ఆమెను వివాహం చేసుకున్నారు. వీరి మొదటి కుమారుడు వివేక్ ఒబెరాయ్ ప్రస్తుతం బాలీవుడ్ లో ప్రముఖ నటుడు. ఆయన భార్య యశోధర తమిళ్ నాడులోని కొయంబత్తూర్ ప్రాంతంలో పలయక్కోటి పట్టకరర్ కుటుంబానికి చెందినవారు.&lt;ref name=&quot;Suresh Oberoi, ek baar phir&quot; /&gt;

నటనే కాక, సురేష్ పాటలు కూడా బాగా పాడతారు. ఆయన గాత్రం చాలా స్పష్టంగా ఉంటుంది. జీ టివిలో వచ్చే జీనా ఐసీ కా నామ్ హై షోకు వ్యాఖ్యాతగా కూడా వ్యవహరించారు ఆయన. ఇవే కాక, ఆయన రొమాంటిక్, ఫిలాసఫికల్ కవిత్వం కూడా రాస్తుంటారు.&lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.gomolo.in/People/PeopleBiographyUser.aspx?pplid=14723&amp;bioID=751138|title=Biography of Suresh Oberoi|access-date=2016-07-28|archive-date=2012-08-01|archive-url=https://archive.today/20120801093745/http://www.gomolo.in/People/PeopleBiographyUser.aspx?pplid=14723&amp;bioID=751138|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:Awakening_with_Brahmakumaris_program_in_Bangkok.jpg|thumb|బ్యాంకాక్ లో బ్రహ్మకుమారీల కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న సురేష్]]
[[దస్త్రం:Yashodhara_Oberoi,_Suresh_Oberoi,_Vivek_Oberoi_at_Rajesh_Khanna's_prayer_meet_08.jpg|thumb|రాజేష్ ఖన్నా ప్రేయర్ మీట్ 08లో పాల్గొన్న యశోధర, సురేష్, వివేక్ ఒబెరాయ్]]

== సినిమాలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం 
!చిత్రం
!పాత్ర 
!నోట్స్
|-
|2013
|అట్టహాస
|రాజ్ కుమార్
|కన్నడ చిత్రం
|-
|2009
|వరల్డ్ కప్ 2011
|కోచ్
|
|-
|2009
|కర్మా ఔర్ హోళీ
|శేఖర్
|
|-
|2005
|సోచా నా థా
|నిర్మల్ ఒబెరాయ్
|
|-
|2003
|యే దిల్
|
|
|-
|2003
|తలాష్
|బాబు
|
|-
|2002
|రాత్ కే సౌదాగర్
|
|
|-
|2002
|దేవాంగే
|మిస్టర్.భుల్లర్
|
|
|-
|2002
|23ర్డ్ మార్చి 1931:షాహీద్
|గోవలర్ చడ్డా
|
|
|-
|2001
|శిరిడి సాయిబాబా
|
|
|-
|2001
|ప్యార్ తూనే క్యా కియా
|మిస్టర్.జైస్వాల్
|
|-
|2001
|మోక్ష:సల్వషన్
|మిస్టర్.సెహగల్
|
|-
|2001
|లజ్జ
|రఘువీర్ తండ్రి
|
|-
|2001
|కాలా మందిర్
|
|
|-
|2001
|హమ్ హో గయే ఆప్కే
|మిస్టర్.ఒబెరాయ్
|
|-
|2001
|గదర్: ఏక్ ప్రేమ్ కథ
|తయ
|
|-
|2001
|దాల్:ది గ్యాంగ్
|భక్తవర్ సింగ్
|
|-
|2001
|అశోక
|వ్యాఖ్యాత
|
|-
|2000
|ఖౌఫ్
|మిస్టర్.సింఘానియా
|
|-
|1999
|సౌతెలా
|
|
|-
|1999
|సఫారీ
|మిస్టర్.అజిత్ అగర్వాల్
|
|-
|1998
|సర్వైవింగ్ సబు
|సద్రు
|షార్ట్ ఫిలిమ్
|-
|1998
|సోల్జర్
|ప్రతాప్ సింగ్
|
|-
|1998
|పురైడో:ఉన్మై నొ తోకి
|జస్టిస్, డాక్టర్. రథబినోద్ పాల్
|హిందీ/ఇంగ్లీష్/జపనీస్ భాషల్లో తీశారు ఈ సినిమా
|-
|1998
|ఖొటే సిక్కీ
|పుఖ్ రాజ్ మహాదేవన్
|
|-
|1998
|ఆక్రోశ్:సైక్లోన్ ఆఫ్ ఏంగర్
|మహేంద్ర ప్రతాప్ గుజ్రాల్
|
|-
|1998
|2001: దో హజార్ ఏక్
|మిస్టర్.అమిర్ చంద్
|
|-
|1997
|సూరజ్
|
|
|-
|1997
|పృధ్వీ
|
|
|-
|1997
|కౌన్ సచ్చా కౌన్ ఝూటా
|ఐజి సూర్యకాంత్ వర్మ
|
|-
|1997
|లాహు కే దో రంగ్
|ధర్మ షికారీ
|
|
|-
|1996
|[[రాజా హిందుస్తానీ]]
|మిస్టర్. సెహగల్
|
|-
|1996
|మౌసమ్
|విక్రమ్ సింగ్
|
|-
|1996
|జాన్
|విశంభర్
|
|-
|1996
|హిమ్మత్
|
|
|-
|1996
|అజయ్
|రాజా బ్రిజ్ రాజ్ సింగ్
|
|-
|1995
|సురక్ష
|
|
|-
|1995
|రఘువీర్
|రవి వర్మ, కమాండో
|
|-
|1995
|మేరీ మొహొబ్బత్ మేరా నసీబా
|
|
|-
|1995
|కిస్మత్
|ఎసిపి ఆనంద్
|
|-
|1995
|జై విక్రంతా
|రాజా
|
|-
|1995
|దియా ఔర్ తూఫాన్
|డాక్టర్.విజయ్ మెహ్రా
|
|-
|1995
|దిల్ బర్
|డిసిపి శ్రీధర్ అత్మారామ్ వర్మ
|
|-
|1995
|అనోఖీ చాల్
|
|
|-
|1994
|విజయ్ పథ్
|ఇన్ స్పెక్టర్ రాజేష్ సక్సేనా
|
|-
|1994
|సుహాగ్
|రాయ్ బహద్దూర్
|
|-
|1994
|క్రాంత్రి క్షేత్రా
|
|
|-
|1994
|గోపి కిషన్
|రాజేశ్వర్ చౌదరి
|
|-
|1993
|సంతాన్
|జడ్జ్ సాహబ్
|
|-
|1993
|ప్రతిమూర్తి
|
|
|-
|1993
|పరదేశీ
|
|
|-
|1993
|ఖూన్ కా సిందూర్
|
|
|-
|1993
|గర్దిష్
|ఇన్ స్పెక్టర్ సైని
|
|-
|1993
|గేమ్
|ఇన్ స్పెక్టర్ పవార్
|
|-
|1993
|ధర్తిపుత్ర
|
|
|-
|1993
|భూకంప్
|
|
|-
|1993
|అనారీ
|
|
|-
|1993
|ఆన్సూ బనే అంగారే
|
|
|-
|1992
|జిందగీ ఏక్ జువా
|సిబిఐ అధికారి సురేష్ చంద్ర భట్నాగర్
|
|-
|1992
|తిరంగా
|రుద్రప్రతాప్ చౌహాన్
|
|-
|1992
|కిస్ మే కిత్నా హై దమ్
|
|
|-
|1992
|ఇందిరా
|
|
|-
|1992
|దిల్ కా క్యా కసూర్
|రాజేశ్ సక్సేనా
|
|-
|1992
|అపరాధీ
|సత్యప్రకాశ్ వి.నాథ్
|
|-
|1992
|అభి అభి
|
|
|-
|1991
|సాధు సంత్
|
|
|-
|1991
|పుక్కా బద్మాష్
|
|
|-
|1991
|ప్యార్ కా దేవతా
|ఇన్ స్పెక్టర్ అరుణ్
|
|-
|1991
|నుంబ్రీ ఆద్మీ
|ఎసిపి విజయ్ ప్రతాప్
|
|-
|1991
|కసమ్ కాలీ కా
|
|
|-
|1991
|జీనేకీ సజా
|డాక్టర్.సంతోష్
|
|-
|1991
|జాన్ కీ కసమ్
|కుమార్
|
|-
|1991
|ఇరాదా
|
|
|-
|1991
|ఇన్స్పెక్టర్ ధనుష్
|కాం.అవినాష్
|కన్నడ సూపర్ స్టార్ విష్ణువర్ధన్ తో కలసి నటించారు ఈ సినిమాలో
|-
|1991
|ఫతే
|మేజర్ ఆనంద్
|
|-
|1991
|దేశ్ వాసీ
|ప్రతాప్ సింగ్
|
|-
|1991
|దస్తూర్
|
|
|-
|1990
|సైలాబ్
|పోలీస్ ఇన్ స్పెక్టర్ రంజిత్ కపూర్
|
|-
|1990
|పంచవటి
|
|
|-
|1990
|కాళీ గంగ
|
|
|-
|1990
|హలాత్
|
|
|-
|1990
|సి.ఐ.డి
|మేజర్ బ్రిజ్ మోహన్ వర్మ
|
|-
|1990
|ఆజ్ కా అర్జున్
|మోహన్
|
|-
|1989
|తుఝే నహీ చోడూంగా
|
|
|-
|1989
|రఖ్ వాలా
|రంజిత్
|
|-
|1989
|పరిందా
|అబ్దుల్ ఖాన్
|
|-
|1989
|ముజ్రిమ్
|పోలీస్ ఇన్ స్పెక్టర్ గోఖలే
|
|-
|1989
|మణికా, ఉనే వియే ప్లస్ టర్డ్
|రజిత్ శర్మ
|ఫ్రెంచ్ సినిమా
|-
|1989
|కసమ్ సుహాగ్ కి
|ఇన్ స్పెక్టర్ దిల్దార్ దావూద్
|
|-
|1989
|దో కైదీ
|ఇన్ స్పెక్టర్ అమర్ సిన్హా
|సురేష్ ఒబెరాయ్
|-
|1989
|దాత
|రంజాన్ ఖాన్
|
|-
|1989
|అప్నా దేశ్ పరాయే లోగ్
|
|
|-
|1989
|అంధేర్ గర్డీ
|
|
|-
|1989
|ఆఖరీ ముకాబ్లా
|బజ్రంజ్
|
|-
|1988
|తెజాబ్
|ఇన్ స్పెక్టర్ గగన్ సింగ్
|
|-
|1988
|షూర్వీర్
|డాక్టర్.ఎస్.మల్హోత్రా
|
|-
|1988
|ముల్జిమ్
|రంజిత్ కుమార్
|
|-
|1988
|మొహొబ్బత్ కే దుష్మన్
|అబు భాయ్, అతిథి పాత్ర
|
|-
|1988
|మరణ మృదంగం
|వసంత్ దాదా
|తెలుగు సినిమా
|-
|1988
|ఖూన్ బాహా గంగా మే
|
|
|-
|1988
|కాల్ చక్ర
|
|
|-
|1988
|ధరమ్ యుద్ధ్
|కుందన్
|
|-
|1988
|భాయ్ కా దుష్మన్ భాయ్
|
|
|-
|1987
|వహీమ్
|
|
|-
|1987
|థికానా
|పోలీస్ ఇన్ స్పెక్టర్ రణబీర్ సింగ్
|
|-
|1987
|తేరా కరమ్ మేరా ధరమ్
|
|
|-
|1987
|సాత్ సాల్ బాద్
|దీపక్ ఖన్నా
|
|-
|1987
|నామ్ ఓ నిషాన్
|జొరావర్ జవర్
|
|-
|1987
|ఇతిహాస్
|కాళీచరన్
|
|-
|1987
|ఇన్సాఫ్
|మిస్టర్.అగ్నిహోత్రి
|
|-
|1987
|దిల్ తుఝ్ కో దియా
|అశోక్ ఎ.సహ్నీ
|
|-
|1987
|డకైట్
|అమ్రిత్ లాల్ యాదవ్
|
|-
|1986
|జిందగానీ
|సుదర్శన్
|అతిధి పాత్ర
|-
|1986
|త్రివేణి
|
|
|-
|1986
|స్వార్ధీ
|
|
|-
|1986
|పంచవటీ
|
|
|-
|1986
|పాలే ఖాన్
|డాక్టర్. రామకృష్ణ సిన్హా
|
|-
|1986
|మజ్లూమ్
|విజయ్ సింగ్
|
|-
|1986
|మై బల్వాన్
|అనిల్
|
|-
|1986
|జ్వాలా
|డాక్టర్.దేవ్ దత్
|
|-
|1986
|దిల్ వాలా
|మదన్ లాల్ శర్మ
|
|-
|1986
|భాయ్ కా దుష్మన్ భాయ్
|
|-
|1986
|అమ్మ
|
|
|-
|1986
|ఆగ్ ఔర్ షోలా
|ఆరతి మావయ్య
|
|-
|1985
|సుర్ఖియాన్
|షేరా
|
|-
|1985
|రామ్ కలీ
|ఇన్ స్పెక్టర్ దిలీప్ సింగ్
|
|-
|1985
|రాహీ బాదల్ గయే
|డాక్టర్.మెహ్రా
|
|-
|1985
|ఫులాన్ దేబీ
|
|
|-
|1985
|మిర్చ్ మసాలా
|ముఖి
|భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సహాయ నటుడు,&lt;br&gt;
1988 బెంగాల్ ఫిలిం జర్నలిస్టుల అసోసియేషన్- ఉత్తమ సహాయ నటుడు అవార్డు
|-
|1985
|కహానీ ఫూల్వతి కీ
|
|
|-
|1985
|జవాబ్
|ఇన్ స్పెక్టర్ జె.ఎస్.శర్మ
|
|-
|1985
|గ్రహస్థి
|
|
|-
|1985
|ఏక్ డాకూ షహెర్ మే
|రాకేష్ ప్రతాప్ సింగ్
|
|-
|1985
|దేఖా ప్యార్ తుమ్హారా
|ఇన్ స్పెక్టర్ రంజిత్ ముల్లిక్
|
|-
|1985
|బెపనాహ్
|ట్రక్ డ్రైవర్
|
|-
|1985
|ఐత్ బార్
|సాగర్
|
|-
|1984
|జిందగీ జీనే కే లియే
|
|
|-
|1984
|షరాబీ
|అబ్దుల్
|
|-
|1984
|ముఝే శక్తి దో
|
|
|-
|1984
|కానూన్ క్యా కరేగా
|గౌతం మెహ్రా
|
|-
|1984
|గృహస్థి
|కెప్టెన్ దీపక్ వర్మ
|
|-
|1984
|ఘర్ ఏక్ మందిర్
|
|-
|1984
|గంగ్వా
|ఇన్ స్పెక్టర్
|
|-
|1984
|ఏక్ నాయీ పెహలీ
|అవినాష్
|
|-
|1984
|ఏక్ దిన్ బహూ కా
|
|
|-
|1984
|అవాజ్
|ఇన్ స్పెక్టర్ అమిత్ గుప్త 
|
|-
|1984
|ఆగమన్
|
|
|-
|1983
|రిష్తా కాగజ్ కా
|డాక్టర్.రవి కౌల్
|
|-
|1983
|మజ్దూర్
|హిరాలాల్ సిన్హా
|
|-
|1983
|జీనా హై ప్యార్ మే
|
|
|-
|1983
|హీరో
|
|
|-
|1983
|ఘుంగ్రూ
|సూరజ్
|
|-
|1983
|కూలీ
|విక్కీ పూరి
|
|-
|1982
|విధాత
|ఇన్ స్పెక్టర్ ప్రతాప్ సింగ్
|అతిధి పాత్ర
|-
|1982
|తుమ్హారా బినా
|రాబిన్ దత్
|
|-
|1982
|తేరీ మేరీ కహానీ
|అజయ్ వర్మ
|టివి ఫిలిం
|-
|1982
|తక్దీర్ కా బాద్షా
|
|
|-
|1982
|పత్తర్ కీ లకీర్
|
|
|-
|1982
|[[నమక్ హలాల్]]
|భీమ్ సింగ్
|
|-
|1982
|కామ్ చోర్
|సురేష్
|
|-
|1982
|జానీ ఐ లవ్ యూ
|సూరజ్ సింగ్
|
|-
|1982
|ఆగ్ మన్
|
|
|-
|1981
|శ్రద్ధాంజలి
|లక్ష్మీ నారాయణ్
|
|-
|1981
|సాజన్ కీ సహేలీ
|సురేష్ ఒబెరాయ్
|
|-
|1981
|రక్ష
|డాక్టర్. సిన్హా
|
|-
|1981
|నారీ
|
|
|-
|1981
|మై ఔర్ మేరా హాతీ
|తేజ
|
|-
|1981
|లవారిస్
|రాం సింగ్
|
|-
|1981
|హక్దార్
|
|
|-
|1980
|ప్యారా దుష్మన్
|
|
|-
|1980
|ఫిర్ వోహీ రాత్
|ఇన్ స్పెక్టర్
|
|-
|1980
|మోర్చా
|
|
|-
|1980
|ఖంజార్
|క్యాప్టన్ ఉస్మాన్
|
|-
|1980
|ఏక్ బార్ ఫిర్
|మహెందర్ కుమార్
|
|-
|1980
|ఏక్ బార్ కహో
|
|
|-
|1979
|సురక్ష
|క్యాప్టన్ కపూర్
|
|-
|1979
|కర్తవ్య
|అటవీశాఖా అధికారి
|
|-
|1979
|కాలా పత్తర్
|నావికా దళ అధికారి
|
|-
|1977
|జీవన్ ముక్త్
|
|మొదటి సినిమా
|}

== డబ్బింగ్ పాత్రలు ==

=== యానిమేటెడ్ చిత్రాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! టైటిల్
!పాత్ర
!అసలు గాత్రం
!డబ్బింగ్ భాష
!అసలు భాష
!ఒరిజినల్ సినిమా విడుదలైన సంవత్సరం
!డబ్బింగ్ సినిమా విడుదలైన సంవత్సరం 
!నోట్స్
|-
|ది లయన్ కింగ్ 
|ముఫాసా 
|జేమ్స్ ఏర్ల్ జోన్స్ 
|హిందీ 
|ఇంగ్లీష్ 
| 1994 
| 1995 
| &lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/story-of-simba/article2033353.ece|title=Story of Simba – The Hindu|accessdate=21 August 2014|publisher=thehindu.com}}&lt;/ref&gt;
|}

== అవార్డులు, నామినేషన్లు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! పురస్కారం 
! చిత్రం 
! పాత్ర 
! సంవత్సరం 
! స్టాటస్
|-
| భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ సహాయ నటుడు 
| మిర్చ్ మసాలా 
| ముఖీ 
| 1987 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ఉత్తమ సహాయ నటుడు 
| ఘర్ ఏక్ మందిర్ 
| రహీమ్ 
| 1985 
|-
| లారిస్ 
| రామ్ సింగ్ 
| 1982 
|-
|ఉత్తమ సహాయ నటుడు 
| మిర్చ్ మసాలా 
| ముఖి&lt;ref name=&quot;bfja&quot;&gt;[http://www.gomolo.in/Awards/Awards.aspx?AwardCode=7&amp;YearCode=1988 1988 BFJA Awards]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
| 1988 
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:1946 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>chimwvihwzn4ilmksvkeykw08grb6m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పశుపతి ముద్రిక</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226605</id>
    <revision>
      <id>4954094</id>
      <parentid>3584536</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22812" sha1="idef4nmwdwt0er6hwdacjt4g9jvfcds" xml:space="preserve">[[File:Shiva Pashupati.jpg|thumb|right|త్రిమఖ దర్శనంలో పశువుల సముహం నడుమ యోగా ముద్రలో కూర్చున్న పశుపతి ముద్రిక. ప్రస్తుతం ఈ ముద్రిక జాతీయ సంగ్రహాలయం, కొత్త డిల్లీ (National museum, New Delhi) లో ఉంచబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=42&amp;id=1&amp;lk=dp1 |title=National museum,New Delhi లో ఉంచబడిన పశుపతి ముద్రిక |access-date=2016-08-09 |website= |archive-date=2016-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403183659/http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=42&amp;id=1&amp;lk=dp1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]]

[[సింధు లోయ నాగరికత]]కు చెందిన నగరమైన మొహెంజో దారోలో స్టియాలైటుతో తయారు చేయబడిన '''పశుపతి ముద్రిక''' కనుగొనబడింది. ఇందులో ఒక వేదిక మీద కూర్చుని ఉన్న మూడు ముఖాల మూర్తి ఉంటాడు. ఆ వేదికను ఆవరించి [[ఏనుగు]], [[పులి]], [[ఖడ్గ మృగం]], [[ఎద్దు|మహిషం]], [[జింక]] ఉన్నాయి. ఈ ముద్రిక కొంతమేరకు దెబ్బతిని ఉంది. ఈ ముద్రికలో గల ప్రతిమకు మూడు తలలు ఉన్నాయి. [[శివుడు|పశుపతి]] కొమ్ములు కలిగి, చుట్టూ పశువులతో అలంకరించబడ్డాడు. ఇతడు ఒక కొమ్ములు కలిగిన దేవతామూర్తి. ఇతడిని [[హిందూ మతం]]లో పూజించే [[శివుడు|శివుని]] రూపంగా భావిస్తారు. పశుపతి అనగా పశువులను సంరక్షించువాడు అని అర్ధం. ఇతడిని సింధు లోయ నాగరికతలో [[యోగ]] రూపంలో, [[లింగ నిష్పత్తి|లింగ]] రూపంలో పూజించేవారు. శివునికి మూడు ముఖాలు ఉండటం (త్రిముఖ), పశువులను పాలించడం (పశుపతి), యోగ ముద్రలో ఉండటం (యోగి) తో ఈ విగ్రహం చారిత్రపూర్వ యుగంలో శివుడిగా పశుపతిగా ఆరాధనలందుకొన్న దేవుని ప్రాచీన మూలమని జాన మార్షల్‌ అభిప్రాయం.&lt;ref&gt;Werness, Hope B., ''Continuum Encyclopedia of Animal Symbolism in World Art'', p. 270, 2006, A&amp;C Black, ISBN 0826419135, 9780826419132, [https://books.google.co.uk/books?id=iBSDddO-9PoC&amp;pg=PA270 google books]&lt;/ref&gt;

==మార్షల్ విశ్లేషణ==
1931 తరువాతి కాలంలో మార్షల్ తన నామకరణానికి గల కారణాలను వివరించాడు. శివుడిని లింగ రూపంలో పూజించడమే కాదు, తరువాతి కాలంలో గల శివుని చిత్రాలలో శివుడు [[జింక]]ను పట్టుకుని ఉండే చిత్రాలలో లాగా పశుపతి ముద్రికలో కూడా [[జింక]] ఉంది. ఇలాంటి ఆధారాలు పశుపతి ముద్రికను శివుడి ప్రతిరూపంగా పోల్చడాన్ని బలపరిచాయి.{{sfn|Marshall|1931|pp=52-57}}{{sfn|McEvilley|pp=45-46}} సింధు నాగరికత మతవిశ్వాసాల విషయంలో, పశుపతి ముద్రిక విషయంలో మార్షల్ సిద్ధాంతాన్ని [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]మంతా అంగికరించింది. 1964లో హెర్బర్ట్ సల్లివాన్ మార్షల్ సిద్ధాంతాలు ప్రపంచమంతా అంగీకరించిందని, ఇవి [[హిందూ మతం]], ఆవిర్భావ చరిత్రకు ఉపయోగపడతాయని తన [[పుస్తకం]]లో వివరించాడు. {{sfn|Sullivan|1964}}1976లో డోరిస్ మెత్ శ్రీనివాసన్ మార్షల్ సిద్ధాంతాన్ని కొంత సవరించవలసి ఉందని తన పుస్తకంలో వివరించారు. పశుపతి ముద్రికలను తొలి శివ రూపంగా అందరూ అంగీకరించారు. {{sfn|Srinivasan|1975-76|p=47}} ఆల్ఫ్ హిల్టేబేయిటల్ సింధు నాగరికత మతం విషయంలో మార్షల్ సిద్ధాంతాన్ని, పశుపతి ముద్రికలను మూలాలుగా చూడవచ్చు అని వివరించారు. {{sfn|Hiltebeitel|2011|p=399}}{{Quote box |quote='''పశుపతి పరమశివుని ప్రతిరూపమే'''
&lt;poem&gt;
పశుపతిగా నామకరణం చేయడానికి నాకు 4 కారణాలు ఉన్నాయి. అవి:
# మెుదటిది శివునికి మూడు తలలు, ఐదు తలలు హిందూ సంస్క్రతిలో ఉన్నాయి. దానికి ఎన్నో ఆధారాలు ఉన్నాయి.
#రెండవది ఈ ప్రతిమ యెుక్క తల కొమ్ములతో కలసి త్రిశూలాకారంలో ఉన్నాయి. త్రిశూలం శివుని ఆయుధం.
# మూడవది ఈ ప్రతిమ యోగ భంగిమలో ఉంది. పరమ శివుడు మహా యోగి, యోగులకు రాజు.
#నాలుగవది ఈ ప్రతిమ చుట్టూ పశువులు ఉన్నాయి. వేదాలలో శివుణ్ణి పశుపతిగా వర్ణించారు. అంటే పశువులను సంరక్షించేవాడు. 
&lt;/poem&gt;
|source =—'''[[సర్ జాన్ మార్షల్]]'''.(బ్రిటిషు పరిపాలనా కాలంలో భారత పురావస్తు సర్వే సంస్థ అధ్యక్షుడు){{sfn|Mackay|1928-29|pp=74-75}}|align=right |width=26em | bgcolor = #ff9933|salign = right
}}

==పరిశోధన వివరణ==
[[File:Mohenjo-daro.jpg|thumb|మొహంజిదారో త్రవ్వకాలు నిర్వహించిన ప్రాంతం. &quot; గ్రేట్-బాత్ &quot; ఈశాన్యంలో ముద్రను కనిపెట్టిన డి.కె-జి ప్రాంతం.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kenoyer|first=Jonathan Mark|title=Mohenjo-daro: Introduction|url=http://www.mohenjodaro.net/mohenjodarointroduction.html|url-status=dead|access-date=2019-10-10|archive-date=2013-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201085754/http://www.mohenjodaro.net/mohenjodarointroduction.html}}&lt;/ref&gt;]]
1928-29లో మొహెంజో-దారో డి.కె-జి ప్రాంతం దక్షిణ భాగం మొదటి బ్లాకులో ఉపరితలం నుండి 3.9 మీటర్ల లోతులో ఈ ముద్ర కనుగొనబడింది.{{sfn|Mackay|1928–29|pp=74-75}} మొహెంజో-దారో వద్ద త్రవ్వకాలకు దర్శకత్వం వహించిన &quot; ఎర్నెస్టు జెహెచ్ మాకే&quot; 1937-38 తన నివేదికలో మొదటి ఇంటర్మీడియటు పీరియడు (ఒదటి మద్యయుగం) (ఇప్పుడు క్రీ.పూ. 2350-2000 మద్యకాలం అని భావిస్తున్నారు) కు ముద్ర వేశారు. దానికి దాని ప్రత్యామ్నాయ పేరు ముద్ర 420 గా ఉంది.{{sfn|Mackay|1937–38|loc=plate XCIV; no. 420}}

[[File:Yogi. Mold of Seal, Indus valley civilization.jpg|thumb|స్టీటైటు నుండి చేసిన ముద్ర]]

ఈ ముద్ర స్టీటైటుతో చేయబడింది. ఇది 3.56 సెం.మీ 3.53 సెం.మీ., మదం 0.76 సెం.మీ. ఇందులో ఒక వేదిక మీద కూర్చుని చూస్తున్న ఒక మానవ ఆకారం ఉంది. బొమ్మ కాళ్ళు మోకాళ్ల మడమలను తాకుతూ పాదాలు క్రిందికి చూపిస్తాయి. చేతులు బయటికి విస్తరించి మోకాళ్ల మీద తేలికగా విశ్రాంతి తీసుకుంటాయి. బ్రొటనవేళ్లు శరీరానికి దూరంగా ఉంటాయి. ఎనిమిది చిన్న, మూడు పెద్ద కంకణాలు చేతులను కప్పుతాయి. ఛాతీ హారాలతో కప్పబడి ఉంటుంది. నడుము చుట్టూ రెండుచుట్లు బ్యాండ్లు చుట్టబడి ఉంటాయి. ఈ బొమ్మ పొడవైన, వెడల్పైన శిరస్త్రాణాన్ని ధరిస్తుంది. ఇది కేంద్రం ఇరువైపులా రెండు పెద్ద కొమ్మలతో ఉంటుంది. మానవ బొమ్మ ఆకారం చుట్టూ నాలుగు అడవి జంతువులు ఉన్నాయి: ఒక ఏనుగు, పులి, నీటి గేదె, మరొక ఖడ్గమృగం. కింద రెండు జింకలు వెనుకకు చూస్తున్నాయి. తద్వారా వాటి కొమ్ములు దాదాపు కేంద్రంలో కలుస్తాయి. ముద్ర పైభాగంలో ఏడు పిక్టోగ్రాఫులు ఉన్నాయి. చివరిగా సమాంతర స్థలం లేకపోవడం వల్ల క్రిందికి వంగి ఉంటాయి.{{sfn|Possehl|2002|p=141}}{{sfn|Marshall|1931|p=52}}

==ప్రోటో- శివుడుగా గుర్తింపు ==

===మార్షల్సు విశ్లేషణ===
పురావస్తు శాస్త్రవేత్త &quot; జాన్ మార్షలు &quot; ఈ పురావస్తు శాస్త్ర సర్వే ప్రారంభ వివరణ, విశ్లేషణను అందించాడు. ఆయన భారత పురావస్తు సర్వే డైరెక్టరు జనరలుగా పనిచేశాడు. సింధులోయ ప్రాంతాల తవ్వకాలకు నాయకత్వం వహించాడు. పైన వివరించిన ముద్ర సాధారణ లక్షణాల ఆధారంగా కేంద్ర వ్యక్తిని మగ దేవతగా కూడా చూశాడు; మూడు ముఖాలుగా వెనుక వైపు నాల్గవ ముఖంతో; ఇథైఫాలికు వలె, బహిర్గతమైన ఫాలససుగా కనిపించేది నడుముపట్టీ నుండి వేలాడుతున్న టాసెలు కావచ్చు అని అంగీకరించాడు. చారిత్రాత్మక కాలంలో పశుపతి ('అన్ని జంతువులకు ప్రభువు లేదా తండ్రి') అనే బిరుదుతో పిలువబడే ఈ ముద్రను హిందూ దేవుడు శివుడు (లేదా ఆయన వేద పూర్వీకుడు రుద్రుడు) ప్రారంభ నమూనాగా గుర్తించాడు.{{sfn|Marshall|1931|pp=52-57}} 1928-29 ప్రచురణలో మార్షలు గుర్తింపు కోసం తన కారణాలను ఈ క్రింది విధంగా సంగ్రహరూపంలో అందించాడు:

{{quote|గుర్తించడానికి నా కారణాలు నాలుగు. మొదటి స్థానంలో ఈ చిత్రానికి మూడు ముఖాలు ఉన్నాయి. శివుడిని మూడుతో పాటు సాధారణ ఐదు ముఖాలతో చిత్రీకరించారు. నిరూపించడానికి చాలా ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. రెండవది తల ఎద్దు కొమ్ములతో కిరీటం చేయబడింది. త్రిశూల శివుని లక్షణ చిహ్నాలు. మూడవదిగా ఈ స్థితి ఒక సాధారణ యోగా వైఖరిలో ఉంది. శివ యోగిరాజుగా-మహయోగిగా పరిగణించబడ్డాడు. నాల్గవది అతని చుట్టూ జంతువులు ఉన్నాయి, శివుడు &quot;లార్డ్ ఆఫ్ యానిమల్స్&quot; (పసుపతి) - అడవిలోని అడవి జంతువులలో పాషు అనే పదానికి వేద అర్ధం పెంపుడు పశువు (పాశంతో కట్టివేయబడినది).{{sfn|Mackay|1928–29|pp=74-75}}}}

తరువాత 1931 లో శివుడు ఫాలసుతో లింగరూపంలో సంబంధం కలిగి ఉన్నాడు. మధ్యయుగ కళలో ఆయన జింకలతో కనిపించాడు. ముద్ర మీద సింహాసనం క్రింద కనిపించే దృశ్యానికి ఆయన తన కారణాలను విస్తరించాడు.{{sfn|Marshall|1931|pp=52-57}}{{sfn|McEvilley|1981|pp=45-46}} సింధు లోయ మతం గురించి మార్షలు విశ్లేషణ, ముఖ్యంగా పశుపతి ముద్ర చాలా ప్రభావవంతమైనది. కనీసం తరువాతి రెండు తరాల వరకు విస్తృతంగా ఇది ఆమోదించబడింది. ఉదాహరణకు హెర్బర్టు సుల్లివను (1964 లో) మార్షలు విశ్లేషణ &quot;దాదాపు విశ్వవ్యాప్తంగా అంగీకరించబడింది, హిందూ మతం చారిత్రక అభివృద్ధి మీద విద్యావేత్తల అవగాహనను బాగా ప్రభావితం చేసింది&quot; అని రాశారు.{{sfn|Sullivan|1964}} 1976 లో వ్రాస్తూ, డోరిసు శ్రీనివాసను మార్షలు వ్యాఖ్యానాన్ని విమర్శిస్తూ ఒక కథనాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. &quot;ముద్ర ప్రతిమ శాస్త్రానికి సంబంధించి ఏ స్థానం తీసుకున్నా, వాటికి ఎప్పుడూ మార్షలు వ్యాఖ్యానం ముందే ఉంటుంది. సమతుల్యతతో ముద్ర ప్రోటో-శివ పాత్ర అంగీకరించబడింది . {{sfn|Srinivasan|1975–76|p=47}} 
&quot; థామసు మెక్ ఎవెల్లీ, మార్షలుకు అనుగుణంగా కేంద్రంలోని వ్యక్తి యోగభంగిమను ములాబంధసన అని పేర్కొన్నాడు. కల్ప సూత్రం వర్ణనను ఉల్లేఖించి అనంతమైన జ్ఞానాన్ని (కైవల్యం) పొందటానికి ధ్యానం, ఉపవాసంతో ఉపయోగించిన కల్పసూత్ర సూత్రం&quot; (జాయిన్ హీల్సుతో స్క్వాటింగు పొజిషను &quot;) ఆచరించబడింది.{{sfn|McEvilley|1981|pp=47-51}} మార్షలు విశ్లేషణ తరువాత &quot;[సింధు లోయ] మతాన్ని వివరించడానికి దాదాపు అన్ని వివరణలు [పశుపతి ముద్ర] వ్యక్తి చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి&quot; అని ఆల్ఫు హిల్టెబీటెలు (2011 లో) గుర్తించారు.{{sfn|Hiltebeitel|2011|p=399}}

===ఖండనలు, పర్యాయ వివరణలు ===
ఈ ముద్ర గురించి చాలా చర్చలు జరిగాయి.&lt;ref name=&quot;Bryant, Edwin, p.163&quot;&gt;Bryant, Edwin, p.163&lt;/ref&gt; మార్షలు చేసిన పనికి కొంత మద్దతు లభించినప్పటికీ చాలా మంది విమర్శకులు, మద్దతుదారులు కూడా అనేక అభ్యంతరాలను లేవనెత్తారు.
&lt;ref&gt;See e. g. James G. Lochtefeld, ''The Illustrated Encyclopedia of Hinduism'', vol. 2: N–Z. The Rosen Publishing Group, New York 2002, p. 633, who doubts the connection of the seal to Shiva, given the supposedly late age of the god.&lt;/ref&gt; డోరిసు శ్రీనివాసను ఈ చిత్రానికి మూడు ముఖాలు లేదా యోగ భంగిమలు లేవని వాదించాడు. వేద సాహిత్యంలో రుద్రుడు అడవి జంతువులను రక్షించేవాడు కాదు. పశుపతినాథు సా.శ. 400 నుండి నేపాలులోని ఒక ఆలయం ఆయన పేర్కొన్నాడు.{{sfn|Srinivasan|1975–76}}{{sfn|Srinivasan|1997|p=180-181}} హెర్బర్టు సుల్లివను, ఆల్ఫు హిల్టెబీటెలు కూడా మార్షలు తీర్మానాలను తిరస్కరించారు. పూర్వం ఈ రూపం స్త్రీది అని పేర్కొనడంతో, రెండోది మహీషా (గేదె-దేవుడు), చుట్టుపక్కల జంతువులు నాలుగు దిశల దేవతల వాహనాలతో (వాహనాలు, మరల్పులు) సంబంధం కలిగి ఉంది. {{sfn|Sullivan|1964}}{{sfn|Hiltebeitel|2011|pp=399-432}}అలాగే వివిధ వివరణలు ముద్రతో అనుసంధానించబడ్డాయి. కొన్ని వేదకాల దేవతలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి: రుద్రుడు, అగ్ని, మహిషం, వరుణ, యోగి, త్రిశూల శిరస్త్రాణంగా ధరించిన యోగి, దశరథుడి సమకాలీనుడైన ఋష్యశృంగుడు (కొమ్ములతో ఉన్న ఋషి) {{fact|date=June 2017}}; యోగ భంగిమలో కూర్చొని, ద్రావిడ మూలంతో సహా కొన్ని ఆర్యేతర దేవతలు.&lt;ref name=&quot;Bryant, Edwin, p.163&quot;/&gt; 2002 లో వ్రాతలలో &quot; గ్రెగొరీ ఎల్. పోస్హెలు ఈ బొమ్మను ఒక దేవతగా గుర్తించడం సముచితమైనదని, నీటి గేదెతో ఉన్న అనుబంధం, ఆచార క్రమశిక్షణలో ఒకటిగా భావించడం, దీనిని ప్రోటో-శివ (మహాదేవుడు) పరిగణించారు.{{sfn|Possehl|2002|pp=141-144}}
==ఇవి కూడా చూడండి==
&lt;gallery class=&quot;center&quot; widths=&quot;500px&quot; heights=&quot;500px&quot; perrow=&quot;1&quot;&gt;
File:Gundestrupkedlen- 00054 (cropped).jpg|డెన్మార్కులోని &quot;గండెస్ట్రపు కౌల్డ్రాను&quot; నుండి సంగ్రహించబడిన ఫలకం సర్పహారాలంకృతుడై, జతువులతో (జింకతో సహా) పరివేష్టితుడైన పురుషూడు అలంకృత రావి ఆకుమీద ఆసీనుడైనట్లు కూర్చుని (పశుపతి ముద్రలో ఉన్నట్లు) ఉన్నాడు.&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;&gt;Taylor, Timothy (1992), “The Gundestrup cauldron”, ''Scientific American, 266'': 84-89. {{ISSN|0036-8733}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ross&quot;&gt;Ross, Ann (1967), “The Horned God in Britain ”, ''Pagan Celtic Britain'': 10-24. {{ISBN|0-89733-435-3}}&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
{{Reflist}}

[[వర్గం:శివుడు]]
[[వర్గం:సింధు లోయ నాగరికత]]</text>
      <sha1>idef4nmwdwt0er6hwdacjt4g9jvfcds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కర్తర్‌పూర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>226934</id>
    <revision>
      <id>4954095</id>
      <parentid>3903425</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17842" sha1="cm6r8zsacg8ole6c5yghn17lji7pwzf" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name=కర్తర్ పూర్(56)
| native_name=
| native_name_lang=
| other_name=
| nickname=
| settlement_type=గ్రామం
| image_skyline=
| image_alt=
| image_caption=
| pushpin_label_position=right
| pushpin_map              = India Punjab#India
| pushpin_map_caption      = Location in Punjab, India
| coordinates              = {{coord|32.087624|N|75.012285|E|display=inline,title}}
| subdivision_type=[[దేశం]]
| subdivision_name={{flag|భారతదేశం}}
| subdivision_type1=[[రాష్ట్రం]]
| subdivision_name1=పంజాబ్
| subdivision_type2=[[జిల్లా]]
| subdivision_name2=అమృత్ సర్
| subdivision_type3=తాలుకా
| subdivision_name3=బాబా బకాలా
| website=
| established_title=&lt;!-- Established --&gt;
| established_date=
| founder=
| named_for=
| government_type=
| governing_body=
| unit_pref=Metric=
| area_footnotes=
| area_rank=
| area_total_km2=1.51
| elevation_footnotes=
| elevation_m=
| population_total=774
| population_as_of=2011
| population_rank=
| population_density_km2=512
| population_demonym=
| population_footnotes=
| demographics_type1=భాషలు
| demographics1_title1=అధికారిక
| demographics1_info1=[[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]]
| timezone1=[[ఇ.ఎస్.టి]]
| utc_offset1=+5:30
| postal_code_type=[[పిన్. కోడ్]]
| postal_code=143203
| area_code_type=టెలిఫోన్ కోడ్
| area_code=
| registration_plate=
| blank1_name_sec1=దగ్గరి ప్రదేశం
| blank1_info_sec1=[[శ్రీ హర్గోబిందుపూర్]]
| blank2_name_sec1=[[స్త్రీ, పురుష నిప్పత్తి]]
| blank2_info_sec1=959  [[పురుషులు ♂]]/[[స్త్రీలు ♀]]
| blank3_name_sec1=అక్షరాస్యత
| blank3_info_sec1=58.27%
| blank1_name_sec2=[[2011 భారత జనగణన]] కోడ్
| blank1_info_sec2=37842
| footnotes=
}}

== కర్తర్ పూర్(56) (37842) ==

== భౌగోళికం, జనాభా ==

కర్తర్ పూర్ (56) అన్నది [[Amritsar]] జిల్లాకు చెందిన [[Baba Bakala]] తాలూకాలోని గ్రామం, ఇది 2011 జనగణన ప్రకారం 147 ఇళ్లతో మొత్తం 774 జనాభాతో 151 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. సమీప  పట్టణమైన Sri hargobindpur అన్నది 12 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 395, ఆడవారి సంఖ్య 379గా ఉంది. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 196 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 37842.&lt;ref&gt;http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB.html&lt;/ref&gt;

== అక్షరాస్యత ==
* మొత్తం అక్షరాస్య జనాభా: 451 (58.27%)
* అక్షరాస్యులైన మగవారి జనాభా: 254 (64.3%)
* అక్షరాస్యులైన స్త్రీల జనాభా: 197 (51.98%)

== విద్యా సౌకర్యాలు ==
సమీప బాలబడులు (Rajpura) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలఉంది
గ్రామంలో 1 ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలఉంది
సమీప మాధ్యమిక పాఠశాల (Khanpur) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప సీనియర్ మాధ్యమిక పాఠశాలలు (Baini ram dayal) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప &quot;ఆర్ట్స్, సైన్స్, కామర్సు డిగ్రీ కళాశాలలు&quot; (Sathiala) గ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప వైద్య కళాశాలలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప మేనేజ్మెంట్ సంస్థలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప పాలీటెక్నిక్ లు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప వృత్తివిద్యా శిక్షణ పాఠశాలలు (Baba bakala) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప అనియత విద్యా కేంద్రాలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప ఇతర విద్యా సౌకర్యాలు (Amritsar) గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది

== ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యాలు ==
సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప మాతా శిశు సంరక్షణా కేంద్రాలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప టి.బి వైద్యశాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప అలోపతీ ఆసుపత్రి గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప ఆసుపత్రిగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప పశు వైద్యశాలలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప సంచార వైద్య శాలలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
సమీప కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రాలు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది

== ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలు ==

== తాగు నీరు ==
శుద్ధిచేసిన కుళాయి నీరు లేదు
శుద్ధి చేయని కుళాయి నీరు ఉంది
మూత వేసిన బావుల నీరు లేదు
మూత వేయని బావులు నీరు లేదు
చేతిపంపుల నీరు ఉంది
గొట్టపు బావులు / బోరు బావుల నీరు ఉంది
ప్రవాహం నీరు లేదు
నది / కాలువ నీరు లేదు
చెరువు/కొలను/సరస్సు నీరు లేదు

== పారిశుధ్యం ==
మూసిన డ్రైనేజీ లేదు.
తెరిచిన డ్రైనేజీ ఉంది.
డ్రెయినేజీ నీరు నేరుగా నీటి వనరుల్లోకి వదిలివేయబడుతోంది . 
పూర్తి పారిశుధ్య పథకం కిందకు ఈ ప్రాంతం రావట్లేదు.
స్నానపు గదులతో కూడిన సామాజిక మరుగుదొడ్లు లేదు.
స్నానపు గదులు లేని సామాజిక మరుగుదొడ్లు లేదు.

== సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు ==
పోస్టాఫీసు లేదు.సమీప పోస్టాఫీసు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
గ్రామ పిన్ కోడ్
టెలిఫోన్లు (లాండ్ లైన్లు)  ఉంది.
పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు లేదు.సమీప పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
మొబైల్ ఫోన్ కవరేజి ఉంది.
ఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలు లేదు.సమీప ఇంటర్నెట్ కెఫెలు / సామాన్య సేవా కేంద్రాలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రైవేటు కొరియర్ లేదు.సమీప ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసు లేదు.సమీప పబ్లిక్ బస్సు సర్వీసుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ప్రైవేట్ బస్సు సర్వీసు  ఉంది.
రైల్వే స్టేషన్లు లేదు.సమీప రైల్వే స్టేషన్లు గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
ఆటోలు ఉంది.
టాక్సీలు లేదు.సమీప టాక్సీలుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ట్రాక్టరు ఉంది.
గ్రామం జాతీయ రహదారితో అనుసంధానం కాలేదు.సమీప జాతీయ రహదారిగ్రామానికి 5 నుంచి 10 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది..
గ్రామం రాష్ట్ర హైవేతో అనుసంధానమై ఉంది.
గ్రామం ప్రధాన జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానమై ఉంది.
గ్రామం ఇతర జిల్లా రోడ్డుతో అనుసంధానమై ఉంది.

సమీప మట్టి రోడ్డుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సమీప నీటితో బౌండ్ అయిన మెకాదం రోడ్డుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.

== మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు ==
ఏటియం లేదు.సమీప ఏటియంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
వ్యాపారాత్మక బ్యాంకు లేదు.సమీప వ్యాపారాత్మక బ్యాంకుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
సహకార బ్యాంకు లేదు.సమీప సహకార బ్యాంకుగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
వ్యవసాయ ఋణ సంఘం లేదు.సమీప వ్యవసాయ ఋణ సంఘంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
స్వయం సహాయక బృందం ఉంది.
పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణం లేదు.సమీప పౌర సరఫరాల శాఖ దుకాణంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
వారం వారీ సంత లేదు.సమీప వారం వారీ సంతగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ లేదు.సమీప వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.

== &quot;ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు&quot; ==
ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం)  లేదు.సమీప ఏకీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
అంగన్ వాడీ కేంద్రం (పోషకాహార కేంద్రం)  ఉంది.
ఇతర (పోషకాహార కేంద్రం)  లేదు.సమీప ఇతర (పోషకాహార కేంద్రం) గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
ఆశా (గుర్తింపు పొందిన సామాజిక ఆరోగ్య కార్యకర్త)  ఉంది.
ఆటల మైదానం  ఉంది.
సినిమా / వీడియో హాల్  లేదు.సమీప సినిమా / వీడియో హాల్ గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది
గ్రంథాలయం లేదు.సమీప గ్రంథాలయంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం లేదు.సమీప పబ్లిక్ రీడింగ్ రూంగ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
వార్తాపత్రిక సరఫరా ఉంది.
అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్ లేదు.సమీప అసెంబ్లీ పోలింగ్ స్టేషన్గ్రామానికి 5 కిలోమీటర్ల లోపే ఉంది.
జనన &amp; మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయం లేదు.సమీప జనన &amp; మరణ రిజిస్ట్రేషన్ కార్యాలయం గ్రామానికి 10 కిలోమీటర్ల కన్నా దూరంలో ఉంది

== విద్యుత్తు ==
విద్యుత్ సరఫరా ఉంది.

== భూమి వినియోగం ==
కర్తర్ పూర్ (56) ఈ కింది భూమి వినియోగం ఏ ప్రకారం ఉందో చూపిస్తుంది (హెక్టార్లలో) :

* వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 77
* నికరంగా విత్తిన భూ క్షేత్రం: 74
* నీటి వనరుల నుండి నీటి పారుదల భూ క్షేత్రం: 74

== నీటిపారుదల సౌకర్యాలు  ==
నీటి పారుదల వనరులు ఇలా ఉన్నాయి (హెక్టార్లలో) :
* కాలువలు: 32
* బావి / గొట్టపు బావి: 42

== తయారీ ==
కర్తర్ పూర్ (56) అన్నది ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి చేస్తోంది (ప్రాధాన్యతా క్రమంలో పై నుంచి కిందికి తగ్గుతూ) : Wheat, Rice, Maize

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

{{బాబా బకాలా తాలూకా లోని గ్రామాలు}}
{{అమృత్ సర్ జిల్లా గ్రామాలు}}

[[వర్గం:అమృత్ సర్ జిల్లా గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>cm6r8zsacg8ole6c5yghn17lji7pwzf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>కొమరంభీం జిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228917</id>
    <revision>
      <id>4954020</id>
      <parentid>4938979</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7338" sha1="i7vs5gqtc75lw53jplaoni0ohd7qqt9" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:KomaramBheem.jpg|thumb|alt=|386x386px|గిరిజనౌద్యమకారుడు [[కొమురం భీమ్]] చిత్రం]]
'''కొమరంభీం జిల్లా,''' [[తెలంగాణ|తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని,]] 33 జిల్లాలలో ఒకటి. ఈ జిల్లా 2016 అక్టోబరు 11న అవతరించింది.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/224.Komarambheem.-Final.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2018-05-29 |website= |archive-date=2019-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209042246/http://www.ourtelugunadu.com/wp-content/uploads/2018/02/224.Komarambheem.-Final.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; నిజాంకు వ్యతిరేకంగా పోరాడిన గిరిజనౌద్యమకారుడు [[కొమురం భీమ్]] పేరు ఈ జిల్లాకు పెట్టబడింది. ఈ జిల్లా పరిపాలన కేంద్రం [[ఆసిఫాబాద్]]. ఈ జిల్లాలోని అన్ని మండలాలు పూర్వపు [[ఆదిలాబాదు జిల్లా|ఆదిలాబాద్ జిల్లా]]కు చెందినవి.

== పరిపాలనా విభాగాలు, నియోజక వర్గాలు ==
{{maplink|type=shape||text=కొమరంభీం జిల్లా|frame=yes|frame-width=250|frame-height=250|zoom=8}}
[[దస్త్రం:Komaram Bheem District Revenue divisions.png|thumb|250x250px|కొమరం భీమ్ జిల్లా రెవెన్యూ డివిజన్లు.|alt=]]

ఈ జిల్లాలో 2 రెవెన్యూ డివిజన్లు ([[ఆసిఫాబాద్ రెవెన్యూ డివిజను|ఆసిఫాబాద్]], [[కాగజ్‌నగర్ రెవెన్యూ డివిజను|కాగజ్‌నగర్]]), 15 మండలాలు, నిర్జన గ్రామాలు 17తో కలిపి 419 రెవెన్యూ గ్రామాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 224 Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016&lt;/ref&gt; పునర్య్వస్థీకరణలో మూడు కొత్త మండలాలు ఏర్పడ్డాయి.

=== స్థానిక స్వపరిపాలన ===
[[దస్త్రం:Asifabad Road rly station.jpg|thumb|alt=|250x250px|అసిఫాబాద్ రోడ్ రైల్వే స్టేషన్]]
జిల్లాలో ఏర్పడిన కొత్త పంచాయితీలతో కలుపుకొని 334 గ్రామ పంచాయితీలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://telugu.v6news.tv/లిస్టు-విడుదల-తెలంగాణలో|title=తెలంగాణలో పంచాయితీల లెక్క ఇదే|website=|access-date=2020-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331192739/http://telugu.v6news.tv/%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81-%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B0%B2-%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3%E0%B0%B2%E0%B1%8B|archive-date=2018-03-31|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== గణాంక వివరాలు ==

కొమరంభీం జిల్లా విస్తీర్ణం: 4,878 చ.కి.మీ. కాగా, జనాభా: 5,92,831, అక్షరాస్యత: 52.62 శాతంగా ఉన్నాయి.

==జిల్లా లోని మండలాలు==
పూర్వపు ఆదిలాబాదు జిల్లాకు చెందిన 12 పాత మండలాలు కాగా, 3 కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
# [[సిర్పూర్ (యు) మండలం|సిర్పూర్ (యు) మండలం*]]
# [[లింగాపూర్ మండలం (కొమరంభీం జిల్లా)|లింగాపూర్ మండలం]]*
# [[జైనూర్ మండలం]]
# [[తిర్యాని మండలం]]
# [[ఆసిఫాబాద్‌ మండలం (కొమరంభీం జిల్లా)|ఆసిఫాబాద్ మండలం]]
# [[కెరమెరి మండలం]]
# [[వాంకిడి మండలం]]
# [[రెబ్బెన మండలం]]
# [[బెజ్జూర్‌ మండలం]]
# [[పెంచికల్‌పేట్ మండలం (కొమరంభీం జిల్లా)|పెంచికలపేట్ మండలం]]*
# [[కాగజ్‌నగర్‌ మండలం]]
# [[కౌటల మండలం]]
# [[చింతల మానేపల్లి మండలం]]*
# [[దహేగాం మండలం]]
# [[సిర్పూర్ పట్టణ మండలం]]

గమనిక:* పునర్య్వస్థీకరణలో భాగంగా జిల్లాలో కొత్తగా ఏర్పడిన మండలాలు (3)

==దేవాలయాలు==

*[[జంగుబాయి పుణ్యక్షేత్రం]]
*[[సద్గురు పూలాజీ బాబా]]మఠం- [[జైనూర్]]
*[[ఈస్‌గావ్ శివమల్లన్న దేవాలయం]]
*[[టోంకినీ హనుమాన్ ఆలయం]]
*[[శంకర్ లొద్ది పుణ్యక్షేత్రం]]
*[[లింగాపూర్- జగదాంబ దేవి జాతర]]
*[[గంగాపూర్  బాలాజీ వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం]]
*వాంకిడి శివకేశవ ఆలయం

==జలపాతాలు==

*[[సప్తగుండాల జలపాతం]]

==దర్శనీయ ప్రదేశాలు==

*[[కెరమెరి ఘాట్]]
*[[కొమరం భీమ్ ట్రైబల్ మ్యూజియం]]
*[[పాలరాపుగుట్ట - కాగజ్‌నగర్‌]]

== ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు ==

# జిల్లా కలెక్టర్ కార్యాలయం 

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[కొమరంభీం జిల్లా గ్రామాల జాబితా|జిల్లా గ్రామాల జాబితా]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== వెలుపలి లింకులు ==
{{తెలంగాణ}}
[[వర్గం:తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:కొమరంభీం జిల్లా]]
[[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న తెలంగాణ జిల్లాలు]]
[[వర్గం:వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో వ్యక్తుల పేరుతో ఉన్న జిల్లాలు]]</text>
      <sha1>i7vs5gqtc75lw53jplaoni0ohd7qqt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి</title>
    <ns>0</ns>
    <id>237893</id>
    <revision>
      <id>4953971</id>
      <parentid>4680950</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4953971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45161" sha1="nghh0vvk9hwb1q4wsh49fgo01pkkuhs" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి 
| other_names = 
| image =Telugu Wikipedian Pranayraj.jpg
| imagesize =250px
| caption = ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి
| birth_name = రాజు వంగరి
| birth_date = 25 మార్చి 1985
| birth_place =	[[మోత్కూర్]], [[యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా]], [[తెలంగాణ]]
| death_date =
| death_place =
| death_cause =
| known = ఫిల్మ్ మేకర్, నాటకరంగ పరిశోధకుడు, [[తెలుగు వికీపీడియా]] నిర్వాహకుడు.
| education  = 	ఎం.ఫిల్ (రంగస్థల కళలు)
| occupation =
| employer  = ప్రాజెక్ట్ అసిస్టెంట్, [[థియేటర్ ఔట్రీచ్ యూనిట్ (టి.ఓ.యు)]]  
| alma_mater   = [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], [[హైదరాబాద్]]
| years_active = 2009-ప్రస్తుతం (సినిమా, నాటకరంగం)&lt;br&gt; 2013, మార్చి 8-ప్రస్తుతం (వికీపీడియా)
| title =
| salary =
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| spouse =  
| partner =
| children = యవనిక రాజ్, యవన్ రాజ్
| father = జానయ్య
| mother = కళమ్మ
| website = 
| footnotes = 
| height = 
| weight =
| parents =
| relatives = కవిత (అక్క), ఏలూరి మత్స్యగిరి (బావ), మనోజ్, ఉత్తేజ్ (అల్లుళ్లు)
}}

'''ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి''', ఫిల్మ్ మేకర్, [[తెలుగు నాటకరంగం|తెలుగు నాటక రంగ]] పరిశోధకుడు,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://epaper.sakshi.com/1141300/Yadadri-District/20-03-2017#page/18/2 |title=ప్రణయ్ రాజ్ కు ఉగాది పురస్కారం |access-date=2017-03-21 |archive-date=2017-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322180716/http://epaper.sakshi.com/1141300/Yadadri-District/20-03-2017#page/18/2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకుడు. వినూత్న నాటకాలతో జనం దృష్టిని ఆకర్షించే ప్రయత్నం చేస్తోన్న &quot;[[పాప్ కార్న్]] థియేటర్&quot;కు ప్రధాన కార్యదర్శి.&lt;ref name=&quot;కళా..పాప్‌కార్న్..&quot;&gt;{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=సాహిత్య వార్తలు |title=కళా..పాప్‌కార్న్.. |url=http://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/kala-popcorn-7733 |accessdate=30 November 2018 |date=9 April 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181130184923/http://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/kala-popcorn-7733 |archivedate=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/general/dawat-stage-play-golden-treshold-179113.html |title=గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్ లో &quot;దావత్&quot; |website= |access-date=2017-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160615141034/http://telugu.oneindia.com/sahiti/general/dawat-stage-play-golden-treshold-179113.html |archive-date=2016-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 'వికీవత్సరం' అనే కాన్సెప్ట్‌తో వరుసగా 365రోజులు - 365 వ్యాసాలు రాసి, ప్రపంచం మొత్తంలో ఈ ఘనత సాధించిన మొదటి వికీపీడియన్‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు.&lt;ref name=&quot;రోజుకో వ్యాసం... ఏడాది యజ్ఞం!&quot;&gt;{{cite news|last1=ఈనాడు| first1= ఆదివారం అనుబంధం సంచిక|title=రోజుకో వ్యాసం... ఏడాది యజ్ఞం!|url=http://www.eenadu.net/magazines/sunday-magazine/sunday-magazineinner.aspx?catfullstory=16749 |accessdate=17 September 2018|date=15 October 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20171015051625/http://www.eenadu.net/magazines/sunday-magazine/sunday-magazineinner.aspx?catfullstory=16749| archivedate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;వికీ వ్యాసాల ప్రణయ్&quot;&gt;{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=జిందగీ న్యూస్|title=వికీ వ్యాసాల ప్రణయ్|url=https://www.ntnews.com/Zindagi/వికీ-వ్యాసాల-ప్రణయ్-7-2-420557.aspx|accessdate=4 October 2017|date=19 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170919025615/https://www.ntnews.com/zindagi/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80-%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2-%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AF%E0%B1%8D-7-2-420557.aspx|archivedate=19 September 2017|work=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;వికీపీడియాలో తెలుగు వెలుగు&quot;&gt;{{cite news|last1=ఈనాడు|first1=ప్రత్యేక కథనాలు|title=వికీపీడియాలో తెలుగు వెలుగు|url=http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Yadadri&amp;info=ydr-sty4|accessdate=4 October 2017|date=18 September 2017|work=|archive-date=18 సెప్టెంబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918074347/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Yadadri&amp;info=ydr-sty4|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pranayraj Vangari has written a new Wikipedia article every day for the last year&quot;&gt;{{cite web|last1=వికీమీడియా బ్లాగ్|first1=COMMUNITY, PROFILES, WIKIPEDIA|title=Pranayraj Vangari has written a new Wikipedia article every day for the last year|url= https://blog.wikimedia.org/2017/09/07/pranayraj-wikiyear-challenge/|website=blog.wikimedia.org|accessdate=4 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pranay Raj Vangari: A guy from Hyderabad created World Record in Wikipedia&quot;&gt;{{cite web|last1=inspiretelangana|title=Pranay Raj Vangari: A guy from Hyderabad created World Record in Wikipedia|url=http://inspiretelangana.org/pranay-raj-vangari-guy-hyderabad-created-world-record-wikipedia/|website=inspiretelangana.org|accessdate=4 October 2017|archive-date=4 అక్టోబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004075821/http://inspiretelangana.org/pranay-raj-vangari-guy-hyderabad-created-world-record-wikipedia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ఆ ఛాలెంజ్‌ను అలాగే కొనసాగిస్తూ 2019, జూన్ 4న 1000 రోజులు - 1000 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు. 2022, మార్చి 1 నాటికి 2000 రోజులు - 3015 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=భాషా సైనికులు.. భాషా పోషకులు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/nalgonda-news/534/124158766|access-date=2024-10-12|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2024 నవంబరు 24 నాటికీ 7903 పూర్తి వ్యాసాలు పూర్తి చేశాడు.&lt;ref name=&quot;రోజుకో వ్యాసం.. ప్రణయ విన్యాసం&quot;&gt;{{cite news |title=రోజుకో వ్యాసం.. ప్రణయ విన్యాసం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/nalgonda-news/534/124228802 |accessdate=21 December 2024 |work= |publisher=Eenadu |date=21 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241221084104/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/nalgonda-news/534/124228802 |archivedate=21 డిసెంబరు 2024 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ప్రణయ్ రాజ్ 2016 సెప్టెంబరు 8న ప్రతిరోజూ ఒక వ్యాసం రాయడం ప్రారంభించిన  2026 సెప్టెంబరు 7 నాటికి ఒక రోజు కూడా విరామం లేకుండా 10 ఏళ్ళ సుదీర్ఘ ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసుకున్న సందర్బంగా 2026 సెప్టెంబర్ 6న కేరళలోని కొచ్చిలో జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా (2026) సదస్సులో తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ ఆయనను ఘనంగా సన్మానించారు. 

== జననం ==
ప్రణయ్ [[1985]] [[మార్చి 25]]న [[యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా]], [[మోత్కూర్]] లో [[చేనేత]] కార్మికులైన వంగరి జానయ్య, కళమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;చరిత్రలో మనకో పేజీ&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధానాంశాలు |title=చరిత్రలో మనకో పేజీ |url=https://www.eenadu.net/mukyamshalu/latestnews/general/0001/121063959 |accessdate=2 April 2021 |work=www.eenadu.net |date=28 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210402030343/https://www.eenadu.net/mukyamshalu/latestnews/general/0001/121063959 |archivedate=2 April 2021 |language=te}}&lt;/ref&gt; తండ్రి జానయ్య సినీ అభిమాని, [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[సోలాపూర్]] లో ఉన్నప్పుడు ఒక్కో తెలుగు సినిమాను 20-30 సార్లు చూసేవాడు, తల్లి కళమ్మ పెండ్లి అప్పగింత పాటలు, [[బతుకమ్మ]] పాటలు పాడుతుండేది. వాళ్ళ కళను చూసి ప్రణయ్ కి కళారంగం పట్ల ఆసక్తి ఏర్పడింది. [[రేడియో]]లో పాటలు వినడంతోపాటు సినిమా పాటల పుస్తకాలలో చూసి పాడటం నేర్చుకొని స్కూల్లో, [[వినాయక చవితి]] ఉత్సవాల్లో, ఊర్లో ఎవరిదైనా పెండ్లి అయితే వెళ్ళి అక్కడ పాటలు పాడేవాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియానే.. ప్రణయ్‌ రాజ్యం!&quot;&gt;{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=లైఫ్ స్టోరి (బతుకమ్మ ఆదివారం సంచిక) |title=వికీపీడియానే.. ప్రణయ్‌ రాజ్యం! |url=https://www.ntnews.com/sunday/2020-07-12-55519 |accessdate=13 July 2020 |work=ntnews |publisher=దాయి శ్రీశైలం |date=12 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713071332/https://www.ntnews.com/sunday/2020-07-12-55519 |archivedate=13 July 2020 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== విద్యాభ్యాసం ==
మోత్కూర్‌లోని స్థానిక ఉన్నత పాఠశాల్లో పదివరకు, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో ఇంటర్, [[భువనగిరి]]లోని ఎస్.ఎల్.ఎన్.ఎస్. కళాశాలలో డిగ్రి పూర్తి  చేశాడు. చిన్నతనం నుండి కళారంగంపై ఆసక్తి ఉండటంతో [[హైదరాబాద్]] వెళ్ళి [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]లో నాటకరంగం (థియేటర్ ఆర్ట్స్) లో పీ.జీ. పూర్తిచేసి, ''తెలుగులో ప్రపంచ నాటక సాహిత్య అనువాదాలు - ఒక పరిశీలన'' అనే అంశంపై ఎం.ఫిల్ (థియేటర్ ఆర్ట్స్) చేస్తున్నాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియాలో యాదాద్రి యువకుడి వ్యాసాలు&quot;&gt;{{cite news |last1=V6 Velugu |first1= |title=వికీపీడియాలో యాదాద్రి యువకుడి వ్యాసాలు |url=https://www.v6velugu.com/pranay-raj-vangari-is-a-young-yadadri-writer-who-writes-articles-in-wikipedia |accessdate=8 September 2021 |work= |date=26 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908121844/https://www.v6velugu.com/pranay-raj-vangari-is-a-young-yadadri-writer-who-writes-articles-in-wikipedia |archivedate=8 September 2021 |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== తొలినాళ్ళలో ==
2006లో [[హైదరాబాదు]]లో అడుగుపెట్టిన ప్రణయ్, [[హబ్సిగూడ]]లోని హెరిటేజ్ ఫ్రెష్ సూపర్ మార్కెట్‌లో ఉద్యోగం  చేశాడు. 2009లో సినిమా ఎడిటింగ్ నేర్చుకొని, కొన్ని షార్ట్ ఫిలిమ్స్‌కి ఎడిటింగ్  చేశాడు.

== రంగస్థల ప్రస్థానం ==
చిన్నప్పుడు ఊర్లో చిందు భాగవతాలు.. పౌరాణిక నాటకాలు చూసి తన ఫ్రెండ్స్‌తో కలిసి చిన్న చిన్న స్కిట్స్‌ వేసేవాడు. దాన్ని కొనసాగిస్తూ 2009లో [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] రంగస్థల కళాలశాఖ లోని ఎం.పి.ఏ.లో చేరాడు.

=== నటించినవి - దర్శకత్వం చేసినవి ===
* '''నాటికలు:''' మాయ, ఆంటీగని, డింభకరాజ్యం, పిపీలకం, కల్పితం... కాని నిజం, సంభవామి పదేపదే, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, లయ, ఒహోం ఒహోం భీం, చీమకుట్టిన నాటకం, నేనేడుస్తున్న మీరు నవ్వుకోండి, అంతిమ సంస్కారం, [[రచ్చబండ (నాటిక)]].
* '''నాటకాలు:''' యజ్ఞం, [[అంబేద్కర్ రాజగృహ ప్రవేశం]], [[ఆకాశదేవర]].
* '''దర్శకత్వం:''' టాక్స్ ఫ్రీ

=== యువజనోత్సవాలు ===
* 2009లో శాస్త్రా విశ్వవిద్యాలయం, [[మైసూర్]] లో జరిగిన దక్షిణ భారత యువజనోత్సవాలలో పాల్గొన్నాడు.
* 2010లో తంజావూర్ విశ్వవిద్యాలయం, [[తంజావూరు]]లో జరిగిన దక్షిణ భారత యువజనోత్సవాలలో పాల్గొన్న ప్రణయ్ బృందం, మూఖాభినయ పోటీలో మొదటి బహుమతిని... 2011లో [[తిరుపతి]]లోని శ్రీవెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన అఖిల భారత యువజనోత్సవాలలో రెండవ బహుమతిని సాధించింది.

=== థియేటర్ ఔట్రీచ్ యూనిట్ ===
యువ నాటకరంగాన్ని ప్రోత్సహించడంకోసం 2012లో [[హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం]]లోని రంగస్థల కళాలశాఖ ఆధ్వర్యంలో డా. [[పెద్ది రామారావు]] సమన్వయకర్తగా ఏర్పాటుచేసిన [[థియేటర్ ఔట్రీచ్ యూనిట్ (టి.ఓ.యు)]]లో ప్రాజెక్ట్ అసిస్టెంట్‌గా చేరి, 2017 వరకు అందులో పనిచేశాడు. అలా ప్రణయ్‌కి తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని వివిధ నాటకసంస్థలతో, నాటక ప్రముఖులతో పరిచయం ఏర్పడింది. టి.ఓ.యు. నిర్వహించిన వివిధ నాటకోత్సవాలకు, నాటకరంగ శిక్షణా కార్యక్రమాలకు నిర్వహకుడిగా పనిచేశాడు.

[[File:Pranay with Jimmy Walesin Wikimania 2016.jpg|thumb|ఇటలీలో వికీపీడియా సృష్టికర్త [[జిమ్మీ వేల్స్]] ను కలిసిన ప్రణయ్]]

==  పాప్‌కార్న్ థియేటర్ స్థాపన ==
2014, ఫిబ్రవరి 17-23 వరకు [[న్యూఢిల్లీ]]లో జరిగిన టిఫ్లి అంతర్జాతీయ చిన్నారుల నాటకోత్సవంలో పాల్గొన్న [[తిరువీర్]], ప్రణయ్ లు... తెలుగు నాటకరంగంలో కృషి చేస్తున్న కొంతమందితో కలిసి 2014, మార్చి 20న హైదరాబాదు [[అబీడ్స్]] లోని [[గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్]] లో ''అమ్మ చెప్పిన కథ'' అనే నాటిక ప్రదర్శనతో [[పాప్‌కార్న్ థియేటర్]] ను ప్రారంభించాడు. ఆ పాప్‌కార్న్ థియేటర్ ద్వారా చిన్నారులను, యువతను నాటకరంగంవైపు ఆకర్షించే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు.&lt;ref name=&quot;కళా.. పాప్‌కార్న్&quot;&gt;{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|title=కళా.. పాప్‌కార్న్|url=http://epaper.andhrajyothy.com/c/18165262 |accessdate=29 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181130185529/https://epaper.andhrajyothy.com/c/18165262|archivedate=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ఇతర నాటకసంస్థలు ===
1. దక్కన్ థియేటర్ స్కాలర్స్ అసోసియేషన్ సభ్యుడిగా ఉంటూ, తెలంగాణలో రంగస్థల విద్యను చదివినవారికి ప్రభుత్వ కళాశాలల్లో, పాఠశాలల్లో ఆధ్యాపకులుగా నియామకంకోసం ప్రయత్నిస్తున్నాడు.

2. తెలంగాణ రంగస్థల సమాఖ్యకు కోశాధికారిగా ఉంటూ తెలంగాణ నాటకరంగ చరిత్రను వెలికితీస్తూ, తెలంగాణలో యువ నాటకరంగ అభివృద్ధికి కృషి చేస్తున్నాడు.

== టీవీరంగ ప్రస్థానం ==
2010లో [[జెమినీ టీవీ]]లో వచ్చిన &quot;దేవత&quot;, 2015లో [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లో వచ్చిన &quot;చంటిగాడు స్వయంవరం&quot; ధారావాహికలకు సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేశాడు.

== చలనచిత్ర రంగం ==
2015లో వచ్చిన &quot;ఎ-ఫైర్&quot; చిత్రానికి ప్రచారకర్తగా, 2017లో వచ్చిన &quot;అవంతిక&quot; చిత్రానికి సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేశాడు. [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ఆధ్వర్యంలో [[మామిడి హరికృష్ణ]] పర్యవేక్షణలో [[రవీంద్రభారతి]]లోని పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్ వేదికగా జరిగే వివిధ సినిమా కార్యక్రమాలకు కో-ఆర్డినేటర్‌గా, తెలంగాణ సినిమా నిర్మాణానికి కృషి చేశాడు.

ప్రణయ్‌రాజ్‌ వంగరి దర్శకత్వంలో ‘ది ఫైనల్‌ కాల్‌’ సినిమా షూటింగ్ ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;ఒకేసారి 15 చిత్రాలు మొదలు&quot;&gt;{{cite news |title=ఒకేసారి 15 చిత్రాలు మొదలు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0201/125148670 |accessdate=16 August 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=16 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250816093116/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0201/125148670 |archivedate=16 August 2025 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ప్రారంభోత్సవాల జాతర&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=ప్రారంభోత్సవాల జాతర |url=https://www.ntnews.com/cinema/producer-tummalapalli-ramasathyanarayana-started-working-on-15-films-at-the-same-time-2109147 |accessdate=16 August 2025 |work= |publisher=NT News |date=16 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250816150100/https://www.ntnews.com/cinema/producer-tummalapalli-ramasathyanarayana-started-working-on-15-films-at-the-same-time-2109147 |archivedate=16 August 2025 |language=te}}&lt;/ref&gt;

[[దస్త్రం:Jyothi_Prajwalana_by_Pranayraj_Garu.jpg|thumb|తెలుగు వికీపీడియా పదకొండవ వార్షికోత్సవంలో జ్యోతి ప్రజ్వలన చేస్తున్న ప్రణయ్]]

==తెలుగు వికీపీడియాలో సేవలు==
తనకు తెలిసిన సమాచారాన్ని ఇతరులకు అందించే అలవాటున్న ప్రణయ్, తెలుగు భాషాభివృద్ధి చేయాలనే తలంపుతో 2013, మార్చి 8న తెలుగు వికీపీడియాలో చేరాడు. వికీపీడియాలో అనేక నాటకరంగ ప్రముఖులు, తెలుగు ప్రముఖుల, తెలంగాణ అంశాల వ్యాసాలతోపాటు అనేక విశేష వ్యాసాలను రాసి విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని భాషాభిమానుల చేరువకు చేరుస్తున్నాడు.&lt;ref name=&quot;పుస్తకాలు ప్రజలకే అంకితం’&quot;&gt;{{cite news|last1=సాక్షి, హైదరాబాదు|title=పుస్తకాలు ప్రజలకే అంకితం |url=http://epaper.sakshi.com/c/33089393|accessdate=2 April 2021|date= 14 October 2015| archiveurl= https://web.archive.org/web/20181014075137/http://epaper.sakshi.com/c/33089393|archivedate=14 October 2018}}&lt;/ref&gt; వికీ శిక్షణా శిబిరాలు, సమావేశాలు నిర్వహిస్తూ వివిధ కార్యక్రమాలలో పాల్గొంటున్నందుకు 2016, నవంబరు 8వ తేదిన తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకుడి హోదా వచ్చింది.

* 2014లో [[విజయవాడ]]లో జరిగిన దశాబ్ది ఉత్సవాలకు, 2015లో [[తిరుపతి]]లో జరిగిన పదకొండో వార్షికోత్సవాలకు ప్రధాన కార్యదర్శిగా విధులు నిర్వహించాడు.&lt;ref name=&quot;More online free content in Telugu Wikipedia soon&quot;&gt;{{cite news |last1=The Hindu |first1=Andhra Pradesh - Thirupathi |title=More online free content in Telugu Wikipedia soon |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/more-online-free-content-in-telugu-wikipedia-soon/article6899802.ece |accessdate=7 May 2019 |publisher=A.D. Rangarajan |date=16 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507195159/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/more-online-free-content-in-telugu-wikipedia-soon/article6899802.ece |archivedate=7 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://telugu.oneindia.com/feature/general/youth-special-telugu-wikipedia-man-pranay-179439.html యూత్ స్పెషల్ : అది అతనికో మిషన్]&lt;/ref&gt;
* 2016, జూన్‌లో [[ఇటలీ]]లోని ఏసినో లారియోలో జరిగిన ''వికీమేనియా-2016'' కార్యక్రమంలో తెలుగు వికీపీడియా తరపున పాల్గొన్నాడు.
* 2016, ఆగస్టులో [[చండీగఢ్]] లో జరిగిన ''వికీమీడియా ఇండియా కాన్ఫిరెన్స్ -2016''లో తెలుగు వికీపీడియా తరపున పాల్గొని, పంజాబ్ ఎడిటథాన్ పోటీలో తెలుగు వికీపీడియా విజయం సాధించడంలో సహచరులతో పాటు విశేష కృషి చేశాడు.
* తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూనే వికీపీడియా శిక్షణా శిబిరాలు, సమావేశాలు నిర్వహిస్తున్నాడు.
* తెలుగు వికీపీడియా గురించి అందరికి తెలిసేలా వివిధ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రచారం కల్పిస్తున్నాడు. ప్రణయ్ కృషిని గుర్తించిన వికీమీడియా పౌండేషన్ వారు ప్రతి ఏటా నిర్వహించే వికీపీడియా అంతర్జాతీయ సదస్సులో భాగంగా 2016లో ఇటలీలో నిర్వహించిన &quot;వికీమేనియా 2016&quot;కు ఆహ్వానించారు.&lt;ref&gt;కంప్యూటర్ ఫర్ యు పత్రిక - ఏప్రిల్ 2016 - 37వ పుట&lt;/ref&gt;
* ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ భాషల వికీపీడియాలో జరుగుతున్న 100 రోజులు -100 వికీవ్యాసాలు అనే ఛాలెంజ్‌ను ప్రణయ్ పూర్తి చేశాడు. సెప్టెంబరు 8, 2016 నుండి డిసెంబరు 16, 2016 మధ్యకాలంలో 100 వికీ వ్యాసాలు పూర్తి చేశాడు.&lt;ref&gt;[http://cis-india.org/a2k/blogs/pranay-raj-record-in-100-days-100-articles ప్రణయ్ రాజ్ ను సన్మానిస్తున్న హరికృష్ణ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;జ్ఞానా భాండాగారం తెలుగు వికీపీడియా&quot;&gt;{{cite news|last1=వెబ్ ఆర్కైవ్|title=జ్ఞానా భాండాగారం తెలుగు వికీపీడియా|url=http://epaper.andhrajyothy.com/c/21729866|accessdate=30 August 2017|work=|archive-date=30 ఆగస్టు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830115456/http://epaper.andhrajyothy.com/c/21729866|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
* వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తున్న ప్రణయ్ 'వికీవత్సరం' అనే కాన్సెప్ట్‌తో 365రోజులు - 365 వ్యాసాలు రాసి, ప్రపంచం మొత్తంలో ఈ ఘనత సాధించిన మొదటి వికీపీడియన్‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియాలో మోత్కూరు వాసి ప్రపంచ రికార్డు&quot;&gt;{{cite news|last1=వి6 న్యూస్|first1=వార్తలు  »  రాష్ట్రీయ వార్తలు|title=వికీపీడియాలో మోత్కూరు వాసి ప్రపంచ రికార్డు|url=http://telugu.v6news.tv/వికీపీడియాలో-మోత్కూరు-వా|accessdate=4 October 2017|date=September 8, 2017|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910203110/http://telugu.v6news.tv/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8B-%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81-%E0%B0%B5%E0%B0%BE|archive-date=10 September 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2016, సెప్టెంబరు 8న తెలుగు వికీపీడియాలో ప్రతిరోజు ఒక వ్యాసం చొప్పున రాస్తూ 2017, సెప్టెంబరు 7న 'వికీవత్సరం' పూర్తిచేశాడు. ఈ సందర్భంగా భారత ఉపరాష్ట్రపతి [[ముప్పవరపు వెంకయ్య నాయుడు|వెంకయ్య నాయుడు]] ప్రణయ్‌కు తన ట్విట్టర్ అకౌంట్ ద్వారా అభినందనలు తెలిపాడు.&lt;ref&gt;ఈనాడు, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఎడిషన్.10.09.2017.&lt;/ref&gt; రాష్ట్ర మంత్రి కేటీఆర్ కూడా తన [[ట్విట్టర్]], [[ఫేస్‌బుక్]] ద్వారా అభినందనలు తెలుపడమేకాకుండా [[ప్రగతి భవన్, హైదరాబాదు|ప్రగతి భవన్]] లోని తన ఛాంబర్‌లో సత్కరించాడు.&lt;ref name=&quot;KTR congratulates Telugu Wikipedia Volunteer&quot;&gt;{{cite news|last1=telanganatoday|title=KTR congratulates Telugu Wikipedia Volunteer|url=https://telanganatoday.com/ktr-congratulates-telugu-wikipedia-volunteer|accessdate=4 October 2017|date=12 September 2017}}&lt;/ref&gt;
* 2019, జూన్ 4న 1000 రోజులు - 1000 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియాలో వెయ్యి రోజుల్లో వెయ్యి వ్యాసాలు&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=తెలంగాణ |title=వికీపీడియాలో వెయ్యి రోజుల్లో వెయ్యి వ్యాసాలు |url=https://www.eenadu.net/telangana/statenews/2019/06/06/128330/ |accessdate=13 June 2019 |date=6 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190606022340/https://www.eenadu.net/telangana/statenews/2019/06/06/128330/ |archivedate=6 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;వికీపీడియలో రికార్డు సృష్టించిన మోత్కూర్ యువకుడు&quot;&gt;{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=తెలంగాణ |title=వికీపీడియలో రికార్డు సృష్టించిన మోత్కూర్ యువకుడు |url=http://manatelangana.news/pranayraj-vangari-has-written-1000-articles-in-wikipedia/ |accessdate=13 June 2019 |date=6 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190607120404/http://manatelangana.news/pranayraj-vangari-has-written-1000-articles-in-wikipedia/ |archivedate=2019-06-07}}&lt;/ref&gt;
* 2020, అక్టోబరు 17 నాటికి 1500 రోజులు - 1500 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;డిజిటల్‌ మాధ్యమంలో తెలుగువెలుగులు&quot;&gt;{{cite news |last1=ETV Bharat News |title=డిజిటల్‌ మాధ్యమంలో తెలుగువెలుగులు |url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/hyderabad/story-on-telugu-writers-in-digital-media/ts20210328072001707 |accessdate=24 August 2021 |date=28 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824053510/https://www.etvbharat.com/amp/telugu/telangana/state/hyderabad/story-on-telugu-writers-in-digital-media/ts20210328072001707 |archivedate=24 August 2021 |language=te |work= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2022, మార్చి 1 నాటికి 2000 రోజులు - 3015 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు. అలాగే మరింత ముందుకు ఈ వికి ఛాలెంజ్‌ సాగుతూనే ఉంది.

*2021లో తెలుగు వికీపీడియా ప్రాజెక్టు గ్రాంట్‌కు ఎంపికయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;‘వికీపీడియా గ్రాంటు’కు ప్రణయ్‌రాజ్‌&quot;&gt;{{cite news |last1=Eenadu |title=‘వికీపీడియా గ్రాంటు’కు ప్రణయ్‌రాజ్‌ |url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Hyderabad/529/121173555 |accessdate=24 August 2021 |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824053013/https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Hyderabad/529/121173555 |archivedate=24 August 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wikipedia : వికీపీడియా ప్రాజెక్టు గ్రాంట్‌కు ప్రణయ్‌రాజ్‌ ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |last1=Namasthe Telangana |title=Wikipedia : వికీపీడియా ప్రాజెక్టు గ్రాంట్‌కు ప్రణయ్‌రాజ్‌ ఎంపిక |url=https://www.ntnews.com/news/pranayrajs-choice-for-the-wikipedia-project-grant-179639/ |accessdate=24 August 2021 |work= |date=23 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824053304/https://www.ntnews.com/news/pranayrajs-choice-for-the-wikipedia-project-grant-179639/ |archivedate=24 August 2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=రాత ఇంపు.. పలుకు వినసొంపు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/hyderabad-news/529/124158881|access-date=2024-09-13|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కారాలు ==
# లోకలైజేషన్ (స్థానికీకరణ)  అవార్డు - 2018: 2018 తెలంగాణ అవతరణ దినోత్సవ వేడుకల్లో భాగంగా జూన్ 1న తెలంగాణ ప్రభుత్వ సమాచార, సాంకేతిక (ఐటీ) శాఖ నిర్వహించిన వార్షిక నివేదిక కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర ఐటీశాఖ మంత్రి [[కల్వకుంట్ల తారక రామారావు]] చేతలమీదుగా లోకలైజేషన్ (స్థానికీకరణ) విభాగంలో తొలి అవార్డును ప్రణయ్ అందుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియా ప్రణయ్‌రాజ్ కు  ఐటీశాఖ అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా|title=వికీపీడియా ప్రణయ్‌రాజ్ కు  ఐటీశాఖ అవార్డు|url=http://epaper.ntnews.com/1681282/Yadadri/02-June-2018#clip/29165566/f200d50e-9e6d-4173-867f-99dc47157e42/445.7142857142857:769.4077134986226/pageclips|accessdate=4 October 2017|date=2 June 2018|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180917195644/http://epaper.ntnews.com/c/29165566|archivedate=2018-09-17}}&lt;/ref&gt;
# ఐ స్టాండ్ ఫర్ ది నేషన్ - శ్రేష్ఠ పేవా పురస్కారం 2019 (గాంధీ జయంతి వేడుకలు, తారమతి బరాదారి, హైదరాబాదు. 02.10.2019)
# తెలంగాణ జాతీయ పురస్కారం - 2017 (తెలంగాణ కళాపరిషత్, [[ఖమ్మం]] వారి తెలంగాణ దసరా వేడుకలు-2017. 24.09.2017) - తెలుగు వికీపీడియా కృషి&lt;ref&gt;ఈనాడు, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఎడిషన్, (25.09.2017)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;సాక్షి, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఎడిషన్, (25.09.2017)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ఆంధ్రజ్యోతి, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఎడిషన్, (25.09.2017)&lt;/ref&gt;
# తెలంగాణ ప్రతిభా పురస్కారం - 2017 (నటరాజ్ డ్యాన్స్ అకాడమీ, [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], 28.07.2017)  - తెలుగు వికీపీడియా కృషి&lt;ref name=&quot;కళాకారులకు ప్రతిభా పురస్కారాలు&quot;&gt;{{cite news|last1=సాక్షి|title=కళాకారులకు ప్రతిభా పురస్కారాలు|url=http://epaper.sakshi.com/c/20924213|accessdate=29 July 2017|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729175415/http://epaper.sakshi.com/c/20924213|archive-date=29 July 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;పలువురికి ప్రతిభా పురస్కారాలు&quot;&gt;{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|title=పలువురికి ప్రతిభా పురస్కారాలు|url=http://epaper.andhrajyothy.com/c/20924282|accessdate=29 July 2017}}{{Dead link|date=డిసెంబరు 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# తెలంగాణ ఉగాది పురస్కారం - 2017 (తెలంగాణ కళాపరిషత్, [[ఖమ్మం]].  19.03.2017) -  తెలుగు వికీపీడియా కృషి&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://epaper.sakshi.com/1141300/Yadadri-District/20-03-2017#clip/17654793/2d1460b8-fbaa-4184-baee-981e75481b78/736:374.7476635514018/topclips |title=సాక్షి పత్రిక - యాదాద్రి జిల్లా ఎడిషన్ - 18వ పుట - ప్రణయ్ రాజ్ కు ఉగాది పురస్కారం |access-date=2017-03-21 |archive-date=2017-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322180716/http://epaper.sakshi.com/1141300/Yadadri-District/20-03-2017#clip/17654793/2d1460b8-fbaa-4184-baee-981e75481b78/736:374.7476635514018/topclips |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;
Pranayraj Vangari with Chief Justice NV Ramana in Hyderabad Bookfair (2021).jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో భారత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి [[నూతలపాటి వెంకటరమణ]] తో
Pranayraj Vangari with Bandaru Datthatreya in Hyderabad Bookfairr (2021).jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో హర్యానా గవర్నర్ [[బండారు దత్తాత్రేయ]] తో
Pranayraj Vangari with Mamidi Harikrishna in Hyderabad Bookfair.jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకులు [[మామిడి హరికృష్ణ]] తో
Pranayraj Vangari with Gorati Venkanna in Hyderabad Bookfairr (2021).jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో తెలంగాణ శాసనమండలి సభ్యులు [[గోరటి వెంకన్న]] తో
Pranayraj Vangari with Director Krish in Hyderabad Bookfairr (2021).jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో సినీ దర్శకులు [[జాగర్లమూడి రాధాకృష్ణ]], సినీ నిర్మాత [[ఎ. ఎం. రత్నం]] తో
Pranay receiving Singidi Award Madhusudhana Chary.jpg| ఎమ్మెల్సీ [[సిరికొండ మధుసూధనాచారి]] చేతులమీదుగా సింగిడి అవార్డు అందుకుంటూ
Pranayraj Vangari Felicitaion in Telangana Yuva Natakotsavam in Ravindra Bharathi (27.05.2018)4 (24).jpg|  2018 తెలంగాణ యువ నాటకోత్సవంలో 2018 మే 27న పాల్గొన్న ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరికి సత్కారం
&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

==ఇతర లింకులు==
{{commonscat|Pranayraj Vangari}}
* {{IMDb name|14266117}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=QgsqE2Few0M ఈటివి యువ కార్యక్రమంలో ప్రణయ్‌రాజ్ ముఖాముఖి]
* [https://www.youtube.com/watch?v=7oGUQ0ISuW0 వికీమేనియాకు తెలుగు కుర్రాడు.. (10టివి న్యూస్)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=QrmhVFzM4MU ఏబిఎన్ ఆంధ్రజ్యోతి టివితో ప్రణయ్‌రాజ్ ముఖాముఖి]
* [https://web.archive.org/web/20161002210913/http://10tv.in/Nalgonda-Boy-Pranay-Raj-Selects-for-Wikimania-2016-50330 వికీమేనియాకు తెలుగు కుర్రాడు.. (10టివి వెబ్సైటు) - జూన్ 17, 2016 (ఆర్కైవ్ చేసినది)]
* [http://tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=Pranayraj1985&amp;project=te.wikipedia.org&amp;namespace=0&amp;redirects=noredirects  తెలుగు వికీపీడియాలో లో ప్రణయ్ రాసిన వ్యాసాలు] 
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Pranayraj1985 వికీకామన్స్ లో ప్రణయ్ ఎక్కించిన దస్త్రాలు]
* [https://drive.google.com/file/d/1DcG29OVwKkClKKdyNm9Wt-TyHh35Oyuc/view?usp=sharing తెవికీ అక్షర సేనానులు]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి}}
[[వర్గం:1985 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రముఖులు ప్రాజెక్టు సభ్యులు]]
[[వర్గం:యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా సాంకేతిక నిపుణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల దర్శకులు]]
[[వర్గం:యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:తెలుగు నాటక రచయితలు]]</text>
      <sha1>nghh0vvk9hwb1q4wsh49fgo01pkkuhs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953976</id>
      <parentid>4953971</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45380" sha1="2xwgo7lszf4axmb7scut7qb10j3ehzc" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి 
| other_names = 
| image =Telugu Wikipedian Pranayraj.jpg
| imagesize =250px
| caption = ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి
| birth_name = రాజు వంగరి
| birth_date = 25 మార్చి 1985
| birth_place =	[[మోత్కూర్]], [[యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా]], [[తెలంగాణ]]
| death_date =
| death_place =
| death_cause =
| known = ఫిల్మ్ మేకర్, నాటకరంగ పరిశోధకుడు, [[తెలుగు వికీపీడియా]] నిర్వాహకుడు.
| education  = 	ఎం.ఫిల్ (రంగస్థల కళలు)
| occupation =
| employer  = ప్రాజెక్ట్ అసిస్టెంట్, [[థియేటర్ ఔట్రీచ్ యూనిట్ (టి.ఓ.యు)]]  
| alma_mater   = [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], [[హైదరాబాద్]]
| years_active = 2009-ప్రస్తుతం (సినిమా, నాటకరంగం)&lt;br&gt; 2013, మార్చి 8-ప్రస్తుతం (వికీపీడియా)
| title =
| salary =
| term =
| predecessor = 
| successor = 
| party = 
| boards =
| spouse =  
| partner =
| children = యవనిక రాజ్, యవన్ రాజ్
| father = జానయ్య
| mother = కళమ్మ
| website = 
| footnotes = 
| height = 
| weight =
| parents =
| relatives = కవిత (అక్క), ఏలూరి మత్స్యగిరి (బావ), మనోజ్, ఉత్తేజ్ (అల్లుళ్లు)
}}

'''ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి''', ఫిల్మ్ మేకర్, [[తెలుగు నాటకరంగం|తెలుగు నాటక రంగ]] పరిశోధకుడు,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://epaper.sakshi.com/1141300/Yadadri-District/20-03-2017#page/18/2 |title=ప్రణయ్ రాజ్ కు ఉగాది పురస్కారం |access-date=2017-03-21 |archive-date=2017-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322180716/http://epaper.sakshi.com/1141300/Yadadri-District/20-03-2017#page/18/2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకుడు. వినూత్న నాటకాలతో జనం దృష్టిని ఆకర్షించే ప్రయత్నం చేస్తోన్న &quot;[[పాప్ కార్న్]] థియేటర్&quot;కు ప్రధాన కార్యదర్శి.&lt;ref name=&quot;కళా..పాప్‌కార్న్..&quot;&gt;{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=సాహిత్య వార్తలు |title=కళా..పాప్‌కార్న్.. |url=http://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/kala-popcorn-7733 |accessdate=30 November 2018 |date=9 April 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181130184923/http://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/kala-popcorn-7733 |archivedate=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://telugu.oneindia.com/sahiti/general/dawat-stage-play-golden-treshold-179113.html |title=గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్ లో &quot;దావత్&quot; |website= |access-date=2017-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160615141034/http://telugu.oneindia.com/sahiti/general/dawat-stage-play-golden-treshold-179113.html |archive-date=2016-06-15 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 'వికీవత్సరం' అనే కాన్సెప్ట్‌తో వరుసగా 365రోజులు - 365 వ్యాసాలు రాసి, ప్రపంచం మొత్తంలో ఈ ఘనత సాధించిన మొదటి వికీపీడియన్‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు.&lt;ref name=&quot;రోజుకో వ్యాసం... ఏడాది యజ్ఞం!&quot;&gt;{{cite news|last1=ఈనాడు| first1= ఆదివారం అనుబంధం సంచిక|title=రోజుకో వ్యాసం... ఏడాది యజ్ఞం!|url=http://www.eenadu.net/magazines/sunday-magazine/sunday-magazineinner.aspx?catfullstory=16749 |accessdate=17 September 2018|date=15 October 2017 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20171015051625/http://www.eenadu.net/magazines/sunday-magazine/sunday-magazineinner.aspx?catfullstory=16749| archivedate=15 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;వికీ వ్యాసాల ప్రణయ్&quot;&gt;{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=జిందగీ న్యూస్|title=వికీ వ్యాసాల ప్రణయ్|url=https://www.ntnews.com/Zindagi/వికీ-వ్యాసాల-ప్రణయ్-7-2-420557.aspx|accessdate=4 October 2017|date=19 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170919025615/https://www.ntnews.com/zindagi/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80-%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%BE%E0%B0%B2-%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A3%E0%B0%AF%E0%B1%8D-7-2-420557.aspx|archivedate=19 September 2017|work=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;వికీపీడియాలో తెలుగు వెలుగు&quot;&gt;{{cite news|last1=ఈనాడు|first1=ప్రత్యేక కథనాలు|title=వికీపీడియాలో తెలుగు వెలుగు|url=http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Yadadri&amp;info=ydr-sty4|accessdate=4 October 2017|date=18 September 2017|work=|archive-date=18 సెప్టెంబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918074347/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Yadadri&amp;info=ydr-sty4|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pranayraj Vangari has written a new Wikipedia article every day for the last year&quot;&gt;{{cite web|last1=వికీమీడియా బ్లాగ్|first1=COMMUNITY, PROFILES, WIKIPEDIA|title=Pranayraj Vangari has written a new Wikipedia article every day for the last year|url= https://blog.wikimedia.org/2017/09/07/pranayraj-wikiyear-challenge/|website=blog.wikimedia.org|accessdate=4 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pranay Raj Vangari: A guy from Hyderabad created World Record in Wikipedia&quot;&gt;{{cite web|last1=inspiretelangana|title=Pranay Raj Vangari: A guy from Hyderabad created World Record in Wikipedia|url=http://inspiretelangana.org/pranay-raj-vangari-guy-hyderabad-created-world-record-wikipedia/|website=inspiretelangana.org|accessdate=4 October 2017|archive-date=4 అక్టోబరు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171004075821/http://inspiretelangana.org/pranay-raj-vangari-guy-hyderabad-created-world-record-wikipedia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ఆ ఛాలెంజ్‌ను అలాగే కొనసాగిస్తూ 2019, జూన్ 4న 1000 రోజులు - 1000 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు. 2022, మార్చి 1 నాటికి 2000 రోజులు - 3015 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=భాషా సైనికులు.. భాషా పోషకులు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/nalgonda-news/534/124158766|access-date=2024-10-12|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2024 నవంబరు 24 నాటికీ 7903 పూర్తి వ్యాసాలు పూర్తి చేశాడు.&lt;ref name=&quot;రోజుకో వ్యాసం.. ప్రణయ విన్యాసం&quot;&gt;{{cite news |title=రోజుకో వ్యాసం.. ప్రణయ విన్యాసం |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/nalgonda-news/534/124228802 |accessdate=21 December 2024 |work= |publisher=Eenadu |date=21 December 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241221084104/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/nalgonda-news/534/124228802 |archivedate=21 డిసెంబరు 2024 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ప్రణయ్ రాజ్ 2016 సెప్టెంబరు 8న ప్రతిరోజూ ఒక వ్యాసం రాయడం ప్రారంభించిన  2026 సెప్టెంబరు 7 నాటికి ఒక రోజు కూడా విరామం లేకుండా 10 ఏళ్ళ సుదీర్ఘ ప్రయాణాన్ని పూర్తి చేసుకున్న సందర్బంగా 2026 సెప్టెంబర్ 6న కేరళలోని కొచ్చిలో జరిగిన వికీ కాన్ఫరెన్స్ ఇండియా (2026) సదస్సులో తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ ఆయనను ఘనంగా సన్మానించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=పదేళ్లలో రోజుకో వ్యాసం|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/nalgonda-news/534/126161277|access-date=2026-09-07|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt; 

== జననం ==
ప్రణయ్ [[1985]] [[మార్చి 25]]న [[యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా]], [[మోత్కూర్]] లో [[చేనేత]] కార్మికులైన వంగరి జానయ్య, కళమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;చరిత్రలో మనకో పేజీ&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధానాంశాలు |title=చరిత్రలో మనకో పేజీ |url=https://www.eenadu.net/mukyamshalu/latestnews/general/0001/121063959 |accessdate=2 April 2021 |work=www.eenadu.net |date=28 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210402030343/https://www.eenadu.net/mukyamshalu/latestnews/general/0001/121063959 |archivedate=2 April 2021 |language=te}}&lt;/ref&gt; తండ్రి జానయ్య సినీ అభిమాని, [[మహారాష్ట్ర]]లోని [[సోలాపూర్]] లో ఉన్నప్పుడు ఒక్కో తెలుగు సినిమాను 20-30 సార్లు చూసేవాడు, తల్లి కళమ్మ పెండ్లి అప్పగింత పాటలు, [[బతుకమ్మ]] పాటలు పాడుతుండేది. వాళ్ళ కళను చూసి ప్రణయ్ కి కళారంగం పట్ల ఆసక్తి ఏర్పడింది. [[రేడియో]]లో పాటలు వినడంతోపాటు సినిమా పాటల పుస్తకాలలో చూసి పాడటం నేర్చుకొని స్కూల్లో, [[వినాయక చవితి]] ఉత్సవాల్లో, ఊర్లో ఎవరిదైనా పెండ్లి అయితే వెళ్ళి అక్కడ పాటలు పాడేవాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియానే.. ప్రణయ్‌ రాజ్యం!&quot;&gt;{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=లైఫ్ స్టోరి (బతుకమ్మ ఆదివారం సంచిక) |title=వికీపీడియానే.. ప్రణయ్‌ రాజ్యం! |url=https://www.ntnews.com/sunday/2020-07-12-55519 |accessdate=13 July 2020 |work=ntnews |publisher=దాయి శ్రీశైలం |date=12 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200713071332/https://www.ntnews.com/sunday/2020-07-12-55519 |archivedate=13 July 2020 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== విద్యాభ్యాసం ==
మోత్కూర్‌లోని స్థానిక ఉన్నత పాఠశాల్లో పదివరకు, ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలలో ఇంటర్, [[భువనగిరి]]లోని ఎస్.ఎల్.ఎన్.ఎస్. కళాశాలలో డిగ్రి పూర్తి  చేశాడు. చిన్నతనం నుండి కళారంగంపై ఆసక్తి ఉండటంతో [[హైదరాబాద్]] వెళ్ళి [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]లో నాటకరంగం (థియేటర్ ఆర్ట్స్) లో పీ.జీ. పూర్తిచేసి, ''తెలుగులో ప్రపంచ నాటక సాహిత్య అనువాదాలు - ఒక పరిశీలన'' అనే అంశంపై ఎం.ఫిల్ (థియేటర్ ఆర్ట్స్) చేస్తున్నాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియాలో యాదాద్రి యువకుడి వ్యాసాలు&quot;&gt;{{cite news |last1=V6 Velugu |first1= |title=వికీపీడియాలో యాదాద్రి యువకుడి వ్యాసాలు |url=https://www.v6velugu.com/pranay-raj-vangari-is-a-young-yadadri-writer-who-writes-articles-in-wikipedia |accessdate=8 September 2021 |work= |date=26 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908121844/https://www.v6velugu.com/pranay-raj-vangari-is-a-young-yadadri-writer-who-writes-articles-in-wikipedia |archivedate=8 September 2021 |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== తొలినాళ్ళలో ==
2006లో [[హైదరాబాదు]]లో అడుగుపెట్టిన ప్రణయ్, [[హబ్సిగూడ]]లోని హెరిటేజ్ ఫ్రెష్ సూపర్ మార్కెట్‌లో ఉద్యోగం  చేశాడు. 2009లో సినిమా ఎడిటింగ్ నేర్చుకొని, కొన్ని షార్ట్ ఫిలిమ్స్‌కి ఎడిటింగ్  చేశాడు.

== రంగస్థల ప్రస్థానం ==
చిన్నప్పుడు ఊర్లో చిందు భాగవతాలు.. పౌరాణిక నాటకాలు చూసి తన ఫ్రెండ్స్‌తో కలిసి చిన్న చిన్న స్కిట్స్‌ వేసేవాడు. దాన్ని కొనసాగిస్తూ 2009లో [[తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] రంగస్థల కళాలశాఖ లోని ఎం.పి.ఏ.లో చేరాడు.

=== నటించినవి - దర్శకత్వం చేసినవి ===
* '''నాటికలు:''' మాయ, ఆంటీగని, డింభకరాజ్యం, పిపీలకం, కల్పితం... కాని నిజం, సంభవామి పదేపదే, శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, లయ, ఒహోం ఒహోం భీం, చీమకుట్టిన నాటకం, నేనేడుస్తున్న మీరు నవ్వుకోండి, అంతిమ సంస్కారం, [[రచ్చబండ (నాటిక)]].
* '''నాటకాలు:''' యజ్ఞం, [[అంబేద్కర్ రాజగృహ ప్రవేశం]], [[ఆకాశదేవర]].
* '''దర్శకత్వం:''' టాక్స్ ఫ్రీ

=== యువజనోత్సవాలు ===
* 2009లో శాస్త్రా విశ్వవిద్యాలయం, [[మైసూర్]] లో జరిగిన దక్షిణ భారత యువజనోత్సవాలలో పాల్గొన్నాడు.
* 2010లో తంజావూర్ విశ్వవిద్యాలయం, [[తంజావూరు]]లో జరిగిన దక్షిణ భారత యువజనోత్సవాలలో పాల్గొన్న ప్రణయ్ బృందం, మూఖాభినయ పోటీలో మొదటి బహుమతిని... 2011లో [[తిరుపతి]]లోని శ్రీవెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయంలో జరిగిన అఖిల భారత యువజనోత్సవాలలో రెండవ బహుమతిని సాధించింది.

=== థియేటర్ ఔట్రీచ్ యూనిట్ ===
యువ నాటకరంగాన్ని ప్రోత్సహించడంకోసం 2012లో [[హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం]]లోని రంగస్థల కళాలశాఖ ఆధ్వర్యంలో డా. [[పెద్ది రామారావు]] సమన్వయకర్తగా ఏర్పాటుచేసిన [[థియేటర్ ఔట్రీచ్ యూనిట్ (టి.ఓ.యు)]]లో ప్రాజెక్ట్ అసిస్టెంట్‌గా చేరి, 2017 వరకు అందులో పనిచేశాడు. అలా ప్రణయ్‌కి తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని వివిధ నాటకసంస్థలతో, నాటక ప్రముఖులతో పరిచయం ఏర్పడింది. టి.ఓ.యు. నిర్వహించిన వివిధ నాటకోత్సవాలకు, నాటకరంగ శిక్షణా కార్యక్రమాలకు నిర్వహకుడిగా పనిచేశాడు.

[[File:Pranay with Jimmy Walesin Wikimania 2016.jpg|thumb|ఇటలీలో వికీపీడియా సృష్టికర్త [[జిమ్మీ వేల్స్]] ను కలిసిన ప్రణయ్]]

==  పాప్‌కార్న్ థియేటర్ స్థాపన ==
2014, ఫిబ్రవరి 17-23 వరకు [[న్యూఢిల్లీ]]లో జరిగిన టిఫ్లి అంతర్జాతీయ చిన్నారుల నాటకోత్సవంలో పాల్గొన్న [[తిరువీర్]], ప్రణయ్ లు... తెలుగు నాటకరంగంలో కృషి చేస్తున్న కొంతమందితో కలిసి 2014, మార్చి 20న హైదరాబాదు [[అబీడ్స్]] లోని [[గోల్డెన్ త్రెషోల్డ్]] లో ''అమ్మ చెప్పిన కథ'' అనే నాటిక ప్రదర్శనతో [[పాప్‌కార్న్ థియేటర్]] ను ప్రారంభించాడు. ఆ పాప్‌కార్న్ థియేటర్ ద్వారా చిన్నారులను, యువతను నాటకరంగంవైపు ఆకర్షించే ప్రయత్నం చేస్తున్నాడు.&lt;ref name=&quot;కళా.. పాప్‌కార్న్&quot;&gt;{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|title=కళా.. పాప్‌కార్న్|url=http://epaper.andhrajyothy.com/c/18165262 |accessdate=29 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181130185529/https://epaper.andhrajyothy.com/c/18165262|archivedate=30 November 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ఇతర నాటకసంస్థలు ===
1. దక్కన్ థియేటర్ స్కాలర్స్ అసోసియేషన్ సభ్యుడిగా ఉంటూ, తెలంగాణలో రంగస్థల విద్యను చదివినవారికి ప్రభుత్వ కళాశాలల్లో, పాఠశాలల్లో ఆధ్యాపకులుగా నియామకంకోసం ప్రయత్నిస్తున్నాడు.

2. తెలంగాణ రంగస్థల సమాఖ్యకు కోశాధికారిగా ఉంటూ తెలంగాణ నాటకరంగ చరిత్రను వెలికితీస్తూ, తెలంగాణలో యువ నాటకరంగ అభివృద్ధికి కృషి చేస్తున్నాడు.

== టీవీరంగ ప్రస్థానం ==
2010లో [[జెమినీ టీవీ]]లో వచ్చిన &quot;దేవత&quot;, 2015లో [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లో వచ్చిన &quot;చంటిగాడు స్వయంవరం&quot; ధారావాహికలకు సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేశాడు.

== చలనచిత్ర రంగం ==
2015లో వచ్చిన &quot;ఎ-ఫైర్&quot; చిత్రానికి ప్రచారకర్తగా, 2017లో వచ్చిన &quot;అవంతిక&quot; చిత్రానికి సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేశాడు. [[తెలంగాణ రాష్ట్ర భాషా సాంస్కృతిక శాఖ]] ఆధ్వర్యంలో [[మామిడి హరికృష్ణ]] పర్యవేక్షణలో [[రవీంద్రభారతి]]లోని పైడి జైరాజ్ ప్రివ్యూ థియేటర్ వేదికగా జరిగే వివిధ సినిమా కార్యక్రమాలకు కో-ఆర్డినేటర్‌గా, తెలంగాణ సినిమా నిర్మాణానికి కృషి చేశాడు.

ప్రణయ్‌రాజ్‌ వంగరి దర్శకత్వంలో ‘ది ఫైనల్‌ కాల్‌’ సినిమా షూటింగ్ ప్రారంభమైంది.&lt;ref name=&quot;ఒకేసారి 15 చిత్రాలు మొదలు&quot;&gt;{{cite news |title=ఒకేసారి 15 చిత్రాలు మొదలు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0201/125148670 |accessdate=16 August 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=16 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250816093116/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/general/0201/125148670 |archivedate=16 August 2025 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ప్రారంభోత్సవాల జాతర&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=ప్రారంభోత్సవాల జాతర |url=https://www.ntnews.com/cinema/producer-tummalapalli-ramasathyanarayana-started-working-on-15-films-at-the-same-time-2109147 |accessdate=16 August 2025 |work= |publisher=NT News |date=16 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250816150100/https://www.ntnews.com/cinema/producer-tummalapalli-ramasathyanarayana-started-working-on-15-films-at-the-same-time-2109147 |archivedate=16 August 2025 |language=te}}&lt;/ref&gt;

[[దస్త్రం:Jyothi_Prajwalana_by_Pranayraj_Garu.jpg|thumb|తెలుగు వికీపీడియా పదకొండవ వార్షికోత్సవంలో జ్యోతి ప్రజ్వలన చేస్తున్న ప్రణయ్]]

==తెలుగు వికీపీడియాలో సేవలు==
తనకు తెలిసిన సమాచారాన్ని ఇతరులకు అందించే అలవాటున్న ప్రణయ్, తెలుగు భాషాభివృద్ధి చేయాలనే తలంపుతో 2013, మార్చి 8న తెలుగు వికీపీడియాలో చేరాడు. వికీపీడియాలో అనేక నాటకరంగ ప్రముఖులు, తెలుగు ప్రముఖుల, తెలంగాణ అంశాల వ్యాసాలతోపాటు అనేక విశేష వ్యాసాలను రాసి విజ్ఞాన సర్వస్వాన్ని భాషాభిమానుల చేరువకు చేరుస్తున్నాడు.&lt;ref name=&quot;పుస్తకాలు ప్రజలకే అంకితం’&quot;&gt;{{cite news|last1=సాక్షి, హైదరాబాదు|title=పుస్తకాలు ప్రజలకే అంకితం |url=http://epaper.sakshi.com/c/33089393|accessdate=2 April 2021|date= 14 October 2015| archiveurl= https://web.archive.org/web/20181014075137/http://epaper.sakshi.com/c/33089393|archivedate=14 October 2018}}&lt;/ref&gt; వికీ శిక్షణా శిబిరాలు, సమావేశాలు నిర్వహిస్తూ వివిధ కార్యక్రమాలలో పాల్గొంటున్నందుకు 2016, నవంబరు 8వ తేదిన తెలుగు వికీపీడియా నిర్వాహకుడి హోదా వచ్చింది.

* 2014లో [[విజయవాడ]]లో జరిగిన దశాబ్ది ఉత్సవాలకు, 2015లో [[తిరుపతి]]లో జరిగిన పదకొండో వార్షికోత్సవాలకు ప్రధాన కార్యదర్శిగా విధులు నిర్వహించాడు.&lt;ref name=&quot;More online free content in Telugu Wikipedia soon&quot;&gt;{{cite news |last1=The Hindu |first1=Andhra Pradesh - Thirupathi |title=More online free content in Telugu Wikipedia soon |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/more-online-free-content-in-telugu-wikipedia-soon/article6899802.ece |accessdate=7 May 2019 |publisher=A.D. Rangarajan |date=16 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507195159/https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/more-online-free-content-in-telugu-wikipedia-soon/article6899802.ece |archivedate=7 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://telugu.oneindia.com/feature/general/youth-special-telugu-wikipedia-man-pranay-179439.html యూత్ స్పెషల్ : అది అతనికో మిషన్]&lt;/ref&gt;
* 2016, జూన్‌లో [[ఇటలీ]]లోని ఏసినో లారియోలో జరిగిన ''వికీమేనియా-2016'' కార్యక్రమంలో తెలుగు వికీపీడియా తరపున పాల్గొన్నాడు.
* 2016, ఆగస్టులో [[చండీగఢ్]] లో జరిగిన ''వికీమీడియా ఇండియా కాన్ఫిరెన్స్ -2016''లో తెలుగు వికీపీడియా తరపున పాల్గొని, పంజాబ్ ఎడిటథాన్ పోటీలో తెలుగు వికీపీడియా విజయం సాధించడంలో సహచరులతో పాటు విశేష కృషి చేశాడు.
* తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తూనే వికీపీడియా శిక్షణా శిబిరాలు, సమావేశాలు నిర్వహిస్తున్నాడు.
* తెలుగు వికీపీడియా గురించి అందరికి తెలిసేలా వివిధ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రచారం కల్పిస్తున్నాడు. ప్రణయ్ కృషిని గుర్తించిన వికీమీడియా పౌండేషన్ వారు ప్రతి ఏటా నిర్వహించే వికీపీడియా అంతర్జాతీయ సదస్సులో భాగంగా 2016లో ఇటలీలో నిర్వహించిన &quot;వికీమేనియా 2016&quot;కు ఆహ్వానించారు.&lt;ref&gt;కంప్యూటర్ ఫర్ యు పత్రిక - ఏప్రిల్ 2016 - 37వ పుట&lt;/ref&gt;
* ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ భాషల వికీపీడియాలో జరుగుతున్న 100 రోజులు -100 వికీవ్యాసాలు అనే ఛాలెంజ్‌ను ప్రణయ్ పూర్తి చేశాడు. సెప్టెంబరు 8, 2016 నుండి డిసెంబరు 16, 2016 మధ్యకాలంలో 100 వికీ వ్యాసాలు పూర్తి చేశాడు.&lt;ref&gt;[http://cis-india.org/a2k/blogs/pranay-raj-record-in-100-days-100-articles ప్రణయ్ రాజ్ ను సన్మానిస్తున్న హరికృష్ణ]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;జ్ఞానా భాండాగారం తెలుగు వికీపీడియా&quot;&gt;{{cite news|last1=వెబ్ ఆర్కైవ్|title=జ్ఞానా భాండాగారం తెలుగు వికీపీడియా|url=http://epaper.andhrajyothy.com/c/21729866|accessdate=30 August 2017|work=|archive-date=30 ఆగస్టు 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830115456/http://epaper.andhrajyothy.com/c/21729866|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
* వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాస్తున్న ప్రణయ్ 'వికీవత్సరం' అనే కాన్సెప్ట్‌తో 365రోజులు - 365 వ్యాసాలు రాసి, ప్రపంచం మొత్తంలో ఈ ఘనత సాధించిన మొదటి వికీపీడియన్‌గా చరిత్ర సృష్టించాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియాలో మోత్కూరు వాసి ప్రపంచ రికార్డు&quot;&gt;{{cite news|last1=వి6 న్యూస్|first1=వార్తలు  »  రాష్ట్రీయ వార్తలు|title=వికీపీడియాలో మోత్కూరు వాసి ప్రపంచ రికార్డు|url=http://telugu.v6news.tv/వికీపీడియాలో-మోత్కూరు-వా|accessdate=4 October 2017|date=September 8, 2017|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910203110/http://telugu.v6news.tv/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%8B-%E0%B0%AE%E0%B1%8B%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%82%E0%B0%B0%E0%B1%81-%E0%B0%B5%E0%B0%BE|archive-date=10 September 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2016, సెప్టెంబరు 8న తెలుగు వికీపీడియాలో ప్రతిరోజు ఒక వ్యాసం చొప్పున రాస్తూ 2017, సెప్టెంబరు 7న 'వికీవత్సరం' పూర్తిచేశాడు. ఈ సందర్భంగా భారత ఉపరాష్ట్రపతి [[ముప్పవరపు వెంకయ్య నాయుడు|వెంకయ్య నాయుడు]] ప్రణయ్‌కు తన ట్విట్టర్ అకౌంట్ ద్వారా అభినందనలు తెలిపాడు.&lt;ref&gt;ఈనాడు, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఎడిషన్.10.09.2017.&lt;/ref&gt; రాష్ట్ర మంత్రి కేటీఆర్ కూడా తన [[ట్విట్టర్]], [[ఫేస్‌బుక్]] ద్వారా అభినందనలు తెలుపడమేకాకుండా [[ప్రగతి భవన్, హైదరాబాదు|ప్రగతి భవన్]] లోని తన ఛాంబర్‌లో సత్కరించాడు.&lt;ref name=&quot;KTR congratulates Telugu Wikipedia Volunteer&quot;&gt;{{cite news|last1=telanganatoday|title=KTR congratulates Telugu Wikipedia Volunteer|url=https://telanganatoday.com/ktr-congratulates-telugu-wikipedia-volunteer|accessdate=4 October 2017|date=12 September 2017}}&lt;/ref&gt;
* 2019, జూన్ 4న 1000 రోజులు - 1000 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియాలో వెయ్యి రోజుల్లో వెయ్యి వ్యాసాలు&quot;&gt;{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=తెలంగాణ |title=వికీపీడియాలో వెయ్యి రోజుల్లో వెయ్యి వ్యాసాలు |url=https://www.eenadu.net/telangana/statenews/2019/06/06/128330/ |accessdate=13 June 2019 |date=6 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190606022340/https://www.eenadu.net/telangana/statenews/2019/06/06/128330/ |archivedate=6 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;వికీపీడియలో రికార్డు సృష్టించిన మోత్కూర్ యువకుడు&quot;&gt;{{cite news |last1=మన తెలంగాణ |first1=తెలంగాణ |title=వికీపీడియలో రికార్డు సృష్టించిన మోత్కూర్ యువకుడు |url=http://manatelangana.news/pranayraj-vangari-has-written-1000-articles-in-wikipedia/ |accessdate=13 June 2019 |date=6 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190607120404/http://manatelangana.news/pranayraj-vangari-has-written-1000-articles-in-wikipedia/ |archivedate=2019-06-07}}&lt;/ref&gt;
* 2020, అక్టోబరు 17 నాటికి 1500 రోజులు - 1500 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;డిజిటల్‌ మాధ్యమంలో తెలుగువెలుగులు&quot;&gt;{{cite news |last1=ETV Bharat News |title=డిజిటల్‌ మాధ్యమంలో తెలుగువెలుగులు |url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/hyderabad/story-on-telugu-writers-in-digital-media/ts20210328072001707 |accessdate=24 August 2021 |date=28 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824053510/https://www.etvbharat.com/amp/telugu/telangana/state/hyderabad/story-on-telugu-writers-in-digital-media/ts20210328072001707 |archivedate=24 August 2021 |language=te |work= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2022, మార్చి 1 నాటికి 2000 రోజులు - 3015 వ్యాసాలు పూర్తిచేశాడు. అలాగే మరింత ముందుకు ఈ వికి ఛాలెంజ్‌ సాగుతూనే ఉంది.

*2021లో తెలుగు వికీపీడియా ప్రాజెక్టు గ్రాంట్‌కు ఎంపికయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;‘వికీపీడియా గ్రాంటు’కు ప్రణయ్‌రాజ్‌&quot;&gt;{{cite news |last1=Eenadu |title=‘వికీపీడియా గ్రాంటు’కు ప్రణయ్‌రాజ్‌ |url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Hyderabad/529/121173555 |accessdate=24 August 2021 |work= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824053013/https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Hyderabad/529/121173555 |archivedate=24 August 2021 |language=te |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wikipedia : వికీపీడియా ప్రాజెక్టు గ్రాంట్‌కు ప్రణయ్‌రాజ్‌ ఎంపిక&quot;&gt;{{cite news |last1=Namasthe Telangana |title=Wikipedia : వికీపీడియా ప్రాజెక్టు గ్రాంట్‌కు ప్రణయ్‌రాజ్‌ ఎంపిక |url=https://www.ntnews.com/news/pranayrajs-choice-for-the-wikipedia-project-grant-179639/ |accessdate=24 August 2021 |work= |date=23 August 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824053304/https://www.ntnews.com/news/pranayrajs-choice-for-the-wikipedia-project-grant-179639/ |archivedate=24 August 2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=రాత ఇంపు.. పలుకు వినసొంపు|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/hyderabad-news/529/124158881|access-date=2024-09-13|website=EENADU|language=te}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కారాలు ==
# లోకలైజేషన్ (స్థానికీకరణ)  అవార్డు - 2018: 2018 తెలంగాణ అవతరణ దినోత్సవ వేడుకల్లో భాగంగా జూన్ 1న తెలంగాణ ప్రభుత్వ సమాచార, సాంకేతిక (ఐటీ) శాఖ నిర్వహించిన వార్షిక నివేదిక కార్యక్రమంలో రాష్ట్ర ఐటీశాఖ మంత్రి [[కల్వకుంట్ల తారక రామారావు]] చేతలమీదుగా లోకలైజేషన్ (స్థానికీకరణ) విభాగంలో తొలి అవార్డును ప్రణయ్ అందుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;వికీపీడియా ప్రణయ్‌రాజ్ కు  ఐటీశాఖ అవార్డు&quot;&gt;{{cite news|last1=నమస్తే తెలంగాణ|first1=యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా|title=వికీపీడియా ప్రణయ్‌రాజ్ కు  ఐటీశాఖ అవార్డు|url=http://epaper.ntnews.com/1681282/Yadadri/02-June-2018#clip/29165566/f200d50e-9e6d-4173-867f-99dc47157e42/445.7142857142857:769.4077134986226/pageclips|accessdate=4 October 2017|date=2 June 2018|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180917195644/http://epaper.ntnews.com/c/29165566|archivedate=2018-09-17}}&lt;/ref&gt;
# ఐ స్టాండ్ ఫర్ ది నేషన్ - శ్రేష్ఠ పేవా పురస్కారం 2019 (గాంధీ జయంతి వేడుకలు, తారమతి బరాదారి, హైదరాబాదు. 02.10.2019)
# తెలంగాణ జాతీయ పురస్కారం - 2017 (తెలంగాణ కళాపరిషత్, [[ఖమ్మం]] వారి తెలంగాణ దసరా వేడుకలు-2017. 24.09.2017) - తెలుగు వికీపీడియా కృషి&lt;ref&gt;ఈనాడు, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఎడిషన్, (25.09.2017)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;సాక్షి, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఎడిషన్, (25.09.2017)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ఆంధ్రజ్యోతి, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ఎడిషన్, (25.09.2017)&lt;/ref&gt;
# తెలంగాణ ప్రతిభా పురస్కారం - 2017 (నటరాజ్ డ్యాన్స్ అకాడమీ, [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్]], 28.07.2017)  - తెలుగు వికీపీడియా కృషి&lt;ref name=&quot;కళాకారులకు ప్రతిభా పురస్కారాలు&quot;&gt;{{cite news|last1=సాక్షి|title=కళాకారులకు ప్రతిభా పురస్కారాలు|url=http://epaper.sakshi.com/c/20924213|accessdate=29 July 2017|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729175415/http://epaper.sakshi.com/c/20924213|archive-date=29 July 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;పలువురికి ప్రతిభా పురస్కారాలు&quot;&gt;{{cite news|last1=ఆంధ్రజ్యోతి|title=పలువురికి ప్రతిభా పురస్కారాలు|url=http://epaper.andhrajyothy.com/c/20924282|accessdate=29 July 2017}}{{Dead link|date=డిసెంబరు 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
# తెలంగాణ ఉగాది పురస్కారం - 2017 (తెలంగాణ కళాపరిషత్, [[ఖమ్మం]].  19.03.2017) -  తెలుగు వికీపీడియా కృషి&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://epaper.sakshi.com/1141300/Yadadri-District/20-03-2017#clip/17654793/2d1460b8-fbaa-4184-baee-981e75481b78/736:374.7476635514018/topclips |title=సాక్షి పత్రిక - యాదాద్రి జిల్లా ఎడిషన్ - 18వ పుట - ప్రణయ్ రాజ్ కు ఉగాది పురస్కారం |access-date=2017-03-21 |archive-date=2017-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322180716/http://epaper.sakshi.com/1141300/Yadadri-District/20-03-2017#clip/17654793/2d1460b8-fbaa-4184-baee-981e75481b78/736:374.7476635514018/topclips |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== చిత్రమాలిక ==
&lt;gallery&gt;
Pranayraj Vangari with Chief Justice NV Ramana in Hyderabad Bookfair (2021).jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో భారత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి [[నూతలపాటి వెంకటరమణ]] తో
Pranayraj Vangari with Bandaru Datthatreya in Hyderabad Bookfairr (2021).jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో హర్యానా గవర్నర్ [[బండారు దత్తాత్రేయ]] తో
Pranayraj Vangari with Mamidi Harikrishna in Hyderabad Bookfair.jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సంచాలకులు [[మామిడి హరికృష్ణ]] తో
Pranayraj Vangari with Gorati Venkanna in Hyderabad Bookfairr (2021).jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో తెలంగాణ శాసనమండలి సభ్యులు [[గోరటి వెంకన్న]] తో
Pranayraj Vangari with Director Krish in Hyderabad Bookfairr (2021).jpg|2021 హైదరాబాదు బుక్ ఫెయిర్ లో సినీ దర్శకులు [[జాగర్లమూడి రాధాకృష్ణ]], సినీ నిర్మాత [[ఎ. ఎం. రత్నం]] తో
Pranay receiving Singidi Award Madhusudhana Chary.jpg| ఎమ్మెల్సీ [[సిరికొండ మధుసూధనాచారి]] చేతులమీదుగా సింగిడి అవార్డు అందుకుంటూ
Pranayraj Vangari Felicitaion in Telangana Yuva Natakotsavam in Ravindra Bharathi (27.05.2018)4 (24).jpg|  2018 తెలంగాణ యువ నాటకోత్సవంలో 2018 మే 27న పాల్గొన్న ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరికి సత్కారం
&lt;/gallery&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

==ఇతర లింకులు==
{{commonscat|Pranayraj Vangari}}
* {{IMDb name|14266117}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=QgsqE2Few0M ఈటివి యువ కార్యక్రమంలో ప్రణయ్‌రాజ్ ముఖాముఖి]
* [https://www.youtube.com/watch?v=7oGUQ0ISuW0 వికీమేనియాకు తెలుగు కుర్రాడు.. (10టివి న్యూస్)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=QrmhVFzM4MU ఏబిఎన్ ఆంధ్రజ్యోతి టివితో ప్రణయ్‌రాజ్ ముఖాముఖి]
* [https://web.archive.org/web/20161002210913/http://10tv.in/Nalgonda-Boy-Pranay-Raj-Selects-for-Wikimania-2016-50330 వికీమేనియాకు తెలుగు కుర్రాడు.. (10టివి వెబ్సైటు) - జూన్ 17, 2016 (ఆర్కైవ్ చేసినది)]
* [http://tools.wmflabs.org/xtools/pages/?user=Pranayraj1985&amp;project=te.wikipedia.org&amp;namespace=0&amp;redirects=noredirects  తెలుగు వికీపీడియాలో లో ప్రణయ్ రాసిన వ్యాసాలు] 
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Special:ListFiles/Pranayraj1985 వికీకామన్స్ లో ప్రణయ్ ఎక్కించిన దస్త్రాలు]
* [https://drive.google.com/file/d/1DcG29OVwKkClKKdyNm9Wt-TyHh35Oyuc/view?usp=sharing తెవికీ అక్షర సేనానులు]

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి}}
[[వర్గం:1985 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటులు]]
[[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రముఖులు ప్రాజెక్టు సభ్యులు]]
[[వర్గం:యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:తెలుగు సినిమా సాంకేతిక నిపుణులు]]
[[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల దర్శకులు]]
[[వర్గం:యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:తెలుగు నాటక రచయితలు]]</text>
      <sha1>2xwgo7lszf4axmb7scut7qb10j3ehzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>స్మితా పాటిల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239290</id>
    <revision>
      <id>4953939</id>
      <parentid>4794423</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28191" sha1="pw169z8wkl91lxo6391y85pb5j6tple" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = స్మితా పాటిల్
| image              = Smita Patil.jpg
| imagesize          = 
| birth_date         = {{birth date|1955|10|17|df=y}}
| birth_place        = पुणे, [[పూణే]], [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sharma2004&quot;&gt;{{cite book|author=D. Sharma|title=Mass Communication : Theory &amp; Practice In The 21St Century|url=https://books.google.com/books?id=5ePXdIGYe6oC&amp;pg=PA298&amp;dq=Smita+Patil&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=nyPfUOnPPMntrAeqioHIAg&amp;ved=0CFUQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=Smita%20Patil&amp;f=false|accessdate=29 December 2012|date=1 January 2004|publisher=Deep &amp; Deep Publications|isbn=978-81-7629-507-9|pages=298–}}&lt;/ref&gt;
| death_date         = {{death date and age|1986|12|13|1955|10|17|df=y}}
| death_place        = [[ముంబాయి]], మహారాష్ట్ర, భారతదేశం
| death_cause        = 
| occupation         = నటి
| yearsactive        = 1974–1986
| notable_works      = ''[[మంథన్]]'' (1977),&lt;br /&gt;''[[భూమిక:ద రోల్|భూమిక]]'' (1977),&lt;br /&gt;''ఆక్రోష్'' (1980),&lt;br/&gt;''[[చక్ర]]'' (1981),&lt;br /&gt;''చిదంబరం'' (1985),&lt;br /&gt;''మిర్చ్ మసాలా'' (1985), &lt;br/&gt;''గులామీ'' (1985)
| spouse             = [[రాజ్ బబ్బర్]]
| children           = [[ప్రతీక్ బబ్బర్]]
| parents            = శివాజీ రావ్ గిరిధర్ పాటిల్&lt;br/&gt;విద్యాతాయి పాటిల్
| relatives          = [[విద్యా మాల్వాదే]] (మేనకోడలు)
| nationality        = 
}}
'''స్మితా పాటిల్''' (జ.17 అక్టోబరు 1955&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;&gt;{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&amp;pg=PA6699&amp;dq=Smita+Patil&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=nyPfUOnPPMntrAeqioHIAg&amp;ved=0CDUQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=Smita%20Patil&amp;f=false|accessdate=29 December 2012|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–}}&lt;/ref&gt; – మ.13 డిసెంబరు 1986&lt;ref name=&quot;Kuhn1990&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Robinson1989&quot;/&gt;) ఒక భారతీయ సినిమా, టెలివిజన్ నటీమణి.&lt;ref&gt;{{cite news|title=A blazing talent remembered|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|publisher=[[The Hindu]]|date=20 December 2002|access-date=2 మే 2017|work=|archive-date=3 అక్టోబరు 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031003193833/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈమె ఒక దశాబ్దకాలంలో 80కి పైగా &lt;ref name=&quot;Sharma2004&quot;/&gt; [[హిందీ భాష|హిందీ]], [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] సినిమాలలో నటించింది.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite book|author1=Gulzar |author2=Nihalani, Govind |author3=Chatterji, Saibal |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3 |year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=81-7991-066-0|page=601}}&lt;/ref&gt; ఈ సమయంలో  ఈమెకు రెండు [[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] ఒక [[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు|ఫిల్మ్‌ఫేర్ అవార్డ్]] లభించాయి. భారత ప్రభుత్వం ఈమెను 1985లో [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పురస్కారంతో సత్కరించింది.

ఈమె నటిగా మాత్రమే కాక ఒక స్త్రీవాద ఉద్యమకారిణిగా కూడా ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఈమె స్త్రీల సమస్యల పరిష్కారం పట్ల, వారి అభ్యున్నతి పట్ల నిబద్ధురాలై పనిచేసింది. సినిమాలలో భారతీయ సమాజంలోని సాంప్రదాయ స్త్రీల పాత్రలను పోషించి నాగరిక వాతావరణంలో మధ్య తరగతి స్త్రీలలో కలిగే మార్పులను, వారి లైంగిక భావనలను తన నటన ద్వారా చర్చించింది.&lt;ref&gt;[http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814112650/http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html|date=2007-08-14}} &quot;Reminiscing About Smita Patil&quot;&lt;/ref&gt;

ఈమె సినీ నటుడు రాజ్ బబ్బర్‌ను పెళ్ళాడింది.  ఈమె [[1986]] [[డిసెంబరు 13]]న తన 31వ యేట కాన్పు వల్ల కలిగిన సంక్లిష్టత కారణంగా మరణించింది. ఈమె మరణానంతరం ఈమె నటించిన సినిమాలు సుమారు పది విడుదలయ్యాయి. ఈమె కుమారుడు ప్రతీక్ బబ్బర్ 2008లో సినీనటుడిగా రంగప్రవేశం చేశాడు. 
==ప్రారంభ జీవితం==
ఈమె [[పూణే|పూనా]]లో&lt;ref&gt;http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/Culture/Cinema/Smita.html&lt;/ref&gt; ఒక మరాఠా కుటుంబంలో జన్మించింది. ఈమె తండ్రి శివాజీరావు గిరిధర్ పాటిల్ మహాష్ట్రకు చెందిన ఒక రాజకీయ నాయకుడు. తల్లి విద్యాతాయి పాటిల్ ఒక సామాజిక సేవకురాలు. ఈమె పూనాలోని రేణుకా స్వరూప్ మెమోరియల్ హైస్కూలులో చదివింది.

ఈమె తొలిసారి 1970లో [[దూరదర్శన్(టీవి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లో వార్తలు చదవడం ద్వారా కెమెరా ముందు నిలబడింది.&lt;ref name=&quot;GulazāraNihalani2003&quot;&gt;{{cite book|author1=Gulazāra|author2=Govind Nihalani|author3=Saibal Chatterjee|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema: An Enchanting Close-Up of India's Hindi Cinema|url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&amp;pg=PT625|accessdate=29 December 2012|year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7991-066-5|pages=625–}}&lt;/ref&gt; ఈమె పూనాలోని ఫిల్మ్‌ అండ్ టెలివిజన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో నటనలో డిగ్రీని పొంది [[శ్యాం బెనగల్]] &lt;ref name=&quot;Subbārāvu2007&quot;&gt;{{cite book|author=Si. Vi Subbārāvu|title=Hyderabad: the social context of industrialisation, 1875-1948|url=https://books.google.com/books?id=tGgm0z6vthYC&amp;pg=PA82|accessdate=29 December 2012|year=2007|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-1608-3|pages=82–}}&lt;/ref&gt; చిత్రం &quot;చరణ్‌దాస్ చోర్&quot; తో సినిమారంగంలోకి అడుగిడింది&lt;ref name=&quot;Heide2006&quot;/&gt; (1975).

==వృత్తి==
స్మితా పాటిల్ ప్రధాన స్రవంతిలోని అనేక సినిమాలలో నటించడంతో పాటు సమాంతర సినిమాలలో నటించిన అగ్రనాయికల కోవలో చేరింది.
&lt;ref name=hindu&gt;{{cite news|newspaper=[[The Hindu]]|title=A blazing talent remembered|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|date=2002-12-20|accessdate=2011-02-01|author=Lahiri, Monojit|archive-date=2003-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20031003193833/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈమె ''[[మంతన్]]''&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Heide2006&quot;/&gt; (1977), ''[[భూమిక:ద రోల్|భూమిక]]''&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt; (1977),&lt;ref name=&quot;Heide2006&quot;/&gt; ''ఆక్రోష్'' (1980), ''[[చక్ర]]'' (1981), ''చిదంబరం'' (1985) , ''మిర్చ్ మసాలా''&lt;ref name=&quot;Naqvi2007&quot;&gt;{{cite book|author=Hena Naqvi|title=Journalism And Mass Communication|url=https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&amp;pg=PA202&amp;dq=Smita+Patil&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=7CnfULjCI9HnrAeEtICADQ&amp;ved=0CFIQ6AEwBjgK#v=onepage&amp;q=Smita%20Patil&amp;f=false|accessdate=29 December 2012|date=1 January 2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|pages=202–}}&lt;/ref&gt; (1985)&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt;&lt;ref name=hindu/&gt; మొదలైన సినిమాలలో ఎన్నదగిన పాత్రలను వేసింది.

ఈమె [[షబానా అజ్మీ]] తరానికి చెందిన నటి. ఆమె మాదిరి ఈమె స్మితా పాటిల్ కూడా విప్లవ రాజకీయ సినిమాలలో నటించింది. ఆర్ట్ సినిమాలు లేదా సమాంతర సినిమాలుగా పిలువబడే చిత్రాలలో ఈమె [[శ్యాం బెనగల్]],&lt;ref name=&quot;Heide2006&quot;/&gt; [[గోవింద్ నిహలానీ]], [[సత్యజిత్ రే]],&lt;ref name=&quot;Robinson1989&quot;/&gt; జి.అరవిందన్, [[మృణాళ్ సేన్|మృణాల్ సేన్]] వంటి దర్శకుల వద్ద పనిచేసింది. ఈమె దూరదర్శన్‌లో న్యూస్ రీడర్‌గా కూడా పనిచేసింది. [[శ్యాం బెనగల్]] ఈమెను ఒక ఫోటోగ్రాఫర్‌గా కూడా గుర్తించాడు.&lt;ref&gt;[http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/Culture/Cinema/Smita.html &quot;Indian Cinema - Smita Patil&quot;], SSCnet UCLA&lt;/ref&gt;

1984లో ఈమె మాంట్రియల్ వరల్డ్ ఫిలిం ఫెస్టివల్‌లో జ్యూరీ సభ్యురాలిగా వ్యవహరించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Awards of the Montreal World Film Festival - 1984|url=http://www.ffm-montreal.org/en/awards/33-awards-of-the-montreal-world-film-festival-1984.html|publisher=Montreal World Film Festival|accessdate=13 March 2014|website=|archive-date=13 మార్చి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140313184947/http://www.ffm-montreal.org/en/awards/33-awards-of-the-montreal-world-film-festival-1984.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
కేతన్ మెహతా 1987లో తీసిన &quot;మిర్చ్ మసాలా&quot; చిత్రంలో ఈమె నటనను ఫోర్బ్స్ పత్రిక &quot;భారత సినిమాలలో 25 అత్యున్నత నట ప్రదర్శనల&quot; జాబితాలో చేర్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema|magazine=[[Forbes (India)|Forbes]]|first1=Shishir|last1=Prasad|first2=N. S.|last2=Ramnath|first3=Sohini|last3=Mitter|date=27 April 2013|accessdate=27 January 2015|archive-date=12 జనవరి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112014841/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==వ్యక్తిగత జీవితం==
ఈమె సినీ నటుడు [[రాజ్ బబ్బర్]] తో ప్రేమాయణ కొనసాగించడం&lt;ref name=Rediff&gt;{{cite web|title='She was a great human being'|url=http://www.rediff.com/movies/2006/dec/13smita.htm|publisher=[[Rediff.com]]|accessdate=27 Dec 2011|date=13 December 2006}}&lt;/ref&gt; ఆమె అభిమానులు, ప్రసార మాధ్యమాల నుండి తీవ్ర విమర్శలకు దారితీసింది. రాజ్ బబ్బర్ తన భార్య నదీరా బబ్బర్‌ను వదిలివేసి ఈమెను వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=ibnlive&gt;{{cite web|title='25 years on, a phenomenon named Smita Patil '|url=http://ibnlive.in.com/news/25-years-on-phenomenon-named-smita-patil/211601-8-66.html|publisher=[[ibnlive.in.com]]|accessdate=27 Dec 2011|date=13 December 2006|website=|archive-date=8 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108034535/http://ibnlive.in.com/news/25-years-on-phenomenon-named-smita-patil/211601-8-66.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==మరణం==
ఈమె ప్రతీక్ బబ్బర్‌ను కన్న తరువాత రెండు వారాల తరువాత కాన్పు వల్ల కలిగిన అనారోగ్య సమస్యల కారణంగా [[1986]], [[డిసెంబరు 13]]న మరణించింది.&lt;ref name=&quot;Robinson1989&quot;&gt;{{cite book|author=Andrew Robinson|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|url=https://books.google.com/books?id=TnkcLvYRNfMC&amp;pg=PA258&amp;dq=Smita+Patil&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=7CnfULjCI9HnrAeEtICADQ&amp;ved=0CGIQ6AEwCTgK#v=onepage&amp;q=Smita%20Patil&amp;f=false|accessdate=29 December 2012|year=1989|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-06946-6|pages=258–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Agnihotri1998&quot;&gt;{{cite book|author=Ram Awatar Agnihotri|title=Film stars in Indian politics|url=https://books.google.com/books?id=_Q5lAAAAMAAJ|accessdate=29 December 2012|year=1998|publisher=Commonwealth Publishers|isbn=978-81-7169-506-5}}&lt;/ref&gt;

==అవార్డులు==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Award !! Film || Character !! Year !! Result || Notes
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|[[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం]] || ''[[భూమిక:ద రోల్|భూమిక]]'' || ఉష/ఊర్వశి డాల్వి || 1977 || {{Won}} ||
|-
| ''[[చక్ర]]'' || అమ్మ || 1980 || {{Won}} ||
|-
| rowspan = &quot;6&quot;|[[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు|ఉత్తమనటిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం]] || ''జైత్ రే జైత్'' || చింధీ || 1978 || {{won}} || మరాఠీ సినిమా
|-
| ''[[భూమిక:ద రోల్|భూమిక]]'' || ఉష/ఊర్వశి డాల్వి || 1978 || {{nom}} ||
|-
| ''ఉంబర్తా'' || సులభా మహాజన్ || 1981 || {{won}} || మరాఠీ సినిమా
|-
| ''[[చక్ర]]'' || అమ్మ || 1982 || {{won}} ||
|-
| ''బజార్'' || నజ్మా || 1983 || {{nom}} ||
|-
| ''ఆజ్ కీ ఆవాజ్'' || రజనీ దేశ్‌ముఖ్ || 1985 || {{nom}} ||
|-
| rowspan = &quot;2&quot;|[[ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారాలు|ఉత్తమ సహాయనటిగా ఫిల్మ్‌ఫేర్ పురస్కారం]] || ''[[అర్థ్]]'' || కవితా సన్యాల్ || 1984 || {{nom}} ||
|-
| ''మండీ'' || జీనత్ || 1984 || {{nom}} ||
|-
| colspan=&quot;3&quot; |[[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]], భారత ప్రభుత్వం చే పౌర పురస్కారం  ||1985 || ||
|-
|}

== సినిమాలు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! సంవత్సరం !! సినిమా !! పాత్ర !! ఇతర వివరాలు
|-
|1974
|''మేరే సాత్ చల్''
|గీత
|
|-
|1974
|''సామ్నా''&lt;ref name=&quot;Kuhn1990&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;marathi cinema database&quot;/&gt;
|కమ్లీ
| మరాఠీ సినిమా
|-
|1975
|''[[నిశాంత్ (1975 సినిమా)|నిశాంత్]]''
|రుక్మిణి&lt;ref name=&quot;Heide2006&quot;&gt;{{cite book|author=William van der Heide|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&amp;pg=PA208&amp;dq=Smita+Patil&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=nyPfUOnPPMntrAeqioHIAg&amp;ved=0CGAQ6AEwCA#v=onepage&amp;q=Smita%20Patil&amp;f=false|accessdate=29 December 2012|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–}}&lt;/ref&gt;
|
|-
|1975
|''చరణ్‌దాస్ చోర్''
|రాకుమారి
|
|-
|1976
|''[[మంతన్]]''&lt;ref name=&quot;Kuhn1990&quot;/&gt;
|బిందు
|
|-
|1977
|''[[భూమిక:ద రోల్|భూమిక]]''&lt;ref name=&quot;Kuhn1990&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Huda2004&quot;/&gt;
|ఉష| ఊర్వశి డాల్వి
|[[భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాలు - ఉత్తమ నటి|జాతీయ ఉత్తమనటి పురస్కారం]]
|-
|1977
|''జైత్ రే జైత్''&lt;ref name=&quot;marathi cinema database&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mymarathicinema.blogspot.com/ |title=Marathi Cinema Database |access-date=2017-05-02 |archive-date=2019-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707051708/http://mymarathicinema.blogspot.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|చిందీ
|మరాఠీ సినిమా  25వ జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో ఉత్తమ మరాఠీ చిత్రంగా రాష్ట్రపతి రజిత పతకం
|-
|1977
|''సాల్ సోల్వన్ ఛడ్‌యా''
|పింకీ
|పంజాబీ సినిమా
|-
|1978
|''కొందూరా'' / ''[[అనుగ్రహం]]''
|పార్వతి
| [[హిందీ]] / [[తెలుగు]] సినిమా
|-
|1978
|''గమన్''
|ఖైరమ్‌ హుసేన్
|
|-
|1978
|''సర్వసాక్షి''
|సుజాత
|మరాఠీ సినిమా
|-
|1980
|''భవానీ భవై''&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt;
|ఉజాన్
|గుజరాతీ సినిమా
|-
|1980
|''ఆక్రోష్''
|నాగి లాహన్య
|
|-
|1980
|''ఆల్బర్ట్ పింటో కో గుస్సా క్యో ఆతాహై''
|జోన్
|
|-
|1980
|''ది నక్సలైట్స్''
|అజిత
|
|-
|1980
| ''అన్వేషణె''
| రేవతి&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://shakreviews.blogspot.in/2006/01/anveshane-1983.html |title=Anveshane Movie Plot |website= |access-date=2017-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000308/http://shakreviews.blogspot.in/2006/01/anveshane-1983.html |archive-date=2016-03-05 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| కన్నడ సినిమా
|-
|1981
|''[[చక్ర]]''
|అమ్మ
|ఫిల్మ్‌ఫేర్ ఉత్తమనటి పురస్కారం, జాతీయ ఉత్తమనటి పురస్కారం

|-
|1981
|''సద్గతి''
|ఝరియా
|టెలి ఫిలిం
|-
|1981
|''తజుర్బా''
|
|
|-
|1982
|''[[అర్థ్]]''
|కవితా సన్యాల్
|
|-
|1982
|''బద్లేకీ ఆగ్''
| బిజిలీ
|
|-
|1982
|''బజార్''
|నజ్మా
|
|-
|1982
|''భీగీ పల్కె''
| శాంతి
|
|-
|1982
|''దర్ద్ కా రిస్తా''
|డా.అనూరాధ
|
|-
|1982
|''దిల్ ఏ నాదాన్''
| షీలా
|
|-
|1982
|''[[నమక్ హలాల్]]''
|పూనమ్‌
|
|-
|1982
|''శక్తి''
|రోమా దేవి
|
|-
|1982
|''సితమ్''
|మీనాక్షి
|
|-
|1982
|''సుబాహ్''
|
|మరాఠీ సినిమా ''ఉంబర్తా''కు హిందీ డబ్బింగ్
|-
|1982
|''[[ఉంబర్తా (1982 సినిమా)|ఉంబర్తా]]''&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kuhn1990&quot;&gt;{{cite book|author=[[Annette Kuhn]]|title=The Women's Companion to International Film|url=https://books.google.com/books?id=pjqOM04aGJ8C&amp;pg=PA310&amp;dq=Smita+Patil&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=7CnfULjCI9HnrAeEtICADQ&amp;ved=0CDIQ6AEwADgK#v=onepage&amp;q=Smita%20Patil&amp;f=false|accessdate=29 December 2012|year=1990|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-08879-5|pages=310–}}&lt;/ref&gt;
|సులభా మహాజన్
|మరాఠీ సినిమా, హిందీలోనికి 'సుబాహ్' అనే పేరుతో డబ్బింగ్ చేయబడింది. ఉత్తమ నటిగా మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి చిత్రపథ్ పురస్కారం.
|-
|1983
|''మండీ''
|జీనత్&lt;ref name=&quot;Heide2006&quot;/&gt;
|
|-
|1983
|''ఘుంగ్రూ''
|కేసర్ బాయి
|
|-
|1983
|''[[అర్ధ్ సత్య]]''&lt;ref name=&quot;Kuhn1990&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Huda2004&quot;&gt;{{cite book|author=Anwar Huda|title=Art And Science Of Cinema|url=https://books.google.com/books?id=HiA3X6RLLnYC&amp;pg=PA52&amp;dq=Smita+Patil&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=7CnfULjCI9HnrAeEtICADQ&amp;ved=0CEcQ6AEwBDgK#v=onepage&amp;q=Smita%20Patil&amp;f=false|accessdate=29 December 2012|date=1 January 2004|publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist|isbn=978-81-269-0348-1|pages=52–}}&lt;/ref&gt;
|Jyotsna Gokhale
|
|-
|1983
|''[[ఖయామత్]]''
|శశి
|
|-
|1983
|''హాద్సా''
|ఆశా
|
|-
|1983
|''చట్‌పటి''
|
|
|-
|1984
|''ఆజ్ కీ ''
|రజనీ దేశ్‌ముఖ్
|
|-
|1984
|''రావణ్''
| గంగా
|
|-
|1984
|''పేట్ ప్యార్ ఔర్ పాప్''
|
|-
|1984
|''మేరా దోస్త్ మేరా దుష్మన్''
|లల్లీ
|
|-
|1984
|''తరంగ్''&lt;ref name=&quot;Kuhn1990&quot;/&gt;
| జానకి
|
|-
|1984
|''శపథ్''
| శాంతి
|
|-
|1984
|''కానూన్ మేరీ ముఠ్ఠీమే''
|
|
|-
|1984
|''గిద్ద్''
| హనుమి
|
|-
|1984
|''ఆనంద్ ఔర్ ఆనంద్''
| కిరణ్
|
|-
|1984
|''ఫరిస్తా''
| కాశీబాయ్
|
|-
|1984
|''హమ్‌ దో హమారే దో''
|
|
|-
|1984
|''కసమ్‌ పైదా కర్నే వాలే కీ''
| ఆరతి
|
|-
|1985
|''[[చిదంబరం (సినిమా)|చిదంబరం]]''&lt;ref name=&quot;Kuhn1990&quot;/&gt;
|శివగామి
|మలయాళం సినిమా
|-
|1985
|''గులామీ''
|సుమిత్ర సుల్తాన్ సింగ్
|
|-
|1985
|''దేబాషిషు''
|సీత
|బెంగాలీ సినిమా&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mybindi.com/arts-entertainment/WHATSON/bengali_filmfest.html |title=Debashishu |website= |access-date=2017-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090717060502/http://www.mybindi.com/arts-entertainment/WHATSON/bengali_filmfest.html |archive-date=2009-07-17 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|1985
|''ఆఖిర్ క్యో?''
|నిషా
|
|-
|1985
|''మేరా ఘర్ మేరే బచ్చే''
|గీతా భార్గవ్
|
|-
|1985
|''జవాబ్''
|రజని / రాధా గుప్తా / ఫ్రెడీ మార్టిస్/ సల్మా హుసేన్
|
|-
|1986
|''ఆప్ కే సాథ్''
|గంగా
|
|-
|1986
|''అమృత్''
|కమలా శ్రీవాత్సవ్
|
|-
|1986
|''దిల్‌వాలా''
|సుమిత్రాదేవి
|
|-
|1986
|''దెహ్లీజ్''
|దీప
|
|-
|1986
|''అంగారే''
|ఆర్తి వర్మ
|
|-
|1986
|''కాంచ్ కి దీవార్''
| నిషా
|
|-
|1986
|''అనోఖా రిస్తా''
|డా.ప్రమీలా
|
|-
|1986
|''తీస్రా కినారా''
|
|
|-
|1987
|''మిర్చ్ మసాలా''
|సోన్‌బాయి
|
|-
|1987
|''డ్యాన్స్ డ్యాన్స్''
|రాధ
|
|-
|1987
|''టికానా''
|శశి గోయల్
|
|-
|1987
|''[[సూత్రధార్ (1987 సినిమా)|సూత్రధార్]]''
|ప్రేరణ
|
|-
|1987
|''ఇన్‌సానియత్ కే దుష్మన్''
|లక్ష్మీనాథ్
|
|-
|1987
|''అహ్సాన్''
|
|
|-
|1987
|''రాహీ''
| రానో/సంధ్య
|
|-
|1987
|''నజ్రానా''
|ముక్తా
|
|-
|1987
|''ఆవామ్''
|డా.షబ్నమ్‌
|
|-
|1987
|''షేర్ శివాజీ''
|
|
|-
|1988
|''వారిస్''
|పరమ్‌జీత్
|
|-
|1988
|''హమ్‌ ఫరిస్తే నహీఁ''
|Roma
|
|-
|1988
|''ఆకర్షణ్''
| -
|ప్రత్యేక పాత్ర
|-
|1989
|''గలియోంకా బాద్‌షా''
|తులసి
|
|}

== ప్రభుత్వ గుర్తింపు ==
[[దస్త్రం:Smita Patil 2013 stamp of India.jpg|కుడి|frameless|120x120px]]
2012లో ఈమె గౌరవార్థం &quot; స్మితా పాటిల్ డాక్యుమెంటరీ అండ్ షార్ట్ ఫిలిం ఫెస్టివల్&quot; నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;Time Out&quot;&gt;{{cite web|last1=staff|title=Smita Patil Documentary and Short Film Festival|url=https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival|publisher=[[Time Out (magazine)|Time Out]]|accessdate=19 December 2015|archive-date=22 డిసెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222151010/https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[http://celebsandcinema.com/katrina-kaif-women-like-smitaji-show-us-that-sky-is-not-the-limit/]
[[2013]], [[మే 3]]వ తేదీన భారత ప్రభుత్వం తపాలా శాఖవారు భారతీయ సినిమా శతాబ్ది ఉత్సవాల సందర్భంగా ఈమె గౌరవార్థం ఒక స్మారక తపాలాబిళ్ల విడుదల చేసింది.

==మూలాలు==
{{reflist}}

==బయటి లింకులు==
*{{IMDb name|id=0665599}}
*[http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/23dinesh.htm Raw stock, rare appeal: Smita Patil] [[Rediff.com]]

{{Authority control}}

[[వర్గం:1955 జననాలు]]
[[వర్గం:1986 మరణాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:మరాఠీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:మరాఠీ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:భారత జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కార విజేతలు]]
[[వర్గం:గుజరాతీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కారం పొందిన మహిళలు]]
[[వర్గం:ముంబై విశ్వవిద్యాలయం పూర్వవిద్యార్థులు]]
[[వర్గం:మరాఠీ రంగస్థల కళాకారులు]]</text>
      <sha1>pw169z8wkl91lxo6391y85pb5j6tple</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చైతన్య తపొవన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>246063</id>
    <revision>
      <id>4954034</id>
      <parentid>4497114</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:విజయవాడ దగ్గర లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4470" sha1="luuriup5cel684502zhxdlsqmcmf75o" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}}

{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox temple
| name    = చైతన్య తపోవన్&lt;br /&gt;Chitnya Topovan
| image    = శెవ.jpg|thumb|Main Temple
| image_alt   = 
| caption   = విజయవాడ దగ్గరలొ ఆలయం
| pushpin_map  = India Andhra Pradesh
| map_caption  = [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] లో స్థానం
| latd    = 16.468724
| longd    = 80.591784
| coordinates_region = IN
| coordinates_display= title
| other_names  = 
| proper_name  = చైతన్య తపొవన్
| devanagari   = 
| sanskrit_translit = 
| tamil    = 
| marathi   = 
| bengali   = 
| country   = [[భారత దేశం]]
| state    = [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| district   = [[కృష్ణా జిల్లా]]
| location   = [[తాడేపల్లి]] [[విజయవాడ]]
| elevation_m  = 
| primary_deity_God = 
| primary_deity_Godess = శివకేశవ అలయం
| utsava_deity_God = 
| utsava_deity_Godess= 
| Direction_posture = 
| Pushakarani  = 
| Vimanam   = 
| Poets    = 
| Prathyaksham  = 
| important_festivals= [[కార్తీక మాసం]]
| architecture  = 
| number_of_temples = 
| number_of_monuments= 
| inscriptions  = 
| date_built   = సమాచారం లేదు
| creator   = సమాచారం లేదు
| website   = http://www.chaitanyatapovan.com/
}}
ఈ అలయం కృష్ణ నగర్, [[తాడేపల్లి]] గ్రామం, [[గుంటూరు జిల్లా]]లో ఉంది. దీనిలో జింకల పార్క్, గోసాల, గణపతిస్వామివారి [[ఆలయం]], స్పటిక లింగం, కృష్ణని అలయం, [[శివ]] ఆలయం యెదురుగా పెద్ద నంది ఉంధి. ఈ ఆలయం శ్రీ మాతా శివానంద సరస్వతి గారి ఆద్వర్యములో నడప బడు చున్నది.

==గణపతిస్వామివారి ఆలయం==
ఈ గుది పెద్ద మండపంలో ఉంధి.
[[దస్త్రం:Ganesh12.jpg|center|thumb|వల్లబ గణపతి]]
==శివ అలయం==
ఈ ఆలయం చుట్ట్రూర వివిధ రాష్టలలో ఉన్న శివ లింగలను పెట్టినారు, అవి చాల చుడా ముచ్చటగ ఉన్నాయి. ప్రదాన లింగం కూడా ఒక లింగంలో ఉన్నాయి.
==కృష్ణని ఆలయం==
ఈ ఆలయంలో చుట్ట్రూర అష్త లక్ష్మిల విగ్రహలు ఉన్నాయి. కృష్ణని విగ్రహం పాల రాయితో చెయబడి ఉంధ, దాని వెనుక అమ్మ వారి విగ్రహం కృష్ణని విగ్రహం యెత్తులో ఉంధి.ఈ గుడి మొత్తం కమల పువ్వు ఆకారంలో ఉంది.
[[దస్త్రం:కృష్ణని విగ్రహం.jpg|center|thumb|కృష్ణని విగ్రహం]]
==జింకల పార్కు==
ఇందులో జింకలు సుమారు 6 జింకలు ఉన్నాయి.
[[దస్త్రం:జింకల పార్క్.jpg|center|thumb|జింకల పార్క్]]
==నంది విగ్రహం==
శివ ఆలయం ఎదురుగా పెద్ద నంది ఉంధి.
[[దస్త్రం:నంది.jpg|center|thumb|నంది]]

==రాధా కృష్ణ ల విగ్రహం==
ప్రదాన ఆలయం మెదలులో రాద కృష్ణ ల విగ్రహం ఉంది.
[[దస్త్రం:రాద కృష్ణ ల విగ్రహం.jpg|center|thumb|రాద కృష్ణ ల విగ్రహం]]
==మూలాలు==
{{మూలాలు}}

[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]]
[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>luuriup5cel684502zhxdlsqmcmf75o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లవ్‌టుడే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>255396</id>
    <revision>
      <id>4953889</id>
      <parentid>4623488</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kopparthi janardhan1965</username>
        <id>124192</id>
      </contributor>
      <comment>సాంకేతిక వర్గం</comment>
      <origin>4953889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5275" sha1="gru3he0i59bdntb11vjekgkydzyhnq1" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = లవ్‌టుడే
| image          = 
| image_size     =
| caption        = లవ్‌టుడే సినిమా క్యాసెట్ కవర్
| director       = అప్రూధన్
| producer       = ఆర్.బి. చౌదరి
| writer         = [[చింతపల్లి రమణ]] (మాటలు)
| narrator       = 
| starring       = [[ఉదయ్ కిరణ్]], దివ్య కోస్లా, [[సునీల్ (నటుడు)|సునీల్]], [[సుమన్ షెట్టి]], [[తనికెళ్ళ భరణి]], [[శ్రీనివాస రెడ్డి]]
| music          = [[విద్యాసాగర్ (సంగీత దర్శకుడు)|విద్యాసాగర్]]
| cinematography = ఎం.ఎస్. ప్రభు
| editing        = నందమూరి హరి
| studio         = సూపర్ గుడ్ మూవీస్
| released       = 5 ఫిబ్రవరి 2004
| runtime        =
| country        = భారతదేశం
| language       = తెలుగు
| budget         =
| preceded_by    =
| followed_by    =
}}

'''లవ్‌టుడే''' 2004, ఫిబ్రవరి 5న విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలన చిత్రం]]. అప్రూధన్ దర్శకత్వం వహించిన ఈ చిత్రంలో [[ఉదయ్ కిరణ్]], దివ్య కోస్లా, [[సునీల్ (నటుడు)|సునీల్]], [[సుమన్ షెట్టి]], [[తనికెళ్ళ భరణి]], [[శ్రీనివాస రెడ్డి]] ముఖ్యపాత్రలలో నటించగా, [[విద్యాసాగర్ (సంగీత దర్శకుడు)|విద్యాసాగర్]] సంగీతం అందించారు.&lt;ref name=&quot;లవ్‌టుడే&quot;&gt;{{cite web|last1=తెలుగు ఫిల్మీబీట్|title=లవ్‌టుడే|url=https://telugu.filmibeat.com/movies/love-today.html|website=telugu.filmibeat.com|accessdate=28 April 2018|archive-date=30 జనవరి 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230130085934/https://telugu.filmibeat.com/movies/love-today.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== పాటల జాబితా ==
1 :సండే, గానం. టీప్పు, కార్తిక్, ప్రేమ్ జి; సాహిత్యం. భువనచంద్ర

2 :ఐ లవ్ యూ, గానం.టీప్పు, శ్రీలేఖ; సాహిత్యం. భువనచంద్ర

3 :ఓ ప్రేమా , గానం.శంకర్ మహదేవన్; సాహిత్యం. కులశేఖర్

4 :చెప్పవే , గానం సాధనా సర్గమ్; సాహిత్యం. కులశేఖర్

5 :వాకింగ్ , గానం. హరిహరన్, టిప్పు; సాహిత్యం. చంద్రబోస్

6  :ఏయ్ పిల్లా , గానం. టిప్పు, బబ్లూ, చంద్రన్, పుష్పా, శ్రీరామ్, సుమన్ శెట్టి, శ్రీనివాస్ రెడ్డి; సాహిత్యం. కులశేఖర్

== నటవర్గం ==
* [[ఉదయ్ కిరణ్]]
* [[దివ్య ఖోస్లా కుమార్]]
* [[సునీల్ (నటుడు)|సునీల్]]
* [[తనికెళ్ళ భరణి]]
* [[శ్రీనివాస రెడ్డి]]
* [[రఘునాథ రెడ్డి]]
* [[సుమన్ షెట్టి]]
* దేవ దర్శిని
* బబ్లూ
* [[శివపార్వతి]]
* వింధ్య 
* ==పాటల జాబితా==

== సాంకేతికవర్గం ==
* దర్శకత్వం: అప్రూధన్
* నిర్మాత: ఆర్.బి. చౌదరి
* మాటలు: [[చింతపల్లి రమణ]]
* సంగీతం: [[విద్యాసాగర్ (సంగీత దర్శకుడు)|విద్యాసాగర్]]
* ఛాయాగ్రహణం: ఎం.ఎస్. ప్రభు
* కూర్పు: నందమూరి హరి
* నిర్మాణ సంస్థ: సూపర్ గుడ్ మూవీస్
* గీత రచయితలు: భువనచంద్ర, కులశేఖర్, చంద్రబోస్
* గాయనీ గాయకులు: శంకర్ మహదేవన్, కార్తీక్, హరిహరన్, టిప్పు, ప్రేమ్ జీ, ఎం.ఎం.శ్రీలేఖ, సాధనా సర్గo, బబ్లూ, చంద్రన్, పుష్ప, శ్రీరామ్, సుమన్ శెట్టి, శ్రీనివాస రెడ్డి 
* విడుదల: 05:02:2004.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]]
[[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]]</text>
      <sha1>gru3he0i59bdntb11vjekgkydzyhnq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257923</id>
    <revision>
      <id>4954058</id>
      <parentid>4949788</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>2379</id>
      </contributor>
      <comment>తాజా పరచాను</comment>
      <origin>4954058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34533" sha1="k887j0duy40uoj1o97is998q31jwwra" xml:space="preserve">{{Infobox dam
| name = పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు
| name_official = 
| image = 
| image_size = 
| image_caption = 
| image_alt = 
| location_map = India Andhra Pradesh
| location_map_size = 200px
| location_map_caption = స్థానం
| coordinates = {{coord|15|38|59|N|79|6|37|E|type:landmark|display=inline,title}}
| coordinates_ref = 
| country = [[భారతదేశం]]
| location = [[కాకర్ల]], [[గొట్టిపడియ]], [[సుంకేసుల]], [[ప్రకాశం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| status =  ఫేజ్ -1 పూర్తి
| purpose = [[సాగునీరు]] &amp; [[తాగునీరు]]
| construction_began = 1999
| opening = 31-08-2026
| cost = 10,200cr
| owner = ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం
| operator = 
| dam_type = ఆనకట్ట
| dam_length = 
| dam_height = 
| dam_width_crest = 
| dam_width_base = 
| dam_volume = 
| dam_crosses = 
| spillway_type = 
| spillway_capacity = 
| res_name = నల్లమల జలాశయం
| res_capacity_total = 43.5 TMC
| res_catchment = 
| res_surface = 
| res_max_depth = 
| res_tidal_range = 
| website = {{URL|https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/poola.html}}
| extra = 
}}

''' పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు''' భారతదేశంలోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[మార్కాపురం జిల్లా]]లో  ఉన్న భారీ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://irrigation.cgg.gov.in/OngMaj/Veligonda.htm|title=Andhra Pradesh / Ongole News : Project details|publisher=Irrigation dept, Govt. of A.P.|website=|access-date=2018-05-28|url-status=dead|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202160829/http://irrigation.cgg.gov.in/OngMaj/Veligonda.htm}}&lt;/ref&gt; నీటిని శ్రీశైలం జలాశయం ముందలి భాగంలో గల కొల్లం వాగు నుండి రెండు సొరంగ మార్గాల ద్వారా, ఆ తరువాత వరద కాలువ ద్వారా పంపి, నల్లమల కొండలశ్రేణిలో సుంకేశుల, గొట్టిపడియ, కాకర్ల వద్ద ఖాళీలలో కట్టిన ఆనకట్ట ద్వారా ఏర్పడిన నల్లమల సాగర్ జలాశయంలో నింపుతారు. ఈ జలాశయం 43.50 టిఎమ్సి (TMC) నీటిని నిల్వచేయగలదు.

[[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]]లో మరియు ఎస్పిఎస్ఆర్ నెల్లూరు జిల్లాల మెట్ట ప్రాంతాలు తరచూ కరువు బారిన పడేవి. వర్షపాతం అనిశ్చితంగా ఉండటంతో పాటు తాగునీరు ఫ్లోరైడ్ ప్రభావానికి గురయ్యేది. ఈ సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారం కోసం, 1989లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నందమూరి తారక రామారావు సూచన మేరకు, డాక్టర్ కె. శ్రీరామకృష్ణయ్య ప్రతిపాదనల ఆధారంగా వెలిగొండ ప్రాజెక్టు రూపకల్పన చేయబడింది. సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక 1994లో ఖరారు చేయబడింది. మొదటి దశ ప్రతిపాదనలు 1994 డిపిఆర్ పై ఆధారపడినవి. 1996 మార్చి 5న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు భూమిపూజ నిర్వహించారు. శ్రీశైలం జలాశయం దగ్గర సంవత్సరంలో 45రోజుల వరద నీరు వుంటుందనే అంచనా పై ఆధారపడినవి. అందువలన 10.7టిఎమ్సి నీటిని 45 రోజులలో 7 మీటర్ల వ్యాసంగల, 85 క్యుమెక్స్ సామర్ధ్యంగల సొరంగం [[కాలువ]] ద్వారా తరలించాలని ఆశించారు. ఇది 2004-2005 లో జరిగింది.
రెండవ దశ పనులలో భాగంగా 9.2 మీ వ్యాసంగల, 243 క్యుమెక్స్ సామర్ధ్యంగల రెండవ సొరంగ కాలువ జతచేయబడింది. దీనితో 30 రోజుల వరదనీటితోనే జలాశయం నిండి పోయే అవకాశం ఉంది.

నల్లమల జలాశయం నుండి మూడు సాగునీటి కాలువలు తీగలేరు కాలువ (62,000 ఎకరాలు), గొట్టిపడియ కాలువ (9,500 ఎకరాలు), తూర్పు కాలువ (3,70,800 ఎకరాలు) మొత్తం 4,47,300 ఎకరాల ఆయకట్టుకు నీరు అందిస్తాయి. ఈ సంఖ్యలో గుండ్లబ్రహ్మేశ్వరం జలాశయం ద్వారా (3,500ఎ.), రాళ్లవాగు జలాశయం (1500ఎ.) లాంటి ఇతర స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి గల జలాశయాల ద్వారా నీరు సమకూర్చడం చేరివున్నాయి. కాలువల మార్గంలో, ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాలలోని 30 మండలాలోని 15.25 లక్షమందిప్రజలకు తాగునీరు సాకర్యం లభిస్తుంది.

== చరిత్ర ==
[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోనినల్లమల అడవులలో ఉన్న కొండల వరుసను వెలుగొండలు అంటారు. ఈ కొండలు వైఎస్ఆర్ జిల్లా, నెల్లూరు జిల్లా, చిత్తూరు జిల్లా, ప్రకాశం జిల్లా, కర్నూలు జిల్లాలలో వ్యాపించి ఉన్నాయి. ఈ కొండల మధ్య ఖాళీలలో ఆనకట్టల నిర్మాణం చేసే ప్రాజెక్ట్ ను వెలిగొండ ప్రాజెక్టు అని తొలుత పిలిచారు. [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో కరవు ప్రాంతాలకు సాగు, తాగు నీరు, [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు జిల్లా]]లో బాగా వెనకపడ్డ ఉదయగిరి ప్రాంతం, కడప జిల్లా బద్వేల్ ప్రాంతంలోని మొత్తం 30 మండలాలలోని 15 లక్షల మందికి తాగునీరు, మొత్తం 459,000 ఎకరాలకు సాగు నీరు ఇచ్చే ఉద్దేశంతో శ్రీశైలం డ్యాం వెనక వైపు నుంచి కృష్ణా నీటిని ఇవ్వటానికి ఈ ప్రాజెక్టు ఉద్దేశించబడింది. కృష్ణా నదిలో 43.5 [[వేయి మిలియన్ల ఘనపుటడుగులు|టి.ఎం.సి]]. వరద నీటిని కొల్లంవాగు సమీపంలోని [[శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు|శ్రీశైలం రిజర్వాయర్]] నుండి తరలించి నల్లమలసాగర్ రిజర్వాయర్లో నిల్వ చేయాలని ప్రతిపాదించారు. ఈ ప్రాజెక్టుకు '''“పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు&quot;''' అని నామకరణం చేసారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/08/01/stories/2005080105540400.htm|title=Andhra Pradesh / `Velugonda' to be named after Poola Subbaiah|date=2005-08-01|publisher=The Hindu|access-date=2018-05-28|website=|archive-date=2015-04-07|archive-url=https://archive.today/20150407164241/http://www.thehindu.com/2005/08/01/stories/2005080105540400.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/work-on-veligonda-project-resumes/article4546486.ece|title=The Hindu: Work on Veligonda project resumes|date=2013-03-25|publisher=TheHindu.com}}&lt;/ref&gt; మార్కాపురానికి 25 కి.మీ దూరంలో వెలిగొండ అనే కొండగుహలో వెలిసిన “వేంకటేశ్వర స్వామి”ని వెలిగొండస్వామి అని అంటారు. మార్కాపురం, యర్రగొండపాలెంల నుంచి పలుసార్లు శాసనసభ్యునిగా గెలిచిన [[పూల సుబ్బయ్య]], [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో పాటు మరికొన్ని జిల్లా ప్రాంతాలకు సాగునీరు, త్రాగునీరు అందించడానికి పోరాటం చేసాడు. అతని పేరు మీద ఈ ప్రాజెక్టుకు పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు అనే పేరు పెట్టారు.

శ్రీశైలం డ్యాం ఎగువున నల్లమల అడవిలో “కొల్లం వాగు” కృష్ణా నదిలో కలిసేచోట నుంచి 43.5 TMCల వరద నీటిని 200 మీటర్ల అప్రోచ్ కాలువతో పారించి అక్కడి నుంచి 18.8 కి.మీ పొడవున 2 సమాంతర సొరంగాల ద్వారా దోర్నాల కర్నూలు రహదారిలో “కొత్తూరు” వరకు నీటిని పారించి అక్కడ నుంచి సుమారు 22 కి.మీ పొడవైన కాలువ ద్వారా పారించి “నల్లమల సాగర్”లో నిలవ చేసి అక్కడి నుంచి వివిధ కాలువల ద్వారా నిర్దేశిత ప్రాంతాలకు నీటిని అందించాలి. కొండల శ్రేణిలో మధ్య ఖాళీ స్థలంలో వున్న సుంకేసుల, గొట్టిపడియ, కాకర్ల అనే మూడు గ్రామాల దగ్గర గోడలలాగ ఆనకట్టలు కట్టి సుమారు 20 కి.మీ పొడవైన సహజమైన “నల్లమల సాగర్” రిజర్వాయర్ను నిర్మించారు. సొరంగ నిర్మాణానికై అమెరికా, జర్మనీల నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న రెండు అత్యాధునిక టన్నెల్ బోరింగ్ మిషన్లను ఈ వెలిగొండ ప్రాజెక్టు పనులకు ఉపయోగించారు. నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వు ప్రాంతంలోని వన్యప్రాణి జీవనానికి అవాంతరం కలిగించకుందా టన్నెల్ నిర్మాణం జరిగుతోంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.therobbinscompany.com/en/case-study/veligonda|title=Double Shield bores Water Transfer Tunnel beneath Indian Tiger Sanctuary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726085230/http://www.therobbinscompany.com/en/case-study/veligonda/|archivedate=2015-07-26}}&lt;/ref&gt;

ఈ ప్రాజెక్టును 1996 మార్చి 5 న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబునాయుడు మొదటిసారి మార్కాపురానికి 15 కి.మీ దూరంలో వున్న [[గొట్టిపడియ]] దగ్గర శంకుస్థాపన చేశాడు. ప్రాజెక్టును 5 సంవత్సరాలలో పూర్తి చెయ్యాలని లక్ష్యం పెట్టారు కాని 2000 మే చివరి వరకు అనుమతులు రాలేదు. 2001లో సాంకేతిక సలహా కమిటీ వేశారు. కమిటి రిపోర్టు ఇచ్చిన తరువాత ఒక స్విట్జర్లాండ్ కంపెనీకి 2.5 కోట్ల బడ్జెట్తో పూర్తి ప్రాజెక్టు నమూనాను తయారు చెయ్యమని కాంట్రాక్ట్ ఇచ్చారు. కాని వాళ్ళు పని మొదలు పెట్టలేదు. ఇంతలో 2004 ఎన్నికలలో తెలుగుదేశం ప్రభుత్వం ఓడిపోయింది. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత 2004 అక్టోబరు 27న మళ్ళీ అదే గొట్టిపడియ దగ్గర వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి శంకుస్థాపన చేసి నిధులు విడుదల చేశారు. 1996 లో 980 కోట్ల అంచనాగా ఉన్న ప్రాజెక్టు విలువ 2005 నాటికి 5,500 కోట్లకు చేరింది. 2011-2014 నాటికి కేవలం కాలవల పనులు అసంపూర్తిగా జరిగాయి. కాని నీటిని నది నుంచి అడవిని దాటి మైదానానికి తీసుకు రావలసిన సొరంగాల పనులు పూర్తి కాలేదు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bharatvillages.com/veligonda-project/|title=వెలిగొండ ప్రాజెక్టు… 3 జిల్లాల కన్నీటిగాథ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630065843/http://bharatvillages.com/veligonda-project/|archivedate=2016-06-30|author=శివ రాచెర్ల|publisher=Bharatvillages.com}}&lt;/ref&gt;


2019-20 బడ్జెట్ లో వెలిగొండ సొరంగం 1 పూర్తిచేయటానికి పనులు, ఇతర పనులకు 485.10 కోట్లు ఖర్చుచేసి, సంవత్సరంలోపు పూర్తి చేసి 1.19 లక్ష ఎకరాలకు సాగునీరు అందచేస్తామని ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite wikisource|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ ప్రసంగము 2019-20#veligonda|author= బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|date=2019-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=సాగునీటి ప్రాజెక్టులకు సాహో|url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/ap-budget-2019-special-focus-irrigation-projects-1206362|date=2019-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911073626/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/ap-budget-2019-special-focus-irrigation-projects-1206362|archivedate=2019-09-11}}&lt;/ref&gt; 

31 ఆగష్టు 2026 నాడు, ముఖ్యమంత్రి  [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] చే గంటావానిపల్లి గ్రామం, దోర్నాల మండలం దగ్గర ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1  ప్రారంభోత్సవం  జరిగింది. మొత్తం అంచనా ₹10,200 కోట్ల వ్యయంలో , ₹7,983 కోట్లు ఫేజ్ -1 పై ఖర్చయ్యింది.&lt;ref name=&quot;NIE2026&quot;/&gt; దీనిలో భాగంగా 10.70  టఎమ్సి నీటితో,  1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు,  4 లక్షల ప్రజల త్రాగునీరు అవసరాలు తీరనున్నాయి.&lt;ref name=&quot;NIE2026&quot;&gt;{{Cite news |title=N Chandrababu Naidu bats for Godavari-Cauvery link |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2026/Sep/01/n-chandrababu-naidu-bats-for-godavari-cauvery-link |date=2026-09-01 |newspaper=[[The New Indian Express]] |access-date=2026-09-01}}&lt;/ref&gt; 

==  ప్రాజెక్టు పురోగతి ==

* 2014 మే నాటికి 12.6 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 8.1 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయింది. ఈ ప్రాజెక్టు మొదటి దశ 2018 మార్చి నాటికి పూర్తి అవుతుందని ఆశించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2015-05-15/Veligonda-project-1st-phase-to-be-ready-by-June-2016-151080|title=1st Phase is expected to be complete by March 2018|date=15 May 2015|publisher=thehansindia.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113080225/http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2015-05-15/Veligonda-project-1st-phase-to-be-ready-by-June-2016/151080|archivedate=2017-01-13}}&lt;/ref&gt;
* 2016 జూన్ నాటికి 13.1 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 10 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయింది.
* 2017 డిసెంబరు నాటికి, 15.31 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 10.8 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయినది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అమరావతి : చురుగ్గా వెలిగొండ |url=https://www.prabhanews.com/2017/12/%e0%b0%85%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%b5%e0%b0%a4%e0%b0%bf-%e0%b0%9a%e0%b1%81%e0%b0%b0%e0%b1%81%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%97%e0%b0%be-%e0%b0%b5%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b0%bf%e0%b0%97%e0%b1%8a/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911061608/https://www.prabhanews.com/2017/12/%e0%b0%85%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%b5%e0%b0%a4%e0%b0%bf-%e0%b0%9a%e0%b1%81%e0%b0%b0%e0%b1%81%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%97%e0%b0%be-%e0%b0%b5%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b0%bf%e0%b0%97%e0%b1%8a/|archivedate=2019-09-11|publisher=ఆంధ్రప్రభ}}&lt;/ref&gt;
* 2018 మార్చి నాటికి ముందు కొద్ది సంవత్సరాలుగా బిల్లుల చెల్లింపులలో సమస్యల కారణంగా ప్రాజెక్టు పనులు మందకొడిగా సాగాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=నత్తనడకన వెలిగొండ |url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=354973 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170110185933/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=354973|archivedate=2017-01-10|publisher=ఆంధ్రజ్యోతి}}&lt;/ref&gt;
* పురోగతి లేని కారణంగా ఈ పనులు చేస్తున్న గుత్తేదారులను తొలగించి, 2018 మార్చిలో ప్రభుత్వం తిరిగి టెండర్లను ఆహ్వానించింది.
* 2026 ఆగష్టు 31 నాడు, ఫేజ్ 1 ప్రారంభం

===నిర్వాసితులకు పునరావాసం, పరిహారం===
ఈ ప్రాజెక్టు వలన 11 గ్రామాలు ముంపుకి గురయ్యాయి. ఎనిమిది గ్రామాలలోని ప్రజలకు పరిహారం చెల్లించారు. ఆరు ముంపు గ్రామాలకు పునరావాస కేంద్రాలు గుర్తించి వసతులు కల్పిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=వేగంగా వెలిగొండ పునరావాస కాలనీ పనులు |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/veligonda-project-rehabilitation-center-prakasam-1202795|publisher=సాక్షి|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911064946/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/veligonda-project-rehabilitation-center-prakasam-1202795|archivedate=2019-09-11}}&lt;/ref&gt; ప్రాజెక్టు సుదీర్ఘ కాలం పట్టటంతో పరిహారంలో ఆలస్య జరగటం, ప్రాతిపదిక మారకపోవటం వలన నిర్వాసితులు ఇబ్బందులకు గురవుతున్నారు&lt;ref&gt;{{Cite web |title=నిర్వాసితుల 'వెలి'గొండ..|url=http://www.prajasakti.com/Article/Focus/1844539|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911065531/http://www.prajasakti.com/Article/Focus/1844539|archivedate=2019-09-11|date=2016-09-20|publisher=ప్రజాశక్తి}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ముంపు గ్రామం !! పునరావాస గ్రామం!! కుటుంబాల సంఖ్య

|-
|[[కలనూతల]]||[[ఇడుపూరు]]-1, ఇడుపూరు-2||625
|-
|గుండంచర్ల (కలనూతల) ||[[తోకపల్లి]]||715
|-
|చింతలముడిపి (కలనూతల) ||[[గోగులదిన్నె]]||47
|-
|కోటంరాజుతండ (కలనూతల) ||గోగులదిన్నె ||25
|-
|[[సుంకేశుల]]||గోగులదిన్నె||715
|-
|[[గొట్టిపడియ]]||[[వేములకోట]]||830
|-
|అక్కచెరువు||వేములకోట||83
|-
|సాయినగర్ ([[కాకర్ల]]) ||[[ఒందుట్ల]]||13
|-
|రామలింగేశ్వరపురం (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||25
|-
|కృష్ణానగర్ (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||38
|-
|లక్ష్మీపురం (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||139
|-
|మొత్తం || ||3863
|}

==ఆయకట్టు ప్రాంతం==
[[File:Veligonda project-te.svg|center|600px|వెలిగొండ పథకం భాగాలు]]
[[దస్త్రం:Veligonda project basin.png|right|600px| వెలిగొండ ఆయకట్టు (2004 నాటి ప్రతిపాదన) ]]
===తూర్పు ప్రధాన కాలువ===
తూర్పు ప్రధాన కాలువ కాకర్ల దగ్గర 543 మీటర్ల పొడవైన సొరంగ మార్గంతో ప్రారంభమై, ప్రకాశం నెల్లూరు జిల్లాలలో 199.9 కిమీ ప్రవహించి పెద్దిరెడ్డిపల్లి సమతుల్యన జలాశయంలో కలుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/190287/6/06_chapter_02.pdf.pdf|title=Irrigation system impact assessment and command area management plan using remote sensing and insitu data|author=[[గుండు సుదర్శన్|Surdarsana rao S]]|publisher=JNTU,Hyderabad|chapter=2. Salient Features of Veligonda Irrigation project}}&lt;/ref&gt;

====శాఖా కాలువలు====
;పశ్చిమ శాఖా కాలువ
ఇది తూర్పు ప్రధాన కాలువలో 24.45 కిమీ దగ్గర చీలి, 22.7 కిమీ ప్రకాశం జిల్లాలో ప్రవహించి గిద్దలూరు చేరుతుంది.
;రాయవరం శాఖా కాలువ
ఇది తూర్పు ప్రధాన కాలువలో 86.715 కిమీ దగ్గర చీలి, 9.8కిమీ ప్రకాశం జిల్లాలో ప్రవహించి రాయవరం చేరుతుంది
;ఉదయగిరి కాలువ
ఇది నెల్లూరు జిల్లాలో పెద్దిరెడ్డిపల్లి జలాశయం నుండి ప్రారంభమై వరికుంటపాడు, దుత్తలూరు, మరిపాడు, ఉదయగిరి మండలాల్లో 18 కిమీ ప్రవహించి బొగ్గేరు నదిలో కలుస్తుంది.

===తీగలేరు కాలువ===
తీగలేరు కాలువ నల్లమల జలాశయం ఉత్తర భాగంలో చెర్లపల్లి గ్రామం దగ్గర 400 మీటర్ల పొడవైన సొరంగం ద్వారా ప్రారంభమై 48.15 కిమీ ప్రవహించి చిన్నకందలేరు చేరుతుంది.

===గొట్టిపడియ కాలువ===
గొట్టిపడియ కాలువ గొట్టిపడియ ఆనకట్ట దగ్గర ప్రారంభమై 12 కిమీ ప్రవహించి ఇదుపూరు దగ్గర గుండ్లకమ్మలో నదిలో కలుస్తుంది.


==ప్రాజెక్టు నిర్వహణ లోపాలు==
ఈ ప్రాజెక్టు జలయజ్ఞంలో భాగంగా తొలిదశలో నిర్వహించారు.2012 లో విడుదలైన కంప్ట్రోలర్, ఆడిట్ జనరల్ నివేదిక (2) ప్రకారం, ప్రజాపనుల నియమాలు పక్కన బెట్టి, గుత్తేదారులచేత వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక చేయించారు. దీనిలో అందుబాటులో వుండే మిగులు జలాలను సరిగా అంచనా వేయలేదు. నాలుగు నుండి ఐదు సంవత్సరాల వరకు పనులలో జాప్యం జరిగింది. కేంద్ర నీటి సంఘం అనుమతి పొందకుండానే ప్రాజెక్టు మొదలు పెట్టారు. దీనికి సంజాయిషీగా 2012 రాష్ట్రప్రభుత్వం మిగులు జలాల లభ్యత వుందని తెలిపింది ఇతర ప్రాజెక్టులపై ప్రభావం వుండదని తెలిపింది. వరదరోజుల లెక్కంపు సవరణల గురించి ఇచ్చిన సంజాయిషీలో 30 రోజుల వరదకాలంలో పొందే జలాలతోపాటు, మిగతా అవసరమైన జలాలను శ్రీశైలం, జూరాల జలాశయాలనుండి వాడుకుంటామని. దీనిని ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిమితిలోగా వుండేటందుకు, గోదావరి నీళ్లను కృష్ణా డెల్టాకు మళ్లించుతామని, ఇంకా పులిచింతల జలాశయం నిర్మిస్తామని తెలిపారు. అయితే తనిఖీ అధికారి, దీనిని ఒప్పుకోలేదు. కృష్ణా డెల్టా నీటి న్యాయసంస్థ-2 ఇచ్చిన తీర్పు ప్రకారం, ఆంధ్రప్రదేశ్ కు అందుబాటులో వుండే మిగులు జలాలు తగ్గుతాయని, వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదికలో వరద కాలం గురించి చర్చించలేదని, జూరాల నీటనిల్వ తక్కువైనందున, ఈ ప్రాజెక్టులకు అవసరమైన నీరు దాని ద్వారా పొందలేమని చెప్పారు. దీనికి బదులుగా, ప్రభుత్వం దుమ్ము గూడెం-నాగార్జునసాగర్ టెయిల్ పాండ్ ద్వారా మరిన్ని గోదావరి నీళ్లు మళ్లించే ప్రాజెక్టు వుందని తెలియచేసింది. అయితే దీనికి వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక సిద్ధమవలేదు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://cag.gov.in/sites/default/files/audit_report_files/Andhra_Pradesh_jalayagnam_report_2_2012.pdf|title=Report of the CAG on Jalayagnam (Report No 2 of 2012)|date=2012|publisher=CAG, Govt of India|page=7-11}}{{Dead link|date=జనవరి 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

నిర్వాసితులకు పరిహారం, పునరావాసం గురించి 2014 మార్చితో ముగిసిన సంవత్సరానికి ఆర్థిక రంగ తనిఖీలో భాగంగా ఈ క్రిందివాటిని పేర్కొంది.
నిర్వాసం తగ్గించేందుకు ఈపిసి సంస్థలు సాగునీటి శాఖ అధికారులతో చర్చలు జరిపినట్లుదృష్టికిరాలేదు. పునరావాస పునర్నిర్మాణ కమీషనర్ ప్రకటనలో కంటే గెజిట్ ప్రకటనలో ఎక్కువ సంఖ్యలో ముంపు గ్రామాలు ప్రకటించారు. వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి తొలుత 30 గ్రామాలు ప్రభావిత గ్రామాలుగా ప్రకటించగా 11 గ్రామాలకు మాత్రమే సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించినప్పటికీ ఆ పనిలో 45 నెలల జాప్యం జరిగింది. తొలుత నాలుగు గ్రామాలలో మాత్రమే సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించగా తరువాత తొలుత ప్రభావిత జాబితాలో లేని  ఏడు గ్రామాలలో సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించారు. సర్వే వివరాలను ప్రచురించడంలో 4-38 నెలల జాప్యం జరిగింది. సమగ్ర పునరావాస-పునర్నిర్మాణ నివేదిక అంటే పునరావాస కేంద్రాలకు భూసేకరణ, కేటాయింపు లాంటి వివరాలు లేవు. అందువలన కచ్చితమైన ఆర్థికభారం తెలియుటలేదు. ప్రాజెక్టు స్థాయి పరివీక్షణ సమావేశాలు మూడు నెలలకు ఒకసారి జరగవలసివున్నా జరగలేదు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://ag.ap.nic.in/agers/AR(ES)2012/AR%20(ES)_2013-14_Telugu.pdf|title=2014 మార్చితో ముగిసి సంవత్సరానికి ఆర్ధిక రంగంపై భారత కంప్ట్రోలర్ ఆడిటర్ జనరల్ నివేదిక ( 2015లో రెండవది)|chapter=ఎంపిక చేసిన భారీ నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులలో పునరావాస పునర్నిర్మాణం అమలు|date=2015|publisher=CAG, Govt of India|page=65-76}}&lt;/ref&gt;


== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లంకెలు==
{{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో ప్రాజెక్టులు}}

[[వర్గం:నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు]]</text>
      <sha1>k887j0duy40uoj1o97is998q31jwwra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954059</id>
      <parentid>4954058</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>2379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34659" sha1="0zpvejx6c4v3z8t1wcbep94yxi640sh" xml:space="preserve">{{Infobox dam
| name = పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు
| name_official = 
| image = 
| image_size = 
| image_caption = 
| image_alt = 
| location_map = India Andhra Pradesh
| location_map_size = 200px
| location_map_caption = స్థానం
| coordinates = {{coord|15|38|59|N|79|6|37|E|type:landmark|display=inline,title}}
| coordinates_ref = 
| country = [[భారతదేశం]]
| location = [[కాకర్ల]], [[గొట్టిపడియ]], [[సుంకేసుల]], [[ప్రకాశం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| status =  ఫేజ్ -1 పూర్తి
| purpose = [[సాగునీరు]] &amp; [[తాగునీరు]]
| construction_began = 1999
| opening = 31-08-2026
| cost = 10,200cr
| owner = ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం
| operator = 
| dam_type = ఆనకట్ట
| dam_length = 
| dam_height = 
| dam_width_crest = 
| dam_width_base = 
| dam_volume = 
| dam_crosses = 
| spillway_type = 
| spillway_capacity = 
| res_name = నల్లమల జలాశయం
| res_capacity_total = 43.5 TMC
| res_catchment = 
| res_surface = 
| res_max_depth = 
| res_tidal_range = 
| website = {{URL|https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/poola.html}}
| extra = 
}}

''' పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు''' భారతదేశంలోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[మార్కాపురం జిల్లా]]లో  ఉన్న భారీ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://irrigation.cgg.gov.in/OngMaj/Veligonda.htm|title=Andhra Pradesh / Ongole News : Project details|publisher=Irrigation dept, Govt. of A.P.|website=|access-date=2018-05-28|url-status=dead|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202160829/http://irrigation.cgg.gov.in/OngMaj/Veligonda.htm}}&lt;/ref&gt; నీటిని శ్రీశైలం జలాశయం ముందలి భాగంలో గల కొల్లం వాగు నుండి రెండు సొరంగ మార్గాల ద్వారా, ఆ తరువాత వరద కాలువ ద్వారా పంపి, నల్లమల కొండలశ్రేణిలో సుంకేశుల, గొట్టిపడియ, కాకర్ల వద్ద ఖాళీలలో కట్టిన ఆనకట్ట ద్వారా ఏర్పడిన నల్లమల సాగర్ జలాశయంలో నింపుతారు. ఈ జలాశయం 43.50 టిఎమ్సి (TMC) నీటిని నిల్వచేయగలదు.

ఉమ్మడి [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]]లో మరియు ఎస్పిఎస్ఆర్ నెల్లూరు జిల్లాల మెట్ట ప్రాంతాలు తరచూ కరువు బారిన పడేవి. వర్షపాతం అనిశ్చితంగా ఉండటంతో పాటు తాగునీరు ఫ్లోరైడ్ ప్రభావానికి గురయ్యేది. ఈ సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారం కోసం, 1989లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నందమూరి తారక రామారావు సూచన మేరకు, డాక్టర్ కె. శ్రీరామకృష్ణయ్య ప్రతిపాదనల ఆధారంగా వెలిగొండ ప్రాజెక్టు రూపకల్పన చేయబడింది. సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక 1994లో ఖరారు చేయబడింది. మొదటి దశ ప్రతిపాదనలు 1994 డిపిఆర్ పై ఆధారపడినవి. 1996 మార్చి 5న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు భూమిపూజ నిర్వహించారు. శ్రీశైలం జలాశయం దగ్గర సంవత్సరంలో 45రోజుల వరద నీరు వుంటుందనే అంచనా పై ఆధారపడినవి. అందువలన 10.7టిఎమ్సి నీటిని 45 రోజులలో 7 మీటర్ల వ్యాసంగల, 85 క్యుమెక్స్ సామర్ధ్యంగల సొరంగం [[కాలువ]] ద్వారా తరలించాలని ఆశించారు. ఇది 2004-2005 లో జరిగింది. రెండవ దశ పనులలో భాగంగా 9.2 మీ వ్యాసంగల, 243 క్యుమెక్స్ సామర్ధ్యంగల రెండవ సొరంగ కాలువ జతచేయబడింది. దీనితో 30 రోజుల వరదనీటితోనే జలాశయం నిండి పోయే అవకాశం ఉంది.

నల్లమల జలాశయం నుండి మూడు సాగునీటి కాలువలు తీగలేరు కాలువ (62,000 ఎకరాలు), గొట్టిపడియ కాలువ (9,500 ఎకరాలు), తూర్పు కాలువ (3,70,800 ఎకరాలు) మొత్తం 4,47,300 ఎకరాల ఆయకట్టుకు నీరు అందిస్తాయి. ఈ సంఖ్యలో గుండ్లబ్రహ్మేశ్వరం జలాశయం ద్వారా (3,500ఎ.), రాళ్లవాగు జలాశయం (1500ఎ.) లాంటి ఇతర స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి గల జలాశయాల ద్వారా నీరు సమకూర్చడం చేరివున్నాయి. కాలువల మార్గంలో, ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాలలోని 30 మండలాలోని 15.25 లక్షమందిప్రజలకు తాగునీరు సాకర్యం లభిస్తుంది. ఫేజ్ - 1 31 ఆగష్టు 2026 నాడు ప్రారంభించబడింది.

== చరిత్ర ==
[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోనినల్లమల అడవులలో ఉన్న కొండల వరుసను వెలుగొండలు అంటారు. ఈ కొండలు వైఎస్ఆర్ జిల్లా, నెల్లూరు జిల్లా, చిత్తూరు జిల్లా, ప్రకాశం జిల్లా, కర్నూలు జిల్లాలలో వ్యాపించి ఉన్నాయి. ఈ కొండల మధ్య ఖాళీలలో ఆనకట్టల నిర్మాణం చేసే ప్రాజెక్ట్ ను వెలిగొండ ప్రాజెక్టు అని తొలుత పిలిచారు. [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో కరవు ప్రాంతాలకు సాగు, తాగు నీరు, [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు జిల్లా]]లో బాగా వెనకపడ్డ ఉదయగిరి ప్రాంతం, కడప జిల్లా బద్వేల్ ప్రాంతంలోని మొత్తం 30 మండలాలలోని 15 లక్షల మందికి తాగునీరు, మొత్తం 459,000 ఎకరాలకు సాగు నీరు ఇచ్చే ఉద్దేశంతో శ్రీశైలం డ్యాం వెనక వైపు నుంచి కృష్ణా నీటిని ఇవ్వటానికి ఈ ప్రాజెక్టు ఉద్దేశించబడింది. కృష్ణా నదిలో 43.5 [[వేయి మిలియన్ల ఘనపుటడుగులు|టి.ఎం.సి]]. వరద నీటిని కొల్లంవాగు సమీపంలోని [[శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు|శ్రీశైలం రిజర్వాయర్]] నుండి తరలించి నల్లమలసాగర్ రిజర్వాయర్లో నిల్వ చేయాలని ప్రతిపాదించారు. ఈ ప్రాజెక్టుకు '''“పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు&quot;''' అని నామకరణం చేసారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/08/01/stories/2005080105540400.htm|title=Andhra Pradesh / `Velugonda' to be named after Poola Subbaiah|date=2005-08-01|publisher=The Hindu|access-date=2018-05-28|website=|archive-date=2015-04-07|archive-url=https://archive.today/20150407164241/http://www.thehindu.com/2005/08/01/stories/2005080105540400.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/work-on-veligonda-project-resumes/article4546486.ece|title=The Hindu: Work on Veligonda project resumes|date=2013-03-25|publisher=TheHindu.com}}&lt;/ref&gt; మార్కాపురానికి 25 కి.మీ దూరంలో వెలిగొండ అనే కొండగుహలో వెలిసిన “వేంకటేశ్వర స్వామి”ని వెలిగొండస్వామి అని అంటారు. మార్కాపురం, యర్రగొండపాలెంల నుంచి పలుసార్లు శాసనసభ్యునిగా గెలిచిన [[పూల సుబ్బయ్య]], [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో పాటు మరికొన్ని జిల్లా ప్రాంతాలకు సాగునీరు, త్రాగునీరు అందించడానికి పోరాటం చేసాడు. అతని పేరు మీద ఈ ప్రాజెక్టుకు పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు అనే పేరు పెట్టారు.

శ్రీశైలం డ్యాం ఎగువున నల్లమల అడవిలో “కొల్లం వాగు” కృష్ణా నదిలో కలిసేచోట నుంచి 43.5 TMCల వరద నీటిని 200 మీటర్ల అప్రోచ్ కాలువతో పారించి అక్కడి నుంచి 18.8 కి.మీ పొడవున 2 సమాంతర సొరంగాల ద్వారా దోర్నాల కర్నూలు రహదారిలో “కొత్తూరు” వరకు నీటిని పారించి అక్కడ నుంచి సుమారు 22 కి.మీ పొడవైన కాలువ ద్వారా పారించి “నల్లమల సాగర్”లో నిలవ చేసి అక్కడి నుంచి వివిధ కాలువల ద్వారా నిర్దేశిత ప్రాంతాలకు నీటిని అందించాలి. కొండల శ్రేణిలో మధ్య ఖాళీ స్థలంలో వున్న సుంకేసుల, గొట్టిపడియ, కాకర్ల అనే మూడు గ్రామాల దగ్గర గోడలలాగ ఆనకట్టలు కట్టి సుమారు 20 కి.మీ పొడవైన సహజమైన “నల్లమల సాగర్” రిజర్వాయర్ను నిర్మించారు. సొరంగ నిర్మాణానికై అమెరికా, జర్మనీల నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న రెండు అత్యాధునిక టన్నెల్ బోరింగ్ మిషన్లను ఈ వెలిగొండ ప్రాజెక్టు పనులకు ఉపయోగించారు. నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వు ప్రాంతంలోని వన్యప్రాణి జీవనానికి అవాంతరం కలిగించకుందా టన్నెల్ నిర్మాణం జరిగుతోంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.therobbinscompany.com/en/case-study/veligonda|title=Double Shield bores Water Transfer Tunnel beneath Indian Tiger Sanctuary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726085230/http://www.therobbinscompany.com/en/case-study/veligonda/|archivedate=2015-07-26}}&lt;/ref&gt;

ఈ ప్రాజెక్టును 1996 మార్చి 5 న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబునాయుడు మొదటిసారి మార్కాపురానికి 15 కి.మీ దూరంలో వున్న [[గొట్టిపడియ]] దగ్గర శంకుస్థాపన చేశాడు. ప్రాజెక్టును 5 సంవత్సరాలలో పూర్తి చెయ్యాలని లక్ష్యం పెట్టారు కాని 2000 మే చివరి వరకు అనుమతులు రాలేదు. 2001లో సాంకేతిక సలహా కమిటీ వేశారు. కమిటి రిపోర్టు ఇచ్చిన తరువాత ఒక స్విట్జర్లాండ్ కంపెనీకి 2.5 కోట్ల బడ్జెట్తో పూర్తి ప్రాజెక్టు నమూనాను తయారు చెయ్యమని కాంట్రాక్ట్ ఇచ్చారు. కాని వాళ్ళు పని మొదలు పెట్టలేదు. ఇంతలో 2004 ఎన్నికలలో తెలుగుదేశం ప్రభుత్వం ఓడిపోయింది. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత 2004 అక్టోబరు 27న మళ్ళీ అదే గొట్టిపడియ దగ్గర వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి శంకుస్థాపన చేసి నిధులు విడుదల చేశారు. 1996 లో 980 కోట్ల అంచనాగా ఉన్న ప్రాజెక్టు విలువ 2005 నాటికి 5,500 కోట్లకు చేరింది. 2011-2014 నాటికి కేవలం కాలవల పనులు అసంపూర్తిగా జరిగాయి. కాని నీటిని నది నుంచి అడవిని దాటి మైదానానికి తీసుకు రావలసిన సొరంగాల పనులు పూర్తి కాలేదు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bharatvillages.com/veligonda-project/|title=వెలిగొండ ప్రాజెక్టు… 3 జిల్లాల కన్నీటిగాథ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630065843/http://bharatvillages.com/veligonda-project/|archivedate=2016-06-30|author=శివ రాచెర్ల|publisher=Bharatvillages.com}}&lt;/ref&gt;


2019-20 బడ్జెట్ లో వెలిగొండ సొరంగం 1 పూర్తిచేయటానికి పనులు, ఇతర పనులకు 485.10 కోట్లు ఖర్చుచేసి, సంవత్సరంలోపు పూర్తి చేసి 1.19 లక్ష ఎకరాలకు సాగునీరు అందచేస్తామని ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite wikisource|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ ప్రసంగము 2019-20#veligonda|author= బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|date=2019-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=సాగునీటి ప్రాజెక్టులకు సాహో|url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/ap-budget-2019-special-focus-irrigation-projects-1206362|date=2019-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911073626/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/ap-budget-2019-special-focus-irrigation-projects-1206362|archivedate=2019-09-11}}&lt;/ref&gt; 

31 ఆగష్టు 2026 నాడు, ముఖ్యమంత్రి  [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] చే గంటావానిపల్లి గ్రామం, దోర్నాల మండలం దగ్గర ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1  ప్రారంభోత్సవం  జరిగింది. మొత్తం అంచనా ₹10,200 కోట్ల వ్యయంలో , ₹7,983 కోట్లు ఫేజ్ -1 పై ఖర్చయ్యింది.&lt;ref name=&quot;NIE2026&quot;/&gt; దీనిలో భాగంగా 10.70  టఎమ్సి నీటితో,  1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు,  4 లక్షల ప్రజల త్రాగునీరు అవసరాలు తీరనున్నాయి.&lt;ref name=&quot;NIE2026&quot;&gt;{{Cite news |title=N Chandrababu Naidu bats for Godavari-Cauvery link |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2026/Sep/01/n-chandrababu-naidu-bats-for-godavari-cauvery-link |date=2026-09-01 |newspaper=[[The New Indian Express]] |access-date=2026-09-01}}&lt;/ref&gt; 

==  ప్రాజెక్టు పురోగతి ==

* 2014 మే నాటికి 12.6 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 8.1 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయింది. ఈ ప్రాజెక్టు మొదటి దశ 2018 మార్చి నాటికి పూర్తి అవుతుందని ఆశించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2015-05-15/Veligonda-project-1st-phase-to-be-ready-by-June-2016-151080|title=1st Phase is expected to be complete by March 2018|date=15 May 2015|publisher=thehansindia.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113080225/http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2015-05-15/Veligonda-project-1st-phase-to-be-ready-by-June-2016/151080|archivedate=2017-01-13}}&lt;/ref&gt;
* 2016 జూన్ నాటికి 13.1 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 10 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయింది.
* 2017 డిసెంబరు నాటికి, 15.31 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 10.8 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయినది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అమరావతి : చురుగ్గా వెలిగొండ |url=https://www.prabhanews.com/2017/12/%e0%b0%85%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%b5%e0%b0%a4%e0%b0%bf-%e0%b0%9a%e0%b1%81%e0%b0%b0%e0%b1%81%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%97%e0%b0%be-%e0%b0%b5%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b0%bf%e0%b0%97%e0%b1%8a/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911061608/https://www.prabhanews.com/2017/12/%e0%b0%85%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%b5%e0%b0%a4%e0%b0%bf-%e0%b0%9a%e0%b1%81%e0%b0%b0%e0%b1%81%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%97%e0%b0%be-%e0%b0%b5%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b0%bf%e0%b0%97%e0%b1%8a/|archivedate=2019-09-11|publisher=ఆంధ్రప్రభ}}&lt;/ref&gt;
* 2018 మార్చి నాటికి ముందు కొద్ది సంవత్సరాలుగా బిల్లుల చెల్లింపులలో సమస్యల కారణంగా ప్రాజెక్టు పనులు మందకొడిగా సాగాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=నత్తనడకన వెలిగొండ |url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=354973 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170110185933/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=354973|archivedate=2017-01-10|publisher=ఆంధ్రజ్యోతి}}&lt;/ref&gt;
* పురోగతి లేని కారణంగా ఈ పనులు చేస్తున్న గుత్తేదారులను తొలగించి, 2018 మార్చిలో ప్రభుత్వం తిరిగి టెండర్లను ఆహ్వానించింది.
* 2026 ఆగష్టు 31 నాడు, ఫేజ్ 1 ప్రారంభం

===నిర్వాసితులకు పునరావాసం, పరిహారం===
ఈ ప్రాజెక్టు వలన 11 గ్రామాలు ముంపుకి గురయ్యాయి. ఎనిమిది గ్రామాలలోని ప్రజలకు పరిహారం చెల్లించారు. ఆరు ముంపు గ్రామాలకు పునరావాస కేంద్రాలు గుర్తించి వసతులు కల్పిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=వేగంగా వెలిగొండ పునరావాస కాలనీ పనులు |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/veligonda-project-rehabilitation-center-prakasam-1202795|publisher=సాక్షి|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911064946/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/veligonda-project-rehabilitation-center-prakasam-1202795|archivedate=2019-09-11}}&lt;/ref&gt; ప్రాజెక్టు సుదీర్ఘ కాలం పట్టటంతో పరిహారంలో ఆలస్య జరగటం, ప్రాతిపదిక మారకపోవటం వలన నిర్వాసితులు ఇబ్బందులకు గురవుతున్నారు&lt;ref&gt;{{Cite web |title=నిర్వాసితుల 'వెలి'గొండ..|url=http://www.prajasakti.com/Article/Focus/1844539|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911065531/http://www.prajasakti.com/Article/Focus/1844539|archivedate=2019-09-11|date=2016-09-20|publisher=ప్రజాశక్తి}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ముంపు గ్రామం !! పునరావాస గ్రామం!! కుటుంబాల సంఖ్య

|-
|[[కలనూతల]]||[[ఇడుపూరు]]-1, ఇడుపూరు-2||625
|-
|గుండంచర్ల (కలనూతల) ||[[తోకపల్లి]]||715
|-
|చింతలముడిపి (కలనూతల) ||[[గోగులదిన్నె]]||47
|-
|కోటంరాజుతండ (కలనూతల) ||గోగులదిన్నె ||25
|-
|[[సుంకేశుల]]||గోగులదిన్నె||715
|-
|[[గొట్టిపడియ]]||[[వేములకోట]]||830
|-
|అక్కచెరువు||వేములకోట||83
|-
|సాయినగర్ ([[కాకర్ల]]) ||[[ఒందుట్ల]]||13
|-
|రామలింగేశ్వరపురం (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||25
|-
|కృష్ణానగర్ (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||38
|-
|లక్ష్మీపురం (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||139
|-
|మొత్తం || ||3863
|}

==ఆయకట్టు ప్రాంతం==
[[File:Veligonda project-te.svg|center|600px|వెలిగొండ పథకం భాగాలు]]
[[దస్త్రం:Veligonda project basin.png|right|600px| వెలిగొండ ఆయకట్టు (2004 నాటి ప్రతిపాదన) ]]
===తూర్పు ప్రధాన కాలువ===
తూర్పు ప్రధాన కాలువ కాకర్ల దగ్గర 543 మీటర్ల పొడవైన సొరంగ మార్గంతో ప్రారంభమై, ప్రకాశం నెల్లూరు జిల్లాలలో 199.9 కిమీ ప్రవహించి పెద్దిరెడ్డిపల్లి సమతుల్యన జలాశయంలో కలుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/190287/6/06_chapter_02.pdf.pdf|title=Irrigation system impact assessment and command area management plan using remote sensing and insitu data|author=[[గుండు సుదర్శన్|Surdarsana rao S]]|publisher=JNTU,Hyderabad|chapter=2. Salient Features of Veligonda Irrigation project}}&lt;/ref&gt;

====శాఖా కాలువలు====
;పశ్చిమ శాఖా కాలువ
ఇది తూర్పు ప్రధాన కాలువలో 24.45 కిమీ దగ్గర చీలి, 22.7 కిమీ ప్రకాశం జిల్లాలో ప్రవహించి గిద్దలూరు చేరుతుంది.
;రాయవరం శాఖా కాలువ
ఇది తూర్పు ప్రధాన కాలువలో 86.715 కిమీ దగ్గర చీలి, 9.8కిమీ ప్రకాశం జిల్లాలో ప్రవహించి రాయవరం చేరుతుంది
;ఉదయగిరి కాలువ
ఇది నెల్లూరు జిల్లాలో పెద్దిరెడ్డిపల్లి జలాశయం నుండి ప్రారంభమై వరికుంటపాడు, దుత్తలూరు, మరిపాడు, ఉదయగిరి మండలాల్లో 18 కిమీ ప్రవహించి బొగ్గేరు నదిలో కలుస్తుంది.

===తీగలేరు కాలువ===
తీగలేరు కాలువ నల్లమల జలాశయం ఉత్తర భాగంలో చెర్లపల్లి గ్రామం దగ్గర 400 మీటర్ల పొడవైన సొరంగం ద్వారా ప్రారంభమై 48.15 కిమీ ప్రవహించి చిన్నకందలేరు చేరుతుంది.

===గొట్టిపడియ కాలువ===
గొట్టిపడియ కాలువ గొట్టిపడియ ఆనకట్ట దగ్గర ప్రారంభమై 12 కిమీ ప్రవహించి ఇదుపూరు దగ్గర గుండ్లకమ్మలో నదిలో కలుస్తుంది.


==ప్రాజెక్టు నిర్వహణ లోపాలు==
ఈ ప్రాజెక్టు జలయజ్ఞంలో భాగంగా తొలిదశలో నిర్వహించారు.2012 లో విడుదలైన కంప్ట్రోలర్, ఆడిట్ జనరల్ నివేదిక (2) ప్రకారం, ప్రజాపనుల నియమాలు పక్కన బెట్టి, గుత్తేదారులచేత వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక చేయించారు. దీనిలో అందుబాటులో వుండే మిగులు జలాలను సరిగా అంచనా వేయలేదు. నాలుగు నుండి ఐదు సంవత్సరాల వరకు పనులలో జాప్యం జరిగింది. కేంద్ర నీటి సంఘం అనుమతి పొందకుండానే ప్రాజెక్టు మొదలు పెట్టారు. దీనికి సంజాయిషీగా 2012 రాష్ట్రప్రభుత్వం మిగులు జలాల లభ్యత వుందని తెలిపింది ఇతర ప్రాజెక్టులపై ప్రభావం వుండదని తెలిపింది. వరదరోజుల లెక్కంపు సవరణల గురించి ఇచ్చిన సంజాయిషీలో 30 రోజుల వరదకాలంలో పొందే జలాలతోపాటు, మిగతా అవసరమైన జలాలను శ్రీశైలం, జూరాల జలాశయాలనుండి వాడుకుంటామని. దీనిని ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిమితిలోగా వుండేటందుకు, గోదావరి నీళ్లను కృష్ణా డెల్టాకు మళ్లించుతామని, ఇంకా పులిచింతల జలాశయం నిర్మిస్తామని తెలిపారు. అయితే తనిఖీ అధికారి, దీనిని ఒప్పుకోలేదు. కృష్ణా డెల్టా నీటి న్యాయసంస్థ-2 ఇచ్చిన తీర్పు ప్రకారం, ఆంధ్రప్రదేశ్ కు అందుబాటులో వుండే మిగులు జలాలు తగ్గుతాయని, వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదికలో వరద కాలం గురించి చర్చించలేదని, జూరాల నీటనిల్వ తక్కువైనందున, ఈ ప్రాజెక్టులకు అవసరమైన నీరు దాని ద్వారా పొందలేమని చెప్పారు. దీనికి బదులుగా, ప్రభుత్వం దుమ్ము గూడెం-నాగార్జునసాగర్ టెయిల్ పాండ్ ద్వారా మరిన్ని గోదావరి నీళ్లు మళ్లించే ప్రాజెక్టు వుందని తెలియచేసింది. అయితే దీనికి వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక సిద్ధమవలేదు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://cag.gov.in/sites/default/files/audit_report_files/Andhra_Pradesh_jalayagnam_report_2_2012.pdf|title=Report of the CAG on Jalayagnam (Report No 2 of 2012)|date=2012|publisher=CAG, Govt of India|page=7-11}}{{Dead link|date=జనవరి 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

నిర్వాసితులకు పరిహారం, పునరావాసం గురించి 2014 మార్చితో ముగిసిన సంవత్సరానికి ఆర్థిక రంగ తనిఖీలో భాగంగా ఈ క్రిందివాటిని పేర్కొంది.
నిర్వాసం తగ్గించేందుకు ఈపిసి సంస్థలు సాగునీటి శాఖ అధికారులతో చర్చలు జరిపినట్లుదృష్టికిరాలేదు. పునరావాస పునర్నిర్మాణ కమీషనర్ ప్రకటనలో కంటే గెజిట్ ప్రకటనలో ఎక్కువ సంఖ్యలో ముంపు గ్రామాలు ప్రకటించారు. వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి తొలుత 30 గ్రామాలు ప్రభావిత గ్రామాలుగా ప్రకటించగా 11 గ్రామాలకు మాత్రమే సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించినప్పటికీ ఆ పనిలో 45 నెలల జాప్యం జరిగింది. తొలుత నాలుగు గ్రామాలలో మాత్రమే సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించగా తరువాత తొలుత ప్రభావిత జాబితాలో లేని  ఏడు గ్రామాలలో సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించారు. సర్వే వివరాలను ప్రచురించడంలో 4-38 నెలల జాప్యం జరిగింది. సమగ్ర పునరావాస-పునర్నిర్మాణ నివేదిక అంటే పునరావాస కేంద్రాలకు భూసేకరణ, కేటాయింపు లాంటి వివరాలు లేవు. అందువలన కచ్చితమైన ఆర్థికభారం తెలియుటలేదు. ప్రాజెక్టు స్థాయి పరివీక్షణ సమావేశాలు మూడు నెలలకు ఒకసారి జరగవలసివున్నా జరగలేదు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://ag.ap.nic.in/agers/AR(ES)2012/AR%20(ES)_2013-14_Telugu.pdf|title=2014 మార్చితో ముగిసి సంవత్సరానికి ఆర్ధిక రంగంపై భారత కంప్ట్రోలర్ ఆడిటర్ జనరల్ నివేదిక ( 2015లో రెండవది)|chapter=ఎంపిక చేసిన భారీ నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులలో పునరావాస పునర్నిర్మాణం అమలు|date=2015|publisher=CAG, Govt of India|page=65-76}}&lt;/ref&gt;


== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లంకెలు==
{{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో ప్రాజెక్టులు}}

[[వర్గం:నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు]]</text>
      <sha1>0zpvejx6c4v3z8t1wcbep94yxi640sh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954060</id>
      <parentid>4954059</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arjunaraoc</username>
        <id>2379</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34716" sha1="lae0dfscww6w3egojjg9mssp536gxq3" xml:space="preserve">{{Infobox dam
| name = పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు
| name_official = 
| image = 
| image_size = 
| image_caption = 
| image_alt = 
| location_map = India Andhra Pradesh
| location_map_size = 200px
| location_map_caption = స్థానం
| coordinates = {{coord|15|38|59|N|79|6|37|E|type:landmark|display=inline,title}}
| coordinates_ref = 
| country = [[భారతదేశం]]
| location = [[కాకర్ల]], [[గొట్టిపడియ]], [[సుంకేసుల]], [[ప్రకాశం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
| status =  ఫేజ్ -1 పూర్తి
| purpose = [[సాగునీరు]] &amp; [[తాగునీరు]]
| construction_began = 1999
| opening = 31-08-2026
| cost = 10,200cr
| owner = ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం
| operator = 
| dam_type = ఆనకట్ట
| dam_length = 
| dam_height = 
| dam_width_crest = 
| dam_width_base = 
| dam_volume = 
| dam_crosses = 
| spillway_type = 
| spillway_capacity = 
| res_name = నల్లమల జలాశయం
| res_capacity_total = 43.5 TMC
| res_catchment = 
| res_surface = 
| res_max_depth = 
| res_tidal_range = 
| website = {{URL|https://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/static/approjects/poola.html}}
| extra = 
}}

''' పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు''' భారతదేశంలోని [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[మార్కాపురం జిల్లా]]లో  ఉన్న భారీ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://irrigation.cgg.gov.in/OngMaj/Veligonda.htm|title=Andhra Pradesh / Ongole News : Project details|publisher=Irrigation dept, Govt. of A.P.|website=|access-date=2018-05-28|url-status=dead|archive-date=2017-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202160829/http://irrigation.cgg.gov.in/OngMaj/Veligonda.htm}}&lt;/ref&gt; నీటిని శ్రీశైలం జలాశయం ముందలి భాగంలో గల కొల్లం వాగు నుండి రెండు సొరంగ మార్గాల ద్వారా, ఆ తరువాత వరద కాలువ ద్వారా పంపి, నల్లమల కొండలశ్రేణిలో సుంకేశుల, గొట్టిపడియ, కాకర్ల వద్ద ఖాళీలలో కట్టిన ఆనకట్ట ద్వారా ఏర్పడిన నల్లమల సాగర్ జలాశయంలో నింపుతారు. ఈ జలాశయం 43.50 టిఎమ్సి (TMC) నీటిని నిల్వచేయగలదు.

ఉమ్మడి [[ప్రకాశం జిల్లా|ప్రకాశం]]లో మరియు ఎస్పిఎస్ఆర్ నెల్లూరు జిల్లాల మెట్ట ప్రాంతాలు తరచూ కరువు బారిన పడేవి. వర్షపాతం అనిశ్చితంగా ఉండటంతో పాటు తాగునీరు ఫ్లోరైడ్ ప్రభావానికి గురయ్యేది. ఈ సమస్యలకు శాశ్వత పరిష్కారం కోసం, 1989లో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నందమూరి తారక రామారావు సూచన మేరకు, డాక్టర్ కె. శ్రీరామకృష్ణయ్య ప్రతిపాదనల ఆధారంగా వెలిగొండ ప్రాజెక్టు రూపకల్పన చేయబడింది. సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక 1994లో ఖరారు చేయబడింది. మొదటి దశ ప్రతిపాదనలు 1994 డిపిఆర్ పై ఆధారపడినవి. 1996 మార్చి 5న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు భూమిపూజ నిర్వహించారు. శ్రీశైలం జలాశయం దగ్గర సంవత్సరంలో 45రోజుల వరద నీరు వుంటుందనే అంచనా పై ఆధారపడినవి. అందువలన 10.7టిఎమ్సి నీటిని 45 రోజులలో 7 మీటర్ల వ్యాసంగల, 85 క్యుమెక్స్ సామర్ధ్యంగల సొరంగం [[కాలువ]] ద్వారా తరలించాలని ఆశించారు. ఇది 2004-2005 లో జరిగింది. రెండవ దశ పనులలో భాగంగా 9.2 మీ వ్యాసంగల, 243 క్యుమెక్స్ సామర్ధ్యంగల రెండవ సొరంగ కాలువ జతచేయబడింది. దీనితో 30 రోజుల వరదనీటితోనే జలాశయం నిండి పోయే అవకాశం ఉంది.

నల్లమల జలాశయం నుండి మూడు సాగునీటి కాలువలు తీగలేరు కాలువ (62,000 ఎకరాలు), గొట్టిపడియ కాలువ (9,500 ఎకరాలు), తూర్పు కాలువ (3,70,800 ఎకరాలు) మొత్తం 4,47,300 ఎకరాల ఆయకట్టుకు నీరు అందిస్తాయి. ఈ సంఖ్యలో గుండ్లబ్రహ్మేశ్వరం జలాశయం ద్వారా (3,500ఎ.), రాళ్లవాగు జలాశయం (1500ఎ.) లాంటి ఇతర స్వతంత్ర ప్రతిపత్తి గల జలాశయాల ద్వారా నీరు సమకూర్చడం చేరివున్నాయి. కాలువల మార్గంలో, ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాలలోని 30 మండలాలోని 15.25 లక్షమందిప్రజలకు తాగునీరు సాకర్యం లభిస్తుంది.  31 ఆగష్టు 2026 నాడు ప్రాజెక్టు మొదటి దశ (ఫేజ్ - 1) ప్రారంభించబడింది.

== చరిత్ర ==
[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోనినల్లమల అడవులలో ఉన్న కొండల వరుసను వెలుగొండలు అంటారు. ఈ కొండలు వైఎస్ఆర్ జిల్లా, నెల్లూరు జిల్లా, చిత్తూరు జిల్లా, ప్రకాశం జిల్లా, కర్నూలు జిల్లాలలో వ్యాపించి ఉన్నాయి. ఈ కొండల మధ్య ఖాళీలలో ఆనకట్టల నిర్మాణం చేసే ప్రాజెక్ట్ ను వెలిగొండ ప్రాజెక్టు అని తొలుత పిలిచారు. [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో కరవు ప్రాంతాలకు సాగు, తాగు నీరు, [[శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు జిల్లా|నెల్లూరు జిల్లా]]లో బాగా వెనకపడ్డ ఉదయగిరి ప్రాంతం, కడప జిల్లా బద్వేల్ ప్రాంతంలోని మొత్తం 30 మండలాలలోని 15 లక్షల మందికి తాగునీరు, మొత్తం 459,000 ఎకరాలకు సాగు నీరు ఇచ్చే ఉద్దేశంతో శ్రీశైలం డ్యాం వెనక వైపు నుంచి కృష్ణా నీటిని ఇవ్వటానికి ఈ ప్రాజెక్టు ఉద్దేశించబడింది. కృష్ణా నదిలో 43.5 [[వేయి మిలియన్ల ఘనపుటడుగులు|టి.ఎం.సి]]. వరద నీటిని కొల్లంవాగు సమీపంలోని [[శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు|శ్రీశైలం రిజర్వాయర్]] నుండి తరలించి నల్లమలసాగర్ రిజర్వాయర్లో నిల్వ చేయాలని ప్రతిపాదించారు. ఈ ప్రాజెక్టుకు '''“పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు&quot;''' అని నామకరణం చేసారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2005/08/01/stories/2005080105540400.htm|title=Andhra Pradesh / `Velugonda' to be named after Poola Subbaiah|date=2005-08-01|publisher=The Hindu|access-date=2018-05-28|website=|archive-date=2015-04-07|archive-url=https://archive.today/20150407164241/http://www.thehindu.com/2005/08/01/stories/2005080105540400.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/work-on-veligonda-project-resumes/article4546486.ece|title=The Hindu: Work on Veligonda project resumes|date=2013-03-25|publisher=TheHindu.com}}&lt;/ref&gt; మార్కాపురానికి 25 కి.మీ దూరంలో వెలిగొండ అనే కొండగుహలో వెలిసిన “వేంకటేశ్వర స్వామి”ని వెలిగొండస్వామి అని అంటారు. మార్కాపురం, యర్రగొండపాలెంల నుంచి పలుసార్లు శాసనసభ్యునిగా గెలిచిన [[పూల సుబ్బయ్య]], [[ప్రకాశం జిల్లా]]లో పాటు మరికొన్ని జిల్లా ప్రాంతాలకు సాగునీరు, త్రాగునీరు అందించడానికి పోరాటం చేసాడు. అతని పేరు మీద ఈ ప్రాజెక్టుకు పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు అనే పేరు పెట్టారు.

శ్రీశైలం డ్యాం ఎగువున నల్లమల అడవిలో “కొల్లం వాగు” కృష్ణా నదిలో కలిసేచోట నుంచి 43.5 TMCల వరద నీటిని 200 మీటర్ల అప్రోచ్ కాలువతో పారించి అక్కడి నుంచి 18.8 కి.మీ పొడవున 2 సమాంతర సొరంగాల ద్వారా దోర్నాల కర్నూలు రహదారిలో “కొత్తూరు” వరకు నీటిని పారించి అక్కడ నుంచి సుమారు 22 కి.మీ పొడవైన కాలువ ద్వారా పారించి “నల్లమల సాగర్”లో నిలవ చేసి అక్కడి నుంచి వివిధ కాలువల ద్వారా నిర్దేశిత ప్రాంతాలకు నీటిని అందించాలి. కొండల శ్రేణిలో మధ్య ఖాళీ స్థలంలో వున్న సుంకేసుల, గొట్టిపడియ, కాకర్ల అనే మూడు గ్రామాల దగ్గర గోడలలాగ ఆనకట్టలు కట్టి సుమారు 20 కి.మీ పొడవైన సహజమైన “నల్లమల సాగర్” రిజర్వాయర్ను నిర్మించారు. సొరంగ నిర్మాణానికై అమెరికా, జర్మనీల నుంచి దిగుమతి చేసుకున్న రెండు అత్యాధునిక టన్నెల్ బోరింగ్ మిషన్లను ఈ వెలిగొండ ప్రాజెక్టు పనులకు ఉపయోగించారు. నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వు ప్రాంతంలోని వన్యప్రాణి జీవనానికి అవాంతరం కలిగించకుందా టన్నెల్ నిర్మాణం జరిగుతోంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.therobbinscompany.com/en/case-study/veligonda|title=Double Shield bores Water Transfer Tunnel beneath Indian Tiger Sanctuary|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150726085230/http://www.therobbinscompany.com/en/case-study/veligonda/|archivedate=2015-07-26}}&lt;/ref&gt;

ఈ ప్రాజెక్టును 1996 మార్చి 5 న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబునాయుడు మొదటిసారి మార్కాపురానికి 15 కి.మీ దూరంలో వున్న [[గొట్టిపడియ]] దగ్గర శంకుస్థాపన చేశాడు. ప్రాజెక్టును 5 సంవత్సరాలలో పూర్తి చెయ్యాలని లక్ష్యం పెట్టారు కాని 2000 మే చివరి వరకు అనుమతులు రాలేదు. 2001లో సాంకేతిక సలహా కమిటీ వేశారు. కమిటి రిపోర్టు ఇచ్చిన తరువాత ఒక స్విట్జర్లాండ్ కంపెనీకి 2.5 కోట్ల బడ్జెట్తో పూర్తి ప్రాజెక్టు నమూనాను తయారు చెయ్యమని కాంట్రాక్ట్ ఇచ్చారు. కాని వాళ్ళు పని మొదలు పెట్టలేదు. ఇంతలో 2004 ఎన్నికలలో తెలుగుదేశం ప్రభుత్వం ఓడిపోయింది. కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత 2004 అక్టోబరు 27న మళ్ళీ అదే గొట్టిపడియ దగ్గర వై.యస్. రాజశేఖరరెడ్డి శంకుస్థాపన చేసి నిధులు విడుదల చేశారు. 1996 లో 980 కోట్ల అంచనాగా ఉన్న ప్రాజెక్టు విలువ 2005 నాటికి 5,500 కోట్లకు చేరింది. 2011-2014 నాటికి కేవలం కాలవల పనులు అసంపూర్తిగా జరిగాయి. కాని నీటిని నది నుంచి అడవిని దాటి మైదానానికి తీసుకు రావలసిన సొరంగాల పనులు పూర్తి కాలేదు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bharatvillages.com/veligonda-project/|title=వెలిగొండ ప్రాజెక్టు… 3 జిల్లాల కన్నీటిగాథ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160630065843/http://bharatvillages.com/veligonda-project/|archivedate=2016-06-30|author=శివ రాచెర్ల|publisher=Bharatvillages.com}}&lt;/ref&gt;


2019-20 బడ్జెట్ లో వెలిగొండ సొరంగం 1 పూర్తిచేయటానికి పనులు, ఇతర పనులకు 485.10 కోట్లు ఖర్చుచేసి, సంవత్సరంలోపు పూర్తి చేసి 1.19 లక్ష ఎకరాలకు సాగునీరు అందచేస్తామని ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite wikisource|title=ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ ప్రసంగము 2019-20#veligonda|author= బుగ్గన రాజేంద్రనాథ్|date=2019-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=సాగునీటి ప్రాజెక్టులకు సాహో|url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/ap-budget-2019-special-focus-irrigation-projects-1206362|date=2019-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911073626/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/ap-budget-2019-special-focus-irrigation-projects-1206362|archivedate=2019-09-11}}&lt;/ref&gt; 

31 ఆగష్టు 2026 నాడు, ముఖ్యమంత్రి  [[నారా చంద్రబాబునాయుడు]] చే గంటావానిపల్లి గ్రామం, దోర్నాల మండలం దగ్గర ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1  ప్రారంభోత్సవం  జరిగింది. మొత్తం అంచనా ₹10,200 కోట్ల వ్యయంలో , ₹7,983 కోట్లు ఫేజ్ -1 పై ఖర్చయ్యింది.&lt;ref name=&quot;NIE2026&quot;/&gt; దీనిలో భాగంగా 10.70  టఎమ్సి నీటితో,  1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు,  4 లక్షల ప్రజల త్రాగునీరు అవసరాలు తీరనున్నాయి.&lt;ref name=&quot;NIE2026&quot;&gt;{{Cite news |title=N Chandrababu Naidu bats for Godavari-Cauvery link |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2026/Sep/01/n-chandrababu-naidu-bats-for-godavari-cauvery-link |date=2026-09-01 |newspaper=[[The New Indian Express]] |access-date=2026-09-01}}&lt;/ref&gt; 

==  ప్రాజెక్టు పురోగతి ==

* 2014 మే నాటికి 12.6 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 8.1 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయింది. ఈ ప్రాజెక్టు మొదటి దశ 2018 మార్చి నాటికి పూర్తి అవుతుందని ఆశించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2015-05-15/Veligonda-project-1st-phase-to-be-ready-by-June-2016-151080|title=1st Phase is expected to be complete by March 2018|date=15 May 2015|publisher=thehansindia.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113080225/http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2015-05-15/Veligonda-project-1st-phase-to-be-ready-by-June-2016/151080|archivedate=2017-01-13}}&lt;/ref&gt;
* 2016 జూన్ నాటికి 13.1 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 10 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయింది.
* 2017 డిసెంబరు నాటికి, 15.31 కిలోమీటర్ల మొదటి సొరంగం త్రవ్వకం పూర్తయినది. రెండవ సొరంగం త్రవ్వకం 10.8 కిలోమీటర్లు మాత్రమే పూర్తయినది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=అమరావతి : చురుగ్గా వెలిగొండ |url=https://www.prabhanews.com/2017/12/%e0%b0%85%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%b5%e0%b0%a4%e0%b0%bf-%e0%b0%9a%e0%b1%81%e0%b0%b0%e0%b1%81%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%97%e0%b0%be-%e0%b0%b5%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b0%bf%e0%b0%97%e0%b1%8a/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911061608/https://www.prabhanews.com/2017/12/%e0%b0%85%e0%b0%ae%e0%b0%b0%e0%b0%be%e0%b0%b5%e0%b0%a4%e0%b0%bf-%e0%b0%9a%e0%b1%81%e0%b0%b0%e0%b1%81%e0%b0%97%e0%b1%8d%e0%b0%97%e0%b0%be-%e0%b0%b5%e0%b1%86%e0%b0%b2%e0%b0%bf%e0%b0%97%e0%b1%8a/|archivedate=2019-09-11|publisher=ఆంధ్రప్రభ}}&lt;/ref&gt;
* 2018 మార్చి నాటికి ముందు కొద్ది సంవత్సరాలుగా బిల్లుల చెల్లింపులలో సమస్యల కారణంగా ప్రాజెక్టు పనులు మందకొడిగా సాగాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=నత్తనడకన వెలిగొండ |url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=354973 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170110185933/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=354973|archivedate=2017-01-10|publisher=ఆంధ్రజ్యోతి}}&lt;/ref&gt;
* పురోగతి లేని కారణంగా ఈ పనులు చేస్తున్న గుత్తేదారులను తొలగించి, 2018 మార్చిలో ప్రభుత్వం తిరిగి టెండర్లను ఆహ్వానించింది.
* 2026 ఆగష్టు 31 నాడు, ఫేజ్ 1 ప్రారంభం

===నిర్వాసితులకు పునరావాసం, పరిహారం===
ఈ ప్రాజెక్టు వలన 11 గ్రామాలు ముంపుకి గురయ్యాయి. ఎనిమిది గ్రామాలలోని ప్రజలకు పరిహారం చెల్లించారు. ఆరు ముంపు గ్రామాలకు పునరావాస కేంద్రాలు గుర్తించి వసతులు కల్పిస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=వేగంగా వెలిగొండ పునరావాస కాలనీ పనులు |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/veligonda-project-rehabilitation-center-prakasam-1202795|publisher=సాక్షి|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911064946/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/veligonda-project-rehabilitation-center-prakasam-1202795|archivedate=2019-09-11}}&lt;/ref&gt; ప్రాజెక్టు సుదీర్ఘ కాలం పట్టటంతో పరిహారంలో ఆలస్య జరగటం, ప్రాతిపదిక మారకపోవటం వలన నిర్వాసితులు ఇబ్బందులకు గురవుతున్నారు&lt;ref&gt;{{Cite web |title=నిర్వాసితుల 'వెలి'గొండ..|url=http://www.prajasakti.com/Article/Focus/1844539|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190911065531/http://www.prajasakti.com/Article/Focus/1844539|archivedate=2019-09-11|date=2016-09-20|publisher=ప్రజాశక్తి}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ముంపు గ్రామం !! పునరావాస గ్రామం!! కుటుంబాల సంఖ్య

|-
|[[కలనూతల]]||[[ఇడుపూరు]]-1, ఇడుపూరు-2||625
|-
|గుండంచర్ల (కలనూతల) ||[[తోకపల్లి]]||715
|-
|చింతలముడిపి (కలనూతల) ||[[గోగులదిన్నె]]||47
|-
|కోటంరాజుతండ (కలనూతల) ||గోగులదిన్నె ||25
|-
|[[సుంకేశుల]]||గోగులదిన్నె||715
|-
|[[గొట్టిపడియ]]||[[వేములకోట]]||830
|-
|అక్కచెరువు||వేములకోట||83
|-
|సాయినగర్ ([[కాకర్ల]]) ||[[ఒందుట్ల]]||13
|-
|రామలింగేశ్వరపురం (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||25
|-
|కృష్ణానగర్ (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||38
|-
|లక్ష్మీపురం (కాకర్ల) ||ఒందుట్ల||139
|-
|మొత్తం || ||3863
|}

==ఆయకట్టు ప్రాంతం==
[[File:Veligonda project-te.svg|center|600px|వెలిగొండ పథకం భాగాలు]]
[[దస్త్రం:Veligonda project basin.png|right|600px| వెలిగొండ ఆయకట్టు (2004 నాటి ప్రతిపాదన) ]]
===తూర్పు ప్రధాన కాలువ===
తూర్పు ప్రధాన కాలువ కాకర్ల దగ్గర 543 మీటర్ల పొడవైన సొరంగ మార్గంతో ప్రారంభమై, ప్రకాశం నెల్లూరు జిల్లాలలో 199.9 కిమీ ప్రవహించి పెద్దిరెడ్డిపల్లి సమతుల్యన జలాశయంలో కలుస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/190287/6/06_chapter_02.pdf.pdf|title=Irrigation system impact assessment and command area management plan using remote sensing and insitu data|author=[[గుండు సుదర్శన్|Surdarsana rao S]]|publisher=JNTU,Hyderabad|chapter=2. Salient Features of Veligonda Irrigation project}}&lt;/ref&gt;

====శాఖా కాలువలు====
;పశ్చిమ శాఖా కాలువ
ఇది తూర్పు ప్రధాన కాలువలో 24.45 కిమీ దగ్గర చీలి, 22.7 కిమీ ప్రకాశం జిల్లాలో ప్రవహించి గిద్దలూరు చేరుతుంది.
;రాయవరం శాఖా కాలువ
ఇది తూర్పు ప్రధాన కాలువలో 86.715 కిమీ దగ్గర చీలి, 9.8కిమీ ప్రకాశం జిల్లాలో ప్రవహించి రాయవరం చేరుతుంది
;ఉదయగిరి కాలువ
ఇది నెల్లూరు జిల్లాలో పెద్దిరెడ్డిపల్లి జలాశయం నుండి ప్రారంభమై వరికుంటపాడు, దుత్తలూరు, మరిపాడు, ఉదయగిరి మండలాల్లో 18 కిమీ ప్రవహించి బొగ్గేరు నదిలో కలుస్తుంది.

===తీగలేరు కాలువ===
తీగలేరు కాలువ నల్లమల జలాశయం ఉత్తర భాగంలో చెర్లపల్లి గ్రామం దగ్గర 400 మీటర్ల పొడవైన సొరంగం ద్వారా ప్రారంభమై 48.15 కిమీ ప్రవహించి చిన్నకందలేరు చేరుతుంది.

===గొట్టిపడియ కాలువ===
గొట్టిపడియ కాలువ గొట్టిపడియ ఆనకట్ట దగ్గర ప్రారంభమై 12 కిమీ ప్రవహించి ఇదుపూరు దగ్గర గుండ్లకమ్మలో నదిలో కలుస్తుంది.


==ప్రాజెక్టు నిర్వహణ లోపాలు==
ఈ ప్రాజెక్టు జలయజ్ఞంలో భాగంగా తొలిదశలో నిర్వహించారు.2012 లో విడుదలైన కంప్ట్రోలర్, ఆడిట్ జనరల్ నివేదిక (2) ప్రకారం, ప్రజాపనుల నియమాలు పక్కన బెట్టి, గుత్తేదారులచేత వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక చేయించారు. దీనిలో అందుబాటులో వుండే మిగులు జలాలను సరిగా అంచనా వేయలేదు. నాలుగు నుండి ఐదు సంవత్సరాల వరకు పనులలో జాప్యం జరిగింది. కేంద్ర నీటి సంఘం అనుమతి పొందకుండానే ప్రాజెక్టు మొదలు పెట్టారు. దీనికి సంజాయిషీగా 2012 రాష్ట్రప్రభుత్వం మిగులు జలాల లభ్యత వుందని తెలిపింది ఇతర ప్రాజెక్టులపై ప్రభావం వుండదని తెలిపింది. వరదరోజుల లెక్కంపు సవరణల గురించి ఇచ్చిన సంజాయిషీలో 30 రోజుల వరదకాలంలో పొందే జలాలతోపాటు, మిగతా అవసరమైన జలాలను శ్రీశైలం, జూరాల జలాశయాలనుండి వాడుకుంటామని. దీనిని ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిమితిలోగా వుండేటందుకు, గోదావరి నీళ్లను కృష్ణా డెల్టాకు మళ్లించుతామని, ఇంకా పులిచింతల జలాశయం నిర్మిస్తామని తెలిపారు. అయితే తనిఖీ అధికారి, దీనిని ఒప్పుకోలేదు. కృష్ణా డెల్టా నీటి న్యాయసంస్థ-2 ఇచ్చిన తీర్పు ప్రకారం, ఆంధ్రప్రదేశ్ కు అందుబాటులో వుండే మిగులు జలాలు తగ్గుతాయని, వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదికలో వరద కాలం గురించి చర్చించలేదని, జూరాల నీటనిల్వ తక్కువైనందున, ఈ ప్రాజెక్టులకు అవసరమైన నీరు దాని ద్వారా పొందలేమని చెప్పారు. దీనికి బదులుగా, ప్రభుత్వం దుమ్ము గూడెం-నాగార్జునసాగర్ టెయిల్ పాండ్ ద్వారా మరిన్ని గోదావరి నీళ్లు మళ్లించే ప్రాజెక్టు వుందని తెలియచేసింది. అయితే దీనికి వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక సిద్ధమవలేదు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://cag.gov.in/sites/default/files/audit_report_files/Andhra_Pradesh_jalayagnam_report_2_2012.pdf|title=Report of the CAG on Jalayagnam (Report No 2 of 2012)|date=2012|publisher=CAG, Govt of India|page=7-11}}{{Dead link|date=జనవరి 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

నిర్వాసితులకు పరిహారం, పునరావాసం గురించి 2014 మార్చితో ముగిసిన సంవత్సరానికి ఆర్థిక రంగ తనిఖీలో భాగంగా ఈ క్రిందివాటిని పేర్కొంది.
నిర్వాసం తగ్గించేందుకు ఈపిసి సంస్థలు సాగునీటి శాఖ అధికారులతో చర్చలు జరిపినట్లుదృష్టికిరాలేదు. పునరావాస పునర్నిర్మాణ కమీషనర్ ప్రకటనలో కంటే గెజిట్ ప్రకటనలో ఎక్కువ సంఖ్యలో ముంపు గ్రామాలు ప్రకటించారు. వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి తొలుత 30 గ్రామాలు ప్రభావిత గ్రామాలుగా ప్రకటించగా 11 గ్రామాలకు మాత్రమే సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించినప్పటికీ ఆ పనిలో 45 నెలల జాప్యం జరిగింది. తొలుత నాలుగు గ్రామాలలో మాత్రమే సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించగా తరువాత తొలుత ప్రభావిత జాబితాలో లేని  ఏడు గ్రామాలలో సామాజిక ఆర్థిక సర్వే నిర్వహించారు. సర్వే వివరాలను ప్రచురించడంలో 4-38 నెలల జాప్యం జరిగింది. సమగ్ర పునరావాస-పునర్నిర్మాణ నివేదిక అంటే పునరావాస కేంద్రాలకు భూసేకరణ, కేటాయింపు లాంటి వివరాలు లేవు. అందువలన కచ్చితమైన ఆర్థికభారం తెలియుటలేదు. ప్రాజెక్టు స్థాయి పరివీక్షణ సమావేశాలు మూడు నెలలకు ఒకసారి జరగవలసివున్నా జరగలేదు.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://ag.ap.nic.in/agers/AR(ES)2012/AR%20(ES)_2013-14_Telugu.pdf|title=2014 మార్చితో ముగిసి సంవత్సరానికి ఆర్ధిక రంగంపై భారత కంప్ట్రోలర్ ఆడిటర్ జనరల్ నివేదిక ( 2015లో రెండవది)|chapter=ఎంపిక చేసిన భారీ నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులలో పునరావాస పునర్నిర్మాణం అమలు|date=2015|publisher=CAG, Govt of India|page=65-76}}&lt;/ref&gt;


== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లంకెలు==
{{ఆంధ్ర ప్రదేశ్ లో ప్రాజెక్టులు}}

[[వర్గం:నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు]]</text>
      <sha1>lae0dfscww6w3egojjg9mssp536gxq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud</title>
    <ns>3</ns>
    <id>265339</id>
    <revision>
      <id>4953898</id>
      <parentid>4904363</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T19:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>140155</id>
      </contributor>
      <comment>/* Welcome to WikiProjectMed! */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4953898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="202530" sha1="g807pomkambju15ue58nqzhpot3f85v" xml:space="preserve">

&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/font&gt;]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;&quot;&gt;
{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
{{ #if:  |  | 
* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. 
*  దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో &lt;nowiki&gt;(~~~~)&lt;/nowiki&gt; ఇలా సంతకం చేస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.)
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022   తెవికీ సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]]
&lt;!--
* [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక  మైయిల్ పంపండి.
--&gt;
}}
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:33, 29 సెప్టెంబరు 2018 (UTC)
&lt;/div&gt;


----
{{వికీపీడియా ప్రకటనలు}}
{{ఈ నాటి చిట్కా}}
'''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]]
 [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:33, 29 సెప్టెంబరు 2018 (UTC)
== తొలగింపు ప్రతిపాదన ==
==[[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|Speedy deletion]] nomination of [[:రోషం బాలు]]==
[[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]]

[[:రోషం బాలు]] పేజీని వికీపీడియా నుండి సత్వరమే తొలగించాలని దానిలో ఒక ట్యాగు పెట్టారు. కింది కారణం వల్ల ఆ ప్రతిపాదన చేసారు:

&lt;center&gt;''విషయ ప్రాముఖ్యత లేదు. యూట్యూబు వీడియోలు మూలాలుగా పనికిరావు.''&lt;/center&gt;

[[WP:CSD#General criteria|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాల]] ప్రకారం, వికీపీడియా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని వ్యాసాలను ఏ క్షణంలోనైనా తొలగించవచ్చు. 

ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:రోషం బాలు|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న &quot;ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి&quot; అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. పేజీని ఈసరికే తొలగించి ఉంటే, తొలగించిన పాఠ్యాన్ని మెరుగుపరచేందుకు కావాలని మీరు అనుకుంటే [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|ఇక్కడ]] అభ్యర్ధించవచ్చు. &lt;!-- Template:Db-reason-notice --&gt;

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

== వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్: కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు ==

వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ అఫ్ ట్రస్టీస్ వారు ఫిబ్రవరి 1 నుండి మర్చి 14 వరకు, [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Community Board seats|కమ్యూనిటీ ద్వారా ఎన్నుకోబడే బోర్డు స్థానాల కోసం సంప్రదింపులు జరుపుతున్నారు]]. దీనికి కారణం; గత పది సంవత్సరాలలో వికీమీడియా ఫౌండేషన్,  ప్రాజెక్టులు ఐదు రెట్లు పెరగగా, బోర్డ్ పనితీరు, ఏర్పాట్లు, ఏమి మారలేదు. ఇప్పుడు ఉన్న విధానాల ప్రకారం, బోర్డుకు తగినంత సామర్థ్యం, ప్రాతినిధ్యం లేవు. మామూలుగా జరిగే ఎన్నికలు, బహిర్ముఖులుగా ఉంటూ ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా వంటి పెద్ద ప్రాజెక్టులు లేదా అమెరికా వంటి పాశ్చాత్య దేశాలు నుండి వచ్చేవారికి తోడ్పడుతున్నాయి. మిగిలిన వారికీ ఎన్ని శక్తిసామర్ధ్యాలు ఉన్నా తగినంత ప్రచారం లేనందు వలన వారికి ఓటు వేసే వారు తక్కువ మంది. ఉదాహరణకి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ పదిహేను సంవత్సరాల చరిత్రలో, భారత ఉపఖండం నుండి  కేవలం ఒక్కళ్ళు మాత్రమే బోర్డు లో సేవలు అందించారు. వారు కూడా నిర్దిష్ట నైపుణ్యం కోసం నేరుగా నియమించబడ్డవారే గాని, ఎన్నుకోబడలేదు. 

రానున్న నెలలో, మొత్తం ఆరు కమ్యూనిటీ బోర్డు స్థానాల కోసం ఎన్నికలు జరగాల్సి ఉంది. ఇప్పుడు జరుగుతున్న సంప్రదింపుల ద్వారా బోర్డు వారు కమ్యూనిటీల నుండి వారి పద్ధతుల మీద అభిప్రాయం సేకరిస్తున్నారు. ఈ నిమిత్తం తెలుగు కమ్యూనిటీలో తో మాట్లాడేందుకు ఒక ఆన్లైన్ సమావేశం ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది ఫిబ్రవరి 6 (శనివారం), 6:00 pm నుండి 7:30 pm వరకు జరుగుతుంది; పాల్గొనడానికి గూగుల్ మీట్ లింకు ఇది https://meet.google.com/oki-espq-kog. ఈ కార్యక్రమములో పాల్గొనవలసిందిగా మిమల్ని ఆహ్వానితున్నాను. [[User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 11:24, 1 మార్చి 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Telugu_volunteers&amp;oldid=21164917 --&gt;
==స్వతంత్ర భారత అమృతోత్సవాలు (ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవ్‌) వ్యాసం సృష్టింపు==
[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బివికె గౌడ్ ]] గారూ వికీపీడియాలో మీరు చురుకుగా  పాల్గోంటున్నందుకు ధన్యవాదాలు.స్వతంత్ర భారత అమృతోత్సవాలు (ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవ్‌) వ్యాసం సృష్టింపు చేసారు.మంచి వ్యాసం.కాని [[ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం]] అనే పేరుతో ఇంతకుముందే పేజీ సృష్టించబడింది.స్వతంత్ర భారత అమృతోత్సవాలు (ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవ్‌) పేరుతో తరలింపు చేసి,ఆ వ్యాసం అభివృద్ధి చేస్తే మంచిదని నా అభిప్రాయం.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:17, 10 ఏప్రిల్ 2021 (UTC)
: నమస్కారం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు. ఇంతకుముందే వేరే పేరుతో వ్యాసం ఉన్నది చూసుకోలేదు. అందుకే ఆ వ్యాసాన్ని సృష్టించి, ఆ ఉత్సవాల్లో భాగంగా తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఇప్పటివరకు నిర్వహించిన కార్యక్రమాల గురించి రాసి, తగిన మూలాలు కూడా ఇచ్చాను. సభ్యులు పరిశీలించి వ్యాసం మీద ఎలాంటి నిర్ణయం తీసుకున్నా నాకు సమ్మతమే. --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 11:43, 17 ఏప్రిల్ 2021 (UTC)

== తెవికీలో మీ కృషికి ==
{| cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;10%&quot; style=&quot;float: center;border: 1px solid #8888aa; background: #FFDFBF; padding: 5px; font-size: 75%; margin: 0 15px 0 15px;&quot;
|-
| [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif]]
|-
| style=&quot;text-align: center;&quot; |[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud‎|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారు తెవికీలో 100 వ్యాసాలు పూర్తిచేసుకున్న సందర్భంగా, ఆయన చేస్తున్న కృషిను అభినందిస్తూ ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి చదివిస్తున్న తార.
|} [[User:Pranayraj1985|''' &lt;span style=&quot;font-family:Georgia; color:MediumVioletRed&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/span&gt;''']] ([[User talk:Pranayraj1985|చర్చ]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|రచనలు]]) 11:44, 21 ఏప్రిల్ 2021 (UTC)

== మీ కృషికి ధన్యవాదాలు ==

వినయ్ గారూ, వికీపీడియాలో మీరు చేస్తున్న కృషి ఆదర్శవంతంగా ఉంది. చక్కటి భాషలో రాస్తున్నారు. వేగంగా రాస్తున్నారు. ఈ సంవత్సరంలో ఇప్పటికే దాదాపుగా వంద కొత్త వ్యాసాలు రాసారు. వికీలో మీరు చేస్తున్న కృషీ, అందులోని నాణ్యత కొత్తవారికే కాకుండా, చాలా కాలంగా పని చేస్తున్న నాలాంటి పాతవాళ్ళెందరికో కూడా అనుసరణీయం. మీ కృషి దినదిన ప్రవర్థమానం కావాలని కోరుకుంటున్నాను. మీరు చేస్తున్న కృషి పైన దృష్టి పెట్టడం మాత్రమే  కాకుండా, ఇతరులు పని చేస్తున్న పేజీలను కూడా చూస్తూ, ఆయా పేజీల్లో చెయ్యాల్సిన దిద్దుబాట్లేమైనా ఉంటే వెనకాడకుండా చేయమని మీకు నా విజ్ఞప్తి. ధన్యవాదాలతో__  [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 10:02, 26 ఏప్రిల్ 2021 (UTC)
:మీ ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. నేను రాస్తున్న వ్యాసాలకు సంబంధించి ఇతర పేజీల్లో వికీ లింకులు ఇస్తున్నాను. మీరు సూచించినట్టుగా ఇతర పేజీల్లో కూడా దిద్దుబాట్లు చేయడానికి ప్రయత్నం చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 11:07, 26 ఏప్రిల్ 2021 (UTC)
==మొలక వ్యాసాలు==
వినయ్ కుమార్ గారూ, మీరు మూలాలు లేని ఏక వాక్య వ్యాసాలను వికీలో చేరుస్తున్నారు. దయచేసి వాటిని విస్తరించగలరు. ఉదా:[[అరుణ్‌ అదిత్‌]], [[పూజ రామచంద్రన్‌|పూజ రామచంద్రన్]], ‎[[మనీషా ఈరభతిని]], [[సామ్రాట్‌ (నటుడు)]] , [[భానుశ్రీ]]   మొ.నవి. విస్తరించనిచో ఈ వ్యాసాలు తొలగించబడతాయి. &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000&quot;&gt;'''[[User:K.Venkataramana|➠ కె.వెంకటరమణ]]'''⇒[[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt; 12:06, 13 జూన్ 2021 (UTC):[[User:K.Venkataramana| కె.వెంకటరమణ]] గారు, నాలుగైదు రోజుల్లో అన్ని వ్యాసాలను విస్తరిస్తాను.--~~

==సరైన నిర్ణయం తీసుకోండి==
రచ్చ''వాలు పాఠ్యం''బండలో చదువరిపై అధికార, నిర్వాహక హోదాల నిరోధంపై సరైన నిర్ణయం తీసుకొని తెవికీ అభివృద్ధికై తోడ్పడండి. [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#చదువరిపై అధికార, నిర్వాహక హోదాలపై నిరోధం ప్రతిపాదన]] / / అజయ్ కుమార్ / /  తెలుగు భాషాభిమాని.

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:37, 30 జూన్ 2021 (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities ==

Hello,

As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. 

An &lt;u&gt;event for community members to know and interact with the candidates&lt;/u&gt; is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows:
*Date: 31 July 2021 (Saturday)
*Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time]
:*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm
:*India &amp; Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm
:*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm
:*Pakistan &amp; Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm
* Live interpretation is being provided in Hindi.
*'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form]

For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]].

Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21774789 --&gt;

== 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి ==

నమస్తే Batthini Vinay Kumar Goud,

2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి.

ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]].

70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది.
*[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']].

మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు.

[[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21949528 --&gt;

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==

నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 16:28, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] గారు, తప్పకుండా పాల్గొంటాను.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 12:05, 8 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛా నకలు హక్కులు లేని చిత్రాలు ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, తెవికీ అభివృద్ధికి  మీరు చేస్తున్న కృషికి ధన్యవాదాలు.  మీరు చాలా స్వేచ్ఛా నకలు హక్కులు లేని చిత్రాలు తెలుగు వికీపీడియాలో ఎక్కించుతున్నారు. ([[:దస్త్రం:Konapuramlo jarigina kadha.jpg|ఉదాహరణ]])  అయితే  వాటికి సంబంధించిన వివరాలు చేర్చటం లేదని గమనించాను. మీరు చిత్రం ఎక్కడినుండి సేకరించారు, సేకరించిన తేది, చిత్రానికి హక్కులు కలిగినవారి వివరాలు, ఎందువలన ఆ చిత్ర సముచిత వినియోగం క్రింద వాడవచ్చో తెలపాలి. ఇవన్నీ తెలపటానికి [[WP:FUW]]  వాడాలి లేక సంబంధిత మూసలు తగిన వివరాలతో చేర్చాలి. ([[:దస్త్రం:Chatura_final_issue.png|ఉదాహరణ చిత్రం]]) ఇప్పటికే ఎక్కించిన చిత్రాలకు తగిన వివరాలు సాధ్యమైనంతవరకు చేర్చండి. కొత్తవాటికి తప్పక చేర్చండి. మీకేమైనా సందేహాలుంటే అడగండి.  [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 11:57, 8 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: అలాగేనండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 12:07, 8 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]], మీరు మూలపు బొమ్మ పరిమాణాన్ని కుదించి (సుమారుగా 500*500  కంటే తక్కువ, మూలమే తక్కువ పరిమాణంలో వుంటే తప్ప)  ఎక్కించాలి. అలాగే మూసలో Infobox అనే ఆంగ్ల పదం వాడాలి. Licensing వివరం మూసకూడా చేర్చాలి. నేను  చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82%3ARahasyam.jpg&amp;type=revision&amp;diff=3357414&amp;oldid=3356919 ఉదాహరణ మార్పులు]చూడండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 12:28, 10 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== Your Application has been approved ==
Dear Wikimedian,

Thanks for applying to the Internet support program. The committee has been approved your application. I also sent you an email regarding the same.

We would like to ask you your phone number which you want to recharge. Also, select your three-month plan and tell us the amount, service (Jio, Airtel etc.) and region (to mark the state in Paytm sometimes). For any query please email nitesh{{at}}cis-india{{dot}}org. Thank you [[వాడుకరి:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nitesh (CIS-A2K)|చర్చ]]) 14:49, 17 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
: Thank you [[వాడుకరి:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]], Thank you for your support.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 04:16, 19 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==సైదాపురం (యాదగిరిగుట్ట మండలం) సృష్టింపు గురించి ==
[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ గ్రామ వ్యాసాలుపై మీ ఆసక్తికి ధన్యవాదాలు.మీరు తాజాగా [[సైదాపురం (యాదగిరిగుట్ట మండలం)]] అనే పేజీని కొత్తగా సృష్టించారు.ఆ గ్రామ వ్యాసం పేజీ [[సైదాపూర్ (యాదగిరిగుట్ట)]] అనే పేరుతో ఇంతకుముందే సృష్టించి ఉంది.అందువలన మీరు సృష్టించిన వ్యాసం పేజీలో విలీనం మూస పెట్టాను.గమనించి  వ్యాసంలో విలీనం చేయగలరు.ధన్యవాదాలు
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు. వ్యాసాన్ని విలీనం చేయడమెలాగో నాకు తెలియడం లేదు. కాబట్టి, [[సైదాపురం (యాదగిరిగుట్ట మండలం)]] పేజీలో నేను రాసిన సమాచారాన్ని [[సైదాపూర్ (యాదగిరిగుట్ట)]] పేజీలో చేర్చి వ్యాసాన్ని విలీనం చేయవలసిందిగా కోరుతున్నాను.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 04:29, 19 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

:మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు. విలీనం చేసాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:33, 19 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

== మీరు ఎక్కించే స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు లేని బొమ్మలు ==

మీరు ఎక్కిస్తున్న  స్వేచ్ఛానకలుహక్కులు లేని బొమ్మలలో కొన్ని బొమ్మలు మూల నాణ్యతను కలిగివుంటున్నాయి. [[:దస్త్రం:Janatha-hotel.jpg|(ఉదా:)]] వాటిన తక్కువ నాణ్యత(పరిమాణం) తో సరిదిద్దండి. కొత్త ఎక్కింపులు చేసేటప్పడు పరిమాణం గురించి ధ్యాసపెట్టండి. ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 10:00, 8 అక్టోబరు 2021 (UTC)

== Movement Charter Drafting Committee - Community Elections to take place October 11 - 24 ==

నమస్కారం వినయ్ అన్న గారూ , 

వికీమీడియా ఉద్యమంలో వికిపీమీడియన్ల పాత్రలు బాధ్యతలను ఉద్యమ చార్టర్ నిర్వచిస్తుంది. అందరి భాగస్వామ్యంతో వ్యూహాత్మక దిశలో కలిసి పనిచేయడానికి ఈ  ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఉపయోగపడననుంది. 

ఉద్యమ చార్టర్ డ్రాఫ్టింగ్ కమిటీ ఈ చార్టర్  ముసాయిదాను రూపొందిస్తుంది. కంటెంట్ ఈక్విటీ ఇన్ డెసిషన్ మేకింగ్ &quot;అనే మూవ్మెంట్ స్ట్రాటజీ సిఫార్సును అనుసరిస్తుంది. కమిటీ పని ముసాయిదా రాయడం వరకు విస్తరించింది. ఇందులో కమ్యూనిటీలు, నిపుణులు, సంస్థలతో పరిశోధన ఇంకా సంప్రదింపులు ఉంటాయి. ఈ ముసాయిదా చార్టర్‌గా మారడానికి ముందు ఉద్యమం-అంతటా ఆమోదం ద్వారా ఏకాభిప్రాయం పొందాలి. 

ఈ గ్రూపులో దాదాపు 15 మంది సభ్యులు ఉంటారు. ఇది ఉద్యమంలో వైవిధ్యాన్ని సూచిస్తుందని భావిస్తున్నారు. లింగం, భాష, భౌగోళికం అనుభవం లాంటి వివిధ వైవిద్యాలతో అభ్యర్థుల ఎంపిక జరగనుంది . ఈ సమూహ సభ్యులు  ప్రాజెక్టులు, అనుబంధ సంస్థలు  వికీమీడియా ఫౌండేషన్‌కి సంబందించిన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనవలసి ఉంటుంది.  

సభ్యుడిగా మారడానికి ఆంగ్ల భాష వచ్చి ఉండవలసిన అవసరం లేదు. అవసరమైతే  అనువాదం, వివరణ మద్దతు అందించబడుతుంది. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే వారికి  ప్రతి రెండు నెలలకు US $ 100 పారితోషికం అందిచంబడుతుంది. 

ఈ పోటీలో భారత్ నుండి 9 మంది వ్యక్తులు ఉండగా మన తెలుగు వికీ నుండి నేను ఒక్కడిని పాల్గొంటున్నాను అక్టోబరు 11 అనగా రేపటి నుండి దీని ఎన్నికలు జరగనున్నాయి. ఇది నా [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Charter/Drafting_Committee/Candidates#Nethi_Sai_Kiran_(Nskjnv) సభ్యత్వ పేజీ] , పరిశీలించగలరు.

ఈ పోటీలో నాకు మీ మద్దతు ఉంటుందని ఆశిస్తున్నాను. ధన్యవాదాలు. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[User:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#FF9933&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''jnv'''&lt;/font&gt; ]][[User Talk:Nskjnv|&lt;font color=&quot;#128807&quot;&gt;&lt;sub&gt;☚╣✉╠☛&lt;/sub&gt;&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 06:25, 10 అక్టోబరు 2021 (UTC)
==సినిమా వ్యాసాల పురస్కారం==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | [[Image:Film Barnstar Hires Gold.svg|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''చురుకైన సినిమా వ్యాస రచయితలు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | అలుపెరుగని కృషి  చేస్తూ, అనేక సినిమా వ్యాసాలను రాయడమే కాక సినిమా సంబంధిత వ్యక్తుల వ్యాసాలను వికీలో చేర్చుతూ,  తెవికీ అభివృద్ధికి తోడ్పడుతున్న బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ గారికి తెలుగు వికీపీడియా తరఫున కె.వెంకటరమణ అందించే చిరుకానుకను స్వీకరించండి. (దీన్ని మీ సభ్యపేజీలో ఉంచుకోగలరు)---&lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt;-- [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ⇒ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 16:57, 13 అక్టోబరు 2021 (UTC)
|}
: మీ ప్రోత్సాహానికి కృతజ్ఞతలు [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారు. మీరు బహూకరించిన ఈ కానుక నాకు ఎంతో అపురూపం. ఇది నా బాధ్యతను మరింతగా పెంచింది. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 14:37, 17 అక్టోబరు 2021 (UTC)

== చర్చలకు స్పందన, సహకారం ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, ఐదు రోజుల క్రిందట నేను [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82%E0%B0%AA%E0%B1%88_%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9A:Shubapradh_patel.jpeg&amp;oldid=3420747 చేర్చినవ్యాఖ్యకు]మీరు ఇంతవరకు స్పందించలేదు. ఇటువంటి విషయమై  రెండు నెలల క్రిందటే మీ చర్చాపేజీలో [[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud#%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B1%81 %E0%B0%8E%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B1%87 %E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%9A%E0%B1%8D%E0%B0%9B%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B1%81%E0%B0%B9%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81 %E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%A8%E0%B0%BF %E0%B0%AC%E0%B1%8A%E0%B0%AE%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B1%81|సూచన చేయడం]] జరిగింది. దానికి స్పందన లేదు.  అంతేకాక అదేరకమైన దోషాలతో మీ కృషిని కొనసాగించటం గమనించాను. ([https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:N_amarnath_reddy.jpg&amp;oldid=3423594 ఉదాహరణ]) ఇలా చేయటం వికీపీడియా అభివృద్ధికి సహకరించదు. కావున మీరు వెంటనే స్పందించి అవసరమైన సవరణలు చేయమని, అలాగే మీరు ఎక్కించిన బొమ్మలన్నీ ఒకసారి తనిఖీ చేసి అవసరమైన సవరణలు చేయమని మరొక్కసారి కోరుతున్నాను. లేనిచో మీరు బొమ్మలు ఎక్కించటంపై నిరోధం విధించే అవకాశముంది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:13, 11 డిసెంబరు 2021 (UTC)

:చర్చలకు ఎవరైనా వెంటనే స్పందించి అవసరనైన చర్యలు,సహకారం అందించాల్సిన అవసరముంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:28, 11 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:: [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు, బొమ్మలు ఎక్కించడంలో నాకు సరైన అవగాహన లేదు. దయచేసి నేను ఎక్కించిన బొమ్మలన్నీ ఒకసారి తనిఖీ చేసి అవసరమైన సవరణలు చేయమని మిమ్మల్ని కోరుతున్నాను. అలాగే బొమ్మలు ఎక్కించడంలో మీవంటి అనుభవజ్ఞుల నుండి మాలాంటి కొత్త వాడుకరులు నేర్చకుకోవలసివుంది. కాబట్టి, మీ ఆధ్వర్యంలో బొమ్మలు ఎక్కించడం విషయంలో ఒక ఆన్లైన్ శిక్షణా కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించాలని కోరుతున్నాను.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 13:10, 11 డిసెంబరు 2021 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు,  ఒకరు విస్తారంగా   చేసిన పనిలో దోషాలుంటే ఆ దోషాలు ఎలా సవరించాలో తెలుసుకొని వారే ఆ దోషాలను సరిచేయటం వికీపీడియా పద్ధతి. బొమ్మలు ఎక్కించడం వాటి వివరాలు సరిగా చేర్చటానికి ఆన్లైన్ శిక్షణలు లాంటి పెద్ద కార్యక్రమాలు అవసరంలేదు. ఆంగ్లవికీలో  అటువంటి బొమ్మల వివరాలు ఎలా వున్నాయో తెలుసుకొని అలానే చేస్తే సరిపోతుంది. నేను సినిమా పోస్టర్ కు సంబంధించిన వివరాలు సరిచేయటం ఎలాగో  గతంలో ఉదాహరణగా  మీకు [[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud#మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛా నకలు హక్కులు లేని చిత్రాలు|తెలిపాను]]. అలాగే పోస్టర్ కాని వాటికి [[:వర్గం:Non-free use rationale templates|సముచిత వినియోగం మూసలలో]]  సరిపోయిన మూస వాడితే సరిపోతుంది. సరిపోయిన మూసదొరకనపుడు, [[మూస:Non-free use rationale|సాధారణ సముచిత వినియోగ మూస]]  సందర్భోచితమైన వివరణలతో వాడితే సరిపోతుంది. ఈ సూచనలు ఉపయోగించి మీరు ఎక్కించిన బొమ్మలకు వివరాలు సరిచేయండి. ఇంకా సందేహాలుంటే అడగండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:07, 12 డిసెంబరు 2021 (UTC)

== వ్యక్తుల చిత్రాలకు మెరుగైన మూస ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, మీ దస్త్రానికి [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82%3AP_Sudheer.jpg&amp;type=revision&amp;diff=3429202&amp;oldid=3428246 నా  సవరణ] గమనించండి. వ్యక్తుల చిత్రాలకు [[మూస:Non-free use rationale biog|మెరుగైన మూస]] వాడడం మంచిది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:03, 18 డిసెంబరు 2021 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన ఫైళ్ల లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చటం==
@[[User:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
మీరు ఎక్కించిన క్రింది బొమ్మ(ల)కు లైసెన్స్ వివరాలు చేర్చలేదు. లైసెన్స్ లేని ఫైళ్లు వికీ సమగ్రతకు భంగం, వాటిని తొలగించే వీలుంది.

# [[:File:Priya_Actoer.jpg]]
# [[:File:Jessie.jpg]]
# [[:File:Lobbo.jpg]]
# [[:File:Tangirala_Sowmya.jpg]]
# [[:File:Sillu_Karuppatti.jpg]]
# [[:File:Sunny-bigg-boss.jpg]]

వీటికి లైసెన్స్ వివరాలు సరిచేయటం సులభమే. ఈ పేజీలో {{tl|Information}} లేక {{tl|Non-free use rationale}} తో 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో  సరిపోయిన లైసెన్స్ మూసను వాటికి తగిన శీర్షికలతో చేర్చాలి. ఉదాహరణలకు ఆంగ్లవికీలో 
అటువంటి ఫైళ్ల వివరాలు చూడండి. ఒకవేళ ఉచితం కాని ఫైళ్ల లెసెన్స్ వివరాలు గుర్తించలేకపోతే, వాటిని తొలగించమని కోరవచ్చు. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. పై వాటిని సవరించితే పై ఫైళ్ల వరుసలో 
సరిచేసిన వివరాలను చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 05:59, 21 డిసెంబరు 2021 (UTC)
==Non-free rationale for దస్త్రం:SreeramaChandra.jpg==
[[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]]
Thanks for uploading or contributing to '''[[:దస్త్రం:SreeramaChandra.jpg]]'''. I notice the file page specifies that the file is being used under [[WP:NFCC|non-free content criteria]], but there is not a suitable explanation or rationale as to why each specific use in Wikipedia is acceptable. Please go to [[:దస్త్రం:SreeramaChandra.jpg|the file description page]], and edit it to include a [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline|non-free rationale]].

If you have uploaded other non-free media, consider checking that you have specified the non-free rationale on those pages too. You can find a list of 'file' pages you have edited by clicking on the &quot;[[Special:Contributions/Batthini Vinay Kumar Goud|my contributions]]&quot; link (it is located at the very top of any Wikipedia page when you are logged in), and then selecting &quot;File&quot; from the dropdown box. Note that any non-free media lacking such an explanation will be deleted one week after they have been tagged, as described on [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#Images.2FMedia|criteria for speedy deletion]]. If the file is already gone, you can still make a [[Wikipedia:Requests for undeletion|request for undeletion]] and ask for a chance to fix the problem.&lt;!-- Template:You can request undeletion --&gt; If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:media copyright questions|Media copyright questions page]]. Thank you.&lt;!-- Template:Di-no fair use rationale-notice --&gt; [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 10:57, 21 డిసెంబరు 2021 (UTC)
==Disputed non-free use rationale for File:Shivathmika.jpg==
[[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]]
Thank you for uploading '''[[:File:Shivathmika.jpg]]'''. However, there is a concern that the rationale provided for using this file on Wikipedia may not meet the criteria required by [[Wikipedia:Non-free content]]. This can be corrected by going to the file description page and adding or clarifying the reason why the file qualifies under this policy. Adding and completing one of the templates available from [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline]] is an easy way to ensure that your file is in compliance with Wikipedia policy. Please be aware that a non-free use rationale is not the same as an [[Wikipedia:Image copyright tags/Non-free|image copyright tag]]; descriptions for files used under the non-free content policy require both a copyright tag and a non-free use rationale.

If it is determined that the file does not qualify under the non-free content policy, it might be deleted by an administrator seven days after the file was tagged in accordance with [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#F7|section F7 of the criteria for speedy deletion]]. If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:Media copyright questions|media copyright questions page]]. Thank you.&lt;!-- Template:Di-disputed fair use rationale-notice --&gt; [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 04:32, 23 డిసెంబరు 2021 (UTC)

== జీవించివున్న వ్యక్తుల వ్యాసాలలో అధికమైన వ్యక్తిగత విషయాలు ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, జీవించివున్న వ్యక్తుల వ్యాసాలలో  అధికమైన వ్యక్తిగత విషయాలకు వికీపీడియా వేదిక కాదు. మీరు ఇటీవల చేసిన ఒక సవరణ సముచితం కాదని నా అభిప్రాయం. ఆంగ్ల వికీలో జీవించివున్న వ్యక్తుల ఛాయాచిత్రాలు వారి గోప్యత హక్కులకు భంగంకలుగుతుందని సముచిత వినియోగం క్రింద కూడా చేర్చరు. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:45, 28 డిసెంబరు 2021 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు ==
@[[User:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Batthini Vinay Kumar Goud |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని  బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు  కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
అవసరమైతే  {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Batthini Vinay Kumar Goud | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC)
==Disputed non-free use rationale for File:Super machi.jpg==
[[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]]
Thank you for uploading '''[[:File:Super machi.jpg]]'''. However, there is a concern that the rationale provided for using this file on Wikipedia may not meet the criteria required by [[Wikipedia:Non-free content]]. This can be corrected by going to the file description page and adding or clarifying the reason why the file qualifies under this policy. Adding and completing one of the templates available from [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline]] is an easy way to ensure that your file is in compliance with Wikipedia policy. Please be aware that a non-free use rationale is not the same as an [[Wikipedia:Image copyright tags/Non-free|image copyright tag]]; descriptions for files used under the non-free content policy require both a copyright tag and a non-free use rationale.

If it is determined that the file does not qualify under the non-free content policy, it might be deleted by an administrator seven days after the file was tagged in accordance with [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#F7|section F7 of the criteria for speedy deletion]]. If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:Media copyright questions|media copyright questions page]]. Thank you.&lt;!-- Template:Di-disputed fair use rationale-notice --&gt; [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:58, 4 జనవరి 2022 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Batthini Vinay Kumar Goud |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Batthini Vinay Kumar Goud |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:00, 11 జనవరి 2022 (UTC)
==Disputed non-free use rationale for File:ARRDHAM-TELUGU.jpg==
[[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]]
Thank you for uploading '''[[:File:ARRDHAM-TELUGU.jpg]]'''. However, there is a concern that the rationale provided for using this file on Wikipedia may not meet the criteria required by [[Wikipedia:Non-free content]]. This can be corrected by going to the file description page and adding or clarifying the reason why the file qualifies under this policy. Adding and completing one of the templates available from [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline]] is an easy way to ensure that your file is in compliance with Wikipedia policy. Please be aware that a non-free use rationale is not the same as an [[Wikipedia:Image copyright tags/Non-free|image copyright tag]]; descriptions for files used under the non-free content policy require both a copyright tag and a non-free use rationale.

If it is determined that the file does not qualify under the non-free content policy, it might be deleted by an administrator seven days after the file was tagged in accordance with [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#F7|section F7 of the criteria for speedy deletion]]. If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:Media copyright questions|media copyright questions page]]. Thank you.&lt;!-- Template:Di-disputed fair use rationale-notice --&gt; [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 05:28, 17 జనవరి 2022 (UTC)
==నేరేడుచర్ల మండల వ్యాసంలో మీ సవరణలపై వివరణ==
మీరు సృష్టించే వ్యాసాలకు లింకులు ఇచ్చే క్రమంలో తరుచూ గ్రామ వ్యాసాలలో సవరణలు చేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు.అయితే మీరు నేరేడుచర్ల మండల వ్యాసంలో చేసిన  [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%A8%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%87%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%9A%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2_%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%82&amp;diff=next&amp;oldid=3101679 ఈ సవరణలు లింకులో] మండలంలోని రెవెన్యూ గ్రామాలు విభాగంలో అంతకుముందే కూర్పు చేసిన (వ.సంఖ్య 6)లో ఉన్న చిల్లేపల్లి గ్రామ వ్యాసం శీర్షికను మరలా (వ.సంఖ్య 14)లో కూర్పు చేసారు.అయితే మీరు సవరణలు చేయబోయే ముందు ఒకసారి ఇలాంటివి పరిశీలిస్తే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం.మీకు అవకాశం ఉంటే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్ర ప్రదేశ్, తెలంగాణ గ్రామాలు/గ్రామ, మండల వ్యాసాల చెక్‌లిస్టు]] ఒకసారి పరిశీలించగలరు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:54, 21 జనవరి 2022 (UTC)

== తేదీ ఆకృతి గురించి ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, తేదీ ఆకృతి తెలుగు భాషకు సహజమైన yyyy month dd రూపంలో రాయాలి. ఉదాహరణకు, 2022 ఫిబ్రవరి 5న అని రాయాలి. ఈ విషయమై [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=వికీపీడియా:రచ్చబండ_(పాలసీలు)&amp;oldid=2636283#తేదీ_ఆకృతి_ఎలా_ఉండాలి రచ్చబండలో జరిగిన చర్చను] చూడగలరు. ధన్యవాదాలు.-- &lt;span style='border-radius:10px;border-top:3px solid #FF9933; border-bottom:3px solid #138808'&gt;'''[[User:Pranayraj1985|&lt;small&gt;&lt;font colour=&quot;white&quot; face=&quot;segoe script&quot; size=&quot;1&quot;&gt;ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి&lt;/font&gt;&lt;/small&gt;]]'''&lt;/span&gt;([[User_Talk:Pranayraj1985|చర్చ]])  06:48, 5 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC)
==File copyright problem with దస్త్రం:Goodlucksakhi.jpg==
[[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]]
Thank you for uploading [[:దస్త్రం:Goodlucksakhi.jpg]]. However, it currently is missing information on its '''copyright''' and '''licensing''' status. Wikipedia takes [[Wikipedia:Copyrights|copyright]] very seriously. It may be deleted soon, unless we can verify that it has an acceptable license status and a verifiable source. Please add this information by editing the [[:దస్త్రం:Goodlucksakhi.jpg|image description page]]. You may refer to the '''[[WP:IUP#Adding images|image use policy]]''' to learn what files you can or cannot upload on Wikipedia. The page on '''[[Wikipedia:Image copyright tags|copyright tags]]''' may help you to find the correct tag to use for your file. If the file is already gone, you can still make a [[Wikipedia:Requests for undeletion|request for undeletion]] and ask for a chance to fix the problem.&lt;!-- Template:You can request undeletion --&gt;

Please also check any other files you may have uploaded to make sure they are correctly tagged. Here is [{{fullurl:Special:Log|type=upload&amp;user=Batthini_Vinay_Kumar_Goud}} a list of your uploads].

If you have any questions, please feel free to ask them at the [[Wikipedia:Media copyright questions|media copyright questions page]]. Thanks again for your cooperation.&lt;!-- Template:Di-no license-notice --&gt; [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 10:53, 28 ఫిబ్రవరి 2022 (UTC)

== మూలాల మూసలలో తెలుగు తేదీలు ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, మూలాల మూసలలో తేదీ ఆకృతి దోషాలుంటే,   రెండు అంకెల తేదీతో పాటు నెల ([[వికీపీడియా:శైలి#నెలల_పేర్లు|తెలుగు ప్రామాణిక పేర్లు]]) , సంవత్సరం కూడా వాడవచ్చు. ఆంగ్లంలోకి తప్పనిసరిగా మార్చవలసిన అవసరం లేదు. గమనించండి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 07:18, 8 మార్చి 2022 (UTC)
:అలాగేనండి, ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 14:49, 8 మార్చి 2022 (UTC)
==Disputed non-free use rationale for File:Garikapati recieved Padmasri award from President of India.jpg==
[[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]]
Thank you for uploading '''[[:File:Garikapati recieved Padmasri award from President of India.jpg]]'''. However, there is a concern that the rationale provided for using this file on Wikipedia may not meet the criteria required by [[Wikipedia:Non-free content]]. This can be corrected by going to the file description page and adding or clarifying the reason why the file qualifies under this policy. Adding and completing one of the templates available from [[Wikipedia:Non-free use rationale guideline]] is an easy way to ensure that your file is in compliance with Wikipedia policy. Please be aware that a non-free use rationale is not the same as an [[Wikipedia:Image copyright tags/Non-free|image copyright tag]]; descriptions for files used under the non-free content policy require both a copyright tag and a non-free use rationale.

If it is determined that the file does not qualify under the non-free content policy, it might be deleted by an administrator seven days after the file was tagged in accordance with [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion#F7|section F7 of the criteria for speedy deletion]]. If you have any questions, please ask them at the [[Wikipedia:Media copyright questions|media copyright questions page]]. Thank you.&lt;!-- Template:Di-disputed fair use rationale-notice --&gt; [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:43, 21 మార్చి 2022 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారు, దీని తరువాత లేక ముందు ఇటీవలి కాలంలో ఎక్కించిన మీ ఇతర ఫైళ్లుకూడా సరిచూడండి.  ప్రతి వ్యాసానికి బొమ్మ  తప్పనిసరేమి కాదు. జీవించివున్న వారి బొమ్మలు సముచిత వినియోగం కానివి చేరిస్తే, ఇంకెవరైనా స్వేచ్ఛావినియోగ బొమ్మ చేర్చే అవకాశం తక్కువవుతుంది, గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:46, 21 మార్చి 2022 (UTC)
:: అలాగేనండీ [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] గారు.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:14, 31 మార్చి 2022 (UTC)

&lt;h2&gt;Possibly unfree దస్త్రం:Garikapati recieved Padmasri award from President of India.jpg&lt;/h2&gt;
A file that you uploaded or altered, [[:దస్త్రం:Garikapati recieved Padmasri award from President of India.jpg]], has been listed at [[Wikipedia:Possibly unfree files]] because its copyright status is unclear or disputed. If the file's copyright status cannot be verified, it may be deleted. You may find more information on the [[:దస్త్రం:Garikapati recieved Padmasri award from President of India.jpg|file description page]]. You are welcome to add comments to its entry at [[Wikipedia:Possibly unfree files/2022 మార్చి 24#దస్త్రం:Garikapati recieved Padmasri award from President of India.jpg|the discussion]] if you object to the listing for any reason. Thank you. &lt;!-- Template:Fdw-puf --&gt; [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 06:25, 24 మార్చి 2022 (UTC)

== ఇన్‌కమింగు లింకులు, &quot;మరియు&quot;లు ==

వినయ్ గారూ, మీరు సృష్టిస్తున్న వ్యాసాల్లో చాలా వాటికి ఇన్‌కమింగు లింకులు ఇస్తూ ఉన్నారు. దీనివలన మీరు సృష్టించిన వ్యాసాల్లో అలా లింకుల్లేని వాటి సంఖ్య బాగా తగ్గి ప్రస్తుతం 160 కి చేరింది. ధన్యవాదాలు. అది సున్నా ఎప్పుడు అవుతుందో చూస్తాను. :-)

ఒక సూచన: గతంలో మీరు సృష్టించిన వ్యాసాల్లో &quot;మరియు&quot;లు అంతగా ఉండేవి కావు. ఈమధ్య సృష్టిస్తున్న వ్యాసాల్లో కొన్నిట్లో ఉంటున్నై. సాధారణంగా చక్కటి తేట తెలుగు రాసే వాడుకరుల్లో మీరొకరు. &quot;మరియు&quot;ల విషయంలో జాగ్రత్త వహించవలసినది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:49, 31 మే 2022 (UTC)
:ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. అనాథ, అగాధ పేజీల గురించి ఈ మధ్యనే తెలిసింది. అందుకే వీలైనంతగా ఆయా వ్యాసాలలో ఇన్‌కమింగు లింకులు చేరుస్తున్నాను. నేను రాసిన వ్యాసాలలో అనాథ, అగాధ పేజీల జాబితా ఎక్కడ చూడవచ్చో తెలిస్తే, ఆ 160 వ్యాసాలలో కూడా ఇన్‌కమింగు లింకులు చేరుస్తాను. అలాగే, కొన్నిరోజుల కిందట వికీ అనువాద ఉపకరణం గురించి తెలుసుకొని, ఆ ఉపకరణాన్ని ఉపయోగించి వ్యాసాలను అనువాదం చేస్తున్నాను. అయితే, నేను వికీలో లాగిన్ అయినపుడు వికీలో టైంపిగ్ చేద్దామంటే నాకు కీబోర్టు కనిపించడం లేదు. అనువాదం ఉపకరణంలో అనువాదం చేసిన పాఠ్యాన్ని, ఆన్లైన్ తెలుగు టైపింగ్ సైట్ లో మార్పులు చేసి, తెవికీలో ప్రచురిస్తున్నాను. అందుకే ఇటీవలి వ్యాసాల్లో &quot;మరియు&quot;లు ఉంటున్నాయి. ఇకపై &quot;మరియు&quot;లు లేకుండా వ్యాసాలను రాస్తాను. వికీ టైపింగ్ కోసం కీబోర్టు ఎందుకు కనిపించడంలేదో, అది కనిపించడానికి ఏంచేయాలో తెలుపగలరు.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 08:16, 1 జూన్ 2022 (UTC)
::[https://quarry.wmcloud.org/query/63978 ఈ లింకులో] మీ అనాథ పేజీల జాబితా ఉంది. అయితే దీని తాజా జాబితా కావాలంటే ఏం చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు_సూచనలు#ఇతరులు రాసిన క్వెరీని నడిపి తాజా సమాచారం తెచ్చుకోవడం ఎలా|వాడుకరులకు సూచనలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. 
::పోతే, &quot;వికీలో టైంపిగ్ చేద్దామంటే నాకు కీబోర్టు కనిపించడం లేదు.&quot; అని అన్నారు. నాకు అర్థం కాలేదు.. మీరు చేస్తున్న మార్పుచేర్పులు మొబైలు నుండి కాదని తెలుస్తోంది. అలా అయితే -
::* మీరు కంప్యూటరు లోని కీబోర్డు వాడరా? 
::* సవరించు/మార్చు/మూలపాఠ్యాన్ని సవరించు లలో ఏదో ఒకదాన్ని నొక్కి పేజీని దిద్దుబాటు మోడ్‌లో తెరిచినపుడు మీరు దిద్దుబాటు పెట్టెలో టైపు చెయ్యలేకపోతున్నారా?
::__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 08:44, 1 జూన్ 2022 (UTC)
:::: అనాథ పేజీల జాబితా ఇచ్చినందుకు ధన్యవాదాలు [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు. నేను కంప్యూటరులోని కీబోర్డు వాడకుండా ఆన్లైన్ తెలుగు టైపింగ్ సైట్ లో మార్పులు చేసి, తెవికీలో ప్రచురిస్తున్నాను. ఇంతకాలం అలాగే ప్రచురించాను. ఇప్పుడు డైరెక్టుగా వికీలో తెలుగు టైపింగ్ చేద్దామని దిద్దుబాటు మోడ్‌లో తెరిచినపుడు దిద్దుబాటు పెట్టెలో ఇంగ్లీషు పాఠ్యం మాత్రమే టైపు అవుతోంది, తెలుగులోకి మార్చుకోవడానికి దిద్దుబాటు పెట్టెలో నొక్కినపుడు కనపడాల్సిన కీబోర్డు గుర్తు కనిపించడంలేదు.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 09:00, 1 జూన్ 2022 (UTC)
:::::దిద్దుబాటు పెట్టెలో కర్సరు పెట్టగానే పెట్టెకు కుడివైపు చివర ఒక కీబోర్డు బొమ్మ తేలుతూ కనిపిస్తుంది. కాసేపటికి ఇది అదృశ్యమౌతుంది. కర్సరును బైటికి తీసి మళ్ళీ దిద్దుబాటు పెట్టెలో పెడితే మళ్ళీ కనిపిస్తుంది. కీబోర్డు బొమ్మ పక్కనే ఒక బాణం బొమ్మ ఉంటుంది. దాన్ని నొక్కితే మీకు కొన్ని ఎంపికలు కనిపిస్తాయి.. వాటిలో తెలుగు లిప్యంతరీకరణను ఎంచుకుంటే చాలు, ఇక మీరు ఇంగ్లీషు లిపిలో టైపు చెయ్యడం అది తెలుగులో రాసుకుంటూ పోవడం.. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:31, 1 జూన్ 2022 (UTC)

== ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' ==

నమస్కారం 

'''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి.

[[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం.

ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి  ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని  చూడగలరు. 

మీ &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC)
==[[సుదంశు పాండే]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[సుదంశు పాండే]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''18 రోజులుగా ఏక వాక్య వ్యాసం. తోలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సుదంశు పాండే]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:సుదంశు పాండే|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:32, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:32, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:::తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసిన వెంటనే ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరించినందుకు ధన్యవాదాలు. ఆ వ్యాసంలో తొలగింపు మూసను తొలగించాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:47, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC)
==[[అర్జున్ కనుంగో]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[అర్జున్ కనుంగో]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''గత 19 రోజులుగా ఏక వాక్య వ్యాసం. తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/అర్జున్ కనుంగో]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:అర్జున్ కనుంగో|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:33, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:33, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:::తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసిన వెంటనే ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరించినందుకు ధన్యవాదాలు. ఆ వ్యాసంలో తొలగింపు మూసను తొలగించాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:47, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC)
==[[జితేంద్ర జోషి]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[జితేంద్ర జోషి]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''20 రోజులుగా ఏక వాక్య వ్యాసం తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/జితేంద్ర జోషి]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:జితేంద్ర జోషి|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:34, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:34, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:::తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసిన వెంటనే ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరించినందుకు ధన్యవాదాలు. ఆ వ్యాసంలో తొలగింపు మూసను తొలగించాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:47, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC)
==[[సిద్ధార్థ జాదవ్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[సిద్ధార్థ జాదవ్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''గత 22 రోజులుగా ఏక వాక్య వ్యాసం తొలగించాలి'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సిద్ధార్థ జాదవ్]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:సిద్ధార్థ జాదవ్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:34, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:34, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:::తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసిన వెంటనే ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరించినందుకు ధన్యవాదాలు. ఆ వ్యాసంలో తొలగింపు మూసను తొలగించాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:47, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC)
==[[గోవింద్ నామ్‌దేవ్]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన==
[[Image:Ambox warning yellow.svg|left|link=|48px|]]

[[గోవింద్ నామ్‌దేవ్]] వ్యాసాన్ని ఈ దిగువ కారణం వలన తొలగింపు కొరకు ప్రతిపాదించాను&amp;#32; :
:'''20 రోజులుగా ఏక వాక్య వ్యాసం. తొలగించాలి.'''

వికీపీడియాలో నిర్మాణాత్మకమైన రచనలన్నీ స్వాగతించబడినప్పటికీ, [[WP:DEL|వివిధ కారణాల రీత్యా]] కొన్ని వ్యాసాలు లేదా రచనలను తొలగించాల్సిన అవసరం పడవచ్చు. ఈ వ్యాసాన్ని తొలగించకూడదని మీరు భావిస్తే, ఈ ప్రతిపాదనకు వ్యతిరేకంగా మీ వాదనను [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/గోవింద్ నామ్‌దేవ్]] పేజీలో రాయవచ్చు. లేదా [[చర్చ:గోవింద్ నామ్‌దేవ్|వ్యాసపు చర్చా పేజీలో]] నైనా రాయవచ్చు. 

తొలగింపులో ఎత్తిచూపిన కారణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచండి. ఏ మార్పూ చెయ్యకుండా, ఏ చర్చా లేకుండా తొలగింపు నోటీసును దయచేసి తీసెయ్యకండి. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:35, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC) &lt;!-- Template:Proposed deletion notify --&gt; ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 14:35, 9 ఆగస్టు 2022 (UTC)
:::తొలగింపు ప్రతిపాదన చేసిన వెంటనే ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరించినందుకు ధన్యవాదాలు. ఆ వ్యాసంలో తొలగింపు మూసను తొలగించాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 12:47, 10 ఆగస్టు 2022 (UTC)
==తెలంగాణలో ప్రకటించిన 13 కొత్త మండలాలకు పేజీలు సృష్టింపు గురించి==
[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ గతంలో మీరు ఫైనల్ నోటిఫికేషన్ రాకముందే తెలంగాణలో కొన్ని మండలాలకు పేజీలు సృష్టించగా, నేను ఆ కారణంతో  తొలగించినందుకు ముందుగా క్షమించాలి. రెండు మూడు రోజుల క్రితం 13 మండలాలు ఏర్పాటుకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం తుది నోటిఫికేషన్ జారీచేసినట్లుగా తెలుస్తుంది.మీరు అవకాశం చూసుకుని ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు ప్రకారం 13 మండలాల పేజీలు సృష్టించగలరు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:43, 29 సెప్టెంబరు 2022 (UTC)
: ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, ఈ రోజే పేజీలు సృష్టించడం ప్రారంభిస్తాను. వాటిని మిగతా మండల పేజీల మాదిరిగా అభివృద్ధి చేయడంలో మీ సహకారం అందించాలని కోరుతున్నాను.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 05:32, 30 సెప్టెంబరు 2022 (UTC)
::ఏమైనా తేడాలుంటే నేను పరిశీలించి సరిచేస్తాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:36, 30 సెప్టెంబరు 2022 (UTC)
:::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:39, 30 సెప్టెంబరు 2022 (UTC)
==ఎక్కించిన బొమ్మలు తీసివేసే దానిపై వివరణ==

నమస్కారం [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారు, నేను [[అనుకోని ప్రయాణం]], [[రేయికి వేయిక‌ళ్ళు]] అనే సినిమాలకు బొమ్మలను చేర్చాను, కానీ మీరు నేను పెట్టిన బొమ్మలను తీసి మళ్ళీ మీరు బొమ్మలను ఎక్కించి పెడుతున్నారు ఎందుకు మీరు ఆలా చేస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చా.--[[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] ([[వాడుకరి చర్చ:Divya4232|చర్చ]]) 16:11, 28 అక్టోబరు 2022 (UTC)

:నమస్కారం [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారు, పై విషయం పై ఒక వివరణ అందించగలరు. మీరు చేర్చిన బొమ్మల ద్వారా ఒక వేళ ఆయా పేజీలు మీరు మెరుగు పరిచి ఉంటె తెలపండి. సదరు వాడుకరి [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారు, వికీకి కొత్త కాబట్టి ఆయా విషయాలు దృష్టిలో ఉంచుకొని తరువాతి దిద్దుబాట్లలో మెరుగైన కృషి చేస్తారని అభిప్రాయ పడుతున్నాను. &lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 07:51, 3 నవంబరు 2022 (UTC)
::నమస్కారం [[వాడుకరి:Divya4232|Divya4232]] గారు. మీరు ఎక్కించిన సినిమా బొమ్మలలో.... [[అనుకోని ప్రయాణం]] సినిమా పోస్టర్ స్పష్టంగా లేదు, పైగా బొమ్మ పైభాగంలో కొంత కట్ చేయబడివుంది. [[రేయికి వేయిక‌ళ్ళు]] సినిమాలో ఆహా వారికి సంబంధించిన సినిమా పోస్టర్ పెట్టారు, అందులో సాంకేతిక నిపుణుల పేర్లు లేవు. అందుకే వాటి స్థానంలో వేరే పోస్టర్లను ఎక్కించి పెట్టాను.సినిమా పోస్టర్ స్పష్టంగా ఉండేవి పెట్టగలరు.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 08:06, 3 నవంబరు 2022 (UTC)

== WPWPTE ముగింపు వేడుక  ==

నమస్కారం !

[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషికి ధన్యవాదాలు. 

నవంబరు 12 (రెండవ శనివారం) నాడు హైద్రాబాద్ రవీంద్ర భారతిలో WPWPTE ముగింపు వేడుక నిర్వహిస్తున్నాము. ఆరోజు పోటీలో గెలుపొందిన వారిని సత్కరించుకుందాం, అలాగే ఇటీవల మన సముదాయం కోల్పోయిన వికీపీడియను ఎల్లంకి భాస్కర్ నాయుడు గారిని స్మరించుకుందాం. కావున మీరు తప్పక హాజరవ్వగలరని నా మనవి. 

వేడుకకి హాజరయ్యే  వారు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022/వేడుక| వేడుక]] పేజీలో పాల్గొనేవారు అనే శీర్షిక కింద మీ సంతకం చేయగలరు.

పోటీలో పాల్గొన్న వారందరికీ సావనీర్లు అందించాలని తలుస్తున్నాము, వీటికోసం ఈ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCDfrUhfsynvNUeKCPR2V49fUr1rOwbghR5-t4ML1RWnn69A/viewform?usp=sf_link] ఫారంలో మీ వివరాలు చేర్చగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

&lt;span style=&quot;background:Gainsboro&quot;&gt;[[వాడుకరి:Nskjnv|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt;'''Nsk'''&lt;/font&gt;&lt;font color=&quot;blue&quot;&gt;'''Jnv'''&lt;/font&gt;]] &lt;/span&gt; 05:43, 5 నవంబరు 2022 (UTC)

== వర్గీకరణ ==

మీరు రాసిన వ్యాసాలకు వర్గీకరణ సరిగా చేయడం లేదు. దయచేసి సరైన పద్ధతిలో వర్గాలను చేర్చగలరు. ఉదా: [[పొట్టంగి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] వ్యాసం తీసుకుంటే దానిని &quot;వర్గం:ఒడిశా శానససభ నియోజక వర్గాలు&quot; అనే వర్గంలో చేర్చితే సరిపోతుంది. కానీ మీరు వర్గం:ఒడిశా, వర్గం:ఒడిశా రాజకీయ నాయకులు వంటి వర్గాలను అనవసరంగా చేర్చుతున్నారు. దయచేసి మీరు చేర్చిన వ్యాసాలను సరైన పద్ధతిలో వర్గీకరించగలరు. ➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 11 నవంబరు 2022 (UTC)

[[డేరా బాబా నానక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]  వ్యాస వర్గీకరణ ఎలా చేసారో ఒకసారిపరిశీలించగలరు. ఈ వ్యాసానికి &quot;వర్గం:పంజాబ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు&quot; అనే వర్గాన్ని సృష్టించి చేర్చాలి. కానీ మీరు వ్యాసానికి సంబంధంలేని నాలుగు వర్గాలను చేర్చారు. సరిచేయండి.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 16:24, 11 నవంబరు 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Help us organize! ==

Dear Wikimedian,

You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. 

If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 15:21, 18 నవంబరు 2022 (UTC)

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24094749 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== నియోజక వర్గాల పేజీల్లో ==

వినయ్ గారూ, నియోజక వర్గాల పేజీల్లో &quot;''ఫలానా శాసనసభ నియోజకవర్గం ఫలానా రాష్ట్రంలోని 294 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలలో ఒకటి.''&quot; అని రాస్తున్నారు. ఉదాహరణకు &quot;''బసిర్హత్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలోని 294 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలలో ఒకటి.''&quot;. అయితే ఈ నియోజక వర్గాల సంఖ్య ఎప్పుడైనా మారే అవకాశం ఉంది. అలా మారినపుడు ఈ సంఖ్యను మొత్తం అన్ని పేజీల్లోనూ మార్చాల్సి ఉంటుంది. దీన్ని నివారించేందుకు &quot;ఫలానా శాసనసభ నియోజకవర్గం ఫలానా రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి.&quot; అని రాస్తే బాగుంటుంది. అసెంబ్లీ అనే మాట కూడా అక్కర్లేదు. అంటే &quot;''బసిర్హత్ ఉత్తర శాసనసభ నియోజకవర్గం పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రంలోని నియోజకవర్గాలలో ఒకటి.''&quot; లాగా అన్నమాట. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:11, 12 డిసెంబరు 2022 (UTC)

:మీ సూచనలు చేసిన నాటినుండి నియోజకవర్గాల వ్యాసాలలో నియోజకవర్గాల సంఖ్యను రాయడంలేదు. ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:54, 21 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

== WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 ==

Dear Wikimedian,

As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call.

* [WCI 2023] Open Community Call
* Date: 18 December 2022
* Time: 1900-2000  [7 pm to 8 pm] (IST)
* Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei

Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 08:11, 18 డిసెంబరు 2022 (UTC)

&lt;small&gt;
On Behalf of,
WCI 2023 Organizing team
&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&amp;oldid=24099166 --&gt;

== వ్యాసాల విస్తరణ ==

[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ సుమారు తెవికీలో నిరంతర కృషితో 5000 వ్యాసాలకు పైన రాసిన సందర్బంగా మీకు అభినందనలు. కానీ కొన్ని వ్యాసాలు విస్తరించటానికి అవకాశం ఉండి కూడా, కేవలం ఒకటి లేదా రెండు వాక్యాలు మాత్రమే ఉన్నవి.బహుశా తరువాత విస్తరిద్దామని మర్చిపోయిఉండవచ్చు.ఇవి మచ్చుకు కొన్ని వ్యాసాలు మాత్రమే మీ దృష్టికి తీసుకువస్తున్నాను.ఒకసారి అన్ని వ్యాసాలు పరిశీలించి తగిన విస్తరణతో విస్తరించగలరు.
*[[అనంత్ కుమార్ సింగ్]]
*[[దిగ్విజయ్ సింగ్ జలా]]
*[[మాధవరం రామచంద్ర రావు]]
*[[మొహమ్మద్ అఫాక్ ఆలం]]
*[[సునీల్ సింగ్ (జననం 1988)]]
*[[సంతోష్ కుమార్ సుమన్]]
*[[మంగళ్ పాండే (రాజకీయ నాయకుడు)]]
*[[సుఖ్‌బీర్ సింగ్ బాదల్]]
*[[అలోక్ రంజన్ ఝా]]
*[[రామ్ ప్రిత్ పాశ్వాన్]]
*[[నితిన్ నబిన్]]
దయచేసి చర్చలకు స్పందించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:56, 21 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు. మీరు పైన ప్రస్తావించిన వ్యాసాలలోపాటు మిగతా వ్యాసాలు కూడా త్వరలోనే తగిన విధంగా విస్తరిస్తాను. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:58, 21 ఫిబ్రవరి 2023 (UTC)

== వర్గీకరణకు సంబంధించి ==

వినయ్ గారూ, వర్గీకరణ విషయంలో ఒక సూచన:
లోక్‌సభ/శాసనసభ నియోజకవర్గం పేజీని వ్యక్తులకు సంబంధించిన వర్గాల్లోకి చేర్చకండి. దానివలన మాతృవర్గాల వర్గ వృక్షం తీసినపుడు అనుకోని/సంబంధం లేని పేజీలు చేరి వర్గీకరణ దెబ్బతింటుందొ. ఉదాహరణకు వర్గం:ప్రజలు అనే వర్గానికి వర్గవృక్షం చూస్తే అందులో హర్దోయి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం అనే పేజీ కూడా వస్తుంది. నియోజకవర్గం అనే పేజీ వ్యక్తి కాదుగదా! మీరు ఎక్కువగా నియోజకవర్గాల పేజీలపై పనిచేస్తున్నారని మీకు తెలియజేస్తున్నాను. పరిశీలించండి.

ప్రస్తుతం 425 పైచిలుకు నియోజకవర్గాల పేజీలు ఆ విధంగా ప్రజల వర్గవృక్షం కింద కనిపించాయి. నేను AWB ద్వారా వీటిని సవరిస్తున్నాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 07:05, 3 మార్చి 2023 (UTC)

:దాదాపు 700 లోక్‌సభ శాసనసభ నియోజకవర్గాల పేజీల్లో వర్గాలను సరిచేసానండి. ఇక అలాంటివి దాదాపుగా ఏమీ లేనట్లే. (మీ సమాచారం కోసం చెబుతున్నానంతే.. ఆ వర్గాలన్నిటినీ మీరే చేర్చారని నా ఉద్దేసం కాదు. ఆ పొరపాటు అందరం చేసి ఉండవచ్చు.) __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:33, 3 మార్చి 2023 (UTC)

== ప్రత్యేకమైన (7వేల వ్యాసాలు) కృషికి ఓ ప్రత్యేకమైన పతకం ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[File:Surreal Barnstar Hires.png|100px]]
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''ప్రత్యేక కృషి పతకం'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ గత 500 రోజులుగా రోజుకు 10 వ్యాసాలు రాస్తూ, తెలుగు వికీపీడియాలో 7000లకు పైగా వ్యాసాలతో మొదటి స్థానంలో నిలిచి తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి విశిష్టమైన కృషిచేస్తున్నందుకు మీకు ఈ విశిష్ట పతకం. మీ కృషి ఇలాగే కొనసాగిస్తారని కోరుకుంటూ...--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 05:06, 2 సెప్టెంబరు 2023 (UTC)

:ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారు.-- [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 12:36, 22 డిసెంబరు 2023 (UTC)
|}

== అసోం శాసనసభల నియోజకవర్గాలు ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ అసోం రాష్ట్రంలో మొత్తం 126 నియోజకవర్గాలు ఉన్నవి. అయితే ఇప్పిటివరకు 117 నియోజకవర్గాలు మాత్రమే సృష్టించబడినవి.ఇంకా 9 నియోజకవర్గాలు సృష్టించాల్సిఉంది. వాటి వివరాలు కోసం [https://w.wiki/_uc7b అసోం శాసనసభ నియోజకవర్గాలు జాబితాలోని] ఎర్ర లింకులు గమనించగలరు.వవీలుచూసుకుని సృష్టించగలరు.ఇంకొక విషయం తెలంగాణ ఎన్నికల ఫలితాలు అన్నీ ఆ నియోజకవర్గాలలో అప్డేట్ చేసారా సమాచారం ఇవ్వగలరు.వధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:06, 9 డిసెంబరు 2023 (UTC)

:పూర్తిచేశాను @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 12:28, 22 డిసెంబరు 2023 (UTC)

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:19, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

== మీరొక రాకెట్టు ==

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]| [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Tireless Contributor Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | వినయ్ కుమార్ గౌడ్ గారూ, గత 20 నెలలుగా సగటున రోజుకు 10 కొత్త వ్యాసాల చొప్పున రాస్తున్నారు. ఏనాడూ పదికి తగ్గలా. యావత్తెలుగు వికీపీడియాలో అత్యధిక వ్యాసాలు సృష్టించిన రికార్డు మీదే - 8,000 పైచిలుకు వ్యాసాలు. మీరు రాస్తున్న నియోజకవర్గాల భాషలో చెప్పాలంటే మీ సమీప ప్రత్యర్థి కంటే 1000 వ్యాసాలు ముందున్నారు. ఈ మెజారిటీ రోజూ కొంచెం కొంచెం పెంచుకుంటూ పోతున్నారు. మిమ్మల్ని అభినందించడానికి బార్న్‌స్టార్లు చాలవు అనిపిస్తోంది. అయినప్పటికీ స్వీకరించండి, నా ఈ చిరు కానుక __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 17:03, 12 డిసెంబరు 2023 (UTC)

:మీ అభిమానానికి, ప్రోత్సాహానికి ధన్యవాదాలు @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు.-- [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 12:29, 22 డిసెంబరు 2023 (UTC)
|}

== అనాథ పేజీలు ==

వినయ్ గారూ, వేలాది పేజీలను సృష్టించారు, సృష్టిస్తున్నారు. అదే సమయంలో ఆ పేజీలకు తగు లింకులు ఇస్తూ వాటిని అనాథలు కాకుండా కూడా చూస్తున్నారు. మీరు సృష్టించిన 8 వేల పైచిలుకు పేజీల్లో కేవలం [[quarry:query/63978|155 పేజీలు మాత్రమే]] అనాథలు -గొప్ప విషయమిది. ఈ 155 ను సున్నా చేసేస్తే అది మీకు మరింత శోభ నిస్తుంది, ఆ పేజీలు కూడా మిగతా విజ్ఞాన స్రవంతిలో కలుస్తాయి. పరిశీలించండి. ఈ పనిలో నేనూ ఒక చెయ్యేస్తాన్లెండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:33, 25 డిసెంబరు 2023 (UTC)

== సృష్టించవలసిన నియోజకవర్గాల పేజీలు ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ ఇంకనూ ఈ దిగువ వివరించిన శాసనసభ నియోజకవర్గాలు, లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు సృష్టించవలసిఉన్నది.వీటిని మీరు ఒకసారి పరిశీలించి సృష్టించగలరు.

సృష్టించవలసిన లోక్‌సభ నియోజకవర్గాలు

అరుణాచల్ ప్రదేశ్

* [[దర్రాంగ్-ఉదల్గురి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]
* [[దిఫు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]
* [[కజిరంగా లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]
* [[సోనిత్‌పూర్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]

పశ్చిమ బెంగాల్

* [[హుగ్లీ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]]

సృష్టించవలసిన శాసనసభ నియోజకవర్గాలు

మహారాష్ట్ర

* [[ఇస్లాంపూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మహారాష్ట్ర)]]

మధ్య ప్రదేశ్

* [[మహారాజ్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్య ప్రదేశ్)]]
* [[ఛతర్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం (మధ్య ప్రదేశ్)]]

* [[బిజావర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] 

మిజోరం

* [[తుయిచాంగ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

ఒడిశా

* [[ఆనంద్‌పూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[అతఘర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[బారాబతి-కటక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[చంపువా శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[చౌద్వార్-కటక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] 

* [[కటక్ సదర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[ఘసిపురా శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[కియోంజర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[ఖండపాడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[కొరేయ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[పాట్నా శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

రాజస్థాన్

* [[అంట శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[డియోలి-ఉనియారా శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[ఖండార్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] 

* [[మల్పురా శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[నివాయి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[టోంక్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

పశ్చిమ బెంగాల్

* [[బాలాగఢ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[చందన్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[చుంచురా శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[ధనేఖలి శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[పాండువా శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[సప్తగ్రామ్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

* [[సింగూర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]]

పరిశీలన కోసం సంబందిత మూసలు పరిశీలించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:08, 8 జనవరి 2024 (UTC)

:: పరిశీలించి, సృష్టిస్తాను @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])
:[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 12:19, 8 జనవరి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్  కుమార్ గౌడ్]] గారూ మిజోరం రాష్ట్రానికి చెందిన [[:en:Tuichawng Assembly constituency]] ఇది ఒకటి రాయవలసి ఉంది. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:18, 16 జనవరి 2024 (UTC)
:::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారు సృష్టించాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:41, 16 జనవరి 2024 (UTC)
::::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ [[ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితా|ఉత్తర ప్రదేశ్ శాసనసభ నియోజకవర్గాల జాబితాలో]] మరో రెండు [[:en:Sawaijpur Assembly constituency]] , [[:en:Bilhaur Assembly constituency]] శాసనసభ నియోజకవర్గాల పేజీలు సృష్టించవలసిఉంది. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:43, 17 జనవరి 2024 (UTC)

== తొలగింపు  ==

వినయ్ గారు నాకు తెలిసిన మేర సరియైన విధంగా నాసామి రంగ పాటలు నమోదు చేశాను. మీరు తొలగించి నారు . కారణం తెలుసుకోవచ్చని అడుగుతున్నా  [[వాడుకరి:Kopparthi janardhan1965|Kopparthi janardhan1965]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kopparthi janardhan1965|చర్చ]]) 17:16, 15 జనవరి 2024 (UTC)

== ఈ వర్గం ఒకసారి పరిశీలించగలరు ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ [[:వర్గం:గట్టుప్పల్ మండలంలోని గ్రామాలు]] వర్గంలోని 
[[కుమందానిగూడ|కుమందానిగూడ]] , [[కొండాపురం (గట్టుప్పల్ మండలం)|కొండాపురం]] [[సిర్దేపల్లి]] ఈ మూడు గ్రామాలు [[గట్టుప్పల్ మండలం]] లోని గ్రామాలు ఒకసారి పరిశీలించగలరు. దీనికి మూలం వివరించగలరు. ధన్యవాదాలు. ఆ మండలంలోని ఉండాల్సిన గ్రామాలు [[:వర్గం:గట్టుప్పల్ మండల గ్రామాలు]] ఈ వర్గంలో చేర్చాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:36, 17 జనవరి 2024 (UTC)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు
 
-[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 16:45, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] గారు..  తప్పకుండ నా వంతు సహకారం అందిస్తాను.
:ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:29, 6 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నభమ్ తుకీ వ్యాసం విస్తరణ, మూలాలు కూర్పు ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ కొద్దిగా సమయం చూసుకుని [https://w.wiki/_ttTM ఈ వ్యాసం పని] పట్టగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:36, 12 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.. పూర్తి చేశాను ! ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:10, 12 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి ==

[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసిందిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:14, 25 మార్చి 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.. చేశానండీ.-- [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 14:59, 31 మార్చి 2024 (UTC)
::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ మీ స్పందనలు తెలియజేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:26, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఎన్నికల ప్రాజెక్టును దూకించారు ==
&quot;వికీప్రాజెక్టు ఎన్నికలు 2024&quot; ను పొద్దున చూస్తే ఈ నెల రాసినవి 350 చిల్లర కనబడ్డాయి. ఇప్పుడు చూస్తే 450 ఉన్నాయి. ఏంటా అని చూస్తే.. మీరు! ఒక్కసారిగా వంద పేజీలు దూకించారు. వికీరాకెట్టు అనేది సార్థక నామం మీకు! చప్పట్లు స్వీకరించండి__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:04, 31 మార్చి 2024 (UTC)

:@ [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు ధన్యవాదాలు.  [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:08, 31 మార్చి 2024 (UTC)
:ప్రాజెక్టులో పూర్తిగా మమేకమై దానిని రాకెట్ లాగా ముందుకు తీసుకు వెళ్లుతున్న  @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గార్కి  ఈ సందర్బంగా ప్రత్వేక ధన్యవాదాలు. నాకైతే సవ్యసాచి అనిపిస్తుంది.ఎందుకంటాన్నానంటే ఈ ప్రాజెక్టులో రాస్తూనే ప్రాజెక్టుతో సంబంధంలేని వ్యాసాలుకూడా సృష్టించటం, అరకొరగా ఉన్నవాటిని సవరించటం, మూసలలో ఎర్రలింకులుగా ఉన్న వ్యాసాలకు సృష్టించిన కొత్త వ్యాసాలకు లింకులు కలపటం ఇత్యాధిపనులు నిత్యకృత్యం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:47, 31 మార్చి 2024 (UTC)

== ఎన్నికల ప్రాజెక్టు గడువు 31.05.2023తో ముగిసింది. ==

[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|@Batthini Vinay Kumar]] గారూ ఎన్నికల ప్రాజెక్టులో పాల్గొన్నందుకు ధన్యవాదాలు.ఇంకొక విషయం. ముగిసింది.కావున దాని తరువాత ఎన్నికలకు సంబందించి కొత్తగా సృష్టించిన పేజీలు వర్గం:ఎన్నికలు 2024 ప్రాజెక్టులో భాగంగా సృష్టించిన పేజీలు వర్గం లో చేర్చనవసరంలేదు. గమనించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:14, 2 జూన్ 2024 (UTC)

:[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|@Batthini Vinay Kumar]] గారూ ప్రాజెక్టు గడువు ముగిసినప్పటికీ &lt;nowiki&gt;{{వికీప్రాజెక్టు ఎన్నికలు 2024 లో భాగం }}&lt;/nowiki&gt; అనే మూసను పెట్టవచ్చునని తెలిసింది.అందువలనమీరు ఆ పద్దతిని '''నిరభ్యంతరంగా''' కొనసాగించవచ్చు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:45, 2 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[పట్నం సునీతా రెడ్డి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 08:06, 11 జూన్ 2024 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[మమతా బాలా ఠాకూర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[మేకల కావ్య]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 03:00, 13 జూన్ 2024 (UTC)

== 20000 వ్యాసాలు లోడింగ్... ==

వినయ్ గారూ, పదివేల వ్యాసాలు, నాణ్యత కోల్పోకుండా రాసినందుకు అభినందనలు. మళ్ళీ 2027 లో 20000 వ్యాసాలను చేరినప్పుడు మళ్ళీ కలుద్దాం సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 03:52, 18 జూన్ 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు ధన్యవాదాలు సార్ [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 06:59, 18 జూన్ 2024 (UTC)

== 2024 ఎన్నికల ప్రాజెక్టులో గణనీయమైన మీ కృషికి గుర్తింపుగా ==
{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[File:SpecialBarnstar.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Special Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; |[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఎన్నికలు/ఎన్నికల సంబంధిత వ్యాసాల సృష్టింపు-2024|ఎన్నికల ప్రాజెక్టు -2024]] వ్యాసాల సృష్టింపులో 52% తో గణనీయమైన కృషి చేసినందుకు గుర్తింపుగా అభినందనలతో ప్రత్వేక పతకం బహుకరణ. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:17, 19 జూన్ 2024 (UTC)
|}

== Fair use of living people ==
Hello! Sorry to write in English. As I noticed on [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#Fair_use_and_living_people]] then fair use is almost never allowed for living people. So files like [[:దస్త్రం:Sunil Bose.jpg]] are not allowed. --[[వాడుకరి:MGA73|MGA73]] ([[వాడుకరి చర్చ:MGA73|చర్చ]]) 16:52, 28 జూలై 2024 (UTC)

==[[:దస్త్రం:Rajmohan Unnithan.jpg]] [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]] ప్రతిపాదన ==
[[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]]

[[:దస్త్రం:Rajmohan Unnithan.jpg]] పేజీని వికీపీడియా నుండి సత్వరమే తొలగించాలని దానిలో ఒక ట్యాగు పెట్టారు. కింది కారణం వల్ల ఆ ప్రతిపాదన చేసారు:

&lt;center&gt;''Non-free photos of living people violate the wmf:Resolution:Licensing_policy: &quot;An EDP may not allow material where we can reasonably expect someone to upload a freely licensed file for the same purpose, such as is the case for almost all portraits of living notable individuals.''&lt;/center&gt;

[[WP:CSD#General criteria|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాల]] ప్రకారం, వికీపీడియా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని వ్యాసాలను ఏ క్షణంలోనైనా తొలగించవచ్చు. 

ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:దస్త్రం:Rajmohan Unnithan.jpg|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న &quot;ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి&quot; అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. పేజీని ఈసరికే తొలగించి ఉంటే, తొలగించిన పాఠ్యాన్ని మెరుగుపరచేందుకు కావాలని మీరు అనుకుంటే [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|ఇక్కడ]] అభ్యర్ధించవచ్చు. &lt;!-- Template:Db-reason-notice --&gt; [[వాడుకరి:MGA73|MGA73]] ([[వాడుకరి చర్చ:MGA73|చర్చ]]) 06:50, 30 జూలై 2024 (UTC)

== [[:en:Modern Masters: SS Rajamouli|Modern Masters: SS Rajamouli]] ==

Hello [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]], I hope you're doing well. If you can create or expand it here. Thanks for your consideration. [[User:C1K98V|&lt;b style=&quot;color:#FF0000&quot;&gt;''C1K98V''&lt;/b&gt;]] &lt;sup&gt;([[User talk:C1K98V|💬]] [[Special:Contribs/C1K98V|✒️]] [[Special:ListFiles/C1K98V|📂]])&lt;/sup&gt; 07:13, 3 ఆగస్టు 2024 (UTC)

== మీ వ్యాసాల్లో నా లు గు అనాథలున్నాయి  ==

మీరు స్సృష్టించిన వ్యాసాల్లో '''&lt;big&gt;నా లు  గు &lt;/big&gt;'''అనాథ వ్యాసాలున్నాయి. అంటే 0.04%. నేను సృష్టించినవాటిలో 1% అనాథలున్నాయి. మీరు ఎంత కృషి చేసినా 4 మాత్రమే తగ్గించగలరు, నాకు మాత్రం 40 వ్యాసాలను తగ్గించుకునే వీలుంది. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 04:45, 8 ఆగస్టు 2024 (UTC)

:__[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు అనాథ వ్యాసాల జాబితాను పూర్తి చేశాను. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 07:19, 8 ఆగస్టు 2024 (UTC)
::అభినందనలు సార్.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:04, 9 ఆగస్టు 2024 (UTC)

== Translation request ==

Hello, Batthini Vinay Kumar Goud.


Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia?


Yours sincerely, [[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] ([[వాడుకరి చర్చ:Oirattas|చర్చ]]) 09:22, 2 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

:Dear @[[వాడుకరి:Oirattas|Oirattas]] will do  [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 09:44, 2 సెప్టెంబరు 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ ==

నమస్కారం!

వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:49, 7 నవంబరు 2024 (UTC)

== తేదీ ఆకృతి ==

తెవికీలో తేదీ ఆకృతి  &quot;'''2024 నవంబరు 8'''&quot; రూపంలో ఉండాలని [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/తేదీ ఆకృతి ఎలా ఉండాలి|ఒక విధానం]] ఉందండి.  అలాగే నెలల పేర్లు '''మార్చి, జూలై, ఆగస్టు, సెప్టెంబరు, అక్టోబరు, నవంబరు, డిసెంబరు''' అని రాయాలనే [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నెలల పేర్లు|విధానం కూడా ఉంది]]. గమనించవలసినదిగా అభ్యర్థన. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 00:41, 8 నవంబరు 2024 (UTC)

==  ధన్యవాదాలు  ==

బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్ గారు నమస్తే సార్ 

తెలుగు వికీపీడియాలో మీరు చేస్తున్న కృషికి మీకు హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. ఎప్పటికప్పుడు తెవికీ లో అప్ డేట్ చేస్తున్నారు చాలా చాలా సంతోషం.రాథోడ్ శ్రావణ్   [[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] ([[వాడుకరి చర్చ:RATHOD SRAVAN|చర్చ]]) 13:36, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

:@[[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] గారు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 13:53, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC)

== వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025 ==

@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ నమస్కారం! గత సంవత్సరం నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024]] ప్రాజెక్టులో పాల్గొని తెవికీ ఖ్యాతిని అంతర్జాతీయ స్థానంలో నిలబెట్టే ప్రయత్నంలో భాగస్వామ్యం అయ్యారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా తెవికీ అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందింది. అంతటి మహా యజ్ఞంలో మీరూ ఒక సమిధగా మారి మీ వంతు కృషిని చేశారు అందుకు మనందరం గర్వించాలి. భారత మహిళా సాధికారతను, జానపద విజ్ఞానాన్ని దశ దిశలా చాటే అవకాశం [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టు రూపంలో మళ్ళీ మన ముందుకు వచ్చింది. కాబట్టి దీని ద్వారా మీ వంతు కృషి చేయగలరని మనవి.

ఇట్లు

ప్రాజెక్టు నిర్వహకుడు--[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 14:09, 7 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

నమస్కారం [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్]] గారు ,  [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2025]] ప్రాజెక్టులో మీరు చేస్తున్న కృషి అద్భుతం, అభినందనీయం. ఈ ప్రాజెక్టులో భాగంగా మీరు రాసిన కొన్ని వ్యాసాల్లో కనీసం 300 పదాలు లేకుండా ఉన్నాయి, కావున ప్రాజెక్టు నియమాలను ఒక్కసారి చూసి వాటికి అనుగుణంగా మీ వ్యాసాలను రాయగలరు, తద్వారా పోటీలో మీరు రాసిన వ్యాసాలు పరిగణలోకి తీసుకోవడం వీలుగా ఉంటుంది. 

ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 14:50, 5 మార్చి 2025 (UTC)

== ధన్యవాదాలు  ==

తమరికి కూడా హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు సర్  [[వాడుకరి:RATHOD SRAVAN|RATHOD SRAVAN]] ([[వాడుకరి చర్చ:RATHOD SRAVAN|చర్చ]]) 14:47, 24 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC)

== మీరు రాసిన వ్యాసం సమీక్షించబడ్డది. ==

చివరి మార్పు తరువాత కొన్ని కొత్త వ్యాసాలు సమీక్షించబడ్డాయి:
* [[గాయత్రి భార్గవి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[శిఖా రాయ్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[ఇరా దూబే]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)

* [[శ్రుతి ఉల్ఫత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[వైశాలి సామంత్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[మహాలక్ష్మి అయ్యర్]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[రిచా శర్మ (గాయని)]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సప్నా ముఖర్జీ]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = approved)

* [[సప్నా అవస్థి]] (evaluated by Nskjnv; స్థితి = rejected)
ఇది క్యాంప్విజ్ బాటు ద్వారా అందజేయబడ్డ సందేశం.
- [[వాడుకరి:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[వాడుకరి చర్చ:CampWiz Bot|చర్చ]]) 15:00, 5 మార్చి 2025 (UTC)

== అధికారంలేని వ్యక్తులను అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తిగా చూపుతున్న వ్యాసాలు ==

[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] గారూ రాజకీయ నాయకుల వ్యాసాల సృష్టింపులో మీ నిరంతర కృషికి ధన్యవాదాలు. అయితే నాదొక చిన్న విన్నపం. సమాచారపెట్టెలో పదవీకాలం కూర్పులో చిన్న తేడా వలన వారు అధికారంలో లేనప్పటికీ, రాజకీయనాయకులకు చెందిన చాలా వ్యాసాలు &quot;అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి&quot; గా చూపుబడుతున్నవి. అలా చూపటానికి కారణం ఉదాహరణకు [[ఎర్రోళ్ల శ్రీనివాస్]] ఆ వ్యాసం [https://w.wiki/_p6Xm సోర్స్ ఎడిట్ లింకు] చూడండి. సమాచారపెట్టెలో | term_start     = 2021 డిసెంబర్ 15 - 07 డిసెంబర్ 2023 అని రాసారు. అందువలన &quot;అధికారంలో ఉన్న వ్యక్తి&quot; గా చూపుబడుతుంది. ఉదాహరణకు ఈ వర్గం [[:వర్గం:తెలంగాణ కార్పొరేషన్ మాజీ చైర్మన్లు]] పరిశీలించండి. ఈ వర్గంలోనే ఉంది మాజీ అని, కానీ  దీనిలో ఉన్న వ్యాసాలు అన్నిటిలో &quot;అధికారంలో ఉన్న వ్యక్టి&quot; అనే చూపుతుంది. ఇంకా అలాంటి వాటిని మీరు [[:వర్గం:తాజాకరించవలసిన వ్యాసాలు]] వర్గంలో పరిశీలించవచ్చు. బహుశా ఈ లోపం మీరు గమనించి ఉండకపోవచ్చు. ఇలాంటి వాటిని నేను అవకాశం ఉన్నంతవరకు సవరిస్తున్నాను.

కానీ దానిని పరిష్కరించాలంటే ఈ దిగువ విధంగా రాయాలి.

| term_start     =2021 నవంబరు 15

| term_end     = 2021 డిసెంబరు 07 

అని రాయాలి. మీరు ఇలారాసి ఒకసారి పరిశీలించండి. 

&quot;పదవీ కాలం&quot;

&quot;2021 డిసెంబరు 15 - 2023 డిసెంబరు 07&quot; అని ఇలా చూపుతుంది.

అయితే మీరు సమాచారపెట్టెలో | term_end     = అనే పారా మీటరు లేనందున అలా రాసి ఉంటారని అనుకుంటున్నాను. అలాంటి సందర్బాలలో  | term_end     =  అనే పారామీటరును చేర్చి పైన చూపిన విధంగా రాయగలరు. ఇంకో విషయం. &quot;అలాగే తేదీ ఆకృతి&quot; రాసే విషయంలో తెవికీలో సముదాయం అమోదించిన పద్దతిని ఉదాహరణ: &quot;2024 నవంబరు 8&quot; రూపంలో ఉండాలని, అలాగే నెలల పేర్లు మార్చి, జూలై, ఆగస్టు, సెప్టెంబరు, అక్టోబరు, నవంబరు, డిసెంబరు అని రాయాలనే విధానం కూడా ఉందని [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు ఒకసారి మీకు తెలిపారు.గమనించవలసినదిగా అభ్యర్థన. అన్యధా భావించవద్దు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:28, 29 ఏప్రిల్ 2025 (UTC)

== Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners ==

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia.

To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted.

Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only.

If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help.

Warm regards,

[[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]]

::::Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp; [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
--[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 10:20, 21 జూన్ 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&amp;oldid=28891702 --&gt;

== వికీపీడియా @ 25  – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! ==

స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో,
ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం.
మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో,
స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు—
అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ,
ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు  [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:38, 16 జనవరి 2026 (UTC)

== వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 ==

వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 పోటీలో మీరు బహుమతికి అర్హత సాధించారు అని తెలియచేయడానికి సంతోషిస్తున్నాము. వివరాలు ఈ లింకులో చూడవచ్చు https://w.wiki/HnSx బహుమతి మీకు అందచేయడానికిగాను మీ పూర్తి పేరు, వాడుకరి నామం, మొబైల్ నంబరు, మెయిల్ అడ్రస్ వివరాలు ఈమెయిల్ contact@tewikipedia.org కు పంపండి. ఈ వివరాలు బహుమతులు అందచేయడానికి వీలుగా బాలర్క్ ఫౌండేషన్ కు పంపవలసి ఉంటుంది. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:11, 9 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)

:గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 నిర్వహించిన చదువరి గారికి, న్యాయ నిర్ణేతలకు ధన్యవాదాలు మరియు విజేతలకు శుభాకాంక్షలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్ గౌడ్]] [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 14:48, 9 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)

== తెలుగు సినిమాలు 2026 పేజిని తిరగ్గొట్టడం కోసం  ==

మీరు ఈ పేజిని తిరగ్గొట్టారు ... ఏమి లోపం ఉందని అలా చేసారు ..  &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 14:45, 18 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)

== కృషీవలా.. ==

యూజర్ గ్రూపు నిర్వహించిన ఎడిటథాన్-2 లో మీరు ప్రశంసనీయమైన కృషి చేసారు -31 రోజుల్లో 461 వ్యాసాలు, 5.8 మెగాబైట్లు! ఏళ్ళ తరబడి, ప్రతీ ఒక్కరోజునా 10 వ్యాసాలు రాస్తూ వస్తున్న మీకు అవి మామూలే కావచ్చు గానీ, నాలాంటివాళ్ళకు అవి అద్భుతాలు.  

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{#ifeq:alt|alt|[[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]| [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''అవిశ్రాంత కృషీవలుడు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | 2026 జనవరిలో యూజర్ గ్రూపు నిర్వహించిన [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2|ఎడిటథాన్-2 లో]] మీరు మొత్తం వ్యాసాల్లో 30% రాసి, 24% బైట్లు చేర్చి ప్రాజెక్టును ముందుకు లాక్కెళ్ళారు. అలుపెరగని మీ కృషికి సరైన చిహ్నం అని భావిస్తూ ఈ నిర్విరామ నక్షత్రాన్ని అందిస్తున్నాను, స్వీకరించండి. [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 06:50, 24 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)
|}

:@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారికి ధన్యవాదాలు  [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 14:35, 25 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

==[[:దస్త్రం:Adireddy Bhavani.png]] [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]] ప్రతిపాదన ==
[[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]]

[[:దస్త్రం:Adireddy Bhavani.png]] పేజీని వికీపీడియా నుండి సత్వరమే తొలగించాలని దానిలో ఒక ట్యాగు పెట్టారు. కింది కారణం వల్ల ఆ ప్రతిపాదన చేసారు:

&lt;center&gt;''non free images cannot be used for living persons''&lt;/center&gt;

[[WP:CSD#General criteria|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాల]] ప్రకారం, వికీపీడియా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని వ్యాసాలను ఏ క్షణంలోనైనా తొలగించవచ్చు. 

ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:దస్త్రం:Adireddy Bhavani.png|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న &quot;ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి&quot; అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. పేజీని ఈసరికే తొలగించి ఉంటే, తొలగించిన పాఠ్యాన్ని మెరుగుపరచేందుకు కావాలని మీరు అనుకుంటే [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|ఇక్కడ]] అభ్యర్ధించవచ్చు. &lt;!-- Template:Db-reason-notice --&gt; [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 09:14, 12 జూలై 2026 (UTC)

==[[:దస్త్రం:Aditi Shankar.jpg]] [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]] ప్రతిపాదన ==
[[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]]

[[:దస్త్రం:Aditi Shankar.jpg]] పేజీని వికీపీడియా నుండి సత్వరమే తొలగించాలని దానిలో ఒక ట్యాగు పెట్టారు. కింది కారణం వల్ల ఆ ప్రతిపాదన చేసారు:

&lt;center&gt;''non-free fair use images cannot be used for living persons''&lt;/center&gt;

[[WP:CSD#General criteria|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాల]] ప్రకారం, వికీపీడియా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని వ్యాసాలను ఏ క్షణంలోనైనా తొలగించవచ్చు. 

ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:దస్త్రం:Aditi Shankar.jpg|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న &quot;ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి&quot; అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. పేజీని ఈసరికే తొలగించి ఉంటే, తొలగించిన పాఠ్యాన్ని మెరుగుపరచేందుకు కావాలని మీరు అనుకుంటే [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|ఇక్కడ]] అభ్యర్ధించవచ్చు. &lt;!-- Template:Db-reason-notice --&gt; [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 09:17, 12 జూలై 2026 (UTC)

==[[:దస్త్రం:Aishwarya Lekshmii.jpg]] [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|సత్వర తొలగింపు]] ప్రతిపాదన ==
[[Image:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]]

[[:దస్త్రం:Aishwarya Lekshmii.jpg]] పేజీని వికీపీడియా నుండి సత్వరమే తొలగించాలని దానిలో ఒక ట్యాగు పెట్టారు. కింది కారణం వల్ల ఆ ప్రతిపాదన చేసారు:

&lt;center&gt;''non-free fair use images cannot be used for living persons''&lt;/center&gt;

[[WP:CSD#General criteria|సత్వర తొలగింపు ప్రమాణాల]] ప్రకారం, వికీపీడియా ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని వ్యాసాలను ఏ క్షణంలోనైనా తొలగించవచ్చు. 

ఈ కారణం వలన ఈ పేజీని తొలగించకూడదని మీరనుకుంటే, [[:దస్త్రం:Aishwarya Lekshmii.jpg|పేజీకి వెళ్ళి]] అక్కడ ఉన్న &quot;ఈ సత్వర తొలగింపును సవాలు చెయ్యండి&quot; అనే మీటను నొక్కి '''ఈ ప్రతిపాదనను సవాలు చెయ్యవచ్చు'''. అక్కడ, పేజీని ఎందుకు తొలగించకూడదని మీరు అనుకుంటున్నారో వివరించవచ్చు. అయితే, సత్వర తొలగింపు ట్యాగు పెట్టిన పేజీని వెంటనే, ఆలస్యం లేకుండా తొలగించే అవకాశం ఉంది. ఈ సత్వర తొలగింపు ట్యాగును మీరు తీసివెయ్యకండి. కానీ [[Wikipedia:List of policies|వికీపీడియా విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా సమాచారాన్ని చేర్చేందుకు వెనకాడకండి. పేజీని ఈసరికే తొలగించి ఉంటే, తొలగించిన పాఠ్యాన్ని మెరుగుపరచేందుకు కావాలని మీరు అనుకుంటే [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసుబోర్డు|ఇక్కడ]] అభ్యర్ధించవచ్చు. &lt;!-- Template:Db-reason-notice --&gt; [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 09:21, 12 జూలై 2026 (UTC)

== Welcome to WikiProjectMed! ==

{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;&quot;
| [[File:Medical translation.svg|250x250px]]
|
Hi '''{{PAGENAME}}'''!

Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]].
We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline.

Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process.

'''After every translation, please ensure the following steps are done:'''

*Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title.
*Add suitable categories.
*Check that the infobox is correctly translated and complete.
*Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines.
*After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them.

Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. 

Thank you for contributing your time and skills to this important work.

-- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team

|} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 19:42, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>g807pomkambju15ue58nqzhpot3f85v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లక్కిరెడ్డిపల్లె మండలం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272336</id>
    <revision>
      <id>4954087</id>
      <parentid>4786438</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2165" sha1="q43m496mjlsti2mgz9a07vxh4d5d4hd" xml:space="preserve">{{Infobox India AP Mandal}}
'''లక్కిరెడ్డిపల్లె మండలం''', [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంలోని [[అన్నమయ్య జిల్లా]]కు చెందిన మండలం.
==గణాంకాలు==
2011 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా  మొత్తం 35,246 - అందులో పురుషులు 17,758 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 17,488 మంది ఉన్నారు.2001 భారత జనాభా లెక్కలు ప్రకారం మండలం లోని జనాభా  మొత్తం 34,475 - అందులో పురుషులు 17,607 మంది ఉండగా, స్త్రీలు 16,868 మంది ఉన్నారు.

==మండలం లోని గ్రామాలు==

=== రెవెన్యూ గ్రామాలు ===

# [[అనంతపురం (లక్కిరెడ్డిపల్లె)|అనంతపురం]]
# [[బ్రాహ్మణ యెర్రగుడి]]
# [[దప్పెపల్లె]]
# [[దిన్నెపాడు]]
# [[గుడ్లవారిపల్లె]]
# [[కాకులవరం (లక్కిరెడ్డిపల్లె)|కాకులవరం]]
# [[కర్నూతల]]
# [[లక్కిరెడ్డిపల్లె]]
# [[మద్దిరేవుల]]
# [[నరహరిబొట్లపల్లె]]
# [[పందిళ్లపల్లె (లక్కిరెడ్డిపల్లె)|పందిళ్లపల్లె]]

=== రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు ===
* [[కోనంపల్లి]]
==మండల ప్రముఖులు==
*ద్వారకానాథరెడ్డి, లక్కిరెడ్డిపల్లె మాజీ ఎమ్మెల్యే

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లంకెలు ==
{{అన్నమయ్య జిల్లా మండలాలు}}</text>
      <sha1>q43m496mjlsti2mgz9a07vxh4d5d4hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అన్నదాత సుఖీభవ పథకం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277898</id>
    <revision>
      <id>4953925</id>
      <parentid>4622555</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:11:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Needstelugu</username>
        <id>153897</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Yes I Done Some Minor Changes</comment>
      <origin>4953925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3878" sha1="k5dzc7x3qvypp5h8nyxqk71pvh2d476" xml:space="preserve">{{Infobox project|name=Annadatha Sukhibhava|budget=₹5,000 crores for FY 2019-20|location=[[Andhra Pradesh]], [[India]]|website=http://annadathasukhibhava.ap.gov.in/}} '''[https://schemeshelper.com/pm-kisan-annadata-sukhibhava-2026-release-date/ అన్నదాత సుఖీభవ]''' అనేది చిన్న, సన్నకారు రైతుల కుటుంబాలకు ఏడాదికి ₹15,000 పెట్టుబడి మద్దతు అందించడానికి [https://schemeshelper.com/states/andhra-pradesh/ ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం] మొదలుపెట్టిన సంక్షేమ కార్యక్రమం.భారత ప్రభుత్వం వారి ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమ్మాన్ నిధి (PM కిసాన్) లో భాగంగా ఇచ్చే  ₹6000 కు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వాటా కలిపి దాదాపు 70 లక్షల రైతులకు మద్దతు అందిస్తోంది   

నగదును నేరుగా రైతుకు అందించే ఈ పెట్టుబడి మద్దతు పథకం [[ఆధార్]] బ్యాంకు ఖాతాలన్నీ రైతులు కవర్ చేస్తుంది లింక్ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/5000-cr-allocated-for-annadata-sukhibhava/article26187674.ece|title=₹5,000 cr. allocated for ‘Annadata Sukhibhava’|last=Rao|first=G. Venkataramana|date=2019-02-06|work=The Hindu|accessdate=2019-04-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ఎటువంటి షరతులు లేకుండా యూనిట్ ఆధారంగా కుటుంబ రాష్ట్రంలో.  

అధికారికంగా 19 ఫిబ్రవరి 2019 న ప్రారంభించబడింది ₹ 1000 ప్రారంభంలో రియల్ టైమ్ గవర్నెన్స్ సొసైటీ కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ సెంటర్ ద్వారా. 

[[ఆంధ్ర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం|ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] ఈ పథకంతో ప్రయోజనం పొందుతున్న కుటుంబాల సంఖ్యను అధికారిక వెబ్ సైట్ లో ప్రదర్శిస్తోంది. 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ '''అన్నదాత సుకిభవా చెల్లింపు డాష్బోర్డ్''' &lt;ref&gt;{{వెబ్ మూలము|url=http://annadathasukhibhava.ap.gov.in/ADSBAPP/kisan/index|title=:: Annadatha Sukhibhava ::|access-date=2019-04-13|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417214713/http://annadathasukhibhava.ap.gov.in/ADSBAPP/Kisan/index|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; '''(''' '''13-04-2019''' '''నాటికి; 12 PM)''' 
! టర్మ్ 
! మొత్తం 
! దీక్షా తేదీ 
! '''అర్హతగల కుటుంబాలు''' 
! '''చెల్లింపు ప్రారంభించబడింది''' 
! '''చెల్లింపు సక్సెస్''' 
! '''నిర్మాణం లో ఉంది''' 
! మొత్తం 
|-
| దశ 1 
| ₹ 1000 
| 17-02-2019 
| 50,19,383 
| 50,16,443 
| 46,21,658 
| 3,97,725 
| ₹ 462.17 Cr 
|-
| దశ 2 
| ₹ 3000 
| 03-04-2019 
| 48,92,682 
| 45,03,431 
| 44,43,721 
| 4,48,961 
| ₹ 1333.12 Cr 
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|}
==మూలాలు==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Pages with unreviewed translations]]
[[వర్గం:ప్రభుత్వ పథకాలు]]</text>
      <sha1>k5dzc7x3qvypp5h8nyxqk71pvh2d476</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ధర్మపురి అరవింద్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284160</id>
    <revision>
      <id>4953896</id>
      <parentid>4234195</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T19:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48233-88</username>
        <id>153891</id>
      </contributor>
      <comment>/* రాజకీయ జీవితం */</comment>
      <origin>4953896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10879" sha1="pjcpg804yr62zi061xw4zmrv2c9dnfb" xml:space="preserve">{{Infobox Indian politician
 | name          = ధర్మపురి అరవింద్
 | image         = 
 | caption       = 
 | birth_date    = {{birth date and age|1976|8|25|df=yes}}
 | birth_place   = నిజామాబాద్, తెలంగాణ, భారతదేశం 
 | occupation  = పార్లమెంటు సభ్యుడు, వ్యాపారవేత్త 
 | constituency = [[నిజామాబాదు లోకసభ నియోజకవర్గం|నిజామాబాద్]] తెలంగాణ
| office = లోక్‌సభ సభ్యుడు 
 | term_start = జూన్2019 నుండి-ఫిబ్రవరి 2024 వరకు
 | term_end = 2024 ప్రస్తుతం
| predecessor = [[కల్వకుంట్ల కవిత]] (2014-2019)
| successor = 
| party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] (బి.జె.పి)
 | nationality = భారతీయుడు
|spouse =ప్రియాంక
|children= సమన్యు, రుద్రాక్ష
 | module        = 	
	{{Infobox officeholder| embed = yes
	| party       = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] 
	| order   = స్టేట్ ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ సభ్యుడు  
	| office = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] {{!}}బి.జె.పి తెలంగాణ
	}}
 | module2       = 
	{{Infobox cricketer | embed = yes
	| batting = కుడి చేతి
	| bowling = 
	| role = బ్యాట్స్ మన్
	| club1 = హైదరాబాదు
	| year1 = {{nobreak|1995–1996}}
	| date = 16 ఏప్రిల్ 2016
	| source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/26541.html Cricinfo
	}}
|parents=ధర్మపురి విజయలక్ష్మి &lt;br/&gt;[[ధర్మపురి శ్రీనివాస్]] &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/arvind-dharmapuri|title=Arvind Dharmapuri &amp;#124; National Portal of India|website=www.india.gov.in}}&lt;/ref&gt;}}

'''ధర్మపురి అరవింద్''' (జ. 1976 ఆగస్టు 25)  తెలంగాణ రాజకీయ నాయకుడు, పార్లమెంట్ సభ్యుడు. ఈయన నిజామాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం నుండి రెండో సారి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నుండి పోటీచేసి పార్లమెంటు సభ్యునిగా గెలుపొందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/my-father-has-nothing-to-do-with-my-joining-bjp-d-aravind/article24283079.ece|title=My father has nothing to do with my joining BJP: D Aravind|date=29 June 2018|work=The Hindu|access-date=1 February 2019|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; అతను 1995/96 లో హైదరాబాదులో ఫస్టు క్లాస్ క్రికెట్ మ్యాచ్ లలో ఆడాడు.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/26541.html|title=Dharmapuri Arvind|work=ESPN Cricinfo|accessdate=16 April 2016}}&lt;/ref&gt; అతను నిజామాబాదు నుండి మూడు సార్లు [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] తరపున శాసనసభ్యునిగా ఎన్నికైన [[ధర్మపురి శ్రీనివాస్|డి.శ్రీనివాస్]]కు చిన్నకుమారుడు.&lt;ref&gt;http://www.myneta.info/LokSabha2019/candidate.php?candidate_id=4828&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://m.timesofindia.com/elections/candidates/arvind-dharmapuri&lt;/ref&gt;

==రాజకీయ జీవితం==
ఈయన [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|తెలంగాణ రాష్ట్రసమితి]] అధ్యక్షుడు, తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి [[కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు|కె.చంద్రశేఖరరావు]] కుమార్తె అయిన [[కల్వకుంట్ల కవిత|కె. కవిత]]పై పోటీచేసి గెలుపొందాడు.&lt;ref name=&quot;రంజీ క్రికెటర్ టూ రాజకీయ నాయకుడు.. ధర్మపురి అర్వింద్ రాజకీయ ప్రస్థానం ఇది&quot;&gt;{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=రంజీ క్రికెటర్ టూ రాజకీయ నాయకుడు.. ధర్మపురి అర్వింద్ రాజకీయ ప్రస్థానం ఇది |url=https://tv9telugu.com/telangana/hyderabad/dharmapuri-arvind-profile-political-career-and-life-story-contesting-constituency-name-previous-election-result-in-telangana-elections-1097231.html |accessdate=3 March 2024 |date=9 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303075257/https://tv9telugu.com/telangana/hyderabad/dharmapuri-arvind-profile-political-career-and-life-story-contesting-constituency-name-previous-election-result-in-telangana-elections-1097231.html |archivedate=3 March 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newssting.in/తెలుగు/రాజకీయాలు/తెలంగాణ/ధ‌ర్మ‌పురి-అరవింద్-చ‌దువుపై-ర‌గ‌డ‌-ప‌క్కాగా-ఇరికిస్తున్న-టీఆర్ఎస్‌|title=ధ‌ర్మ‌పురి అరవింద్ చ‌దువుపై ర‌గ‌డ‌.. ప‌క్కాగా ఇరికిస్తున్న టీఆర్ఎస్‌|website=newssting|access-date=2020-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;మరోసారి వారే&quot;&gt;{{cite news |last1=Eenadu |title=మరోసారి వారే |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Karimnagar/530/124042757 |accessdate=3 March 2024 |work= |date=3 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303074909/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Karimnagar/530/124042757 |archivedate=3 March 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt; 

ఆయన 2023 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో [[కోరుట్ల శాసనసభ నియోజకవర్గం|కోరుట్ల నియోజకవర్గం]] నుండి బీజేపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి డాక్టర్ కల్వకుంట్ల సంజయ్ బీ.ఆర్.ఎస్.అభ్యర్థి చేతిలో ఓడిపోయాడు. ధర్మపురి అరవింద్ ను 2024 పార్లమెంట్ ఎన్నికల్లో నిజామాబాద్ పార్లమెంట్ అభ్యర్థిగా ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;తెలంగాణలో భాజపా లోక్‌సభ అభ్యర్థులు వీరే..&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/bjp-lok-sabha-candidates-in-telangana/0500/124042233|title=తెలంగాణలో భాజపా లోక్‌సభ అభ్యర్థులు వీరే..|last1=Eenadu|date=2 March 2024|accessdate=2 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240302154335/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/bjp-lok-sabha-candidates-in-telangana/0500/124042233|archivedate=2 March 2024|language=te}}&lt;/ref&gt;

2024లో  [[నిజామాబాద్]] 18వ.[[లోక్ సభ]] నియోజకవర్గం నుండి [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] అభ్యర్థి ధర్మపురి అర్వింద్ కాంగ్రెస్  పార్టీ అభ్యర్థి అయిన జీవన్ రెడ్డి పై 1,09,241  ఓట్ల మెజారిటీతో గెలుపొందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-06-04|title=Nizamabad, Telangana Lok Sabha Election Results 2024 Highlights: Arvind Dharmapuri Secures Victory|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha/story/nizamabad-telangana-lok-sabha-election-results-2024-live-updates-clse-2548143-2024-06-04|access-date=2024-06-05|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

== చదువు వివాదం ==
ఎన్నిక‌ల అఫిడ‌విట్‌లో త‌ప్పుడు వివ‌రాలు పొందుప‌రిచార‌ని, పీజీ చ‌ద‌వ‌కున్నా చదివిన‌ట్లు చూపించార‌ని టీఆర్ఎస్ పార్టీ ఆరోపించింది. ఇందుకు సంబంధించిన ఆధారాలు కూడా ప‌క్కాగా సేకరించారు. డిస్టెన్స్ ఎడ్యుకేష‌న్ ద్వారా రాజ‌స్థాన్‌లోని జ‌నార్ధ‌న్ రాయ్ న‌గ‌ర్ రాజ‌స్థాన్ విద్యాపీఠ్ యూనివ‌ర్సిటీ నుంచి దూర విద్య ద్వారా ఎంఏ పొలిటిక‌ల్ సైన్స్ చ‌దివిన‌ట్లు అర్వింద్ త‌న ఎన్నిక‌ల అఫిడ‌విట్‌లో పొందుప‌రిచాడు. రాజ‌స్థాన్‌లోని స‌ద‌రు యూనివ‌ర్సిటీలో ధ‌ర్మిపురి అరవింద్ చ‌దివారా, లేదా అనేది ఆర్టీఐ ద్వారా అడిగారు టి.ఆర్.ఎస్ నేతలు. అయితే, ఆ పేరుతో త‌మ యూనివ‌ర్సిటీలో ఎవ‌రూ చ‌ద‌వ‌లేద‌నే స‌మాధానం వ‌చ్చింద‌ని టీఆర్ఎస్ నేత‌లు చెబుతున్నారు&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

==మూలాలు==
{{Reflist}}

== బాహ్య లంకెలు ==

* {{cricinfo|id=26541}}

{{Authority control}}

[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1976 జననాలు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:18వ లోక్‌సభ సభ్యులు]]</text>
      <sha1>pjcpg804yr62zi061xw4zmrv2c9dnfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దోర్నాల హరిబాబు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299955</id>
    <revision>
      <id>4953851</id>
      <parentid>4218774</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48355-64</username>
        <id>153880</id>
      </contributor>
      <comment>/* పురస్కారాలు - బహుమతులు */</comment>
      <origin>4953851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8427" sha1="7rae2zvmdpi7imk5jlxjma74o968hde" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = దోర్నాల హరిబాబు 
| image = Haribabu Dornala.jpg
| native_name = 
| birth_name = 
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1968|03|22}}
| birth_place = [[నెల్లూరు]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| residence = 
| nationality = భారతీయుడు
| occupation = [[రంగస్థలం|రంగస్థల]], [[సినిమా]] [[నటుడు]]
| height = 
| parents = నరసింహరావు
| relatives = 
| website = 
| ethnicity = [[తెలుగు]]
| yearsactive = 
}}

'''దోర్నాల హరిబాబు''' (జ. 1968 మార్చి 22) [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రంకి చెందిన [[రంగస్థలం|రంగస్థల]], [[సినిమా]] [[నటుడు]]. నాటకాల్లో, టీవీ రియాలిటీ కార్యక్రమాల్లో హాస్యనటుడిగా నటించాడు.

== జననం ==
హరిబాబు 1968, మార్చి 22న [[నెల్లూరు]]లో జన్మించాడు. తండ్రిపేరు నరసింహరావు.తల్లి పేరు సీతామహాలక్ష్మి, బికాం వరకు చదువుకున్నాడు.

== నాటకరంగం ==
1980లో రంగస్థల నటుడు పొన్నాల రామసుబ్బారెడ్డి దగ్గర నాటకరంగంలో శిక్షణ పొందిన హరిబాబు, పన్నెండేళ్లపాటు పౌరాణిక నాటకాల్లో నటించాడు. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని అన్ని జిల్లాలతోపాటు [[తమిళనాడు]], [[కర్నాటక]], [[గుజరాత్]] రాష్ట్రాల్లో హాస్యనాటకాలు ప్రదర్శించి 19సార్లు ఉత్తమ హస్యనటుడిగా బహుమతులు అందుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;కళాత్మకం : నవ్వుల హరివిల్లు&quot;&gt;{{cite news |last1=సాక్షి |first1=ఫ్యామిలీ |title=కళాత్మకం : నవ్వుల హరివిల్లు |url=https://www.sakshi.com/news/family/a-brief-story-about-comedian-hari-babu-78454 |accessdate=22 March 2020 |date=5 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200322171310/https://www.sakshi.com/news/family/a-brief-story-about-comedian-hari-babu-78454 |archivedate=22 మార్చి 2020 |work= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

'''నటించినవి'''
# కర్కోటకుడు, జీవలుడు ([[చిత్రనళీయం]]) 
# లోహితుడు, కేశవుడు ([[సత్యహరిశ్చంద్రీయము|సత్యహరిశ్చంద్ర]]) 
# భరతుడు (శకుంతల) 
# చిన్న చంద్రుడు ([[తారాశశాంకం]]) 
# సుకులుడు (సారంగధర) 
# శ్రీరాముడు (భక్తరామదాసు)

=== టీవీరంగం ===
[[టెలివిజన్]] ఛానళ్ళలో ప్రసారమయ్యే కామెడీ ప్రోగ్రామ్‌లలో నటించి ప్రేక్షకులను నవ్వించాడు. జీ స్మైల్ శ్రీ, మత్తుగా గమ్మత్తుగా, నవ్వుల్- నవ్వుల్‌కి వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించాడు.

== పురస్కారాలు - బహుమతులు ==
# నెల్లూరు జిల్లాస్థాయి [[కందుకూరి పురస్కారం - 2018]] - నాటకరంగంలో కృషి, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, 2018.&lt;ref name=&quot;కందుకూరి రంగస్థల అవార్డులు ప్రకటన&quot;&gt;{{cite news|last1=వెబ్ ఆర్కైవ్|first1=ఈనాడు, తాజా వార్తలు|title=కందుకూరి రంగస్థల అవార్డులు ప్రకటన|url=http://www.eenadu.net/homeinner.aspx?category=general&amp;item=break94|accessdate=22 March 2020|date=16 April 2018|work=|archive-date=16 ఏప్రిల్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180416112909/http://www.eenadu.net/homeinner.aspx?category=general&amp;item=break94|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;కందుకూరి పురస్కారాలు - 2018&quot;&gt;{{cite web|last1=వెబ్ ఆర్కైవ్|first1=ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర చలనచిత్ర, టీవీ, నాటకరంగ అభివృద్ధి సంస్థ జాలగూడు|title=కందుకూరి పురస్కారాలు - 2018|url=http://apsftvtdc.in/kandukuri_puraskaralu_2017.pdf|website=web.archive.org|accessdate=22 March 2020|archive-date=7 మే 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507153722/http://apsftvtdc.in/kandukuri_puraskaralu_2017.pdf|url-status=deviated|archivedate=7 మే 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180507153722/http://apsftvtdc.in/kandukuri_puraskaralu_2017.pdf}}&lt;/ref&gt;
# స్వర్ణ పతకం - ఆంధ్రసోషల్ అండ్ కల్చరల్ అసోసియేషన్ నాటక పోటీలు, చెన్నై
# ఈటీవీ ‘స్మైల్ రాజా’ అవార్డుతోపాటు లక్షరూపాయల బహుమతి
# అమెరికన్ ఎక్సలెన్సీ అవార్డు- తెలుగు అసోసియేషన్ ఆఫ్ నార్త్ టెక్సాస్, అమెరికా
# 2016 సంవత్సరం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ద్వారా అందించే రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉగాది పురస్కారాన్ని అందుకోవడం జరిగింది 
# 2025 సంవత్సరం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం భాషా సాంస్కృతిక శాఖ ద్వారా అందించే (హంస) కళా రత్న పురస్కారాన్ని అందుకోవడం జరిగింది.

== ఇతర వివరాలు ==
# హరివిల్లు క్రియేషన్స్ పేరుతో సాంస్కృతిక సంస్థను స్థాపించి, హాస్యవల్లరి పేరుతో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వెయ్యికి పైగా ప్రదర్శనలు ఇచ్చాడు.
# సారా వ్యతిరేకోద్యమం, పారిశుద్ధ్యం- ప్రజారోగ్యం, దోమల నిర్మూలన వంటి ప్రభుత్వ పథకాల ప్రచార కార్యక్రమాలలో నటించాడు.
# [[అమెరికా]], [[దుబాయ్]], [[మలేషియా|మలేసియా]], [[మారిషస్]] దేశాల్లో [[సంక్రాంతి]] సంబరాలు, తెలుగు సంఘం వేడుకల్లో హాస్య ప్రదర్శనలు చేశాడు.

== నిర్వహించిన పదవులు ==
# ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నాటక అకాడమీ మాజీ సభ్యుడు.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:1968 జననాలు]]
[[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా రంగస్థల నటులు]]
[[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా రచయితలు]]
[[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>7rae2zvmdpi7imk5jlxjma74o968hde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఉప్పులూరు శ్రీచెన్నకేశవస్వామి ఆలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>308174</id>
    <revision>
      <id>4954052</id>
      <parentid>4921735</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48256-80</username>
        <id>153914</id>
      </contributor>
      <comment>/* బయటి లింకులు */</comment>
      <origin>4954052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12877" sha1="3vkyfzaf6j6da9cxvqryh2tz71tllp8" xml:space="preserve">[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం లోని[[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా, [[ఉండి మండలం]] లోని గ్రామం ఉప్పులూరులోని శ్రీచెన్నకేశవస్వామి ఆలయం :&lt;ref&gt;{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=దినపత్రిక |title=చెన్నకేశవస్వామి కల్యాణోత్సవాలు |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-791914 |accessdate=16 July 2020 |work=www.andhrajyothy.com |archive-date=17 జూలై 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717185939/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-791914 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; కాకతీయ సామ్రాజ్యం పతన దశలో వున్న రోజుల్లో మహమ్మదీయుల దాడి నుంచి హిందూ మత రక్షణకు, ఆంధ్ర దేశ పర్యటనకు వచ్చిన సింహాచల క్షేత్రనివాసి కందాల కృష్ణమాచారి ఉప్పులూరులో 1335వ సంవత్సరంలో అప్పటి అప్పలస్వామి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. శ్రీకృష్ణుడే చెన్నకేశవస్వామి. చెన్న అంటే అందమైన అని మేలయిన కేశములు కలవాడు అని, కేశియను రాక్షసుని సంహరించినవాడు అని అర్ధం. 'కేశులు' అనగా బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రులు వారిని తన వశమందుంచుకున్నవాడు కేశవుడు.

==ఆలయ చరిత్ర==
ఉండి గ్రామానికి 8 కిలోమీటర్ల దూరంలో భీమవరంకి 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది ఉప్పులూరు గ్రామం శ్రీ చెన్నకేశవాలయం గురించి ఈ ఆలయం అతి ప్రాచీన ఆలయం.
ఇక ఆలయ చరిత్ర విషయానికి వస్తే, పల్నాడులో ధూప, దీప, నైవేద్యాలతో నిత్య పూజలందుకునే చెన్నకేశవస్వామి ఆలయంలో పల్నాటి యుద్ధ సమయంలో దాడులు జరిగాయని... ఆ సమయంలో స్వామిని కాపాడుకోవడానికి కన్నమదాసు సంతతికి చెందిన తిరువీధి నారాయణదాసు, అతని సోదరులు కలిసి స్వామి ప్రతిమను సింహాచలం తరలించి స్వామికి అప్పల స్వామి అని పేరు మార్చారు. అనంతరం అక్కడి నుండి పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా ఉప్పులూరు చేరుకున్నారు.
అప్పుడు ఈ గ్రామంలో ఒక మర్రి చెట్టు నీడలో ప్రతిమను ఉంచి, స్వామికి నైవేద్యం తీసుకురావడానికి గ్రామంలోకి వెళ్లారు. అదేసమయంలో ఈ గ్రామంలో కొందరు తీవ్ర అస్వస్థకు గురయ్యారు. అప్పుడు హరిజనులు మన గ్రామంలోకి అడుగుపెట్టినందుకు ఇలా జరిగిందని భావించిన గ్రామస్థులు నారాయణదాసు, అతని సోదరులను నిర్బదించారు. ఇక ఆ రోజు రాత్రే సింహాచల అప్పన్న గ్రామ పెద్దలకు కలలో కనిపించి వారు నిరపరాదులు వారిని విడిచిపెట్టమని... గ్రామంలోని మర్రిచెట్టు క్రింద తన ప్రతిమ ఉందని, స్వామి వారిని ప్రతిష్ఠించి ఆలయాన్ని నిర్మించి తనకు దీప నైవేద్యాలు హరిజన దాసులే అర్చకులుగా ఉండాలని ఆదేశించారట.
ఇలా ఆ స్వామివారి ఆజ్ఞ ప్రకారం గ్రామా పెద్దలు 1335 లో ఈ ప్రాంతంలో అప్పలస్వామి ఆలయం నిర్మించి ప్రతిష్ఠించి అర్చకులుగా వారికీ స్థానం కల్పించారు. నిజానికి విగ్రహాం చెన్నకేశవుడిదే కాబట్టి 1868 లో ఈ అప్పలస్వామికి పూర్వపు నామమైన చెన్నకేశవస్వామిగా మరల నామకరణం చేసారు.1650లో జజ్జూరి సంస్థ్దానాదీశులు రాజా వల్లి రాగన్న జమీందారు అప్పలస్వామి ఆలయ నిర్మాణం చేపట్టారు.'''పాల్వంచ, భద్రాచలం సంస్థానాదీశులు రాజా పార్థసారథి అప్పారావు బహుదూర్‌ 1893లో ఈ ఆలయానికి భూదానమిచ్చారు.''' శనివారపు పేట సంస్థానాదీశులు రాజా ధర్మ అప్పారావు బహుదూర్‌ 1793లో ఆలయ నిర్మాణం పూర్తిచేశారు. వైష్ణవ మత గురువులైన పరవస్తు రామాజనుజాచార్యులు 1870 సంవత్సరంలో ఈ ఆలయ విగ్రహానికి చెన్నకేశవస్వామిగా నామకరణం చేశారు. 1895లో శేషబట్టారు రాఘవాచారి చెన్నకేశస్వామికి మొట్టమొదటి సారిగా కల్యాణోత్సవాలు జరిపించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |title=సమానత్వానికి పెద్దపీట - Eenadu |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/samaanatvaaniki+peddapita-newsid-86373940 |accessdate=16 July 2020 |work=Dailyhunt |language=en |archive-date=16 జూలై 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716173150/https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/samaanatvaaniki+peddapita-newsid-86373940 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
కొన్ని తరాలు అయిన తర్వాత శ్రీ స్వామి వారి అనుగ్రహం వల్ల గ్రామము పెద్దదై సుసంపన్నమై సరస్వతి దేవి లక్ష్మీదేవి నిలయమై చుట్టుప్రక్కల గ్రామాల కంటే ఎంతో అభివృద్ధి చెందటం జరిగింది.క్రమేపి ఈ గ్రామాల వారు ఇతర సుసంపన్నమైన కుటుంబాలతో వివాహ సంబంధాలు ఏర్పాటు చేసుకోవడం, ఆ ఇతర గ్రామాల సంపన్నులు దేవాలయానికి వచ్చి శ్రీ స్వామి వారిని దర్శించి ఇక్కడ అర్చకులు హరిజనులు అని తెలుసుకొని గ్రామ పెద్దలతో చెప్పి వైష్ణవదాసులను మార్పించి, బ్రాహ్మణులను అర్చకత్వమునకు ఏర్పాటు చేస్తామని తెలుపగా అప్పటి గ్రామ పెద్దలు అలోచించి అర్చకులను మర్చుటకై అప్పటి సంస్థానమైన నూజీవీడు సంస్థానానికి సుమారు 1893లో ఒక అర్జిని వ్రాసి పంపగా రాజావారు అందుకు ఆమోదిస్తూ రాజముద్ర వేయగా వెంటనే ఆయన కుటుంబంలోని వారికి తీవ్ర అనారోగ్యము కలుగుట ఆ రాత్రి శ్రీ స్వామి వారు రాజా వారి స్వప్నములో కనపడి వారు నా సేవకులు వారిని మార్చితే నువ్వు, నీ రాజ్యము ఉండదు అని నిదర్శనము చూపి హెచ్చరించినారట.రాజా పార్ధసారథి అప్పారావు గారు జరిగిన పొరపాటును గ్రహించి మరునాడే వారిని పిలిపించి తానిచ్చిన తాఖీదును వెనుకకు తీసుకొని తానే స్వయంగా ఉప్పులూరికి విచ్చేసి స్వామివారిని దర్శించుకొని శ్రీ స్వామి వారికి అంగరంగ భోగములకై 40 ఎకరములు భూదానం ఇచ్చారు.అందు రెండు భాగములు అర్చకులకు, ఒక భాగము శ్రీ స్వామి వారి కళ్యాణోత్సవములకు అని పెద్దలు నిర్ణయించడం జరిగిందని చెబుతారు...

==ప్రత్యేకతలు==
===దళితులే అర్చకులు ===
శ్రీచెన్నకేశవస్వామి ఆలయంలో దళితులే అర్చకులుగా కొనసాగుతున్నారు. పల్నాడును పాలించిన బ్రహ్మనాయుడు సేనాధిపతి అయిన కన్నమదాసు సేవాతత్పరతకు, నిష్కళంక దేశభక్తికి మెచ్చి మాచర్ల, మార్కాపురం గ్రామాలలోని చెన్నకేశవస్వామి ఆలయాల్లో పూజల నిర్వహణ బాధ్యతను అప్పగించినట్లు చరిత్ర ద్వారా తెలుస్తోంది. కన్నమదాసు సంతతికి చెందిన తిరువీధి నారాయణదాసు 1280వ సంవత్సరంలో ఉప్పులూరు గ్రామానికి వలస వచ్చారు. తరువాతి కాలంలో ఆలయం ఆవిర్భావంతో నారాయణదాసు కుటుంబీకులే అర్చకులుగా కొనసాగుతున్నారని ఆలయ చరిత్రను బట్టి తెలుస్తోంది

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[ఉండి మండలం]]
* [[ఉప్పులూరు]]
==మూలాలు==
{{మూలాలు}}

==బయటి లింకులు==
శ్రీ స్వామి వారి ఆలయ వెబ్ సైట్ : https://uppuluruchennakesavaswamitemple.weebly.com/ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=హోమ్ {{!}} శ్రీ చెన్న కేశవ స్వామి వారి దేవస్థాన&amp;#|url=http://uppuluruchennakesavaswamitemple.weebly.com/|access-date=2026-09-07|website=శ్రీ చెన్నకేశవ స్వామినే నమః}}&lt;/ref&gt;
[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చారిత్రక స్థలాలు]]</text>
      <sha1>3vkyfzaf6j6da9cxvqryh2tz71tllp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Mümtaz</title>
    <ns>3</ns>
    <id>314085</id>
    <revision>
      <id>4953902</id>
      <parentid>3049707</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>104785</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Neriah, [[వాడుకరి చర్చ:Satirdan kahraman]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Mümtaz]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Satirdan kahraman|Satirdan kahraman]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mümtaz|Mümtaz]]&quot;</comment>
      <origin>3049707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8232" sha1="6al29bns2t02unxs4m1e8kzdytke1ju" xml:space="preserve">

==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;Satirdan kahraman గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/font&gt;]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
Satirdan kahraman గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.

* తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట, 2014 (ఈ-పుస్తకం)]], [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం (వికీ వ్యాసాలు)]], [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు పేరుబరుల్లో ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:సూచిక|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. 
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని ప్రతీ ఊరికీ, ప్రతీ మండలానికీ, జిల్లాకీ, ప్రతీ పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], సూపర్‌స్టార్ [[ఘట్టమనేని కృష్ణ|కృష్ణ]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],.. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 01:06, 17 అక్టోబరు 2020 (UTC)</text>
      <sha1>6al29bns2t02unxs4m1e8kzdytke1ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నైవేలి సంతానగోపాలన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>320561</id>
    <revision>
      <id>4954007</id>
      <parentid>3854071</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8320" sha1="jgw4bzj0c5gyf67sw74xjmcc9nbdwq8" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = నైవేలి సంతానగోపాలన్
| image            = Neyveli Santhanagopalan.jpg
| background       = solo_singer
| birth_date       = {{birth date and age|df=yes|1963|6|6}}&lt;ref name=SNA&gt;{{cite web |title=Neyveli Santhanagopalan |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=465&amp;at=2 |website=[[Sangeet Natak Akademi]] |access-date=28 February 2022 |archive-date=13 డిసెంబరు 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213184321/https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=465&amp;at=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| birth_place      = [[తిరుచిరాపల్లి]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం
| Occupation       = కర్ణాటక సంగీత గాత్ర విద్వాంసుడు
| genre            = [[కర్ణాటక సంగీతం]]
| website          = 
}}
'''నైవేలి సంతానగోపాలన్''' (జననం 1963) ఒక భారతీయ కర్ణాటక సంగీత గాత్ర విద్వాంసుడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/05/18/stories/2007051852030200.htm |title=Songs with sparkle |work=[[The Hindu]] |date=18 May 2007 |accessdate=21 October 2013 |archive-date=14 జనవరి 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114144359/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/05/18/stories/2007051852030200.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ఆయన కూతురు [[శ్రీరంజని సంతానగోపాలన్]] కూడా ప్రముఖ గాయని. 

==విశేషాలు==
ఇతడు [[1963]],[[జూన్ 6]]వ తేదీన తమిళనాడులోని [[తిరుచిరాపల్లి]]లో జన్మించాడు. ఇతడు చెంబై అనంతమణి భాగవతార్,&lt;ref name=&quot;హిందూ 1&quot;&gt;{{cite news |last1=Venkatesan Srikanth |title=The Providence fund |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/the-providence-fund/article4077426.ece |accessdate=28 February 2021 |work=The Hindu |date=8 November 2012}}&lt;/ref&gt;  సి.ఎస్.ఆనందన్, ఆర్.రంగనాథన్, తంజావూరు శంకర అయ్యర్, [[మహారాజపురం సంతానం]], టి.ఎన్.శేషగోపాలన్‌ల వద్ద సంగీతం నేర్చుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://neyvelisanthanagopalan.net/profile.php|title=Profile|website=neyvelisanthanagopalan.net|access-date=2018-08-20|archive-date=2018-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180530201122/http://neyvelisanthanagopalan.net/profile.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/The-resonant-guru-shishya-symphony/article12373994.ece|title=The resonant guru-shishya symphony|last=Ramnarayan|first=V.|date=2012-12-13|work=The Hindu|access-date=2018-08-20|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
ఇతడు స్వదేశంలోను, విదేశాలలోను ముఖ్యమైన సంగీతోత్సవాలలో పాల్గొని కర్ణాటక గాత్ర విద్వాంసునిగా గుర్తింపు పొందాడు. ఇతడు సంగీతం గురించి అనేక ప్రసంగాలను చేశాడు. అనేక సంస్థలలో ఇతడు సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉన్నాడు. ఇతడు నైవేలి శిష్యకులం అనే సంస్థను స్థాపించాడు. రాగాస్ త్రూ పల్లవి, పంచరత్న కృతులు, డివైన్ మూడ్స్ వంటి అనేక రికార్డులను వెలువరించాడు.ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్‌లలో ఎ గ్రేడు కళాకారుడిగా అనేక కార్యక్రమాలు చేశాడు. ఇతడు తమిళ టి.వి.ఛానల్ జయ టివిలో &quot;సరిగమప&quot; అనే కార్యక్రమానికి సంధానకర్తగా వ్యవహరించాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://inhome.rediff.com/movies/2007/oct/18car.htm |title=Now, a Carnatic Idol! - Rediff.com movies |publisher=[[Rediff.com]] |date=18 October 2007 |accessdate=21 October 2013|first=Shobha |last=Warrier}}&lt;/ref&gt; ఇతనికి గాత్ర సంగీతంతో పాటు వీణ మొదలైన వాద్యాలలో ప్రావీణ్యం ఉంది. ఇతడు సునామీ వంటి విపరీత పరిస్థితులలో బాధితులను ఆదుకోవడానికి సంగీత ప్రదర్శనలు చేసి వచ్చిన ధనాన్ని సేవాసంస్థలకు వితరణ చేశాడు.
 
==అవార్డులు==
ఇతనికి అనేక పురస్కారాలు, బిరుదులు లభించాయి. వాటిలో కొన్ని:

* శ్రీ త్యాగబ్రహ్మ గాన సభ వారిచే &quot;వాణీ కళాసుధాకర&quot;
* 2008లో తపస్ కల్చరల్ ఫౌండేషన్ వారిచే &quot;విద్యా తపస్వి&quot; పురస్కారం.
* 2014లో [[సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.gov.in/files2015-16/Press%20Release%20SNA%20Awards%20for%20the%20year%202014%20-%20English.pdf|title=Declaration of Sangeet Natak Akademi Fellowships (Akademi Ratna) and Akademi Awards (Akademi Puraskar) for the Year 2014|publisher=sangeetnatak.gov.in|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=28 ఫిబ్రవరి 2021|archive-date=14 జూన్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614110227/http://www.sangeetnatak.gov.in/files2015-16/Press%20Release%20SNA%20Awards%20for%20the%20year%202014%20-%20English.pdf}}&lt;/ref&gt;
* 2008లో పార్థసారథి స్వామి సభ వారిచే &quot;సంగీత కళాసారథి&quot; బిరుదు.
* 2011లో సౌత్ ఇండియన్ కల్చరల్ అసోసియేషన్, ఆంధ్రప్రదేశ్ వారిచే &quot;సంగీత చక్రవర్తి&quot; బిరుదు.
* 2015లో శ్రీకృష్ణ గానసభ వారిచే &quot;సంగీత చూడామణి&quot; బిరుదు. 
* 2015లో క్లీవ్ లాండ్ త్యాగరాయ ఆరాధనోత్సవాలలో &quot;ఆచార్య రత్నాకర&quot; బిరుదు.
ఇవే కాక భారత్ కళాచార్, కార్తీక్ ఫైన్‌ఆర్ట్స్, మహారాజపురం విశ్వనాథ అయ్యర్ ఫౌండేషన్ వంటి పలు సంస్థలు ఇతడిని సన్మానించాయి.

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==బయటి లింకులు==
*[http://neyvelisanthanagopalan.net/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112232355/http://www.neyvelisanthanagopalan.net/ |date=2020-01-12 }}
*[http://www.lakshmansruthi.com/chennaiyil-thiruvaiyaru/2009/profiles/neyveli-santhanagopalan.asp Profile at Lakshmansruthi.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170530091933/http://www.lakshmansruthi.com/chennaiyil-thiruvaiyaru/2009/profiles/neyveli-santhanagopalan.asp |date=2017-05-30 }}

{{authority control}}

[[వర్గం:కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1963 జననాలు]]
[[వర్గం:సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు గాయకులు]]</text>
      <sha1>jgw4bzj0c5gyf67sw74xjmcc9nbdwq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పియాజెట్ సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>324156</id>
    <revision>
      <id>4954009</id>
      <parentid>4574686</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4954009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9298" sha1="gcyqrvet5ctx0xvmk1vwm8r12j93mwo" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=ఏప్రిల్ 2025}}
{{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}}

{{DISPLAYTITLE:పియాజె సంజ్ఞానాత్మక వికాస సిద్ధాంతం}}
[[File:Jean Piaget in Ann Arbor.png|thumb|[[జీన్ పియాజేట్|జీన్ పియాజే]]]]
'''పియాజె సంజ్ఞాత్మక వికాస సిద్ధాంతం''' ద్వారా పిల్లల మానసిక అభివృద్ధిను నాలుగు వేర్వేరు దశల ద్వారా వివరించారు. అతని సిద్ధాంతం ద్వారా పిల్లలు జ్ఞానాన్ని ఎలా సంపాదిస్తారో అర్థం చేసుకోవచ్చు. పిల్లలు అభ్యసించే ప్రక్రియలో చురుకైన పాత్ర పోషిస్తారని పియజె విశ్వసించాడు. ప్రయోగాలు చేయటం, పరిశీలన చేయడం, ప్రపంచాన్ని గురించి తెలుసుకోవడం వంటి వాటి ద్వారా పిల్లలు నిరంతరంగా కొత్త జ్ఞానాన్ని నేర్చుకుంటారనీ ఆయన ప్రతిపాదించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://search.credoreference.com/content/entry/wileyse/cognitive_development/0|title=Cognitive Development - Encyclopedia of Special Education: A Reference for the Education of Children, Adolescents, and Adults with Disabilities and Other Exceptional Individuals - Credo Reference|website=search.credoreference.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== పియాజె పరిచయం ==

పియాజె స్విట్జర్లాండ్ కు చెందిన శిశు మనో వైజ్ఞానిక శాస్త్రవేత్త. ఇతను జెనీవా యూనివర్సిటీలో శిశు మనస్తత్వ ఆచార్యుడిగా పనిచేశాడు. 22 సంవత్సరాలకే పీహెచ్ డీ పట్టా పొందాడు. ఈయన తన సొంత పిల్లల మీదనే ప్రయోగాలు చేసి ఈ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Essentials of Psychology|last=Franzoi|first=Stephen|isbn=978-1-5178014-2-7|pages=119}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Piaget|language=en|editor4-last=Yerkes|editor3-first=Herbert S.|editor3-last=Langfeld|editor2-first=Heinz|editor2-last=Werner|access-date=2021-02-28|doi=10.1037/11154-011|publisher=Clark University Press|first=Jean|place=Worcester|editor-first=Edwin G.|editor-last=Boring|pages=237–256|work=A History of Psychology in Autobiography, Vol IV.|url=http://content.apa.org/books/11154-011|date=1952|title=Jean Piaget.|editor4-first=Robert M.}}&lt;/ref&gt;

=== పియాజె రాసిన గ్రంథాలు ===

ది గ్రోత్ ఆఫ్ లాజికల్ థింకింగ్,

ది లాంగ్వేజ్ అండ్ థాట్ ఆఫ్ ఛైల్డ్,

ది మోరల్ జడ్జిమెంట్ ఆఫ్ ది చైల్డ్,

ది ఆరిజిన్స్ ఆఫ్ ఇంటలిజెన్స్,

సిక్స్ సైకలాజికల్ స్టడీస్.

మొదలైన 25 గ్రంథాలను రాశారు.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Maréchal|first=Garance|date=30 November 2009|title=Constructivism|url=http://go.galegroup.com/ps/i.do?id=GALE%7CCX1562500095&amp;v=2.1&amp;it=r&amp;p=GVRL&amp;sw=w&amp;asid=15311e6ee67b398da4f1a1967f58503d|journal=Encyclopedia of Case Study Research|volume=1}}&lt;/ref&gt;

== సిద్ధాంత ప్రతిపాదన ==

పియాజె ఈ సంజ్ఞానాత్మక సిద్ధాంతాన్ని నాలుగు దశలుగా ప్రతిపాదించాడు.

=== ఇంద్రియ చాలక దశ (0-2 సంవత్సరాలు) ===

ఈ దశలోని శిశువులు వారి కదలికలు, అనుభూతుల ద్వారా ప్రపంచం తెలుసుకుంటారు. పీల్చడం, పట్టుకోవడం, చూడటం, వినడం వంటి ప్రాథమిక చర్యల ద్వారా ప్రపంచాన్ని గురించి తెలుసుకుంటారు. ఏదైనా వస్తువు కనిపించకపోతే ఎక్కడో ఒకచోట ఉండి ఉంటుందనే వస్తు స్థిరత్వ భావనను కలిగి ఉంటారు. ఒక పనిని మళ్ళీ మళ్ళీ చేస్తూ సంతృప్తి చెందే యత్న దోష పద్ధతిలో అభ్యసిస్తూ ఉంటారు. ఈ దశలో పిల్లల అంతర్దృష్టి వికసిస్తుంది.

=== పూర్వ ప్రచాలక దశ (2 - 7 సంవత్సరాలు) ===

ఈ దశలో పిల్లలు ప్రతీకాత్మకంగా ఆలోచించడాన్ని ప్రారంభించి వస్తువులను సూచించడానికి పదాలు, చిత్రాలను ఉపయోగించడాన్ని నేర్చుకుంటారు. ఈ దశలో ఉన్న పిల్లలు నేను, నాది అనే అహం కేంద్రీకృత వాదాన్ని కలిగి ఉంటారు. ప్రాణం లేని వాటికి ప్రాణం ఆపాదించే సర్వాత్మక వాదాన్ని కలిగి ఉంటారు. ఒక వస్తువును వేరొక వస్తువుగా భావించే ప్రతిభాసాత్మక ఆలోచనలను కలిగి ఉంటారు. ఈ దశలో సమస్యను పరిష్కరించే సామర్థ్యం అభివృద్ధి చెందుతుంది కానీ దానిని వివరించే సామర్థ్యం ఉండదు. వస్తువును బాహ్యంగా మార్పులు చేసినప్పటికీ దానికి సంబంధించిన లక్షణాలు అలాగే ఉంటాయి అనే పదిలపర్చుకునే భావనా లోపాన్ని కలిగి ఉంటారు. ప్రతీ ఒక్క తార్కిక ప్రచాలకాన్ని తిరిగి చేయలేము అనే అవిపర్యాత్మక భావనా లోపాన్ని కలిగి ఉంటారు. ఒక విషయాన్ని ఒకే కోణంలో ఆలోచించి దానికి భిన్నంగా ఆలోచించలేకపోవడం అనే ఏకమితి ఆలోచనను కలిగి ఉంటారు.

=== మూర్త ప్రచాలక దశ (7 - 11 సంవత్సరాలు) ===

ఈ దశలోని పిల్లలు సంఘటనల గురించి తార్కికంగా ఆలోచిస్తూ ఉంటారు. ఆగమనాత్మక, నిగమనాత్మక ఆలోచనలు పెరుగుతాయి. కానీ కంటికి కనిపించే మూర్త విషయాల గురించి మాత్రమే వివరించగలరు.

=== అమూర్త ప్రచాలక దశ (12 సంవత్సరాల పైన) ===

ఈ దశలోని వారు ఊహాజనిత వస్తువులు, ఊహాజనిత సమస్యల గురించి ఆలోచించడం ప్రారంభం చేస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=బాల్యదశ వికాసం అభ్యసనం (డి ఎల్ ఎడ్)|publisher=తెలుగు అకాడమీ}}&lt;/ref&gt;

== ముగింపు ==

శిశువులోని ఆవిష్కరణ అభ్యసనం గురించి, పిల్లలకు ఉన్న వైయుక్తిక భేదాల గురించి, పిల్లల యొక్క స్వీయ చొరవ, క్రియా శీలక పాత్ర గురించి ఈ సిద్ధాంతం వివరిస్తుంది.

== మూలాలు ==

&lt;references /&gt;

[[వర్గం:మనోవైజ్ఞానిక శాస్త్రం]]
[[వర్గం:శాస్త్రవేత్తలు]]
[[వర్గం:స్విట్జర్లాండ్]]
[[వర్గం:సిద్ధాంతాలు]]</text>
      <sha1>gcyqrvet5ctx0xvmk1vwm8r12j93mwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చంద్రశేఖర్ వైద్య</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327816</id>
    <revision>
      <id>4953937</id>
      <parentid>3971908</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* సినిమాలు */</comment>
      <origin>4953937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16743" sha1="6kp9kkt6lbj7cx71osq680u7ecsli9w" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = చంద్రశేఖర్ వైద్య
| image       = Bollywood actor Chandrashekhar (cropped).jpg
| alt         = 
| caption     = 
| birth_name  = 
| birth_date  = {{Birth date|df=yes|1922|07|07}}
| birth_place =  [[హైదరాబాదు]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]]
| death_date  = {{Death date and age|df=yes|2021|06|16|1922|07|07}}
| death_place = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], [[భారతదేశం]]
| nationality = భారతీయుడు 
| other_names = 
| occupation  = [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] సినిమా [[నటుడు]], నిర్మాత, [[దర్శకుడు]]
| yearsactive        = 1950–2021
| known_for   = 
| spouse      =
}}

'''చంద్రశేఖర్ వైద్య''' (7 జూలై 1922&lt;ref name=&quot;Raj2009&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tgo9BAAAQBAJ&amp;pg=PT215|title=Hero Vol.1|last=Ashok Raj|date=1 November 2009|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-93-81398-02-9|pages=215–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IndiaEInfo&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaeinfo.com/biography-and-superhit-movies-of-chandrashekhar-g-vaidya/|title=Biography and Superhit Movies of Chandrashekhar G. Vaidya|website=India E Info|access-date=2021-06-17|archive-date=2022-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003052815/https://www.indiaeinfo.com/biography-and-superhit-movies-of-chandrashekhar-g-vaidya/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; - 16 జూన్ 2021), [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] సినిమా [[నటుడు]], నిర్మాత, [[దర్శకుడు]]. [[రాజేష్ ఖన్నా]] నటించిన అనేక సినిమాలలో సహాయక పాత్రలతో గుర్తింపు పొందాడు. [[రామాయణము|రామాయణం]] పౌరాణిక టెలివిజన్ సిరీస్ లో ఆర్య సుమంత్ పాత్రను పోషించాడు.

== తొలి జీవితం ==
చంద్రశేఖర్ 1922, జూలై 7న [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర రాజధాని [[హైదరాబాదు]]లో జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;Raj2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IndiaEInfo&quot;/&gt;  కళాశాల చదువును వదిలేసి 1940ల ప్రారంభంలో [[బొంబాయి]]&lt;nowiki/&gt;కి వెళ్ళాడు. [[యునైటెడ్ కింగ్ డమ్]] నుండి వెస్ట్రన్ డ్యాన్స్‌లో డిప్లొమా పొందాడు.&lt;ref name=&quot;Outlook&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/yesteryear-actor-chandrashekhar-is-97-years-young-where-are-they-now/1589611|title=Yesteryear actor Chandrashekhar is 97 years young! (Where Are They Now?)|website=www.outlookindia.com|access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/veteran-actor-chandrashekhar-turns-90/|title=Veteran actor Chandrashekhar turns 90!|last=IANS|date=7 July 2013|work=.bollywoodlife.com|access-date=17 June 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131026122435/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/veteran-actor-chandrashekhar-turns-90/|archive-date=26 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== సినిమారంగం ==
గాయకురాలు [[షంషాద్ బేగం]] సిఫారసుతో 1948లో [[పూణే]]లోని షాలిమార్ స్టూడియోలో ఉద్యోగిగా చేరాడు. 1950లో భరత్ భూషణ్ ప్రధాన పాత్రలో నటించిన ''బెబాస్''  సినిమాలో జూనియర్ ఆర్టిస్ట్ పాత్రలో నటించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/yesteryear-actor-chandrashekhar-is-97-years-young-where-are-they-now/1589611|title=Yesteryear actor Chandrashekhar is 97 years young! (Where Are They Now?)|access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt; ఆ తరువాత నిర్దోషి (1951), డాగ్ (1952), ఫార్మియాష్ (1953), మీనార్ (1954) వంటి సినిమాలో జూనియర్ ఆర్టిస్ట్ పాత్రలు పోషించాడు.

1954లో వచ్చిన ''ఔరత్ తేరి యేహి కహానీ'' సినిమా వరకు దాదాపు 250 సినిమాలో నటించాడు. 1953లో [[వి. శాంతారాం]] నిర్మాణంలో వచ్చిన ''సురాంగ్'' సినిమాలో తొలిసారిగా హీరోగా నటించాడు. ''గేట్వే ఆఫ్ ఇండియా'', ''ఫ్యాషన్'' (1957), ''బార్సాత్ కి రాత్'' (1960), ''బాత్ ఏక్ రాత్ కి'', ''అంగులిమాల్'' (1960), ''రుస్తోమ్-ఇ-బాగ్దాద్'' (1963), ''కింగ్ కాంగ్'' (1962), ''జహాన్ అరా'' (1964) మొదలైన సినిమాల ద్వారా గుర్తింపు తెచ్చుకున్నాడు.

స్వీయ నిర్మాణంలో దర్శకత్వం వహించి హీరోగా నటించిన ''చా చా చా''  సినిమా మ్యూజికల్  హిట్  గా నిలిచింది. హెలెన్ ప్రధాన పాత్రలో నటించిన తొలి సినిమా ఇది. అవిజిత్ ఘోష్ రాసిన ''40 రిటెక్స్: బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ యు మే హావ్ మిస్డ్'' పుస్తకంలో ఈ సినిమా గురించి రాయబడింది. 1966లో ''స్ట్రీట్ సింగర్‌'' సినిమాకు దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.glamsham.com/en/chandrashekhar-ninety-seven-and-still-cha-cha-cha|title=Chandrashekhar ninety seven and still cha cha cha|website=Glamsham|access-date=17 June 2021}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

చంద్రశేఖర్ 50 సంవత్సరాల వయసులో గుల్జార్‌ సినిమాలకు అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్‌గా పనిచేయాలని నిర్ణయించుకొని 1972 నుండి 1976 మధ్యకాలంలో గుల్జార్‌ తీసిన పరిచయ్, కోషిష్, అచనక్, ఆంధి, ఖుష్బూ, మౌసం వంటి సినిమాలకు పని చేశాడు. 65 సంవత్సరాల వయస్సులో [[రామానంద్ సాగర్]] రూపొందించిన ''రామాయణం'' టీవీ సిరీస్ లో [[దశరథుడు|దశరథుడి]] ప్రధానమంత్రి ఆర్య సుమంత్ పాత్రను పోషించాడు.

78 సంవత్సరాల వయసులో ''ఖాఫ్‌ సినిమాలో నటించిన చంద్రశేఖర్'', 2000లో సినిమారంగం నుండి రిటైర్ అయ్యాడు.

== సినీ సంఘాలు ==
1985 నుండి 1996 వరకు సినీ ఆర్టిస్ట్స్ అసోసియేషన్ (సింటా) అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. ఫెడరేషన్ ఆఫ్ వెస్ట్రన్ ఇండియా సినీ ఎంప్లాయీస్ అధ్యక్షుడిగా, ఆల్ ఇండియా ఫిల్మ్ ఎంప్లాయీస్ కాన్ఫెడరేషన్, సినీ ఆర్టిస్ట్స్ వెల్ఫేర్ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా ట్రస్టీ, ఇండియన్ ఫిల్మ్ డైరెక్టర్స్ అసోసియేషన్ వైస్ ప్రెసిడెంట్ గా, సినీ ఆర్టిస్ట్ వెల్ఫేర్ ట్రస్ట్ సభ్యునిగా పనిచేశారు. రైటర్స్ అసోసియేషన్, ఇండియన్ మోషన్ పిక్చర్స్ ప్రొడ్యూసర్స్ అసోసియేషన్ గా ఉన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/aug/04/yesteryear-bollywood-actor-chandrashekhar-vaidya-is-97-years-young-2014028.html|title=Yesteryear Bollywood actor Chandrashekhar Vaidya is 97 years young!|website=The New Indian Express|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190806130911/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/aug/04/yesteryear-bollywood-actor-chandrashekhar-vaidya-is-97-years-young-2014028.html|archive-date=6 August 2019|access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
చంద్రశేఖర్ కుమారుడు అశోక్ శేఖర్ టెలివిజన్ నిర్మాతగా ఉంటూ, ఈవెంట్స్, సెలెబ్ మేనేజ్మెంట్ కంపెనీని కూడా నడుపుతున్నాడు. మనవడు శక్తి అరోరా సినిమాలలో నటిస్తున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-19/tv/31367302_1_shakti-arora-chandrashekhar-hindi-and-urdu|title=Shakti Arora is Chandrashekhar's grandson|last=Neha Maheshwri, TNN|date=2012-04-19|work=The Times of India|access-date=17 June 2021|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121204022726/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-19/tv/31367302_1_shakti-arora-chandrashekhar-hindi-and-urdu|archive-date=4 December 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/silsila-badalte-rishton-kas-shakti-arora-shares-a-picture-with-96-year-old-grandfather-and-veteran-actor-chandrashekhar/articleshow/69436455.cms|title=Silsila Badalte Rishton Ka's Shakti Arora shares a picture with 96-year-old grandfather and veteran actor Chandrashekhar - Times of India|website=The Times of India|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522234422/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/silsila-badalte-rishton-kas-shakti-arora-shares-a-picture-with-96-year-old-grandfather-and-veteran-actor-chandrashekhar/articleshow/69436455.cms|archive-date=22 May 2019|access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt;

== సినిమాలు ==
=== నటుడిగా ===
{{div col|colwidth=18em}}
# బెబాస్ (1950)
# నిర్దోషి (1951)
# డాగ్ (1952)
# ఫార్మాయీష్ (1953)
# సురాంగ్ (1953)
# మీనార్ (1954)
# ఔరత్ తేరి యేహి కహానీ (1954)
# కవి (1954)
# మస్తానా (1954)
# బరాదరి (1955)
# బసంత్ బహర్ (1956)
# గేట్వే ఆఫ్ ఇండియా (1957)
# ఫ్యాషన్ (1957)
# కాళి తోపి లాల్ రుమాల్ (1959)
# బర్సాత్ కి రాట్ (1960)
# అంగులిమాల్ (1960)
# బాత్ ఏక్ రాత్ కి (1962)
# కింగ్ కాంగ్ (1962)
# రుస్తోమ్-ఇ-బాగ్దాద్ (1963)
# జహాన్ అరా (1964)
# చా చా చా (1964)
# స్ట్రీట్ సింగర్ (1966)
# కాటి పటాంగ్ (1970)
# హమ్ తుమ్ ఔర్ వో (1971)
# ధర్మ (1973)
# గెహ్రీ చాల్ (1973)
# అజ్నాబీ (1974)
# చరిత్రహీన్ (1974)
# వర్దన్ (1975)
# రంగా ఖుష్ (1975)
# ఆజ్ కా యే ఘర్ (1976)
# మెహబూబా (1976)
# శంకర్ దాదా (1976)
# అన్పాద్ (1978)
# సాజన్ బినా సుహాగన్ (1978)
# కర్మయోగి (1978)
# ది బర్నింగ్ ట్రైన్ (1980)
# మాన్ గయే ఉస్తాద్ (1981)
# ధన్వాన్ (1981)
# [[నమక్ హలాల్]] (1982)
# నికా (1982)
# అయాష్ (1982)
# శక్తి (1982)
# డిస్కో డాన్సర్ (1982)
# షరాబి (1984)
# ఇన్సాఫ్ మెయిన్ కరూంగా (1985)
# దుర్గా (1985)
# అలగ్ అలగ్ (1985)
# గోరా (1987)
# డాన్స్ డాన్స్ (1987)
# సంసార్ (1987)
# అవామ్ (1987)
# డాకు హసీనా (1987)
# హుకుమత్ (1987)
# సీతాపూర్ కి గీతా (1987)
# వతన్ కే రాఖ్వాలే (1987)
# ఘర్వాలి బహర్వాలి (1988 చిత్రం)
# తమచా (1988)
# ఖత్రోన్ కే ఖిలాడి (1988)
# త్రిదేవ్ (1989)
# లవ్ లవ్ లవ్ (1989)
# ఎలాన్-ఇ-జంగ్ (1989)
# కాలా బజార్ (1989)
# మజ్బూర్ (1990)
# ఘర్ హో తో ఐసా (1990)
# మేరా పాటి సిర్ఫ్ మేరా హై (1990)
# జవానీ జిందాబాద్ (1990)
# బెగునా (1991)
# మా (1991)
# గజాబ్ తమషా (1992)
# హంషాకల్ (1992)
# వక్త్ కా బాద్షా (1992)
# గురుదేవ్ (1993)
# మేరీ ఆన్ (1993)
{{div col end}}

=== నిర్మాత, దర్శకుడు ===
* ''చా చా చా'' (1964)
* ''స్ట్రీట్ సింగర్'' (1966)

=== సహాయ దర్శకుడు ===
* ''పారిచయ్'' (1972)
* ''కోషిష్'' (1972)
* ''అచానక్'' (1973)
* ''ఆంధి'' (1975)
* ''ఖుష్బూ'' (1975)
* ''మౌసం'' (1975)

=== టెలివిజన్ ===
* ''రామాయణం'' (1987-1988) ([[దశరథుడు|దశరథుడి]] ప్రధానమంత్రి సుమంత్రగా)

== మరణం ==
వయస్సు-సంబంధిత అనారోగ్యంతో 98 సంవత్సరాల వయస్సులో 2021, జూన్ 16న మరణించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/veteran-actor-chandrashekhar-vaidya-dies-at-98-in-mumbai-1815375-2021-06-16|title=Veteran actor Chandrashekhar Vaidya dies at 98 in Mumbai|date=16 June 2021|website=India Today|access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt; అయితే కొన్ని వార్తా సంస్థలు అతని వయస్సును 97గా రాశాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/veteran-actor-chandrashekhar-passes-away-at-97/articleshow/83563572.cms|title=Veteran actor Chandrashekhar passes away at 97|date=16 June 2021|website=The Times of India|access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/veteran-actor-chandrashekhar-dies-at-97-7361240/|title=Veteran actor Chandrashekhar dies at 97|date=16 June 2021|website=The Indian Express|access-date=17 June 2021}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
* {{ఐఎండీబీ పేరు|id=0151539|name=చంద్రశేఖర్ వైద్య}}

[[వర్గం:1922 జననాలు]]
[[వర్గం:2021 మరణాలు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నిర్మాతలు]]
[[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సినిమా దర్శకులు]]
[[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సినిమా నిర్మాతలు]]</text>
      <sha1>6kp9kkt6lbj7cx71osq680u7ecsli9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Kalasagary</title>
    <ns>3</ns>
    <id>330585</id>
    <revision>
      <id>4953849</id>
      <parentid>4893630</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>/* వర్గీకరించని వర్గాల గురించి */ కొత్త విభాగం</comment>
      <origin>4953849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64542" sha1="bqrtnrrl75t3vmxes1mqaeswbfnu9i1" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;center &gt;&lt;font size=&quot;+1&quot; color=&quot;Black&quot;&gt;Kalasagary గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/font&gt;]]! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/font&gt;&lt;/center&gt;&lt;/div&gt; 
Kalasagary గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* తెలుగు వికీపీడియా పరిచయానికి [[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట (2014 ఈ-పుస్తకం)]], [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం (వికీ వ్యాసాలు)]], [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] చదవండి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు పేరుబరుల్లో ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;Blue&quot;&gt; ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల &lt;/font&gt;]]&lt;sup&gt;[[వాడుకరి చర్చ:ప్రభాకర్ గౌడ్ నోముల|&lt;font color=&quot;green&quot;&gt; చర్చ &lt;/font&gt;]]&lt;/sup&gt; 07:15, 4 జూలై 2021 (UTC)
== ఆహ్వానం WPWP పునసమీక్షా సమావేశం == 
వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021 లో మీ చేర్పులకు ధన్యవాదములు, ఇందులో భాగంగా జూలై 15వ తేదీ సాయంత్రం 7.00 నుండి 8.00 IST వరకు జరుగుతున్న సభ్యుల పునసమీక్షా సమావేశంలో గూగుల్ మీట్ ద్వారా చేరగలరు ([https://meet.google.com/bqk-vdyf-gzc లింకు]) Or Open Google Meet and enter this code: bqk-vdyf-gzc , ప్రాజెక్టు జరిగే కాలంలో ఇందులో పాల్గోనే అందరూ సబ్యులూ వీలయితే  నేర్చుకొన్న విషయాలు పంచుకోవచ్చు,సూచనలు కూడా చేయవచ్చు, కొత్త వారికి ప్రోత్సాహకరంగా కూడా ఉంటుంది.
== మీ వాడుకరి పేజీ తొలగింపు ==
నమస్కారం @[[వాడుకరి:Kalasagary]] గారు, మీరు వికీలో రాసే వ్యాసాలు దిద్దుబాట్లు చేసే వ్యాసాలు పూర్తి ప్రచార దృక్పధంతో ఉన్నాయి. ఇటువంటినవి రాయదగినవి అనిపిస్తే వాటికి తగు మూలాలు చూపండి. మీరు [[64 కళలు (తెలుగు అంతర్జాల పత్రిక)]] వ్యాసం మీ వాడుకరి పుటలో అల్లాగే వేరేవారి చేతనో ప్రధాన పేరుబరిలో సృష్టింపజేసినట్లుంది. ఇదే ఆంగ్ల వికీలో అయితే ఇప్పటికి మీరు ఈ విదంగా రాసిన వ్యాసాలూ అన్ని తొలగింపుకు గురయ్యేవి. కావున ఇకనైనా కాస్త గమనించి వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా దిద్దుబాట్లు చేయండి. మీ వాడుకరి పేజీని తొలగింపుకు ప్రతిపాదించాను, దాంట్లోని ప్రచార అంశం తొలగించి ఈ తొలగింపుని సవాలు చేయవచ్చు. [[వాడుకరి:Nskjnv|కాలవిరాగ్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 06:51, 12 ఆగస్టు 2021 (UTC) 
{{subst:db-spamuser-notice|వాడుకరి:Kalasagary|nowelcome=|{{{key1}}}={{{value1}}}}}&lt;!-- Template:Db-csd-notice-custom --&gt; [[వాడుకరి:Nskjnv|కాలవిరాగ్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 06:41, 12 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== Contested deletion ==

[[వాడుకరి:Nskjnv|సాయి కిరణ్]] గారికి,

[[వాడుకరి:kalasagary|కళా సాగర్]] గారు ఇటీవలె జరిగిన ఒక వికీ సమావేశంలో [[వాడుకరి:Chaduvari|శిరీష్]] గారిని కలిసి, తన వద్ద స్థానిక కళాకారుల గురించి అపారమైన సమాచారం, ఫోటోలు ఉన్నవి అని, తన వద్ద ఉన్న సమాచారం తో వికీకి తోడ్పడాలని ఉందని, దీనిని నిశానిర్దేశం చేయవలసిందని కోరారు. అంతకు మునుపు కొన్ని ఏళ్ళ క్రితం, [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]] గారి ప్రాజెక్టు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/కళాసమాహారం|కళాసమాహారం]] లో భాగంగా [[ప్రాజెక్టు:చిత్రలేఖనం]] మొదలు పెట్టిన నాకు, కళాసాగర్ గారిని శిరీష్ గారు పరిచయం కుదిర్చారు. దీనిపై శిరీష్, రాజశేఖర్, [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్]] వంటి వారితో ఈ ప్రాజెక్టును, కళాసాగర్ గారి వద్ద ఉన్న సమాచారంతో ఎలా ముందుకు తీసుకువెళ్ళాలో కూలంకుషంగా చర్చించాను. సహ వికీపీడియను, కళాకారుడు అయిన [[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాథ్]] గారి ఆధ్వర్యంలో వ్యాసరచన మొదలు పెట్టమని సలహా ఇచ్చాను.

* కళాసాగర్ గారు వ్రాసిన వ్యాసం ఇంకా పూర్తి కానే లేదు. ఇదే విషయాన్ని తెలుపుతూ వ్యాసం మొదట్లోనే ఆయన ట్యాగు కూడా ఉంచారు.
* వ్యాసం పూర్తి అయ్యి, తగు మూలాలు లేవని అనిపిస్తే, వ్యాసం చర్చా పేజీ లో దానిని సవాలు చేయటం సమంజసం అనుకొంటున్నాను. నిర్ధారిత సమయంలో మూలాలు చూపించలేకపోయిన చో, వ్యాసం తొలగించినా తప్పు లేదు.
* తమ వద్ద ఉన్న సమాచారం, ఫోటో ల పై నకలు హక్కులను ఉపసంహరించుకొని, వికీ కి సేవలను అందించాలని ఉన్నత భావాలతో పని చేసే వారిని నిరుత్సాహ పరచటం, వికీ నియమాలను విరుద్ధం కావచ్చు.

పై విషయాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని, వ్యాస/వాడుకరుల తొలగింపు విషయంలో వేచి చూచే ధోరణి మంచిదని నా అభిప్రాయం!

[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జునరావు]] గారిని కూడా స్పందించవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాను! - [[వాడుకరి:Veera.sj|శశి]] ([[వాడుకరి చర్చ:Veera.sj|చర్చ]]) 16:21, 12 ఆగస్టు 2021 (UTC)

నమస్కారం [[వాడుకరి:Veera.sj|శశి]] గారు, అయితే [[వాడుకరి:kalasagary|కళా సాగర్]] గారు తమ కృషిని నకలు హక్కులు ఉపసంహరించుకొని వికీలో చేర్చాలనుకున్నందుకు అభినందనలు, ధన్యవాదాలు. అయితే నిర్వాహక స్థాయిలో ఉన్న [[వాడుకరి:విశ్వనాధ్.బి.కె.|విశ్వనాథ్]] గారు లేదంటే [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|రాజశేఖర్]] గారు ఈ వ్యాసాలను వికీలో చేర్చేటప్పుడు ఎలా చేర్చాలో , మూలలను చేర్చడం , విశ్వసనీయత గురించి తప్పక సూచించి ఉంటారని నమ్ముతున్నాను. అయితే ప్రస్తుతం ఈ అంశానికి సంబంధించి నిర్మిస్తున్న వ్యాసాలలో విశ్వసనీయత లేదు వీటికి సంబందించిన మూలాలు నేనే స్వయంగా చేరుద్దమని ప్రయత్నించగా ఈ వ్యాస అంశాలు గాని వ్యక్తుల గురించి గాని అంతర్జాలం లో ఎక్కడ దొరకలేదు. అలాగే ఈ వ్యాసాలలో వికీ శైలికి పూర్తి విరుద్దంగా గౌరవ , ప్రముఖ వంటి పదాలు ఉపయోగిస్తున్నారు.
ఈ అంశాలనన్నిటిని దృష్టిలో ఉంచుకొని కనీస ప్రమాణాలతో వ్యాసాలు నిర్మించాలి.
ఇక పోతే ఈ వ్యాసాలు నిర్మించడంలో [[వాడుకరి:kalasagary|కళాసాగర్]] ఉదారభావం ఏమాత్త్రం కనపడకపోగా, కేవలం ప్రచార దృక్పధంతో ఈ వ్యాసాలను నిర్మిస్తున్నట్టుంది.[[వాడుకరి:Nskjnv|కాలవిరాగ్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 16:38, 12 ఆగస్టు 2021 (UTC)

అందరికి నమస్కారం 

నేను [[వాడుకరి:kalasagary|కళాసాగర్]] గత నెలలోనే వికీలో ప్రవేశించాను. శిరీష్ గారు, శశిగారు, విశ్వనాథ్ గారు, రాజశేఖర్ గార్ల మార్గనిర్దేశకత్వం లో ఇప్ప్పుడిప్పుడే వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. వ్యాసరచనలో గత అనుభవమున్నా వికీలో రాసే పద్దతికి నేను అలవాటు పడడానికి కొంత సమయం పడుతుంది. దీని అర్థం చేసుకొని నా సహ రచయితలందరూ ఈ విషయం లో నాకు సహకరిస్తారని ఆశిస్తున్నాను. -- 2021-08-14T13:27:38‎ Kalasagary 

== కళాసాగర్ గారికి ==
నమస్కారం @ [[వాడుకరి:kalasagary|కళాసాగర్]] గారు, మీరు వికీలో రాయటం మొదలు పెట్టినందుకు అభినందనలు. మీరు వికీలో రాసే పద్దతి చాలా బాగుంది. అయితే మీరు రాసే అంశాలకు కనీసం 2-4 మూలాలు, లేని పక్షంలో 1 మూలం అయినా సరే అది వ్యాస విశ్వవాసనీయత చూపగలిగితే వికీ ప్రమాణాలకు దగ్గరగా వచ్చినట్లే. 
మీరు రాసిన విషయాలు పూర్తి ప్రచార దృక్పధంతో నాకనిపించటంతో కొన్ని దిద్దుబాట్లు చేయాల్సి వచ్చింది. అలాగే రచ్చబండలో విశ్వనాధ్ గారు మీతో నాకేదో వైరం ఉన్నట్టు రాసారు, మీకు నాకు వికీ పరిచయమే తప్ప వేరొక ఆలోచన లేదని గమనించగలరు.
ఇప్పడే చూసాను 64 కళలు అని రాసుకున్న మీ వాడుకరి పేజీలోని శీర్షికను మార్చారు, సంతోషం వికీ గురించి కొంచెం అవగాహన కలిగిందని నమ్ముతున్నాను.
మీరు రాసే వ్యాసాలలో ఎటువంటి సహాయం అయినా చేయడానికి నేను సిద్ధం, కానీ వ్యాస అంశాలు వికీ నియమాలకు లోబడి ఉండి ప్రచార దృక్పధం లేకుండా ఉండాలి.
మీరు నిర్మిస్తున్న [[మన్నె శ్రీనివాసరావు]], [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]], [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] వ్యక్తుల గురించి అంతర్జాలంలో దొరకడంలేదు, ఒకవేళ మన తెలుగు పత్రికల్లో ఇది వరకు ప్రచురించినవి(onlineలో లేకుండా) ఉంటె వాటిని మూలాలుగా చూపడానికి ప్రయత్నించండి.
ఇంకా ఏదైనా సహాయం కావాలంటే నా చర్చా పేజీలో రాయండి. [[వాడుకరి:Nskjnv|కాలవిరాగ్య]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 08:22, 14 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== ధన్యవాదాలు, అభినందనలు ==

కళాసాగర్ గారూ, మనిద్దరం మాట్లాడుకున్నపుడు మీ గురించి నేను గ్రహించినది ఇది: తెలుగు వారిలో ఉన్న చిత్రకారుల గురించి, కార్టూనిస్టుల గురించీ మీవద్ద విలువైన సమాచారం ఉంది. దాన్ని వికీలో చేర్చాలనే తాపత్రయం ఉంది. దానికి తగ్గట్టుగా మీరు వెంటనే ఆ పని మొదలెట్టారు. అందులో మీకు సహాయం అవసరమైనపుడు నన్ను సంప్రదించారు. నేను చెయ్యగలిగినంత సాయం చేసాను. మీరు చాలా త్వరగా నేర్చుకున్నారు. త్వరగా అల్లుకుపోతారని కూడా భావించాను.

అయితే వికీ శైలికీ ఇతర ప్రచురణల్లోని శైలికీ తేడా ఉంటుంది. వికీది విజ్ఞాన సర్వస్వ శైలి - నిర్మోహంగా, వర్ణనలు లేకుండా, భావోద్వేగ రహితంగా రాయడం విజ్ఞాన సర్వస్వ శైలి. వేరే ప్రచురణల్లో పెద్దగా అనుభవం లేని వారికి ఈ శైలిని నేర్చుకోవడం బహుశా తేలిక కావచ్చు. వెబ్ పత్రికల వంటి వేరే ప్రచురణల్లో ఎంతో కాలంగా పనిచేస్తూ అనుభవం గడించిన మీవంటి వారికి ఈ కొత్త శైలి అలవడడం కొంత - కొంతే - ఎక్కువ సమయం పడుతుందని నేను గ్రహించాను. ప్రస్తుతం జరిగిన చర్చతో మీకు ఈ విషయమై అవగాహన వచ్చే ఉంటుంది. 

వికీ పద్ధతులు, వికీశైలీ ముందే వచ్చి ఉండాలని ఎవరూ కోరుకోరు. అవి నేర్చుకోవడానికి కొంత సమయం పడుతుంది. మీరు వెనకాడకండి, రాసుకుంటూ పొండి. పద్ధతులు వాటంతట అవే అలవడతాయి. అవసరమైన చోట్ల ఇతరులు నేర్పిస్తారు. మనం చేర్చే సమాచారం సరైనదనీ, దాన్ని నిరూపించే మూలాలను చేర్చగలమనీ మాత్రం నిర్థారించుకోండి. వెనకాడకుండా ముందుకు సాగిపోండి. మీరు మొదలెట్టిన పనిని కొనసాగించండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 05:35, 16 ఆగస్టు 2021 (UTC)

== ధన్యవాదాలు==
శిరీష్ కుమార్ గారికి ధన్యవాదాలు. [[User:Kalasagary|కళాసాగర్]]
== [[:సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] వ్యాసం తొలగింపు ప్రతిపాదన ==
&lt;div class=&quot;floatleft&quot; style=&quot;margin-bottom:0&quot;&gt;[[File:Ambox warning orange.svg|48px|alt=|link=]]&lt;/div&gt;'''[[:సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]]''' వ్యాసం [[వికీపీడియా:విధానాలు, మార్గదర్శకాలు|వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు]] అనుగుణంగా ఉందా లేక దాన్ని [[వికీపీడియా:Deletion policy|తొలగించాలా]] అనే విషయమై ఒక చర్చ జరుగుతోంది.

ఒక అభిప్రాయానికి వచ్చేంతవరకు ఈ విషయంపై  [[వికీపీడియా:తొలగింపు కొరకు వ్యాసాలు/సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్) ]] వద్ద చర్చ జరుగుతుంది. చర్చలో ఎవరైనా పాల్గొనవచ్చు. చర్చ విధానాలు మార్గదర్శకాలపై ఆధారపడి, వాటిని ఉదహరిస్తూ జరుగుతుంది. 

చర్చ జరుగుతూండగా వాడుకరులు ఈ వ్యాసంలో మార్పుచేర్పులు చెయ్యవచ్చు. చర్చలో లేవనెత్తిన అభ్యంతరాలను సరిచేసే దిద్దుబాట్లు కూడా చెయ్యవచ్చు. అయితే, వ్యాసంలో పైభాగాన ఉన్న తొలగింపు నోటీసును మాత్రం తీసెయ్యరాదు.&lt;!-- Template:afd-notice --&gt; [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 11:46, 19 ఆగస్టు 2021 (UTC)

నేను రాసిన [[:సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] వ్యాసం స్థానంలో కార్టూనిస్ట్ సుభాని వ్యాసం(ఫోటో తో సహా) కనిపిస్తుంది. సుభాని(కార్టూనిస్ట్) వ్యాసం యదావిధిగ కనిపిస్తుంది. ఎందుకనో? [[User:Kalasagary|కళాసాగర్]]

== ఆహ్వానం : ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం - మొదటి Edit-a-thon ( 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకు) ==

నమస్కారం ,

తెలుగు వికీపీడియాలో భారత స్వాతంత్ర పోరాటం లో వెలుగు చూడని వీరుల గాథలు, మహిళా స్వాతంత్ర సమరయోధులు, స్వతంత్ర భారతంలో వెలుగు చూసిన ఉద్యమాలు, కీలక సంఘటనల గురించిన సమాచారం, సంబంధిత ఫొటోలు  లాంటి విషయాలకు అనుగుణంగా 75 రోజులు ఆజాదీ కా అమృత్ మహోత్సవం అనే పేరుతో నిర్వహిస్తున్నాము, ఇందులో భాగంగా  ఈ బుధవారం 1 సెప్టెంబర్ నుంచి 14 నవంబర్ 2021 వరకూ జరిగే మొదటి విడత ఎడిట్ థాన్ కార్యక్రమంలో లో వికీపీడియన్లు అందరూ పాల్గొని విజయవంతం చేయవలసిందిగా అభ్యర్థిస్తున్నాము. ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవ సంబరాలు ఘనంగా జరుపుకోడానికి సభ్యులందరు తప్పక చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు,  మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆజాదీ_కా_అమృత్‌_మహోత్సవం|ఆజాదీ కా అమృత్‌ మహోత్సవం ప్రాజెక్టు పేజీ ]] చూడగలరు : [[వాడుకరి:Kasyap|Kasyap]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kasyap|చర్చ]]) 03:43, 1 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)

==అభినందనలు==
[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2021]] ప్రాజెక్టులో మీ కృషి ప్రశంసనీయం. అభినందనలు. త్వరలో మీకు WPWP సావినీర్లు, సర్టిఫికెట్ పంపబడతాయి. దయచేసి వెంటనే ఈ క్రింది లంకెలో ఉన్న ఫారంలో మీ వివరాలు తెలియజేయండి.

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd-TaLmENAW9Y3HbSDtLyBsneiZqiGFbStEjrr-lC9ASAZywA/viewform

--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 09:58, 9 సెప్టెంబరు 2021 (UTC)
==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు ==
@[[User:Kalasagary|Kalasagary]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Kalasagary |మీరు ఎక్కించిన  స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] 
వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది.

వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ  వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో 
{{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు 
[[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్
చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో  వాడుకరి:Arjunaraoc  పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం 
[[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Kalasagary |  మీ  బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో 
ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం ==

నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--&lt;font color=&quot;RED&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;3&quot;&gt;&lt;b&gt;[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&amp;#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) &lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 14:33, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ)

==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]==

నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారు, 

స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు.

2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. 

వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. 

ధన్యవాదాలు. 

ఇట్లు

[[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:25, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC)

== ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 ==

నమస్తే,

[[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం.

మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి.
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link

చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024.

మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు.

కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78

సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. 

ధన్యవాదాలు!
[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&amp;oldid=27434535 --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ - గూగుల్ సహకారం - తెవికీ విస్తరణ: ఎడిటతాన్ ==

తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్ తరపున గూగుల్/ఫౌండేషన్ సహకారంతో నిర్వహిస్తున్న తెవికీ విస్తరణ కార్యక్రమాలలో భాగంగా జరిగిన: ఎడిటతాన్ 1లో పాల్గొన్న మీకు ధన్యవాదాలు. మీకు దీంట్లో ప్రోత్సాహక బహుమతికి అర్హులైనందున అభినందనలు తెలియచేస్తున్నాము. మీ బహుమతిని అందించడానికి ఈ క్రింది వివరాలు ఇమెయిల్ - contact@tewikipedia.org లో పంపగలరు. పూర్తిపేరు, వాడుకరి పేరు, మొబైల్ నెంబర్ ఇమెయిల్ ID. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:12, 19 జనవరి 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]]  ఇప్పుడే నా వివరాలు పంపించాను మేడమ్. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 07:41, 19 జనవరి 2026 (UTC)

== ఎడిటథాన్-2 ను విజయవంతం చేసినందుకు అభినందనలతో ==

{| style=&quot;border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:middle;&quot; | {{SAFESUBST:&lt;noinclude /&gt;#ifeq:{{{2|}}}|alt|[[File:Editor_Growth_and_Contribution_Program_keywords.png|100px]]|[[File:Editor_Growth_and_Contribution_Program_keywords.png|100px]]}}
|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''2026 జనవరి ఎడిటథాన్-2 ను విజయవంతం చేసినందుకు అభినందనలు'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | {{{1|}}} [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 09:55, 24 ఫిబ్రవరి 2026 (UTC)
|}

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== రాయన గిరిధర్ గౌడ్/కొండపల్లి శేషగిరి రావు ==

సార్, నమస్కారం. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] / [[కొండపల్లి శేషగిరి రావు]] ఈ రెండు పేజీల్లో ఉన్న సమాచారం, బొమ్మ సరైనవేనా అని సందేహం కలుగుతోంది -ముఖ్యంగా రాయన.. పేజీలో. ఒకసారి పరిశీలించి ధ్రువీకరించండి. ఆ సందేహం నాకు ఎందుకు వచ్చిందంటే, రాయన గిరిధర్ గౌడ్ పేజీ మొదలైంది &quot;కొండపల్లి శేషగిరిరావు&quot; సమాచారం తోటే. బహుశా అంచేతనే [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] పేజీ &quot;ఈ వారం వ్యాసం&quot; అనే వర్గం లోకి చేరిందనుకుంటాను. నిజానికి అది &quot;ఈ వారం వ్యాసం&quot; గా ఎంపిక కాలేదు. కాబట్టి ఆ పేజీలో ఈ వర్గాన్ని చేర్చరాదు. పరిశీలించి, ఆ వర్గాన్ని తీసెయ్యండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:08, 25 జూన్ 2026 (UTC)

:నమస్కారం సార్, 
:రాయన గిరిధర్ గౌడ్ / కొండపల్లి శేషగిరి రావు ఈ రెండు పేజీల్లో ఉన్న సమాచారం, బొమ్మ సరైనవే. రాయన గిరిధర్ గౌడ్ పేజీ &quot;ఈ వారం వ్యాసం&quot; అనే వర్గం లోకి పొరబాటున చేర్చాను. గిరిధర్ గౌడ్ పేజీ నుండి ఆ వర్గాన్ని తీసేసాను. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 16:04, 26 జూన్ 2026 (UTC)
::అలాగే సార్. (మీ పేజీలో సమాధానం ఇచ్చిన సంగతి ఇప్పుడే చూసానుజ్. నా వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇస్తూ నన్ను ప్రస్తావించి ఉంటే మీరు సమాధానం ఇచ్చిన సంగతి నాకు తెలిసి ఉండేది)__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)

== వర్గాల గురించి..  ==

నమస్కారం సార్. వర్గాలను సృష్టించే విషయంలో ఒక సూచన: ఖాళీపేజీ సృష్టించకుండా ఆ వర్గాన్ని సంబంధిత మాతృవర్గం లోకి వేస్తే పేజీని సృష్టించినట్లూ అవుతుంది. వర్గీకరణా జరుగుతుంది. పరిశీలించండి. అలాగే, మనం ప్రత్యేకించి &quot;పురుష&quot; వర్గాలను పెట్టడం లేదు. మహిళలకు మాత్రం ప్రత్యేకించి వర్గాలు పెడుతున్నాం. ఉదాహరణకు, &quot;రష్యా చిత్రకారులు&quot; అంటాం అంతే, &quot;రష్యా పురుష చిత్రకారులు&quot; అని అనం. &quot;రష్యా మహిళా చిత్రకారులు&quot; అనే వర్గం పెడతాం. దాన్ని &quot;రష్యా చిత్రకారులు&quot; అనే వర్గంలో ఉపవర్గంగా వేస్తాం. దాన్ని &quot;రష్యా మహిళలు&quot; అనే వర్గంలో కూడా వేస్తాం. &quot;రష్యా చిత్రకారులు&quot; అనే వర్గాన్ని &quot;రష్యా వ్యక్తులు&quot; అనే వర్గంలో వేస్తాం. (ఆదిమకాలం నుండీ పురుషజాతికి జరుగుతున్న అన్యాయాలనూ, అక్రమాలనూ తెవికీ లోనూ కొనసాగిస్తున్నాం సార్. :-) ) __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 11:10, 30 జూన్ 2026 (UTC)

== వర్గీకరించని వర్గాల గురించి ==

వికీపీడియాలో వర్గీకరించని వర్గాలు మొత్తం 1100 పైచిలుకు ఉన్నాయి. అందులో మీరు సృష్టించినవి 600 పైచిలుకు - 55%. ఖాళీ పేజీతో సృష్టించిన వర్గాలన్నీ (ఆ తరువాత వర్గీకరిస్తే తప్ప) వర్గీకరించని వర్గాలే! పేజీలనూ, వర్గాలనూ ఒక పద్ధతిలో వర్గీకరించేందుకే వర్గాలను సృష్టిస్తాం. ప్రతి వర్గమూ ఏదో ఒక వర్గం (కనీసం ఒక వర్గం) కింద ఉండాలి. దానర్థం, ప్రతీ వర్గానికీ కనీసం ఒక్కటైనా మాతృవర్గం ఉండాలి అని. వర్గాలన్నీ, వర్గ వృక్షంలో భాగంగా ఉండాలి గానీ, విడిగా, ఒంటరిగా ఉండరాదు. అలా ఉంటే వర్గీకరణ ప్రయోజనం పూర్తిగా నెరవేరనట్లే.

ఉదాహరణకు, [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] అనే పేజీలో ఉన్న వర్గాలు నాలుగూ ఒంటరి వర్గాలే. వీటిలో దేనికీ మాతృవర్గాలు లేవు. ఇప్పుడు [[:వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు|విశ్వవిద్యాలయాలు]] అనే వర్గపు వృక్షం లోని పేజీలను చూస్తే, వాటిలో ఈ పేజీ ఉండదు. అదేకాదు, ఈ పేజీకి సంబంధించిన పేజీలుండే ఏ వర్గ వృక్షం లోనూ ఈ పేజీ కనబడదు. ఎందుకంటే దీనిలో పెట్టిన వర్గాలు నాలుగింటికీ మాతృవర్గాలు ఇవ్వలేదు. ఈ పేజీని వర్గీకరించిన ప్రయోజనం నెరవేరలేదు. కొత్త వర్గాన్ని సృష్టించేటపుడు, ఆ పేజీని ఒక మాతృవర్గం లోకి చేర్చండి.

అలాగే, కొత్త వర్గాలను సృష్టించేతపుడు కింది సంగతులను కూడా పరిశీలించండి:

# ఇంగ్లీషు వికీలో వర్గం ఉన్నంత మాత్రాన అలాంటిదే వర్గాన్ని తెలుగులో సృష్టించనక్కరలేదు. పార్కిన్సన్ వ్యాధి బారిన పడి మరణించిన జర్మను సంగీతకారులు అనే వర్గం ఇంగ్లీషు వికీలో ఉండవచ్చేమో గానీ తెలుగులో అక్కర్లేదు. తెలుగులో &quot;పార్కిన్‌సన్ వ్యాధితో మరణించినవారు&quot; అనే వర్గం సరిపోతుంది.
# ఈ కొత్త వర్గం లోకి భవిష్యత్తులో పేజీలు వచ్చే అవకాశం ఎంత ఉంది? ఉదాహరణగా &quot;ఫ్రెంచ్ పోస్ట్-ఇంప్రెషనిస్ట్ చిత్రకారులు&quot; అనే వర్గాన్ని చూస్తే, అందులోకి మనం అప్పుడే సృష్టించిన పేజీ రావచ్చుగాక.. భవిష్యత్తులో మరిన్ని పేజీలు వచ్చే అవకాశం చాలా తక్కువ. ఇంగ్లీషు వికీలో ఉండవచ్చేమో గానీ తెలుగులో వచ్చే అవకాశం చాలా చాలా తక్కువ. అంచేత ఆ పేజీని మరింత స్థూల స్థాయి వర్గం లోకి చేర్చాలి.
# మామూలు పేజీల పేర్లను మార్చడానికి సింపులుగా పేజీని తరలిస్తే సరిపోతుంది. వర్గాల పేజీల విషయంలో అలా చెయ్యడం కుదరదు. ఆ వర్గంలో 100 పేజీలుంటే, ఆ పేజీలన్నింటి లోనూ మార్పు చెయ్యాల్సి ఉంటుంది. అంచేత కొత్త వర్గాలను సృష్టించేటపుడు ఆ పేరు సరైనదో కాదో ఒకటికి రెండుసార్లు ఆలోచించాలి.

పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 14:29, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bqrtnrrl75t3vmxes1mqaeswbfnu9i1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మిస్సింగ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>339116</id>
    <revision>
      <id>4953988</id>
      <parentid>3413938</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7051" sha1="krkaa9weq3kw0vk13cficw4rft7b88o" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = మిస్సింగ్
| image          = Mising telugu film.jpg
| alt            = 
| caption        = 
| director       = శ్రీని జోస్యుల
| producer       = భాస్కర్ జోస్యుల&lt;br&gt; లక్ష్మీశేషగిరి రావు
| screenplay     = శ్రీని జోస్యుల
| based_on       = 
| starring       = హర్షా నర్రా&lt;br&gt;[[నికీషా రంగ్వాలా]]&lt;br&gt;మిషా నారంగ్&lt;br&gt;[[ఛత్రపతి శేఖర్]]
| music          = అజయ్ అరసాడ
| cinematography = జన్నా
| editing        = సత్య. జి
| studio         = బజరంగబలి క్రియేషన్స్
| distributor    = 
| released       = 19 నవంబర్ 2021
| runtime        = 
| country        = {{IND}}
| language       = తెలుగు
| budget         = 
| gross          = 
}}
'''మిస్సింగ్''' 2021లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా. బజరంగబలి క్రియేషన్స్ బ్యాన‌ర్‌పై భాస్కర్ జోస్యుల, లక్ష్మీశేషగిరి రావు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు శ్రీని జోస్యుల దర్శకత్వం వహించాడు. హర్షా నర్రా, [[నికీషా రంగ్వాలా]], మిషా నారంగ్ హీరో హీరోయిన్లుగా నటించిన ఈ  సినిమా ప్రమోషనల్ సాంగ్ ఖుల్లమ్ ఖుల్లాను దర్శకుడు క్రిష్ అక్టోబర్ 21, 2021న విడుదల చేశాడు.&lt;ref name=&quot;క్రిష్ విడుదల చేసిన ‘మిస్సింగ్’ ప్రమోషనల్ సాంగ్&quot;&gt;{{cite news |last1=NTV |title=క్రిష్ విడుదల చేసిన ‘మిస్సింగ్’ ప్రమోషనల్ సాంగ్ |url=https://ntvtelugu.com/promotional-song-from-missing-launched-by-ace-director-krish/ |accessdate=19 November 2021 |date=21 October 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119064458/https://ntvtelugu.com/promotional-song-from-missing-launched-by-ace-director-krish/ |archivedate=19 November 2021}}&lt;/ref&gt;
==కథ==
గౌతమ్ (హర్ష నర్రా) సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజినీర్, శృతి (నికీషా రంగ్వాలా)ను ప్రేమించి పెళ్లి చేసుకొంటాడు. ఒకరోజు గౌతమ్, శృతి ప్రయాణిస్తున్న కారు ప్రమాదానికి గురవుతుంది. ఈ ప్రమాదం తరువాత శృతి కనిపించకుండా పోతుంది. గౌతమ్ చికిత్స అనంతరం కోలుకొని హాస్పిటల్‌‌ నుండి బయటకు వస్తాడు. చివరికి శృతి ఆచూకీ దొరికిందా లేదా అనేదే మిగతా సినిమా కథ.&lt;ref name=&quot;రివ్యూ: మిస్సింగ్&quot;&gt;{{cite news |last1=NTV |title=రివ్యూ: మిస్సింగ్ |url=https://ntvtelugu.com/missing-movie-review/ |accessdate=19 November 2021 |work= |date=19 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119075507/https://ntvtelugu.com/missing-movie-review/ |archivedate=19 November 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;మిస్సింగ్‌ తెలుగు మూవీ రివ్యూ..&quot;&gt;{{cite news |last1=Asianet News |title=మిస్సింగ్‌ తెలుగు మూవీ రివ్యూ.. |url=https://telugu.asianetnews.com/gallery/entertainment/missing-telugu-movie-review-r2s59u#image3 |accessdate=19 November 2021 |work= |date=19 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119071839/https://telugu.asianetnews.com/gallery/entertainment/missing-telugu-movie-review-r2s59u |archivedate=19 November 2021 |language=te}}&lt;/ref&gt;

==నటీనటులు==
*హర్షా నర్రా &lt;ref name=&quot;సినిమాకే మొదటి ప్రాధాన్యం - హర్ష నర్రా&quot;&gt;{{cite news |last1=Prajashakti |title=సినిమాకే మొదటి ప్రాధాన్యం - హర్ష నర్రా {{!}} Prajasakti |url=https://prajasakti.com/sainaimaaakaee-maodatai-paraaadhaaanayam-harasa-nararaaa |accessdate=19 November 2021 |work= |date=17 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119064707/https://prajasakti.com/sainaimaaakaee-maodatai-paraaadhaaanayam-harasa-nararaaa |archivedate=19 November 2021}}&lt;/ref&gt;
*[[నికీషా రంగ్వాలా]]
*మిషా నారంగ్
* [[ఛత్రపతి శేఖర్]]  
*రామ్ దత్
*విష్ణు విహారి  
*అశోక్ వర్థన్  
*వినోద్ నువ్వుల

==సాంకేతిక నిపుణులు==
{{refbegin|2}}
*బ్యానర్: బజరంగబలి క్రియేషన్స్ 
*నిర్మాతలు: భాస్కర్ జోస్యుల, లక్ష్మీశేషగిరి రావు 
*కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం: శ్రీని జోస్యుల &lt;ref name=&quot;ఎక్కడ కథ మొదలైందో ..అక్కడే ముగుస్తుంది&quot;&gt;{{cite news |last1=Mana Telangana |title=ఎక్కడ కథ మొదలైందో ..అక్కడే ముగుస్తుంది |url=https://www.manatelangana.news/director-sreeni-josyula-directed-film-missing/ |accessdate=19 November 2021 |work= |date=19 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211119070925/https://www.manatelangana.news/director-sreeni-josyula-directed-film-missing/ |archivedate=19 November 2021}}&lt;/ref&gt;
*సంగీతం: [[అజయ్ అరసాడ]]
*సినిమాటోగ్రఫీ: జన్నా
*ఎడిటర్: సత్య. జి
*పాటలు: వసిష్ఠ శర్మ, కిట్టు విస్ప్రగడ, శ్రీని జోస్యుల
*ఆర్ట్ డైరెక్టర్: దారా రమేష్ బాబు
*ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్: సాయి కే కిరణ్ 
*ఫైట్స్: పి సతీష్ 
*కోరియోగ్రఫీ: బంగారు రాజు, జీతూ
{{refend}}


==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |13247118}}


[[వర్గం:2021 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>krkaa9weq3kw0vk13cficw4rft7b88o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అంబటి రాంబాబు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>340306</id>
    <revision>
      <id>4954049</id>
      <parentid>4941577</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:YSRCP గుంటూరు జిల్లా అధ్యక్షులు 2024]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17191" sha1="j26v0k2y6ncvaa7a5f68pndzgqfvp2c" xml:space="preserve">{{Infobox Indian politician
| name               = అంబటి రాంబాబు
| image              = Ambati rambabu.JPG
| birth_date         = 1958
| birth_place        = [[రేపల్లె]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారత్
| residence          = 
| alma_mater         = 
| office             = జలవనరుల శాఖ మంత్రి
| term_start         = 11 ఏప్రిల్ 2022
| term_end           = 4 జూన్ 2024
| 1blankname         = ముఖ్యమంత్రి
| 1namedata          = [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
| office1            = శాసనసభ్యుడు
| constituency1      = [[సత్తెనపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్తెనపల్లి నియోజకవర్గం]]
| term_start1        = 2019
| term_end1          = 2024
| predecessor1       = [[కోడెల శివప్రసాదరావు]]
| successor1         = [[కన్నా లక్ష్మీనారాయణ]]
| nationality        = భారతీయుడు
| party              = [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| otherparty         = [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| spouse             = విజయలక్ష్మి
| children           = మౌనిక, మనోజ్ఞ, శ్రీజ
| parents            = ఏవీ ఎస్‌ఆర్‌ ఆంజనేయులు, వెంకట సుబ్బమ్మ
}}
'''అంబటి రాంబాబు''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]].&lt;ref name=&quot;పడిన ప్రతిసారి అంతే వేగంగా నిలబడ్డాడు.. ప్రతిఫలంగా నేడు..&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=పడిన ప్రతిసారి అంతే వేగంగా నిలబడ్డాడు.. ప్రతిఫలంగా నేడు.. |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet-new-minister-ambati-rambabu-profile-1447847 |accessdate=10 April 2022 |work= |date=10 April 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220410173824/https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet-new-minister-ambati-rambabu-profile-1447847 |archivedate=10 April 2022 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2019లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో [[సత్తెనపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్తెనపల్లి నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా  గెలిచాడు.&lt;ref name=&quot;వైఎస్సార్సీపీ&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=వైఎస్సార్సీపీ |url=https://www.sakshi.com/election-2019/results/party/ysrcp/ap.html |accessdate=8 November 2021 |work= |date=2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102121523/https://www.sakshi.com/election-2019/results/party/ysrcp/ap.html |archivedate=2 November 2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;అంబటి రాంబాబు [[కాపు, తెలగ, బలిజ|కాపు]] సామాజిక వర్గానికి చెందినవారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/chandrababu-naidu-nominates-former-andhra-pradesh-minister-kanna-lakshminarayana-as-in-charge-of-sattenapalli/articleshow/100649831.cms|title=Chandrababu Naidu nominates former Andhra Pradesh minister Kanna Lakshminarayana as in-charge of Sattenapalli|date=2023-05-31|work=The Times of India|access-date=2024-02-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 

==జననం, విద్యాభాస్యం== 
అంబటి రాంబాబు [[ఆంధ్రప్రదేశ్| ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[రేపల్లె]] లో ఏవీ ఎస్‌ఆర్‌ ఆంజనేయులు, వెంకట సుబ్బమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;ఊరు చిన్నదే.. అందరూ రాజకీయ ఉద్ధండులే..&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/andhra-pradesh/elections/key-political-leaders-belongs-to-a-small-village-bandalaicheruvu-in-avanigadda-andhra-pradesh-siva-1241377.html|title=ఊరు చిన్నదే.. అందరూ రాజకీయ ఉద్ధండులే..|last1=Andhrajyothy|date=18 April 2024|work=|accessdate=18 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240418085424/https://www.andhrajyothy.com/2024/andhra-pradesh/elections/key-political-leaders-belongs-to-a-small-village-bandalaicheruvu-in-avanigadda-andhra-pradesh-siva-1241377.html|archivedate=18 April 2024|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[విశాఖపట్నం]]లోని న్యాయ విద్య పరిషత్ లా కాలేజీ నుండి 1986లో బీఎల్‌ పూర్తి చేశాడు.&lt;ref name=&quot;గుంటూరు జిల్లా.. అసెంబ్లీ అభ్యర్థుల జాబితా..&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=గుంటూరు జిల్లా.. అసెంబ్లీ అభ్యర్థుల జాబితా.. |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/list-mp-and-mlas-contestents-list-ycp-guntur-district-1171492 |accessdate=2 December 2021 |work= |date=19 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928123151/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/list-mp-and-mlas-contestents-list-ycp-guntur-district-1171492 |archivedate=2021-09-28 |language=te}}&lt;/ref&gt;

==రాజకీయ జీవితం==
అంబటి రాంబాబు కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1988లో గుంటూరు జిల్లా కాంగ్రెస్‌ పార్టీ లీగల్‌ సెల్‌ కన్వీనర్, 1994లో జిల్లా యువజన కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడిగా, సాంప్రదాయేతర ఇంధన వనరుల అభివృద్ధి సంస్థ చైర్మన్‌ (నెడ్‌క్యాప్‌)గా చేశాడు. ఆయన 1989లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో [[రేపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేపల్లె నియోజకవర్గం]] నుండి కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున పోటీ చేసి తొలిసారి శాసనసభ్యుడిగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికై,  పబ్లిక్‌ అకౌంట్స్‌ కమిటీ (పీఏసీ)  సభ్యుడిగా నియమితుడయ్యాడు. 

అంబటి రాంబాబు 1994, 1999లో జరిగిన ఎన్నికల్లో ఓటమి పాలయ్యాడు. ఆయన వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డి మరణాంతరం కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేసి [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]లో చేరి పార్టీ అధికార ప్రతినిధిగా పని చేశాడు. ఆయన 2014లో [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి టీడీపీ అభ్యర్థి [[కోడెల శివప్రసాదరావు]] చేతిలో 924 స్వల్ప ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు. అంబటి రాంబాబు 2019లో వైసీపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి టీడీపీ అభ్యర్థి [[కోడెల శివప్రసాదరావు]] పై  20,876  ఓట్ల మెజారిటీతో ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;MLA Candidates Winners LIST in Andhra Pradesh Elections 2019 &quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=MLA Candidates Winners LIST in Andhra Pradesh Elections 2019 |url=https://www.sakshi.com/election-2019/en/results/andhra_pradesh/mla |accessdate=8 November 2021 |work= |date=2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108163950/https://www.sakshi.com/election-2019/en/results/andhra_pradesh/mla |archivedate=8 November 2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఆయన 2022 ఏప్రిల్ 11న వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గంలో జలవనరుల శాఖ మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.  అంబటి రాంబాబు సచివాలయంలోని నాలుగవ బ్లాక్‌లోని తన ఛాంబర్‌లో ఏప్రిల్ 21న మంత్రిగా భాద్యతలు చేపట్టాడు.&lt;ref name=&quot;మంత్రిగా అంబటి రాంబాబు బాధ్యతలు&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=మంత్రిగా అంబటి రాంబాబు బాధ్యతలు |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ambati-rambabu-take-charge-minister-water-resources-1450412 |accessdate=21 April 2022 |work= |date=21 April 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220421173814/https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ambati-rambabu-take-charge-minister-water-resources-1450412 |archivedate=21 April 2022 |language=te}}&lt;/ref&gt;2024లో ఓడిపోయిన విషయం ఇంకా చేర్చలేదే ఏం...

== సుకన్య ఆడియో టేపుల లీక్ వివాదం : ==
అంబటి రాంబాబు మరోసారి వివాదంలో చిక్కుకున్నాడు . అంబటి రాంబాబు, సుకన్య అనే మహిళ మధ్య జరిగిన సంభాషణకు సంబంధించిన ఆడియో సోషల్ మీడియాలో హల్ చల్ చేసింది. ఈ ఆడియో క్లిప్ కారణంగా   ఆయనకి మంత్రి పదవి దక్కే అవకాశం వుండదని అనుకున్నారు .ఈ ఆడియోలో స్త్రీ నుండి డబ్బుకు బదులుగా ‘అభిమానాలు’ అడిగే పురుష స్వరం ఉంది. స్త్రీ రూ. 25000 చెల్లించి 'ప్రత్యేకమైన సహాయాలు' అందజేస్తున్నట్లు కనిపించింది. స్వరం యొక్క హుష్ టోన్ ఇద్దరూ ఒకరికొకరు తెలుసని చూపిస్తుంది. సంభాషణ యొక్క టోన్, టేనర్ సన్నిహితంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. దీనికి సంబంధించిన ఆడియో అప్పుడు సోషల్ మీడియాలో వైరల్‌గా మారింది. ఆ ఆడియో క్లిప్‌లోని వాయిస్ తనది కాదంటూ అంబటి రాంబాబు తన వీడియో క్లిప్‌లను విడుదల చేశారు. ఇది తనపై దుష్ప్రచారం చేయడమే లక్ష్యంగా పన్నిన కుట్ర అని ఆయన అన్నారు. ఈ ఆడియో లీక్‌పై పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేస్తానని ఆయన చెప్పారు.

ఇంతకుముందు కూడా అంబటి రాంబాబుపై ఇదే ఆరోపణ రావడం విశేషం. ఇది టీడీపీ అనుకూల వార్తా పత్రికలో ప్రచురితమైంది. ఇది ఒక స్టింగ్ ఆపరేషన్, 2011లో తిరిగి నిర్వహించబడింది. రాంబాబు ఫిర్యాదు దాఖలు చేసి పుకార్లను కొట్టివేయడానికి చురుకుగా పనిచేశాడు. కార్యక్రమం ప్రసారాన్ని నిషేధిస్తూ హైకోర్టు నుంచి నిషేధాజ్ఞలు పొందారు. వీడియోలోని మహిళ కూడా వెనక్కి తగ్గింది, అంబటికి వ్యతిరేకంగా తనను బ్లాక్ మెయిల్ చేశారని ఆరోపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu360|date=2021-08-11|title=Conspiracy on to deny ministry to Ambati Rambabu?|url=https://www.telugu360.com/conspiracy-on-to-deny-ministry-to-ambati-rambabu/|access-date=2024-02-02|website=Telugu360.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== లాటరీ టిక్కెట్ల వివాదం : ==
వైఎస్సార్‌ సీపీ సీనియర్‌ నేత, రాష్ట్ర నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి అంబటి రాంబాబుపై వైఎస్‌ఆర్‌ సంక్రాంతి లక్కీ డ్రా పేరుతో టికెట్లు అమ్ముకున్నారని పిటిషన్‌ దాఖలు చేయడంతో ఇప్పుడు మరో భారీ వివాదం నెలకొంది. పోలీసులు కేసు నమోదు చేసేందుకు నిరాకరించడంతో జనసేన పార్టీ సభ్యుడు ఈ పిటిషన్‌ దాఖలు చేశారు.అంబటిపై కేసు నమోదు చేయాలని గుంటూరులోని కోర్టు పోలీసులను కోరింది, కేసును సమగ్రంగా విచారించాలని కూడా కోరింది. అంబటి రాంబాబుపై జేఎస్పీ గుంటూరు జిల్లా శాఖ అధ్యక్షుడు జీ వెంకటేశ్వరరావు కేసు నమోదు చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో లాటరీని నిషేధించినప్పటికీ రాష్ట్రంలో లాటరీలకు వైఎస్సార్‌సీపీ మద్దతు ఇస్తోందని అన్నారు.ఈ టిక్కెట్లను వైఎస్సార్‌సీపీ భారీ ధరలకు విక్రయిస్తోందని, దీని ద్వారా ఆ పార్టీ భారీగా సొమ్ము చేసుకుంటోందన్నారు. బాధ్యతాయుతమైన ప్రభుత్వోద్యోగి అయినప్పటికి ఇలాంటి వాటిని సమర్థించిన అంబటిని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించాలని, సత్తెనపల్లి నియోజకవర్గ ప్రజలను వ్యక్తిగతంగా ఆ టిక్కెట్లు కొనుక్కోవలసిందిగా కోరారని  అన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=TeluguBulletin|date=2023-01-11|title=Ambati Rambabu in the midst of another controversy|url=https://www.telugubulletin.com/ambati-rambabu-in-the-midst-of-another-controversy-174468|access-date=2024-02-02|website=TeluguBulletin.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ఈ లాటరీ టికెట్స్ వివాదం ఒక రాజకీయ కుట్ర ,ఇది కావాలని అంబటి రాంబాబు ఫై కక్షగట్టి కూటమి ప్రభుత్వం ఈ కేసు పెట్టారు.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1989)]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2019)]]</text>
      <sha1>j26v0k2y6ncvaa7a5f68pndzgqfvp2c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954050</id>
      <parentid>4954049</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17264" sha1="q3kgf2n2gy3km7i7kod75r3o2lfhe5p" xml:space="preserve">{{Infobox Indian politician
| name               = అంబటి రాంబాబు
| image              = Ambati rambabu.JPG
| birth_date         = 1958
| birth_place        = [[రేపల్లె]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారత్
| residence          = 
| alma_mater         = 
| office             = జలవనరుల శాఖ మంత్రి
| term_start         = 11 ఏప్రిల్ 2022
| term_end           = 4 జూన్ 2024
| 1blankname         = ముఖ్యమంత్రి
| 1namedata          = [[వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి]]
| office1            = శాసనసభ్యుడు
| constituency1      = [[సత్తెనపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్తెనపల్లి నియోజకవర్గం]]
| term_start1        = 2019
| term_end1          = 2024
| predecessor1       = [[కోడెల శివప్రసాదరావు]]
| successor1         = [[కన్నా లక్ష్మీనారాయణ]]
| nationality        = భారతీయుడు
| party              = [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| otherparty         = [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| spouse             = విజయలక్ష్మి
| children           = మౌనిక, మనోజ్ఞ, శ్రీజ
| parents            = ఏవీ ఎస్‌ఆర్‌ ఆంజనేయులు, వెంకట సుబ్బమ్మ
}}
'''అంబటి రాంబాబు''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]].&lt;ref name=&quot;పడిన ప్రతిసారి అంతే వేగంగా నిలబడ్డాడు.. ప్రతిఫలంగా నేడు..&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=పడిన ప్రతిసారి అంతే వేగంగా నిలబడ్డాడు.. ప్రతిఫలంగా నేడు.. |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet-new-minister-ambati-rambabu-profile-1447847 |accessdate=10 April 2022 |work= |date=10 April 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220410173824/https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ap-cabinet-new-minister-ambati-rambabu-profile-1447847 |archivedate=10 April 2022 |language=te}}&lt;/ref&gt; ఆయన 2019లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో [[సత్తెనపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం|సత్తెనపల్లి నియోజకవర్గం]] నుండి ఎమ్మెల్యేగా  గెలిచాడు.&lt;ref name=&quot;వైఎస్సార్సీపీ&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=వైఎస్సార్సీపీ |url=https://www.sakshi.com/election-2019/results/party/ysrcp/ap.html |accessdate=8 November 2021 |work= |date=2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102121523/https://www.sakshi.com/election-2019/results/party/ysrcp/ap.html |archivedate=2 November 2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;అంబటి రాంబాబు [[కాపు, తెలగ, బలిజ|కాపు]] సామాజిక వర్గానికి చెందినవారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/chandrababu-naidu-nominates-former-andhra-pradesh-minister-kanna-lakshminarayana-as-in-charge-of-sattenapalli/articleshow/100649831.cms|title=Chandrababu Naidu nominates former Andhra Pradesh minister Kanna Lakshminarayana as in-charge of Sattenapalli|date=2023-05-31|work=The Times of India|access-date=2024-02-02|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 

==జననం, విద్యాభాస్యం== 
అంబటి రాంబాబు [[ఆంధ్రప్రదేశ్| ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం]], [[గుంటూరు జిల్లా]], [[రేపల్లె]] లో ఏవీ ఎస్‌ఆర్‌ ఆంజనేయులు, వెంకట సుబ్బమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;ఊరు చిన్నదే.. అందరూ రాజకీయ ఉద్ధండులే..&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/andhra-pradesh/elections/key-political-leaders-belongs-to-a-small-village-bandalaicheruvu-in-avanigadda-andhra-pradesh-siva-1241377.html|title=ఊరు చిన్నదే.. అందరూ రాజకీయ ఉద్ధండులే..|last1=Andhrajyothy|date=18 April 2024|work=|accessdate=18 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240418085424/https://www.andhrajyothy.com/2024/andhra-pradesh/elections/key-political-leaders-belongs-to-a-small-village-bandalaicheruvu-in-avanigadda-andhra-pradesh-siva-1241377.html|archivedate=18 April 2024|language=te}}&lt;/ref&gt; ఆయన [[విశాఖపట్నం]]లోని న్యాయ విద్య పరిషత్ లా కాలేజీ నుండి 1986లో బీఎల్‌ పూర్తి చేశాడు.&lt;ref name=&quot;గుంటూరు జిల్లా.. అసెంబ్లీ అభ్యర్థుల జాబితా..&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=గుంటూరు జిల్లా.. అసెంబ్లీ అభ్యర్థుల జాబితా.. |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/list-mp-and-mlas-contestents-list-ycp-guntur-district-1171492 |accessdate=2 December 2021 |work= |date=19 March 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928123151/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/list-mp-and-mlas-contestents-list-ycp-guntur-district-1171492 |archivedate=2021-09-28 |language=te}}&lt;/ref&gt;

==రాజకీయ జీవితం==
అంబటి రాంబాబు కాంగ్రెస్ పార్టీ ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి 1988లో గుంటూరు జిల్లా కాంగ్రెస్‌ పార్టీ లీగల్‌ సెల్‌ కన్వీనర్, 1994లో జిల్లా యువజన కాంగ్రెస్‌ అధ్యక్షుడిగా, సాంప్రదాయేతర ఇంధన వనరుల అభివృద్ధి సంస్థ చైర్మన్‌ (నెడ్‌క్యాప్‌)గా చేశాడు. ఆయన 1989లో జరిగిన అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో [[రేపల్లె శాసనసభ నియోజకవర్గం|రేపల్లె నియోజకవర్గం]] నుండి కాంగ్రెస్ పార్టీ తరపున పోటీ చేసి తొలిసారి శాసనసభ్యుడిగా అసెంబ్లీకి ఎన్నికై,  పబ్లిక్‌ అకౌంట్స్‌ కమిటీ (పీఏసీ)  సభ్యుడిగా నియమితుడయ్యాడు. 

అంబటి రాంబాబు 1994, 1999లో జరిగిన ఎన్నికల్లో ఓటమి పాలయ్యాడు. ఆయన వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డి మరణాంతరం కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేసి [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]లో చేరి పార్టీ అధికార ప్రతినిధిగా పని చేశాడు. ఆయన 2014లో [[వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి టీడీపీ అభ్యర్థి [[కోడెల శివప్రసాదరావు]] చేతిలో 924 స్వల్ప ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయాడు. అంబటి రాంబాబు 2019లో వైసీపీ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి టీడీపీ అభ్యర్థి [[కోడెల శివప్రసాదరావు]] పై  20,876  ఓట్ల మెజారిటీతో ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;MLA Candidates Winners LIST in Andhra Pradesh Elections 2019 &quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=MLA Candidates Winners LIST in Andhra Pradesh Elections 2019 |url=https://www.sakshi.com/election-2019/en/results/andhra_pradesh/mla |accessdate=8 November 2021 |work= |date=2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211108163950/https://www.sakshi.com/election-2019/en/results/andhra_pradesh/mla |archivedate=8 November 2021 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఆయన 2022 ఏప్రిల్ 11న వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి మంత్రివర్గంలో జలవనరుల శాఖ మంత్రిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.  అంబటి రాంబాబు సచివాలయంలోని నాలుగవ బ్లాక్‌లోని తన ఛాంబర్‌లో ఏప్రిల్ 21న మంత్రిగా భాద్యతలు చేపట్టాడు.&lt;ref name=&quot;మంత్రిగా అంబటి రాంబాబు బాధ్యతలు&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=మంత్రిగా అంబటి రాంబాబు బాధ్యతలు |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ambati-rambabu-take-charge-minister-water-resources-1450412 |accessdate=21 April 2022 |work= |date=21 April 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220421173814/https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/ambati-rambabu-take-charge-minister-water-resources-1450412 |archivedate=21 April 2022 |language=te}}&lt;/ref&gt;2024లో ఓడిపోయిన విషయం ఇంకా చేర్చలేదే ఏం...

== సుకన్య ఆడియో టేపుల లీక్ వివాదం : ==
అంబటి రాంబాబు మరోసారి వివాదంలో చిక్కుకున్నాడు . అంబటి రాంబాబు, సుకన్య అనే మహిళ మధ్య జరిగిన సంభాషణకు సంబంధించిన ఆడియో సోషల్ మీడియాలో హల్ చల్ చేసింది. ఈ ఆడియో క్లిప్ కారణంగా   ఆయనకి మంత్రి పదవి దక్కే అవకాశం వుండదని అనుకున్నారు .ఈ ఆడియోలో స్త్రీ నుండి డబ్బుకు బదులుగా ‘అభిమానాలు’ అడిగే పురుష స్వరం ఉంది. స్త్రీ రూ. 25000 చెల్లించి 'ప్రత్యేకమైన సహాయాలు' అందజేస్తున్నట్లు కనిపించింది. స్వరం యొక్క హుష్ టోన్ ఇద్దరూ ఒకరికొకరు తెలుసని చూపిస్తుంది. సంభాషణ యొక్క టోన్, టేనర్ సన్నిహితంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. దీనికి సంబంధించిన ఆడియో అప్పుడు సోషల్ మీడియాలో వైరల్‌గా మారింది. ఆ ఆడియో క్లిప్‌లోని వాయిస్ తనది కాదంటూ అంబటి రాంబాబు తన వీడియో క్లిప్‌లను విడుదల చేశారు. ఇది తనపై దుష్ప్రచారం చేయడమే లక్ష్యంగా పన్నిన కుట్ర అని ఆయన అన్నారు. ఈ ఆడియో లీక్‌పై పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేస్తానని ఆయన చెప్పారు.

ఇంతకుముందు కూడా అంబటి రాంబాబుపై ఇదే ఆరోపణ రావడం విశేషం. ఇది టీడీపీ అనుకూల వార్తా పత్రికలో ప్రచురితమైంది. ఇది ఒక స్టింగ్ ఆపరేషన్, 2011లో తిరిగి నిర్వహించబడింది. రాంబాబు ఫిర్యాదు దాఖలు చేసి పుకార్లను కొట్టివేయడానికి చురుకుగా పనిచేశాడు. కార్యక్రమం ప్రసారాన్ని నిషేధిస్తూ హైకోర్టు నుంచి నిషేధాజ్ఞలు పొందారు. వీడియోలోని మహిళ కూడా వెనక్కి తగ్గింది, అంబటికి వ్యతిరేకంగా తనను బ్లాక్ మెయిల్ చేశారని ఆరోపించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Telugu360|date=2021-08-11|title=Conspiracy on to deny ministry to Ambati Rambabu?|url=https://www.telugu360.com/conspiracy-on-to-deny-ministry-to-ambati-rambabu/|access-date=2024-02-02|website=Telugu360.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== లాటరీ టిక్కెట్ల వివాదం : ==
వైఎస్సార్‌ సీపీ సీనియర్‌ నేత, రాష్ట్ర నీటిపారుదల శాఖ మంత్రి అంబటి రాంబాబుపై వైఎస్‌ఆర్‌ సంక్రాంతి లక్కీ డ్రా పేరుతో టికెట్లు అమ్ముకున్నారని పిటిషన్‌ దాఖలు చేయడంతో ఇప్పుడు మరో భారీ వివాదం నెలకొంది. పోలీసులు కేసు నమోదు చేసేందుకు నిరాకరించడంతో జనసేన పార్టీ సభ్యుడు ఈ పిటిషన్‌ దాఖలు చేశారు.అంబటిపై కేసు నమోదు చేయాలని గుంటూరులోని కోర్టు పోలీసులను కోరింది, కేసును సమగ్రంగా విచారించాలని కూడా కోరింది. అంబటి రాంబాబుపై జేఎస్పీ గుంటూరు జిల్లా శాఖ అధ్యక్షుడు జీ వెంకటేశ్వరరావు కేసు నమోదు చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో లాటరీని నిషేధించినప్పటికీ రాష్ట్రంలో లాటరీలకు వైఎస్సార్‌సీపీ మద్దతు ఇస్తోందని అన్నారు.ఈ టిక్కెట్లను వైఎస్సార్‌సీపీ భారీ ధరలకు విక్రయిస్తోందని, దీని ద్వారా ఆ పార్టీ భారీగా సొమ్ము చేసుకుంటోందన్నారు. బాధ్యతాయుతమైన ప్రభుత్వోద్యోగి అయినప్పటికి ఇలాంటి వాటిని సమర్థించిన అంబటిని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించాలని, సత్తెనపల్లి నియోజకవర్గ ప్రజలను వ్యక్తిగతంగా ఆ టిక్కెట్లు కొనుక్కోవలసిందిగా కోరారని  అన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=TeluguBulletin|date=2023-01-11|title=Ambati Rambabu in the midst of another controversy|url=https://www.telugubulletin.com/ambati-rambabu-in-the-midst-of-another-controversy-174468|access-date=2024-02-02|website=TeluguBulletin.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ఈ లాటరీ టికెట్స్ వివాదం ఒక రాజకీయ కుట్ర ,ఇది కావాలని అంబటి రాంబాబు ఫై కక్షగట్టి కూటమి ప్రభుత్వం ఈ కేసు పెట్టారు.

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:వై.యస్.ఆర్. కాంగ్రెస్ పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (1989)]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసన సభ్యులు (2019)]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>q3kgf2n2gy3km7i7kod75r3o2lfhe5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నార్వేలో హిందూమతం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>342984</id>
    <revision>
      <id>4953897</id>
      <parentid>4303002</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T19:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11536" sha1="2wg31gwvxt48uxcinbe8pf8x7c2bqdc" xml:space="preserve">[[దస్త్రం:Bergen_Hindu_Sabha_Temple.JPG|thumb| బెర్గెన్ హిందూ సభ ఆలయం]]
30,000 ఉన్నాయి హిందువులు (0.5% జనాభా లో) [[నార్వే]] నాటికి 2020 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/norway#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2020&amp;region_name=All%20Countries&amp;restrictions_year=2016|title=Religion in Norway|website=globalreligiousfutures.org|access-date=2022-01-16|archive-date=2022-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123164423/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/norway#/?affiliations_religion_id=0&amp;affiliations_year=2020&amp;region_name=All%20Countries&amp;restrictions_year=2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ హిందువులలో ఎక్కువ మంది [[దక్షిణాసియా]] సంతతికి చెందినవారు, వీరిలో ఎక్కువ మంది (సుమారు 75%) [[శ్రీలంక]] నుండి వచ్చిన [[తమిళులు|తమిళ హిందువులు]] .

== చరిత్ర ==
1914లో స్వామి శ్రీ ఆనంద ఆచార్య (1881-1945) హిందూమతాన్ని నార్వేకు పరిచయం చేసాడు.

1972లో నియంత [[ఈదీ అమీన్|ఇదీ అమీన్]] భారతీయులను ఉగాండా నుండి బహిష్కరించినపుడు కొద్ది సంఖ్యలో [[గుజరాత్|గుజరాతీ హిందువులు]] నార్వేకు వచ్చారు. [[శ్రీలంక పౌర యుద్ధం|1983 శ్రీలంక అంతర్యుద్ధం]] సమయంలో, చాలా మంది తమిళ హిందువులు శ్రీలంక నుండి నార్వేకు వలస వచ్చారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hinduismtoday.com/blogs-news/hindu-press-international/hinduism-in-norway/13046.html|title=Hinduism In Norway|access-date=30 April 2020|archive-date=25 ఆగస్టు 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130825164451/http://www.hinduismtoday.com/blogs-news/hindu-press-international/hinduism-in-norway/13046.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== జనాభా వివరాలు ==
{{Historical populations|1998|864|2000|1,303|2005|3,769|2010|5,175|2015|8,181|2019|11,405|2020|30,000}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''సంవత్సరం'''
! '''శాతం'''
! '''మార్పు'''
|-
| '''1998'''
| '''0.020%'''
| '''-'''
|-
| '''2000'''
| '''0.029%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.009'''
|-
| '''2002'''
| '''0.060%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.031'''
|-
| '''2004'''
| '''0.066%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.006'''
|-
| '''2006'''
| '''0.079%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.013'''
|-
| '''2008'''
| '''0.096%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.017'''
|-
| '''2010'''
| '''0.10%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.004'''
|-
| '''2012'''
| '''0.12%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.02'''
|-
| '''2014'''
| '''0.14%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.02'''
|-
| '''2016'''
| '''0.17%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.03'''
|-
| '''2018'''
| '''0.20%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.03'''
|-
| '''2019'''
| '''0.21%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.01'''
|-
| '''2020'''
| '''0.55%'''
| style=&quot;background:green&quot; | '''+0.34'''
|}

=== నార్వేలో హిందువుల జాతి నేపథ్యం ===
నార్వేలోని డయాస్పోరా హిందువులలో తమిళ (శ్రీలంక, భారతీయ) కుటుంబాలు, పంజాబీ కుటుంబాలు, ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రాంతానికి చెందిన కుటుంబాలు, అలాగే గుజరాతీలు, బెంగాలీలు ఉన్నారు.

ప్రత్యేకించి నార్వేజియన్ హిందువులలో, శ్రీలంక తమిళులు అతిపెద్ద సంఖ్యలో (మొత్తం హిందూ జనాభాలో సగం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ) ఉన్నారు. దాదాపు 5000-7000 మంది హిందువులతో ఆధిపత్య జాతి ఇది.

== నార్వేలోని హిందూ సంఘాలు ==
[[దస్త్రం:Arena_for_unge_hinduer.jpg|thumb| ఓస్లోలోని నార్వేజియన్ హిందూ సాంస్కృతిక కేంద్రం యువజన బృందం]]
నార్వేలో అనేక హిందూ సంఘాలు ఉన్నాయి.

* సనాతన్ మందిర్ సభ, తూర్పు నార్వేలో దాదాపు 900 మంది సభ్యులతో కూడిన హిందూ మత సంఘం. దీన్ని 1988 ఏప్రిల్ 14, న నమోదు చేసారు &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tnp.no/norway/panorama/4587-norway-hindu-temple-offers-matchmaking|title=Norway's Hindu temple offers matchmaking|date=26 August 2014|access-date=16 జనవరి 2022|archive-date=15 జూలై 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715002718/http://www.tnp.no/norway/panorama/4587-norway-hindu-temple-offers-matchmaking|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ఓస్లో ప్రాంతంలో గుజరాతీలు సాంస్కృతిక సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేసుకున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.uio.no/studier/emner/hf/ikos/REL4130/h04/undervisningsmateriale/Conversation_%20with_Members_of_SMS%20Board.doc |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2022-01-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032408/http://www.uio.no/studier/emner/hf/ikos/REL4130/h04/undervisningsmateriale/Conversation_%20with_Members_of_SMS%20Board.doc |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* నార్వేలో జన్మించిన లేదా నార్వేకి వలస వచ్చిన పిల్లల కోసం తమిళ సాంస్కృతిక కేంద్రం ఉంది. ఈ కేంద్రం కింది కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తుంది:
** తమిళం నేర్పడం
** మతాన్ని బోధించడం (హిందూమతం)
** నాటకం, నృత్యం, సంగీతం, క్రీడలను ప్రోత్సహించడం. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hinduismtoday.com/magazine/april-1997/1997-04-dispersed-by-war/|title=Dispersed by War|date=April 1997}}&lt;/ref&gt;
* [[విశ్వ హిందూ పరిషత్]] నార్వేలో నమోదైంది.

[[అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం|ISKCON]] కు నార్వేలో ఒక కేంద్రం ఉంది

== నార్వేలోని హిందువుల దేవాలయాలు ==
[[దస్త్రం:Ganeshatiller.JPG|thumb| ట్రోండ్‌హీమ్‌లో లో శ్రీ టిల్లర్ గణేశ దేవాలయం]]
నార్వేలో 5 హిందూ దేవాలయాలు ఉన్నాయి &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://theforeigner.no/pages/columns/hinduism-in-norway/|title=Archived copy|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225935/http://theforeigner.no/pages/columns/hinduism-in-norway/|archive-date=2016-03-03|access-date=2015-04-11}}&lt;/ref&gt;

* సనాతన్ మందిర్ సభ ఆలయం ఓస్లో వెలుపల స్లెమ్మెస్టాడ్ వద్ద ఉంది. ఇది నార్వేలో నమోదైన మొట్టమొదటి హిందూ మత సంఘం లేదా దేవాలయం &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tnp.no/norway/panorama/4587-norway-hindu-temple-offers-matchmaking|title=Norway's Hindu temple offers matchmaking|date=26 August 2014|access-date=16 జనవరి 2022|archive-date=15 జూలై 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715002718/http://www.tnp.no/norway/panorama/4587-norway-hindu-temple-offers-matchmaking|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* హిందూ సనాతన్ మందిర్ దేవాలయం డ్రమ్మెన్‌లో ఉంది &lt;ref&gt;http://www.drammenmandir.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219062606/http://www.drammenmandir.com/ |date=2014-12-19 }} www.drammenmandir.com?&lt;/ref&gt;
* శివసుబ్రహ్మణ్య ఆలయం (దీన్ని నార్వేజియన్ హిందూ మతం సెంటర్గా కూడా గుర్తించేవారు) అమ్మెరుడ్ (ఓస్లో) లో ఉంది
* డాన్మార్క్‌స్ప్లాస్‌లోని బెర్గెన్ హిందూ సభ ( బెర్గెన్‌లో )
* ట్రోండ్‌హీమ్‌లో ోశ్రీ టిల్లర్ గణేశ దేవాలయం

== నార్వేలో హిందూ పండుగలు ==
దీపావళి వంటి చాలా ప్రధాన హిందూ పండుగలు నార్వేలో ప్రతి సంవత్సరం జరుపుకుంటారు.

నార్వేలోని హిందువులు, ప్రధానంగా శ్రీలంక నుండి వచ్చిన తమిళ హిందువులు, 12-రోజుల వార్షిక ఆలయ పండుగను జరుపుకుంటారు. ఈ మహోత్సవంలో ఊరేగింపులు ప్రధాన లక్షణం. ఇది నార్వేలో తమిళ హిందువుల ప్రధాన వార్షిక ఆచార సమావేశం. 

భారతీయ శాస్త్రీయ గాయకురాలు శృతి మిశ్రా 2015లో హోలీ పండుగ సందర్భంగా ఓస్లోలో జరిగిన ప్రత్యక్ష సంగీత కచేరీలో ప్రదర్శన ఇచ్చింది. [[విశ్వ హిందూ పరిషత్]] నార్వే శాఖ ఏటా ఈ పండుగను నిర్వహిస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vhpnorway.com/index.php/events/upcoming-events|title=Site is undergoing maintenance|access-date=2022-01-16|archive-date=2018-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820161403/http://vhpnorway.com/index.php/events/upcoming-events|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[స్వీడన్‌లో హిందూమతం]]
* [[ఫిన్లాండ్‌లో హిందూమతం]]
* [[ఆస్ట్రియాలో హిందూమతం]]

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;
 
[[వర్గం:దేశాల వారీగా హిందూమతం]]
[[వర్గం:నార్వే]]</text>
      <sha1>2wg31gwvxt48uxcinbe8pf8x7c2bqdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అతడు అడవిని జయించాడు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>351509</id>
    <revision>
      <id>4953865</id>
      <parentid>4949837</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>భాషా సవరణలు</comment>
      <origin>4953865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25905" sha1="mf1e5xxdtgkveg5jscjjlkf83zbcttr" xml:space="preserve">{{Infobox book &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --&gt;
| name              = '''అతడు అడవిని జయించాడు'''
| image             = Athadu Adavini Jayinchadu Novel cover page.jpg
| caption           = 
| author            = డా. [[పి. కేశవరెడ్డి]]
| cover_artist      = 
| country           = భారతదేశం
| language          = తెలుగు
| genre             = కాల్పనిక సాహిత్యం
| published         = 1984 (ఆంధ్రజ్యోతి వారపత్రికలో ధారావాహికగా)
| media_type        = ముద్రణ
| pages             = 115
| awards            = పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఉత్తమ నవల (1988)
| isbn              = 
| oclc              = 
| dewey             = 
| congress          = 
| preceded_by       = 
| followed_by       = 
| publisher         = విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్
| image_size        = 250
}}
'''అతడు అడవిని జయించాడు''', డా.[[పి. కేశవరెడ్డి]] రాసిన తెలుగు నవల. మొదట 1984 లో [[ఆంధ్రజ్యోతి సచిత్ర వారపత్రిక|ఆంధ్రజ్యోతి]] వారపత్రికలో ధారావాహికగా ప్రచురితమైంది. నవలగా 1985 లో తొలిసారి, విజయవాడ నవోదయ పబ్లిషర్స్‌ సంస్థ ప్రచురించింది. ఆ తరువాత పలు సంస్థలు ఈ నవలను ప్రచురించాయి. పరిమాణం రీత్యా చిన్న నవల అయిన దీన్ని నవలిక అనవచ్చు. నేషనల్ బుక్ ట్రస్టు వారు ఈ నవలను 14 భారతీయ భాషల్లోకి అనువదింపజేసి ప్రచురించారు. ఆకాశవాణి విశాఖపట్నం కేంద్రం దీన్ని రేడియో నాటకంగా ప్రసారం చేసింది. ఇద్దరు తెలుగు సినిమా దర్శకులు వేరువేరు సందర్భాల్లో ఈ నవలను సినిమాగా రూపొందించాలని సంకల్పించారు గానీ, ఆ ప్రయత్నాలు కొనసాగలేదు. ఒంగోలు లోని ఆంధ్ర కేసరి విశ్వవిద్యాలయం, మచిలీపట్నం లోని కృష్ణా విశ్వవిద్యాలయం డిగ్రీ విద్యార్థులకు తెలుగులో ఒక పాఠ్యాంశంగా ఈ పుస్తకాన్ని తీసుకున్నాయి. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం 1988 సంవత్సరానికి ఈ పుస్తకాన్ని ఉత్తమ నవలగా ఎంపిక చేసింది. శైలి పరంగా ఈ పుస్తకంలో వాడిన భాష మీద కొన్ని విమర్శలు వచ్చాయి కానీ స్థూలంగా అనేక ప్రశంసలు అందుకున్న నవల ఇది.

== కథ ==
ఒక సూర్యాస్తమయం నుండి మరుసటి సూర్యోదయం వరకూ జరిగే కథ, అతడు అడవిని జయించాడు. రెండే మానవ పాత్రలున్న చిన్న నవలిక ఇది. అందులోనూ ఒకటి చాలా చిన్న పాత్ర కాబట్టి, ఒకే పాత్ర అని అనుకోవచ్చు. ఆ పాత్రకూ పేరు లేదు -ముసలివాడు అని సంబోధిస్తాడు రచయిత. ముసలివాని పందులను అతని మనుమడు మేతకని అడవికి తోలుకుపోతాడు. సాయంకాలానికి తిరిగి వచ్చాక చూస్తే ఆ మందలో ఒక సూడి పంది లేనట్లు ముసలివాడు గ్రహిస్తాడు. నెలలు నిండి, ఈనేందుకు సిద్ధంగా ఉన్న ఆ పంది అడవిలో ఎక్కడో చాటు చూసుకుని ఈని ఉంటుందని భావించి, దాన్ని వెతికి తెచ్చేందుకు ఒంటరిగా, ఒక ఈటె తీసుకుని &quot;అస్తమిస్తున్న సూర్యునిపై దండెత్తిన వాడి వలె&quot; బయలుదేరుతాడు.

ఆ రాత్రి అడవిలో ఒకచోట, ఈనిన పందిని చూస్తాడు. దాన్నీ, &quot;సందమావల్లాంటి&quot; ఆ పందిపిల్లల్నీ నక్కలు తదితర అడవి జంతువుల బారి నుండి రక్షించి ఇంటికి తీసుకువెళ్ళడం అతడి లక్ష్యం. అయితే ఈనిన పంది, తన పిల్లలని తినజూచే నక్కల్నే కాదు, వాటిని రక్షించాలనుకుంటున్న ఆ ముసలివాణ్ణి కూడా దగ్గరికి రానివ్వదు. అతడు తనను తాను దాన్నుండి రక్షించుకుంటూ పంది పిల్లలను నక్కల బారి నుండి రక్షించుకునే ప్రయత్నం చెయ్యడం మిగతా కథ.

== కథన శైలి, భాషా శైలి ==
అడవిని, అందులోని చెట్లు, మొక్కలు, తీగలు, జంతువులు, పక్షులు మొదలైనవాటిని, వాటి స్వభావాలను, ప్రవర్తనలనూ సవివరంగా వర్ణించడం ఈ నవల ప్రత్యేకత. రచయిత స్వయంగా అడువుల్లో సన్నిహితంగా జీవించి ఉంటే తప్ప, ఇంత విపులంగా రాయడం సాధ్యం కాదని కొందరు అన్నారు. అదే విషయాన్ని నిజామాబాదు ఆకాశవాణి కేంద్రానికి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో అడిగినపుడు కేశవరెడ్డి, &quot;ఈ ప్రశ్న చాలామంది అడిగారు. దాన్లో అంత గొప్పేముంది అని అనిపిస్తుంది. చిన్నప్పటినుండి మా పొలాల్లో తిరిగినవాణ్ణి. అక్కడే అనేక జంతువులు పక్షులనూ చూసాను. ఆ అనుభవాలను అడవికి అన్వయించాను, అంతే&quot; అన్నాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

పుస్తకంలో కథనపు భాష శైలి పత్రికా భాష లోనే సాగుతుంది. నిరక్షరాస్యుడైన ముసలివాని మాటలు, సహజం గానే, చిత్తూరు జిల్లా మాండలికంలో ఉంటాయి. అయితే ముసలివాని స్వగతం ఆ మాండలికంలో కాక, ప్రామాణికమైన పత్రికా భాష లోనే సాగుతుంది.  అతడు అంతరంగంలో అనుకునే మాటలు అతని యాసలో కాకుండా ప్రౌఢమైన భాషలో ఉన్నాయెందుకు అనే వ్యాఖ్యకు సమాధానంగా కేశవరెడ్డి, &quot;ముసలివాడు బయటికి చెప్పే మాటలు కావవి, అవి నిశ్శబ్ద సంభాషణలు, కేవలం ఆలోచనలే. ఆలోచనలకు భాషేమీ ఉండదు&quot;, అని చెప్పాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|last=All India Radio|first=Nizamabad|title=DR. Keshava Reddy - Interview|date=2014-06-02|url=http://archive.org/details/KeshavaReddy|access-date=2022-06-04}}&lt;/ref&gt;

== ప్రచురణలు, ముందుమాటలు, సమీక్షలు ==
నవోదయ పబ్లిషర్స్, ఆర్మూరుకు చెందిన నందిని పబ్లికేషన్స్, [[విశాలాంధ్ర పబ్లిషింగ్ హౌస్]] (ISBN:TELVPH0018), నవచేతన పబ్లిషింగ్ హౌస్, [[హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్]] వంటి పలు సంస్థలు ఈ పుస్తకాన్ని ప్రచురించాయి. ఆయా సంస్థలు వివిధ సైజుల్లో ప్రచురించడం విశేషం. ఈ పుస్తకంపై పుస్తకం.నెట్, పొద్దు.నెట్, గుడ్‌రీడ్స్.కామ్ వంటి జాలపత్రికలు, వెబ్‌సైట్లలో పలు సమీక్షలు వచ్చాయి. ఒంగోలు లోని [[ఆంధ్ర కేసరి విశ్వవిద్యాలయం]] వారు 2025-26 విద్యా సంవత్సరం నుండి డిగ్రీ విద్యార్థులకు జనరల్ తెలుగులో ఒక పాఠ్యాంశంగా ఈ పుస్తకాన్ని తీసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ఆంధ్ర కేసరి యూనివర్సిటీ, ఒంగోలు|url=https://akuprakasam.ac.in/wp-content/uploads/2025/10/telugu-gn.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704041122/https://akuprakasam.ac.in/wp-content/uploads/2025/10/telugu-gn.pdf|archive-date=2026-07-04|access-date=2026-07-04|website=ఆంధ్ర కేసరి విశ్వవిద్యాలయం}}&lt;/ref&gt; మచిలీపట్నం లోని [[కృష్ణా విశ్వవిద్యాలయం]] వారు కూడా 2025-26 విద్యా సంవత్సరానికి డిగ్రీ స్థాయి జనరల్ తెలుగులో ఒక పాఠ్యాంశంగా ఈ నవలను తీసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-11-01|title=జనరల్ తెలుగు &amp; మేజర్/మైనర్ /పరత్యాక తెలుగు బీ ఓ యస్ సమావేశం|url=https://kru.ac.in/wp-content/uploads/2025/12/General-Telugu-syllabus-of-III-semesters-for-the-AY-2025-26-min.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704042352/https://kru.ac.in/wp-content/uploads/2025/12/General-Telugu-syllabus-of-III-semesters-for-the-AY-2025-26-min.pdf|archive-date=2026-07-04|access-date=2026-07-04|website=కృష్ణా విశ్వవిద్యాలయం}}&lt;/ref&gt; తొలిసారి ప్రచురితమైన 40 ఏళ్ళ తరువాత కూడా, 2025 హైదరాబాదు పుస్తక ప్రదర్శనలో ఈ పుస్తకానికి ప్రజాదరణ లభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2025-12-22|title=పండగలా పుస్తక ప్రదర్శన|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/hyderabad-news/529/125235174|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704041844/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/hyderabad-news/529/125235174|archive-date=2026-07-04|access-date=2026-07-04|website=ఈనాడు|language=te}}&lt;/ref&gt;  

=== నవల గురించి రచయిత ===
నిజామాబాదు [[ఆకాశవాణి]] కేంద్రానికి ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో కేశవరెడ్డి, నవల గురించి తన ఆలోచనలను చెప్పాడు. &quot;నవలాంతాన ముసలివాడు పంది పిల్లలను రక్షించుకోవడంలో తాను ఓడిపోయానని అనుకుంటాడు గానీ, నిజానికి అతడు అడవిని జయించాడు. ఆ మాటను రచయితగా నేను అన్నాను&quot; అని చెప్పాడు. ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్వే రాసిన &quot;[[ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ]]&quot; నవల స్ఫూర్తి తోనే ఈ నవల రాసానని కేశవరెడ్డి ఆ ఇంటర్వ్యూలో చెప్పాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ముందుమాటలు ===
ఈ పుస్తకాన్ని వివిధ సంస్థలు ప్రచురించినపుడు వివిధ వ్యక్తులు ముందుమాటలు వెనుకమాటలూ రాసారు. వీటిలో ముఖ్యమైనవి [[సూర్యదేవర సంజీవదేవ్|సంజీవదేవ్]] రాసిన &quot;సింహావలోకనం&quot;, శ్రీనివాస ప్రసాద్ రాసిన &quot;అధోమానవుడు అధిమానవుడైన వేళ&quot;. నవలపై పలు వెబ్‌సైట్లలో సమీక్షలు వచ్చాయి. 

== అనువాదాలు ==
[[నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్, ఇండియా|నేషనల్ బుక్ ట్రస్టు]] వారు ఈ నవలికను 14 భారతీయ భాషల్లోకి అనువదింపజేసి ప్రచురించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=నవలా రచయిత కేశవరెడ్డి కన్నుమూత|url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/telugu-novelist-p-kesava-reddy-died-in-nizamabad-212338|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704044633/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/telugu-novelist-p-kesava-reddy-died-in-nizamabad-212338|archive-date=2026-07-04|access-date=2026-07-04|website=సాక్షి|language=te}}&lt;/ref&gt; వీటిలో హిందీ అనువాదాన్ని జె. లక్ష్మీ రెడ్డి &quot;ఉస్‌నే జంగల్ కో జీతా&quot; పేరుతో చెయ్యగా, యతిరాజులు &quot;అవన్ కాట్టయ్ వెండ్రాన్&quot; పేరుతో తమిళం లోకి అనువదించాడు. మరాఠీ లోకి వసంత్ కేశవ్ పాటిల్ &quot;ఉస్‌నే జంగల్ కో జీత్&quot; అనే పేరుతోటి, [[చాగంటి తులసి]] ఒడియా లోకి &quot;అరణ్య జయ్&quot; అనే పేరుతోటీ అనువదించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Atadu-Adavini-Jayinchadu-Kesava-Reddy/dp/B00JE45ECC#detailBullets_feature_div|title=Atadu Adavini Jayinchadu|last=Reddy|first=Kesava|date=2014-01-01|publisher=Visalandhra Publishing House|pages=వెనుక అట్ట|language=te|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604090121/https://www.amazon.in/Atadu-Adavini-Jayinchadu-Kesava-Reddy/dp/B00JE45ECC#detailBullets_feature_div|archive-date=2022-06-04}}&lt;/ref&gt; సి.ఎల్.ఎల్. జయప్రద ఈ పుస్తకాన్ని &quot;హి కాంకర్‌డ్ ది ఫారెస్ట్&quot; పేరుతో ఇంగ్లీషు లోకి అనువదించగా చెన్నై లోని మాక్‌మిలన్ ఇండియా వారు ప్రచురించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://searchworks.stanford.edu/view/5663995|title=He conquered the jungle =: Athadu adavini jayinchadu|last=Kēśavareḍḍi|last2=Jayaprada|first2=C. L. L.|date=1998|publisher=Macmillan India Ltd|isbn=978-0-333-93186-8|series=Macmillan modern Indian novels in translation|location=Chennai|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604084112/https://searchworks.stanford.edu/view/5663995|archive-date=2022-06-04}}&lt;/ref&gt;

== పురస్కారాలు ==
[[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] 1988 సంవత్సరానికి ఈ పుస్తకాన్ని ఉత్తమ నవలగా ఎంపిక చేసింది.

== విమర్శ ==
ఈ పుస్తకంపై వచ్చిన విమర్శల్లో ముఖ్యమైనది భాష శైలి. నిరక్షరాస్యుడు, పల్లెటూరివాడూ అయిన ముసలివాడి అంతరంగం లోని ఆలోచనలు అంత ప్రౌఢమైన ప్రామాణిక భాషలో ఎలా ఉంటాయి, అతడు మాట్లాడినపుడు వాడే మాండలికంలో ఎందుకుండవూ అనేది ఆ విమర్శ. అది ఒక లోపంగా  భావించి కొందరు కటువుగా విమర్శించగా,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=D|first=Sreenivasulu|date=2018-01-01|title=అతడు అడవిని జయించలేక పోయాడు|url=https://www.academia.edu/43144564/%E0%B0%85%E0%B0%A4%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%85%E0%B0%A1%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%95_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81|journal=వివిధ, ఆంధ్రజ్యోతి|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605091432/https://www.academia.edu/43144564/%E0%B0%85%E0%B0%A4%E0%B0%A1%E0%B1%81_%E0%B0%85%E0%B0%A1%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B0%BF_%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B0%B2%E0%B1%87%E0%B0%95_%E0%B0%AA%E0%B1%8B%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81|archive-date=2022-06-05}}&lt;/ref&gt; అలా ఎందుకుంది అని కొందరు మృదువుగా ప్రశ్నించారు. ఉదాహరణకు సంజీవదేవ్ ఈ పుస్తకానికి రాసిన సింహావలోకనంలో ఈ అంశాన్ని లేవనెత్తి, దానికి తానే సమాధానం చెప్పాడు. పైగా అదేమంత పెద్ద విషయం కాదులే అని కూడా అన్నాడు. ఆంధ్రజ్యోతి పత్రికలో వచ్చిన ఒక సమీక్షలో, నవలలో ముసలివాని భాషను విమర్శిస్తూనే, కేశవరెడ్డి పందుల గురించి రాసిన విశేషాల్లో కొన్ని తప్పులున్నాయని చెప్పారు. పందిపిల్లలను ఆ వయసులో &quot;సలుగులు&quot; అనకూడదని, వాటిని &quot;గున్నలు&quot; అనాలనీ, పందులను &quot;గూచ్ గూచ్&quot; అని అదిలించాలని, ఈ నవలలో లాగా &quot;హూచ్ హూచ్&quot; అనకూడదనీ, ఈనిన పంది, తన పిల్లలను వదలి 20 అడుగుల దూరానికి మించి పోదని, కానీ ఈ పుస్తకంలో అంతకంటే ఎక్కువ దూరం పోయిందనీ అంటూ చేసిన ఆ విమర్శ, &quot;అతడు అడవిని జయించలేకపోయాడు&quot; అనే పేరుతో వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ఇతర మాధ్యమాల్లో ==
అతడు అడవిని జయించాడు నవలను [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విశాఖపట్టణం|ఆకాశవాణి విశాఖపట్నం కేంద్రంలో]] రేడియో నాటకంగా ప్రసారం చేసారు. దీనికి 1992 సంవత్సరపు ఆల్ ఇండియా రేడియో వార్షిక పోటీల్లో రెండవ బహుమతి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=కేశవరెడ్డి సంస్మరణ|url=https://misimi1990.files.wordpress.com/2017/03/misimi_2015_04.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604111150/https://misimi1990.files.wordpress.com/2017/03/misimi_2015_04.pdf|archive-date=2022-06-04|access-date=2022-06-04|website=మిసిమి}}&lt;/ref&gt; దీనికి రేడియో అనుసరణ [[విరియాల లక్ష్మీపతి]] చెయ్యగా ఎస్.కె.మిశ్రో ముసలివానిగా నటించాడు. నవల్లో ముసలివాడు చిత్తూరు మాండలికంలో మాట్లాడగా రేడియో అనుసరణలో దీన్ని ఉత్తరాంధ్ర మాండలికానికి మార్చారు.

ఇద్దరు తెలుగు సినిమా దర్శకులు దీన్ని సినిమాగా తీయాలని సంకల్పించారు. దూలం సత్యనారాయణ దర్శకత్వంలో ఈ నవలను సినిమాగా నిర్మించేందుకు డిఎస్.ఎన్ ఫిల్స్మ్ వారు 2017 లో హక్కులను తీసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=తెరపైకి ‘అతడు అడవిని జయించాడు’ {{!}} Andhrabhoomi - Telugu News Paper Portal {{!}} Daily Newspaper in Telugu {{!}} Telugu News Headlines {{!}} Andhrabhoomi|url=http://andhrabhoomi.net/content/chitra-3134|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604081434/http://andhrabhoomi.net/content/chitra-3134|archive-date=2022-06-04|access-date=2022-06-04|website=andhrabhoomi.net}}&lt;/ref&gt; ఆ తరువాత [[జాగర్లమూడి రాధాకృష్ణ|క్రిష్ జాగర్లమూడి]] కూడా [[దగ్గుబాటి వెంకటేష్|దగ్గుబాటి వెంకటేష్‌]]&lt;nowiki/&gt;తో ఈ నవలను సినిమాగా నిర్మించేందుకు తలపెట్టినప్పటికీ, ఆ హక్కులు అప్పటికే వేరేవారు కొనుక్కున్న సంగతి తెలిసి తన ప్రతిపాదనను విరమించుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=క్రిష్‌ ఏమరుపాటు!|url=https://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/kesavareddy-novel-as-movie-7546|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604045500/https://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/kesavareddy-novel-as-movie-7546|archive-date=2022-06-04|access-date=2022-06-04|website=lit.andhrajyothy.com}}&lt;/ref&gt;

== అనల్ప విశేషాలు ==
* గీతాంజలి అనే రచయిత్రి &quot;ఆమె అడవిని జయించింది&quot; పేరుతో ఒక నవల రచించింది. ''అతడు అడవిని జయించాడు'' కూ దీనికీ పేరులో తప్ప సామ్యమేమీ లేదు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=ABN|date=2024-09-16|title=‘ఆమె’ జయించిన అడవి|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/editorial/she-is-a-conquered-forest-1310439.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704044056/https://www.andhrajyothy.com/2024/editorial/she-is-a-conquered-forest-1310439.html|archive-date=2026-07-04|access-date=2026-07-04|website=ఆంధ్రజ్యోతి|language=te}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{మూలాల జాబితా}}

== బయటి లింకులు ==
* యూట్యూబులో [https://www.youtube.com/watch?v=2hbZ4eYJ6XA ఆకాశవాణి రేడియో నాటకం] లింకు

[[వర్గం:తెలుగు నవలలు]]
[[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]]
[[వర్గం:డా. కేశవరెడ్డి తెలుగు రచనలు]]</text>
      <sha1>mf1e5xxdtgkveg5jscjjlkf83zbcttr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పర్వీన్ బాబీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>360410</id>
    <revision>
      <id>4953936</id>
      <parentid>4898923</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11243" sha1="6qj3c581u60v48208gc6gmnqqhq6h6b" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = పర్వీన్ బాబీ
| birth_name         = పర్వీన్ మహమ్మద్ అలీ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/parveen-babi-488143.html |title=Parveen Babi |date=25 January 2005 |access-date=19 October 2021 |website=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt;
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1954|4|4}}&lt;ref name=&quot;Sleeman2001&quot;&gt;{{cite book |author=Elizabeth Sleeman |title=The International Who's Who of Women 2002 |url=https://books.google.com/books?id=6J8xDWDqOkEC&amp;pg=PA35 |year=2001 |publisher=[[Psychology Press]] |isbn=978-1-85743-122-3 |pages=35–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mishra |first1=Nivedita |title='Parveen Babi survived on a diet of milk, eggs towards the end of her life': Karishma Upadhyay |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/parveen-babi-survived-on-a-diet-of-milk-eggs-towards-the-end-of-her-life-karishma-upadhyay/story-ZYumG04DYdw9iKdAu7UtRI.html |website=Hindustan Times |language=en |date=12 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bhaskar&quot;/&gt;
| birth_place        = జునాగఢ్, సౌరాష్ట్ర, భారతదేశం
| death_date         = {{Death date and age|2005|01|20|1954|04|04|df=y}}
| death_place        = [[ముంబై]], [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం
| resting_place      = శాంతాక్రజ్ ముస్లిం స్మశానవాటిక, ముంబై, మహారాష్ట్ర, భారతదేశం
| occupation         = {{flatlist|
* నటి
* మోడల్}}
| years active       = 1972–1991
| signature          = Parveen_Babi_Signature.png
}}
'''పర్వీన్ బాబీ''' (1954 ఏప్రిల్ 4 - 2005 జనవరి 20) ఒక భారతీయ నటి, మోడల్. 1970లు, 1980ల ప్రారంభంలో [[హిందీ సినిమా|హిందీ చిత్రాలలో]] ఆమె నటనకు మంచి గుర్తింపు పొందింది.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1005269,flstry-1.cms &quot;Parveen wanted to be left alone&quot;], ''[[The Times of India]], 30 January 2005 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205154555/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1005269,flstry-1.cms|date=5 December 2008}}''&lt;/ref&gt; పర్వీన్ బాబీ తన &quot;గ్లామరస్&quot; నటనా శైలికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆ సమయంలో అత్యధిక పారితోషికం తీసుకునే నటీమణులలో ఒకరు.&lt;ref name=&quot;Telegraph India&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1101123/jsp/entertainment/story_13209188.jsp|title=Manish Malhotra picks his five favourite super stylish heroines of the seventies|date=23 November 2010|access-date=19 July 2012|publisher=Telegraph India|location=Calcutta, India}}&lt;/ref&gt; ఆమెకున్న మోడలింగ్, ఫ్యాషన్ సెన్స్ ఆమెను ఐకాన్‌గా నిలబెట్టాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=January 19, 2022|title=Parveen Babi Death Anniversary: 5 best movies of the glamourous &amp;#91;sic&amp;#93; actress|url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/parveen-babi-death-anniversary-5-best-movies-of-the-glamourous-actress|website=Free Press Journal India|access-date=2022-10-17|archive-date=2022-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127125041/https://www.freepressjournal.in/entertainment/bollywood/parveen-babi-death-anniversary-5-best-movies-of-the-glamourous-actress|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== బాల్యం, విద్యాభ్యాసం ==
పర్వీన్ బాబీ 1954 ఏప్రిల్ 4న సౌరాష్ట్రలోని [[జునాగఢ్|జునాగఢ్‌]]&lt;nowiki/&gt;లో (ప్రస్తుతం గుజరాత్‌లో ఉంది) జన్మించింది. [[గుజరాత్|గుజరాత్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని పఠాన్‌లుగా పిలువబడే పష్టూన్‌ల ఖిల్జీ బాబీ తెగకు చెందిన జునాగఢ్‌కు చెందిన గొప్ప కుటుంబంలో ఆమె ఏకైక సంతానం.&lt;ref&gt;{{cite web|date=25 January 2005|title=Obituaries - Parveen Babi|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/parveen-babi-488143.html|website=The Independent|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆమె తన తల్లిదండ్రుల వివాహమైన పద్నాలుగు సంవత్సరాలకు జన్మించింది. ఆమె తండ్రి వాలి మహమ్మద్ ఖాన్ బాబీ, జునాగఢ్ నవాబు వద్ద నిర్వాహకుడు. ఆమె తల్లి జమాల్ బఖ్తే బాబీ (మరణం 2001).&lt;ref&gt;[http://www.junagadhstate.org/illustrious.html &quot;The Illustrious Babi Daynasty :: JunaGadh State&quot;]. ''junagadhstate.org''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=31 January 2005|title='Adopted son' claims Parveen Babi's crores|url=http://www.sify.com/movies/adopted-son-claims-parveen-babi-s-crores-news-bollywood-kkfv9zbeghi.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218073954/http://www.sify.com/movies/adopted-son-claims-parveen-babi-s-crores-news-bollywood-kkfv9zbeghi.html|archive-date=18 February 2013|access-date=6 October 2012|publisher=Sify.com}}&lt;/ref&gt; 1959లో పర్వీన్ బాబీ ఐదేళ్ల వయసులో తండ్రిని కోల్పోయింది. ఆమె [[అహ్మదాబాద్]] లోని మౌంట్ కార్మెల్ హైస్కూల్ నుండి ప్రాథమిక పాఠశాల విద్యను అభ్యసించింది. ఆ తర్వాత సెయింట్ జేవియర్స్ కాలేజీలో ఆంగ్ల సాహిత్యంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్‌ను పర్వీన్ బాబీ సంపాదించింది.&lt;ref&gt;[http://www.stxavierscollege.net/home/node/7 &quot;St. Xavier's College – Ahmedabad – INDIA&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130208031711/http://stxavierscollege.net/home/node/7 |date=2013-02-08 }}. ''stxavierscollege.net''.&lt;/ref&gt;

== జీవిత చరిత్ర ==
చరిత్ర (1973) చిత్రంతో తన నటనా రంగ ప్రవేశం చేసింది. [[:en:Majboor (1974 film)|మజ్బూర్ (1974)]]&lt;nowiki/&gt;లో నీల పాత్రకు ఆమె గుర్తింపు పొందింది. ఆమె యాక్షన్ క్రైమ్-డ్రామా చిత్రం [[:en:Deewaar|దీవార్ (1975)]]&lt;nowiki/&gt;లో అనితగా నటించి కెరీర్ లో పురోగతి సాధించింది. దీంతో అనేక విజయవంతమైన చిత్రాలలో నటించే అవకాశం వచ్చింది. ముఖ్యంగా [[:en:Amar Akbar Anthony|అమర్ అక్బర్ ఆంథోనీ (1977)]]&lt;nowiki/&gt;లో జెన్నీగా, [[:en:Suhaag (1979 film)|సుహాగ్ (1979)]], [[:en:Kaala Patthar|కాలా పత్తర్ (1979)]], [[:en:The Burning Train|ది బర్నింగ్ ట్రైన్ (1980)]]&lt;nowiki/&gt;లో శీతల్, [[:en:Shaan (1980 film)|షాన్ (1980)]]&lt;nowiki/&gt;లో సునీత, [[:en:Kaalia|కాలియా (1981)]]&lt;nowiki/&gt;లో షల్లిని / రాణి, [[నమక్ హలాల్]] (1982)లో నిషా పాత్రలు ఆ తరం ప్రేక్షకుల మదిలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయాయి. 1976లో [[టైమ్ (పత్రిక)|టైమ్ మ్యాగజైన్]] ముఖచిత్రంపై కనిపించిన మొదటి [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] తారగా గుర్తింపు తెచ్చుకుంది. 1980ల మధ్య కెరీర్లో ఒడిదుడుకులకు లోనైన పర్వీన్ బాబీ చివరికి 1991లో చిత్ర పరిశ్రమ నుండి రిటైర్ అయింది.

[[కబీర్ బేడీ]], [[డానీ డెంజోంగ్ప|డానీ డెంజోంగ్పా]], [[మహేష్ భట్|మహేష్ భట్‌]]&lt;nowiki/&gt;లతో వరుస సంబంధాల తర్వాత కూడా ఆమె అవివాహితగానే మిగిలిపోయింది. ఆమెకు ఆ తరవాత రోజుల్లో [[స్కిజోఫ్రీనియా|స్కిజోఫ్రెనియా]](మతిస్థిమితం లేకపోవడం) ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది. అలాగే [[మధుమేహం]], [[కీళ్ళనొప్పులు|ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్]].. ఇలా అన్ని చుట్టుముట్టి 2005 జనవరి 20న పర్వీన్ బాబీ మరణించింది.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121022035323/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-01-22/india/27842530_1_parveen-babi-body-injury-marks &quot;Parveen Babi dies, alone in death as in life&quot;], ''[[The Times of India]], 22 January 2005.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1005269,flstry-1.cms &quot;Parveen wanted to be left alone&quot;], ''[[The Times of India]], 30 January 2005 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205154555/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-1005269,flstry-1.cms|date=5 December 2008}}''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.indiaexpress.com/news/entertainment/20050122-0.html &quot;Parveen Babi found dead in Mumbai&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024222149/http://www.indiaexpress.com/news/entertainment/20050122-0.html|date=24 October 2008}}, ''[[The Indian Express]]'', 22 January 2005.&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;

{{Authority control}}
[[వర్గం:1954 జననాలు]]
[[వర్గం:2005 మరణాలు]]
[[వర్గం:గుజరాతీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణుల జాబితా]]
[[వర్గం:ఇండియన్ ఆంగ్లికన్లు]]
[[వర్గం:స్కిజోఫ్రెనియా వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:గుజరాతీ ప్రజలు]]
[[వర్గం:రజనీష్ ఉద్యమం]]</text>
      <sha1>6qj3c581u60v48208gc6gmnqqhq6h6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>దేవధర్ ట్రోఫీ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>387607</id>
    <revision>
      <id>4953847</id>
      <parentid>3992802</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13032" sha1="4i5erek4k1bhls8eazn3xpuj3nm8fj6" xml:space="preserve">
{{Infobox cricket tournament main|image=|caption=|country={{Flag|India}}|administrator=[[భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్|బిసిసిఐ]]|cricket format=[[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్]]|first=1973-74|last=2023 దేవధర్ ట్రోఫీ|next=2024 దేవధర్ ట్రోఫీ|tournament format=రౌండ్ రాబిన్, ఫైనల్స్|participants=6|champions=[[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]] (9వ టైటిల్)|qualification=|most successful=[[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]] (13 టైటిళ్ళు)|most runs=[[రియాన్ పరాగ్]]|most wickets=[[విద్వత్ కావేరప్ప]]|website=[https://www.bcci.tv/domestic/263/prof-d-b-deodhar-trophy ]|current=}}

'''ప్రొ.''' '''DB దేవధర్ ట్రోఫీ''' లేదా కేవలం '''దేవధర్ ట్రోఫీ''' ('''IDFC ఫస్ట్ బ్యాంక్ దేవధర్ ట్రోఫీ'''), &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Latest Business and Financial News : The Economic Times on mobile|url=https://m.economictimes.com/news/india/mastercard-is-title-sponsor-for-bcci-home-tournaments/amp_articleshow/94012326.cms%26ved%3D2ahUKEwiyicH-3Kb6AhXO0nMBHQDzA0sQFnoECBEQAQ%26usg%3DAOvVaw3UZxO5eq59ufbmNSBPBfeZ|access-date=2022-09-21|website=m.economictimes.com|archive-date=2022-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921203253/https://m.economictimes.com/news/india/mastercard-is-title-sponsor-for-bcci-home-tournaments/amp_articleshow/94012326.cms%26ved%3D2ahUKEwiyicH-3Kb6AhXO0nMBHQDzA0sQFnoECBEQAQ%26usg%3DAOvVaw3UZxO5eq59ufbmNSBPBfeZ|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; భారతదేశపు దేశీయ [[లిస్ట్ ఎ క్రికెట్|లిస్ట్ A క్రికెట్]] టోర్నమెంటు. దీనికి ప్రొఫెసర్ డిబి దేవధర్ (భారత క్రికెట్‌లో గ్రాండ్ ఓల్డ్ మ్యాన్ అని పిలుస్తారు) పేరిట ఆ పేరు పెట్టారు. 3 జాతీయ స్థాయి జట్లు - ఇండియా ఎ, [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా బి]], [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా సి]] -  పాల్గొనే 50 ఓవర్ల వార్షిక నాకౌట్ పోటీ ఇది. 2023 ఆగస్టులో జరిగిన తాజా ఫైనల్‌లో సౌత్ జోన్‌, ఈస్ట్ జోన్‌ను 45 పరుగుల తేడాతో ఓడించి ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sen|first=Rohan|date=4 November 2019|title=Deodhar Trophy final: India B ride on Kedar Jadhav, Shahbaz Nadeem show to beat India C|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/deodhar-trophy-final-india-b-vs-india-c-match-report-kedar-jadhav-shahbaz-nadeem-ishan-porel-1615612-2019-11-04|access-date=2019-11-06|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర, ఆకృతి ==
ఈ పోటీని 1973-74 సీజన్‌లో ఇంటర్-జోనల్ టోర్నమెంట్‌గా ప్రవేశపెట్టారు. 1973-74 నుండి 2014-15 వరకు, రెండు జోనల్ జట్లు క్వార్టర్-ఫైనల్‌లో ఆడేవి. అందులో విజేత, సెమీ-ఫైనల్‌లో ఇతర మూడు జోనల్ జట్లతో ఆడెది. అక్కడ నుండి, ఇది మామూలు నాకౌట్ టోర్నమెంటు లాగానే జరుగుతుంది. 2015-16 నుండి 2017-18 వరకు, విజయ్ హజారే ట్రోఫీ విజేతలు, ఇండియా A, [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా B]] లు రౌండ్-రాబిన్ పద్ధతిలో ఒకరితో ఒకరు ఆడేవారు. మొదటి రెండు స్థానాల్లో నిలిచిన జట్లు ఫైనల్‌కు చేరుకుంటాయి. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=21 July 2015|title=BCCI revamps Deodhar and Vijay Hazare trophy|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/bcci-900-domestic-matches-2016-vijay-hazare-deodhar-trophy-283444-2015-07-20}}&lt;/ref&gt;

2018–19 నుండి, ఇండియా A, [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా B]], [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా C]] జట్లు రౌండ్-రాబిన్ ఫార్మాట్‌లో ఒకదానితో ఒకటి ఆడుతున్నాయి. మొదటి రెండు స్థానాల్లో నిలిచిన జట్లు ఫైనల్‌కు చేరుకుంటాయి.

== గత విజేతలు ==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!బుతువు
! విజేత &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Deodhar Trophy|url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/313375.html|access-date=23 October 2018|publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[1973-74 Deodhar Trophy|1973-74]]
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]]
|-
| [[1974-75 Deodhar Trophy|1974-75]]
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]]
|-
| [[1975-76 Deodhar Trophy|1975-76]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1976-77 Deodhar Trophy|1976-77]]
| [[సెంట్రల్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సెంట్రల్ జోన్]]
|-
| [[1977-78 Deodhar Trophy|1977-78]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[1978-79 Deodhar Trophy|1978-79]]
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]]
|-
| [[1979-80 Deodhar Trophy|1979-80]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1980-81 Deodhar Trophy|1980-81]]
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]]
|-
| [[1981-82 Deodhar Trophy|1981-82]]
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]]
|-
| [[1982-83 Deodhar Trophy|1982-83]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1983-84 Deodhar Trophy|1983-84]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1984-85 Deodhar Trophy|1984-85]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1985-86 Deodhar Trophy|1985-86]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1986-87 Deodhar Trophy|1986-87]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[1987-88 Deodhar Trophy|1987-88]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[1988-89 Deodhar Trophy|1988-89]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[1989-90 Deodhar Trophy|1989-90]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[1990-91 Deodhar Trophy|1990-91]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1991-92 Deodhar Trophy|1991-92]]
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]]
|-
| [[1992-93 Deodhar Trophy|1992-93]]
| [[ఈస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|ఈస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1993-94 Deodhar Trophy|1993-94]]
| [[ఈస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|ఈస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1994-95 Deodhar Trophy|1994-95]]
| [[సెంట్రల్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సెంట్రల్ జోన్]]
|-
| [[1995-96 Deodhar Trophy|1995-96]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[1996-97 Deodhar Trophy|1996-97]]
| [[ఈస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|ఈస్ట్ జోన్]]
|-
| [[1997-98 Deodhar Trophy|1997-98]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[1998-99 Deodhar Trophy|1998-99]]
| [[సెంట్రల్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సెంట్రల్ జోన్]]
|-
| [[1999-2000 Deodhar Trophy|1999-2000]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[2000-01 Deodhar Trophy|2000-01]]
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]], 
[[సెంట్రల్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సెంట్రల్ జోన్]] 
(పంచుకున్నాయి)
|-
| [[2001-02 Deodhar Trophy|2001-02]]
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]]
|-
| [[2002-03 Deodhar Trophy|2002-03]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[2003-04 Deodhar Trophy|2003-04]]
| [[ఈస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|ఈస్ట్ జోన్]]
|-
| [[2004-05 Deodhar Trophy|2004-05]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[2005-06 Deodhar Trophy|2005-06]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[2006-07 Deodhar Trophy|2006-07]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[2007-08 Deodhar Trophy|2007-08]]
| [[సెంట్రల్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సెంట్రల్ జోన్]]
|-
| [[2008-09 Deodhar Trophy|2008-09]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| [[2009-10 Deodhar Trophy|2009-10]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[2010-11 Deodhar Trophy|2010-11]]
| [[నార్త్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|నార్త్ జోన్]]
|-
| [[2011-12 Deodhar Trophy|2011-12]]
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| 2012-13
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| 2013-14
| [[వెస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|వెస్ట్ జోన్]]
|-
| 2014-15
| [[ఈస్ట్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|ఈస్ట్ జోన్]]
|-
| 2015-16
| ఇండియా ఎ
|-
| 2016-17
| [[తమిళనాడు క్రికెట్ జట్టు|తమిళనాడు]]
|-
| 2017-18
| [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా బి]]
|-
| 2018-19
| [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా సి]]
|-
| 2019-20
| [[భారత జాతీయ క్రికెట్ జట్టు|ఇండియా బి]]
|-
| 2023-24
| [[సౌత్ జోన్ క్రికెట్ జట్టు|సౌత్ జోన్]]
|}

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[విజయ్ హజారే ట్రోఫీ]]
* [[దులీప్ ట్రోఫి|దులీప్ ట్రోఫీ]]
* [[రంజీ ట్రోఫీ]]
* NKP సాల్వే ఛాలెంజర్ ట్రోఫీ
* [[భారత క్రికెట్ కంట్రోల్ బోర్డ్|BCCI]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>4i5erek4k1bhls8eazn3xpuj3nm8fj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>391049</id>
    <revision>
      <id>4953845</id>
      <parentid>4882239</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T14:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shyam rachaytha</username>
        <id>153879</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */ ముఖ్యమంత్రి అయ్యాడు</comment>
      <origin>4953845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9375" sha1="7ro1rx76bqg98y3pzne0arsgaq05398" xml:space="preserve">'''రామాయంపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం'''  1952 నుండి 2009 వరకు ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో  నియోజకవర్గంలో ఉండేది. 2009లో జరిగిన నియోజకవర్గాల పునర్విభజనలో రామాయంపేట అసెంబ్లీ సెగ్మెంట్‌ రద్దయింది.&lt;ref name=&quot;అసెంబ్లీ స్థానాలు-ప్రత్యేకతలు&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ntnews.com/study-material/history/telangana-history/assembly-seats-and-their-specifications-538695|title=అసెంబ్లీ స్థానాలు-ప్రత్యేకతలు|last1=Namasthe Telangana|first1=|date=12 April 2022|accessdate=14 April 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220414095821/https://www.ntnews.com/study-material/history/telangana-history/assembly-seats-and-their-specifications-538695|archivedate=14 April 2022|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;మళ్లీ తెరపైకి కొత్త డివిజన్‌, మండలం&quot;&gt;{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=మళ్లీ తెరపైకి కొత్త డివిజన్‌, మండలం |url=https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/medak/again-a-new-division-mandal-came-to-the-fore-972627.html |accessdate=6 November 2023 |work= |date=19 December 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106091911/https://www.andhrajyothy.com/2022/telangana/medak/again-a-new-division-mandal-came-to-the-fore-972627.html |archivedate=6 November 2023 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;నియోజకవర్గంగా వర్ధిల్లి.. డివిజన్‌గా మెరిసి..&quot;&gt;{{cite news |last1=Eenadu |title=నియోజకవర్గంగా వర్ధిల్లి.. డివిజన్‌గా మెరిసి.. |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/general/3611/123209602 |accessdate=12 November 2023 |work= |date=12 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231112111146/https://www.eenadu.net/telugu-news/elections/general/3611/123209602 |archivedate=12 November 2023 |language=te}}&lt;/ref&gt;1983 లో ఈ రామాయంపేట నియోజకవర్గం నుండి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్టానికి ముఖ్యమంత్రి గా టీ.రాజయ్య గారు ఎంపికయ్యాడు.

==ఎన్నికైన శాసనసభ్యులు==
;ఇంతవరకు ఈ నియోజకవర్గం నుంచి గెలుపొందిన శాసనసభ్యులు.&lt;ref name=&quot;Ramayampet assembly election results in Andhra Pradesh&quot;&gt;{{cite news |title=Ramayampet assembly election results in Andhra Pradesh |url=https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Ramayampet-in-Andhra-Pradesh |accessdate=6 November 2023 |work= |date=2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106085857/https://elections.traceall.in/vidhan-sabha-assembly-election-results/Ramayampet-in-Andhra-Pradesh |archivedate=6 November 2023}}&lt;/ref&gt;
:{| border=2 cellpadding=3 cellspacing=1 width=90%
|- style=&quot;background:#0000ff; color:#ffffff;&quot; 
! సంవత్సరం
! గెలుపొందిన సభ్యుడు
! పార్టీ
! ప్రత్యర్థి
! ప్రత్యర్థి పార్టీ
|-  
| [[1952]] 
| జి.లక్ష్మీ శ్రీనివాస్
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| బి.పాదర్
| స్వతంత్ర అభ్యర్థి
|-  
| [[1953]] (ఉప ఎన్నిక)
| ఎ.ఆర్.రెడ్డి
| పి.డి.ఎఫ్
| ఎల్.గనెరివాల్
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|-  
| [[1962]]
| [[రెడ్డిగారి రత్నమ్మ]]&lt;ref name=&quot;ఆరేళ్ల అసెంబ్లీ ఇదొక్కటే!&quot;&gt;{{cite news|url=https://m.sakshi.com/news/politics/key-changes-andhra-pradesh-politics-have-taken-place-year-1972-elections-1129177|title=ఆరేళ్ల అసెంబ్లీ ఇదొక్కటే!|last1=Sakshi|date=28 October 2018|accessdate=6 November 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106083235/https://m.sakshi.com/news/politics/key-changes-andhra-pradesh-politics-have-taken-place-year-1972-elections-1129177|archivedate=6 November 2023|language=te}}&lt;/ref&gt;
| [[సి.పి.ఐ|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| ఆర్. సత్యనారాయణ
| స్వతంత్ర అభ్యర్థి
|-  
| [[1967]]
| [[రెడ్డిగారి రత్నమ్మ]]
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| యూ. చంద్రయ్య
| స్వతంత్ర అభ్యర్థి
|-  
| [[1972]]
|కొండల రెడ్డి
| స్వతంత్ర అభ్యర్థి
| [[రెడ్డిగారి రత్నమ్మ]]
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|-
|[[1978]]
|[[రాజయ్యగారి ముత్యంరెడ్డి|రాజయ్యగారి ముత్యం రెడ్డి]]&lt;ref name=&quot;రామాయంపేట మాజీ ఎమ్మెల్యే ముత్యంరెడ్డి కన్నుమూత&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.ntnews.com/news/ramayampet-former-mutyamreddy-mla-died-82914/|title=రామాయంపేట మాజీ ఎమ్మెల్యే ముత్యంరెడ్డి కన్నుమూత|last1=Namasthe Telangana|date=3 May 2021|work=|accessdate=3 May 2021|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210503063306/https://www.ntnews.com/news/ramayampet-former-mutyamreddy-mla-died-82914/|archivedate=3 మే 2021}}&lt;/ref&gt;
|[[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|కొండల రెడ్డి
|జనతా పార్టీ
|-  
| [[1983]]
| [[టంగుటూరి అంజయ్య|టి. అంజయ్య]]
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|[[ఆర్.ఎస్. వాసురెడ్డి|రామన్నగారి శ్రీనివాస రెడ్డి]]
| [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
|-  
| [[1983|19]]85
|[[ఆర్.ఎస్. వాసురెడ్డి|రామన్నగారి శ్రీనివాస రెడ్డి]]
| [[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]]
| [[రాజయ్యగారి ముత్యంరెడ్డి|రాజయ్యగారి ముత్యం రెడ్డి]]
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|-  
| [[1985|198]]9
|[[అంతిరెడ్డిగారి విఠల్ రెడ్డి]]
| [[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]]
| ఎం.ఎన్.లక్ష్మీనారాయణ
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|- 
| [[1994]]
|దేవర వాసుదేవ రావు
| [[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]]
| [[అంతిరెడ్డిగారి విఠల్ రెడ్డి]]
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
|- 
| [[1999]]
|[[అంతిరెడ్డిగారి విఠల్ రెడ్డి]]&lt;ref name=&quot;గట్టి పోటీ.. ఓటమితో సరిపెట్టి&quot;&gt;{{cite news |last1=Eenadu |title=గట్టి పోటీ.. ఓటమితో సరిపెట్టి |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Medak/533/123210379 |accessdate=14 November 2023 |work= |date=14 November 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231114083740/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Medak/533/123210379 |archivedate=14 November 2023 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| దేవర వాసుదేవ రావు
| [[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]]
|-  
| [[2004]]
|[[పద్మా దేవేందర్ రెడ్డి]]
| [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|టీఆర్ఎస్]]
| మైనంపల్లి వాణి
| [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
|-
|2008  (ఉప ఎన్నిక)&lt;ref name=&quot;Bye Elections 2008&quot;&gt;{{cite news |title=Bye Elections 2008 |url=https://www.ceoandhra.nic.in/Bye%20Election/18_Assemblies.pdf |accessdate=6 November 2023 |date=2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106085803/https://www.ceoandhra.nic.in/Bye%20Election/18_Assemblies.pdf |archivedate=6 November 2023}}&lt;/ref&gt;
|[[మైనంపల్లి హన్మంతరావు]]
|[[తెలుగుదేశం పార్టీ|టీడీపీ]]
|[[పద్మా దేవేందర్ రెడ్డి]]
|[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|టీఆర్ఎస్]]
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
{{Authority control}}
[[వర్గం:తెలంగాణ మాజీ శాసనసభ నియోజకవర్గాలు]]</text>
      <sha1>7ro1rx76bqg98y3pzne0arsgaq05398</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2021 గ్రేటర్ విశాఖపట్నం మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఎన్నికలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>393793</id>
    <revision>
      <id>4954037</id>
      <parentid>4781274</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:విశాఖపట్నం ప్రభుత్వం]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28478" sha1="aughqx4pl7g1qio7iyaamikvxuuhb9k" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = 2021 గ్రేటర్ విశాఖ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఎన్నికలు
| country = India
| type = parliamentary
| ongoing = no
| previous_election = 
| previous_year = 2007
| next_election = 
| next_year = 2026
| outgoing_members = 
| elected_members = 
| seats_for_election = [[విశాఖ మహానగరపాలక సంస్థ]] లో ఎన్నికైన మొత్తం 98 స్థానాలు
| opinion_polls = 
| registered = 
| majority_seats = 
| turnout = 59.41%
| image1 = [[File:Indian_Election_Symbol_Ceiling Fan.svg|105px]]
| leader1 = 
| party1 = యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ
| leader_since1 = 
| leaders_seat1 = 
| last_election1 = మార్పు లేదు
| seats1 = 59
| seat_change1 = మార్పు లేదు
| popular_vote1 = 
| percentage1 = 
| swing1 = మార్పు లేదు
| image2 = [[File:Indian Election Symbol Cycle.png|55px]]
| leader2 = 
| party2 = [[తెలుగుదేశం పార్టీ]] , [[జనసేన పార్టీ]]
| leader_since2 = 
| leaders_seat2 = 
| last_election2 = మార్పు లేదు
| seats2 = 29
| seat_change2 = మార్పు లేదు
| popular_vote2 = 
| percentage2 = 
| swing2 = మార్పు లేదు
| image3 = 
| party3 = [[స్వతంత్రులు]]
| leader_since3 = 
| leaders_seat3 = 
| last_election3 = మార్పు లేదు
| seats3 = 4
| seat_change3 = {{Steady}}
| popular_vote3 = 
| percentage3 = 
| swing3 = మార్పు లేదు
| image4 = [[File:Indian_election_symbol_glass_tumbler.svg|45px]]
| leader4 = 
| party4 = జనసేన పార్టీ
| leader_since4 = 
| leaders_seat4 = 
| last_election4 = మార్పు లేదు
| seats4 = 3
| seat_change4 = {{Steady}}
| popular_vote4 = 77,865
| percentage4 = 
| swing4 = మార్పు లేదు
| image5 = [[File:CPI symbol.svg|50px]]
| leader5 = 
| party5 = కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా
| leader_since5 = 
| leaders_seat5 = 
| last_election5 = మార్పు లేదు
| seats5 = 1
| seat_change5 = మార్పు లేదు
| popular_vote5 = 
| percentage5 = 
| swing5 = మార్పు లేదు
| image6 = [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px]]
| leader6 = 
| party6 = కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)
| leader_since6 = 
| leaders_seat6 = 
| last_election6 = మార్పు లేదు
| seats6 = 1
| seat_change6 = మార్పు లేదు
| popular_vote6 = 8,100
| percentage6 = 
| swing6 = మార్పు లేదు
| image7 = [[File:Lotus flower symbol.svg|50px]]
| leader7 = 
| party7 = భారతీయ జనతా పార్టీ
| leader_since7 = 
| leaders_seat7 = 
| last_election7 = మార్పు లేదు
| seats7 = 1
| seat_change7 = మార్పు లేదు
| popular_vote7 = 36,953
| percentage7 = మార్పు లేదు
| swing7 = మార్పు లేదు
| election_date = 10 మార్చి 2021
| map_image = 
| title = [[మేయర్]]
| before_election = పి.జనార్ధన్
| before_party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]]
| after_election = గొలగాని హరి వెంకట కుమారి
| after_party = [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
}}
2021 గ్రేటర్ విశాఖ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ ఎన్నికలు 2021 మార్చి 10 న జరిగాయి, మునిసిపల్ కార్పొరేషన్లోని మొత్తం 98 వార్డులకు సభ్యులను ఎన్నుకున్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=16 February 2021|title=Andhra Pradesh urban local bodies will go to polls on March 10, counting on 14th|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2021/feb/16/andhra-pradeshurban-local-bodies-will-go-topolls-on-march-10-counting-on-14th-2264487.html|access-date=22 February 2021|work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=15 February 2021|title=12 corporations, 75 municipalities to go to polls on March 10|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/elections-for-12-corporations-75-municipalities-in-ap-on-march-10/article33844295.ece|access-date=22 February 2021|work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;జీవీఎంసీ ఎన్నికల్లో అధికార వైసీపీ పార్టీ మ్యాజిక్ ఫిగర్ను క్రాస్ చేసి విజయం సాధించింది. మొత్తం 98 వార్డులకు గాను వైసీపీ 58, టీడీపీ 30, జనసేన 4, బీజేపీ 1, సీపీఐ, సీపీఎం 1, ఇండిపెండెంట్లు 3 వార్డుల్లో విజయం సాధించారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/city/visakhapatnam/ruling-party-breaks-into-tdp-bastion-vizag-wins-58-seats/articleshow/81499316.cms|title=Ruling party breaks into TDP 'bastion' Vizag, wins 58 seats {{!}} Visakhapatnam News|access-date=2021-03-14|publisher=Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ఎన్నికల షెడ్యూల్ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''ఈవెంట్'''
! '''తేదీ'''
|-
| నామినేషన్ల తేదీ
| 11 మార్చి 2020
|-
| నామినేషన్ల దాఖలుకు చివరి తేదీ
| 13 మార్చి 2020
|-
| నామినేషన్ల పరిశీలన తేదీ
| 14 మార్చి 2020
|-
| అభ్యర్థిత్వ ఉపసంహరణ ప్రారంభ తేదీ
| 2 మార్చి 2021
|-
| అభ్యర్థుల ఉపసంహరణకు చివరి తేదీ,
పోటీ చేసే అభ్యర్థుల ప్రచురణ
| 3 మార్చి 2021
|-
| పోల్ తేదీ
| 10 మార్చి 2021
|-
| రీపోలింగ్ తేదీ, ఏదైనా ఉంటే
| 13 మార్చి 2021
|-
| లెక్కింపు తేదీ
| 14 మార్చి 2021
|-
|}

== కార్పొరేషన్ ఎన్నికలు 2021 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;50%&quot;
|+
!నం.
! పార్టీ
! సంక్షిప్తీకరణ
! జెండా
! చిహ్నం
! కార్పొరేటర్ల సంఖ్య
! మార్చండి
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:white&quot; | '''1.'''
| [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|వైఎస్ఆర్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]]
| align=&quot;center&quot; | [[యువజన శ్రామిక రైతు కాంగ్రెస్ పార్టీ|'''వైఎస్ఆర్సీపీ''']]
|[[దస్త్రం:YSRCP Flag.jpg|center|50x50px]]
|[[దస్త్రం:Indian_Election_Symbol_Ceiling_Fan.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; | '''58'''
|{{Steady}}
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:white&quot; | '''2.'''
| [[తెలుగుదేశం పార్టీ]]
| align=&quot;center&quot; | [[తెలుగుదేశం పార్టీ|'''టీడీపీ''']]
|[[దస్త్రం:TDPFlag.PNG|center|50x50px]]
|[[దస్త్రం:Indian_Election_Symbol_Cycle.png|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; | '''30'''
|{{Steady}}
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Independent politician}};color:white&quot; | '''3.'''
| [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్రులు]]
| align=&quot;center&quot; | స్వతంత్ర
|[[దస్త్రం:No_flag.svg|50x50px]]
|[[దస్త్రం:No_flag.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; | '''4'''
|{{Steady}}
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Jana Sena Party}};color:white&quot; | '''4.'''
| [[జనసేన పార్టీ]]
| align=&quot;center&quot; | జె.ఎస్.పి
|[[దస్త్రం:Janasena Party Flag.png|50x50px]]
|[[దస్త్రం:Indian_election_symbol_glass_tumbler.svg|alt=Glass Tumbler|50x50px|గ్లాస్ టంబ్లర్]]
| align=&quot;center&quot; | '''3'''
|{{Steady}}
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:white&quot; | '''5.'''
| [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]
| align=&quot;center&quot; | [[భారతీయ జనతా పార్టీ|'''బీజేపీ''']]
| 
|[[దస్త్రం:Lotus flower symbol.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; | '''1'''
|{{Steady}}
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}};color:white&quot; | '''6.'''
| [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్)]]
| align=&quot;center&quot; | [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్కిస్టు)|'''సీపీఐ(ఎం)''']]
|[[దస్త్రం:CPI-M-flag.svg|50x50px]]
|[[దస్త్రం:CPI(M)_election_symbol_-_Hammer_Sickle_and_Star.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; | '''1'''
|{{Steady}}
|-
| style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Communist Party of India}};color:white&quot; | '''7.'''
| [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]]
| align=&quot;center&quot; | [[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|'''సిపిఐ''']]
|[[దస్త్రం:CPI-banner.svg|50x50px]]
|[[దస్త్రం:CPI_symbol.svg|50x50px]]
| align=&quot;center&quot; | '''1'''
|{{Steady}}
|-
|}

== వార్డుల వారీగా ఫలితాలు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! సీరియల్ నెంబర్
! వార్డు సంఖ్య 
! అభ్యర్థి
! పార్టీ
|-
| 1
|
|అక్కరమణి పద్మ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|2
|
|గాడు చిన్ని కుమారి ల‌క్ష్మీ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|3
|
|గంటా అప్పలకొండ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|4
|
|దూలపల్లి ఏడు కొండలరావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|5
|
|మెల్లి హేమలత
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|6
|
|ముత్తంశెట్టి లక్ష్మీ ప్రియాంక
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|7
|
|పిల్లా మంగమ్మ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|8
|
|లొడగల అప్పారావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|9
|
|కోరకొండ వెంకట రత్న స్వాతి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|10
|
|మద్దిల రామలక్ష్మి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|11
|
|గొలగాని హరి వెంకట కుమారి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|12
|
|అక్కరమణి రోహిణి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|13
|
|కెల్ల సునీత
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|14
|
|కె.అనిల్ కుమార్ రాజు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|15
|
|అప్పారి శ్రీవిద్య
|స్వతంత్ర
|-
|16
|
|మెల్లి లక్ష్మి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|17
|
|గేదెల లావణ్య
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|18
|
|గొలగాని మంగ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|19
|
|నూలి నూకరత్న
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|20
|
|నెకెళ్ళ లక్ష్మి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|21
|
|చెన్నుబోయిన శ్రీనివాసరావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|22
|
|ఎల్వీ నారాయణమూర్తి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Jana Sena Party}};color:White&quot;|'''జె.ఎస్.పి.'''
|-
|23
|
|గుడ్ల విజయసాయి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|24
|
|సాది పద్మారెడ్డి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|25
|
|సరిపల్లి గోవింద్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|26
|
|ముక్కా శ్రావణి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|27
|
|గొలగాని వీరారావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|28
|
|పల్లా అప్పలకొండ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|29
|
|ఊరూటి నారాయణ రావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|30
|
|కోడూరు అప్పలరత్నం
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|31
|
|బిపిన్ కుమార్ జైన్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|32
|
|కందుల నాగరాజు
|స్వతంత్ర
|-
|33
|
|బీశెట్టి వసంత లక్ష్మి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Jana Sena Party}};color:White&quot;|'''జె.ఎస్.పి.'''
|-
|34
|
|తోట పద్మావతి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|35
|
|విల్లూరి భాస్కరరావు
|స్వతంత్ర
|-
|36
|
|మాసిపోగు మేరీ జోన్స్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|37
|
|చెన్న జానకి రామ్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|38
|
|గోడి విజయలక్ష్మి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|39
|
|మహమ్మద్ సాదిక్
|స్వతంత్ర
|-
|40
|
|గుండపు నాగేశ్వరరావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|41
|
|కోడిగుడ్ల పూర్ణిమ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|42
|
|ఆళ్ల లీలావతి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|43
|
|పెద్దిశెట్టి ఉషశ్రీ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|44
|
|బానాల సత్య శ్రీనివాస్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|45
|
|కంపా హనోక్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|46
|
|కట్టమూరి సతీష్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|47
|
|కాంతిపాము కామేశ్వరి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|48
|
|గంకాల కవిత
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Bharatiya Janata Party}};color:White&quot;|'''బిజెపి'''
|-
|49
|
|అల్లు శంకర రావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|50
|
|వావిలాపల్లి ప్రసాద్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|51
|
|రేయి వెంకటరమణ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|52
|
|జియ్యని శ్రీధర్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|53
|
|బర్తక్ అలీ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|54
|
|చల్లా రజని
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|55
|
|కె.వి.ఎన్.శశి కళా
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|56
|
|శరగడం రాజశేఖర్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|57
|
|మురవాణి నానాజీ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|58
|
|గుళివిందల లావణ్య
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|59
|
|పూర్ణ పూర్ణ శ్రీ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|60
|
|పి.వి.సురేష్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|61
|
|కొణతాల సుధ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|62
|
|బల్లా లక్ష్మణరావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|63
|
|గల్లా పోలిపల్లి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|64
|
|దల్లి గోవింద్ రెడ్డి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Jana Sena Party}};color:Black&quot;|'''జె.ఎస్.పి.'''
|-
|65
|
|బొడ్డు నరసింహపాత్రుడు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|66
|
|మొహమ్మద్ ఇమ్రాన్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|67
|
|పల్లా శ్రీనివాస్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|68
|
|జి.వెంకట సాయి అనూష
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|69
|
|కాకి గోవింద రెడ్డి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|70
|
|ఉరుకూటి రామచంద్ర రావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|71
|
|రాజాన రామారావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|72
|
|ఎ.జె.స్టాలిన్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Communist Party of India}};color:white&quot;|'''సిపిఐ'''
|-
|73
|
|భూపతిరాజు సుజాత
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|74
|
|తిప్పల వంశీ రెడ్డి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|75
|
|పులి ఝాన్సీ లక్ష్మీ బాయి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|76
|
|గంధం శ్రీను
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|77
|
|బట్టు సూర్య కుమారి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్ఆర్సీపీ'''
|-
|78
|
|బి.గంగారావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}};color:white&quot;|'''సిపిఎం'''
|-
|79
|
|రౌతు శ్రీనివాస్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|80
|
|కొణతాల నీలిమ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|81
|
|పీలా లక్ష్మీ సౌజన్య
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|82
|
|మందపాటి సునీత
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|83
|
|జాజుల ప్రసన్న లక్ష్మి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|84
|
|మేడంశెట్టి చిన్నతల్లి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|85
|
|ఇల్లాపు వరలక్ష్మి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|86
|
|లేళ్ల కోటేశ్వరరావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|87
|
|బొండా జగన్నాథం
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|88
|
|మెల్లి ముత్యాల నాయుడు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|89
|
|దాడి వెంకట రమేష్
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|90
|
|బొమ్మిడి రమణ
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|91
|
|కుంచె జ్యోత్స్న
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|92
|
|బెహరా వెంకట స్వర్ణలత శివాదేవి
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|93
|
|రాపర్తి కన్నా
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|94
|
|బల్లా శ్రీనివాసరావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|95
|
|ముమ్మన దేముడు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|YSR Congress Party}};color:White&quot;|'''వైఎస్సార్సీపీ'''
|-
|96
|
|పీలా శ్రీనివాసరావు
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|97
|
|శానావతి వసంత
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|98
|
|పి.వి.నరసింహం
|! style=&quot;text-align:center; background:{{party color|Telugu Desam Party}};color:Black&quot;|'''టీడీపీ'''
|-
|}

== మూలాలు ==
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ స్థానిక ఎన్నికలు 2021]]
[[వర్గం:భారత పురపాలక ఎన్నికలు|విశాఖపట్నం]]
&lt;references /&gt;

== వెలుపలి లంకెలు ==</text>
      <sha1>aughqx4pl7g1qio7iyaamikvxuuhb9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నివేదితా మీనన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>399325</id>
    <revision>
      <id>4953899</id>
      <parentid>4607059</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28311" sha1="9et3173pdum0tinc012utsvellh2w0n" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=నివేదితా మీనన్|image=Niv menon.jpg|caption=మే 2015లో నివేదితా మీనన్|nationality=భారతీయురాలు|occupation=రచయిత్రి, ప్రొఫెసర్}}
'''నివేదిత మీనన్''' (1960, పూనా/పుణె) ఢిల్లీలోని [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (న్యూ ఢిల్లీ)|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయంలో]] రచయిత్రి,  రాజకీయ ఆలోచనల ప్రొఫెసర్. &lt;ref name=&quot;Dixit&quot;&gt;{{Cite web|last=Dixit|first=Neha|title=The Instigator: A Portrait of Nivedita Menon - The Wire|url=http://thewire.in/29345/the-instigator-a-portrait-of-nivedita-menon/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt; ఆమె గతంలో లేడీ శ్రీ రామ్ కాలేజీలో,  [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం|ఢిల్లీ యూనివర్సిటీలో]] పొలిటికల్ సైన్స్ విభాగంలో బోధించారు. &lt;ref name=&quot;Dixit&quot; /&gt;

== పాండిత్య వృత్తి ==
మీనన్ 2009 నుండి ఢిల్లీలోని ఇంటర్నేషనల్ స్టడీస్ స్కూల్ ఆఫ్ [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ విశ్వవిద్యాలయం (న్యూ ఢిల్లీ)|జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ యూనివర్శిటీ]] (JNU)లో బోధిస్తున్న [[స్త్రీవాదం|స్త్రీవాద పండితురాలు]] &lt;ref name=&quot;Dixit2&quot;&gt;{{Cite web|last=Dixit|first=Neha|title=The Instigator: A Portrait of Nivedita Menon - The Wire|url=http://thewire.in/29345/the-instigator-a-portrait-of-nivedita-menon/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Nivedita|date=1970-01-01|title=Nivedita Menon &amp;#124; Jawaharlal Nehru University - Academia.edu|url=https://jnu.academia.edu/NiveditaMenon|access-date=2013-11-15|publisher=Jnu.academia.edu}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-01-07|title=Nivedita Menon: We're witnessing new interventions by feminists of all genders|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011329/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-07/interviews/36174182_1_feminism-young-women-liberates-women|archive-date=2013-12-03|access-date=2013-11-15|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;thehindu1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/training-the-eye/article4413132.ece|title=Training the eye|date=2013-02-14|work=The Hindu|access-date=2013-11-15}}&lt;/ref&gt; జెఎన్‌యుకి వెళ్లేముందు ఆమె 15 ఏళ్ల పాటు లేడీ శ్రీరాం కాలేజీలో టీచర్‌గా, [[ఢిల్లీ విశ్వవిద్యాలయం|ఢిల్లీ యూనివర్సిటీలో]] పొలిటికల్ సైన్స్ విభాగంలో ఏడేళ్లు పనిచేశారు. &lt;ref name=&quot;Dixit2&quot; /&gt; కాలేజీలో తాను బహిర్గతం చేసిన భారతీయ స్త్రీవాద ఉద్యమం, అలాగే గ్లోబల్ ఫెమినిస్ట్‌ల రచనలు, లైంగికత,  రాజకీయాల సమస్యలకు సంబంధించి మెరుగైన స్పృహను పెంపొందించడానికి సహాయపడిందని మీనన్ చెప్పారు. &lt;ref name=&quot;Dixit2&quot; /&gt; బెట్టీ ఫ్రైడ్నాన్, జెర్మైన్ గ్రీర్,  గ్లోరియా స్టైనెమ్ వంటి ప్రపంచ స్త్రీవాదుల పని ద్వారా ఆమె బాగా ప్రభావితమైంది. &lt;ref name=&quot;Dixit2&quot; /&gt;

మీనన్ స్త్రీవాదం,  రాజకీయాల గురించి అనేక పుస్తకాలను వ్రాసారు లేదా సవరించారు, ఇందులో 2004 వాల్యూమ్ ''రికవరింగ్ సబ్‌వర్షన్: ఫెమినిస్ట్ పాలిటిక్స్ బియాండ్ ది లా'' . &lt;ref&gt;{{Cite web|title=:::Welcome to the official website of Women Unlimited|url=http://www.womenunlimited.net/authors/authors_niveditamenon.htm|access-date=2013-11-15|publisher=Womenunlimited.net|archive-date=2016-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328011542/http://www.womenunlimited.net/authors/authors_niveditamenon.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఆమె ''ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ'' జర్నల్, ఆన్‌లైన్ న్యూస్ బ్లాగ్ kafila.org,  అనేక వార్తాపత్రికలలో ప్రస్తుత సమస్యలపై కూడా వ్రాస్తుంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2011-08-28|title=About|url=http://kafila.org/about/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112225416/http://kafila.org/about/|archive-date=12 November 2013|access-date=2013-11-15|publisher=Kafila}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite paper|url=http://www.epw.in/search/apachesolr_search/nivedita%20menon|title=Search &amp;#124; Economic and Political Weekly}}&lt;/ref&gt;

== రిసెప్షన్ ==
2012లో విడుదలైన ''సీయింగ్ లైక్ ఎ ఫెమినిస్ట్'', అనుకూలమైన సమీక్షలను అందుకుంది. [[2012 ఢిల్లీ సామూహిక అత్యాచార ఉదంతం|2012 ఢిల్లీ గ్యాంగ్ రేప్]] తర్వాత జరిగిన అల్లకల్లోలం కారణంగా ఇది అధిక అమ్మకాలను కూడా కలిగి ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-04-21|title=A manual for new feminists &amp;#124; The Asian Age|url=http://archive.asianage.com/books/manual-new-feminists-309|access-date=2013-11-15|publisher=Archive.asianage.com|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232558/http://archive.asianage.com/books/manual-new-feminists-309|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; పుస్తకం యొక్క శీర్షిక జేమ్స్ సి. స్కాట్ రచించిన ''సీయింగ్ లైక్ ఎ స్టేట్'' అనే శీర్షికపై ఒక నాటకం. ''[[ది హిందూ|ది హిందూలో]]'' ఒక సమీక్ష ప్రకారం, పుస్తకం &quot;[విచ్ఛిన్నం చేయబడిన] సామాజిక సంస్థలు, విధానం,  సాధారణ ఆలోచనలు &quot;లింగం&quot; అనే ప్రక్రియ సంభవించే అనేక మార్గాలను వివరిస్తుంది - ఇక్కడ 'సెక్స్' జీవ లక్షణాలు,  'లింగం' మధ్య వ్యత్యాసాన్ని చూపుతుంది. కాలక్రమేణా వచ్చే సాంస్కృతిక అర్థాల సమితిగా.&quot; &lt;ref name=&quot;thehindu12&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/training-the-eye/article4413132.ece|title=Training the eye|date=2013-02-14|work=The Hindu|access-date=2013-11-15}}&lt;/ref&gt; ''ఎకనామిక్ అండ్ పొలిటికల్ వీక్లీ'' జర్నల్‌లో వ్రాస్తూ, ఫెమినిస్ట్ స్కాలర్ మేరీ జాన్ ఇలా అన్నారు; &quot;అత్యంత ఆకట్టుకునే శైలిలో వ్రాయబడిన [పుస్తకం] చాలా గంభీరమైన సమస్యలను తీసుకుంటుంది. అలాగే పాఠకులను తరచుగా నవ్వించేలా చేస్తుంది. నివేదా మీనన్ సమకాలీన భారతదేశంలో,  ఇతర చోట్ల మహిళా ఉద్యమం ఎదుర్కొంటున్న కొన్ని క్లిష్టమైన సవాళ్లను సంగ్రహించగలిగారు. ఆరు అధ్యాయాలలో నిర్వహించబడిన చిన్న ప్రతిబింబాల శ్రేణి.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2013-05-04|title=The Little Red Book of Feminism? &amp;#124; Economic and Political Weekly|url=http://www.epw.in/book-reviews/little-red-book-feminism.html|access-date=2013-11-15|publisher=Epw.in}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?284288|title=It Comes Slowly Slowly...|last=Menon|first=Nivedita|date=2013-03-08|work=Outlook|access-date=2013-11-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2013/03/08/where-is-indias-feminist-movement-headed/?_r=1|title=Where is India's Feminist Movement Headed?|last=Neha Thirani Bagri|date=8 March 2013|work=[[The New York Times]]|access-date=2013-11-15}}&lt;/ref&gt; ''[[సంరక్షకుడు|ది గార్డియన్‌లోని]]'' ఒక సమీక్ష, &quot;మీనన్ కొన్ని లోతుగా నిక్షిప్తమైన అపోహలను బద్దలు కొట్టడంలో విజయం సాధించాడు,  ఆమె ఖండన తంతువులను సమర్ధవంతంగా సేకరించడం వల్ల అది గాలులతో కూడిన కానీ పదునైన రీడ్‌గా మారుతుంది&quot; అని పేర్కొంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sharanya|date=2013-02-16|title=Sifting through the myths and assumptions about feminism|url=http://www.sunday-guardian.com/bookbeat/sifting-through-the-myths-and-assumptions-about-feminism|access-date=2013-11-15|publisher=Sunday-guardian.com|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202221305/http://www.sunday-guardian.com/bookbeat/sifting-through-the-myths-and-assumptions-about-feminism|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== రాజకీయ క్రియాశీలత ==
మీనన్ [[అణు విద్యుత్]] పట్ల ఆమెకున్న తీవ్ర వ్యతిరేకతకు ప్రసిద్ధి చెందింది. &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Tanushree Bhasin|date=2013-03-16|title=Women at centre of anti-nuclear battle, from Bhopal to Fukushima|url=http://www.sunday-guardian.com/young-restless/women-at-centre-of-anti-nuclear-battle-from-bhopal-to-fukushima|access-date=2013-11-15|publisher=Sunday-guardian.com|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203002624/http://www.sunday-guardian.com/young-restless/women-at-centre-of-anti-nuclear-battle-from-bhopal-to-fukushima|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; మీనన్ భారతదేశంలో,  వెలుపల [[కాశ్మీరు సమస్య|కాశ్మీర్ వివాదం]] యొక్క విభిన్న చిత్రణలపై వ్యాఖ్యానించాడు,  సాయుధ దళాల ప్రత్యేక అధికారాల చట్టాన్ని విమర్శించాడు. &lt;ref name=&quot;Sen&quot;&gt;{{Cite web|last=Sen|first=Jahnavi|title='Vilification' of JNU Professor Nivedita Menon as 'Anti-National' Labelling Continues|url=http://thewire.in/24844/vilification-of-jnu-professor-nivedita-menon-as-anti-national-labelling-continues/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt;

=== యూనిఫాం సివిల్ కోడ్‌ను ముస్లిం వ్యతిరేకిగా అభివర్ణించడం ===
18 అక్టోబర్ 2016న ''ది హిందూలో'' ప్రచురించిన ఒక కథనంలో, మీనన్ యూనిఫాం సివిల్ కోడ్ (UCC)ని విమర్శించారు. &lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/It-isn%E2%80%99t-about-women/article14488767.ece|title=It isn't about women|last=Menon|first=Nivedita|date=15 July 2016|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; &quot;యూనిఫాం సివిల్ కోడ్ యొక్క చర్చకు లింగ న్యాయంతో సంబంధం లేదు. ఇది పూర్తిగా ముస్లింలను 'క్రమశిక్షణ' చేయడానికి హిందూ జాతీయవాద ఎజెండాతో సంబంధం కలిగి ఉంది&quot; అని ఆమె రాసింది. ఆమె UCCని &quot;ముస్లింలను కొట్టే కర్ర&quot;గా అభివర్ణించింది,  &quot;ముస్లిం వ్యక్తిగత చట్టం ఇప్పటికే ఆధునికమైనది&quot; అని పేర్కొంది, ఎందుకంటే ఇది ఇప్పటికే మహిళలకు ఆస్తి హక్కును అందిస్తుంది,  వివాహాన్ని ఒక పౌర ఒప్పందంగా గుర్తిస్తుంది, ఇది హిందూ వివాహాల వలె కాకుండా. ఇటీవలి వరకు ఎక్కువగా మతకర్మగా పరిగణించబడ్డాయి. &lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot; /&gt;

=== జెఎన్‌యు నిరసనలు ===
మార్చి 2016లో JNUలో జరిగిన నిరసనల సందర్భంగా, నివేదితా మీనన్ &quot;నేషన్, ఎ డైలీ ప్లెబిసైట్&quot; అనే పేరుతో ప్రసంగించారు, దీనిలో ఆమె దేశ నిర్మాణం, జాతీయవాద ఆకాంక్షలు,  [[విలీన అంగీకార పత్రం (జమ్మూ కాశ్మీర్)|కాశ్మీర్ భారత యూనియన్‌లో చేరడం గురించి]] చర్చించారు. &lt;ref name=&quot;Dixit3&quot;&gt;{{Cite web|last=Dixit|first=Neha|title=The Instigator: A Portrait of Nivedita Menon - The Wire|url=http://thewire.in/29345/the-instigator-a-portrait-of-nivedita-menon/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;John&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/mary-e-john-this-attack-on-jnu-professor-nivedita-menon/article8357356.ece|title=This attack on Nivedita Menon|last=John|first=Mary E.|date=2016-03-16|work=The Hindu|access-date=2016-10-18|language=en-IN|issn=0971-751X|author-link=Mary John}}&lt;/ref&gt; ఈ ఉపన్యాసం జాతీయవాదం గురించిన సిరీస్‌లో భాగం. &lt;ref name=&quot;Sen2&quot;&gt;{{Cite web|last=Sen|first=Jahnavi|title='Vilification' of JNU Professor Nivedita Menon as 'Anti-National' Labelling Continues|url=http://thewire.in/24844/vilification-of-jnu-professor-nivedita-menon-as-anti-national-labelling-continues/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt; [[అఖిల భారతీయ విద్యార్థి పరిషత్తు|ఏబీవీపీ]] కార్యకర్త, విద్యార్థి సంఘం సంయుక్త కార్యదర్శి సౌరభ్‌కుమార్‌ శర్మ, ‘ [https://www.youtube.com/watch?v=bHWHCasOxJk భారత్‌ అక్రమంగా కాశ్మీర్‌ను ఆక్రమిస్తోందన్న విషయం అందరికీ తెలుసు] . ప్రపంచవ్యాప్తంగా చెప్పబడింది. అందరూ అంగీకరిస్తారు. &quot;. &quot;మణిపూర్,  కాశ్మీర్‌లను భారత ప్రభుత్వం అక్రమంగా ఆక్రమించుకుంది&quot; అని కూడా ఆమె ఆరోపించారు. &lt;ref name=&quot;Sen2&quot; /&gt; {{Sfn|Young, Beyond Indigenisation|2017|p=12}} &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-03-09|title=Kashmir illegally occupied by India: JNU professor says in controversial speech|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Kashmir-illegally-occupied-by-India-JNU-professor-says-in-controversial-speech/articleshow/51329622.cms|access-date=2016-03-18|publisher=Timesofindia.indiatimes.com}}&lt;/ref&gt; ఆమె ఉపన్యాసం నుండి వీడియో క్లిప్‌ను వార్తా ఛానెల్ జీ న్యూస్ హైలైట్ చేసింది, ఇది మీనన్‌ను &quot;జాతీయ వ్యతిరేకి&quot; అని పేర్కొంది. క్లిప్‌లో నివేదిత &quot;ప్రపంచంలోని హింసాత్మక సమాజానికి హిందూ సమాజం అత్యంత హింసాత్మకమైనది&quot; అని అన్నారు.  ఈ సంఘటన ప్రజలు,  విద్యార్థి సంస్థలచే ఆమె అభిప్రాయాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంది. &lt;ref name=&quot;John&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Sen2&quot; /&gt;

మీనన్ తన అసలు ప్రకటన, &quot;కాశ్మీరీల స్వాతంత్ర్య పిలుపు ఖచ్చితంగా సమర్థించబడుతుందని మేము [భారతీయులు] అంగీకరించాలి&quot; అని పేర్కొన్నారు. &lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt; కాశ్మీర్‌ను భారత్ అక్రమంగా ఆక్రమిస్తోందని ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజలు భావిస్తున్నారని కూడా ఆమె అన్నారు. &quot;ప్రజలు ''ఆజాదీ'' (స్వేచ్ఛ) కోసం నినాదాలు చేస్తుంటే, అంతర్జాతీయంగా భారతదేశాన్ని సామ్రాజ్యవాద దేశంగా చూస్తున్న సందర్భంలో దీనిని చూడకూడదా?&quot; అని కూడా ఆమె అన్నారు. కాశ్మీరీలు &quot;భారతదేశం&quot;,  భారత జాతీయవాదాన్ని మిలిటరిజం,  అధికార దుర్వినియోగంతో సమానం చేస్తారనే వాస్తవాన్ని కూడా ఆమె హైలైట్ చేసింది. &lt;ref name=&quot;Sen3&quot;&gt;{{Cite web|last=Sen|first=Jahnavi|title='Vilification' of JNU Professor Nivedita Menon as 'Anti-National' Labelling Continues|url=http://thewire.in/24844/vilification-of-jnu-professor-nivedita-menon-as-anti-national-labelling-continues/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Young, Beyond Indigenisation|2017|p=12}}  తాను దేశవ్యతిరేకంగా ఏమీ మాట్లాడలేదని మీనన్ తర్వాత పేర్కొంది. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2016-03-09|title=Fresh row? BJYM files complaint against Kanhaiya Kumar, JNU prof Nivedita Menon over 'anti-national' remarks &amp;#124; Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|url=http://www.dnaindia.com/india/report-fresh-row-bjym-files-complaint-against-kanhaiya-kumar-jnu-prof-nivedita-menon-over-anti-national-remarks-2187445|access-date=2016-03-18|publisher=Dnaindia.com}}&lt;/ref&gt;

ఆమె ప్రసంగం యొక్క వీడియో,  దానికి ప్రతిస్పందనలు కూడా మీనన్‌కు ఆన్‌లైన్‌లో విస్తృత మద్దతును అందుకోవడానికి దారితీశాయి. మీనన్‌ను మీడియా,  పోలీసులు దూషిస్తున్నారని,  ఆమెపై వచ్చిన ఫిర్యాదులు వేధింపులకు గురిచేస్తున్నాయని పలువురు కార్యకర్తలు ఒక ప్రకటనను ప్రచురించారు. &lt;ref name=&quot;Sen4&quot;&gt;{{Cite web|last=Sen|first=Jahnavi|title='Vilification' of JNU Professor Nivedita Menon as 'Anti-National' Labelling Continues|url=http://thewire.in/24844/vilification-of-jnu-professor-nivedita-menon-as-anti-national-labelling-continues/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt; మీనన్ స్నేహితులు,  విద్యార్థులు ఆమెకు మద్దతుగా ఫేస్‌బుక్ పేజీని సృష్టించారు. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/to-nivi-maam-with-love/296736|title=To Nivi Ma'am, With Love|last=Kumar|first=Sunalini|date=15 March 2016|work=Outlook|access-date=2016-10-18}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Sen4&quot; /&gt; ఈ వివాదం ఆమెను [[హిందుత్వ|హిందూ హక్కుకు]] వ్యతిరేకంగా అసమ్మతి వ్యక్తిగా అభివర్ణించడానికి దారితీసింది. &lt;ref name=&quot;Dixit4&quot;&gt;{{Cite web|last=Dixit|first=Neha|title=The Instigator: A Portrait of Nivedita Menon - The Wire|url=http://thewire.in/29345/the-instigator-a-portrait-of-nivedita-menon/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
మీనన్‌ని చాలా మంది విద్యార్థులు,  తోటివారికి 'నివి' అని పిలుస్తారు. ఆమె ఉన్నత-కుల మధ్యతరగతి కుటుంబానికి చెందినది,  [[ముంబై]], [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతా]],  [[ఢిల్లీ|ఢిల్లీతో]] సహా భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో పెరిగారు. &lt;ref name=&quot;Dixit5&quot;&gt;{{Cite web|last=Dixit|first=Neha|title=The Instigator: A Portrait of Nivedita Menon - The Wire|url=http://thewire.in/29345/the-instigator-a-portrait-of-nivedita-menon/|access-date=2016-10-18|website=thewire.in}}&lt;/ref&gt; మీనన్ సోదరి క్వీర్ యాక్టివిస్ట్, స్టాండ్-అప్ కమెడియన్,  లింగం,  లైంగికత సలహాదారు ప్రమదా మీనన్, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://arrow.org.my/people/pramada-menon/|title=pramada menon - Arrow|work=Arrow|access-date=2016-10-18|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018215134/http://arrow.org.my/people/pramada-menon/|archive-date=18 October 2016|language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tarshi.net/inplainspeak/pramada-menon-why-do-families-occupy-so-much-of-our-headspace/|title=Pramada Menon: Why do families occupy so much of our headspace? • In Plainspeak|date=2015-05-01|work=In Plainspeak|access-date=2017-04-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907050643/http://www.tarshi.net/inplainspeak/pramada-menon-why-do-families-occupy-so-much-of-our-headspace/|archive-date=7 September 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆమె క్రియేటింగ్ రిసోర్సెస్ ఫర్ ఎంపవర్‌మెంట్ ఇన్ యాక్షన్ (CREA) అనే సంస్థను సహ-స్థాపించింది. &lt;ref name=&quot;princeton&quot;&gt;{{Cite web|title=Pramada Menon - Gender and Policy Network|url=http://www.princeton.edu/gpn/profiles/menon/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170523142236/http://www.princeton.edu/gpn/profiles/menon/|archive-date=23 May 2017|access-date=2016-11-19|website=Princeton University}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tarshi.net/inplainspeak/interview-pramada-menon/|title=Interview: Pramada Menon • In Plainspeak|date=2014-05-01|work=In Plainspeak|access-date=2017-04-27|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015154112/http://www.tarshi.net/inplainspeak/interview-pramada-menon/|archive-date=15 October 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt; వారి సోదరుడు దిలీప్ మీనన్, దక్షిణాఫ్రికాలోని విట్వాటర్‌స్రాండ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చరిత్రకారుడు. &lt;ref name=&quot;Dixit5&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 August 2015|title=Dilip Menon|url=https://theconversation.com/profiles/dilip-menon-186260|access-date=2016-10-18|website=The Conversation}}&lt;/ref&gt;

== ఎంచుకున్న రచనలు ==

* ''శక్తి,  పోటీ: 1989 నుండి భారతదేశం (ప్రస్తుతం ప్రపంచ చరిత్ర)'' (2007). &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.popmatters.com/review/120643-power-and-contestation-india-since-1989-by-nivedita-menon-and-aditya/|title=Power and Contestation: India since 1989 by Nivedita Menon and Aditya Nigam|work=PopMatters|access-date=2016-10-18}}&lt;/ref&gt;
* ''సీయింగ్ లైక్ ఎ ఫెమినిస్ట్'' (2012). &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sharma|first=Nalini|date=2016-08-19|title=Book Review: Seeing Like a Feminist by Nivedita Menon|url=http://feminisminindia.com/2016/08/19/book-review-seeing-like-a-feminist-nivedita-menon/|access-date=2016-10-18|website=Feminism in India}}&lt;/ref&gt;
* ''రికవరింగ్ సబ్‌వర్షన్: ఫెమినిస్ట్ పాలిటిక్స్ బియాండ్ ది లా'' (2004). &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Menon|first=Nivedita|title=UI Press {{!}} Nivedita Menon {{!}} Recovering Subversion: Feminist Politics beyond the Law|url=http://www.press.uillinois.edu/books/catalog/37ckh8qc9780252029691.html|access-date=2016-10-18|website=www.press.uillinois.edu}}&lt;/ref&gt;
* ''భారతదేశంలో లింగం,  రాజకీయాలు'' &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qPcUAQAAIAAJ&amp;q=nivedita+menon&amp;pg=PA1|title=Gender And Politics In India - Google Books|last=Menon|first=Nivedita|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=9780195658934|access-date=2013-11-15}}&lt;/ref&gt;
* ''లైంగికత'' (సేకరించిన వాల్యూమ్) &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Singh|first=Jyoti|title=Feminist writings|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070708/spectrum/book2.htm|access-date=20 August 2015|website=The Tribune}}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు, సన్మానాలు ==
1994లో, నివేదా మీనన్ [[హిందీ]],  [[మలయాళం]] నుండి ఆంగ్లంలోకి అనువాదానికి 1994లో AK రామానుజన్ అవార్డు (కథా ద్వారా స్థాపించబడింది) గెలుచుకుంది &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2011-08-05|title=Show Profile|url=http://www.jnu.ac.in/FacultyStaff/ShowProfile.asp?SendUserName=nivedita|access-date=2016-03-18|publisher=Jnu.ac.in}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]]</text>
      <sha1>9et3173pdum0tinc012utsvellh2w0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>402933</id>
    <revision>
      <id>4953984</id>
      <parentid>4160913</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:30:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8162" sha1="2ajx03q4fcxhh7aw6r0n0q5kh6z974w" xml:space="preserve">'''ఇంటి నెం.13''' 2024లో తెలుగులో విడుదలైన మిస్టరీ సస్పెన్స్‌ థ్రిల్లర్‌ సినిమా.&lt;ref name=&quot;సస్పెన్స్‌ థ్రిల్లర్‌ ‘ఇంటి నెం 13’&quot;&gt;{{cite news |last1=NT News |title=సస్పెన్స్‌ థ్రిల్లర్‌ ‘ఇంటి నెం 13’ |url=https://www.ntnews.com/cinema/naveed-babu-shivangi-mehra-irfan-and-nikisha-are-playing-the-lead-roles-in-the-movie-inti-number-13-1483035 |accessdate=9 March 2024 |work= |date=22 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240309104823/https://www.ntnews.com/cinema/naveed-babu-shivangi-mehra-irfan-and-nikisha-are-playing-the-lead-roles-in-the-movie-inti-number-13-1483035 |archivedate=9 March 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt; రీగల్‌ ఫిలిం ప్రొడక్షన్స్‌, డి.ఎం. యూనివర్సల్‌ స్టూడియోస్‌ బ్యానర్‌పై  హేసన్‌ పాషా నిర్మించిన ఈ సినిమాకు పన్నా రాయల్ దర్శకత్వం వహించాడు. నవీద్‌బాబు, ఇర్ఫాన్‌, [[నికీషా రంగ్వాలా]], [[ఆనందరాజ్|ఆనంద్ రాజ్]], [[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృథ్వీరాజ్]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా మార్చి 01న విడుదలైంది.&lt;ref name=&quot;Inti Number 13: 72 థియేటర్లతో స్టార్ట్‌.. 120 థియేటర్లలో హల్‌చల్‌ చేస్తున్న ‘ఇంటి నెం.13’&quot;&gt;{{cite news |last1=Chitrajyothy |title=Inti Number 13: 72 థియేటర్లతో స్టార్ట్‌.. 120 థియేటర్లలో హల్‌చల్‌ చేస్తున్న ‘ఇంటి నెం.13’ |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/inti-number-13-running-successfuly-in-120-theaters-ktr-51549.html |accessdate=9 March 2024 |work= |date=5 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240309112511/https://www.chitrajyothy.com/2024/cinema-news/inti-number-13-running-successfuly-in-120-theaters-ktr-51549.html |archivedate=9 March 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt;
==కథ==
అర్జున్, అతను రాసిన ఓ నవల 10 లక్షల కాపీలు అమ్ముడు పోవడంతో ప్రచురణకర్త ఆయనకు బహుమానంగా ఇంటి నెంబర్ 13 అనే విల్లాను బహుమానంగా ఇస్తాడు. ఆ ఇంట్లో అతని అన్నయ్య సంజయ్‌ కుటుంబ సభ్యులతో ఆ ఇంట్లో ప్రవేశిస్తాడు. ఈ క్రమంలో ఆ ఇంట్లో కొన్ని చిత్ర, విచిత్రమైన సంఘటనలు జరుగుతుంటాయి. ఈ క్రమంలో గజానంద్‌ (ఆనంద్‌రాజ్‌) సైక్రియాటిస్ట్ ఆ ఇంట్లో వచ్చి ఆ ఇంట్లో ఉన్న సమస్యను ఎలా పరిష్కరించాడనేదే మిగతా కథ.&lt;ref name=&quot;ఇంటి నెం.13 సినిమా రివ్యూ, నిజంగానే భయపెట్టిందా?&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=ఇంటి నెం.13 సినిమా రివ్యూ, నిజంగానే భయపెట్టిందా? |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/naveed-babu-shivangi-inti-no13-movie-review-and-rating-telugu-1972326 |accessdate=9 March 2024 |date=1 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240309115241/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/naveed-babu-shivangi-inti-no13-movie-review-and-rating-telugu-1972326 |archivedate=9 March 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt;

==నటీనటులు==
{{refbegin|2}}
*నవీద్‌బాబు
*ఇర్ఫాన్‌
*[[నికీషా రంగ్వాలా]]
*[[ఆనందరాజ్|ఆనంద్ రాజ్]]
*[[సత్య కృష్ణన్]]
*[[పృథ్వీరాజ్ (సినీ నటుడు)|పృథ్వీరాజ్]]
* [[తనికెళ్ళ భరణి]]
* నెల్లూరు సుదర్శన్‌
* [[నారిపెద్ది శివన్నారాయణ|శివన్నారాయణ]]
*సత్యకృష్ణ
*విజయ రంగరాజు
*[[రవివర్మ (నటుడు)|రవివర్మ]]
*గుండు సుదర్శన్‌
*దేవియాని
{{refend}}

==సాంకేతిక నిపుణులు==
*బ్యానర్: రీగల్‌ ఫిలిం ప్రొడక్షన్స్‌, డి.ఎం. యూనివర్సల్‌ స్టూడియోస్‌
*నిర్మాత: హేషన్ పాషా, డాక్టర్ బర్కతుల్లా
*కథ, స్క్రీన్‌ప్లే, దర్శకత్వం: పన్నా రాయల్ 
*సంగీతం: వినోద్‌ యాజమాన్య
*సినిమాటోగ్రఫీ: పి.ఎస్‌.మణికర్ణన్‌
*ఎడిటింగ్‌: సాయినాథ్‌ బద్వేల్‌
* మాటలు: వెంకట్‌ బాలగోని, పన్నా రాయల్‌
* కొరియోగ్రఫీ: కె.శ్రీనివాస్‌
==పాటలు==
{{Track listing
| headline = 
| extra_column = 	గాయకులు
| title1 =  నరనరము
| length1 = 5:23
| lyrics1 =  [[గోసాల రాంబాబు]]
| extra1 =  [[మాల్గాడి శుభ]]&lt;ref name=&quot;‘న‌రన‌ర‌మూ’.. హుషారెక్కించే పాటతో మాల్గాడి శుభ‌ రీ ఎంట్రీ&quot;&gt;{{cite news |last1=Chitrajyothy |title=‘న‌రన‌ర‌మూ’.. హుషారెక్కించే పాటతో మాల్గాడి శుభ‌ రీ ఎంట్రీ |url=https://www.chitrajyothy.com/2022/cinema-news/malgudi-subha-sings-song-for-inti-no-13-movie-kbkmrgschitrajyothy-26260.html |accessdate=9 March 2024 |work= |date=29 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240309114003/https://www.chitrajyothy.com/2022/cinema-news/malgudi-subha-sings-song-for-inti-no-13-movie-kbkmrgschitrajyothy-26260.html |archivedate=9 March 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt; 
| title2 =   పో పోవే పో   
| length2 = 5:03
| lyrics2 = [[గోసాల రాంబాబు]]
| extra2 = [[శ్రేయ ఘోషాల్]], యాజమాన్య 
| title3 = అదే కావాలి 
| length3 =  3:54
| lyrics3 = [[గోసాల రాంబాబు]]
| extra3 = ఐశ్వర్య 
| title4 =  గిర గిర ప్రమోషనల్‌ సాంగ్‌
| length4 =   3:50
| lyrics4 = 	[[గోసాల రాంబాబు]] 
| extra4 = రాజలక్ష్మీ&lt;ref name=&quot;‘పుష్ప’ఫేం రాజలక్ష్మీ నోట ‘ఇంటి నెం.13’ పాట&quot;&gt;{{cite news |last1=Sakshi |title=‘పుష్ప’ఫేం రాజలక్ష్మీ నోట ‘ఇంటి నెం.13’ పాట |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/inti-number-13-promotional-song-out-1965481 |accessdate=9 March 2024 |date=24 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240309114910/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/inti-number-13-promotional-song-out-1965481 |archivedate=9 March 2024 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| title5 = 
| length5 = 
| lyrics5 = 	 
| extra5 = 	 
}}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:2024 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>2ajx03q4fcxhh7aw6r0n0q5kh6z974w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సురేష్ మ్హత్రే</title>
    <ns>0</ns>
    <id>421247</id>
    <revision>
      <id>4954028</id>
      <parentid>4348745</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>608</id>
      </contributor>
      <comment>Suresh_Mhatre_Balyamama.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No permission since 30 August 2026).</comment>
      <origin>4954028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3601" sha1="a6slvgitxr1h7mmsxnmhohpxe1jeys3" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name = సురేష్ మ్హత్రే
| office              =[[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు]]&lt;br /&gt;[[భివాండి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భివాండి]] 
| term_start          = 16  జూన్ 2024
| predecessor         = 	[[కపిల్ పాటిల్]]
| majority            = 66,121
| party               = [[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ (శరద్ చంద్రపవార్)]] (2023 నుండి)
&lt;br&gt;[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] (2023 వరకు)
| residence           = [[థానే]]
| alma_mater          =  
| occupation          = [[రాజకీయ నాయకుడు]]
| nickname            = ''బాల్య మామా''
| birth_place         =  గుండావలి గ్రామం, భివాండి, థానే, మహారాష్ట్ర , భారతదేశం
| image               =
|source = [https://sansad.in/ls/members/biography/4319?from=members]
|spouse = శారద
|parents = గోపీనాథ్ మ్హత్రే, రేఖ మ్హత్రే
}}
'''సురేష్ గోపీనాథ్ మ్హత్రే''' (జననం 24 జూలై 1971)  భారతదేశానికి చెందిన [[రాజకీయ నాయకుడు]]. ఆయన [[2024 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2024లో జరిగిన లోక్‌సభ ఎన్నికలలో]] [[భివాండి లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|భివాండి నియోజకవర్గం]] నుండి  తొలిసారిగా [[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు|లోక్‌సభ సభ్యుడిగా]] ఎన్నికయ్యాడు.&lt;ref name=&quot;2024 Maharashtra Lok Sabha Election Results: Full list of winners on 48 Lok Sabha seats&quot;&gt;{{cite news |last1=The Indian Express |title=2024 Maharashtra Lok Sabha Election Results: Full list of winners on 48 Lok Sabha seats |url=https://indianexpress.com/elections/2024-maharashtra-lok-sabha-election-results-a-complete-list-of-winners-9366865/ |accessdate=5 July 2024 |date=4 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240705095012/https://indianexpress.com/elections/2024-maharashtra-lok-sabha-election-results-a-complete-list-of-winners-9366865/ |archivedate=5 July 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Businessmen {{!}} In august company&quot;&gt;{{cite news |last1=India Today |date=13 July 2024 |title=Businessmen {{!}} In august company |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/18th-lok-sabha-the-debutants/story/20240722-businessmen-in-august-company-2565840-2024-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807175452/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/18th-lok-sabha-the-debutants/story/20240722-businessmen-in-august-company-2565840-2024-07-13 |archive-date=7 August 2024 |access-date=7 August 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:1971 జననాలు]]
[[వర్గం:18వ లోక్‌సభ సభ్యులు]]
[[వర్గం:మహారాష్ట్ర నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]]
[[వర్గం:మహారాష్ట్ర రాజకీయ నాయకులు]]
[[వర్గం:మహారాష్ట్ర వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>a6slvgitxr1h7mmsxnmhohpxe1jeys3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నిహాన్ హిదాంక్యో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>423951</id>
    <revision>
      <id>4953900</id>
      <parentid>4941779</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T20:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5400" sha1="a2mwllxop5obvx91iu0dd1xfzh0d52f" xml:space="preserve">{{Infobox organisation|name=జపాన్ అటామిక్, హైడ్రోజన్ బాంబు బాధితుల సంస్థల కూటమి|image=|logo=Origami - Crane.svg|type=|founded_date=1956 అక్టోబరు 10|headquarters=షిబడైమాన్, మినాటో, టోక్యో|origins=|key_people=|area_served=జపాన్|focus=అణ్వాయుధాల విముక్తి|method=[[లాబీయింగ్]]|homepage={{url|http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/}}}}

'''నిహాన్ హిదన్క్యో''', లేక '''జపాన్ అటామిక్, హైడ్రోజన్ బాంబు బాధితుల సంస్థల కూటమి,''' అనేది 1956లో ప్రారంభించిన జపనీస్ సంస్థ. ఇది అణు, పరమాణు బాంబుల బాధితులు (''హిబాకుషా'') ఈ సంస్థను స్థాపించారు. దీని లక్ష్యాల్లో జపనీస్ ప్రభుత్వాన్ని అణ్వాయుధాల బాధితులకు మెరుగైన సాయం చేయడానికి, ప్రభుత్వాలను న్యూక్లియర్ బాంబులను నిర్మూలించడానికి ఒత్తిడి చేయడం ముఖ్యమైనవి.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Welcome to HIDANKYO|url=http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|publisher=Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferers Organization (Nihon Hidankyo) website|accessdate=2007-08-31|archive-date=2023-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907193450/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/rn_page/english/index_english/index_english.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[దస్త్రం:Hibakusha.jpg|thumb|అణ్వాయుధ బాధితులు నిహాన్ హిదాంక్యో కార్యకలాపాల్లో ]]
సంస్థ కార్యకలాపాల్లో వేలాదిమంది ప్రత్యక్ష సాక్షుల కథనాలు స్వీకరించి అందించడం, అంతర్జాతీయ అణ్వాయుధ నిర్మూలనకు అనుకూలంగా తీర్మానాలు, అప్పీళ్ళూ చేయడం, ఐక్యరాజ్య సమితితో సహా వివిధ అంతర్జాతీయ సంస్థలకు ఏటా ప్రతినిధులను పంపడం వంటివి ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ఈ సంస్థకు &quot;అణ్వాయుధాల వాడకంలో ప్రత్యక్ష సాక్షుల దృష్టాంతాల ద్వారా అణ్వాయుధాలు తిరిగి ఉపయోగించకూడదని, అణ్వాయుధాలు లేని ప్రపంచాన్ని రూపుదిద్దాలని ప్రదర్శించే&quot; పని చేస్తున్నందుకు [[2024 నోబెల్ శాంతి బహుమతి|2024లో నోబెల్ శాంతి బహుమతి]] ప్రకటించారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Royen|first=Ulrika|date=2024-10-11|title=Press release|url=https://www.nobelprize.org/press-release-peace-2024/|access-date=2024-10-11|website=NobelPrize.org|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== గౌరవాలు ==

* 2010: సామాజిక క్రియాశీలతకు అవార్డు (నోబెల్ శాంతి గ్రహీతల ప్రపంచ శిఖరాగ్ర సమావేశం) 
* 1985, 1994, 2015: స్విట్జర్లాండ్లో నెలకొన్న అంతర్జాతీయ శాంతి బ్యూరో (IPB) హిడన్కోను [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి]]&lt;nowiki/&gt;కి నామినేట్ చేసింది.&lt;ref&gt;[http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/english/about/about1-03.html Ne.jp]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japantimes.co.jp/opinion/2015/08/01/commentary/atomic-bomb-survivors-nominated-nobel-prize/#.Vdtc7yWqqkp Atomic bomb survivors nominated for Nobel prize | The Japan Times]. They were awarded the Nobel Peace Price in 2024. &lt;/ref&gt;
* 2024 నోబెల్ శాంతి బహుమతి

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బయటి లింకులు ==

* [http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/ నిహాన్ హిడన్కో] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050804022817/http://www.ne.jp/asahi/hidankyo/nihon/ |date=2005-08-04 }}
* [https://www.un.org/disarmament/content/slideshow/hibakusha/ హిబకుషా-అణు బాంబు బాధితులు]
* [https://www.un.org/sg/statements/index.asp?nid=8885 ఐక్యరాజ్యసమితి సెక్రటరీ జనరల్ బాన్ కీ మూన్ ప్రకటన]
{{Authority control}}
[[వర్గం:Articles containing Japanese-language text]]
[[వర్గం:1956 సంస్థలు]]
[[వర్గం:నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు]]</text>
      <sha1>a2mwllxop5obvx91iu0dd1xfzh0d52f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హిందీ సినిమా నటీమణుల జాబితా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>428035</id>
    <revision>
      <id>4953946</id>
      <parentid>4907988</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118088" sha1="6rwpye6vxlgyspxfp81yquvhcis0g4n" xml:space="preserve">{{multiple image
| title = దశాబ్దాల వారీ ప్రసిద్ధి చెందిన కొందరు హిందీ సినిమా నటీమణులు
| total_width       = 310
| image_style       = 
| perrow            = 4
| caption_align     = left
| align             = right
| image1            = Sulochana in the 1920s.jpg
| caption1          = '''1920లు''': [[సులోచన (నటి)|సులోచన]]
| image2            = Devika Rani in Anjaan (1941).jpg
| caption2          = '''1930లు''': [[దేవికారాణి]]
| image3            = Suraiya on 2013 stamp of India.jpg
| caption3          = '''1940లు''': [[సురయ్యా]]
| image4            = Madhubala on 2008 stamp.jpg
| caption4          = '''1950లు''': [[మధుబాల]]
| image5            = Vyjayanthimala.jpg
| caption5          = '''1960లు''': [[వైజయంతిమాల]]
| image6            = Hema Malini - Kolkata 2007-04-09 155.png
| caption6          = '''1970లు''': [[హేమా మాలిని]]
| image7            = Sridevi.jpg
| caption7          = '''1980లు''': [[శ్రీదేవి (నటి)|శ్రీదేవి]]
| image8            = Madhuri Dixit snapped on sets Dance Deewane (05) (cropped).jpg
| caption8          = '''1990లు''': [[మాధురీ దీక్షిత్]]
| image9            = Aishwarya_Rai_Bachchan_inaugurates_Kalyan_Jewellers'_store_2.jpg
| caption9          = '''2000లు''': [[ఐశ్వర్య రాయ్]]
| image10           = Deepika Padukone at Yonex Sunrise India Open 2018 (cropped).jpg
| caption10         = '''2010లు''': [[దీపికా పడుకోణె]]
| image11           = Alia Bhatt at RRR promotions.jpg
| caption11         = '''2020లు''':&lt;br&gt; [[ఆలియా భట్]]
}}


ప్రస్తుతం బాలీవుడ్ అని పిలువబడే హిందీ సినిమాలో నటించిన ప్రముఖ నటీమణులందరి జాబితా ఈ క్రింద ఇవ్వబడింది. చాలా మంది నటీమణులు అనేక దశాబ్దాల కెరీర్‌లను కలిగి ఉన్నారు. తరచుగా వారి ప్రభావం, ప్రజాదరణ గరిష్ట స్థాయికి చేరుకున్న నిర్దిష్ట కాలాలతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నారు.

భారతీయ సినిమా తొలి దశలో పురుషులు తరచుగా స్త్రీ పాత్రలు పోషించారు. ఎందుకంటే నటన మహిళలకు నిషిద్ధంగా పరిగణించబడింది. 1913లో, [[దుర్గాబాయి కామత్]],  ఆమె 4 సంవత్సరాల కుమార్తె [[కమలాబాయి గోఖలే]], భారతీయ సినిమాలో పూర్తి-నిడివి చలనచిత్రంలో కనిపించిన మొదటి మహిళా నటులు అయ్యారు. 1920లలో, ఆంగ్లో-ఇండియన్, యూదు వర్గాలకు చెందిన మహిళలు చలనచిత్ర పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించడం ప్రారంభించారు. వారు తరచుగా [[సులోచన (నటి)|సులోచన]], [[ఎర్మలైన్|సుధాబాల]] వంటి భారతీయ రంగస్థల పేర్లను స్వీకరించారు. వారి విజయం క్రమంగా [[దుర్గా ఖోటే]], [[దేవికారాణి]] వంటి మార్గదర్శకులకు మార్గం సుగమం చేయడంలో సహాయపడింది. వీరు 1930లలో నిశ్శబ్ద చిత్రాలు టాకీలుగా మారినప్పుడు ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకున్నారు. 1940ల నాటికి, నూర్ జెహాన్, సురయ్య, ముంతాజ్ శాంతి, అనేక మంది ప్రముఖులు విజయవంతమైన కెరీర్‌లను నిర్మించుకున్నారు. భారతదేశ విభజన తర్వాత చాలా మంది పాకిస్తాన్ సినిమాకు తరలి వెళ్లారు. దీని తరువాత &quot;స్వర్ణయుగం&quot; ప్రారంభమయ్యింది. ఈ సమయంలో నర్గీస్, మీనా కుమారి, మధుబాల, సుమిత్రా దేవి, నూతన్, వైజయంతిమాల, ఆశా పరేఖ్, వహీదా రెహ్మాన్ వంటి  నటీమణులు తెరపై ఒక వెలుగు వెలిగారు. సినిమాలు క్రమంగా నలుపు-తెలుపు నుండి రంగులోకి మారాయి.

1970వ దశకంలో షర్మిలా ఠాగూర్, ముంతాజ్, హేమ మాలిని, జయ భాదురి, రేఖ, పర్వీన్ బాబి,  జీనత్ అమన్ వంటి నటీమణులు సాంప్రదాయ, ఆధునిక కథనాలలో విభిన్న పాత్రలను పోషించి, చిత్రాలకు కొత్త కోణాన్ని తీసుకువచ్చి కొత్త యుగానికి నాంది పలికాయిరు. 1980లలో షబానా అజ్మీ, స్మితా పాటిల్ బలమైన మహిళా పాత్రలను పోషించి, &quot;సమాంతర సినిమా&quot; కు వన్నె తెచ్చారు. అదే సమయంలో శ్రీదేవి, జయప్రద, డింపుల్ కపాడియా వంటి ప్రధాన స్రవంతి సినిమాలలో తారలుగా వెలుగొందారు. 1990లలో, మాధురీ దీక్షిత్, జూహి చావ్లా, కాజోల్ ఇంకా అనేక మంది నటీమణులు తమ బహుముఖ ప్రజ్ఞ, ఆకర్షణ, నృత్య నైపుణ్యాలతో పరిశ్రమలో తమ ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శించారు. అదే సమయంలో మనీషా కోయిరాలా, టబు వంటి నటీమణులు అసాధారణమైన పాత్రలలో నటించి ప్రేక్షకులను మెప్పించారు. .

21వ శతాబ్దం ప్రారంభమైన కొద్దీ, ఐశ్వర్య రాయ్, ప్రియాంక చోప్రా వంటి అందాల పోటీ విజేతలు అంతర్జాతీయ ప్రాజెక్టుల ద్వారా బాలీవుడ్ యొక్క ప్రపంచవ్యాప్త పరిధిని విస్తరించడంలో సహాయపడ్డారు. అయితే రాణి ముఖర్జీ, కరీనా కపూర్, విద్యా బాలన్, దీపికా పదుకొనే వంటివారు సుదీర్ఘకాలం నటీమణులుగా కొనసాగుతూ, మహిళలు నాయకత్వం వహించే కమర్షియల్ చిత్రాల పెరుగుదలలో కీలక పాత్రలు పోషించారు.
 
వారు ప్రాతినిథ్యం వహించిన కాలం ప్రకారం కొందరు హిందీ సినిమా నటీమణులను ఈ క్రింది జాబితాలో చేర్చబడింది.  
== 1920లు ==
{{multiple image
| total_width       = 300
| image_style       = 
| perrow            = 3
| image1            = Patience Cooper (vers 1930).jpg
| caption1          = [[పేషన్స్ కూపర్]]
| image2            = Ermeline Sudhabala.jpg
| caption2          = [[ఎర్మలైన్|సుధాబాల]]
| image3            = Fatima Begum (vers 1925).jpg
| caption3          = [[ఫాతిమా బేగం]]
}}
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
! class=&quot;unsortable&quot; |తొలి సినిమా
|-
|1920
|[[పేషన్స్ కూపర్]]
|''దమయంతి''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1922
|[[ఫాతిమా బేగం]]
|''వీర్ అభిమన్యు''
|-
|[[ఎర్మలైన్|సుధాబాల]]
|''భీష్మ పితామహ్''
|-
|[[సుల్తానా (నటి)|సుల్తానా]]
|''వీర్ అభిమన్యు''
|-
|1923
|[[జుబేదా|జుబైదా]]
|''కోహినూర్''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1925
|సీతాదేవి
|''ప్రేమ్ సన్యాస్''
|-
|[[సులోచన (నటి)|రూబీ మైయర్స్]]
|''సినిమా కి రాణి''
|-
|rowspan=&quot;2&quot; |1926
|[[గోహర్ మామాజీవాలా]]
|''బాప్ కమాయ్''
|-
| ఇందిరాదేవి
|''జయదేవ్ ''
|}

== 1930లు ==
{{multiple image
| total_width       = 300
| image_style       = 
| perrow            = 3
| image1            = Durga Khote.jpg
| caption1          = [[దుర్గా ఖోటే]]
| image2            = Sabita Devi in &quot;Teen Sau Din Ke Baad&quot;.jpg
| caption2          = [[సబితా దేవి]]
| image3            = Bibbo (1940).jpg
| caption3          = [[బిబ్బో (నటి)|బిబ్బో]]
}}

{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
! class=&quot;unsortable&quot; |తొలి సినిమా
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1930
|[[సబితా దేవి]]
|''కమనేర్ ఆగన్''
|-
|[[మెహతాబ్ (నటి)|మెహతాబ్]]
|''కమాల్-ఎ-షంషీర్''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1931
|[[ఎస్తేర్ విక్టోరియా అబ్రహం]]
|''తూఫానీ తిరుని''
|-
|[[కజ్జన్ బాయి]]
|''షిరిన్ ఫర్హాద్''
|-
|[[ఖుర్షీద్ బనో|ఖుర్షీద్ బానో]]
|''ఐ ఫర్ యాన్ ఐ''
|-
|రతన్ బాయి
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1932
|ఫిరోజా బేగం
|''బేవఫా కతిల్''
|-
|[[లలితా పవార్]]
|''కైలాష్''
|-
|[[దుర్గా ఖోటే]]
|''మాయా మచ్ఛింద్ర''
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1933
|[[సర్దార్ అక్తర్]]
|''ఈద్ కా చాంద్''
|-
|[[బిబ్బో (నటి)|బిబ్బో]]
|''రంగిలా రాజ్పుత్''
|-
|[[దేవికారాణి|దేవికా రాణి]]
|''కర్మ''
|-
|[[ఉమాశశి]]
|'' [[పూరన్ భగత్ (సినిమా)|పూరన్ భగత్]] ''
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1935
|[[నదియా (స్టంట్ ఉమెన్)|ఫియర్‌లెస్ నదియా]]
|''హంటర్వాలి''
|-
|[[శోభన సమర్థ్|శోభనా సమర్థ్]]
|''నిహాహే నఫ్రత్''
|-
| [[జద్దన్ బాయి]]
|''తలాషే హక్''
|-
|[[లీలా చిట్నీస్|లీలా చిట్నిస్]]
|''శ్రీ సత్యనారాయణ్''
|-
|[[నసీమ్ బాను]]
|''ఖూన్ కా ఖూన్''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1936
|[[జమున బారువా]]
|''దాస్''
|-
|[[శాంతా ఆప్టే]]
|''అమర్ జ్యోతి''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1937
|[[కనన్ దేవి]]
|విద్యాపతి
|-
|మోహిని
|దేవదాస్
|-
|1938
|[[సితార దేవి|సితారా దేవి]]
|''వాతా.''
|-
|1939
|[[బేగం ఖుర్షీద్ మీర్జా]]
|''భక్తి''
|}

== 1940లు ==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:292px;max-width:292px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:103px;max-width:103px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:116px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Shobhana_Samarth_in_Shobha_(1942).jpg|alt=|117x117px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[శోభన సమర్థ్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:92px;max-width:92px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:116px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Diamond_Queen_1940.jpg|alt=|116x116px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[నదియా (స్టంట్ ఉమెన్)|ఫియర్‌లెస్ నదియా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:91px;max-width:91px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:116px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:LeelaChitnis.jpg|alt=|117x117px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[లీలా చిట్నీస్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:94px;max-width:94px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:117px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Humjoli_1946.jpg|alt=|117x117px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[నూర్ జహాన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:102px;max-width:102px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:117px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Naseem_Banu.jpg|alt=|117x117px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[నసీమ్ బాను]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:90px;max-width:90px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:117px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Mumtaz_Shanti_dans_Basant_(1942).jpg|alt=|117x117px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[ముంతాజ్ శాంతి]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
!తొలి సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; |ప్రముఖ చిత్రాలు
|-
|1940
|[[సాధనా బోస్]]
|''కుంకుమ్ ది డాన్సర్''
|
|-
|1941
|[[నళిని జయవంత్]]
|''బహెన్''
|సంగ్రామ్ (1950), నాస్తిక్ (1954), కాలాపానీ (1958) 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1942
|[[సులోచన లట్కర్|సులోచనా లట్కర్]]
|''మార్వి''
|
|-
|[[మీనా షోరే]]
|''ఫిర్ మిలెంగే''
|
|-
|[[వీణా (నటి)|వీణా]]
|''గరీబ్''
|''పాకీజా'' (1972) 
|-
|[[స్వరణ్ లత (నటి)|స్వరణ్ లత]]
|''ఆవాజ్''
|
|-
|[[లీలా దేశాయ్]]
|[[తమన్నా (1942 సినిమా)|''తమన్నా'']]
|
|-
|[[ముంతాజ్ శాంతి]]
|బసంత్
|కిస్మత్ (1943), ధర్తి కే లాల్ (1946), ఘర్ కి ఇజ్జత్ (1948) 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1943
|[[నర్గిస్ దత్|నర్గీస్]]
|''తక్దీర్''
|''బర్సాత్'' (1949), ''ఆవారా'' (1951) ''శ్రీ 420'' (1955) ''చోరీ చోరి'' (1956) ''మదర్ ఇండియా'' (1957) ''[[రాత్ ఔర్ దిన్]]'' (1967)
|-
|[[సురయ్యా|సురైయా]]
|''ఇషారా''
|''అన్మోల్ ఘడి'' (1946), ''పర్వానా'' (1947), ''దాస్తాన్'' (1950)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1944
|[[బేగం పారా]]
|''చాంద్''
|''నీల్ కమల్'' (1947) 
|-
|[[సుమిత్రాదేవి (నటి)|సుమిత్రాదేవి]]
|''మేరీ బహెన్''
|''మషాల్'' (1950) ''దివానా'' (1952) ''మమతా'' (1952) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1945
|[[ఆశా పోస్లీ]]
|''చంపా''
|
|-
|[[మునవర్ సుల్తానా]]
|''పెహ్లీ నజర్''
|''పరాయ్ ఆగ్'' (1948) బాబుల్ (1950) 
|-
|[[నూర్ జెహాన్|నూర్ జహాన్]]
|''జీనత్''
|''అన్మోల్ ఘడి'' (1946) ''జుగ్ను'' (1947) ''[[మీర్జా సాహిబన్ (1947 సినిమా)|మీర్జా సాహిబా]]'' (1947) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1946
|[[కమలా కోట్నీస్|కమలా కోట్నిస్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''హమ్ ఏక్ హై''
|''ఆగే బధో'' (1949) -సీధా రాస్తా (1949) 
|-
|[[రెహానా (నటి)|రెహానా]]
|''సాజన్'' (1947) ''సర్గమ్'' (1950) 
|-
|[[మీనా కుమారి (హిందీ నటి)|మీనా కుమారి]]
|''బచన్ కా ఖేల్''
|''బైజు బావ్రా'' (1952) పరిణీతా (1953) ''దిల్ అప్నా ఔర్ ప్రీత్ పరాయ్'' (1960) సాహిబ్ బీబీ ఔర్ గులామ్ (1962) ''కాజల్'' (1965) ''పాకీజా'' (1972) &lt;br /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1947
|[[శశికళ]]
|''జుగ్ను''
|
|-
|[[మధుబాల]]
|''నీల్ కమల్''
|''మహల్'' (1949), ''మిస్టర్ &amp; మిసెస్ '55'' (1955) ''చల్తీ కా నామ్ గాడి'' (1958), ''కాలాపానీ'' (1958) ''[[మొఘల్ ఎ ఆజం|మొఘల్-ఏ-ఆజం]]'' (1960) ''బర్సాత్ కీ రాత్'' (1960) 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1948
|[[కుక్కూ మోరే|కోకిల మోరే]]
|''అనోఖి అదా''
|
|-
|[[నిగార్ సుల్తానా|నిగర్ సుల్తానా]]
|''షికాయత్''
|''పటంగ'' (1949), ''యాహూదీ'' (1958), ''[[మొఘల్ ఎ ఆజం|మొఘల్-ఏ-ఆజం]]'' (1960) 
|-
|[[ఉమా ఆనంద్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''నీచా నగర్''
|
|-
|[[కామిని కౌశల్]]
|''షహీద్'' (1948) ''నాదియా కే పార్'' (1948) ''ఆర్జూ'' (1950) ''[[కబీర్ సింగ్]]'' (2019) 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1949
|[[నిమ్మీ]]
|''బర్సాత్''
|''దీదార్'' (1951) ''ఆన్'' (1952) ''బసంత్ బహార్'' (1956) 
|-
|[[షకీలా (హిందీ నటి)|షకీలా]]
|''ప్రపంచ''
|
|-
|[[షమ్మీ (నటి)|షమ్మీ]]
|''ఉస్తాద్ పెడ్రో''
|''సంగదిల్'' (1952) 
|-
|[[భానుమతీ రామకృష్ణ]]
|[[అపూర్వ సహోదరులు (1950 సినిమా)|''నిషాన్'']]
|
|}

== 1950లు ==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:292px;max-width:292px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:110px;max-width:110px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:135px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Meena_Kumariji.jpg|alt=|135x135px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[మీనా కుమారి (హిందీ నటి)|మీనా కుమారి]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:83px;max-width:83px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:135px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Nargis_Dutt_1993_stamp.jpg|alt=|135x135px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[నర్గిస్ దత్|నర్గీస్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:93px;max-width:93px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:135px;overflow:hidden&quot;&gt; &lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[సుమిత్రాదేవి (నటి) |సుమిత్రాదేవి]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:106px;max-width:106px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:130px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Nutan.jpg|alt=|130x130px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[నూతన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:89px;max-width:89px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:130px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Nimmi.jpg|alt=|131x131px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[నిమ్మీ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:91px;max-width:91px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:130px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Bina_Rai.png|alt=|131x131px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[బీనా రాయ్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
!తొలి సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; |ప్రముఖ చిత్రాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1950
|[[నిరూపా రాయ్]]
|''హర్ హర్ మహాదేవ్''
|''దీవార్'' (1975) 
|-
|[[నూతన్]]
|''హమారి బేటి''
|''సీమా'' (1955), ''సుజాత'' (1959), ''బందిని'' (1963), ''మిలన్'' (1967) ''మై తులసి తేరే ఆంగన్ కి'' (1978) ''మేరీ జంగ్'' (1985) 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1951
|[[గీత బాలి|గీతా బాలి]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''బాజీ''
|''వచన్'' (1955) 
|-
|[[కల్పనా కార్తీక్]]
|
|-
|[[వైజయంతిమాల|వైజయంతీమాల]]
|''బహార్''
|''దేవదాస్'' (1955), ''నయా దౌర్'' (1957) ''సాధన'' (1958) ''[[మధుమతి]]'' (1958) ''గంగా జుమ్నా'' (1961) ''సంగం'' (1964) 
|-
|[[బీనా రాయ్]]
|''కాళి ఘాటా''
|''గుంఘట్'' (1960) ''తాజ్ మహల్'' (1963) 
|-
|1952
|[[నదీరా (భారతీయ నటి)|నాదిరా]]
|''అణ్''
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1953
|[[సంధ్యా శాంతారామ్|సంధ్య]]
|''తీన్ బట్టీ చార్ రాస్తా''
|
|-
|[[అమీత]]
|''శ్రీ చైతన్య మహాప్రభు''
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1954
|[[శ్యామ (హిందీ నటి)|శ్యామ]]
|''ఆర్ పార్''
|
|-
|[[పసుపులేటి కన్నాంబ]]
|[[మనోహర (సినిమా)|''మనోహర్'']]
|
|-
|[[మాలా సిన్హా]]
|''బాద్షా''
|''ప్యాసా'' (1957) ''ధూల్ కా ఫూల్'' (1959) ''హిమాలయ కీ గోద్ మే'' (1965) ''గీత్'' (1970) 
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |1955
|[[సుచిత్రా సేన్]]
|''దేవదాస్''
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1956
|[[వహీదా రెహమాన్]]
|''సి. ఐ. డి.''
|సాహిబ్ బీబీ ఔర్ గులామ్ (1962), గైడ్ (1965), నీల్ కమల్(1968) ''[[రేష్మ ఔర్ షెరా|రేష్మా ఔర్ షెరా]]'' (1971), చాందిని(1989), లమ్హే (1991) 
|-
|[[హెలెన్ (నటి)|హెలెన్]]
|''హలాకు''
|
|-
|[[అంజలీదేవి]]
|''దేవత''
|
|-
|1958
|[[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]]
|''రాగిణి''
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1959
|[[మినూ ముంతాజ్]]
|''బ్లాక్ క్యాట్''
|
|-
|[[ఆశా పరేఖ్]]
|''దిల్ దేక్ దేఖో''
|''జబ్ ప్యార్ కిసి సే హోతా హై'' (1961), ''తీస్రీ మంజిల్'' (1966), ''చిరాగ్'' (1969), ''కాటి పతంగ్'' (1971), ''కారవాన్'' (1971), ''మై తులసి తేరే ఆంగన్ కి'' (1978) 
|-
|[[బి. సరోజా దేవి]]
|''పైగం''
|''ససురాల్'' (1961), ''ఒపేరా హౌస్'' (1961), ''ప్యార్ కియా తో డర్నా క్యా'' (1963) 
|-
|[[నందా కర్నాటకి|నంద]]
|''ఛోటీ బహెన్''
|''హమ్ దోనో'' (1961), ''జబ్ జబ్ ఫూల్ ఖిలే'' (1965), ''గుమ్నామ్'' (1965), ''ఇత్తెఫాక్'' (1969), ''ది ట్రైన్'' (1970) ''ప్రేమ్ రోగ్'' (1982) 
|}

== 1960లు ==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:292px;max-width:292px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:91px;max-width:91px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:111px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Waheeda_Rehman_(4x5)_(cropped).jpg|alt=|111x111px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[వహీదా రెహమాన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:84px;max-width:84px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:111px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Asha_Parekh.jpg|alt=|112x112px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[ఆశా పరేఖ్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:111px;max-width:111px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:111px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Saira_Banu_grace_the_Kresha_Bajaj's_store_launch_(7).jpg|alt=|112x112px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[సైరా బాను]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:104px;max-width:104px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:135px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Mala-Sinha1.jpg|alt=|136x136px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[మాలా సిన్హా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:82px;max-width:82px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:135px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Shaina_NC_Fashion_Show_1_(cropped_on_Sadhna).jpg|alt=|136x136px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[సాధన శివదాసాని|సాధన]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:100px;max-width:100px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:135px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Actress_Nanda_001.jpg|alt=|135x135px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[నందా కర్నాటకి|నంద]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
!తొలి సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; |ప్రముఖ చిత్రాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1960
|[[సాధన శివదాసాని|సాధన]]
|''లవ్ ఇన్ సిమ్లా''
|''హమ్ దోనో'' (1961), ''మేరే మెహబూబ్'' (1963), ''వో కౌన్ థీ?''  (1964), ''వక్త్'' (1965), ''మేరా సాయ'' (1966), ''ఏక్ ఫూల్ దో మాలి'' (1969) 
|-
|[[తనూజ| తనుజా]]
|''చాబిలి''
|''చాంద్ ఔర్ సూరజ్'' (1965), ''బహరేన్ ఫిర్ భీ ఆయెంగీ'' (1966), ''నయీ రోష్ని'' (1967), ''జీనే కీ రాహ్'' (1969,) ''జ్యువెల్ థీఫ్'' (1967), ''హాథీ మేరే సాథీ'' (1971), ''మేరే జీవన్ సాథీ'' (1972) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1961
|[[సైరా బాను]]
|''జంగ్లీ''
|''బ్లఫ్ మాస్టర్'' (1963), ''పడోసన్'' (1968),  ''హేరా ఫేరి'' (1976) 
|-
|[[ముంతాజ్ మాధ్వాని|ముమ్తాజ్]]
|''స్త్రీ''
|''రామ్ ఔర్ శ్యామ్'' (1967) &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwA-0&quot;&gt;బ్రహ్మచారి&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (1968) ''ఆద్మీ ఔర్ ఇన్సాన్'' (1969) దో రాస్తే (1969) ''ఖిలోనా'' (1970) ''లోఫర్'' (1973) 
|-
|[[అరుణా ఇరానీ]]
|''గంగా జుమ్నా''
|''బాబీ'' (1973), ''బేటా'' (1992), ''సుహాగ్'' (1994) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1962
|[[లీలా నాయుడు]]
|''[[అనురాధ (హిందీ సినిమా)|అనురాధ]]''
|
|-
|[[సిమి గరేవాల్|సిమీ గరేవాల్]]
|''సన్ ఆఫ్ ఇండియా''
|''దో బదన్'' (1966), ''సాథీ'' (1968), ''[[మేరా నామ్ జోకర్]]'' (1970), ''సిద్ధార్థ'' (1972), ''కర్జ్'' (1980) 
|-
|[[బిందు నానుభాయ్ దేశాయ్|బిందు]]
|''అన్పాద్''
|''ఇత్తెఫాక్'' (1969),  ''దో రాస్తే'' (1969), ''దాస్తాన్'' (1972), ''అభిమాన్'' (1973), ''హవాస్'' (1974), ''ఇమ్తియాన్'' (1974) 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1963
|[[రాజశ్రీ శాంతారామ్|రాజశ్రీ]]
|''గృహస్తి''
|
|-
|[[జమున (నటి)|జమున]]
|''ఏక్ రాజ్''
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1964
|[[సావిత్రి (నటి)|సావిత్రి]]
|''గంగా కి లహ్రే''
|
|-
|[[ఎల్.విజయలక్ష్మి|ఎల్. విజయలక్ష్మి]]
|''షబ్నమ్''
|''అలీబాబా ఔర్ 40 చోర్'' (1966) 
|-
|[[షర్మిలా ఠాగూర్]]
|''కశ్మీర్ కి కలీ''
|''ఆరాధన'' (1969), ''సఫర్'' (1970), ''అమర్ ప్రేమ్'' (1972), ''దాగ్ః ఎ పోయెమ్ ఆఫ్ లవ్'' (1973) ''చుప్కే చుప్కే'' (1975) ''[[మౌసమ్]]'' (1975) 
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |1966
|[[బబితా కపూర్|బబితా]]
|''దస్ లాఖ్''
|''రాజ్'' (1967) ''హసీనా మాన్ జాయేగి'' (1968) ''బన్‌ఫూల్'' (1971) 
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |1967
|[[విమీ]]
|''[[హమ్‌రాజ్|హమ్రాజ్]]''
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1968
|[[హేమా మాలిని|హేమమాలిని]]
|''సప్నో కా సౌదాగర్''
|''సీతా ఔర్ గీతా'' (1972) ''[[షోలే]]'' (1975) ''డ్రీమ్ గర్ల్'' (1977) ''సత్తే పే సత్తా'' (1982) ''బాగ్బన్'' (2003) ''[[వీర్-జారా]]'' (2004) 
|-
|[[జయలలిత]]
| ''ఇజ్జత్''
|''మన్‌మౌజీ'' (1962) 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1969
|[[లీనా చందావర్కర్]]
|''మన్ కా మీట్''
|
|-
|[[పూనమ్ సిన్హా]]
|''జిగ్రీ దోస్త్''
|}

== 1970లు ==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:292px;max-width:292px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:78px;max-width:78px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:76px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Sharmila_Tagore.jpg|alt=|77x77px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[షర్మిలా ఠాగూర్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:104px;max-width:104px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:76px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Rekha01.jpg|alt=|102x102px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[రేఖ (హిందీ నటి)|రేఖ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:104px;max-width:104px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:76px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Rakhee_Gulzar.jpg|alt=|102x102px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[రాఖీ గుల్జార్|రాఖీ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:82px;max-width:82px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:130px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Mumtaz_(cropped).jpg|alt=|131x131px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[ముంతాజ్ మాధ్వాని|ముంతాజ్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:108px;max-width:108px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:130px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Zeenat_Aman_at_the_Society_Achievers_Awards_2018_(cropped).jpg|alt=|130x130px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[జీనత్ అమన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:96px;max-width:96px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:130px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Jaya_B_Big_B’s_birthday.jpg|alt=|130x130px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[జయ బచ్చన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
!తొలి సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; |ప్రముఖ చిత్రాలు
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1970
|[[రేఖ (హిందీ నటి)|రేఖ]]
|''సావన్ భాదో''
|''ఘర్'' (1978), ''ముకద్దర్ కా సికందర్'' (1978), ''ఖుబ్సూరత్'' (1980), ''కల్యుగ్'' (1981), ''సిల్‌సిలా'' (1981), ''[[ఉమ్రావ్ జాన్]]'' (1981), ''[[కోయీ మిల్ గయా]]'' (2003), ''క్రిష్'' (2006) 
|-
|[[రాఖీ గుల్జార్]]
|''జీవన్ మృత్యు''
|''ఆఁఖో ఆంఖో మే'' (1972), ''దాగ్ః ఎ పోయెమ్ ఆఫ్ లవ్'' (1973), ''తపస్య'' (1976), ''కభీ కభీ'' (1976) ''ముకద్దర్ కా సికందర్'' (1978), ''కాలా పత్తర్'' (1979), ''బర్సాత్ కి ఏక్ రాత్'' (1981), ''శక్తి'' (1982), ''రామ్ లఖన్'' (1989), ''కరణ్ అర్జున్'' (1996) 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1971
|[[జయ బచ్చన్]]
|''గుడ్డి''
|''అభిమాన్'' (1973), ''[[షోలే]]'' (1975), ''[[ఫిజా]]'' (2000), ''[[కభీ ఖుషీ కభీ గమ్|కభీ ఖుషీ కభీ గమ్...]]''  (2001) ''[[కల్ హో న హో|కల్ హో నా హో]]'' (2003) ''[[రాకీ ఔర్ రాణీ కీ ప్రేమ్ కహానీ|రాకీ ఔర్ రాణి కీ ప్రేమ్ కహానీ]]'' (2023) 
|-
|[[ఫరీదా జలాల్]]
|''లాల్ పత్థర్''
|''హెన్నా'' (1991), ''[[మమ్మో]]'' (1994) ''[[దిల్ వాలే దుల్హనియా లేజాయేంగే]]'' (1995) 
|-
|[[జీనత్ అమన్]]
|''హరే రామ హరే కృష్ణ''
|''యాదోన్ కీ బారాత్'' (1973), ''రోటీ కపడా ఔర్ మకాన్'' (1974), ''[[డాన్]]'' (1978), ''సత్యం శివం సుందరం'' (1979), ''కుర్బాని'' (1980) ''లావారిస్'' (1981) 
|-
|[[యోగితా బాలి]]
|''పర్వానా''
|
|-
|1972
|[[రీనా రాయ్]]
|''జరూరత్''
|''నాగిన్'' (1976), ''ఆశా'' (1980) ''[[సనమ్ తేరీ కసమ్]]'' (1982) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1973
|[[డింపుల్ కపాడియా]]
|''బాబీ''
|''సాగర్'' (1985), ''కాష్'' (1987), ''లేకిన్...''  (1991), ''[[రుదాలి]]'' (1993), ''దిల్ చాహతా హై'' (2001), ''లక్ బై ఛాన్స్'' (2009) 
|-
|[[పర్వీన్ బాబీ]]
|''చరిత్ర''
|''మజ్బూర్'' (1974), ''దీవార్'' (1975), ''అమర్ అక్బర్ ఆంథోనీ'' (1977), ''కాలా పత్తర్'' (1979), ''కాలియా'' (1981), ''[[నమక్ హలాల్]]'' (1982) 
|-
|[[నీతూ సింగ్]]
|''రిక్షావాలా''
|''దీవార్'' (1975), ''కభీ కభీ'' (1976), ''దూస్రా ఆద్మీ'' (1977), ''కాలా పత్తర్'' (1979), ''దో దూనీ చార్'' (2010) ''[[జగ్ జగ్ జీయో|జుగ్‌జుగ్ జియో]]'' (2022) 
|-
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1974
|[[షబానా అజ్మీ]]
|''[[అంకుర్ (సినిమా)|అంకుర్]]''
|''స్పర్ష్'' (1980), ''[[అర్థ్]]'' (1982), ''మాసూమ్'' (1983), ''[[ఖాంధార్ (సినిమా)|కంధార్]]'' (1984), ''గాడ్ మదర్'' (1999), ''[[రాకీ ఔర్ రాణీ కీ ప్రేమ్ కహానీ|రాకీ ఔర్ రాణి కీ ప్రేమ్ కహానీ]]'' (2023) 
|-
|[[విద్యా సిన్హా]]
|''[[రజనీగంధ|రజనీగంధా]]''
|
|-
|[[జరీనా వహాబ్]]
|''ఇష్క్ ఇష్క్ ఇష్క్''
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1975
|[[స్మితా పాటిల్]]
|''చరణదాస్ చోర్''
|''[[భూమిక:ద రోల్|భూమిక]]'' (1977), ''[[చక్ర]]'' (1981), ''నమక్ హలాల్'' (1982), ''బజార్'' (1982), ''[[అర్థ్]]'' (1982) ''[[మిర్చ్ మసాలా]]'' (1985) 
|-
|[[సారిక(నటి)|సారికా]]
|''గీత్ గాతా చల్''
|
|-
|[[సులక్షణ పండిట్|సులక్షణా పండిట్]]
|''ఉల్జాన్''
|''రాజా'' (1975) 
|-
|[[లక్ష్మి (నటి)|లక్ష్మి]]
|''జూలీ''
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1976
|[[రంజీతా కౌర్|రంజితా]]
|[[లైలా మజ్ను (1976 చిత్రం)|''లైలా మజ్ను'']]
|''అంఖియో కే ఝరోఖే సే'' (1978), ''ఆప్ తో ఐసే నా థే'' (1980) 
|-
|[[బిందియా గోస్వామి]]
|''జీవన్ జ్యోతి''
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1978
|[[దేబాశ్రీ రాయ్|దేబశ్రీ రాయ్]]
|''ఘటా''
|''జియో తో ఐసె జియో'' (1981), ''కభీ అజ్నబీ థే'' (1985), ''హిందుస్తానీ సిపాహి'' (2002) 
|-
|[[పూనమ్ ధిల్లాన్]]
|''త్రిశూల్''
|''నూరీ'' (1979), ''యే వాదా రహా'' (1982), ''నామ్'' (1986) 
|-
|[[దీప్తి నావల్]]
|''జునూన్''
|''చష్మే బుద్దూర్'' (1981), ''కమల'' (1984), ''అన్‌కహీ'' (1985) 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1979
|[[టీనా అంబానీ|టీనా మునిమ్]]
|''దేశ్ పరదేశ్''
|''కర్జ్'' (1980), ''రాకీ'' (1981), ''అలగ్ అలగ్'' (1985), ''అధికార్'' (1986) 
|-
|[[జయసుధ]]
|''షబాష్ డాడీ''
|''సూర్యవంశం'' (1999) 
|-
|[[ఉన్ని మేరీ|దీపా]]
|''అమర్ దీప్''
|
|-
|[[జయప్రద]]
|''సర్గమ్''
|''కామ్చోర్'' (1982), ''షరాబీ'' (1984), ''తోఫా'' (1984), ''సంజోగ్'' (1985), ''స్వర్గ్ సే సుందర్'' (1986), ''ఆజ్ కా అర్జున్'' (1990) 
|-
|[[రీమా లాగూ]]
|''సిన్హాసన్''
|''[[ప్రేమ పావురాలు|మైనే ప్యార్ కియా]]'' (1989), ''[[ఆషికి]]'' (1990), ''[[ప్రేమాలయం|హమ్ ఆపకే హై కౌన్..!]]''  (1994), ''వాస్తవ్ః ది రియాలిటీ'' (1999) 
|-
|[[శ్రీదేవి (నటి)|శ్రీదేవి]]
|''సోల్వా సావన్''
|''సద్మా'' (1983) ''మిస్టర్ ఇండియా'' (1987), ''చాందిని'' (1989), ''లమ్హే'' (1991) ''ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్'' (2012), ''మామ్'' (2017) 
|}

== 1980లు ==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:292px;max-width:292px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:64px;max-width:64px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:75px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Jayaprada_62nd_Filmfare_Awards_South_(cropped).jpg|alt=|76x76px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[జయప్రద]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:104px;max-width:104px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:75px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Smita_Patil_2013_stamp_of_India.jpg|alt=|102x102px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[స్మితా పాటిల్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:59px;max-width:59px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:75px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Shabana_Azmi_SFU_honorary_degree_(cropped).jpg|alt=|76x76px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[షబానా అజ్మీ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:57px;max-width:57px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:75px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:DimpleKapadia2018_(cropped).jpg|alt=|76x76px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[డింపుల్ కపాడియా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:75px;max-width:75px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:84px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:DhillonPoonam.jpg|alt=|84x84px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[పూనమ్ ధిల్లాన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:84px;max-width:84px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:84px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:PadminiKolhapure.jpg|alt=|85x85px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[పద్మిని కొల్హాపురే|పద్మిని కొల్హాపురి]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:60px;max-width:60px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:84px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Amrita_Singh_&amp;_Sara_Ali_Khan_at_Shaadi_By_Marriott_showcase_(08)_(cropped)_2.jpg|alt=|85x85px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[అమృతా సింగ్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:65px;max-width:65px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:84px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:RatiAgnihotri2.jpg|alt=|84x84px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[రతి అగ్నిహోత్రి]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
!తొలి సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; |ఇతర ప్రముఖ చిత్రాలు
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |1981
|[[అనితా రాజ్]]
|''ప్రేమ్ గీత్''
|
|-
|[[పూర్ణిమ భాగ్యరాజ్| పూర్ణిమా జయరాం]]
|''దర్ద్''
|
|-
|[[సోనీ రజ్దాన్]]
|''36 చౌరంగీ లేన్''
|''మండి'' (1983), ''సారాంశ్'' (1984), ''సచ్ ఎ లాంగ్ జర్నీ'' (1998), ''యువర్స్ ట్రూలీ'' (2018) 
|-
|[[రతి అగ్నిహోత్రి]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[ఏక్ దూజె కేలియె|ఏక్ దుజే కే లియే]]''
|''ఫర్జ్ ఔర్ కానూన్'' (1982), ''తవాయిఫ్'' (1985), ''హుకుమత్'' (1987), ''హమ్ తుమ్'' (2004) 
|-
|[[మాధవి]]
|''సత్యమేవ జయతే'' (1987) ''ప్యార్ కా మందిర్'' (1988) ''అగ్నిపథ్'' (1990) 
|-
|[[పద్మిని కొల్హాపురే|పద్మిని కొల్హాపురి]]
|''జమానే కో దిఖానా హై''
|''ఇన్సాఫ్ కా తరాజు'' (1980), ''అహిస్తా అహిస్తా'' (1981), ''ప్రేమ్ రోగ్'' (1982), ''విధాత'' (1982), ''సౌటెన్'' (1983), ''ప్యార్ జుక్తా నహి'' (1985) 
|-
|[[విజయతా పండిట్]]
|''ప్రేమ కథ''
|
|-
|[[సుప్రియా పాఠక్]]
|''కలియుగ్''
|'' బజార్''  (1982) ''వేక్ అప్ సిద్'' (2009) ''ఖిచిడిః ది మూవీ'' (2010) ''గోలియోం కి రాస్లీలా రామ్-లీలా'' (2013) ''రాంప్రసాద్ కి తెహ్ర్వి'' (2022)  
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1982
|[[సల్మా అఘా|సల్మా ఆగా]]
|''నిఖా''
|''కసమ్ పైదా కర్నే వాలే కీ'' (1984), ''సల్మా'' (1985), ''పతి పత్ని ఔర్ తవైఫ్'' (1990) 
|-
|[[మేనక (నటి)|మేనక]]
|'' రాజ్‌పుత్''
|
|-
|[[అంజు ఘోష్]]
|సౌదాగర్
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1983
|[[మీనాక్షి శేషాద్రి]]
|''పెయింటర్ బాబు''
|''హీరో'' (1984), ''జుర్మ్'' (1990), ''దామినీ'' (1993) 
|-
|[[సిల్క్ స్మిత|సిల్క్ స్మితా]]
|''జీత్ హమారి''
|
|-
|[[అమృతా సింగ్|అమృత సింగ్]]
|''బేతాబ్''
|''సాహెబ్'' (1985), ''మర్ద్'' (1985), ''నామ్'' (1986), ''ఐనా'' (1993), ''2 స్టేట్స్'' (2014), ''బద్లా'' (2019) 
|-
|[[రత్న పాఠక్ షా]]
|''మండి''
|''జానే తు యా జానే నా'' (2008), ''కపూర్ &amp; సన్స్'' (2016), ''లిప్స్టిక్ అండర్ మై బుర్కా'' (2017), ''నిల్ బట్టే సన్నాటా'' (2017), ''[[ధక్ ధక్]]'' (2023) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1984
|[[మాధురీ దీక్షిత్]]
|''అబోద్''
|''తేజాబ్'' (1988), ''[[సాజన్]]'' (1991), బేటా (1992), ''ఖల్నాయక్'' (1993), ''[[ప్రేమాలయం|హమ్ ఆపకే హై కౌన్..!]]''  (1994), ''రాజా'' (1995), ''[[దిల్ తో పాగల్ హై]]'' (1997), ''పుకార్'' (2000), లజ్జా (2001), ''దేవదాస్'' (2002), ''ఆజా నాచ్లే'' (2007), ''దేడ్ ఇష్కియా'' (2014), కలంక్ (2019) 
|-
|[[శోభన]]
|''ఘర్ ఏక్ మందిర్''
|''మేరే బాప్ పెహ్లే ఆప్'' (2008) 
|-
|[[నీలమ్ కొఠారి|నీలం]]
|''జవాని''
|''ఇల్జామ్'' (1986), ''ఆగ్ హి ఆగ్'' (1987), ''ఘర్ కా చిరాగ్'' (1989) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1985
|[[మందాకిని (నటి)|మందాకిని]]
|''రామ్ తేరి గంగా మైలి''
|''జీవా'' (1986), ''లోహా'' (1987), ''తక్దీర్ కా తమాషా'' (1990) 
|-
|[[ఖుష్బు సుందర్|కుష్బూ]]
|''జానూ''
|''మేరీ జంగ్'' (1985), ''పత్తోం కీ బాజీ'' (1986) ''వనవాస్'' (2024) 
|-
|[[కిమీ కట్కర్]]
|''అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ టార్జాన్''
|''హమ్'' (1991) 
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1986
|[[ఫరా (నటి)|ఫర్హా నాజ్]]
| rowspan=&quot;2''&quot; |''నసీబ్ అప్నా అప్నా''
|''లవ్ 86'' (1986), ''వో ఫిర్ ఆయేగీ'' (1988), ''బెగునా'' (1991) 
|-
|[[రాధిక (నటి)| రాధిక]]
| ''లాల్ బాద్షా'' (1999),  (1999 [[మేరీ క్రిస్మస్|మెర్రీ క్రిస్మస్]] (2024) 
|-
|[[జుహీ చావ్లా|జూహీ చావ్లా]]
|''సుల్తానాట్''
|''ఖయామత్ సే ఖయామత్ తక్'' (1988), ''హమ్ హై రాహీ ప్యార్ కే'' (1993), ''డర్'' (1993), ''యెస్ బాస్'' (1997), ''ఇష్క్'' (1997,) ''గులాబ్ గాంగ్'' (2014), ''ఏక్ లడ్కీ కో దేఖా తో ఐసా లగా'' (2019) 
|-
|[[భానుప్రియ]]
|''దోస్తి దుష్మని''
|
|-
|[[పల్లవి జోషి]]
|''అమృత్''
|''ఇన్సాఫ్ కీ ఆవాజ్'' (1986), ''అంధ యుధ్'' (1987), ''రిహాయి'' (1988), ''వో చోక్రి'' (1992),  ''[[ది తాష్కెంట్ ఫైల్స్]]'' (2019),  ''[[ది కాశ్మీర్ ఫైల్స్ (2022 సినిమా)|కాశ్మీర్ ఫైల్స్]]'' (2022) 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1988
|[[సోనమ్ (నటి)|సోనమ్]]
|''విజయ్''
|
|-
|[[సుమలత]]
| rowspan=&quot;2''&quot; |''న్యూ ఢిల్లీ''
|
|-
|[[ఊర్వశి (నటి)|ఊర్వశి]]
|
|-
|[[అమల అక్కినేని|అమల]]
|''దయావాన్''
|''శివ'' (1990), ''హమారీ అధురీ కహానీ'' (2015) 
|-
|[[సంగీత బిజ్లానీ]]
|''కాతిల్''
|
|-
|[[సోనూ వాలియా]]
|''ఖూన్ భరీ మాంగ్''
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1989
|[[నందితా దాస్]]
|''పరిణీత''
|''ఫైర్'' (1996),''1947 భూమి'' (1998), ''బావందర్'' (2000) 
|-
|[[విజయశాంతి]]
|''ఈశ్వర్''
|''ముకద్దర్ కా బాద్షా'' (1990) 
|-
|[[రూపా గంగూలీ]]
|''[[ఏక్ దిన్ అచానక్ (సినిమా)|ఏక్ దిన్ ఆచనాక్]]''
|''బహార్ ఆనే తక్'' (1990), ''గోపాల'' (1994), ''[[బర్ఫీ (హిందీ సినిమా)|బర్ఫి!]]'' (2012)
|-
|[[శిల్పా శిరోద్కర్|శిల్పా శిరోడ్కర్]]
|''భ్రష్టాచార్''
|''కిషన్ కన్హయ్య'' (1990), ''హమ్'' (1991), ''ఖుదా గవా'' (1992), ''ఆంఖే'' (1993), ''గోపీ కిషన్'' (1994), ''బేవఫా సనమ్'' (1995), ''మృత్యుదండ్'' (1997) 
|-
|[[పూజ భట్|పూజా భట్]]
|''డాడీ''
|''దిల్ హై కే మంతా నహీ'' (1991), ''సడక్'' (1991), ''ఫిర్ తేరి కహానీ యాద్ ఆయీ'' (1993), ''జఖ్మ్'' (1998) 
|-
|[[భాగ్యశ్రీ]]
|''[[ప్రేమ పావురాలు|మైనే ప్యార్ కియా]]''
|''త్యాగి'' (1992), ''జనని'' (2006), ''రెడ్ అలర్ట్ః ది వార్ విదీన్'' (2010) 
|}

== 1990లు ==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:293px;max-width:293px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:70px;max-width:70px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:95px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:JuhiChawla.jpg|alt=|96x96px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[జుహీ చావ్లా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:67px;max-width:67px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:95px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Kajol_Olay_Event.jpg|alt=|96x96px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[కాజోల్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:74px;max-width:74px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:95px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Manisha_Koirala_graces_her_film_Dear_Maya’s_media_meet_(05).jpg|alt=|96x96px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[మనీషా కొయిరాలా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:74px;max-width:74px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:95px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:RaveenaTandon3.jpg|alt=|96x96px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[రవీనా టాండన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:71px;max-width:71px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:92px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Tabu_at_Esha_Deol's_wedding_reception_08_(cropped).jpg|alt=|92x92px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[టాబు]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:71px;max-width:71px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:92px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:KarismaKapoor02.jpg|alt=|93x93px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[కరిష్మా కపూర్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:71px;max-width:71px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:92px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Sonali_Bendre_attends_the_63rd_Jio_Filmfare_Awards_2018_(20)_(cropped).jpg|alt=|93x93px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[సోనాలి బింద్రే]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:71px;max-width:71px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:92px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Urmila.Matondkar_(cropped).jpg|alt=|92x92px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[ ఊర్మిళ (నటి)|ఊర్మిళా మాతోండ్కర్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
!తొలి సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; |ఇతర ప్రముఖ చిత్రాలు
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1990
|[[అనూ అగర్వాల్|అను అగర్వాల్]]
|''[[ఆషికి]]''
|''కింగ్ అంకుల్'' (1993) ''ఖల్-నైకా'' (1993) 
|-
|[[నగ్మా]]
|''బాఘి''
|''బేవఫా సే వాఫా'' (1992) ''కింగ్ అంకుల్'' (1993) 
|-
|[[షాలినీ కుమార్|షాలిని అజిత్]]
|''రాజు అంకుల్''
|
|-
|[[రోహిణి (నటి)|రోహిణి]]
|''జవాని జిందాబాద్''
|
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |1991
|[[ఊర్మిళ (నటి)|ఊర్మిళా మాతోండ్కర్]]
|''నరసింహ''
|''రంగీలా'' (1995) ''జుడాయి'' (1997) ''[[సత్య (సినిమా)|సత్య]]'' (1998) ''ఖూబ్సూరత్'' (1999) ''కౌన్?''  (1999) ''ప్యార్ తునే క్యా కియా'' (2001) ''[[భూత్]]'' (2003) ''ఏక్ హసీనా థీ'' (2004) 
|-
|[[సంగీత మాధవన్ నాయర్|సంగీత]]
|''శాంతి క్రాంతి''
|
|-
| చాందిని
|''సనమ్ బేవఫా''
|''1942: ఎ లవ్ స్టోరీ'' (1994) 
|-
|[[రేవతి (నటి)|రేవతి]]
|''లవ్''
|''2 స్టేట్స్'' (2014), ''[[సలామ్ వెంకీ|సలాం వెంకీ]]'' (2022) 
|-
|[[గౌతమి (నటి)|గౌతమి]]
|''ప్యార్ హువా చోరి చోరి''
|
|-
|[[మనీషా కోయిరాలా|మనీషా కొయిరాలా]]
|''సౌదాగర్''
|''1942: ఎ లవ్ స్టోరీ'' (1994), ''అకేలే హమ్ అకేలే తుమ్'' (1995), ''ఖామోషి'' (1996), ''గుప్త్: ది హిడెన్ ట్రూత్'' (1997) ''దిల్ సే''  (1998-''కచ్చే ధాగే'' (1999), ''లజ్జ'' (2001),''కంపెనీ'' (2002) 
|-
|[[జెబా భక్తియార్]]
| rowspan=&quot;2''&quot; |''హీనా''
|''స్టంట్మాన్'' (1994), ''జై విక్రాంత'' (1995) 
|-
|[[అశ్విని భావే]]
|''మీరా కా మోహన్'' (1992), ''జక్మీ దిల్'' (1994), ''బంధన్'' (1998) 
|-
|[[మధుబాల (రోజా ఫేమ్‌)|మధు]]
|''ఫూల్ ఔర్ కాంటే''
|''[[రోజా (1992 సినిమా)|రోజా]]'' (1992) ''రావణ్ రాజ్'' (1995) ''దిల్జాలే'' (1996) 
|-
|[[కరిష్మా కపూర్]]
|''ప్రేమ్ ఖైదీ''
|అందాజ్ అప్నా అప్నా (1994), ''రాజా హిందుస్తానీ'' (1996), ''[[దిల్ తో పాగల్ హై]]'' (1997), ''హమ్ సాథ్-సాథ్ హై'' (1999), ''[[ఫిజా]]'' (2000), జుబేదా (2001) 
|-
|[[రవీనా టాండన్]]
|''పత్థర్ కే ఫూల్''
|''మొహ్రా'' (1994), ''దుల్హే రాజా'' (199), ''[[బడేమియా చోటేమియా]]'' (1998), ''అక్స్'' (2001) 
|-
|[[ఆయేషా జుల్కా]]
|''కుర్బన్''
|''జో జీతా వోహి సికందర్'' (1992), ''బాల్మా'' (1993) 
|-
|[[మమతా కులకర్ణి]]
|''తిరంగ''
|''ఆషిక్ ఆవారా'' (1993), ''కరణ్ అర్జున్'' (1995) 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1992
|[[దివ్యభారతి|దివ్య భారతి]]
|''విశ్వాత్మ''
|''దీవానా'' (1992), ''షోలా ఔర్ షబ్నమ్'' (1992), ''దిల్ కా క్యా కసూర్'' (1992), ''రంగ్'' (1993), ''క్షత్రియ'' (1993) 
|-
|[[ప్రతిభా సిన్హా]]
|''మెహబూబ్ మేరే మెహబూబ్''
|''తు చోర్ మెయిన్ సిపాహి'' (1996) 
|-
|[[మీనా]]
|''పర్దా హై పర్దా''
|
|-
|[[కాజోల్]]
|''బేఖుదీ''
|''[[దిల్ వాలే దుల్హనియా లేజాయేంగే]]'' (1995), ''గుప్త్'' (1997), ''[[కుచ్ కుచ్ హోతా హై]]'' (1998), ''కభీ ఖుషీ కభీ ఘమ్''...  (2001), ''[[ఫనా]]'' (2006) 
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1993
|[[శిల్పా శెట్టి]]
|''బాజీగర్''
|''మెయిన్ ఖిలాడి తు అనారి'' (1994), ''ధడ్కన్'' (2000), ''ఇండియన్'' (2001), ''ఫిర్ మిలెంగే'' (2004) 
|-
|[[టిస్కా చోప్రా]]
|''ప్లాట్ఫాం''
|''గుడ్ న్యూజ్'' (2019) 
|-
|[[రమ్యకృష్ణ]]
|'' పరంపర''
|
|-
|[[ఐశ్వర్య (నటి)|ఐశ్వర్య]]
|''గర్ధిష్''
|
|-
|[[నమ్రతా శిరోద్కర్]]
|''మేరే దో అన్మోల్ రతన్''
|''కచ్చే ధాగే'' (1999) ''వాస్తవ్ః ది రియాలిటీ'' (1999) ''పుకార్'' (2000) 
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |1994
|[[సీమా బిస్వాస్|సీమా బిశ్వాస్]]
|''[[బాండిట్ క్వీన్]]''
|''వాటర్'' (2005), ''[[వివాహ్]]'' (2006) 
|-
|[[అంజలి జఠర్]]
|''మాధోష్''
|''ఆజ్మాయిష్'' (1995), ''త్రిమూర్తి'' (1995) 
|-
|[[హీరా|హీరా రాజగోపాల్]]
|''అమానత్''
|
|-
|[[సోనాలి బెంద్రే]]
|''ఆగ్''
|''దిల్‌జలే'' (1996), ''ఇంగ్లీష్ బాబు దేశీ మేమ్'' (1996), ''సర్ఫరోష్'' (1999), ''హమ్ సాథ్ సాథ్ హై'' (1999) 
|-
|[[టబు|టాబు]]
|''పెహ్లా పెహ్లా ప్యార్''
|''[[అగ్గిరవ్వలు|మాచిస్]]'' (1996), ''[[చాందినీ బార్]]'' (2001), చీనీ కమ్ (2007), ''[[హైదర్]]'' (2014), ''అంధాదున్'' (2018), ''[[భూల్ భులయా 2|భూల్ భులైయా 2]]'' (2023) 
|-
|[[మోనికా బేడి]]
|''మై తేరా ఆషిక్''
|
|-
|[[రీతుపర్ణ సేన్‌గుప్తా|రితుపర్ణా సేన్‌గుప్తా]]
|''తీసరా కౌన్?''
|''[[మెయిన్ మేరీ పత్నీ ఔర్ వో|మై, మేరీ పత్నీ ఔర్ వో]]'' (2005), ''గౌరీ: ది అన్ బార్న్'' (2007), ''లైఫ్ ఎక్స్ప్రెస్'' (2010) 
|-
|[[సుచిత్రా కృష్ణమూర్తి]]
|''కభీ హాఁ కభీ నా''
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1995
|[[ట్వింకిల్ ఖన్నా]]
|''బర్సాత్''
|''జాన్'' (1996), ''జబ్ ప్యార్ కిసీసే హోతా హై'' (1999), ''బాద్షా'' (1999) 
|-
|[[రంభ (నటి)| రాంభా]]
|''జల్లాద్''
|''జుడ్వా'' (1997) 
|-
|[[దేవయాని (నటి)| దేవయానీ]]
|''దిల్ కా డాక్టర్''
|
|-
|[[సాక్షి శివానంద్]]
|''జనమ్ కుండ్లి''
|''ఆప్కో పెహ్లే భీ కహీం దేఖా హై'' (2003) 
|-
|[[మందిరా బేడి|మందిరా బేడీ]]
|''[[దిల్ వాలే దుల్హనియా లేజాయేంగే]]''
|''[[సాహో]]'' (2019) 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1996
|[[రాణీ ముఖర్జీ]]
|''రాజా కీ ఆయేగీ బారాత్''
|''[[కుచ్ కుచ్ హోతా హై]]'' (1998), ''[[వీర్-జారా]]'' (2004), ''బ్లాక్'' (2005), ''కభి అల్విదా నా కెహ్నా'' (2006), నో వన్ కిల్డ్ జెస్సికా (2011), ''హిచ్కి'' (2018) 
|-
|[[లైలా (నటి)|లైలా]]
|''దుష్మాన్ దునియా కా''
|''ఇన్సాన్'' (2005) 
|-
|[[సోనాలి కులకర్ణి]]
|''దైరా''
|''మిషన్ కాశ్మీర్'' (2000) ''డాక్టర్ బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్'' (2000) 
|-
|[[సుష్మితా సేన్]]
|''దస్తక్''
|''బీవీ నెం. 1'' (1999), ''ఆంఖేఁ'' (2002), ''మైఁ హూ నా'' (2004), ''మైఁ ప్యార్ క్యో కియా?'' (2005)
|-
|[[ప్రియా గిల్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''తేరే మేరే సప్నే''
|''సిర్ఫ్ తుమ్'' (1999), ''జోష్'' (2000) 
|-
|[[ సిమ్రాన్]]
|''ముకద్దర్'' (1996), ''అనారి నెం. 1'' (1999), ''గుల్మోహర్'' (2023) 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1997
|[[మహిమా చౌదరి]]
|''పరదేశ్''
|''దిల్ క్యా కరే'' (1999) ''దాగ్'' (1999) ''లజ్జ'' (2001) ''దిల్ హై తుమ్హారా'' (2002) 
|-
|[[అంజలా జవేరీ]]
|''హిమాలయ పుత్ర''
|''ప్యార్ కియా తో డర్నా క్యా'' (1998) 
|-
|[[షర్బానీ ముఖర్జీ]]
| ''బార్డర్''
|''అంశ్: ద డెడ్‌లీ పార్ట్'' (2002)
|-
|[[ఐశ్వర్య రాయ్]]
|''ఔర్ ప్యార్ హో గయా''
|''హమ్ దిల్ దే చుకే సనమ్'' (1999), ''తాల్'' (1999), ''దేవదాస్'' (2002), ''ధూమ్ 2'' (2006), ''[[జోధా అక్బర్]]'' (2008), ''ఏ దిల్ హై ముష్కిల్'' (2016) 
|-
|[[శ్వేతా మీనన్|శ్వేత మీనన్]]
|'' పృథ్వీ''
|'' ఇష్క్''  (1997) ''రన్'' (2004)  
|-
|[[పూజా బాత్రా]]
|''విశ్వవిధాత''
|''విరాసత్'' (1997), ''భాయ్'' (1997), ''హసీనా మాన్ జాయేగి'' (1999), ''తాజ్ మహల్'' (2006) 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1998
|[[జ్యోతిక]]
|''డోలి సజా కే రఖ్నా''
|''లిటిల్ జాన్'' (2001), ''సైతాన్'' (2024) ''శ్రీకాంత్'' (2024) 
|-
|[[ప్రియాంక త్రివేది|ప్రియాంక]]
|''బడా దిన్''
|''ఎనిమీ'' (2013) 
|-
|[[జస్వీర్ కౌర్|జస్వీర్]]
| ''సోల్జర్''
|''కహో నా... ప్యార్ హై''(2000)
|-
|[[ప్రీతీ జింటా|ప్రీతి జింటా]]
|''దిల్ సే..''
|''క్యా కహ్నా'' (2000), ''దిల్ చాహతా హై'' (2001), ''[[కల్ హో న హో|కల్ హో నా హో]]'' (2003), ''[[వీర్-జారా]]'' (2004), ''సలాం నమస్తే'' (2005), ''కభి అల్విదా నా కహ్నా'' (2006) 
|-
|[[షబానా రజా బాజ్‌పాయ్|నేహా]]
|''కరీబ్''
|''హోగీ ప్యార్ కీ జీత్'' (1999), ''[[ఫిజా]]'' (2000), ''రాహుల్'' (2001) 
|-
|[[అంతరా మాలీ|అంతరా మాలి]]
|''ధూంద్తే రెహ్ జావోగే!''
|''కంపెనీ'' (2002), ''మెయిన్ మాధురి దీక్షిత్ బన్నా చాహ్తీ హూ'' (2003) 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1999
|[[రింకే ఖన్నా|రింకీ ఖన్నా]]
|''ప్యార్ మే కభీ కభీ''
|''జిస్ దేశ్ మే గంగా రెహ్తా హై'' (2000), ''ప్రాన్ జాయే పర్ షాన్ నా జాయే'' (2003), ''ఝంకార్ బీట్స్'' (2003) 
|-
|[[సౌందర్య]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''సూర్యవంశం''
|
|-
|[[రచన (నటి)|రచనా బెనర్జీ]]
|
|}

== 2000లు ==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:292px;max-width:292px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:70px;max-width:70px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:96px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Rani_Mukerji_2014.jpg|alt=|96x96px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[రాణీ ముఖర్జీ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:72px;max-width:72px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:96px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Zinta_at_GWR_launch.jpg|alt=|95x95px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[ప్రీతి జింటా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:70px;max-width:70px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:96px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Kareena_Kapoor_Khan.jpg|alt=|95x95px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[కరీనా కపూర్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:71px;max-width:71px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:96px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Priyanka_Chopra_nel_2012.jpg|alt=|95x95px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[ప్రియాంక చోప్రా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:70px;max-width:70px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:95px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Bipasha_Basu_2014.jpg|alt=|96x96px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[బిపాసా బసు]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:67px;max-width:67px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:95px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Lara_Dutta_in_2009.jpg|alt=|95x95px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[లారా దత్తా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:74px;max-width:74px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:95px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Sushmita_Sen_(cropped).jpg|alt=|96x96px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[సుష్మితా సేన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:73px;max-width:73px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:95px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Konkona_Sen_Sharma_at_the_Critics_Choice_Shorts_&amp;_Series_Awards_2019_(12)_(cropped).jpg|alt=|95x95px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[కొంకణా సేన్ శర్మ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
!తొలి సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; |ప్రముఖ చిత్రాలు
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2000
|[[కరీనా కపూర్]]
|''రెఫ్యుజీ''
|''[[కభీ ఖుషీ కభీ గమ్]]''  (2001), ''ఓంకార'' (2006), ''జబ్ వి మెట్'' (2007), ''[[3 ఇడియట్స్]]'' (2009), ''తలాష్: ది ఆన్సర్ లైస్ విథిన్'' (2012),''గుడ్ న్యూజ్'' (2019) 
|-
|[[అమీషా పటేల్]]
|''కహో నా... ప్యార్ హై''
|''గదార్ః ఏక్ ప్రేమ్ కథా'' (2001), ''హమ్రాజ్'' (2002), ''భూల్ భులైయా'' (2007), ''తోడా ప్యార్ తోడా మ్యాజిక్'' (2008) 
|-
|[[షమితా శెట్టి]]
| rowspan=&quot;3&quot; |''మొహబ్బతే''
|''బేవఫా'' (2005), ''జహర్'' (2005), ''క్యాష్'' (2007) 
|-
|[[కిమ్ శర్మ]]
|''తుమ్ సే అచ్చా కౌన్ హై'' (2002), -ఫిదా (2004) 
|-
|[[ప్రీతి ఝంగియాని|ప్రీతి జాంగియాని]]
|''ఆవారా పాగల్ దీవానా'' (2002) 
|-
|[[ఇషా కొప్పికర్]]
|''[[ఫిజా]]''
|''ఆమదానీ అఠ్టనీ ఖర్చా రూపైయా'' (2001), ''క్యా కూల్ హై హమ్'' (2005) 
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2001
|[[దియా మీర్జా]]
|''రహ్నా హై తేరే దిల్ మే''
|''[[లగే రహో మున్నా భాయ్]]'' (2006), ''కుర్బాన్'' (2009) 
|-
|[[వసుంధర దాస్]]
|''మాన్‌సూన్ వెడ్డింగ్''
|
|-
|[[రీమా సేన్]]
|''హమ్ హో గయే ఆపకే''
|''జల్: ది ట్రాప్'' (2003) 
|-
|[[గ్రేసీ సింగ్]]
|''[[లగాన్]]''
|[[మున్నా భాయ్ ఎం.బీ.బీ.ఎస్|''మున్నా భాయ్ M.B.B.S'']] (2003) 
|-
|[[బిపాషా బసు|బిపాసా బసు]]
|''అజ్నబీ''
|''రాజ్'' (2002), ''నో ఎంట్రీ'' (2005), ''కార్పొరేట్'' (2006), ఓంకార (2006), ''ధూమ్ 2'' (2006), ''బచ్నా ఏ హసీనో'' (2008) 
|-
|సందలి సిన్హా
|''తుమ్ బిన్''
|
|-
|[[కీర్తి రెడ్డి]]
|''ప్యార్ ఇష్క్ ఔర్ మొహబ్బత్''
|
|-
|[[రియా సేన్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''స్టైల్''
|
|-
|[[షిల్పి శర్మ|శిల్పి శర్మ]]
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2002
|[[ఇషా డియోల్]]
|''కోయి మేరే దిల్ సే పూచే''
|''ధూమ్'' (2004), ''దస్'' (2005), ''కాల్'' (2005), నో ఎంట్రీ (2005) 
|-
|[[అమృతా రావు|అమృత రావు]]
|''అబ్ కే బరాస్''
|''మై హూ నా'' (2004), ''వివాహ్'' (2006) ''వెల్‌కమ్ టు సజ్జన్పూర్'' (2008), ''సత్యాగ్రహ్'' (2013) 
|-
|[[గౌరీ కర్ణిక్]]
|''సుర్.''
|
|-
|[[తులిప్ జోషి]]
|''మేరే యార్ కీ శాదీ హై''
|''దిల్ మాంగే మోర్'' (2004) 
|-
|[[అమృత అరోరా]]
|''కిత్నే దూర్  కిత్నే పాస్''
|''[[కంబఖ్త్ ఇష్క్]]'' (2009) 
|-
| rowspan=&quot;19&quot; |2003
|[[చిత్రాంగద సింగ్]]
|''హజారోఁ ఖ్వాయిషేఁ ఐసి''
|''దేశీ బాయ్స్'' (2011), ''ఇన్కార్'' (2013), ''సాహెబ్, బీవీ ఔర్ గాంగ్స్టర్ 3'' (2018), ''గ్యాస్లైట్'' (2023) 
|-
|[[అనిత|అనితా హసనందాని]]
|''కుచ్ తో హై''
|''కృష్ణ కాటేజ్'' (2004) 
|-
|[[జెనీలియా|జెనీలియా డిసౌజా]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''తుజే మేరీ కసమ్''
|''జానే తూ యా జానే నా'' (2008) 
|-
|[[శ్రియా శరణ్]]
|''ఆవారాపన్'' (2007), ''గలీ గలీ చోర్ హై'' (2012), ''దృశ్యం'' (2015), ''[[దృశ్యం 2 (2022 సినిమా)|దృశ్యం 2]]'' (2022) 
|-
|[[షెనాజ్ ట్రెజరీవాలా|షెనాజ్ ట్రెజరీ]]
|''[[ఇష్క్ విష్క్]]''
|
|-
|[[అనూషా దండేకర్]]
|''ముంబై మ్యాట్నీ''
|
|-
|[[నౌహీద్ సైరూసి|నౌహీద్ సైరసి]]
|''ఇంతెహా''
|
|-
|[[రిమీ సేన్|రిమి సేన్]]
|''హంగామా''
|''ధూమ్'' (2004), ''క్యోన్ కీ'' (2005), ''గోల్మాల్ః ఫన్ అన్లిమిటెడ్'' (2006) 
|-
|[[లారా దత్తా]]
|''అందాజ్''
|''నో ఎంట్రీ'' (2005), ''భాగమ్ భాగ్'' (2006), పార్ట్‌నర్ (2007), ''హౌస్‌ఫుల్'' (2010) 
|-
|[[ప్రియాంక చోప్రా]]
|''హీరోః లవ్ స్టోరీ ఆఫ్ ఏ స్పై''
|''అందాజ్'' (2003), ''[[ఐత్రాజ్ (హిందీ సినిమా)|ఐత్రాజ్]]'' (2004), ''[[ఫ్యాషన్ (2008 సినిమా)|ఫ్యాషన్]]'' (2008), ''[[బర్ఫీ (హిందీ సినిమా)|బర్ఫి!]]'' (2012),''[[మేరీ కోమ్ (సినిమా)|మేరీ కోమ్]]'' (2014), ''బాజీరావ్ మస్తానీ'' (2015), ''ది స్కై ఈజ్ పింక్'' (2019) 
|-
|[[నేహా ధుపియా|నేహా ధూపియా]]
|''ఖయామత్: సిటీ అండర్ థ్రెట్''
|
|-
|[[భూమిక చావ్లా|భూమికా చావ్లా]]
|''తేరే నామ్''
|''రన్'' (2004), ''దిల్ నే జీస్ అప్నా కహా'' (2004), ''[[ఎమ్.ఎస్ ధోని: ది ఆన్ టోల్డ్ స్టోరీ]]'' (2016) 
|-
|[[తనీషా ముఖర్జీ|తనిషా]]
|''ష్...''
|''నీల్ 'ఎన్' నిక్కీ'' (2005) 
|-
|[[విద్యా మాల్వాదే|విద్యా మాల్వాడే]]
|''ఇంతెహా''
|
|-
|[[సెలీనా జైట్లీ]]
|''జానషీన్''
|''నో ఎంట్రీ'' (2005) 
|-
|[[మల్లికా శెరావత్|మల్లికా షెరావత్]]
|''ఖవైష్''
|''ప్యార్ కే సైడ్ ఎఫెక్ట్స్'' (2006) 
|-
|[[మెహర్ విజ్]]
|''సాయ''
|''సీక్రెట్ సూపర్స్టార్'' (2017) 
|-
|[[కత్రినా కైఫ్]]
|''బూమ్''
|''నమస్తే లండన్'' (2007), ''వెల్కమ్'' (2007), ''న్యూయార్క్'' (2009), ''జిందగి నా మిలేగి దుబారా'' (2011), ''మేరే బ్రదర్ కి దుల్హన్'' (2011), ''[[ఏక్ థా టైగర్]]'' (2012), ''జీరో'' (2018) 
|-
|[[ఉదితా గోస్వామి]]
|''పాప్''
|
|-
| rowspan=&quot;8''&quot; |2004
|[[సోహా అలీ ఖాన్]]
|''దిల్ మాంగే మోర్''
|''[[రంగ్ దే బసంతి]]'' (2006) 
|-
|[[మీరా జాస్మిన్]]
|''యువ''
|
|-
|[[దివ్య ఖోస్లా కుమార్|దివ్య ఖోస్లా]]
|''అబ్ తుమారే హవాలే వతన్ సాథియో''
|''యారియన్'' (2014), ''[[సత్యమేవ జయతే 2]]'' (2021), ''యారియన్ 2'' (2023), [[సవి|''సావి'']] (2024) 
|-
|[[కాజల్ అగర్వాల్]]
|''క్యోఁ! హో గయా నా...''
|''సింగం'' (2011), ''స్పెషల్ 26'' (2013), ''దో లాఫ్జాన్ కీ కహానీ'' (2016), ''[[సికందర్]]'' (2025) 
|-
|[[గాయత్రి జోషి]]
|''[[స్వదేశ్]]''
|
|-
|[[ఆయేషా టాకియా|అయేషా టాకియా]]
|''టార్జాన్ః ది వండర్ కార్''
|''సలాం-ఏ-ఇష్క్'' (2007), ''వాంటెడ్'' (2009) 
|-
|[[మంజరి ఫడ్నిస్]]
|''రోక్ సకో తో రోక్ లో''
|''జానే తూ యా జానే నా'' (2008) 
|-
|[[అహ్సాస్ చన్నా]]
|''వాస్తు శాస్త్ర''
|''కభీ అల్విదా నా కెహ్నా'' (2006) 
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |2005
|[[మినిషా లాంబా]]
|''యాహాన్''
|''బచ్నా ఏ హసీనో'' (2008), ''మై ఫ్రెండ్ గణేషా'' (2007) 
|-
|[[కొంకణా సేన్ శర్మ]]
|''పేజ్ 3''
|''మిస్టర్ అండ్ మిసెస్ అయ్యర్'' (2002), ''ఓంకారా'' (2006), ''[[లైఫ్ ఇన్ ఎ... మెట్రో]]'' (2007), ''లగా చునారి మే దాగ్'' (2007) ''వేక్ అప్ సిద్'' (2009), ''లిప్స్టిక్ అండర్ మై బుర్కా'' (2017) 
|-
|[[రాధిక ఆప్టే]]
|''వాహ్! లైఫ్ హో తో ఐసి!''
|''బద్లాపూర్'' (2015), ''లస్ట్ స్టోరీస్'' (2018), ''అంధాదున్'' (2018), ''రాత్ అకేలి హై'' (2020) 
|-
|[[ఇషా శర్వాణి]]
|''కిస్నాః ది వారియర్ పొయెట్''
|''యు మీ ఔర్ హమ్'' (2008), ''లక్ బై ఛాన్స్'' (2009) 
|-
|[[తమన్నా భాటియా|తమన్నా]]
|''చాంద్ సా రోషన్ చెహ్రా''
|
|-
|[[తనూశ్రీ దత్తా|తనుశ్రీ దత్తా]]
|''ఆషిక్ బనయా ఆప్నే''
|''భాగమ్ భాగ్'' (2006), ''ధోల్'' (2007) 
|-
|[[విద్యా బాలన్]]
|''పరిణితి''
|''[[లగే రహో మున్నా భాయ్]]'' (2006), ''భూల్ భులైయా'' (2007), ''ఇష్కియా'' (2010), ''నో వన్ కిల్డ్ జెస్సికా'' (2011), ది ''డర్టీ పిక్చర్'' (2011), ''కహానీ'' (2012), ''తుమ్హారి సులు'' (2017) 
|-
|[[సోనియా జహాన్]]
|''తాజ్ మహల్: యాన్ ఎటర్నల్ లౌ స్టోరీ''
|
|-
|[[అమృతా సుభాష్|అమృత సుభాష్]]
| ''వైట్ రెయిన్‌బో''
|''రామన్ రాఘవ్ 2'' (2017), ''గల్లీ బాయ్'' (2019), [[ధమకా|''ధమాకా'']] (2021) 
|-
|మీరా
|''నజర్''
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2006
|[[కంగనా రనౌత్]]
|''ముఠా''
|[[ఫ్యాషన్ (2008 సినిమా)|''ఫ్యాషన్'']] (2008), ''తను వెడ్స్ మను'' (2011), ''క్రిష్ 3'' (2013), క్వీన్ (2014), తను వెడ్ మను రిటర్న్స్ (2015,) మణికర్ణికః ది క్వీన్ ఆఫ్ ఝాన్సీ (2019), ''[[పంగా]]'' (2020) 
|-
|[[గీతా బస్రా]]
|''దిల్ దియా హై''
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |2007
|[[అనిత నాయర్]]
| rowspan=&quot;5&quot; |''చక్ దే! భారత్''
|
|-
|[[శిల్పా శుక్లా]]
|''బి. ఎ. పాస్'' (2012) 
|-
|[[చిత్రాషి రావత్|చిత్రషి రావత్]]
|
|-
|[[సాగరిక ఘాట్గే|సాగరికా ఘాట్గే]]
|
|-
|[[సీమా అజ్మీ]]
|
|-
|[[సమీక్ష (నటి)|సమీక్షా]]
|''మిస్టర్ హాట్ మిస్టర్ కూల్''
|
|-
|[[అమృతా ఖాన్విల్కర్]]
|''ముంబై సల్సా''
|''ఫూన్క్'' (2008), ''[[రాజీ]]'' (2018), ''[[మలంగ్|మలాంగ్]]'' (2020) 
|-
|[[సోనమ్ కపూర్]]
|''సావరియా''
|''ఆయిషా' (2010), ''రాంఝణా'' (2013), ఖూబ్సూరత్ (2014), నీర్జా (2016) 
|-
|[[దీపికా పడుకోణె|దీపికా పదుకొనే]]
|''[[ఓం శాంతి ఓం]]''
|''లవ్ ఆజ్ కల్'' (2009), ''కాక్టెయిల్'' (2012), ''యే జవానీ హై దివానీ'' (2013), ''పీకూ'' (2015), ''బాజీరావ్ మస్తానీ'' (2015), ''పద్మావత్'' (2018) 
|-
|[[హన్సిక మోత్వానీ|హన్సిక మోట్వానీ]]
|''ఆప్ కా సరూర్''
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |2008
|[[మృణ్మయీ దేశ్‌పాండే|మృణ్మయి దేశ్పాండే]]
|''హమ్నే జీనా సీఖ్ లియా''
|
|-
|[[అనుష్క శర్మ|అనుష్కా శర్మ]]
|''[[రబ్ నే బనాదీ జోడీ]]''
|''బ్యాండ్ బాజా బారాత్'' (2010), ''[[జబ్ తక్ హై జాన్]]'' (2012), ''పి.కె.'' (2014), ''NH10'' (2015), ''[[సుల్తాన్ (2016 సినిమా)|సుల్తాన్]]'' (2016), ''ఏ దిల్ హై ముష్కిల్'' (2016) 
|-
|[[రిచా చద్దా]]
|''[[ఓయ్ లక్కీ! లక్కీ ఓయ్!]]''
|''ఫుక్రే'' (2013), ''గోలియోం కీ రాస్లీలా రామ్-లీలా'' (2013), ''మసాన్'' (2015), [[సర్బ్ జిత్|''సరబ్జిత్'']] (2016), ''ఫుక్రే రిటర్న్స్'' (2017), ''[[పంగా]]'' (2020) 
|-
|[[ప్రాచి దేశాయ్]]
|''రాక్ ఆన్!''
|''వన్స్ అపాన్ ఎ టైమ్ ఇన్ ముంబై'' (2010),''బోల్ బచ్చన్'' (2012) 
|-
|[[అదా శర్మ]]
|''1920''
|''హసీ తో ఫసీ'' (2014), ''ది కేరళ స్టోరీ'' (2023) 
|-
|[[సాయి తమ్‌హంకర్|సాయి తమ్హంకర్]]
|''బ్లాక్ అండ్ వైట్''
|హంటెర్ (2015), [[మిమీ (2021 హిందీ సినిమా)|''మిమి'']] (2021), ఇండియా లాక్డౌన్ (2022) 
|-
|[[ముగ్ధా గాడ్సే]]
|[[ఫ్యాషన్ (2008 సినిమా)|''ఫ్యాషన్'']]
|''జైల్'' (2009) 
|-
|[[సోనాల్ చౌహాన్]]
|''జన్నత్''
|
|-
|[[ఆసిన్|అసిన్]]
|''[[ఘజిని (2008 హిందీ సినిమా)|గజినీ]]''
|''రెడీ'' (2011) 
|-
|[[స్నిగ్దా పాండే]]
|''దోతారా''
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2009
|[[జాక్వెలిన్ ఫెర్నాండేజ్|జాక్వెలిన్ ఫెర్నాండెజ్]]
|''అలాదీన్''
|''మర్డర్ 2'' (2011), ''కిక్'' (2014), ''డిషూమ్'' (2016), ''రేస్ 3'' (2018) 
|-
|[[అదితిరావు హైదరీ]]
|''[[ఢిల్లీ-6]]''
|''యే సాలీ జిందగి'' (2011), రాక్స్టార్ (2011,) ''ఫితూర్'' (2016), ''పద్మావత్'' (2018) 
|-
|[[శ్రుతి హాసన్]]
|''లక్''
|''D-Day'' (2013), ''గబ్బర్ ఈజ్ బ్యాక్'' (2015), ''వెల్కమ్ బ్యాక్'' (2015), ''రాకీ హ్యాండ్సమ్'' (2016) 
|-
|[[స్వర భాస్కర్]]
|''మధోలాల్ కీప్ వాకింగ్''
|''తను వెడ్స్ మను'' (2011), ''రాంఝణా'' (2013), తను వెడ్స్ మనూ రిటర్న్స్ (2015), నిల్ బట్టే సన్నాటా (2016), ''అనార్కలి ఆఫ్ ఆరా'' (2017), ''వీరే ది వెడ్డింగ్'' (2018) 
|}

== 2010లు==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:292px;max-width:292px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:70px;max-width:70px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:89px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Vidya_Balan_at_Dadasaheb_Phalke_Awards.jpg|alt=|90x90px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[విద్యా బాలన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:78px;max-width:78px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:89px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Katrina_Kaif_launching_L'Oréal's_6_Oil_Nourish-4.jpg|alt=|90x90px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[కత్రినా కైఫ్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:64px;max-width:64px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:89px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Kangana_Ranaut_walking_the_ramp_at_Signature_International_Fashion_Weekend,_2013.jpg|alt=|89x89px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[కంగనా రనౌత్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:72px;max-width:72px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:89px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Anushka_Sharma_promotes_her_film_Jab_Harry_Met_Sejal_(01)_(cropped).jpg|alt=|89x89px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[అనుష్క శర్మ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:71px;max-width:71px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:91px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Sonakshi-Sinha.jpg|alt=|91x91px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[సోనాక్షి సిన్హా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:73px;max-width:73px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:91px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Shraddha_Kapoor_2016.jpg|alt=|92x92px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[శ్రద్ధా కపూర్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:69px;max-width:69px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:91px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Parineeti_Chopra_at_a_promotional_event_for_Golmaal_Again.jpg|alt=|92x92px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[పరిణీతి చోప్రా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:71px;max-width:71px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:91px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Taapsee-Pannu-Celebs-grace-the-HT-Style-Awards-2018-52_(cropped).jpg|alt=|92x92px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[తాప్సీ|తాప్సీ పన్నూ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!Year
!Name
!Debut film
! class=&quot;unsortable&quot; |Notable films
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |2010
|[[అరుణ షీల్డ్స్]]
|''ప్రిన్స్''
|
|-
|[[పద్మప్రియ జానకిరామన్|పద్మప్రియ]]
|''స్ట్రైకర్'' 
|''చెఫ్''  (2017)
|-
|[[త్రిష కృష్ణన్|త్రిష]]
|''కట్టా మీఠా'' 
|
|-
|[[పూజా కుమార్]]
|''అంజానా అంజానీ''
|''[[విశ్వరూపం (2013 సినిమా)|విశ్వరూప్]](2013)'', ''[[విశ్వరూపం II|విశ్వరూప్ II]]'' (2018)
|-
|[[ప్రియమణి]]
|''రావణ్''
|''[[జవాన్]]'' (2023), ''[[మైదాన్]]'' (2024)
|-
|[[సోనాక్షి సిన్హా]]
|''దబంగ్''
|''రౌడీ రాథోడ్'' (2012), ''లూటేరా'' (2013), ''[[మిషన్ మంగళ్]]'' (2019)
|-
|[[శ్రద్ధా కపూర్]]
|''తీన్ పత్తి''
|''[[ఆశికీ 2|ఆషికీ 2]]'' (2013), ''ఏక్ విలన్'' (2014), ''ఎబిసిడి 2'' (2015), ''[[స్త్రీ (2018 సినిమా)|స్త్రీ]]'' (2018), ''[[చిచోరే]]'' (2019), ''[[తూ ఝూతీ మైన్ మక్కర్]]'' (2023), ''[[స్త్రీ 2]]'' (2024)
|-
|[[నేహా శర్మ]]
|''క్రూక్'' 
|''యంగిస్తాన్'' (2014), ''తుమ్ బిన్ II'' (2016), ''[[తానాజీ]]'' (2020)
|-
|[[జరీన్ ఖాన్]]
|''వీర్'' 
|''హేట్ స్టోరీ 3'' (2015)
|-
|[[లిసా హేడన్]]
|''ఐసా ''
|''ఏ దిల్ హై ముష్కిల్'' (2016), ''[[హౌస్ ఫుల్ 3]]'' (2016)
|-
|[[కీర్తి కుల్హారీ]]
|''కిచిడి: ది మూవీ''
|''పింక్'' (2016), ''ఇందు సర్కార్'' (2017), ''బ్లాక్ మెయిల్'' (2018), ''ఉరి: ద సర్జికల్ స్ట్రైక్'' (2019), ''[[మిషన్ మంగళ్]]'' (2019), ''ది గర్ల్ ఆన్ ద ట్రెయిన్''  (2021)
|-
|[[సందీప ధార్]]
|''ఐసీ లైఫ్ మే''
|
|-
|[[సారా లోరెన్]]
|''కజరారే''
|
|-
|[[శ్రద్ధా దాస్]]
|''లాహోర్''
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2011
|[[సోన్నల్లి సేగల్]]
| rowspan=&quot;2'' &quot; |''ప్యార్ కా పంచనామా''
|''ప్యార్ కా పంచనామా 2'' (2015), ''జై మమ్మీ దీ'' (2020)
|-
|[[నుస్రత్ భరూచా]]
|'''ప్యార్ కా పంచనామా 2'' (2015), ''సోనూ కే టిటూ కీ స్వీటీ'' (2018), ''డ్రీమ్ గర్ల్'' (2019), ''అజీబ్ దాస్తాన్శ్'' (2021), ''[[చోరీ]]'' (2021)
|-
|[[పూజ గుప్తా]]
|''ఫాల్తూ''
|''గో గోవా గాన్'' (2013), ''షార్ట్‌కట్ రోమియో'' (2013)
|-
|[[పరిణీతి చోప్రా]]
|''లేదీస్ వర్సెస్ రికీ బెహల్''
|''ఇషక్‌జాదే'' (2012), ''[[శుద్ధ్ దేశీ రొమాన్స్]]'' (2013), ''హసీ తో ఫసీ'' (2014), [[కేసరి (హిందీ సినిమా)|''కేసరి'']] (2019), ''సందీప్ ఔర్ పింకీ ఫరార్'' (2021), [[సైనా (సినిమా)|''సైనా'']] (2021)
|-
|[[నర్గీస్ ఫక్రీ]]
|''రాక్‌స్టార్'' 
| ''మై తేరా హీరో'' (2014)
|-
|[[పర్బీ జోషి]]
|''డమాడమ్!''
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |2012
|[[హుమా ఖురేషి]]
|''గ్యాంగ్స్ ఆఫ్ వసేపుర్- పార్ట్ 1''
|''[[ఏక్ థీ డయాన్]]'' (2013), ''బద్లాపుర్'' (2015), ''[[మోనికా, ఓ మై డార్లింగ్]]'' (2022)
|-
|[[యామీ గౌత‌మ్]]
|''వికీ డోనర్''
|''బద్లాపుర్'' (2015), ''కాబిల్'' (2017), ''ఉరి: ది సర్జికల్ స్ట్రైక్'' (2019), ''[[బాలా]]'' (2019), ''[[ఏ థర్స్ డే]]'' (2022), ''[[చోర్ నికల్ కే భాగా]]'' (2023)
|-
|[[ఇలియానా]]
|''[[బర్ఫీ (హిందీ సినిమా)|బర్వీ!]]''
|''మై తేరా హీరో'' (2014), ''[[రుస్తుం (హిందీ సినిమా)|రుస్తుం]]'' (2016)
|-
|[[ఆలియా భట్]]
|''స్టూడెంట్ ఆఫ్ ది ఇయర్''
|''హైవే'' (2014), ''డియర్ జిందగీ'' (2016), ''[[ఉడ్తా పంజాబ్]]'' (2016), ''[[రాజీ]]'' (2018), ''[[గంగూబాయి కతియావాడి]]'' (2022), ''[[డార్లింగ్స్]]'' (2022), ''[[బ్రహ్మాస్త్రం: మొదటి భాగం – శివుడు|బ్రహ్మాస్త్ర: పార్ట్ వన్ – శివ]]'' (2022), ''[[రాకీ ఔర్ రాణీ కీ ప్రేమ్ కహానీ]]'' (2023)
|-
|[[ఈషా గుప్తా|ఈషా గుప్తా]]
|''జన్నత్ 2''
|''రాజ్ 3D'' (2012), ''[[రుస్తుం (హిందీ సినిమా)|రుస్తుం]]'' (2016), ''టోటల్ ఢమాల్'' (2019)
|-
|[[ప్రియ ఆనంద్]]
|''ఇంగ్లిష్ వింగ్లిష్''
|''ఫక్రే'' (2013), ''[[అంధాధున్]]'' (2018)
|-
|[[వీణా మాలిక్]]
|''గలీ గలీ మే చోర్ హై''
|
|-
|[[ఎవ‌లిన్ శ‌ర్మ]]
|''ఫ్రమ్ సిడ్నీ విత్ లవ్''
|''[[యే జవానీ హై దీవానీ]]'' (2013)
|-
|[[డయానా పెంటీ]]
|''కాక్‌టెయిల్'' 
|''హ్యాపీ భాగ్ జాయేగి'' (2016), ''హ్యాపీ ఫిర్ భాగ్ జాయేగి'' (2018), ''సిద్ధత్'' (2020)
|-
|[[ఎమీ జాక్సన్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''ఏక్ దీవానా థా''
|''సింగ్ ఈజ్ బ్లింగ్'' (2015), ''ఫ్రీకీ అలీ'' (2016), ''[[క్రాక్ (2024 హిందీ సినిమా)|క్రాక్]]'' (2024)
|-
|[[సమంత]]
|[[ఖుషి (2023 సినిమా)|''ఖుషి'']] (2023)
|-
|[[సన్నీ లియోన్]]
|''జిస్మ్ 2''
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |2013
|[[ఎల్లి అవ్రామ్]]
|''మిక్కీ వైరస్''
|
|-
|[[ఆండ్రియా జర్మియా]]
|''[[విశ్వరూపం (2013 సినిమా)|విశ్వరూప్]]''
|''[[విశ్వరూపం II|విశ్వరూప్ II]]'' (2018)
|-
|[[వాణీ కపూర్]]
|''[[శుద్ధ్ దేశీ రొమాన్స్]]''
|''బేఫికర్'' (2016), ''వార్'' (2019), ''చంఢీగర్ కరే ఆషికీ'' (2021)
|-
|[[అమైరా దస్తూర్]]
|''ఇసాక్''
|
|-
|[[అర్మినా ఖాన్]]
|''హుఫ్! ఇట్స్ టూ మచ్''
|
|-
|[[ఊర్వశి రౌతేలా]]
|''సింగ్ సాబ్ ద గ్రేట్''
|
|-
|[[సోనాలీ కులకర్ణి]]
|''గ్రాండ్ మస్తి''
|''సింగం రిటర్న్‌స్'' (2014)
|-
|[[తాప్సీ]]
|''చష్మే బద్దూర్''
|''బేబీ'' (2015), ''పింక్'' (2016), ''మన్‌మర్జియా'' (2018), ''బద్లా'' (2019), ''[[థప్పడ్]]'' (2020), ''[[హ‌సీనా దిల్‌రుబ]]'' (2021), ''[[లూప్ లపేటా]]'' (2022), ''[[డంకీ]]'' (2023)
|-
|[[రాశి ఖన్నా]]
|''మద్రాస్ కేఫ్''
|''యోధ'' (2024)
|-
|[[రియా చక్రవర్తి]]
|''మేరే డాడ్ కీ మారుతి''
|
|-
|[[వామికా గబ్బి]]
|''సిక్స్‌టీన్''
|''బేబీ జాన్'' (2024),''ఖుఫియా'' (2023)
|-
|[[శీతల్ సింగ్]]
|''నషా''
|''హర్రర్ స్టోరీ'' (2013)
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |2014
|[[హస్లీన్ కౌర్]]
|''కర్లే ప్యార్ కర్లే''
|
|-
|[[నోరా ఫతేహి]]
|''రోర్: టైగర్స్ ఆఫ్ సుందర్‌బన్స్''
|''[[స్ట్రీట్ డ్యాన్సర్ 3డి]]'' (2020)
|-
|[[రకుల్ ప్రీత్ సింగ్]]
|''యారియాన్''
|''దే దే ప్యార్ దే'' (2019), ''[[రన్ వే 34]]'' (2022)
|-
|[[ఎరికా ఫెర్నాండెజ్]]
|''బబ్లూ హ్యాపీ హై''
|
|-
|[[సోనాలి రౌత్]]
|''ది ఎక్స్‌పోజ్''
|
|-
|[[హుమైమా మాలిక్]]
|''రాజా నట్వర్‌లాల్''
|
|-
|[[పత్రలేఖ పాల్]]
|''సిటీ లైట్స్''
|
|-
|[[తారా అలీషా బెర్రీ]]
|''మస్త్‌రామ్''
|
|-
|[[కృతి సనన్]]
|''[[హీరోపంతి]]''
|''దిల్‌వాలే'' (2015), ''రాబ్తా'' (2017), ''బరేలీ కి బర్ఫీ'' (2017), ''లూకా చుప్పి'' (2019), ''[[మిమీ (2021 హిందీ సినిమా)|మిమీ]]'' (2021), ''[[తేరీ బాతో మే ఐసా ఉల్జా జియా]]'' (2024), ''[[క్రూ]]'' (2024), ''దో పత్తి'' (2024)
|-
|[[దీక్షా సేథ్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''లేకర్ హమ్ దీవానా దిల్''
|
|-
|[[నికితా దత్తా]]
|''ది బిగ్ బుల్'' (2021)
|-
|[[సోనియా మన్]]
|''కహీఁ హై మేరా ప్యార్''
|
|-
|[[కియారా అద్వానీ]]
|''ఫగ్లీ'' 
|''[[ఎమ్.ఎస్ ధోని: ది ఆన్ టోల్డ్ స్టోరీ]]'' (2016), ''[[కబీర్ సింగ్]]'' (2019), ''[[షేర్షా]]'' (2021), ''సత్యప్రేమ్ కి కథా'' (2023)
|-
|[[డైసీ షా]]
|''జై హో''
|''హేట్ స్టోరీ 3'' (2015)
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |2015
|[[భూమి ఫెడ్నేకర్]]
|''దమ్ లగా కే హైసా''
|''[[టాయ్‌లెట్ ఏక్ ప్రేమ్ కథ]]'' (2017), ''శుభ్ మంగల్ సావధాన్'' (2017), ''సోంచిరియా'' (2019), ''[[సాండ్‌కే ఆంఖ్]]'' (2019), ''[[బాలా]]'' (2019), ''[[పతి పత్నీ ఔర్ వో]]'' (2019), ''[[బదాయి దో]]'' (2022), ''[[భక్షక్]]'' (2024)
|-
|[[అక్షర హాసన్]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''శమితాభ్''
|
|-
|[[అభినయ (నటి)|అభినయ]]
|
|-
|[[మధురిమా తులి]]
|''బేబీ''
|
|-
|[[అతియా శెట్టి]]
|''హీరో''
|
|-
|[[అనుష్కా రంజన్]]
|''వెడ్డింగ్ పులావ్''
|
|-
|[[ఆకాంక్ష పూరి]]
| rowspan=&quot;5&quot; | క్యాలెండర్ గర్ల్స్ 
|
|-
|[[అవని మోదీ]]
|
|-
|[[కైరా దత్]]
|
|-
|[[రూహి సింగ్]]
|
|-
|[[సతరూప పైనె]]
|
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |2016
|[[మావ్రా హుస్సేన్]]
|''సనమ్ తేరీ కసమ్'' 
|
|-
|[[రితికా సింగ్]]
| rowspan=&quot;2'' &quot; |సాలా ఖదూస్
|ఇన్కార్(2023)
|-
|[[సంచన నటరాజన్]]
|
|-
|[[శ్రియా పిల్గొంకర్]]
|''[[ఫ్యాన్ (2016 సినిమా)|ఫ్యాన్]]''
|
|-
|[[శోభితా ధూళిపాళ్ల]]
|''రామన్ రాఘవ్ 2.0''
|
|-
|[[పూజా హెగ్డే]]
|[[మొహెంజో దారో (సినిమా)|''మొహెంజో దారో'']]
|
|-
|[[సయామీఖేర్]]
|''[[మీరజ్య]]''
|
|-
|[[కృతి కర్బంద]]
|''రాజ్ రీబూట్''
|''షాదీ మేఁ జరూర్ ఆనా'' (2017)
|-
|[[శ్రీలేఖ మిత్ర]]
|''అర్ధాంగిని ఏక్ అర్ధ్‌సత్య''
|
|-
|[[దిశా పటాని]]
|''[[ఎమ్.ఎస్ ధోని: ది ఆన్ టోల్డ్ స్టోరీ]]''
|''[[బాఘీ 2]]'' (2018), ''మలంగ్'' (2020),''[[ఏక్ విలన్: రిటర్న్స్]]'' (2022)
|-
|[[సోనారిక భాడోరియా]]
|''సాంసేఁ''
|
|-
|[[సన్యా మల్హోత్రా]]
| rowspan=&quot;3&quot; |[[దంగల్]]
|''[[బధాయి హో]]'' (2018), ''ఫోటోగ్రాఫ్'' (2019), ''లూడో''  (2020), ''పగ్గ్లాయిత్'' (2021), ''[[మీనాక్షి సుందరేశ్వర్]]'' (2021), ''[[జవాన్]]'' (2023), ''మిసెస్'' (2025)
|-
|[[ఫాతిమా సనా షేక్]]
|''థగ్స్ ఆఫ్ హిందుస్తాన్'' (2018), ''లూడో'' (2020), ''అజీబ్ దాస్తాన్స్'' (2021)
|-
|[[జైరా వసీమ్]]
|''సీక్రెట్ సూపర్ స్టార్'' (2017), ''ది స్కై ఈస్ పింక్'' (2019)
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |2017
|[[మహిర ఖాన్]]
|''రయీస్''
|
|-
|[[మెహ్రీన్ పిర్జాదా]]
|''ఫిల్లౌరి''
|
|-
|[[ఆకాంక్ష సింగ్ (నటి)|ఆకాంక్ష సిం]]
|''బద్రీనాథ్ కి దుల్హనియా''
|''[[రన్ వే 34]]'' (2022)
|-
|[[పార్వతి(నటి)| పార్వతి]]
|''కరీబ్ కరీబ్ సింగల్''
|-
|సాబా కమర్
|''హిందీ మీడియమ్''
|
|-
|[[అన్యా సింగ్]]
|''ఖైదీ బంద్''
|
|-
|[[హారిక (పాయల్ ఘోష్)|పాయల్ ఘోష్]]
|''పటేల్ కి పంజాబీ షాదీ''
|
|-
|[[సజల్ అలీ]]
|''మామ్''
|
|-
|ఝు ఝు
| rowspan=&quot;2&quot; |''ట్యూబ్‌లైట్'' 
|
|-
|[[ఇషా తల్వార్]]
|
|-
|[[నిధి అగర్వాల్]]
|''మున్నా మైఖేల్''
|
|-
|[[ఐశ్వర్య రాజేశ్]]
|''డాడీ ''
|
|-
| rowspan=&quot;17&quot; |2018
|[[మాళవిక మోహన్]]
|''బియాండ్ ది క్లౌడ్స్''
|''యుధ్ర'' (2024)
|-
|[[గాయత్రీ అయ్యర్]]
|''రైడ్''
|''ఘోస్ట్'' (2019)
|-
|[[అంగీరా ధర్]]
|''లవ్ పర్ స్క్వేర్ ఫుట్''
|''కమాండో 3'' (2019), ''[[రన్ వే 34]]'' (2022)
|-
|[[మిథిలా పాల్కర్]]
|''కార్వాన్''
|''చాప్‌స్టిక్స్'' (2019), [[త్రిభంగా (సినిమా)|''త్రిభంగా'']] (2021)
|-
|[[కృతిక కమ్రా]]
|''మిత్రోఁ''
|
|-
|[[మౌనీ రాయ్]]
|''గోల్డ్''
|''[[బ్రహ్మాస్త్రం: మొదటి భాగం – శివుడు|బ్రహ్మాస్త్ర: పార్ట్ వన్ – శివ]]'' (2022)
|-
|[[ఆయిషా శర్మ]]
|''సత్యమేవ జయతే''
|
|-
|[[రాధికా మదన్]]
|''పటాకా''
|''[[అంగ్రేజీ మీడియం]]'' (2020), ''సిద్దత్'' (2021)
|-
|[[జాన్వీ కపూర్]]
|''[[ధడక్]]''
|''[[గుంజన్ సక్సేనా]]'' (2020), ''[[మిలి]]'' (2022), ''[[బవాల్]]'' (2023)
|-
|[[తృప్తి డిమ్రి]]
|''[[లైలా మజ్ను (2018 సినిమా)|లైలా మజ్ను]]''
|''బుల్‌బుల్'' (2020), ''కాలా'' (2022) [[యానిమల్ (2023 సినిమా)|యానిమల్]]'' (2023)
|-
|వరీనా హుస్సేన్
|''లవ్‌యాత్రి''
|''యారియాఁ 2'' (2023)
|-
|[[బనితా సంధు]]
|''అక్టోబర్''
|''సర్దార్ ఉధమ్'' (2021)
|-
|[[ఇహానా ధిల్లాన్|ఇహానా ధిల్లాన్]]
|''హేట్ స్టోరీ 4''
|
|-
|[[మృణాల్ ఠాకూర్]]
|''లవ్ సోనియా''
|''సూపర్ 30'' (2019), ''[[ఘోస్ట్ స్టోరీస్]]'' (2020), ''[[జెర్సీ (2021 సినిమా)|జెర్సీ]]'' (2022), ''[[లస్ట్ స్టోరీస్ 2]]'' (2023)
|-
|[[ఇషితా చౌహాన్]]
|''జీనియస్''
|
|-
|[[సారా అలీ ఖాన్]]
|[[కేదార్‌నాథ్ (సినిమా)|''కేదార్‌నాథ్'']]
|''సింబా'' (2018), ''[[ఆత్రంగి రే]]'' (2021), ''[[జరా హాట్కే జరా బచ్కే|జరా హాట్కే జరా బచ్కే]]'' (2023)
|-
|[[వైదేహి పరశురామి]]
|''సింబా''
|
|-
| rowspan=&quot;15&quot; |2019
|[[మెలిస్సా రాజు థామస్]]
|''మూథోఁ''
|''తాయిష్'' (2020)
|-
|[[శ్రద్దా శ్రీనాథ్]]
|''మిలన్ టాకీస్''
|
|-
|[[శ్రేయా ధన్వంతరి]]
|''వై చీట్ ఇండియా''
|
|-
|[[పూజా సావంత్]]
|''జంగ్లీ''
|
|-
|[[తారా సుతారియా]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''స్టూడెంట్ ఆఫ్ ద ఇయర్ 2''
|''మర్జవాన్'' (2019), ''[[తడప్]]'' (2021)
|-
|[[అనన్యా పాండే]]
|''[[పతి పత్నీ ఔర్ వో|పతి పత్నీ ఔర్ వో]]'' (2019)'', [[గెహ్రాయా]]'' (2022)
|-
|[[ప్రనూతన్ బహల్]]
|''నోట్‌బుక్''
|''హెల్మెట్''
|-
|[[నిత్య మేనన్]]
|''[[మిషన్ మంగళ్]]''
|
|-
|[[మేఘా ఆకాష్]]
|శాటిలైట్ శంకర్
|[[రాధే (హిందీ సినిమా)|''రాధే'']] (2021)
|-
|[[సాయి మంజ్రేకర్]]
|''[[దబంగ్ 3]]''
|''[[మేజర్ (సినిమా)|మేజర్]]'' (2022)
|-
|[[షర్మిన్ సెగల్]]
|''మలాల్''
|''అతిథి భూతో భవ'' (2022)
|-
|[[శివలీకా ఒబెరాయ్|శివాలిక ఒబెరాయ్]]
|''యే సాలి ఆషికీ''
|''ఖుదా హఫీజ్'' (2020)
|-
|సహేర్ బంబా
|''పల్ పల్ దిల్ కే పాస్''
|
|-
|[[సోనియా బన్సాల్]]
|''నాటీ గ్యాంగ్''
|
|-
|[[సుంబుల్ తౌకీర్]]
|''ఆర్టికల్ 15''
|
|}

== 2020లు ==
&lt;div class=&quot;thumb tmulti tright&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbinner multiimageinner&quot; style=&quot;width:294px;max-width:294px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:77px;max-width:77px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:91px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Kriti-Sanon_(cropped).jpg|alt=|91x91px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[కృతి సనన్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:70px;max-width:70px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:91px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Kiara_Advani_walks_for_Shyamal-Bhumika_at_India_Couture_Week_2018_Day_4_(03).jpg|alt=|91x91px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[కియారా అద్వానీ]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:70px;max-width:70px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:91px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Bhumi_Pednekar_in_Screen_Awards_2019_(10)_(cropped).jpg|alt=|91x91px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[భూమి ఫెడ్నేకర్|భూమి పెడ్నేకర్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:68px;max-width:68px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:91px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Yami_Gautam_at_Zee_Cine_Awards_2013.jpg|alt=|92x92px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[యామీ గౌత‌మ్]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;trow&quot;&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:72px;max-width:72px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:88px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Sanya_Malhotra_spotted_during_an_ad_shoot_in_Mumbai_-_Close_view.jpg|alt=|89x89px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[సన్యా మల్హోత్రా]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:77px;max-width:77px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:88px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Tripti_Dimri_at_the_red_carpet_of_'Bollywood_Hungama_Style_Icons'_Summit_and_Awards_2024_(cropped).jpg|alt=|89x89px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[తృప్తి డిమ్రి]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:68px;max-width:68px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:88px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Sharvari_Wagh.png|alt=|88x88px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[శార్వరి వాఘ్|శార్వరి]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;tsingle&quot; style=&quot;width:69px;max-width:69px&quot;&gt;&lt;div class=&quot;thumbimage&quot; style=&quot;;height:88px;overflow:hidden&quot;&gt;[[File:Photos-Rashmika-Mandanna-snapped-promoting-Goodbye-in-Juhu-2_(cropped).jpg|alt=|89x89px]]&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;thumbcaption&quot;&gt;[[రష్మికా మందన్న]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text hover-highlight&quot;
!సంవత్సరం.
!పేరు.
!తొలి సినిమా
! class=&quot;unsortable&quot; |ప్రముఖ చిత్రాలు
|-
| rowspan=&quot;13&quot; |2020
|[[అర్జుమ్మన్ ముఘల్]]
|''ఓ పుష్ప ఐ హేట్ టియర్స్''
|
|-
|[[రుక్సార్ ధిల్లన్|రుక్షార్ ధిల్లాన్]]
|''భాంగ్రా పా లే''
|
|-
|[[షిర్లే సెటియా|షిర్లీ సెటియా]]
|''మస్కా''
|
|-
|[[షాలిని పాండే|షాలినీ పాండే]]
|''బంఫాద్''
|
|-
|[[కుషా కపిల]]
|''[[ఘోస్ట్ స్టోరీస్]]''
|
|-
|[[హీనా ఖాన్]]
|''హ్యాక్డ్''
|
|-
|[[అలయా ఫర్నిచర్‌వాలా|అలయా ఎఫ్.]]
|''జవానీ జానేమన్''
|
|-
|[[యోగితా బిహానీ]]
|''ఏకే వర్సెస్ ఏకే''
|
|-
|[[అరుషి శర్మ|ఆరుషి శర్మ]]
|''[[లవ్ ఆజ్ కల్]]''
|జాదుగర్ (2022) 
|-
|[[సాదియా ఖతీబ్]]
|''షికారా''
|
|-
|[[సంజన సంఘి|సంజనా సంఘి]]
|''[[దిల్ బెచారా]]''
|
|-
|[[ఆశా నేగీ|ఆశా నేగి]]
|''లూడో''
|
|-
|[[రింకూ రాజ్‌గురు|రింకు రాజ్గురు]]
|''విరామం లేనిది''
|
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |2021
|[[ఝటలేక మల్హోత్రా|జటాలేకా]]
|''మంగళవారాలు, శుక్రవారాలు''
|
|-
|[[శ్రుతి శర్మ (సినిమా నటి)|శ్రుతి శర్మ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''పగ్లిట్''
|
|-
|[[అశ్లేషా ఠాకూర్|అష్లేషా ఠాకూర్]]
|''[[జవాన్]]'' (2023) 
|-
|[[మేధా శంకర్|మేధ శంకర్]]
|''షాదిస్తాన్''
|''[[ట్వెల్త్ ఫెయిల్|12వ వైఫల్యం]]'' (2023) 
|-
|[[ప్రణీత సుభాష్]]
|''హంగామా 2''
|''[[భుజ్‌: ది ప్రైడ్ ఆఫ్ ఇండియా|భుజ్ః ది ప్రైడ్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' (2021) 
|-
|[[సుర్భి జ్యోతి|సురభి జ్యోతి]]
|''క్యా మేరీ సోనమ్ గుప్తా బేవఫా హై?''
|
|-
|[[రుక్మిణి మైత్ర]]
|''[[సనక్]]''
|
|-
|[[తేజశ్రీ ప్రధాన్]]
|''బబ్లూ బ్యాచిలర్''
|
|-
|[[శార్వరి వాఘ్|శర్వరి]]
|''[[బంటీ ఔర్ బబ్లీ 2]]''
|''[[ముంజ్యా (సినిమా)|ముంజ్యా]]'' (2024) 
|-
|[[మహిమా మక్వానా]]
|''[[అంతిమ్ : ది ఫైనల్ ట్రూత్|అంతిముః అంతిమ సత్యం]]''
|
|-
|[[డింపుల్ హయాతి]]
|''[[ఆత్రంగి రే|అత్రంగి రే]]''
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |2022
|[[చుమ్ దరంగ్]]
|''[[బదాయి దో|బధాయి దో]]''
|
|-
|[[ఆండ్రియా కెవిచుసా]]
|''అనెక్''
|
|-
|[[మానుషి చిల్లర్]]
|''[[సామ్రాట్ పృథ్వీరాజ్ (2022 హిందీ సినిమా)|సామ్రాట్ పృథ్వీరాజ్]]''
|
|-
|[[ప్రజక్త కోలి]]
|''[[జగ్ జగ్ జీయో|జగ్గుగ్ జియో]]''
|
|-
|[[రుబీనా దిలైక్]]
|''ఆర్ద్''
|
|-
|[[ఖుషాలీ కుమార్]]
|''ధోకాః రౌండ్ డి కార్నర్''
|
|-
|[[సర్గున్ మెహతా]]
|''కట్పుట్లి''
|
|-
|[[రష్మికా మందన్న|రష్మిక మందన]]
|''[[గుడ్ బై|వీడ్కోలు]]''
|జంతు (2023) ఛావా (2025) 
|-
|[[జెనిఫర్ పిక్నాటో]]
|''[[రామ్ సేతు]]''
|
|-
|[[ఊర్మిళ కనిత్కర్|ఊర్మిళా కోఠారే]]
|''[[థ్యాంక్ గాడ్|దేవునికి కృతజ్ఞతలు]]''
|
|-
| rowspan=&quot;16&quot; |2023
|[[రిద్ధి డోగ్రా]]
|''లకడ్బాగా''
|
|-
|[[అనుష్క సేన్|అనుష్కా సేన్]]
|''నేను తదుపరినా?''
|
|-
|[[సిద్ధి ఇద్నాని|సిద్ధి ఇడ్నాని]]
|''[[ది కేరళ స్టోరీ|కేరళ కథ]]''
|
|-
|[[తాన్య మానిక్తలా|తాన్యా మాణిక్తల]]
|''ముంబై వాసి''
|
|-
|[[షెహనాజ్ గిల్|షెహ్నాజ్ గిల్]]
|''[[కిసీ కా భాయ్ కిసీ కా జాన్|కిసి కా భాయ్ కిసి కి జాన్]]''
|
|-
|[[అవ్‌నీత్ కౌర్|అవ్నీత్ కౌర్]]
|''[[టికు వెడ్స్ షేరు|టికు వెడ్స్ శేరు]]''
|
|-
|[[నయన తార|నయనతార]]
| rowspan=&quot;3&quot; |''[[జవాన్]]''
|
|-
|[[సంజీత భట్టాచార్య|సంజీతా భట్టాచార్య]]
|
|-
|[[ఆలియా ఖురేషి]]
|
|-
|[[అనశ్వర రాజన్|అనస్వర రాజన్]]
| rowspan=&quot;3&quot; |''యారియన్ 2''
|
|-
|[[భాగ్యశ్రీ బోర్సే]]
|
|-
|[[ప్రియా ప్రకాష్ వారియర్]]
|
|-
|[[అలీజే అగ్నిహోత్రి]]
|''ఫర్రే''
|
|-
|[[సుహానా ఖాన్]]
| rowspan=&quot;3&quot; |''[[ది ఆర్చీస్|ది ఆర్చిస్]]''
|
|-
|[[ఖుషి కపూర్|ఖుషీ కపూర్]]
|
|-
|[[ది ఆర్చీస్|అదితి &quot;డాట్&quot; సైగల్]]
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |2024
|[[ప్రతిభా రాంటా|ప్రతిభా రాంతా]]
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[లాపతా లేడీస్|లాపటా లేడీస్]]''
|
|-
|[[నితాన్షి గోయల్]]
|
|-
|[[నిమిషా సజయన్]]
|''[[లంత్రాణి|లాంత్రానీ]]''
|
|-
|[[పష్మినా రోషన్]]
|''ఇష్క్ విష్క్ రీబౌండ్''
|
|-
|[[జాంకీ బోడివాలా|జానకీ బోడివాలా]]
|''షైతాన్''
|
|-
|[[సుశ్రీ శ్రేయ మిశ్రా|సుశ్రీ శ్రేయా మిశ్రా]]
|''రుస్లాన్''
|
|-
|[[కశికా కపూర్]]
|''ఆయుష్మతి గీతా మెట్రిక్ పాస్''
|
|-
|[[ధ్వని భానుశాలి|ధ్వనీ భానుశాలి]]
|''కహాన్ షురూ కహాన్ ఖతమ్''
|
|-
|[[కీర్తి సురేష్]]
|''బేబీ జాన్''
|}
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[భోజ్ పురి సినిమా నటీమణుల జాబితా]]
* [[భారతీయ సినిమా నటుల జాబితా]]
* [[భారతీయ సినిమా నటీమణుల జాబితా]]
* [[తమిళ సినిమా నటుల జాబితా]]
* [[తమిళ సినిమా నటీమణుల జాబితా]]
* [[మరాఠీ సినిమా నటీమణుల జాబితా]]

[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]</text>
      <sha1>6rwpye6vxlgyspxfp81yquvhcis0g4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆశాలతా వాబ్‌గాంకర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>429830</id>
    <revision>
      <id>4953935</id>
      <parentid>4423022</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17655" sha1="pel2dsweur3y8zxs4zbpa1rbg4has18" xml:space="preserve">{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=ఆశాలతా వాబ్‌గాంకర్|image=|caption=|image_size=|birth_name=|birth_date={{birth date|df=yes|1941|7|2}}|birth_place=[[గోవా]], పోర్చుగీస్ ఇండియా|death_date={{death date and age|2020|9|22|1941|7|2|df=y}}|death_place=సతారా, [[మహారాష్ట్ర]], భారతదేశం|occupation=నటి|years_active=1970–2020|spouse=|children=|website=|native_name=आशालता वाबगांवकर|native_name_lang=mr}}

'''ఆశాలతా వాబ్‌గావ్‌కర్''' (ఆంగ్లం: Ashalata Wabgaonkar; 1941 జూలై 2 - 2020 సెప్టెంబరు 22), ఒక భారతీయ నటి. ఆమె వందకు పైగా హిందీ, మరాఠీ చిత్రాలలో నటించింది. ఆమె ఆల్ ఇండియా రేడియో ముంబై స్టేషన్లో ప్రసారమైన కొన్ని కొంకణి పాటలను కూడా పాడింది.

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
[[గోవా]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించిన ఆమె సినీ నటిగానే కాకుండా మరాఠీ గాయని, నాటక రచయితగా కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె [[ముంబై]] గ్రామదేవిలోని సెయింట్ కొలంబస్ గర్ల్స్ హైస్కూల్లో చదువుకుంది. ఎస్. ఎన్. డి. టి ఉమెన్స్ యూనివర్శిటీ నుండి ఆమె సైకాలజీలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ చేసింది.&lt;ref name=&quot;Bhaskar&quot;&gt;{{Cite web|date=22 September 2020|title=फिल्म अभिनेत्री आशालता वाबगांवकर का सातारा में निधन, सीरियल शूट के दौरान हुईं थीं कोरोना संक्रमित ; 'जंजीर' में बनी थीं अमिताभ बच्चन की मां|url=https://www.bhaskar.com/local/maharashtra/news/ashalata-wabgaonkar-death-news-update-marathi-film-television-actress-died-of-coronavirus-covid-19-in-satara-hospital-127742926.html|access-date=22 September 2020|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}&lt;/ref&gt; ఆమె మొదట [[కొంకణి భాష|కొంకణి]], [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] నాటకాలలో ప్రదర్శనలు ఇవ్వడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;रंगभूमीसाठी एक वर्षात ठोस पावलं- सुरेश खरे&quot;&gt;{{Cite news|url=http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=915253|title=रंगभूमीसाठी एक वर्षात ठोस पावलं- सुरेश खरे|date=7 November 2004|work=[[Maharashtra Times]]|access-date=1 June 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929173923/http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshowarchive.cms?msid=915253|archive-date=29 September 2011|location=Mumbai|language=mr|trans-title=Ranghoomisathi Ek Varshat Thoas Pawala-Suresh Khare}}&lt;/ref&gt;

== కెరీర్ ==
ఆమె వందకు పైగా హిందీ, మరాఠీ చిత్రాలలో నటించింది. ఆమె మరాఠీ నాటకాలలో ''గుంటాట హృద్య హే'', ''వర్యవర్చి వరాత్'', ''చిన్నా'' (స్మితా పాటిల్, సదాశివ్ అమ్రాపూర్కార్, మహానందలతో కలిసి) ఉన్నాయి. ఆమె మరాఠీ రంగస్థల వృత్తి సంగీత నాటకం మత్స్యగంధతో ప్రారంభమైంది.

ఆమె [[హిందీ సినిమా|హిందీ చిత్రాలలో]] బసు ఛటర్జీ చేత అప్నే పరాయే (భారతి అచ్రేకర్తో పాటు) లో పరిచయం చేయబడింది, దీనికి ఆమె ఉత్తమ సహాయ నటిగా ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డుకు ఎంపికైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=List of Filmfare Award Winners and Nominations, 1953-2005|url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf|archive-date=12 June 2009|access-date=18 June 2012}}&lt;/ref&gt; ఆమె ''అంకుష్'' (1986), అప్నే పరాయే (1980), ''అహిస్తా అహిస్తా'', షౌకీన్, ''వో సాత్ దిన్'', ''నమక్ హలాల్'', ''యాదోన్ కి కసమ్'' (1985) వంటి చిత్రాలలో నటించింది. బసు ఛటర్జీ అప్నే పరాయే చిత్రంలో బాలీవుడ్ లో కనిపించినందుకు, ఆమె 'బెంగాల్ క్రిటిక్స్ అవార్డు', ఉత్తమ సహాయ నటిగా ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డును గెలుచుకుంది. ఆమె ''జంజీర్'' చిత్రంలో [[అమితాబ్ బచ్చన్]] సవతి తల్లిగా నటించింది. ఆశాలతా ''అంకుష్'', అప్నే పరాయే, ''అహిస్తా అహిస్తా'', షాకీన్, ''వో సాత్ దిన్'', ''[[నమక్ హలాల్]]'', యాదోన్ కీ కసమ్ వంటి అనేక విజయవంతమైన హిందీ చిత్రాలలో నటించింది.&lt;ref name=&quot;Bhaskar&quot; /&gt;

[[మరాఠీ]] రంగస్థల ప్రపంచంలో కూడా ఆశాలతకు పెద్ద పేరు ఉంది. గోవా హిందూ అసోసియేషన్ సమర్పించిన సంగీత సంస్కాయ్కల్లోల్ నాటకంలో రేవతి పాత్రలో ఆమె రంగష్థల నటిగా అరంగేట్రం చేసింది. మరాఠీ నాటకం ''మత్స్యగంధా'' ఆశాలత నటనా వృత్తిలో ఒక మైలురాయిగా నిరూపించబడింది. ఇందులో, ఆమె గర్దా సభోటి రాన్ సాజ్ని తు తార్ చాఫెకాలి, ''అర్థశున్య భాసే మజా హా కలహా జీవనాచా'' పాటలను కూడా పాడింది.&lt;ref name=&quot;Bhaskar&quot; /&gt;

ఆమె [[శాస్త్రీయ సంగీతం]]&lt;nowiki/&gt;లో శిక్షణ పొంది, మంచి మరాఠీ నాట్యసంగీత గాయనిగా ఉండేది. ఆమె మరాఠీ చిత్రాలలో కొన్ని ''[[ఉంబర్తా (1982 సినిమా)|ఉంబర్థ]]'', ''సూత్రధర్'', నవ్రీ మిలే నవర్యాల, ''వాహినిచి మాయ''.

ఆశాలతా వాబ్‌గావ్‌కర్ రచించి, లోటస్ పబ్లికేషన్స్, ముంబై ప్రచురించిన పుస్తకం గార్డ్ సభోవతి, చిత్ర పరిశ్రమలో రచయిత జ్ఞాపకాలు, ప్రయాణాన్ని వివరిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bytes of India - Local Information &amp; Writers Network|url=http://www.bytesofindia.com/|access-date=22 September 2020|website=bytesofindia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Gard Sabhovati by Ashalata Babgaonkar - Book Buy online at Akshardhara|url=https://www.akshardhara.com/en/sangitvishayk/21193-Gard-Sabhovati-Ashalata-Babgaonkar-Lotus-Publications-Pvt-Ltd---buy-marathi-books-online-at-akshardhara-9788193408001.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201008030443/https://www.akshardhara.com/en/sangitvishayk/21193-Gard-Sabhovati-Ashalata-Babgaonkar-Lotus-Publications-Pvt-Ltd---buy-marathi-books-online-at-akshardhara-9788193408001.html|archive-date=8 October 2020|access-date=22 September 2020|website=Akshardhara|language=en-us}}&lt;/ref&gt;
== మరణం ==
2020 సెప్టెంబరు 22న [[మహారాష్ట్ర]] [[సాతారా|సతారా]]&lt;nowiki/&gt;లో, ఐ మాజీ కలుబాయి అనే [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]] సీరియల్ షూటింగ్ సమయంలో ఆమె [[కోవిడ్-19]]&lt;nowiki/&gt;తో మరణించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Veteran Actress Ashalata Wabgaonkar Dies Of COVID-19. Anil Kapoor, Renuka Shahane, Shabana Azmi Tweet Tributes|url=https://www.ndtv.com/entertainment/veteran-actress-ashalata-wabgaonkar-dies-of-covid-19-renuka-shahane-shabana-azmi-tweet-tributes-2299232|access-date=22 September 2020|website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=16 August 2020|title=Veteran Marathi actress Ashalata Wabgaonkar no more; succumbs to COVID|url=https://m.mid-day.com/amp/articles/veteran-marathi-actress-ashalata-wabgaonkar-no-more-succumbs-to-covid/23003242|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922131523/https://m.mid-day.com/amp/articles/veteran-marathi-actress-ashalata-wabgaonkar-no-more-succumbs-to-covid/23003242|archive-date=22 September 2020|access-date=22 September 2020|website=Mid Day|language=en}}&lt;/ref&gt; ఆమె వయసు 79 సంవత్సరాలు. అనారోగ్యం కారణంగా, ఆమె మహారాష్ట్ర సతారాలోని ఒక ప్రైవేట్ ఆసుపత్రిలో చేరింది, అక్కడ ఆమెకు [[కోవిడ్-19 వ్యాధి|కోవిడ్-19]] పాజిటివ్ అని తేలింది. ఆమెకు వెంటిలేటర్ పై చికిత్స అందించారు. ఆమె దహన సంస్కారాలు సతారాలోనే సహ నటి [[అల్కా కుబాల్|అల్కా కుబల్]] పూర్తిచేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=&lt;!--Not stated--&gt;|date=23 September 2020|title=Ashalata Webgaonkar's Last Rites Performed by co-star Alka Kubal After Family Asked Not to Bring Her Body to Mumbai|url=https://www.india.com/entertainment/marathi-news-ashalata-webgaonkar-last-rites-perfomed-by-co-star-alka-kubal-after-family-asked-not-to-bring-her-body-to-mumbai-4149713/|access-date=15 September 2021|website=India.com}}&lt;/ref&gt;

== ఎంపిక చేసిన ఫిల్మోగ్రఫీ ==

* ''తిన్హీ సంజా'' (2016 మరాఠీ చిత్రం) మరాఠీ సినిమా
* సన్రైజ్ (2014) రాధాబాయిగా మరాఠీ చిత్రం (2014) 
* వన్ రూమ్ కిచెన్ (2011) మరాఠీ చిత్రం జోషి కాకూ గా
* ''మణి మంగళసూత్ర'' (2010) మరాఠీ చిత్రంమరాఠీ సినిమా
* ''పోలీస్ ఫోర్స్ః యాన్ ఇన్సైడ్ స్టోరీ'' రేవతిగా (విజయ్ తల్లి) (2004) 
* సావిత్రిగా బేటి నంబర్ 1 (ప్రియా తల్లి) (2000) 
* దో అంఖేన్ బారా హాత్ (1997) 
* భీష్ముడి తల్లిగా దావ (1997) 
* శ్రీమతి కపూర్ గా ''అగ్ని సాక్షి'' (1996) 
* రవి తల్లిగా ''జోర్దార్'' (1996) 
* బన్సీలాల్ భార్యగా ''ఫౌజీ'' (1995) 
* లక్ష్మీ హెచ్. ప్రసాద్ గా ''ఇన్సాఫ్ అప్నే లాహూ సే'' (మోహన్ తల్లి) (1994) 
* ''ప్రేమ్ దీవానే'' (1992) -సుమన్ సింగ్ (అశుతోష్ తల్లి) 
* శ్రీమతి దేవ్కిషన్ శర్మగా ''హుమ్లా'' (1992) 
* లాజ్వంతిగా ''కిస్మె కితనా హై దమ్'' (1992) 
* లక్ష్మీగా ''జిందగి ఏక్ జువా'' (1992) 
* సావిత్రిగా ''జూతీ షాన్'' (1991) 
* న్యాయమూర్తిగా ''ఖూన్ కా కర్జ్'' (1991) 
* మహేర్చి సాది (1991 మరాఠీ చిత్రం) మరాఠీ సినిమా
* గంగా తల్లిగా ''సౌగంధ్'' (1991) 
* ప్రతిగ్యబాద్ ను నన్ గా (1991) 
* శారదా ఎ. భండారీగా ''ఆజాద్ దేశ్ కే గులాం'' (1990) 
* ''కాళి గంగా'' (1990) 
* షైతాని ఇళకా (1990) 
* కుమార్ తల్లిగా ''బంధ్ దర్వాజా'' (1990) 
* గాయల్ (1990) శ్రీమతి అశోక్ ప్రధాన్ గా
* జైలు ఖానా (1989) 
* నిర్మలా ఎస్. పటేల్ గా ''కమలా కీ మౌత్'' (1989) 
* పద్మ సింగ్ గా ''మహదేవ్'' (1989) 
* ''అప్నా దేశ్ పరాయ్ లాగ్'' (1989) 
* రతన్బాయిగా దాత (1989) 
* ''బిల్లూ బాద్షా''-సుమిత్ర-విజయ్ తల్లి (1989) 
* శ్రీమతి ఆశా దలాల్ గా గైర్ కానూని (1989) 
* విక్రమ్ తల్లిగా ''ఫర్జ్ కి జంగ్'' (1989) 
* గీతా వర్మగా ''జీతే హై షాన్ సే'' (1989) 
* కూరగాయల విక్రేతగా హట్యా (1988) 
* శ్రీమతి దాదాసాహెబ్ కోర్డేగా గమ్మత్ జమ్మత్ (1987) 
* శ్రీమతి పి. సి. మాథుర్ గా ''మార్టే డామ్ తక్'' (1987) 
* మహావీర్ తల్లిగా ''వతన్ కే రఖ్వాలే'' (1987) 
* శ్రీమతి జగన్నాథ్ గా ''ఇన్సాఫ్ కి పుకార్'' (1987) 
* సుమిత్రగా ''వో దిన్ ఆయేగా'' (1987) 
* అనిత తల్లిగా ''అంకుష్'' (1986) 
* ''పహుచే హువై లాగ్'' (1986) 
* చందా తల్లిగా ''ఘర్ ద్వార్'' (1985) 
* గాయత్రి కపూర్ గా యాదోన్ కీ కసమ్
* శ్రీమతి దయా సాగర్ గా ''వఫాదార్'' (1985) 
* ''రాహి బాదల్ గయే'' (1985) 
* గీతా కుమార్ గా కర్మ యుద్ధం (1985) 
* రాణి ఊర్మియాల్ దేవిగా ''సర్ఫరోష్'' (1985) 
* జమానా (1985 చిత్రం) సుధా ఎస్ కుమార్ గా (1985 చిత్రం
* నవ్రీ మిలే నవర్యాల (1984) శ్రీమతి భౌరావ్ దేశ్ముఖ్ గా
* దమయంతిగా-రణ్వీర్ సోదరిగా (1984) 
* రీతూ తల్లిగా ''ఆల్ రౌండర్'' (1984) 
* ''రాజ్ తిలక్'' (1984) 
* శ్రీమతి కపూర్ గా ''షారాబీ'' (1984) 
* శ్రీమతి వి. వి. దేశ్ముఖ్ గా ''ఆజ్ కీ ఆవాజ్'' (1984) 
* గుప్చుప్ గుప్చుప్ (1983) మరాఠీ చిత్రంమరాఠీ సినిమా
* ''వో సాత్ దిన్'' (1983) మాయ తల్లిగా
* శ్రీమతి మల్హోత్రా గా ''సద్మా'' (1983) 
* పార్వతిగా ''కూలీ'' (నాథు భార్య) (1983) 
* శ్రీమతి మెర్రీ డిసౌజా గా లవ్ ఇన్ గోవా (1983) 
* నిషా తల్లిగా ''నమక్ హలాల్'' (1983) 
* ''దిల్-ఎ-నాదాన్'' (1982) 
* సీత చౌదరి గా ''శౌకీన్'' (1982) 
* కావేరి పాత్రలో ''అహిస్తా అహిస్తా'' (1981) 
* సిద్దేశ్వరి గా ''అప్నే పరాయ్'' (1980) 
* ''చల్తే చల్తే'' (1976) 
* పోలీస్ ఇన్స్పెక్టర్ భార్యగా ''జంజీర్''-విజయ్ సవతి తల్లి (1973)

== మూలాలు ==

[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:2020 మరణాలు]]
[[వర్గం:1941 జననాలు]]</text>
      <sha1>pel2dsweur3y8zxs4zbpa1rbg4has18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నౌహెరా షేక్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435291</id>
    <revision>
      <id>4953906</id>
      <parentid>4833778</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T23:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14009" sha1="50y16253l448xh86jueehenrhkn3blq" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|name=నౌహెరా షేక్|image=Nowherashaik.jpg|birth_date={{birth date and age|1973|09|21|df=y}}|birth_place=తిరుపతి, ఆంధ్రప్రదేశ్, భారతదేశం&lt;ref&gt;{{cite news |title=Andhra CID arrests Nowhera Shaikh from Chittoor in ponzi scam |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/andhra-cid-arrests-nowhera-shaikh-from-chittoor-in-ponzi-scam/story-O22bKnfF4tScrKvRBxFj2O.html |work=Hindustan Times |date=3 January 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;|caption=నౌహెరా షేక్|office=హీరా గ్రూప్ ఆఫ్ కంపెనీల సీఈఓ|term_start=1998|office2=[[ఆల్ ఇండియా మహిళా ఎంపవర్‌మెంట్ పార్టీ]]  అధ్యక్షురాలు|term_start2=2017|website={{URL|https://nowherashaik.blog/}}}}

'''ఆలిమా నౌహెరా షేక్''' (ఆంగ్లం: Aalima Nowhera Shaik), ఒక భారతీయ వ్యాపారవేత్త, రాజకీయ నాయకురాలు, ఆమె మనీలాండరింగ్ నిరోధక చట్టం కింద తీవ్రమైన నేరాల ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్నది,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/national/ed-arrest-heera-gold-nowhera-shaik-2794433|title=‘హీరా గోల్డ్‌’ నౌహీరా షేక్‌ అరెస్ట్‌|work=Sakshi|access-date=2026-05-22|language=te}}&lt;/ref&gt; సీరియస్ ఫ్రాడ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ ఆఫీస్ దర్యాప్తులో ఉన్నది. ఆమె హీరా గ్రూప్ ఎగ్జిక్యూటివ్ చైర్ పర్సన్, వ్యవస్థాపకురాలు, [[ఆల్ ఇండియా మహిళా ఎంపవర్‌మెంట్ పార్టీ|అఖిల భారత మహిళా సాధికారత పార్టీ]] వ్యవస్థాపకురాలు, ప్రస్తుత అధ్యక్షురాలు.

== హీరా గ్రూప్ ==
[[బంగారం]] దిగుమతులు, బంగారం ట్రేడింగ్, టెక్స్ టైల్స్, జ్యువెలరీ, మినరల్ వాటర్, గ్రానైట్, టూర్స్ అండ్ ట్రావెల్స్, రియల్ ఎస్టేట్, ఈ-కామర్స్ సహా వివిధ రంగాల్లో వైవిధ్యమైన కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్న కంపెనీ అని హీరా గ్రూప్ తన వెబ్ సైట్ పేర్కొంది. [[తెలంగాణ]]&lt;nowiki/&gt;లోని [[హైదరాబాదు]] [[కూకట్‌పల్లి (మేడ్చల్ జిల్లా)|కూకట్ పల్లి]]&lt;nowiki/&gt;లో హీరా మార్ట్ అనే షాపింగ్ మాల్ ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=9 October 2016|title=Heera Mart in Kukatpally|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Hyderabad-Tab/2016-10-09/Heera-Mart-in-Kukatpally/257985|website=The Hans India}}&lt;/ref&gt;

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పలు ఫిర్యాదులు రావడంతో 2024 సెప్టెంబరు నెలలో ఆంధ్రప్రదేశ్ నేర దర్యాప్తు విభాగం (సీఐడీ) చిత్తూరులో ఆమెను అరెస్టు చేసింది. మోసం, నమ్మక ద్రోహం, బెదిరింపుల ఆరోపణలను ఆమె ఎదుర్కొంటున్నది. [[మహారాష్ట్ర]], [[కర్ణాటక]], [[ఢిల్లీ]], [[కేరళ]] లతో సహా పలు రాష్ట్రాల్లో నౌహెరా షేక్ తన వ్యాపారాన్ని విస్తరించడంలో, గణనీయమైన డిపాజిట్లు సేకరించడంలో నిబంధనలను ఉల్లంఘించినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

== వివాదాలు ==
2018లో హీరా గ్రూప్ ముసుగులో పెట్టుబడులకు ఏడాదికి 36 శాతం రాబడి ఇస్తామని హామీ ఇస్తూ పోంజీ స్కీమ్ నడుపుతున్నందుకు ఆమెను అరెస్టు చేసారు. రాష్ట్రంలో వరుస ఫిర్యాదుల తర్వాత 2019లో ఆంధ్రప్రదేశ్ క్రైమ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ డిపార్ట్మెంట్ (సిఐడి) పోలీసులు ఆమెను అరెస్టు చేసారు. బెదిరింపులు, మోసం, నమ్మక ద్రోహం వంటి కేసులను సీఐడీ ఆమెపై నమోదు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ponzi-scheme-accused-nowhera-shaik-produced-in-hyderabad-court-in-more-cheating-cases/story-rzocfsfFi2B9oFPEVhjxFM_amp.html|title=Ponzi scheme accused Nowhera Shaik produced in Hyderabad court in more cheating cases|last1=Rao Apparasu|first1=Srinivasa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.moneylife.in/article/sebi-confirms-heera-gold-is-a-ponzi-scheme-says-eow-ed-and-sfio-probing-the-mlm/54730.html|title=SEBI confirms Heera Gold is a Ponzi scheme, says EOW, ED and SFIO probing the MLM|work=Moneylife NEWS &amp; VIEWS|language=en}}&lt;/ref&gt; దర్యాప్తులో కాలక్షేపం పట్ల పెట్టుబడిదారులు అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసారు, స్కామ్ కేసులో ఆమె మద్దతుదారులపై కూడా చర్యలు తీసుకోవాలని డిమాండ్ చేసారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/151119/investors-demand-action-on-nowhera-shaikhs-many-supporters.html|title=Investors demand action on Nowhera Shaikhâ€™s many supporters|last1=Moin|first1=Ather|date=15 November 2019|work=Deccan Chronicle|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://gulfnews.com/uae/heera-group-victims-two-years-after-nowhera-sheikhs-arrest-investors-are-yet-to-get-their-money-back-1.74610993|title=Heera Group victims: Two years after Nowhera Sheikh’s arrest, investors are yet to get their money back|last1=Farooqui|first1=Mazhar|work=Gulf News|language=en}}&lt;/ref&gt;

హీరా గ్రూప్ ఆఫ్ కంపెనీలపై మనీలాండరింగ్ నిరోధక చట్టం కింద ఈడీ దర్యాప్తు చేస్తోంది. అధిక రాబడులు ఇప్పిస్తామంటూ వేల కోట్ల పెట్టుబడులు సేకరించి లక్షలాది మంది ఇన్వెస్టర్లను హీరా గ్రూప్ మోసం చేసినట్లు ఆరోపణలు ఉన్నాయి. హీరా గోల్డ్ ట్రేడింగ్ పేరుతో పోంజీ స్కీమ్ నిర్వహించారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/heera-scam-ed-seizes-90-lakh-cash-documents/articleshow/112255520.cms|title=Heera scam: ED seizes ₹90 lakh cash &amp; docus|date=4 August 2024|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.msn.com/en-in/lifestyle/festival/telangana-ed-raids-office-of-heera-group-seizes-documents/ar-AA1oc7cv|title=MSN|work=www.msn.com}}&lt;/ref&gt;

== మనీలాండరింగ్ కేసులు ==
ఈ వ్యవహారంలో [[భారత ప్రభుత్వం|భారత ప్రభుత్వానికి]] చెందిన సీరియస్ ఫ్రాడ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ ఆఫీస్ హీరా గ్రూప్ కు నోటీసులు జారీ చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://sfio.gov.in/en/notice/in-the-matter-of-heera-group-of-companies-for-the-information-of-investors-who-filed-claim-with-sfio/|title=SFIO Heera Webnotice dated 20-03-2023|access-date=2025-03-01|archive-date=2025-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250224112133/https://sfio.gov.in/en/notice/in-the-matter-of-heera-group-of-companies-for-the-information-of-investors-who-filed-claim-with-sfio/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== రాజకీయ జీవితం ==
నౌహెరా షేక్ 2017 నవంబరు 16న ఆల్ ఇండియా మహిళా ఎంపవర్‌మెంట్ పార్టీని స్థాపించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nowhera Shaikh: From trading in gold to launching a party, her career was full of twists - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/nowhera-shaikh-from-trading-in-gold-to-launching-a-party-shaikhs-career-was-full-of-twists/articleshow/66520807.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ఈ పార్టీ [[2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 కర్ణాటక శాసనసభ ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;లలో పోటీ చేసి మొత్తం 224 నియోజకవర్గాలకు అభ్యర్థులను నిలబెట్టి 0.3% ఓట్లను సాధించింది.&lt;ref name=&quot;DP2&quot;&gt;{{cite web|date=17 Nov 2017|title=Nowhera floats new party for women empowerment|url=https://www.dailypioneer.com/2017/delhi/nowhera-floats-new-party--for-women-empowerment.html|access-date=3 Jul 2021|work=dailypioneer.com|via=Daily Pioneer News|archive-date=9 జూలై 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183223/https://www.dailypioneer.com/2017/delhi/nowhera-floats-new-party--for-women-empowerment.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ పార్టీ [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;లలో మొత్తం 119 నియోజకవర్గాల నుండి పోటీ చేసింది, [[2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నిక]]&lt;nowiki/&gt;లలో పోటీ చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/mep-to-contest-all-seats-in-state-polls/articleshow/66143672.cms|title=MEP to contest all seats in state polls|date=10 October 2018|newspaper=The Times of India|accessdate=24 June 2019}}&lt;/ref&gt;

2016లో తన నియోజకవర్గం [[హైదరాబాదు లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|హైదరాబాదు]]&lt;nowiki/&gt;కు చెందిన పలువురు పెట్టుబడిదారులు మోసపోయారని ఆరోపిస్తూ [[అసదుద్దీన్ ఒవైసీ]] హీరా గ్రూప్ పై ఫిర్యాదు చేయగా, పొలీసులు అరెస్టు చేసిన ఆమెకు ఇన్వెస్టర్ల సొమ్మును తిరిగి ఇవ్వాలనే షరతుతో కోర్టు బెయిల్ మంజూరు చేసింది.&lt;ref name=&quot;DC12&quot;&gt;{{cite web|date=7 Aug 2016|title=Heera partners in row once again in trouble with a fresh dispute and a police case|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/crime/070816/heera-partners-in-row-once-again-in-trouble-with-a-fresh-dispute-and-a-police-case.html|access-date=18 June 2021|work=[[Deccan Chronicle]]|via=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NM212&quot;&gt;{{cite web|date=13 Mar 2021|title=Will repay investors, claims Heera Group MD Nowhera Shaikh after release from jail|url=https://www.thenewsminute.com/article/will-repay-investors-claims-heera-group-md-nowhera-shaikh-after-release-jail-145186|access-date=18 June 2021|work=thenewsminute.com|via=The News Minute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://thecognate.com/scam-hit-heera-gold-reopens-office-in-hyderabad-after-scs-order/|title=Scam-Hit Heera Gold Reopens Office In Hyderabad After SC's Order|last1=Hussain|first1=Shaik Zakeer|date=27 March 2021|work=The Cognate|access-date=1 మార్చి 2025|archive-date=3 డిసెంబరు 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241203165648/https://thecognate.com/scam-hit-heera-gold-reopens-office-in-hyderabad-after-scs-order/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

సంభావ్య పెట్టుబడిదారుల నమ్మకాన్ని పొందడానికి నౌహీరా షేక్ తన కోసం నకిలీ అవార్డులను సృష్టించడానికి ఫోటో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించిందని 2018లో గల్ఫ్ న్యూస్ నివేదించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://gulfnews.com/uae/crime/how-heera-groups-managing-director-nowhera-shaikh-faked-awards-to-gain-trust-1.1541605924435|title=How Heera Group’s managing director Nowhera Shaikh faked awards to gain trust|date=7 November 2018}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:1973 జననాలు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]</text>
      <sha1>50y16253l448xh86jueehenrhkn3blq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Brjswiki/ప్రయోగశాల</title>
    <ns>2</ns>
    <id>435304</id>
    <revision>
      <id>4953831</id>
      <parentid>4953730</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48299-20</username>
        <id>153851</id>
      </contributor>
      <origin>4953831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47664" sha1="qjludakelbp3nahcfpl8v6krqawm7tz" xml:space="preserve">   
'''భారతదేశ గ్రంథాలయ చట్టాలు - గ్రంథాలయ సంఘాల కృషి''' 

పౌరగ్రంథాలయాల ప్రధాన లక్ష్యం సమాజ అభివృధ్ధి. వీటిని ప్రజల విశ్వవిద్యాలయాలు అని కూడా అంటారు. పౌరులలో అక్షరాస్యత పెంపొందించుటలో, 

జ్ఞానసముపార్జనలో ఈ గ్రంథాలయాలు ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నాయి. ఇటువంటి సజావుగా నిర్వహింపబడాలి అంటే క్రమబద్ధమైన నియంత్రణ, 

నియమ నిబంధనలు, వనరులు, ప్రభుత్వ సహకారము అత్యవసరము. వీటిని క్రమబద్ధీకరణ చేసేవే గ్రంథాలయ శాసనాలు లేదా చట్టాలు.

'''గ్రంథాలయ చట్టాల ఆవశ్యకత'''

పౌరగ్రంథాలయాల అభివృధ్ధి కొరకు వనరులను అందించడం, సేవలను రూపొందించడం, వీటిని నిర్మాణాత్మకంగా నిర్వహించడానికి  నిరంతర ఆర్థిక వనరులు, అనుసంధానము, పరిపాలన, సమన్వయం పెంపొందించడం, ప్రక్రియలు (ప్రాసెస్) విధానాల  మద్దత్తు '''ఎంతో అవసరము.''' గ్రంథాలయ శాసనాలు లేదా చట్టాలు  నిర్వహణకు కావలసిన నియమాలు, సూచనలు, విధి విధానాలు రూపొందించిచాలి అవి పరిపాలనా వ్యవస్థకు  ఏర్పాటుకు తోడ్పడుతాయి.   

'''చట్టాలు ఏర్పాటు''' 

1958 లో భారత ప్రభుత్వం గ్రంథాలయాల కోరకు,  గ్రంథాలయ చట్టం  ఏర్పరచి, ఈ క్రింది 5 విధులను  ప్రతిపాదించింది:

# శాసనం పౌరగ్రంథాలయ వ్యవస్థ నిర్మాణాన్ని నిర్దేశించాలి; 
# ఇది పౌర గ్రంథాలయాల విషయంలో ప్రభుత్వ బాధ్యతను స్పష్టంగా నిర్వచించాలి;
# జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా స్థాయిలలో గ్రంథాలయాలకున్న అధికారాలు (అథారిటీ), విధులను చట్టం నిర్దేశించాలి;
# చట్టం గ్రంథాలయాలకు ఆర్ధిక వనరుల గురించి హామీ ఇవ్వాలి. ఇటువంటి స్థిరమైన  ఆధారాన్ని అందించడానికి రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి:
# (1) ప్రత్యేక గ్రంథాలయ సెస్; 2) విద్యా బడ్జెట్‌లో కొంత శాతం కేటాయింపు .
# చట్టం అన్ని స్థాయిలలోని పౌరగ్రంథాలయాల కార్యక్రమాలలో ప్రజాప్రతినిధికి భాగస్వామ్యం కలిగించాలి.

'''భారత గ్రంథాలయ చట్టాలు'''  

మొట్టమొదటి గ్రంథాలయ చట్టం గ్రేట్ బ్రిటన్‌లో 14 ఆగస్టు 1850న మిస్టర్ ఎడ్వర్డ్ చట్ట  ప్రకారం (legally) ప్రజానిధులతో పౌరగ్రంథాలయాలను స్థాపించాలని భావించి, 1849లో గ్రేట్ బ్రిటన్ పార్లమెంట్‌లో ప్రతిపాదనను సమర్పించి,  1850వ సంవత్సర ప్రారంభంలో బిల్లు ప్రవేశపెట్టారు, అది 1850 ఆగస్టు,14న చట్టంగా మారింది, ఇది గ్రేట్ బ్రిటన్‌కే కాదు, ప్రపంచం మొత్తానికి గుర్తుంచుకోవలసిన రోజు, ఎందుకంటే భారతదేశముతో సహా ఇతర గ్రంథాలయ చట్టాలకు అదే నాంది.   

'''నేపథ్యం'''  

భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం బరోడా మహారాజు శ్రీ శేయాజీ గైక్వాడ్ 1883లో ఉచిత ప్రాథమిక విద్య, 1907 నాటికి గ్రంథాలయాలను పౌరులకు ఉచితంగా అందుబాటులోకి తెచ్చారు. 1937లో ఏర్పడిన బొంబాయి గ్రంధాలయ అభివృద్ధి కమిటీ జిల్లాలలో, తాలూకాలో, పట్టణాలలో,  గ్రామాలలో గ్రంథాలయాల వ్యవస్థ ఏర్పాటుకు సిఫారసు చేసింది. 1939లో మహారాజా శేయాజీరావు గైక్వాడ్ మరణానంతరం,  బరోడా పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థ క్షీణించింది. అయితే 2001లో గుజరాత్ పౌర గ్రంథాలయాల చట్టం అమలు తర్వాత తిరిగి పునర్జీవితమైంది. గ్రంథాలయ శాస్త్ర నిపుణులు,  గ్రంథాలయ సంఘాలు, భారతదేశంలో వివిధ  రాష్ట్రాలు కూడా తమ రాష్ట్రంలోని పౌర గ్రంధాలయవ్యవస్థ అభివృద్ధికి, నిర్వహణకు మోడల్ గ్రంథాలయ చట్టం,  రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు రూపొందించడం ఆరంభించాయి. చట్టం పనితీరు గమనించి, బెనారస్‌లో జరిగిన 1వ ఏసియన్ ఎడ్యుకేషనల్ కాన్ఫరెన్స్‌లో భారతదేశంలో పౌర గ్రంథాలయాల అభివృద్ధి కోసం 1930లో మొదటగా మోడల్ యూనియన్ గ్రంథాలయ చట్టం (Model Union Library Act)ను  ప్రదర్శించారు. 1989లో డాక్టర్ వెలగా వెంకటప్పయ్య ఆర్దర్వములో అన్ని రాష్ట్రాలలో గ్రంథాలయ చట్టాల అమలు ప్రక్రియను క్రమబద్ధీకరించడానికి మోడల్ పబ్లిక్ లైబ్రరీస్ బిల్లును ప్రతిపాదించారు. భారతీయ గ్రంథాలయ సంఘం (ఐ.ఎల్.ఏ.), రాజారామమోహన రాయ్ లైబ్రరీ ఫౌండేషన్ (RRRLF) వారి సహకారంతో 14 ఫిబ్రవరి 1990న ఢిల్లీలో నిర్వహించిన సదస్సులో రెండవసారి మరింత పటిష్టమైన మోడల్ లైబ్రరీచట్టం రూపొందించారు. దీనిలోని లైబ్రరీ సర్వీస్ విభాగం మొదటి మోడల్ లైబ్రరీ యాక్ట్‌ను సమీక్షించి ఆమోదించింది. ఈవిధంగా వివిధ స్థాయిలలో మార్పులు, సంస్కరణలు చేరి 1995వ సంవత్సరంలో మోడల్ లైబ్రరీ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ యాక్ట్‌గా సవరించబడింది. ఈ విధంగా 1930లో మొదటగా ప్రదర్శించిన  డ్రాఫ్ట్ మోడల్ బిల్ 1995 వరకు సవరించుతూనే ఉన్నారు. 

బిల్లులోని ముఖ్యాంశాలు (1) గ్రంథాలయాల శాఖ మంత్రితో రాష్ట్ర గ్రంథాలయ అథారిటీ ఏర్పాటు (2) స్టేట్ లైబ్రరీ కౌన్సిల్ (3) డైరెక్టర్‌గా అర్హత కలిగిన వ్యక్తితో పౌరగ్రంథాలయాల శాఖ (4) రాష్ట్ర, ప్రాంతీయ, నగరం/జిల్లా గ్రంథాలయ అధికారులు ఉంటారు (5) రాష్ట్ర ప్రణాళిక బోర్డు, స్టాఫ్ వెల్ఫేర్ బోర్డు, లైబ్రరీ ఎడ్యుకేషన్ బోర్డు, రాష్ట్ర పుస్తక అభివృద్ధి మండలి, మరియు  వయోజన విద్యా మండలి స్థాపన. (6) వ్యక్తిగత గ్రంథాలయాలకు నిధుల సహకారం, గ్రంథాలయాల సక్రమ పనితీరు కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి గ్రంథాలయ సెస్, సమాన (మ్యాచింగ్) గ్రాంట్ (7) ఏదైనా అక్రమాలపై బహిరంగ విచారణ (8) స్టేట్ లైబ్రరీ సర్వీస్.

'''చట్టాలు రూపొందించడంలో కృషి చేసిన ప్రముఖులు''' 

డా.ఎస్.ఆర్.రంగనాథన్ అనేక రాష్ట్రాలకు డ్రాఫ్టుబిల్ రూపొందించడంతో పాటు, గ్రంథాలయ ప్రయోజనాలకు అనుకూల విధానాల కొరకు పలు గ్రంథాలయ సంఘాలతో, ప్రభుత్వాలతో చర్చించి   దేశంలో శాసనాల బిల్స్ ఏర్పడడంలో తోడ్పడ్డారు. డా.ఎస్.ఆర్.రంగనాథన్  ఈ క్రింది రాష్ట్రాలకు డ్రాఫ్ట్ బిల్ రూపొందించారు. 

ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘం తరపున గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు, పాతూరి నాగభూషణరావు, పట్టాభి రామారావు, విద్యామంత్రి డా.ఎం.వి. కృష్ణారావు గార్లు, భారత జాతీయ గ్రంధాలయ సంస్థ ఎంపిక చేసిన డా.వెలగా వెంకటప్పయ్య గారు, రావు బహదూర్ ఎస్/కె.బోలే, మెసర్స్ ఏ.ఏ.ఏ. ఫైజీ (బొంబాయి రాష్ట్రం), ఆర్.ఎల్. మిట్టల్, జి.ఎల్.ట్రెహాన్ (పంజాబ్), వి.ఎస్. మోఘే (మధ్య ప్రదేశ్.), ఎం.ఎల్. భాగీ (హర్యానా), బి.బి.శుక్లా (ఒరిస్సా), ఎస్.ఆర్. గుప్తా, ఎస్.ఎస్. వర్మ (ఢిల్లీ) ఇంకా ఆచార్య పి.ఎన్. కౌలా ఢిల్లీ ఇంకా జమ్మూ కాశ్మిర్ లోను అనేకమంది తమ తమ రాష్ట్రాల్లో గ్రంథాలయ చట్టాల కోసం ప్రయత్నాలు చేశారు.  హైదరాబాద్ (1955), ఆంధ్రప్రదేశ్ (1960), కర్ణాటక (1963), మహారాష్ట్ర (1965), పశ్చిమ బెంగాల్ (1979); మొదలైన ఈ చట్టాలు కొంతవరకు డా.ఎస్.ఆర్.రంగనాథన్ గారు రూపొందించిన నమూనా చట్టాన్ని నిర్మాణపరంగా అనుసరించాయి, అభివృద్ధి పరచాయి. అయితే ప్రభుత్వం తరపు నుంచి ప్రవేశపెట్టబడిన బిల్స్ ప్రభావం తరువాత ఏర్పడిన రాష్ట్రాల చట్టాల మీద లేదనే చెప్పాలి. భారత జాతీయ గ్రంథాలయ సంఘం (ILA) రాష్ట్రాలకు  మోడల్ చట్టాన్ని అందించింది. 

'''రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సంఘాల కృషి''' 

దాదాపు అన్ని రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత గ్రంథాలయ సంఘాలు తమ ప్రాంతంలోని పౌర గ్రంథాలయాల అభివృద్ధి కొరకు, గ్రంథాలయ చట్టం తీసుకురావడంలో క్రియాశీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.  అయితే 1930లలోనే రాష్ట్రాలు గ్రంథాలయ చట్టాల కొరకు ప్రయత్నాలు ఆరంభించినప్పటి ఆర్ధిక పరమైనవి, ఇంకా  ఇతర అంశాల వలన ఆమోదింపబడలేదు.  తరువాత తమ రాష్ట్రాల్లో గ్రంథాలయ చట్టాన్ని తీసుకు వచ్చేందుకు వివిధ రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సంఘాలు కృషి చేసాయి.  

1910లోనే భారతదేశంలో పౌర గ్రంథాలయఉద్యమానికి మార్గదర్శకుడు బరోడా రాష్ట్రానికి చెందిన మహారాజా శాయాజీరావు గైక్వాడ్  కృషి తర్వాత, స్టేట్ లైబ్రరీ అడ్వైజరీ కమిటీ చైర్మన్ శ్రీ మోనోహర్‌సింహ్‌జీ జడేజా లైబ్రరీ బిల్లును పునర్నిర్మించి దానిని సమర్పించారు. ప్రభుత్వం పరిశీలించిన తర్వాత, ఈ బిల్లు 28 డిసెంబర్ 1977న గెజిట్‌లో ప్రచురించబడింది, 1978 ఫిబ్రవరి 17న విద్యాశాఖ మంత్రి అసెంబ్లీలో ప్రవేశపెట్టారు. చివరికి పౌర గ్రంథాలయ బిల్లు 2001 సంవత్సరంలో ఆమోదించబడి,  అమలు చేయబడింది.  

1930లో పశ్చిమ బెంగాల్‌ లో కుమార మునీంద్ర దేబ్ రాయ్ మహాశయ్, రాష్ట్రం పౌర గ్రంథాలయ బిల్లును ప్రవేశపెట్టడం కొరకు కోసం ఆరంభించిన ప్రయత్నాలు  ఫలించలేదు, చివరకు 1979లో ఆమోదించబడింది. జనాబ్ బషీర్ అహ్మద్ సయ్యద్ 1931లో, మద్రాసు గ్రంథాలయ సంస్థ  తరపున మద్రాసు శాసనసభలో గ్రంథాలయ బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. తిరిగి 1935లో కూడా బిల్లు ఆమోదం జరగలేదు. దేశ స్వాతంత్ర్యం తరువాతనే, పౌర  గ్రంథాలయ చట్టాలు ఆమోదించబడ్డాయి.  

1948 లో మద్రాసు పౌర గ్రంథాలయ శాసనము ఏర్పడడానికి  ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘం,  ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘ కార్యస్థానంలో రాష్ట్ర విద్యామంత్రి డా.ఎం.వి.కృష్ణారావుగారు, అఖిల భారత గ్రంథాలయ సంఘాధ్యక్షులు ఎస్.ఆర్. రంగనాధంగారు, ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘ కార్యదర్శలు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు, పాతురి నాగభూషణరావుగార్లు  చర్చించి మద్రాసు పౌర గ్రంథాలయ చట్టము చిత్తు తీర్మానాలు రూపొందించారు. అప్పటి మద్రాసు రాష్ట్ర విద్యాశాఖ మంత్రి గౌరవనీయులైన అవినాశలింగం చెట్టియార్ ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించి 1948లో బిల్లును ఆమోదించారు. డా.ఎస్.ఆర్. రంగనాథన్ ద్వారా 1946లో చేసిన మూడవ ప్రయత్నం 1948లో విజయవంతమైంది. ఇది భారతదేశపు మొదటి లైబ్రరీ చట్టం.  

బీహార్, ఒడిషా సంయుక్త ప్రావిన్సుల నుండి 1936లో ప్రత్యేక బీహార్ ప్రావిన్స్‌గా ఏర్పడిన సంవత్సరమే బీహార్ గ్రంథాలయ సంఘం కూడా ప్రారంభమైంది. ఈ గ్రంథాలయ సంఘం 1937లో బీహార్ గ్రంథాలయ సదస్సుని నిర్వహించి బీహార్‌లోని గ్రంథాలయాల అభివృద్ధికి ముసాయిదా పథకం సిద్ధంచేసి రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. బీహార్ ప్రభుత్వంలోని ప్రసిద్ధ గ్రంథాలయ నిపుణుల నిరంతర కృషితో 2008లో పౌర గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించారు. బీహార్‌, పాట్నాలో రాష్ట్ర గ్రంథాలయం అన్ని జిల్లాల్లో జిల్లా గ్రంథాలయాలు పని చేస్తున్నాయి. భారతదేశంలోని ఈశాన్య ప్రాంతంలోని అసోమ్ రాష్ట్రంలో, గౌహతిలో స్టేట్ లైబ్రరీ, అన్ని 23 జిల్లాల్లో గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి. అస్సాం గ్రంథాలయ సంఘం (అసోం పుతిభరల్ సంఘ) 1938లో శ్రీ కుముదేశ్వర్ బొర్తకూర్ గారి ప్రోత్సాహంతో ఏర్పడింది. 1964లో 8వ ఆల్ అస్సాం గ్రంథాలయ సదస్సు గౌహతిలో జరిగింది, డాక్టర్ ఎస్.ఆర్.రంగనాథన్‌ సదస్సులో అస్సాం రాష్ట్రానికి సంబంధించిన పౌర గ్రంథాలయ బిల్లు ముసాయిదాను సిద్ధం చేసి ప్రభుత్వ పరిశీలనకు పంపింది, బహు ప్రయత్నాలు చేసినా  సమాధానం ఇప్పటి వరకు రాలేదు.  

1989లో కేరళ గ్రంథాలయ చట్టం ఏర్పడినప్పటికి,  గ్రంథాలయ చట్టానికి ముందే సంఘం ప్రభుత్వం నుండి గ్రాంట్ పొంది, రాష్ట్రంలోని ఇతర పౌరగ్రంథాలయాలకు విడుదల చేసింది. స్వాతంత్ర్యం రాకముందే, కొల్హాపూర్ సంస్థానం (ప్రస్తుతం మహారాష్ట్ర లో ఉంది), పశ్చిమ భారతదేశంలో 1945లో పౌర గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. ఫలితంగా కర్వీర్ నగర్ వాచన్ మందిర్‌ను రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా ప్రకటించారు. ఈ చట్టం సంచార గ్రంథాలయ సేవలను అందించడానికి, గ్రంథాలయ శిక్షణా తరగతులను నిర్వహించడానికి తోడ్పడింది.  

హైదరాబాద్, మద్రాసు గ్రంథాలయ శాసనములను సమన్వయ పరచి ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ శాసనమును తీర్చిదిద్దుటకు మదరాసు మాజీ విద్యామంత్రి డా. ఎం.వి.కృష్ణా రావు గారి సమక్షంలో, పట్టాభి రామారావు గారి అధ్యక్షతన ఖమ్మంమెట్టులో 1957 మార్చి  జరిగిన 30వ ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ మహాసభలో చేసిన సూచనలు, వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలూ కూడా శాసన నిర్మాణానికి ఎంతో  తోడ్పడ్డాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ శాసనపు చిత్తుప్రతి 15.12.1957న సంఘాధ్యక్ష్యులు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు, పాతూరి నాగభూషణరావు, కోదాటి నారాయణ రావు వంటి వారి ఆర్దర్వంలో  రూపొందించబడింది. అప్పటికే 40 సంవత్సరాలుగా  ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘం, 25 సంవత్సరాలుగా మద్రాసు, కేరళ సంఘాలు గ్రంథాలయోద్యమమును  గ్రంథాలయాలను  నడిపిస్తూ ఉన్నాయి.  1930వ సంవత్సరం పూర్వమే మొదలైన  ఆంధ్రదేశ పౌర గ్రంథాలయ శాసనము చివరికి 1957 నాటికి ప్రకటింపబడింది. దీనిలో స్థానిక  గ్రంథాలయ సంస్థల నిర్మాణంలో జిల్లా గ్రంధాలయ సంఘాలకు ప్రాతినిధ్యం కల్పింపబడింది.  

ఢిల్లీ గ్రంథాలయ సంఘాన్ని  1939న స్థాపించారు. 1954 నుండి ఢిల్లీ గ్రంథాలయ చట్టం కోసం ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి;  1996న డాక్టర్ రంగనాథన్ జన్మదిన వేడుకలకు సంబంధించి న్యూఢిల్లీలో ILA రంగనాథన్ రీసెర్చ్ సర్కిల్ (RRC) ఆధ్వర్యంలో ప్రత్యేకంగా ఢిల్లీ లైబ్రరీ లెజిస్లేషన్‌పై నిర్వహించిన సదస్సులో  డాక్టర్ వెలగా వెంకటప్పయ్య “ఢిల్లీ పబ్లిక్ లైబ్రరీ” పేరుతో ఒక ప్రధాన పత్రాన్ని సమర్పించారు. ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ యాక్ట్” ప్రొఫెసర్ కృష్ణ కుమార్, ఇతరులు చేసిన కొన్ని సవరణల తర్వాత, మోడల్ చట్టాన్ని ఢిల్లీ ప్రభుత్వానికి ప్రొఫెసర్ పి.ఎన్.కౌలా సమర్పించారు. అయితే చట్టం అమలుకు నోచుకోలేదు.  

ఒడిశా రాష్ట్రంలో గ్రంథాలయ ఉద్యమం అభివృద్ధిలో ఉత్కల్ గ్రంథాలయ సంఘం 1944లో ఏర్పడింది.  1947లో  ఎ.త్రిపాఠి ముసాయిదా లైబ్రరీ బిల్లును ప్రభుత్వం పరిశీలన కోసం సమర్పించారు.  శ్రీమతి ‘ఉమ్రాణి పాత్ర’ ఎమ్మెల్యే, సంఘ అధ్యక్షురాలు  ముసాయిదా ఒడిశా శాసనసభలో చట్టాన్ని సమర్పించింది. దీనిని  1988న శాసన సభలో ప్రవేశపెట్టారు. చివరకు 2001లో చట్టం రూపు దిద్దుకుంది.   

రాజస్థాన్ గ్రంథాలయ సంఘం 1962లో ప్రొఫెసర్ ఎస్. బషీరుద్దీన్ మార్గదర్శకత్వంలో ఏర్పడింది.  గ్రంథాలయ బిల్లును రూపొందించి 1965లో ప్రభుత్వానికి సమర్పించి ఒప్పించడంతో, రాజస్థాన్ పౌర  గ్రంథాలయ చట్టము  2006లో ఆమోదించబడింది.   

గోవాలో గ్రంథాలయ ఉద్యమాన్ని వ్యాప్తి చేసే లక్ష్యంతో గోమంతక్ గ్రంథాలయ సంఘం 1961 లో స్థాపించబడింది.  1975 సంవత్సరంలో తాలూకా, గ్రామ గ్రంథాలయాలు ప్రారంభించారు. 1978లో గోవా ప్రభుత్వం,  డాక్టర్ కె.ఎస్.దేశ్‌పాండే యూనివర్సిటీ లైబ్రేరియన్, కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయం, ధార్వాడ్ అధ్యక్ష తన  నిపుణల కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. 1983 లో గోవా పౌర  గ్రంధాలయ చట్టము ఆమోదింపబడినది. చట్టం మరింత సవరింపబడి 1997 నుండి అమలుజరిగింది. 

J &amp; K  గ్రంధాలయ సంఘము ( JKLA ) 1966 ఏర్పడి గ్రంధాలయ చట్టం సాధించలేకపోయింది. మణిపూర్ గ్రంధాలయ సంఘం 1987 స్థాపించబడినది. బిల్లుని 1988 లో శాశనసభలో ప్రవేశపెట్టింది. దానిని చిన్న సవరణల తరువాత  ఆమోదించబడింది. 


గ్రంథాలయ సంఘం 1966 ఏర్పడి 1989 పౌర గ్రంథాలయ చట్టము ఆమోదించారు. 1972 లో మిజో హిల్స్ జిల్లాను కేంద్ర ప్రాంతముగా ప్రకటించి మిజోరాంగా  చేసినారు. 1980 స్టేట్ లైబ్రరీ మిజోరం పౌర  గ్రంథాలయ బిళ్ళను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది.  1993 లో  పౌర  గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. నాగలాండ్ గ్రంధాలయ చట్టం కోసం కమిటీ  ఏర్పాటుచేసినారు, చట్టం రూపకల్పన జరుగుతోంది.

ప్రస్తుతానికి భారతదేశములో ఉన్న 28 రాష్టాలు,  9 కేంద్రపాలిత ప్రాంతములలో 19 రాష్టాలు  పౌర  గ్రంథాలయ (పబ్లిక్ లైబ్రెరీస్) చట్టాలను  ఉత్తరాంచల్ రాష్టం ఏర్పడిన 5 సంవస్సరాలలోనే చట్టం ఏర్పడటం విశేషం.   

తెలంగాణ రాష్టం 2014 ఏర్పడిన మరుసటి సంవత్సరమే అప్పటికే అమలులోనున్న ఆంధ్రదేశ చట్టం ప్రతిపాదించగా తెలంగాణ  పౌర  గ్రంథాలయ చట్టం  రూపొందించింది. రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థ ఏర్పడడానికి, పరిపాలనకు, నిర్వహణకు, అభివృద్ధికి అనేక అంశాలు చేర్చాయి.   

'''భారతదేశ  గ్రంథాలయ చట్టాలు - రాష్ట్ర పౌర గ్రంథాలయాలు''' 

భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు తమ పౌర గ్రంథాలయాల నిర్వహణ, అభివృద్ధి కొరకు, గ్రంథాలయ చట్టం తీసుకురావడంలో క్రియాశీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. స్వాతంత్రానికి పూర్వం పశ్చిమ భారతదేశంలో కొల్హాపూర్ సంస్థానం 1945లో పౌర గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. తెలంగాణ ప్రాంతంలో 1955లో ఏర్పడిన హైదరాబాద్ పౌరగ్రంథాలయ చట్టం  రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్తీకరణలో ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయచట్టం (1960) తో  విలీనం చేయబడింది.  రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు 

భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి ఈనాటికి ఉన్న 28 రాష్ట్రాలలో క్రింది 19 రాష్ట్రాలు, 9 కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలలో లక్షద్వీపంలో (2007) పౌర గ్రంధాలయ (పబ్లిక్ లైబ్రరీస్) చట్టాలను ఆమోదించాయి
# మద్రాస్ పౌరగ్రంథాలయ చట్టం (1948)(తమిళనాడు పౌర గ్రంథాలయ చట్టం అని మార్చారు)
# ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1960)
# మైసూర్ పౌర గ్రంథాలయ చట్టం (1965) (కర్ణాటక పౌర గ్రంథాలయ చట్టం అని మార్చారు)
# మహారాష్ట్ర పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1967)
# పశ్చిమ బెంగాల్ పౌర  గ్రంథాలయ  చట్టం (1979)
# మణిపూర్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1988)
# కేరళ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1989)
# హర్యానా పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1989)
# మిజోరం పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1994)
# గోవా పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1994)
# గుజరాత్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2001)
# ఒరిస్సా పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2001)
# ఉత్తరాంచల్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2005)
# రాజస్థాన్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2006)
# ఉత్తర ప్రదేశ్ పౌర  గ్రంథాలయ  చట్టం (2006)
# బీహార్ పౌర గ్రంథాలయ  &amp; సమాచార కేంద్రాల చట్టం (2008)
# ఛత్తీస్‌గఢ్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2008)
# అరుణాచల్ ప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2009)
# తెలంగాణా పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2015)

'''ముఖ్యాంశాలు''' 

* రాష్ట్ర స్థాయిలో ప్రధాన నిర్వాహక అధికారి (చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ లేక డైరెక్టర్ని) పౌర గ్రంథాలయ సంచాలకులు. ఇటువంటి కీలకమైన బాధ్యతాయుత పదవులు  రాష్ట్ర/జిల్లా స్థాయిలో గ్రంథాలయ సంస్థల అధిపతులుగా పౌర గ్రంథాలయాధికారులు, గ్రంథాలయ శాస్త్రంలో నిష్ణాతులు అయిఉండాలి.
* గ్రంథాలయాల అనుసంధాన వ్యవస్థ  (నెట్‌వర్క్) ఏర్పాటు చేయాలి.   
* వారసత్వ సంపద, సంస్కృతి పరిరక్షణ మీద దృష్టి పెట్టాలి.  
* ఆర్థిక వనరులను, నిబంధనలు, నిధుల జమ, ఖర్చు, ఆడిట్, విచారణ కార్యక్రమాల నేపధ్యంలో  స్పష్టంగా  నివేదించాలి. 
* పౌరగ్రంథాలయ సభ్యత్వం  
* గ్రంథాలయ విద్య, శిక్షణ, ప్రచారం, సిబ్బంది జీతభత్యాలు, పని పరిస్థితుల మెరుగు పరచడము, ప్రమాణాలు స్థిరీకరించడము

రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు ప్రధానంగా ఈ క్రింది విషయాలకు సంబంధించి విధులు, విధానాలు, నిబంధనలు రూపొందిస్తాయి. అయితే వాటిని రూపొందించడంలో, అమలు పరచడములో వివిధ రాష్ట్రాల మధ్య అంతరం ఉంది. 

* వివిధ స్థాయిలలో అంటే రాష్ట్ర, జిల్లా, నగర, గ్రామ స్థాయిలలో ప్రభుత్వ/పౌర గ్రంథాలయాల ఏర్పాటు 
* గ్రంథాలయ ప్రయోజనల పరిరక్షణ, పరిపాలనాంశాలు అంటే అధికార వర్గం, కార్యనిర్వాహక వర్గం ఏర్పాటు 
* అధికారాలు. విధులు, బాధ్యతలు నిర్ణయించడం
* చట్టంలో సవరణలు (అంటే - అంశాలు చేర్చడం. తొలగించడం, సంక్లిష్టతలను దూరం చేయడం వంటివి),  
* నిధులు, వనరుల సేకరణ, ప్రచురణలకు  మార్గ దర్శకాలు ఏర్పరచడం 
* నివేదికలు రూపొందించడం, 
* రాజా రామమోహన రాయ్ లైబ్రరీ ఫౌండేషన్, రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సంఘాలతో ప్రభుత్వంతో, ఇంకా ప్రభుత్వేతర సంస్థలతో సంబంధాలు, సహకారం నిర్వహించడం వంటి అంశాలు 

= రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాల ఆవిర్భావం =
భారతదేశ స్వతంత్రం పూర్వం నుంచి ఇప్పటివరకు భౌగోళికంగా, రాజకీయంగా చోటుచేసుకున్న మార్పులు అంటే రాజ్యాలు (ప్రావిన్స్లు) రాష్ట్రాలుగా ఏర్పడడము, రాష్ట్రాలు జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ వంటివి పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థ మీద అత్యంత ప్రభావం పడింది. అందువలన ఈ చట్టాలు భౌగోళిక ప్రాంతాల వారీగా (Maps of India) వివరించడం జరిగింది.  

దక్షిణ భారతదేశ గ్రంథాలయ చట్టాలలో మద్రాసు గ్రంథాలయ చట్టం (తమిళనాడు) మొదటిది. గ్రంథాలయ చట్టం కొరకు 1931లో ప్రారంభించిన ప్రయత్నాలు 1948లో డాక్టర్ ఎస్.ఆర్.రంగనాథన్, మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం గ్రంథాలయాధికారిగా, గౌ.అవినాశలింగం చెట్టియార్ గారు మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు వారి కృషితో  ఫలించి ఏప్రిల్ 1950 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.  

మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని తెలుగు-మాట్లాడే ప్రాంతాలను కలుపుకొని 1953 అక్టోబర్ 1న ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది. తరువాత 1956 నవంబర్ 1వ తేదీన  ఈ ఆంధ్ర, తెలంగాణ ప్రాంతాలు కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడేనాటికి ఆంధ్ర ప్రాంతంలో 1948 మద్రాసు పౌర  గ్రంథాలయ చట్టం, తెలంగాణ ప్రాంతంలో 1955 హైదరాబాద్ పౌర గ్రంథాలయ చట్టం అమలులో ఉన్నాయి. 

ఈ రెండు చట్టాలు విలీనం చేయబడి, సవరించబడి, తాజాగా ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ చట్టం 1 ఏప్రిల్ 1960 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.  ఇది తరువాత 1964, 1969, 1987, 1989లలో సవరించబడింది. 2014లో ఆంధ్ర, తెలంగాణా రాష్ట్రాలు వేరు పడిన తరువాత 1960 నాటి చట్టం సవరణల ఆధారంగా 2014 జూన్ నుంచి అమలులో ఉండే విధంగా 2016లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కి ఉత్తరువు జారీ చేయబడింది (ఆంధ్ర ప్రదేశ్ గజెట్ సంఖ్య 84, ఏప్రిల్ 19, 2016). అయితే ప్రత్యేక తెలంగాణా రాష్ట్రంలో రాష్ట్ర పౌరగ్రంథాలయ శాఖ, ఉమ్మడి ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో అమలులో ఉన్న 1960 నాటి చట్టం అనుగుణంగా నిర్వహిస్తోంది. ఇది తెలంగాణా పౌర గ్రంథాలయ చట్టం 1960గా  అమలులోకి వచ్చి 21.12. 2015న సవరించబడింది. 

మైసూర్ (కర్ణాటక) గ్రంథాలయ సంఘం  ప్రయత్న ఫలితంగా రాష్ట్రం ఏర్పడిన 10 సంవత్సరాలకు  22 ఏప్రిల్ 1965న రాష్ట్ర శాసనసభ బిల్లును ఆమోదించింది. కర్ణాటక రాష్ట్రంలో విశేషమైన పౌర గ్రంథాలయ అనుసంధాన వ్యవస్థ (నెట్‌వర్క్) ఉంది. ఇది కర్ణాటక, బొంబాయి, పాత మైసూర్, హైదరాబాద్, మద్రాసు, కూర్గ్ ప్రాంతాలతో అనుసంధానమై ఉంది. కేరళ రాష్ట్రంలో పౌర గ్రంథాలయాలు 19వ శతాబ్దం లోనే  స్థాపించబడినా ఆర్థిక వనరుల లోటు వలన కొన్ని మినహా కొనసాగలేకపోయాయి. 

కేరళలో లెఫ్ట్ డెమొక్రటిక్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన బిల్లు 1989లో గవర్నర్ ఆమోదం పొందింది. చట్టం అమలులోకి రావడంతోటే కేరళ గ్రంథసాల సంఘం కేరళ రాష్ట్ర గ్రంథాలయ మండలిలో విలీనమైంది.  గ్రంథాలయ శాసనానికి ముందు కూడా, సంఘం ప్రభుత్వం నుండి గ్రాంటుని తీసుకుని రాష్ట్రంలోని పౌర గ్రంథాలయాలకు అందచేసింది. 

పశ్చిమ రాష్ట్రాలలో మొదట బాంబే ప్రావిన్స్‌ నుంచి 1960 మే 1న ముంబై (పూర్వపు బొంబాయి) రాజధానిగా పశ్చిమ మహారాష్ట్ర, మరట్వాడా, విదర్భలతో మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది. 1939లో, బొంబాయి ప్రభుత్వం గ్రంథాలయ చట్టాన్ని పరిశీలించడానికి నియమింపబడిన శ్రీ ఫైజీ కమిటీ తన నివేదికను 1940లో సమర్పించింది, అయితే రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం (1939-1945) కారణంగా 1971 వరకు అమలుకాలేదు. 

ప్రభుత్వం పౌరగ్రంథాలయాల వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి గ్రంథాలయాల క్యూరేటర్‌ను నియమించడము, ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బొంబాయిని రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా వ్యవహరించడము; పూణే, ధార్వార్, అహ్మదాబాద్‌లలో ప్రాంతీయ గ్రంథాలయాలను స్థాపించడం వంటి కార్యక్రమాలు చేపట్టింది.  అయితే 1960లో ఇవి ధార్వారుతో పాటు కర్ణాటకకు, అహ్మదాబాద్‌తో పాటు గుజరాతుకు బదిలీ అయ్యాయి. మహారాష్ట్ర పౌర గ్రంథాలయ బిల్లును ప్రభుత్వం నవంబర్ 17, 1967న శాసనసభలో ఆమోదించింది. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం వ్యక్తిగత నిర్వహణ (ప్రైవేట్ మేనేజ్‌మెంట్) కింద పనిచేస్తున్న జిల్లా గ్రంథాలయాలను దశలవారీగా పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థలోకి తరలించింది. గోవా చాలా కాలంగా పోర్చుగీస్ కాలనీగా ఉండి 1961లో డామన్ డయ్యూతో కలిపి</text>
      <sha1>qjludakelbp3nahcfpl8v6krqawm7tz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:శైలి/లింకులివ్వడం</title>
    <ns>4</ns>
    <id>435558</id>
    <revision>
      <id>4954041</id>
      <parentid>4676690</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T07:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>కొంత అనువాదం</comment>
      <origin>4954041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91095" sha1="9qwo9i0nl9o3ubcxmrz4vuyo6s8s9v4" xml:space="preserve">{{Short description|English Wikipedia guideline}}
&lt;noinclude&gt;{{pp-move-indef}}&lt;/noinclude&gt; {{For|లింకుకు సంబంధించిన సాంకేతిక సమాచారం|సహాయం:లింకు}}
{{For|వ్యాసాల నుండి బయటి లింకులు ఇవ్వడంపై సమాచారం|వికీపీడియా:బయటి లింకులు}}
{{pp-semi-indef|small=yes}}
{{శైలి}}
{{Linking and page manipulation|linking and diffs}}

హైపర్‌లింకుల ద్వారా లింకులివ్వడం వికీపీడియాలో ఒక ముఖ్యమైన అంశం. అంతర్గత లింకులు ప్రాజెక్టు మొత్తాన్నీ ఒక ఏకమొత్తంగా కలిపి ఉంచుతాయి. [[వికీపీడియా:భాషాంతర లింకులు|భాషాంతర లింకులు]], ఇతర ప్రాజెక్టుల లింకులూ ప్రాజెక్టును ఇతరభాషల వికీపీడియాల తోను, [[వికీసోర్స్]], [[విక్షనరీ]] వంటి ఇతర వికీమీడియా ప్రాజెక్టుల తోనూ, బయటి లింకులు వికీపీడియాను [[వరల్డ్ వైడ్ వెబ్|అంతర్జాలం]] తోనూ కలుపుతాయి.

సరైన లింకులు ప్రాజెక్ట్ లోపలా, వెలుపలా ఉన్న అంశాలకు దారిచూపుతాయి. పాఠకులు చదువుతున్న అంశంపై అవగాహనను పెంచడంలో దోహదపడతాయి. ఒక వ్యాసం రాసేటప్పుడు లేదా సవరించేటప్పుడు, వ్యాసంలో ఏమి ఉంచాలో మాత్రమే కాకుండా, పాఠకుడికి సంబంధిత సమాచారాన్ని కనుగొనడంలో సహాయపడటానికి ఏ లింకులను చేర్చాలో, ఏ ఇతర పేజీల నుండి ఈ వ్యాసాలకు లింకులుండాలో కూడా పరిగణించండి. తక్కువ లింకులివ్వడం, అతిగా లింకులు ఇవ్వడం రెండింటినీ నివారించండి.

లింకులు ఎప్పుడివాలి, ఎప్పుడివ్వకూడదు, లింకులను ఎలా ఇవ్వాలి అనే విషయాలను ఈ పేజీ వివరిస్తుంది. లింకుల సింటాక్సు గురించి [[సహాయం:లింకు]] చూడండి. [[వికీపీడియా:అయోమయ నివృత్తి|అయోమయ నివృత్తి]] పేజీలకు లింకులు ఇవ్వడం గురించి [[వికీపీడియా:శైలి/అయోమయనివృత్తి పేజీలు]] చూడండి.

==&lt;span id=&quot;General principles&quot;&gt;&lt;/span&gt; సూత్రాలు==
&lt;!-- This span tag (subst'ed Anchor template) serves to provide a permanent target for incoming section links. Please do not move it out of the section heading. Please do not modify it, even if you modify the section title. It is always best to anchor an old section header that has been changed so that links to it won't be broken. See [[Template:Anchor]] for details. (This text was substituted from [[Template:Anchor comment]]) --&gt;
వికీపీడియా హైపర్‌టెక్స్ట్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది. పాఠకులు వికీపీడియాలో వివిధ పేజీల్లోని సంబంధిత సమాచారాన్ని సులభంగా చేరుకోడాన్ని సులభతరం చేసేందుకు గాను, &quot;వెబ్‌ను నిర్మించడం&quot; లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. హైపర్‌లింకు ఉండే పేజీని యాంకర్ పేజీ అంటారు. ఏ పేజీకైతే లింకు వెళ్తుందో ఆ పేజీని లక్ష్యం పేజీ అంటారు.

లింక్‌లను చేర్చడం లేదా తొలగించడం చేసే సందర్భంలో వ్యాసాన్ని, జ్ఞానవృక్షంలో ఒక భాగంగా పరిగణించండి. అంతర్గత లింకులు, వికీపీడియాలో సమన్వయానికీ, వికీపీడియా ప్రయోజనానికీ దోహదపడతాయి. ఒక వ్యాసం చదువుతున్న పాఠకులు సంబంధిత ఇతర వ్యాసాలకు కూడా వెళ్ళి, వ్యాస అంశంపై తమ అవగాహనను మరింతగా పెంచుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. &quot;పాఠకులు ఆ ఇతర వ్యాసాలను కూడా చదవాలనుకునే అవకాశం ఎంత?&quot; అనేది లింకులివ్వడంలో కీలకమైన ప్రశ్న. లింకు ఎక్కడ ఉంటే పాఠకులు వాడే అవకాశం భావిస్తారో అక్కడే లింకులు ఇవ్వండి; ఉదాహరణకు, వ్యాసం ప్రవేశికలో, కొత్త విభాగాల ప్రారంభంలో, పట్టికల సెల్‌లలో, బొమ్మల వ్యాఖ్యలలో ఉండే లింకులను పాఠకులు నొక్కేందుకు ఎక్కువగా ఆసక్తి చూపుతారు. అయితే, వ్యాస పాఠ్యంలో ఓ పదం మొట్టమొదటి సారి ఎక్కడ వస్తుందో అక్కడ మాత్రమే లింకు ఇవ్వాలి అనేది ఒక సాధారణ నియమం. 
===లింకులిచ్చే శైలికి సంబంధించి సాధారణ అంశాలు===
* {{section link|సహాయం:లింకు|వికీలింకులు}} వద్ద మరింత వివరంగా చెప్పినట్లుగా, లింకులు నేరుగా ఇవ్వవచ్చు (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[కావూరు (చెరుకుపల్లి మండలం)]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. ఇది ఇలా కనిపిస్తుంది: {{xt|[[కావూరు (చెరుకుపల్లి మండలం)]]}}) లేదా ''పైపు'' లింకుగా ఇవ్వవచ్చు  (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[కావూరు (చెరుకుపల్లి మండలం)|కావూరు]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; అనేది {{xt|[[కావూరు (చెరుకుపల్లి మండలం)|కావూరు]]}} గా కనిపిస్తుంది. అయితే ఇది &quot;[[కావూరు (చెరుకుపల్లి మండలం)]]&quot; పేజీకే లింకవుతుంది. ఇలాంటి లింకులిచ్చేందుకు [[వికీపీడియా:పైపు లింకు|పైపు లింకు]] అనేది తేలికైన పద్ధతి).
* {{anchor|No links in headers}}విభాగాల శీర్షికలకు లింకులివ్వరాదు; దాని బదులు, శీర్షిక కింద {{tl|main}} లేదా {{tl|see also}} అనే మూసలను చేర్చాలి.
* వ్యాసం ప్రవేశిక లోని మొదటి వాక్యంలో లింకులు ఇవ్వరాదు.{{efn|1=చాలా వ్యాసాల్లో మొదటి వాక్యంలో వ్యాసం పేరు, బొద్దుగా వస్తుంది. వ్యాసం నుండి అదే వ్యాసానికి లింకు ఇస్తే ఆ లింకు '''బొద్దుగా''' కనిపిస్తుంది; ఈ పద్ధతి సరైనది కాదు; వ్యాసాన్ని దారిమార్పు చేసినపుడు, అనవసరమైన సర్క్యులర్ లింకులు ఏర్పడతాయి. బొద్దుగా చూపిన పాఠ్యంలో కొంతభాగానికి మాత్రమే లింకు ఇవ్వడం కూడా సరైన పద్ధతి కాదు; బొద్దు పాఠ్యం చూపించవలసిన ప్రత్యేకత పోతుంది. అసలు బొద్దు చేసిన ఫలమే లేకుండా పోవచ్చు.}}
* {{anchor|Linking quotations}}కొటేషన్ల లోపల ఉండే పాఠ్యానికి లింకులు సాధ్యమైనంత వరకు ఇవ్వకండి; ఆ కొటేషను కర్త ఉద్దేశించిన అర్థానికి స్పష్టంగా సరిపోయే వ్యాసమైతేనే లింకు ఇవ్వండి. సాధ్యమైన చోట్లల్లా, లింకును కొటేషనుకు బైట ఉన్న పాఠ్యానికి - కొటేషనుకు ముందుగానీ, తరువాత గానీ - ఇవ్వండి.{{efn|1=If quoting hypertext that includes a Wikipedia link particularly salient to the quote's use, a {{xt|[link in original]}} editorial note may be added. {{xt|[link added]}} notes should generally be avoided, because if the clarification is needed badly enough to justify disrupting the flow of text, the link is probably not conservative and should be omitted.}}
* {{anchor|Sea of blue|Dribbles of blue|Wingsuit combat}}సాధ్యమైనంత వరకు వాక్యంలో వరుసగా ఉన్న పదాలకు విడివిడిగా లింకులు ఇవ్వకండి. అలా చేస్తే ఇవన్నీ ఒకేలింకు అన్నట్లుగా కనిపిస్తాయి. ఉదా: [[కారకోరం]]&amp;nbsp;[[కనుమ]] (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[కారకోరం]]&amp;nbsp;[[కనుమ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) లేదా [[క్రికెట్]] [[ప్రపంచ కప్]] (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[క్రికెట్]]&amp;nbsp;[[ప్రపంచ కప్]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). దాని బదులు, ఒకదాని లింకును తీసేసి రాయండి - ([[కారకోరం]]&amp;nbsp;కనుమ). లేదా మరింత స్పష్టంగా ఉండే లింకును వాడండి - [[కారకోరం కనుమ]] (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[కారకోరం కనుమ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;).
* {{anchor|Geographic places}}భౌగోళిక ప్రాంతాన్ని సూచిస్తూ కామాలతో వేరుచేసిన ప్రాంతాలు/ప్రదేశాలు ఉన్నపుడు, అన్నిటికీ లింకు ఇవ్వకుండా, అతి చిన్న ప్రదేశానికి/ప్రాంతానికీ లింకు ఇవ్వండి. . 
**ఉదాహరణకు, కింది విధంగా లింకులు ఇవ్వకండి
*:{{cross}}[[తెలంగాణ]], [[కరీంనగర్]] (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[తెలంగాణ]], [[కరీంనగర్]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)
*::లేదా
*:{{cross}}[[తెలంగాణ]], [[హైదరాబాదు]], [[కుషాయిగూడ]] (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[తెలంగాణ]], [[హైదరాబాదు]], [[కుషాయిగూడ]] &lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)
**వీటిని కిందివిధంగా ఇవ్వండి
*:{{tick}}తెలంగాణ, [[కరీంనగర్]] (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;తెలంగాణ, [[కరీంనగర్]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)
*::or
*:{{tick}}తెలంగాణ, హైదరాబాదు, [[కుషాయిగూడ]] (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;తెలంగాణ, హైదరాబాదు, [[కుషాయిగూడ]] &lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)
** ఓకవేళ వరసగా ఉన్న రెండు స్థలాలకూ లింకులివ్వాల్సిన ఆవశ్యకత ఉంటే వాటి మధ్య ఏదైనా సముచితమైన పాఠ్యం ఉండేలా చూడండీఉదా - {{tq|[[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[జమ్మికుంట]]}} (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[కరీంనగర్ జిల్లా]] లోని [[జమ్మికుంట]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;).
* పదాలకు ముందూ, వెనకా ఉండే స్పేసును లింకు లోకి చేర్చకండి. ఈ స్పేసులు లింకుకు బైట ఉండాలి. 
* సాంకేతిక విషయాలపై ఉన్న వ్యాసాలలో సాంకేతిక పదాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. వీటికి సాధారణ నిఘంటువులలో సందర్భోచిత వివరణలు ఉండవు. అందుచేత, సాధారణంగా ఆసక్తి ఉండే వ్యాసాల కంటే, ఈ సాంకేతిక వ్యాసాల్లో ఎక్కువ లింకులు చేర్చడం అవసరం కావచ్చు.
* లింకు ఇవ్వదలచిన అంశం గురించి లక్ష్యిత వ్యాసంలో సరిపడా సమాచారం, సంబంధిత సమాచారం ఉందని ముందుగా నిర్ధారించుకున్నాకే లింకు ఇవ్వండి. ఉదాహరణకు, పర్వతాల్లో ఉండే కనుమల గురించి వివరించే వ్యాసానికి లింకు ఇచ్చేటపుడు [[కనుమ]]కు ఇవ్వరాదు, అది కనుమ పండుగ పేజీకి పోతుంది. సరైన లింకు [[పర్వత కనుమ]].
*{{anchor|Draft space}}వ్యాసాల నుండి వ్యాసేతర [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లోని]] పేజీలకు లింకులు ఇవ్వకండి.
* చిన్నపాటి వివరణ అవసరమైన చోట్ల, అక్కడే వివరణ రాసెయ్యండి. ఆమాత్రానికే మరో పేజీకి లింకు ఇచ్చి, పేజీనుండి పేజీకి వెళ్ళేలా పాఠకులకు శ్రమ కలిగించకండి.
* {{anchor|Forced links}}అవసరమైన చోట్ల లింకులు ఇవ్వాల్సిందే, కానీ ఆ లింకుకు వెళ్తే తప్ప పాఠ్యం అర్థం కాని పరిస్థితి కల్పించవద్దు. లింకుకు వెళ్ళకుండానే ఇక్కడి వాక్యాలే వీలైనంతవరకు అర్థాన్ని వివరించేలా రాయండి. తెవికీ వ్యాసాన్ని ఆఫ్‌లైనులో చదివే పాఠకులు, ముద్రించుకుని చదివే పాఠకులూ కూడా ఉంటారు. వారికి కూడా కనీస స్థాయిలో విషయం అర్థం అయ్యేలా ఉండాలి.
* అందం కోసమో అలంకారం కోసమో పాఠ్యానికి లింకుల రంగులు ఇవ్వకండి. మామూలు పాఠ్యానికీ, లింకులకూ భేదాన్ని పాఠకులు అర్థం చేసుకోవడంలో తికమక పడకూడదు.&lt;!--
===&lt;span id=&quot;Internal links: overlinking and underlinking&quot;&gt;&lt;/span&gt; లింకుల అతివృష్టీ, అనావృష్టీ===
&lt;!-- The span tags (subst'ed Anchor templates) in this section serve to provide a permanent target for incoming section links. Please do not move them out of the subsection headings. Please do not modify them, even if you modify the subsection titles. It is always best to anchor an old section header that has been changed so that links to it won't be broken. See [[Template:Anchor]] for details. (This text: [[Template:Anchor comment]]) --&gt;
{{For|notices that can be added to articles|Template:Overlinked|Template:Underlinked}}

====&lt;span id=&quot;Underlinking&quot;&gt;&lt;/span&gt;సాధారణంగా వేటికి లింకులివ్వాలంటే====
వ్యాసాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో సాయపడే పదాలకు తగు లింకులు లేనట్లైతే, ఆ వ్యాసంలో సరిపడా లింకులు లేవని (అండర్‌లింక్‌డ్) అని అంటారు. సాధారణంగా కింది సందర్భాల్లో లింకులు ఇవ్వాలి:
* వేరే వ్యాసానికి సంబంధించిన అంశాలకు లింకులిస్తే ఈ వ్యాసాన్ని మరింత బాగా అర్థం చేసుకోగలిగే సందర్భాల్లో (కింద ఇచ్చిన [[#ఉదాహరణ వ్యాసం|ఉదాహరణ]] చూడండి). వ్యక్తులు, ఘటనలు వగైరాలు ఈ అంశాల్లోకి వస్తాయి. అలాగే, స్వంతంగా పేజీ ఉన్న ఏ టాపిక్కులైనా సరే ఈ కోవ లోకి వస్తాయి. ఆ లింకు ప్రస్తుత వ్యాసానికి సంబంధించినదై ఉంటే చాలు.
* సంబంధిత సమాచారం ఉండే వ్యాసాలకు. ఉదాహరణకు: &quot;{{xt|దీని నేపథ్యం కోసం [[అట్లాంటిక్ విమానం కూల్చివేత ఘటన]] చూడండి}}&quot;
* సాంకేతిక పదాలకు, పదబంధాలకు, పరిభాషకు అర్థాలను వివరించే వ్యాసాలకు. లింకు ఇవ్వకుండా ఆయా పదాలకు వ్యాసంలో అక్కడే వివరణ కూడా రాయవచ్చు, లేదా లింకుతో పాటు వివరణ కూడా ఇయ్యవచ్చు. వికీపీడియాలో సముచితమైన వ్యాసం లేనట్లైతే, [[విక్షనరీ]]కి [[Help:Interwikimedia links|అంతర్వికీ లింకు]] ఇవ్వనూ వచ్చు.
* పాఠకులకు అంతగా పరిచయం ఉండని వ్యక్తుల పేర్లు

ఓ లింకు ప్రస్తుత వ్యాసానికి సంబంధించినదే గానీ, వ్యాసం లోని పాఠ్యంలో ఎక్కడా ఇచ్చే అవకాశం లేనట్లైతే, దాన్ని [[Wikipedia:శైలి/ఆకృతి#ఇవి కూడా చూడండి|&quot;ఇవి కూడా చూడండి&quot;]] విభాగంలో పెట్టవచ్చు.

ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోయినా, భవిష్యత్తులో సృష్టించే అవకాశం ఉన్న వ్యాసాలకు లింకు ఇవ్వవచ్చు ({{section link||ఎర్రలింకులు}} చూడండి). వేరే వికీపీడియాలో సంబంధిత వ్యాసం ఉండి, తెవికీలో ఇంకా లేనట్లైతే, తెవికీ వ్యాసానికి ఎర్రలింకు ఇస్తూనే వేరే భాష లోని వికీపీడియా వ్యాసానికి కూడ్ లింకు ఇవ్వవచ్చు ({{section link|Help:అంతర్వికీ లింకులు|ఇన్‌లైన్ లింకులు}} చూడండి).

==== &lt;span id=&quot;Overlinking&quot;&gt;&lt;/span&gt; సాధారణంగా వేటికి లింకులు ఇవ్వకూడదంటే ====
&lt;!-- This span tag (subst'ed Anchor template) serves to provide a permanent target for incoming section links. Please do not move it out of the section heading. Please do not modify it, even if you modify the section title. ---&gt;
వ్యాసంలో లింకులు మరీ ఎక్కువగా ఉంటే, అతిగా లింకులు ఇచ్చారని అంటారు. దీనివల్ల పాఠకుడి అవగాహనకు సహాయపడే లింకులను గుర్తించడం కష్టమవుతుంది. వ్యాసంలో చాలా ఎక్కువగా లింకులు ఉండి, పాఠకులకు అవసరమయ్యే లింకులేవో గుర్తించడం కష్టమయ్యే పరిస్థితి ఉంటే లింకులు అతిగా ఉన్నాయి అంటారు.&lt;ref&gt;{{cite magazine |author-link= John C. Dvorak |last=Dvorak |first=John C. |title=Missing Links |work=[[PC Magazine]] |date=April 16, 2002 |url= https://www.pcmag.com/article2/0,1759,33326,00.asp |access-date=August 16, 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110806041207/https://www.pcmag.com/article2/0,2817,33326,00.asp |archive-date=August 6, 2011}}&lt;/ref&gt;{{efn|1=A [[m:Research:Improving link coverage|2015 study of log data]] found that &quot;in the English Wikipedia, of all the 800,000 links added ... in February 2015, the majority (66%) were not clicked even a single time in March 2015, and among the rest most links were clicked only very rarely&quot;, and that &quot;simply adding more links does not increase the overall number of clicks taken from a page. Instead, links compete with each other for user attention.&quot; This was reported in: {{cite conference |first1=Ashwin |last1=Paranjape |first2=Bob |last2=West |first3=Jure |last3=Leskovec |first4=Leila |last4=Zia |contribution=Improving Website Hyperlink Structure Using Server Logs |title=WSDM'16: Proceedings of the Ninth ACM International Conference on Web Search and Data Mining |date=February 22–25, 2016 |publisher=[[Association for Computing Machinery]] |location=San Francisco |url= http://infolab.stanford.edu/~west1/pubs/Paranjape-West-Leskovec-Zia_WSDM-16.pdf |isbn=9781450337168 |doi=10.1145/2835776.2835832}} }} &lt;span id=&quot;Familiar terms&quot;&gt;&lt;/span&gt; లింకు ఇస్తున్న వ్యాసాన్ని చదవడం వల్ల ప్రస్తుత వ్యాసాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో పాఠకులకు దోహదపడుతుందా  అనేది మిమ్మల్ని మీరు ప్రశ్నించుకోవడం మంచి పద్ధతి. ఏదైనా పదం వ్యాసంలోని సందర్భానికి నిర్దుధ్టంగా సంబంధించినది కానట్లైతే, చాలా మంది పాఠకులకు ఆ సందర్భంలో అర్థమయ్యే పదాలకు సాధారణంగా లింకు ఇవ్వకూడదు. కొన్ని పదాలు ఈ స్థాయి గుర్తింపును కలిగి ఉన్నాయో లేదో నిర్ణయించేటప్పుడు మీ వయస్సు వారికి, మీరు చేసే పనే చేసేవారికి, మీ ప్రాంతం వారికీ అర్థమయ్యే విషయాలు ఇతరులకు అంతగా అర్థం కాకపోవచ్చు. ఉదాహరణలు:

*రోజువారీ పదాలు (ఉదా. విద్య, హింస, విమానం, నది, యానిమేషన్)
* సాధారణ వృత్తులు (ఉదా. అకౌంటెంట్, రాజకీయ నాయకుడు, నటుడు)
* సాధారణ కొలమానాల్లోని యూనిట్లు - సమయం, ఉష్ణోగ్రత, పొడవు, ప్రాంతం, ఘనపరిమాణం వగైరాలకు సంబంధించినవి. 5 సెంటీమీటర్లు (2 అం.) లో ఉన్నట్లుగా, నాన్-మెట్రిక్, మెట్రిక్ సమానమైనవి రెండూ ఇవ్వబడితే, సాధారణంగా ఏ యూనిట్‌కూ లింకు ఇవ్వాల్సిన అవసరం లేదు. ఎందుకంటే దాదాపుగా పాఠకులందరికీ కనీసం ఒక యూనిట్‌ గురించైనా తెలుస్తుంది.
* తేదీలు (క్రింద § కాలక్రమానుసార అంశాలను చూడండి)
* ఉద్దేశపూర్వకంగా ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంటే తప్ప, అయోమయ నివృత్తి పేజీలకు లింకు ఇవ్వకూడదు. సరైన వ్యాసానికి పైపు లింకు ఇవ్వండి. ఉదాహరణకు, తిరుపతి జిల్లా లోని పట్టణం కోసం, &lt;nowiki&gt;[[గూడూరు (తిరుపతి జిల్లా)|గూడూరు]]&lt;/nowiki&gt; అని లింకు ఇవ్వండి. ఇది [[గూడూరు (తిరుపతి జిల్లా)|గూడూరు]]గా కనిపిస్తుంది, ఉద్దేశించిన పేజీకే దారితీస్తుంది. &lt;nowiki&gt;[[గూడూరు]]&lt;/nowiki&gt; అనే లింకు కూడా చూడడానికి అలాగే కనిపిస్తుంది గానీ, ఇది [[గూడూరు]] అనే అయోమయ నివృత్తి పేజీకి దారితీస్తుంది.
వీటితో పాటు, కిందివాటికి చాలా సందర్భాల్లో లింకులు ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉండకపోవచ్చు
* దేశాలు (ఉదా: భారతదేశం/భారతీయులు, కెనడా/కండియన్లు, చైనా/చైనీయులు)
* భౌగోళిక అంశాలు (ఉదా., హిమాలయాలు, హిందూ మహాసముద్రం, ఆఫ్రికా)
* నివాస ప్రాంతాలు, పట్టణాలు (ఉదా., న్యూ ఢిల్లీ; హైదరాబాదు)
* భాషలు (e.g., తెలుగు, తమిళం, ఫ్రెంచి, బెంగాలీ)
* జాతీయత, తెగలు, జాతులు, ఉనికి (ఉదా., బ్రిటిషు, జపనీయులు, పాకిస్తానీలు, నైజీరియనులు)
* మతాలు (ఉదా., హిందూమతం, ఇస్లాము, బౌద్ధం)

లింకులు సమాచారంతో కూడుకుని ఉన్నప్పటికీ, అవి అతి అనిపించుకునే సందర్భాలు కూడా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, మొబైలు, ట్యాబు వంటి చిన్నపరికరాల్లో వ్యాసాన్ని చదివేటపుడు అవి సాపేక్షికంగా చిన్నవిగా ఉంటాయి కాబట్టి, పాఠ్యంలో దగ్గరదగ్గరగా అనేక లింకులు ఉంటే పాఠకులకు నావిగేషన్ మరింత కష్టమవుతుంది. ప్రత్యేకించి, చూపు, అర్థం చేసుకోగలిగే సామర్థ్యం, సమన్వయ స్థాయిలు తక్కువగా ఉన్న పాఠకులకు ఇబ్బంది ఎక్కువగా ఉంటుంది. దగ్గరదగ్గరగా అనేక లింకులను ఇచ్చేటప్పుడు, చదవడానికి వీలు, సమాచార లభ్యతలను సమతుల్యం చేసుకుంటూ ఇవ్వండి. 

{{Anchor|Circular|Circ}}

అదే పేజీకి తిరిగి దారిమార్పుచేసే పేజీలకు లింకు ఇవ్వకండి.

లింకులివ్వడంలో ఉద్దేశం మరింత వివరణ కోసం, సముచితమైన నేవిగేషను అందించడం కోసం గానీ, పదాలకు విశిష్టత ఇచ్చేందుకు కాదు. పదాల పైకో, వస్తువుల పైకో పాఠకుల దృష్టిని మళ్ళించేందుకు లింకులివ్వకండి. లేదా వ్యాసాలపై గౌరవ ప్రపత్తులను వ్యక్తపరచే ఉద్దేశంతో లింకులివ్వకండి. 

వ్యాసం బాడీ లోపల, బయటి లింకులు ఇవ్వరాదు. ([[వికీపీడియా:బయటి లింకులు]] చూడండి).

====&lt;span id=&quot;Repeated links&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span id=&quot;DUPLINK&quot;&gt;&lt;/span&gt; లింకుల పునరుక్తి====
ఒక ప్రధాన విభాగంలో ఒకేసారి, మొదటిసారి కనబడేచోట లింకు ఇవ్వండి.{{efn|1=Major sections are generally detailed sections with a level-2 heading, but consensus at an article may determine a lower-level subsection is major, especially when a preceding subsection is especially long, when an article's structure puts most content under level-3 headings with level-2 ones primarily used for thematic grouping, or when a subsection is a link target at which many readers arrive directly.}}. మిగతా విభాగాల్లో, సందర్భంలో బాగా అవసరమైతే తప్ప అదే లింకు మళ్ళీ ఇవ్వకండి.

[[Wikipedia:Citing sources|మూలాలు]] ఒక ప్రత్యేకమైన అంశం. ఒకే లింకును, ఒకే పేజీ లోని పలు మూలాల్లో ఇవ్వవచ్చు, అందులో దోషమేమీ లేదు. ఉదా:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;|work=[[ఈనాడు]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.

వ్యాసాల నుండి ఏదైనా పదకోశానికి లింకు ఇచ్చేటపుడు, లింకును ఆ పేజీకి ఇవ్వకుండా ఆ పేజీ లోని సదరు పదానికే నేరుగా ఇవ్వాలి. ఒకటి కంటే ఎక్కువ పదాలకు లింకులు ఇచ్చే సండర్భంలో మళ్ళీ మళ్ళీ లింకులు ఇవ్వవచ్చు.

జాబితాలలోని అంశాలకు లింకులు ఇచ్చేటపుడు, అవసరమనుకుంటే ఇచ్చిన లింకులను పునరుక్తి చెయ్యవచ్చు. 
డూప్లికేటు లింకులను గుర్తించేందుకు ఎన్వికీలో [[:en:User:Evad37/duplinks-alt|duplinks-alt]] అనే యూజర్‌స్క్రిప్టు ఉంది. తగు మార్పులతో దాన్ని తెవికీలో వాడుకోవచ్చు

====ప్రవేశిక====
ప్రవేశికలో మరీ ఎక్కువ లింకులిస్తే చదవను సౌకర్యంగా ఉండదు. కొత్త పదాలు ఎక్కువగా ఉండే సాంకేతిక వ్యాసాల్లో, ప్రవేశికలో మామూలు కంటే ఎక్కువ లింకులు ఉండాల్సిన అవసరం ఉండవచ్చు. అలాంటి సందర్భాల్లో, ప్రవేశికలో మరీ సాంకేతిక పదాలను చొప్పించకుండా, వీలైనంత వరకు మామూలు పదాలతో రాయాలి. సాంకేతిక పదాలను ప్రధాన భాగంలో రాయవచ్చు. 

ఇంగ్లీషు వికీపీడియా లోని విశేషవ్యాసాలు చాలావాటిల్లో, ప్రవేశికలో 12 నుండి 25 వరకూ లింకులు ఉంటాయి. అంటే సుమారుగా ప్రతి 16 పదాలకు ఒక లింకు.&lt;ref&gt;{{cite web |title=User:WhatamIdoing/Sandbox 3 |date=January 30, 2023 |url= https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:WhatamIdoing/Sandbox_3&amp;oldid=1136368242 |work=Wikipedia |edition=English |access-date=August 31, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;!--

====&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;An example article&quot;&gt;&lt;/span&gt;ఉదాహరణ వ్యాసం====

For example, in the article on [[supply and demand]]:
* Almost certainly link &quot;[[microeconomics]]&quot; and &quot;[[general equilibrium theory]]&quot;, as these are technical terms that many readers are unlikely to understand at first sight.
* Consider linking &quot;[[price]]&quot; and &quot;[[goods]]&quot; only if these common words have technical dimensions that are specifically relevant to the topic.
* Do not link to the &quot;United States&quot;, because that is an article on a very broad topic with no direct connection to supply and demand.
* Definitely do not link &quot;wheat&quot;, because it is a common term with no particular relationship to the article on supply and demand, beyond its arbitrary use as an example of traded goods in that article.
* Make sure that the links are directed to the correct articles: in this example, you should link [[goods]], not [[good]], which goes to a page on the philosophical concept. Many common dictionary words are ambiguous terms in Wikipedia and linking to them is often unhelpful to readers; &quot;Good&quot; is a surname and the name of albums, companies, etc., and the article title [[Good (disambiguation)]] is used to index those.--&gt;

===లింకులో స్పష్టత===
{{See also|#పైపు లింకులు}}

ఏ వ్యాసానికి లింకు ఇస్తున్నామో, ఆ వ్యాసం లింకులో చూపిస్తున్న పదానికి, సందర్భోచితంగా, వీలైనంత దగ్గరగా ఉండాలి.

ఉదాహరణకు, [[వివేకవర్థని]] వ్యాసానికి ఇచ్చే లింకు, అది కందుకూరి వీరేశలింగం పెట్టిన పత్రిక అనేది స్పష్టంగా తెలియాలి. లింకు లక్ష్యం, లింకు పాఠ్యం ఒకటే అయి ఉండాల్సిన అవసరం లేదు గానీ, లింకు మాత్రం భావస్ఫోరకంగా ఉండాలి.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!
! వ్యాస పాఠ్యం
! [[Help:Wikitext|వికీపాఠ్యం]]
! గమనిక
|-
|{{tick}}
| వీరేశలింగం [[వివేకవర్థని|తన మొదటి పత్రికను]] మొదలుపెట్టినపుడు
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;వీరేశలింగం [[వివేకవర్థని|తన మొదటి పత్రికను]] మొదలుపెట్టినపుడు&lt;/syntaxhighlight&gt;
| &quot;తన మొదటి&quot; అనేదాన్ని కూడా చేరిస్తే స్ఫుటంగా ఉంటుంది
|-
|{{cross}}
| వీరేశలింగం తన మొదటి [[వివేకవర్థని|పత్రికను]] మొదలుపెట్టినపుడు
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;వీరేశలింగం తన మొదటి [[వివేకవర్థని|పత్రికను]] మొదలుపెట్టినపుడు&lt;/syntaxhighlight&gt;
| &quot;పత్రికను&quot; అనే పదం మాత్రమే
|-
|{{tick}}
| [[వివేకవర్థని|వీరేశలింగం పెట్టిన తొలి పత్రికే]]  రాజమండ్రిలో పెట్టిన తొలి పత్రిక
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;[[వివేకవర్థని|వీరేశలింగం పెట్టిన తొలి పత్రికే]]  రాజమండ్రిలో పెట్టిన తొలి పత్రిక&lt;/syntaxhighlight&gt; 
| అది వీరేశలింగం పెట్టిన పత్రిక అని స్ఫుటంగా చెప్పడం
|-
|{{cross}}
| వీరేశలింగం పెట్టిన [[వివేకవర్థని|తొలి పత్రికే]]  రాజమండ్రిలో పెట్టిన తొలి పత్రిక
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;వీరేశలింగం పెట్టిన [[వివేకవర్థని|తొలి పత్రికే]]  రాజమండ్రిలో పెట్టిన తొలి పత్రిక&lt;/syntaxhighlight&gt;
| &quot;తొలి పత్రికే&quot; అనే పదాలకు మాత్రమే
|}

===లింకు నిర్దుష్టంగా ఉండాలి===

సందర్భానికి తగినట్లుగా, లింకు పాఠ్యానికి అత్యంత దగ్గరగా ఉండే నిర్దుష్టమైన వ్యాసానికి లింకు ఇవ్వాలి: ఆ వ్యాసంలో మరింత సమాచారం ఉంటుంది, ఆ విషయానికి సంబంధించిన మరింత సాధారణమైన అశాలకు లింకులూ ఉంటాయి.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ఇలా టైపు చేస్తే
! ఇలా కనిపిస్తుంది
! నిర్దుష్టత
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;[[భారతదేశ భౌగోళికం]]&lt;/syntaxhighlight&gt; || [[భారతదేశ భౌగోళికం]]
| నిర్దుష్టంగా ఉంది (ఇలాగే ఉండాలి)
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;[[భారతదేశ భౌగోళికం|భారతదేశ]] భౌగోళికం&lt;/syntaxhighlight&gt; || [[భారతదేశ భౌగోళికం|భారతదేశ]] భౌగోళికం
| సంబంధం ఉంది గానీ, తక్కువ నిర్దుష్టంగా ఉంది
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;భారతదేశ  [[భౌగోళికం]]&lt;/syntaxhighlight&gt; ||భారతదేశ  [[భౌగోళికం]]
|నిర్దుష్టంగా లేదు
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;[[ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర]] చూస్తే&lt;/syntaxhighlight&gt;|| [[ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర]] చూస్తే
|నిర్దుష్టంగా ఉంది (ఇలాగే ఉండాలి)
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;[[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[చరిత్ర]] చూస్తే&lt;/syntaxhighlight&gt; || [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] [[చరిత్ర]] చూస్తే
|నిర్దుష్టంగా లేదు
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;[[గూడూరు (నెల్లూరు)|గూడూరు]]&lt;/syntaxhighlight&gt;|| [[గూడూరు (నెల్లూరు)|గూడూరు]]
|నిర్దుష్టంగా ఉంది (ఇలాగే ఉండాలి)
|-
| &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;[[గూడూరు]]]]&lt;/syntaxhighlight&gt;|| [[గూడూరు]]
|నిర్దుష్టంగా లేదు
|}

ఆ విషయంపై వ్యాసం లేనట్లైతే, కింది వాటిలో ఏదో ఒకటి చెయ్యవచ్చు:
* మీరే ఆ [[వికీపీడియా:వ్యాససృష్టికి మార్గసూచీ|వ్యాసాన్ని సృష్టించండి]].
* ఓ నిర్దుష్టమైన టాపిక్కు మీద ఇంకా వ్యాసం లేనట్లైతే, {{section link||దారిమార్పులు}} విభాగంలో చెప్పినట్లు, దానికంటే మరింత జనరల్‌ టాపిక్కుపై ఉండే వ్యాసానికి దారిమార్పు సృష్టించండి. ఉదాహరణకు, పోతన రాసిన శ్రీమదాంధ్ర భాగవతం లోని &quot;ఎవ్వనిచే జనించు జగమెవ్వని లోపలనుండు&quot; పద్యానికి వ్యాసం లేనట్లైతే, [[ఎవ్వనిచే జనించు జగమెవ్వని లోపలనుండు]] అనే పేరుతో ఓ పేజీని, ''[[శ్రీమదాంధ్ర భాగవతం]]'' పేజీకి దారిమార్పుగా సృష్టించండి.
* అలాంటి జనరల్ వ్యాసం కూడా లేనట్లైతే అపుడు ఒక [[WP:RED|ఎర్రలింకును]] సృష్టించండి. కానీ, దానికి ముందు {{section link||ఎర్రలింకులు}} విభాగం చూడండి.

దారిమార్పు, ఎర్రలింకు రెండూ సముచితంగా ఉన్నాయని అనిపించనపుడు, మరింత జనరల్‌గా ఉండే వ్యాసానికి లింకు ఇవ్వవచ్చేమో చూడండి. 

ఉదాహరణకు,  
&lt;p&gt;{{cross}}{{xt|[[19 వ శతాబ్దపు తెలుగు పత్రికలు]]}} (2025 నవంబరు నాటికి ఈ పేరు గల వ్యాసం అసలు ఉనికిలోనే లేదు),&lt;/p&gt;
అనే లింకు బదులు 
&lt;p&gt;{{tick}}{{xt|[[19 వ శతాబ్దం|19 వ శతాబ్దపు]] తెలుగు పత్రికలు}} అని రాయవచ్చు (ఇది 19 వ శతాబ్దానికి లింకు ఇస్తుంది),&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;{{tick}}{{xt|19 వ శతాబ్దపు [[తెలుగు పత్రికలు]]}} అని రాయవచ్చు (ఇది తెలుగు పత్రికల గురించిన వ్యాసానికి లింకు ఇస్తుంది),&lt;/p&gt; 
&lt;p&gt;{{tick}}{{xt|19 వ శతాబ్దపు తెలుగు పత్రికలు}} అని రాయవచ్చు (ఇది అసలు దేనికీ లింకు ఇవ్వదు. సందర్భాన్ని బట్టి ఇదే అన్నిటికంటే ఉత్తమమైన మార్గం కావచ్చు),&lt;/p&gt;
లేదా
&lt;p&gt;{{tick}}{{xt|[[19 వ శతాబ్దం]] నాటి [[తెలుగు పత్రికలు]]}} అని రాయవచ్చు (ఆయా వ్యాసాలకు విడివిడిగా లింకులు ఇస్తుంది);&lt;/p&gt;
అయితే,
&lt;p&gt;{{cross}}{{xt|[[19 వ శతాబ్దం|19 వ శతాబ్దపు]] [[తెలుగు పత్రికలు]]}} అని ఒకదాని పక్కన ఒకటి, గ్యాపు లేకుండా మాత్రం లింకులు ఇవ్వకండి. పక్కపక్కనే ఉండడం వలన ఆ రెండు లింకులూ ఒకే లింకుగా, ఒకే వ్యాసానికి వెళ్ళే లింకుగా పొరబడే అవకాశం ఉంది.&lt;/p&gt;

====విభాగపు లింకులు====
{{Further|Help:Link#Section linking (anchors)|Help:Section#Section linking}}

ఏదైనా వ్యాసం లోని ఒక విభాగం ఒక నిర్దుష్ట విషయానికి సంబంధించినదైతే, ఆ విభాగానికి లింకు ఇస్తే, పాఠకులను నేరుగా సంబంధిత సమాచారానికి  తీసుకువెళ్తుంది. విభాగానికి లింకు ఇవ్వడానికి పైపు లింకులు, దారిమార్పులు, {{tlx|Section link}} మూస (ఇది {{char|§}} అనే క్యారెక్టరును కూడా చూపిస్తుంది) వంటి వివిధ పద్ధతులున్నాయి

====&lt;span id=&quot;Broken section links&quot;&gt;&lt;span id=&quot;RENAMESECTION&quot;&gt;తెగిపోయిన విభాగపు లింకులను నివారించడం&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;====

విభాగపు పేరు మారిపోయిన సందర్భాల్లో, దానికి వస్తున్న లింకులు తెగిపోయి సమస్య ఏర్పడవచ్చు. (ఇలా జరిగితే, దానికి వచ్చే లింకులు పేజీ పైభాగం వద్ద ఆగిపోతాయి.) దీన్ని నివారించడానికి {{tlxs|Anchor}} మూసను, విభాగపు పూర్వపు పేరును చూపిస్తూ వాడాలి.

{{anchor|HIDDENLINKADVICE}}
మరో పద్ధతిలో, ఒక దాచిన వ్యాక్యను రాయవచ్చు. ఉదాహరణకు, {{nowrap|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!-- &quot;క్వార్క్&quot; నుండి ఇక్కడికి లింకు ఉంది--&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}{{efn|1=The hidden message (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!-- &quot;ఫలానా వ్యాసం&quot; నుండి ఇక్కడికి లింకు ఉంది--&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) అనే ఒక దాచిన సందేశాన్ని లక్ష్యిత విభాగంలో చేర్చాలి. దీన్ని విభాగపు శీర్షిక కింద ఒక బ్రేకు ఇచ్చి (లేదంటే సమస్యలు వస్తాయి) రాయాలి. ఆ రెండు లైన్లను గమనించండి:&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;==లక్ష్యిత విభాగం==&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!-- &quot;ఫలానా వ్యాసం&quot; నుండి ఇక్కడికి లింకు ఉంది --&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;
తద్వారా, శీర్షిక పేరు మార్చేవారు దానికి వస్తున్న లింకులను సరిచేస్తారు. ఈ పద్ధతి అంత బలమైన పద్ధతేమీ కాదు; శీర్షిక పేరుమార్చాలనుకునే సంపాదకుడిపై అనవసరమైన భారం పడుతుంది.

ఇంగ్లీషు వికీలో తెగిపోయిన యాంకర్లను సరిచేసే బాట్లున్నాయి. అవి: [[User:Cewbot/log/20201008/configuration|cewbot]], {{U|Dexbot}}, {{U|FrescoBot}}.

==పద్ధతులు==
===దారిమార్పులు===
{{Main|Wikipedia:దారిమార్పు}}

కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం అనే పేజీకి లింకు ఇవ్వాలని అనుకుందాం. కానీ ఆ పేజీ ఇంకా లేదు. కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం అనే పేజీ నుండి విజయవాడ పేజీకి దారిమార్పు సృష్టించవచ్చు. ఇలా, మామూలుగానే లింకు ఇవ్వండి: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం]] ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉంది. &lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. దీన్ని ప్రచురించినపుడు ఇలా ఉంటుంది: {{xt|[[WP:Red link example|కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం]] ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉంది.}}. ఈ ఎర్రలింకును నొక్కితే, ''కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం'' అనే కొత్త పేజీని సృష్టించే పేజీకి వెళ్తుంది.; అక్కడ &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#REDIRECT [[విజయవాడ]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, అని రాస్తే, ''కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం'' పేజీకి వెళ్ళదలచిన పాఠకులు విజయవాడ వ్యాసానికి వెళ్తారు.

ఈ సందర్భంలో The redirect [[#NOPIPE|is better]] in a case like this than a direct link like &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[విజయవాడ|కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; అనే సూటి లింకు కంటే ఇలా దారిమార్పు ఇవ్వడమే మెరుగు. ఎందుకంటే, ''కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం'' కు ప్రత్యేకించి ఒక వ్యాసం సృష్టించినపుడు (ఈ దారిమార్పు స్థానంలో), ఆ లింకు నొక్కిన పాఠకులు ఆటోమాటిగ్గా ఈ కొత్తపేజీకి వెళ్తారు. ఆ లింకు కొత్త పేజీకి వెళుందా లేదా అని పరిశీలించడం, పరీక్షించడం చెయ్యాల్సిన అవసరం లేదు.

దారిమార్పు పేజీ గుండా వెళ్ళకుండా, నేరుగా గమ్యం పేజీకి వెళ్ళేందుకు, &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{no redirect|కొండపల్లి రక్షిత అరణ్యం}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; అని వాడండి. [[Help:స్వీయ లింకు|అదే పేజీకి ఇచ్చే]] దారిమార్పులు చెయ్యకండి.

===పైపు లింకులు===
{{Further information|Wikipedia:Piped link}}&lt;!--not a policy or guideline--&gt;

Though a wikilink defaults to displaying the title of the target article, it is possible to choose more specific or more appropriate display text for the intended context. This can be done with the use of the pipe character ('''|'''). For example, {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Henry II of England|Henry II]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} displays as {{xt|[[Henry II of England|Henry II]]}}.

====Style====
* '''Plurals and other derived names.''' {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[apple]]s&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} displays as {{xt|[[apple]]s}}, and this is simpler and clearer than {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[apple|apples]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}. Similarly: {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[appeal]]ing&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}, {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[hyperlink]]ed&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}, {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[red]]dest&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}. Some characters do not work after the link; see [[Help:Link]] for more details.
* '''Case sensitivity.''' Links are not sensitive to initial capitalization, so there is no need to use the pipe character where the case of the initial letter is the only difference between the link text and the target page. (Wikipedia article titles almost always begin with a capital, whereas the linked words in context often do not.) However, links are case-sensitive for all characters after the initial one.

====Intuitiveness====
[[File:Easter egg hunt.JPG|alt=young child looks under some green plants|thumb|Is there anything hidden in here?]]

Keep piped links as intuitive as possible. Per the [[Wikipedia:Principle of least astonishment|principle of least astonishment]], make sure that the reader knows what to expect when following a link. You should plan your page structure and links so that everything appears reasonable and makes sense.

A link's visible label does not need to match the exact title of the article being linked, such as in {{Mxt|&lt;nowiki&gt;[[surgical suture|suture]]&lt;/nowiki&gt;}} or {{Mxt|&lt;nowiki&gt;[[Passing (sports)|passed the ball]]&lt;/nowiki&gt;}}. However, avoid &quot;[[Easter egg (media)|Easter egg]]&quot; or &quot;submarine&quot; links, which are links that unexpectedly hide relevant information underneath the link's label. For example, do not write:&lt;br /&gt;{{in5}}&lt;code&gt;{{!mxt|Richard Feynman was also known for work in &lt;nowiki&gt;[[Parton (particle physics)|particle physics]]&lt;/nowiki&gt;.}}&lt;/code&gt;&lt;br /&gt;Here readers would see the link displayed as {{xt|[[Parton (particle physics)|particle physics]]}}, not the hidden reference to the page {{xt|[[Parton (particle physics)]]}}, unless they followed the link or inspected the target title e.g. by [[mouseover|mousing over]] it. If a physical copy of the article were printed, or the article saved as an audio file, the reference to the parton model would be lost.

Instead, refer to the separate article with an explicit ''see also X'', or by rephrasing the sentence, as in:&lt;br /&gt;{{in5}}&lt;code&gt;{{mxt|Richard Feynman was also known for work in &lt;nowiki&gt;[[particle physics]]&lt;/nowiki&gt;, especially the &lt;nowiki&gt;[[Parton (particle physics)|parton]]&lt;/nowiki&gt; model.}}&lt;/code&gt;

====లింకు లోకి మరిన్ని పదాలు====
కొన్నిసార్లు లింకు ఇచ్చిన పాఠ్యం లోకి మరిన్ని పదాలను చేరిస్తే, మరింత స్పష్టతను ఇవ్వవచ్చు.

ఉదాహరణకు, కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం అనే వ్యాసంలో:&lt;br /&gt;{{in5}}&lt;code&gt;{{!mxt|టిబెట్ భూభాగాన్ని పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా పరిపాలించడాన్ని చట్టవిరుద్ధమైన &lt;nowiki&gt;[[టిబెట్‌పై చైనా దురాక్రమణ|సైనిక ఆక్రమణగా]]&lt;/nowiki&gt; కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం భావిస్తుంది.}}&lt;/code&gt;&lt;br&gt;అనే వాక్యం ఇలా కనిపిస్తుంది:&lt;br&gt;{{in5}}టిబెట్ భూభాగాన్ని పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా పరిపాలించడాన్ని చట్టవిరుద్ధమైన [[టిబెట్‌పై చైనా దురాక్రమణ|సైనిక ఆక్రమణగా]] కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం భావిస్తుంది.&lt;br&gt;
ఈ లింకు చూస్తే అది సైనిక ఆక్రమణ అనే సాధారణ అంశానికి ఇచ్చిన లింకుగా అనిపిస్తుంది.&lt;br /&gt;అయితే:&lt;br&gt;{{in5}}&lt;code&gt;{{mxt|టిబెట్ భూభాగాన్ని పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా పరిపాలించడాన్ని,  &lt;nowiki&gt;[[టిబెట్‌పై చైనా దురాక్రమణ|టిబెట్‌పై చైనా చట్టవిరుద్ధంగా చేసిన సైనిక ఆక్రమణగా]]&lt;/nowiki&gt; కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం భావిస్తుంది.}}&lt;/code&gt;&lt;br&gt;
అనేది ఇలా కనిపిస్తుంది:&lt;br&gt;{{in5}}టిబెట్ భూభాగాన్ని పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా పరిపాలించడాన్ని, [[టిబెట్‌పై చైనా దురాక్రమణ|టిబెట్‌పై చైనా చట్టవిరుద్ధంగా చేసిన సైనిక ఆక్రమణగా]] కేంద్రీయ టిబెట్ ప్రభుత్వం భావిస్తుంది.&lt;br&gt;
ఇది, టిబెట్‌పై చైనా దురాక్రమణ గురించిన లింకని చూడగానే తెలిసిపోతుంది.

====పేర్ల లోపలి పేర్లకు====
ఒక పేరులో భాగంగా ఉన్న పేర్లకు లింకులు ఇవ్వవద్దు. అలా ఇచ్చిన సందర్భాలను పేర్కొంటూ, తెవికీలో జరిగిన ఒక చర్చలో [[వాడుకరి:K.Venkataramana]], కింది పద్యం రాసారు: 
{{వ్యాఖ్య|&lt;big&gt;[[అగ్గిపుల్ల]] నందు [[అగ్గి]],[[పుల్ల]]కు నిచ్చు&lt;br&gt;[[చెరకు]] కిచ్చు [[వంటచెరకు]] నందు&lt;br&gt;లింకులిచ్చువారి లీలలు చూడరా&lt;br&gt;లుప్తమయ్యె పదము లింకులందు&lt;/big&gt;|||కె.వి.ఆర్|}}
పై పద్యం, లింకులు ఎలా ఇవ్వకూడదో చెబుతుంది. అగ్గిపుల్ల అనే పదంలో అగ్గికి పుల్లకూ విడివిడిగా లింకులు ఇస్తే సందర్భోచితంగా ఉండదు, అలాగే వంటచెరకు అనే పదంలో కేవలం చెరకుకు మాత్రమే లింకు ఇవ్వకూడదు. అనే సంగతిని వివరిస్తుంది ఈ పద్యం.  ఏ వ్యాసానికైతే లింకు ఇస్తున్నామో, ఆ వ్యాసం ప్రస్తుత వ్యాసం లోని సందర్భానికి సరిపోయేలా ఉండాలి.   

{| style=&quot;text-align:right; margin-left:44.8px&quot;
! ఇలా రాయండి:
| &lt;code&gt;{{mxt|&lt;nowiki&gt;[[రామన్ ఎఫెక్ట్]]&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/code&gt; || → [[రామన్ ఎఫెక్ట్]]
|-
! ఇలా రాయవద్దు:
| &lt;code&gt;{{!mxt|&lt;nowiki&gt;[[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్|రామన్]] ఎఫెక్ట్&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/code&gt; || → [[చంద్రశేఖర వేంకట రామన్|రామన్]] ఎఫెక్ట్
|}
పూర్తి పేరుకు లింకు ఇస్తే అది ఎర్రలింకు అయ్యే సందర్భాల్లో కూడా ఇలాగే చెయ్యాలి; for example, even if there is no article titled [[Lafayette Avenue (Brooklyn)]]:
{| style=&quot;text-align:right; margin-left:44.8px&quot;
! Do not write:
| &lt;code&gt;{{!mxt|&lt;nowiki&gt;[[Gilbert du Motier, Marquis de Lafayette|Lafayette]] Avenue&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/code&gt; || → [[Gilbert du Motier, Marquis de Lafayette|Lafayette]] Avenue
|}

See also {{slink||Link clarity}}.

====Piping and redirects&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;NOPIPE&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;Piping and redirects&quot;&gt;&lt;/span&gt;====
Per [[WP:NOTBROKEN]] and {{section link||Link specificity}} above, do not use a piped link where it is possible to use a redirected term that fits well within the scope of the text. For example, the page {{xt|[[Papageno]]}} is a redirect to the article about Mozart's opera ''[[The Magic Flute]]'' (since Papageno is a character in ''The Magic Flute''). While editing some other article, you might want to link the term {{xt|Papageno}}; here, you might be tempted to avoid the redirect by using a pipe within the link, as in {{!xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[The Magic Flute|Papageno]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}}. Instead, write simply {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Papageno]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} and let the system handle the rest. This has two advantages: first, if an article is written later about the more specific subject (in this case, &quot;Papageno&quot;, the character), fewer links need to be changed to accommodate the new article; second, it indicates that the article is [[WP:Most-wanted articles|wanted]].

An exception to this rule is when linking to articles in [[WP:Did you know|Did you know]] (DYK) &quot;[[Wikipedia:Did you know#DYK rules|hooks]]&quot; [[Main Page#mp-dyk-h2|on the Main Page]], where piping links to prevent readers from seeing a redirect notice is preferable, and the hook is live only for a short time. {{crossref|(See also {{section link|WP:Piped link#When not to use}}.)}}

====&lt;span id=&quot;Linking to sections of articles&quot;&gt;&lt;/span&gt; Piped links and redirects to sections of articles====
{{See|#Section links|Help:Link#Section linking (anchors)|Wikipedia:Redirect#Targeted and untargeted redirects}}

As explained above, links to sections can take the reader directly to relevant information.

=====పైపు లింకులు=====
{{further|Wikipedia:Piped link}}{{see also|Template:Anchor}}

Using piped links to sections avoids the unsightly {{samp|Article#Section name}} in the display text. 

The format for a piped link is &lt;code&gt;{{mxt|&lt;nowiki&gt;[[Article#Section|name of link]]&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/code&gt;. For example, to link to the &quot;Culture&quot; subsection of the article [[Oman]], type:
:&lt;code&gt;{{mxt|&lt;nowiki&gt;[[Oman#Culture|culture of Oman]]&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/code&gt;,
which displays as {{xt|[[Oman#Culture|culture of Oman]]}}. The section name ''is case-sensitive'', unlike article titles which are case insensitive.

Finally, consider adding a hidden comment to the target section so that future editors who edit the title of that section know they must search for and fix all [[incoming links]], for example:

:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt; The article {{var|ArticleName}} links to this section. Should the section's title change, fix now mistargeted wikilinks, or use the &lt;nowiki&gt;{{subst:Anchor|}}&lt;/nowiki&gt; template to create an anchor to keep the stability of external incoming links too. &lt;nowiki&gt;--&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

A list of incoming wikilinks can be generated using the &quot;[[Help:What links here|What links here]]&quot; feature. As a general rule, it is preferable, particularly in cases where a section has a large number of backlinks, to use {{tlxs|Anchor}} in the HTML element of the header.

To link to a section within the same article, one can simply prefix the name of the section header with the pound sign (&quot;&lt;code&gt;#&lt;/code&gt;&quot;) nested in square brackets, for example (&quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot;):
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[#Promotion to rook or bishop|§ promotion to a rook or bishop]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.

Prefix the label of a wikilink that targets a section header with the section symbol (&quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;§&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot;).

=====Redirects to sections which may become articles=====

Many topics useful for linking may currently appear only as sections of other Wikipedia articles, but are potentially notable enough to become articles on their own. For example, the article {{xt|Eastern Anyshire}} might have a small &quot;History&quot; section, but this does not prevent the article {{xt|History of Eastern Anyshire}} being written eventually. A [[WP:redirect|redirect]] page from such a sub-topic to a general topic may exist already; if not, a redirect can be created when the occasion arises. It is bad practice to create links in article text using the format &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Article#Section]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;; navigation then becomes difficult if the section is expanded into a new article. Instead, link using a redirect to the main topic; [[WP:NOTBROKEN|it costs little]] and makes improvements easier. Thus:
* In a redirect page named &quot;&lt;samp&gt;History&amp;nbsp;of&amp;nbsp;{{var|Topic}}&lt;/samp&gt;&quot;, use &lt;code&gt;{{mxt|#REDIRECT &lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;{{var|Topic}}#History&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/code&gt;.
* In another article, use &lt;code&gt;{{mxt|&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;history of {{var|Topic}}&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/code&gt;.
* Avoid: &lt;code&gt;{{!mxt|&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;{{var|Topic}}#History{{!}}history of {{var|Topic}}&lt;nowiki&gt;]]&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/code&gt;.

==== Links to non-English language pages ====
See {{section link|Help:Interlanguage links|Inline links}}.

===వికీపీడియా వర్గాలకు ఇచ్చే లింకులు===
{{See also|Wikipedia:Colon trick}}
Wikipedia has categories of articles; for example, &quot;Phrases&quot;.  Adding the wikitext {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Category:Phrases]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} to an article will add that article to the category &quot;Phrases&quot;. (This will not create any visible addition to the body text of the article.)

If you instead want to create a visible link to a category, add a colon in front of the word &quot;Category&quot;. For example, {{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[:Category:Phrases]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} creates the link [[:Category:Phrases]]. As with other links, piping can be used: [[:Category:Phrases|Phrases]].

The {{tl|See also cat}} template can be used instead:
{{xt|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{See also cat|Phrases}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;}} creates: {{See also cat|Phrases}}

===ఎర్రలింకులు===
{{Main|Wikipedia:Red link}}

Overlinking in general is a style issue partly because of the undesirable effect on readability. But if too many ''blue'' links are distracting, a ''red'' link is even more so. The ''unassuming'' coloration of the text (probably black) is the most productive.

In prose, if it seems that the level of red linking is overlinking, remember that red links have been found to be a driving force that encourages contributions,{{efn|1=Academic research has suggested that red links may be a driving force in Wikipedia growth; see: {{cite journal |title=The collaborative organization of knowledge |last1=Spinellis |first1=Diomidis |author1-link=Diomidis Spinellis |last2=Louridas |first2=Panagiotis |date=2008 |journal=[[Communications of the ACM]] |volume=51 |issue=8 |pages=68–73 |publisher=[[Association for Computing Machinery]] |doi=10.1145/1378704.1378720 |s2cid=77400 |quote=Most new articles are created shortly after a corresponding reference to them is entered into the system}} See also [[Wikipedia:Inflationary hypothesis of Wikipedia growth]].}} and then use that fact to balance the perceived stylistic issues of &quot;overlinking&quot; the red links.
(Legitimate red links are titles to unfulfilled coverage of topics that do not violate &quot;[[Wikipedia:What Wikipedia is not|What Wikipedia is not]]&quot; policy.) Given a certain number of red links needed, if marking {{em|all}} of them could be overlinking, then just {{em|how many}} should be marked could be a style issue, and just {{em|which ones}} are priority is a helpful contribution.

In lists, overlinking red links can occur when every item on a list is a red link. If the list is uniform, where each item clearly qualifies for an article, a {{em|single}} red link (or blue link) could indicate that. If the list is not uniform, the research effort to mark all possible red links is a risky investment: while red means &quot;approved&quot; status, &quot;black&quot; remains ambiguous, even though it meant &quot;disapproved&quot; {{em|after research}}. Valid [[Wikipedia:Requested articles|requests]] for the future creation of each title in a list, or in prose, may also be a risky investment when the number of red links could be perceived by ''other'' editors as overlinking, and then removed before the investment was fruitful. The removal of massive numbers of red links from an overlinked list is best handled by an editor skilled in the automation of [[text processing]].

Red links can also be removed if they violate policy or the [[WP:red link|guideline for red links]], but otherwise red links do not have an expiration date. If you remain convinced there is overlinking of red links, consider turning some of them blue. The methods to do so are by creating a simple [[Wikipedia:Stub|stub]], a [[WP:redirect|redirect]], or a [[WP:disambiguation|disambiguation]] page. All of these require the certainty that the red link was legitimate in the first place, such as the conventions on [[Wikipedia:Article titles|article titles]].

====Colored links====
{{main|Wikipedia:Manual of Style/Text formatting#Color}}
In prose refrain from implementing colored links, as these may impede users' ability to distinguish links from regular text. See the guides to editing articles for accessibility at [[WP:CONTRAST|contrast]] and [[WP:NAVBOXCOLOUR|navbox colors]].

===Checking links as they are created===
{{Shortcut|WP:TESTLINK}}

It's easy to create an erroneous link without realizing it. When adding a new link, it's a good idea to use the &quot;Show preview&quot; button and then (from the preview) open the link in a new browser tab to check that it goes where you intend.

By following [[Wikipedia:Naming conventions|naming conventions]], an internal link is much more likely to lead to an existing article. When there is not yet an article about the subject, a good link makes it easier to create a correctly named article later.

==నిర్దుష్టమైన కేసులు==
===&lt;span id=&quot;Chronological items&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span id=&quot;Year linking&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span id=&quot;Month-and-day linking&quot;&gt;&lt;/span&gt;తేదీలకు, సంవత్సరాలకూ లింకు ఇవ్వడం===
{{Shortcut|WP:DATELINK|WP:YEARLINK|WP:LINKYEAR}}

నెల-రోజు వ్యాసాలకూ (ఉదా.. [[ఫిబ్రవరి 24]], [[జూలై 10]]), సంవత్సరాల వ్యాసాలకూ (ఉదా. [[1964]], [[1857]], [[2007]]) లింకులు ఇవ్వకూడదు. లింకు ఇస్తే తప్ప పాఠకులకు వ్యాసం అర్థం కాని అరుదైన, విశిష్టమైన సందర్భం ఉంటే తప్ప వీటికి లింకులు ఇవ్వనే కూడదు.
ఉదాహరణకు:
* [[అట్లాంటిక్ విమానం కూల్చివేత ఘటన]] వ్యాసం లోని, &quot;{{xt|1999 ఆగస్టు 10 న 16 మంది ప్రయాణీకులతో కూడిన పాకిస్తాన్ వాయుసేనకు చెందిన బ్రెగెట్ అట్లాంటిక్ గస్తీ విమానం భారత గగనతలాన్ని అతిక్రమించగా, [[భారతీయ వాయుసేన|భారత వాయుసేనకు]] చెందిన మిగ్ 21 విమానాలు దాన్ని కూల్చివేసాయి.}}&quot; అనే వాక్యంలో తేదీకి, సంవత్సరానికీ లింకులు ఇవ్వకూడదు. ఈ వాక్యంతో సంబంధం ఉన్న సమాచారం [[1999]] పేజీలో గానీ, [[ఆగస్టు 10]] పేజీలో గానీ ఏమీ లేదు.
* [[ద్వారం వెంకటస్వామి నాయుడు]] పేజీలో పుట్టిన, మరణించిన తేదీలకూ, సంవత్సరాలకూ లింకులు ఇవ్వకూడదు.&lt;!--
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Timeline of World War II (1942)|1942]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; might be linked from another article about WWII.
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[1787 in science|1787]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; might be linked from a passage discussing a particular development in the metric system which occurred in that year.--&gt;
అయితే, ఈ తేదీలు, సంవత్సరాల వ్యాసాల్లో మాత్రం ఇతర తేదీలు, సంవత్సరాల వ్యాసాలకు లింకులు ఇవ్వవచ్చు.

స్మారక తేదీల వ్యాసాల ([[కార్గిల్ విజయ దినోత్సవం]]) లాంటివి తేదీ, సంవత్సరాల వ్యాసాల కోవ లోకి రావు.

===&lt;span id=&quot;Units&quot;&gt;&lt;/span&gt; Units of measurement that are not obscure===
Generally, a unit should be linked only if it is likely to be obscure to many readers or is itself being discussed. For example, the [[troy ounce]], [[bushel]], [[Hand (unit)|hand]], [[candela]], [[Knot (unit)|knot]], [[mho]], or [[millibarn]] might be considered obscure even if they are well-known ''within their field of use''. Other units may be obscure in some countries even if well known in others.

==External links section==
{{Main|Wikipedia:External links}}

Wikipedia is not a link collection, and an article comprising only links is contrary to what the [[WP:NOT#LINKS|&quot;what Wikipedia is not&quot; policy]] dictates.

===Syntax===
The syntax for referencing a web address is simple. Just enclose it in single brackets with a space between the URL and the text that is displayed when the page is previewed or saved:
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[https://www.example.org Text to display]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
The text appears as:
:[https://www.example.org Text to display]

The URL must begin with either &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;http://&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (preferring &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, where available), or another common protocol, such as &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ftp://&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; or &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;news://&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. If no protocol is used, the square brackets display normally&amp;nbsp;– [like this]&amp;nbsp;– and can be used in the standard way.

In addition, putting URLs in plain text with no markup automatically produces a link, for example &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.example.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{xt|https://www.example.org/}}. However, this feature may disappear in a future release. Therefore, in cases where you wish to display the URL because it is intrinsically valuable information, it is better to use the short form of the URL (domain name) as the optional text: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[https://www.example.org/ example.org]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; produces {{xt|[https://www.example.org/ example.org]}}.

[[Wikipedia:Citation templates|Citations templates]] such as {{tlx|cite web}} should not be used in the &lt;code&gt;==External links==&lt;/code&gt; section. [[:Category:External link templates|External link templates]] such as {{tlx|official website}} are used instead of citation templates.

===Link titles===
{{Main|Wikipedia:Embedded citations}}

Embedded HTML links within an article are a now-deprecated way to supply a bare URL as a source within an article, by simply enclosing the URL in square brackets, like this: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[https://www.guardian.co.uk/usa/story/0,12271,1650417,00.html]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → {{xt|[https://www.guardian.co.uk/usa/story/0,12271,1650417,00.html]}}. However, you should add a descriptive title when an external link is offered in the References, Further reading, or [[WP:EL|External links]] sections. This is done by supplying descriptive text after the URL, separated by a space and enclosing it all in square brackets.

For example, to add a title to a bare URL such as &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://en.wikipedia.org/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (this is rendered as {{xt|https://en.wikipedia.org/}}), use the following syntax: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[https://en.wikipedia.org/ an open-content encyclopedia]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (this is rendered as &quot;{{xt|[https://en.wikipedia.org/ an open-content encyclopedia]}}&quot;).

{{anchor|URL|reason=This is the target of the shortcuts.}}
Generally, URLs and domain names are ugly and uninformative; it is better for a meaningful title or description to be displayed rather than the URL or domain itself. For example, {{xt|[http://www.esa.int/ESA European Space Agency website]}} is much more reader-friendly than {{xt|http://www.esa.int/ESA}}. There may be exceptions where the domain name is well known or is also the company or publication name. When a URL or domain name is given, putting both a plain-English title or description and the URL is often more informative: for example, {{xt|[http://www.esa.int/ESA European Space Agency website, www.esa.int]}}.

If the URL or domain name {{em|is}} displayed, make it as simple as possible; for example, if the &lt;code&gt;index.html&lt;/code&gt; is superfluous, remove it (but be sure to check in preview mode first). Many but not all sites can be trimmed of a leading &quot;www.&quot;; test it to be sure. Use [[camel case]] to make a displayed domain more readable, e.g. {{xt|WashingtonPost.com}} versus {{xt|washingtonpost.com}}.

The &quot;printable version&quot; of a Wikipedia article displays all URLs in full, including those given a title, so no information is lost.

===URLs as embedded (numbered) links===
Without the optional text, external references appear as automatically numbered links: For example,
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[https://en.wikipedia.org/]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
is displayed like this:
:[https://en.wikipedia.org/]
Numbered links of this type used to be used after the punctuation, like this,[https://en.wikipedia.org/wiki/WP:CITE] with a full citation given in the References section. This style of referencing is now deprecated, because such links are susceptible to [[Wikipedia:Link rot|link rot]]. See [[Wikipedia:Citing sources]] and [[Wikipedia:Verifiability]] for more information.

===Position in article===


Embedded links that support information in an article are positioned in the same manner as any other reference in the article, following the usual standards about [[Wikipedia:Citing sources#Embedded links|citation formatting]] and [[WP:REFPUNC|placement in relation to punctuation]].

Links that are '''not''' used as sources can be listed in the External links section, like this:

: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;==External links==&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;* [https://...] &lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;* [http://...] &lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
As with other top-level headings, two equal signs should be used to mark up the external links heading (see {{section link|Wikipedia:Manual of Style/Layout|Headings}}). ''External links'' should always be the last section in an article. It precedes categories and some kinds of [[WP:NAVBOX|navigation templates]].

If there is a dispute on the position of an embedded link, consider organizing alphabetically.

===Non-English-language sites===
Webpages in English are highly preferred. Linking to non-English pages may still be useful for readers in the following cases:
* When the website is the subject of the article
* When linking to pages with maps, diagrams, photos, tables (explain the key terms with the link, so that people who do not know the language can interpret them)
* When the webpage contains information found on no English-language site of comparable quality, and is used as a citation (or when translations on English-language sites are not authoritative).

If the language is one that most readers could not be expected to recognize, or is for some other reason unclear from the name of the publication or the book or article or page title, consider indicating what language the site is in.
* Example: {{xt|[http://www.kohajone.com/ ''Koha Jonë''], an Albanian-language newspaper from [[Tirana]]}}
* Example: {{Xt|[https://www.elpais.es/ ''El País''], a Spanish-language newspaper from [[Madrid]]}}

You can also indicate the language by putting a language template after the link. This is done using [[Template:In lang]] by typing {{Tlx|In lang|&amp;lt;{{var|language code}}&gt;}}. For example, {{Tlx|In lang|es}} displays as: {{xt|{{in lang|es}}}}. See [[list of ISO 639 codes]].

When using one of the {{cs1}} or {{cs2}} templates, instead of the {{tld|In lang}} template, use the {{para|language}} parameter. This parameter accepts language names or language codes; see [[Template:Citation Style documentation/language/doc|this list of supported names and codes]]. (Use of language codes is to be preferred because cs1|2 automatically renders language names in the language of the local Wikipedia.)

===File type and size===
If the link is not to an [[HTML]] or [[PDF]] file (the latter is identified automatically by the software with an icon like this: {{xt|[https://www.example.com/test.pdf]}}), identify the file type. Useful templates are available: {{tl|DOClink}}, {{tl|RTFlink}}. If a [[browser plugin]] is required to view the file, mention that as well. If a link is to a PDF file but doesn't end with &lt;code&gt;.pdf&lt;/code&gt;, you can put a &lt;code&gt;#.pdf&lt;/code&gt; at the end to flag it as a PDF.

If the link is to a very large page (considering all its elements, including images), a note about that is useful since someone with a slow or expensive connection may decide not to visit it.

==అంతర్వికీ లింకులు==
{{Main|Help:Interlanguage links|Help:Interwiki linking}}

===లింకు ఇవ్వడం===
Using links to [[విక్షనరీ]] as an example, interwiki links can take the form of:
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[wikt:వ్యాసం]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; which appears as: [[wikt:వ్యాసం]]

పైపు సింబలు ఆదిపదాన్ని కనబడకుండా చేస్తుంది:
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[wikt:వ్యాసం|]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → [[wikt:వ్యాసం|వ్యాసం]]

పైపు తరువాత పాఠ్యం చేరిస్తే ఆదిపదం కనబడకుండా ఆ పాఠ్యం కనిపిస్తుంది. ఆ పాఠ్యం లింకు కంటే భిన్నంగా ఉండవచ్చు, లేదా అదే ఉండవచ్చు (ఆదిపదం లేకుండా):
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[wikt:వ్యాసం|వ్యాసం]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → [[wikt:వ్యాసం|వ్యాసం]]
:&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[wikt:వ్యాసం|ఏదో ఒకటి]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; → [[wikt:వ్యాసం|ఏదో ఒకటి]]

పాఠకులకు తికమక కలగకుండా ఉండేందుకు గాను, భాషాంతర లింకు గానీ, అంతర్వికీ లింకు గానీ ఇన్‌లైన్లో ఇవ్వడం మంచిది కాదని తెవికీ చెబుతుంది. దీనికి మినహాయింపులు: [[విక్షనరీ]], [[వికీసోర్సు]] లకు ఇన్‌లైన్లో లింకులు ఇవ్వవచ్చు (ఉదాహరణకు ఏదైనా అసాధారణమైన పదానికి). తెవికీలో ఎర్రలింకును చూపిస్తూ, దానితో పాటు భాషాంతర లింకును కూడా చూపించే {{tl|Interlanguage link}} మూసను వాడవచ్చు.

===Floating boxes===
{{wikiquote|Jimmy Wales}}Floating boxes for links to articles in other Wikimedia Foundation projects such as Wiktionary and Wikiquote can be added using [[:Category:Interwiki link sidebar templates|interwiki link sidebar templates]], for example &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Wikiquote|Jimmy Wales}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. These display as a shaded box with a logo.

(There is a related set of templates for some free content resources that are not run by the Wikimedia Foundation.  Rather than creating a sidebar link, they create text suitable for using as a bulleted entry in an &quot;External links&quot; section. A list of such templates can be found at [[Wikipedia:List of templates linking to other free content projects]].)

==Link maintenance==
Linking and continual change are both central features of Wikipedia. However, continual change makes linking vulnerable to acquired technical faults, and to the later provision of different information from that which was originally intended. This is true of both &quot;outgoing&quot; links (''from'' an article) and &quot;incoming&quot; links (''to'' an article).
* ''Outgoing links:'' These should be checked from time to time for unintended changes that are undesirable. If the opportunity arises to improve their formatting, appropriateness, and focus, this should be done.
* ''Incoming links:'' Creating an article turns blue any existing red links to its title. Proper redlinks are created only in the hope that an article will eventually be written. Therefore, when creating an article, it is wise to check &quot;What links here&quot; to identify such redlinks, if any, and that they are appropriate.
&lt;!--==Transclusion in talk pages via linking==
[[WP:Transclusion|Transclusion]] means the inclusion of the content of one document in another document by reference, such as by linking. It is best to use transclusion linking rather than copying entire sections, such as in talk page discussions, so as to avoid [[Wikipedia:Article creep#Talk page creep|article creep]].--&gt;

==బొత్తాలు==

వ్యాసాల్లో బొత్తాలు వాడరాదు. పాఠకులను వేరే పేజీకి తీసుకువెళ్ళాల్సిన అవసరం ఉంటే లింకు వాడండి. బొత్తాలను వికీపీడియాలో, ఏదైనా &quot;చర్య (యాక్షన్)&quot; కోసం వాడతారు. ఉదాహరణకు {{Clickable button|[[Help:Show preview|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;మునుజూపు చూడు&lt;/span&gt;]]|color=blue}} లేదా {{Clickable button|[[Special:CreateAccount|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;ఖాతా సృష్టించు&lt;/span&gt;]]|color=blue}} లేదా {{Clickable button|[[Help:Talk pages#Getting started|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;జవాబివ్వు&lt;/span&gt;]]|color=blue}} లేదా {{Clickable button|[[Wikipedia:Help desk|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;ప్రశ్న అడుగు&lt;/span&gt;]]|color=blue}}.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/button.html |title=Codex: Wikimedia Design System |at=&quot;Components: Button&quot; section |date=2024 |work=Doc.Wikimedia.org |publisher=[[Wikimedia Foundation]]}}&lt;/ref&gt;

==See also==
{{Columns-list|colwidth=30em|
* [[Wikipedia:Linking dos and don'ts]] (information page summarizing the key points of this guideline)
* [[Help:Interwikimedia links]]
* [[Help:Menu/Links]]
* [[Template:Dead end]]
* [[Template:Dead link]]
* [[Template:Underlinked]]
* [[Wikipedia:Dead-end pages]], pages without internal links
* [[Wikipedia:Integrate]]
* [[Wikipedia:Links to (disambiguation) pages]]
* [[Wikipedia:Orphan]], pages without incoming links
* [[Wikipedia:Red link]]
* [[Wikipedia:Walled garden]]
* {{Section link|Wikipedia:What Wikipedia is not|Wikipedia is not an indiscriminate collection of information}}
* [[Wikipedia:Wikipedia doesn't use Allwiki]], the idea that every single word should be a link
* [[Wikipedia:WikiProject Orphanage]], editors dedicated to clearing up the immense backlog of orphaned articles
* [[User:Tony1/Build your linking skills]], a tutorial on high-quality linking with practice questions
* [[User:Evad37/duplinks-alt]], a script to highlight links occuring more than once in an article
}}

==Notes==
{{Notelist}}

==References==
{{Reflist}}

==External links==
* [https://design.wikimedia.org/style-guide/components/links.html The Wikimedia Design Style Guide (Links)]
* {{cite journal
|last1=Silvers |first1=V. L.
|last2=Kreiner |first2=D. S.
|date=1997
|title=The Effects of Pre-existing Inappropriate Highlighting on Reading Comprehension
|journal=Reading Research and Instruction
|volume=36
|issue=3
|pages=217–223
|doi=10.1080/19388079709558240
|id={{MASID|3889799}}
}}
* [https://www.seoreviewtools.com/internal-link-analyzer/ Internal link analyzer] for automatic detection of [[#Overlinking|redundant links]] in Wikipedia

{{Style wide}}
&lt;noinclude&gt;
[[Category:Wikipedia link help]]
[[Category:Wikipedia Manual of Style (content)|Linking]]
&lt;/noinclude&gt;
--&gt;</text>
      <sha1>9qwo9i0nl9o3ubcxmrz4vuyo6s8s9v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>తున్ తున్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>435737</id>
    <revision>
      <id>4953943</id>
      <parentid>4510402</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22694" sha1="l4452hxle2n7k8i9hn2ez9wqbx5m06w" xml:space="preserve">'''ఉమా దేవి ఖత్రి''' (జూలై 11, 1923 - నవంబరు 24, 2003),&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2004/jan/08/guardianobituaries.india|title=Obituary: Tun Tun|last=Pandya|first=Haresh|date=8 January 2004|work=The Guardian|access-date=24 February 2019|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; తున్ తున్ గా ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక భారతీయ నేపథ్య గాయని, నటి-హాస్యనటి. ఆమెను తరచుగా &quot;హిందీ సినిమా మొదటి హాస్యనటి&quot; అని పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/gender-march-13-2023/uma-devi-khatri-aka-tun-tun-hindi-cinemas-first-woman-comedian/articleshow/98559712.cms|title=Uma Devi Khatri aka Tun Tun, Hindi cinema's first woman comedian|date=2023-03-11|work=The Times of India|access-date=2025-01-28|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== మరణం ==
ఆమె 2003 నవంబరు 23 న [[ముంబై]]&lt;nowiki/&gt;లోని అంధేరిలో మరణించింది,&lt;ref&gt;[http://www.lifeinlegacy.com/2003/WIR20031129.html#P43 Tun Tun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130205218/http://www.lifeinlegacy.com/2003/wir20031129.html#P43|date=30 November 2020}} lifeinlegacy.com.&lt;/ref&gt; ఆమె 80 సంవత్సరాల వయస్సులో దీర్ఘకాలిక అనారోగ్యం తరువాత మరణించింది, ఆమెకు నలుగురు పిల్లలు, నలుగురు మనుమలు ఉన్నారు.

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''సంవత్సరం'''
|'''శీర్షిక'''
|'''పాత్ర'''
|'''గమనికలు'''
|-
|1990
|''కసమ్ దండే కీ''
|ప్రకారం
|
|-
|1989
|''షెహజాదే''
|హిట్లర్ వధువు
|&lt;sup&gt;[1]&lt;/sup&gt;
|-
|1988
|''ఒక మనిషి''
|
|
|-
|1987
|''దీవానా తేరే నామ్ కా''
|
|
|-
|1986
|''ప్రేమ ఆట''
|ఇంటి పనిమనిషి
|
|-
|1985
|''లవర్ బాయ్''
|ఫూల్మతి
|
|-
|1985
|''ఇంటి తలుపు''
|
|
|-
|1985
|''సల్మా''
|లేడీ సింగర్ - &quot;ముంతాజ్ వివాహం&quot;
|
|-
|1984
|''షోర్గ్''
|
|
|-
|1984
|''కమల''
|
|
|-
|1984
|''రాజా, రానా''
|హవల్దార్ భార్య
|తున్ తున్ గా
|-
|1984
|ఉంచి ఉరాన్
|
|
|-
|1983
|''కూలీ''
|7 మంది పిల్లల తల్లి
|
|-
|1983
|''ప్రమాదం''
|లేడీస్ హెల్త్ క్లబ్ సభ్యురాలు
|
|-
|1983
|''పెయింటర్ బాబు''
|కోకిల
|
|-
|1982
|''హెరాన్ చోర్''
|
|
|-
|1982
|''డిస్కో డాన్సర్''
|వధువు
|గుర్తింపు లేని
|-
|1982
|''మెహర్బానీ''
|
|
|-
|1982
|''హాత్కాడి''
|
|
|-
|1982
|''అప్రాధి ఎవరు?''
|నర్స్
|
|-
|1982
|''నేను నా జీవితాన్ని అధ్యయనం చేసాను.''
|మిస్ టున్ టున్
|
|-
|1982
|''[[నమక్ హలాల్]]''
|కుక్కతో ఆడ అతిథి
|
|-
|1982
|''సామ్రాజ్యం''
|ఓడలో ఉన్న స్త్రీ
|గుర్తింపు లేని
|-
|1982
|''యే తో కమల్ హో గయా''
|
|
|-
|1981
|''నిశ్శబ్దం''
|
|
|-
|1981
|''బివి-ఓ-బివి''
|శ్రీమతి సింగ్ స్నేహితురాలు – స్విమ్మింగ్ పూల్ వద్ద స్పృహతప్పి పడిపోయింది
|గుర్తింపు లేని
|-
|1981
|''గ్రహీత కి సహేలీ''
|మరియా
|
|-
|1980
|''అంధేరా''
|
|
|-
|1980
|''ఖుర్బానీ''
|కారులో లావుగా ఉన్న స్త్రీ
|
|-
|1980
|''గోరీ డే జంజ్రాన్''
|బుల్బుల్ తల్లి
|
|-
|1980
|''గ్రహీత మేరే ప్రధాన గ్రహీత కి''
|
|
|-
|1980
|''యారీ దుష్మణి''
|
|
|-
|1979
|''బటాన్ బటాన్ మెయిన్''
|ఊహాత్మక నాన్సీ తల్లి
|
|-
|1979
|''ప్రభుత్వ అతిథి''
|బ్యాంకు ఉద్యోగి
|
|-
|1979
|''లోక్ పార్లోక్''
|సుందరి
|
|-
|1978
|''గుండె, గోడ''
|మేడం
|
|-
|1978
|''ఫండేబాజ్''
|
|
|-
|1978
|అంఖియోన్ కే ఝరోఖోన్ సే
|థియేటర్‌లో లావుగా ఉన్న మహిళ
|
|-
|1978
|''స్టెరిలైజేషన్''
|టోన్డ్
|
|-
|1978
|''స్టార్ ఆఫ్ ఐ''
|
|
|-
|1978
|''హీరాలాల్ పన్నాలాల్''
|
|
|-
|1978
|''ప్రేమి గంగారాం'' పంజాబీ సినిమా
|డానో గా
|
|-
|1978
|''సత్యం శివం సుందరం''
|లావుగా ఉన్న లేడీ
|
|-
|1977
|''పండిట్, పఠాన్''
|ఈరోజు
|
|-
|1977
|''నీ కోసమే''
|డాన్సర్/గాయకుడు
|
|-
|1977
|''అరోరా''
|
|
|-
|1977
|''త్యాగ్''
|
|
|-
|1977
|''అగర్... ఉంటే''
|చంపకాలి (అగర్వాల్ ఇంటి పనిమనిషి)
|
|-
|1977
|''నమ్మకం''
|రిఫరీ
|
|-
|1977
|''మేనమామ, మేనల్లుడు''
|కెస్టో వధువు
|
|-
|1977
|''డు షోలే'' 
|
|అతిథి స్వరూపం
|-
|1977
|''గాయత్రీ మహిమ''
|
|
|-
|1977
|''పాపి''
|అక్కడ
|
|-
|1977
|''టాక్సీ టాక్సీ''
|9 మంది పిల్లల తల్లి
|
|-
|1977
|''ఆఫత్''
|
|
|-
|1976
|''వీర్ మంగ్దావలో''
|
|గుజరాతీ సినిమా
|-
|1976
|''హేరా ఫేరి''
|శ్రీమతి. ధన్యారం
|
|-
|1976
|''నాగిన్''
|పనిమనిషి
|
|-
|1976
|''ఆప్ భేటీ''
|లార్డ్స్ షూస్ వద్ద కస్టమర్
|
|-
|1976
|భగవాన్ సమయే సంసార్ మే
|(కొత్తగా)
|
|-
|1976
|''బుందల్ బాజ్''
|రాజారామ్ కస్టమర్
|
|-
|1976
|''రంగీలా రతన్''
|
|
|-
|1975
|''ఆగ్, తుఫాను''
|
|తున్ తున్ గా
|-
|1975
|''ధోతీ లోటా, చౌపటీ''
|సినిమా హీరోయిన్ తల్లి
|పదే పదే
|-
|1975
|''వీధి పురుష్''
|
|
|-
|1974
|''అమీర్ గరీబ్''
|పాలన
|
|-
|1974
|''నయా దిన్ నయా రాత్'' 
|మానసిక రోగి
|
|-
|1974
|''దిల్ దివానా''
|
|
|-
|1974
|''హమ్రాహి''
|
|
|-
|1974
|మా బహెన్ ఔర్ బీవీ
|
|
|-
|1974
|''మై ఫ్రెండ్''
|
|
|-
|1974
|సచ్చా మేరా రూప్ హై
|
|
|-
|1974
|''సాతాను''
|మీన్ అద్వానీ
|
|-
|1974
|''థోకర్''
|ముఖి భార్య
|
|-
|1973
|''కుచ్చే ధాగే''
|రామస్వంతి భరోసే
|
|-
|1973
|బందే హాత్
|కవిత
|
|-
|1973
|''రాజ్యాంగం''
|
|
|-
|1973
|''పసుపు శరీరం''
|చమేలీ
|
|-
|1973
|''నాగ్ మేరే సాథీ''
|
|
|-
|1972
|''గోమతి తీరం''
|పెట్రోలు పంపు యజమాని భార్య
|
|-
|1972
|''లాల్కర్'' (ది ఛాలెంజ్)
|డాంకో
|
|-
|1972
|''నన్ను చూడు''
|శ్రీమతి పెరీరా
|
|-
|1972
|''అప్రద్''
|శ్రీమతి ఫెర్నాండెజ్
|
|-
|1972
|''బీ-ఇమాన్''
|
|
|-
|1972
|''బిండియా, బందూక్''
|
|
|-
|1972
|''చోరీ చోరీ''
|
|
|-
|1972
|''దిల్ దౌలత్ దునియా''
|పాప తల్లి
|
|-
|1972
|''పిచ్చెక్కించే ఒక అందం''
|ఫూల్ కుమారి
|
|-
|1972
|''గరం మసాలా''
|క్వీన్ ఖటోరియా
|
|-
|1972
|''మిస్టర్ మిత్రన్ దే''
|
|పంజాబీ
|-
|1972
|''మైనపు బొమ్మ''
|డైసీ తల్లి
|
|-
|1972
|''మోస్ట్ బడా సుఖ్''
|
|
|-
|1972
|''సమాధి''
|కళావతి
|
|-
|1971
|''హంగామా''
|జగదీప్ తల్లి
|
|-
|1971
|''పూజించండి''
|
|
|-
|1971
|''ఒక పజిల్''
|లిల్లీ
|
|-
|1971
|''హల్చల్''
|ఫిలోమినా డి'కోస్టా
|
|-
|1971
|''హాంకాంగ్‌లో జోహార్ మెహమూద్''
|సోనియా అత్త
|
|-
|1971
|''ప్రీత్ కి డోరీ''
|
|
|-
|1971
|''శ్రీ కృష్ణ లీల''
|రాసిలి అత్త
|
|-
|1971
|''తులసి వివాహం''
|సేనాపతి అత్తగారు
|
|-
|1971
|''ఆ రోజు గుర్తుంచుకో''
|
|
|-
|1970
|''హీర్ రాంఝా''
|అల్లా రాఖీ
|
|-
|1970
|''రైలు''
|
|అతిథి స్వరూపం
|-
|1970
|''కన్నీళ్లు, చిరునవ్వులు''
|భగవంతి
|
|-
|1970
|''మర్యాద''
|శ్రీమతి. చతుర్ముఖుడు
|
|-
|1970
|''వెళ్ళు''
|చంపావతి 'చంప'
|
|-
|1970
|''ధైర్యం''
|పులి తల్లి
|
|-
|1970
|''పెహచాన్''
|గంగకు కాబోయే వధువు
|
|-
|1970
|''రూత నా కరో''
|నీతా పనిమనిషి
|తున్ తున్ గా
|-
|1970
|''షరాఫత్''
|ఈరోజు
|తున్ తున్ గా
|-
|1969
|''మార్గం చేయండి''
|స్విమ్మింగ్ పూల్ అటెండెంట్
|
|-
|1969
|''అంజన''
|శ్రీమతి కపూర్ (కూపర్)
|
|-
|1969
|''అన్మోల్ పెర్ల్''
|
|
|-
|1969
|''బడి దీదీ''
|
|
|-
|1969
|''పరిస్థితి''
|మసాజ్ పార్లర్ వద్ద లేడీ
|
|-
|1969
|''దోపిడీ''
|నిప్పు గూళ్లు
|
|-
|1968
|''ప్రపంచం''
|చబీల్
|గుర్తింపు లేని
|-
|1968
|''అబ్రూ''
|విస్కీ రాణి
|
|-
|1968
|''అభిలాష''
|లావుగా ఉన్న లేడీ
|పాట &quot;యారోన్ హమారా క్యా&quot;
|-
|1968
|''బహరోన్ కి మంజిల్''
|గ్లోరీ డిసిల్వా
|
|-
|1968
|''హృదయం, ప్రేమ''
|
|
|-
|1968
|''ఖిలాడి_''
|గీతా మారియా &quot;మిస్ బ్యూటీ&quot;
|
|-
|1968
|''హాస్ హాస్ టైమ్స్''
|
|
|-
|1968
|''కన్యాదాన్''
|బన్సీ అత్తగారు
|
|-
|1968
|''అదృష్టం''
|
|
|-
|1968
|''పరివార్''
|సీతారాం ఉద్యోగి
|
|-
|1968
|''సాధు, షైతాన్''
|సుందరి
|
|-
|1968
|''సంతోషకరమైన రాత్రి''
|బాను అనే బిరుదు
|
|-
|1967
|''పిండ్ ఆన్ కురి''
|
|పంజాబీ
|-
|1967
|''ఆగ్''
|ఫూల్మతి
|
|-
|1967
|''బద్రీనాథ్ యాత్ర''
|వ్యభిచార గృహంలో పనిమనిషి
|
|-
|1967
|''సి.ఐ.డి. 909''
|జూలీ ఫెర్నాండెజ్ డిసిల్వా ఘోబెవాలి
|
|-
|1967
|''గుండె పిలవలేదు''
|కమల
|
|-
|1967
|''ప్రపంచం నాట్యం చేస్తుంది''
|
|
|-
|1967
|''నేర దేవుడు''
|
|
|-
|1967
|''హరే గ్లాస్ చూరియన్''
|జూలీ తల్లి
|తున్ తున్ గా
|-
|1967
|''ధన్యవాదాలు''
|లఖపతి భార్య
|తున్ తున్ గా
|-
|1966
|''ఆఖ్రీ ఖాట్''
|
|
|-
|1966
|''అఫ్సానా''
|
|
|-
|1966
|''గుండె నొప్పిని ఇచ్చింది నొప్పిని తీసుకుంది''
|శ్రీమతి. మురళీధర్
|
|-
|1966
|''డిల్లగి''
|
|
|-
|1966
|''అనుకోవచ్చు''
|
|
|-
|1966
|''లడ్కా లడ్కీ''
|రాజకుమారి నిర్మలా దేవి
|
|-
|1966
|''పువ్వులు, రాళ్ళు''
|శ్రీమతి అలోపినాథ్ (గుడ్కి)
|తున్ తున్ గా
|-
|1966
|''సగాయై''
|అనార్కలి
|
|-
|1966
|''టార్జాన్, మేజిక్ లాంప్''
|
|
|-
|1966
|''ఠాకూర్ జర్నైల్ సింగ్''
|
|
|-
|1966
|''అలీబాబా, 40 చోర్''
|
|
|-
|1965
|''గోవాలో జోహార్-మెహమూద్''
|సిమ్మి సెల్‌మేట్
|
|-
|1965
|''పాము మంత్రగాడు, దొంగ''
|బిందు
|
|-
|1965
|''జబ్ జబ్ ఫూల్ ఖిలే''
|మేరీ
|అతిథి స్వరూపం
|-
|1965
|''కాజల్''
|అంబా
|
|-
|1965
|''లూథర్''
|
|
|-
|1965
|''మహారాజా విక్రమ్''
|
|
|-
|1965
|''ప్రేమను ఏమని పిలుస్తారు?''
|బేబీ
|తున్ తున్ గా
|-
|1965
|''రా''
|
|
|-
|1965
|''రుస్తోమ్-ఇ-హింద్''
|
|
|-
|1965
|''సహేలి''
|5 మంది పిల్లల తల్లి
|
|-
|1964
|''ప్రధాన జట్టి పంజాబ్ ది''
|మాస్
|పంజాబీ సినిమా
|-
|1964
|''చ చ చ''
|మోహన్ తల్లి
|
|-
|1964
|''రాజ్ కుమార్''
|ఈరోజు
|
|-
|1964
|''ఆయా తూఫాన్''
|మహా దాసి
|
|-
|1964
|''దారాసింగ్: ఉక్కు మనిషి''
|రంగిలి తల్లి
|
|-
|1964
|''ఫిర్యాదు''
|
|
|-
|1964
|''గంగ అలలు''
|పనిమనిషి
|
|-
|1964
|''కాశ్మీర్ కాళీ''
|రమా దేవి
|
|-
|1964
|''ఖుఫియా మహల్''
|
|
|-
|1964
|''బొంబాయిలో మిస్టర్ ఎక్స్''
|నిప్పు గూళ్లు
|
|-
|1963
|''బ్లఫ్ మాస్టర్''
|లజ్వంతి
|
|-
|1963
|''ఏక్ దిల్ సావో అఫ్సానే''
|వివాహ అతిథి
|
|-
|1963
|''ఒక రహస్యం''
|ఈరోజు
|
|-
|1963
|''గెహ్రా దాగ్''
|సుందరి
|తున్ తున్ గా
|-
|1963
|''టెంప్టేషన్''
|
|
|-
|1963
|''నిన్ను చూసినప్పటి నుంచి''
|కిట్టి సేవకుడు
|
|-
|1963
|''మీది ఎవరు, మీ అపరిచితుడు ఎవరు?''
|
|
|-
|1963
|''రాణి భార్య''
|చంద్ స్నేహితుడు (పరువు పొందలేదు)
|
|-
|1963
|''ఫూల్ బనే అంగారే''
|కమల కోడలు
|
|-
|1963
|''వేటగాడు''
|
|
|-
|1963
|గంగా మైయ్య తోహే పియారీ చధైబో\
|
|భోజ్‌పురి సినిమా
|-
|1963
|''ఉస్తాడన్ మాస్టర్''
|ఖవ్వాలి పోటీకి హోస్టెస్
|
|-
|1963
|పంజాబీ సినిమా
|
|
|-
|1963
|పిండ్ డి కుర్హి
|
|
|-
|1962
|చైనా టౌన్ 
|మహాకాళి
|
|-
|1962
|''డిల్లీ కా థగ్''
|
|
|-
|1962
|''హాఫ్ టికెట్''
|నిజమైన మున్నా తల్లి
|
|-
|1962
|''జూలా''
|తల్లి
|
|-
|1962
|''ప్రొఫెసర్''
|ఫూల్ రాణి
|
|-
|1962
|''భారతదేశపు కుమారుడు''
|గోపాల్ పెంపుడు తల్లి
|
|-
|1962
|''ఉమీద్''
|
|
|-
|1962
|''దేవా, మీరు దేని గురించి మాట్లాడుతున్నారు?''
|
|
|-
|1961
|''చౌద్విన్ చంద్రుడు''
|నసీబాన్
|ఉమా దేవిగా
|-
|1961
|''జుమ్నా మూపురం''
|భజివాలి
|గుర్తింపు లేని
|-
|1961
|''పాస్పోర్ట్''
|రీటా &amp; శేఖర్‌లకు ఆశ్రయం కల్పించే మహిళ
|
|-
|1961
|''శామా''
|వీ ఆప
|
|-
|1960
|''బొంబాయి కా బాబు''
|
|
|-
|1960
|''నా హృదయం, నా ప్రేమ వేరు''
|హసీనా
|
|-
|1960
|''నా హృదయం నాది, మనం నాది''
|మోతీ తల్లి
|
|-
|1960
|''నాలుగు పువ్వులు తినండి''
|జమ్నాబాయి
|
|-
|1960
|''జాలి నాట్''
|శ్రీమతి మాలిక్
|గుర్తింపు లేని
|-
|1960
|''షిట్''
|
|
|-
|1960
|''కోహినూర్''
|
|
|-
|1959
|''బ్యాంక్ మేనేజర్''
|
|
|-
|1959
|''తోబుట్టువులు''
|జూలీ
|
|-
|1959
|''నల్ల పిల్లి''
|శ్రీమతి రమణలాల్
|గుర్తింపు లేని
|-
|1959
|''అంకుల్ జిందాబాద్''
|
|
|-
|1959
|''జంగిల్ కింగ్''
|
|
|-
|1959
|''కాగితం పువ్వులు''
|టెలిఫోన్ ఆపరేటర్
|
|-
|1959
|''కవి కాళిదాసు''
|కాళి సవతి తల్లి
|
|-
|1959
|''జైలు నం. 911''
|
|
|-
|1959
|''ఆమె తీసుకుంది''
|
|
|-
|1958
|''12 గంటలు''
|కుమారి నటేష్ సుందరి
|ఉమా దేవిగా
|-
|1958
|''ఆఖ్రీ దావో''
|ముత్తుస్వామి కూతురు
|
|-
|1958
|''అజీ బాస్ శుక్రియా''
|
|
|-
|1958
|''లజ్వంతి''
|రిపీట్ రిపీట్
|గుర్తింపు లేని
|-
|1958
|''మాలిక్''
|
|
|-
|1958
|''నేరస్థుడు''
|లజ్వంతి 'లాజో'
|
|-
|1958
|''మళ్ళీ ఉదయం అవుతుంది''
|రాముని భూస్వామి
|గుర్తింపు లేని
|-
|1958
|''సోల్వా సాల్''
|అభిరుచి గల నటి/గాయని
|
|-
|1957
|''ప్యాస''
|పుష్ ప్లేట్
|
|-
|1957
|''కెప్టెన్ కిషోర్''
|
|
|-
|1957
|''రోటీ చేయండి''
|
|
|-
|1957
|''మీర్జా సాహిబాన్''
|
|
|-
|1957
|''రామ్ లక్ష్మణ్''
|
|
|-
|1956
|''అనురాగ్''
|
|
|-
|1956
|''సి.ఐ.డి.''
|పోలీస్ స్టేషన్‌లో ఫిర్యాదుదారు
|ఉమా దేవిగా
|-
|1956
|''ఫిఫ్టీ ఫిఫ్టీ''
|
|
|-
|1956
|''మెలకువగా ఉండు''
|సతీ తల్లి
|గుర్తింపు లేని
|-
|1956
|''జేబు కానీ''
|శుకల భావి అత్తగారు
|గుర్తింపు లేని
|-
|1956
|''రాజ్ హ్యాండ్''
|
|
|-
|1956
|''అదృష్ట ఆట''
|
|ఉమా దేవిగా
|-
|1955
|''శ్రీ 420''
|మాయ పొరుగువాడు
|ఉమా దేవిగా
|-
|1955
|''అల్బెలి''
|
|
|-
|1955
|''భుజం''
|
|
|-
|1955
|''హతిమ్తాయ్ కి బేటీ''
|
|
|-
|1955
|''మెరైన్ డ్రైవ్''
|జానీ భార్య (ఉమా దేవిగా)
|
|-
|1955
|''మిలాప్''
|శ్రీమతి. అఖ్రోద్వాలా
|
|-
|1955
|''మిస్టర్ &amp; మిసెస్. '55''
|లిల్లీ డిసిల్వా
|ఉమా దేవిగా
|-
|1955
|''పెహ్లీ ఝలక్''
|నర్తకి (పాట &quot;అచ్చి సూరత్ హువి&quot;)
|
|-
|1955
|''ఉరాన్ ఖటోలా''
|హీరా స్నేహితురాలు
|తున్ తున్ గా
|-
|1954
|''ఆర్-పెయిర్''
|రుస్తుం తల్లి
|
|-
|1954
|''గుల్ బహార్''
|
|ఉమా దేవిగా
|-
|1953
|''బాజ్''
|ఒక మసాజ్
|
|-
|1953
|''పాపం''
|
|
|-
|1952
|''అంబర్''
|కోరస్ గాయకుడు/నర్తకుడు
|
|-
|1951
|''దీదార్''
|రాయ్, పనిమనిషి
|ఉమాదేవిగా
|-
|1951
|''ధోలక్''
|కోతి
|ఉమా దేవిగా
|-
|1950
|''బాబుల్''
|
|
|-
|1949
|''డిల్లగి''
|
|
|-
|1947
|''డార్డ్''
|
|
|}

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:హిందీ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జన్మస్థలం తెలియని వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:భారతీయ మహిళా నేపథ్య గాయకులు]]
[[వర్గం:2003 మరణాలు]]
[[వర్గం:1923 జననాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]]</text>
      <sha1>l4452hxle2n7k8i9hn2ez9wqbx5m06w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ముంతాజ్ (పాకిస్తానీ నటి)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>437604</id>
    <revision>
      <id>4953942</id>
      <parentid>4509325</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20806" sha1="5xx6u2xmv43pfkgbc7372fflvb8ulgu" xml:space="preserve">
'''ముంతాజ్''' (జననం 1952) 1970, 1980, 1990 లలో [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], [[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]] సినిమాలలో పనిచేసిన [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థానీ]] చలనచిత్ర నటి. ప్యార్ కా మౌసమ్ (1975), మొహబ్బత్ జిందగీ హై (1975), జబ్ జబ్ ఫూల్ ఖిలే (1975), అంబర్ (1978) చిత్రాల్లో ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు.&lt;ref name=&quot;cineplot2&quot;&gt;{{cite web|date=8 November 2009|title=Mumtaz profile|url=http://cineplot.com/mumtaz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617172548/http://cineplot.com/mumtaz/|archive-date=17 June 2020|access-date=12 September 2024|website=Cineplot.com website}}&lt;/ref&gt; ఆమె తన సుదీర్ఘ సినీ జీవితంలో 5 నిగర్ అవార్డులను గెలుచుకుంది.&lt;ref name=&quot;hot2&quot;&gt;{{cite web|title=Pakistan's &quot;Oscars&quot;; The Nigar Awards.|url=https://www.desimoviesreviews.com/index.php/2017/11/24/pakistans-oscars-nigar-awards|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722111654/https://www.desimoviesreviews.com/index.php/2017/11/24/pakistans-oscars-nigar-awards|archive-date=22 July 2015|access-date=16 November 2022|website=The Hot Spot Film Reviews website}}&lt;/ref&gt;

== తొలినాళ్ళ జీవితం ==
ముంతాజ్ 1952లో [[కరాచీ]]&lt;nowiki/&gt;లో జన్మించారు. ముంతాజ్ తండ్రి అమీర్-ఉల్-హసన్ ఖజల్బాష్, [[భారత విభజన|భారతదేశ విభజన]] తరువాత ఆగ్రా నివాసి, తరువాత అతను [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తాన్కు]] వలస వెళ్ళారు, అతను కరాచీకి వెళ్ళాడు.&lt;ref&gt;{{cite web|date=September 9, 2023|title=سب سے ممتاز،اداکارہ ممتاز|url=https://mag.dunya.com.pk/index.php/bhool-nahi-saktay-/5344/2023-09-10|website=Dunya Sunday Magazine}}&lt;/ref&gt; లోలీవుడ్ సినిమాల్లో నటించడానికి ముందు, ఆమె [[కరాచీ]]&lt;nowiki/&gt;లో వివిధ ఫంక్షన్లు, సామాజిక కార్యక్రమాలలో నృత్యం చేయడం ద్వారా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది.

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |సంవత్సరం
! scope=&quot;col&quot; | శీర్షిక
! scope=&quot;col&quot; | పాత్ర
! scope=&quot;col&quot; | నెట్‌వర్క్
|-
| 2023
| ''స్టార్ &amp; స్టైల్ సీజన్ 4''
| ఆమె స్వయంగా
| పిటివి
|}

=== సినిమా ===
ముంతాజ్ 202 [[ఉర్దూ]], [[పంజాబీ]] చిత్రాలలో నటించింది:&lt;ref&gt;{{Cite web|date=8 November 2009|title=Mumtaz profile|url=http://cineplot.com/mumtaz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617172548/http://cineplot.com/mumtaz/|archive-date=17 June 2020|access-date=12 September 2024|website=Cineplot.com website}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |సంవత్సరం.
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |సినిమా
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |భాష.
|-
|1971
|''దిల్ ఔర్ దునియా''
|ఉర్దూ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.urdunews.com/node/307081/%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%B2/%D8%AF%DB%81%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%88%DA%BA-%D8%AA%DA%A9-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AD%D9%88%DA%BA-%DA%A9%D9%88-%D9%85%D8%A8%DB%81%D9%88%D8%AA-%D8%B1%DA%A9%DA%BE%D9%86%DB%92-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%8C-%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%A7%D8%B2|title=دہائیوں تک مداحوں کو مبہوت رکھنے والی اپسرا، ممتاز|date=3 September 2018|work=Urdu News}}&lt;/ref&gt;
|-
|1972
|''ఎహ్సాస్''
|ఉర్దూ
|-
|1972
|''ఉమ్రావ్ జాన్ అదా''
|ఉర్దూ
|-
|1973
|''మిస్టర్ 420''
|పంజాబీ
|-
|1973
|''జిద్దీ''
|పంజాబీ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot;&gt;{{Cite web|date=8 November 2009|title=Mumtaz profile|url=http://cineplot.com/mumtaz/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617172548/http://cineplot.com/mumtaz/|archive-date=17 June 2020|access-date=12 September 2024|website=Cineplot.com website}}&lt;/ref&gt;
|-
|1973
|''యార్, ప్యార్ తే మా''
|పంజాబీ
|-
|1973
|''బనారసి థగ్''
|పంజాబీ
|-
|1973
|''రంగీలా ఆశిక్''
|పంజాబీ
|-
|1973
|''రంగీలా ఔర్ మునవర్ జరీఫ్''
|ఉర్దూ
|-
|1973
|''ఫార్జ్''
|ఉర్దూ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1974
|''తుమ్ సలామత్ రహో''
|ఉర్దూ
|-
|1974
|''సిధా రాస్తా''
|పంజాబీ
|-
|1974
|''నౌకర్ వోహ్తీ దా''
|పంజాబీ
|-
|1974
|''బద్మాష్ పుట్టర్''
|పంజాబీ
|-
|1974
|''షికార్''
|ఉర్దూ
|-
|1974
|''కాతిల్''
|పంజాబీ
|-
|1974
|''ఇంటెజర్''
|ఉర్దూ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1974
|''భూల్''
|ఉర్దూ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1974
|''దుష్మాన్''
|ఉర్దూ
|-
|1974
|''దీదార్''
|ఉర్దూ
|-
|1974
|''జాదూ''
|పంజాబీ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1975
|''సాజన్ రంగ్ రంగీలా''
|ఉర్దూ
|-
|1975
|''హర్ గయా ఇన్సాన్''
|ఉర్దూ
|-
|1975
|''ప్యార్ కా మౌసమ్''
|ఉర్దూ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1975
|''మొహబ్బత్ జిందగి హై''
|ఉర్దూ
|-
|1975
|''షరీఫ్ బద్మాష్''
|పంజాబీ
|-
|1975
|''సూరత్ ఔర్ సీరత్''
|ఉర్దూ
|-
|1975
|''గుడ్డి''
|పంజాబీ
|-
|1975
|''శరారత్''
|ఉర్దూ
|-
|1975
|''రోష్ని''
|ఉర్దూ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1975
|''జబ్ జబ్ ఫూల్ ఖిలే''
|ఉర్దూ
|-
|1975
|''షౌకాన్ మెలే డి''
|పంజాబీ
|-
|1976
|''తలష్''
|ఉర్దూ
|-
|1976
|''కోషిష్''
|ఉర్దూ
|-
|1976
|''సోహ్ని మెహిన్వాల్''
|పంజాబీ
|-
|1976
|''ఖరీదార్''
|ఉర్దూ
|-
|1976
|''పతర్ తే మోతీ''
|పంజాబీ
|-
|1976
|''అఖ్ లారీ బాడో బడీ''
|పంజాబీ
|-
|1976
|''ఆన్ డాటా''
|ఉర్దూ
|-
|1976
|''రేష్మా తాయ్ షెరా''
|పంజాబీ
|-
|1976
|''గామా బి. ఎ.''
|పంజాబీ
|-
|1976
|''జియో ఔర్ జీనే దో''
|ఉర్దూ
|-
|1976
|''జహంగీరా''
|పంజాబీ
|-
|1977
|''ఆవరా''
|ఉర్దూ
|-
|1977
|''పారాస్టిష్''
|ఉర్దూ
|-
|1977
|''జాసూస్''
|ఉర్దూ
|-
|1977
|''జబ్రూ''
|పంజాబీ
|-
|1977
|''బెగునా''
|పంజాబీ
|-
|1977
|''జీనయ్ కి రహ్''
|ఉర్దూ
|-
|1977
|''షాహీన్''
|ఉర్దూ
|-
|1977
|''అప్నే హుయ్ పారే''
|ఉర్దూ
|-
|1978
|''అంబర్''
|ఉర్దూ
|-
|1978
|''ఆగ్ ఔర్ జిందగి''
|ఉర్దూ
|-
|1978
|''షర్మిలి''
|ఉర్దూ
|-
|1978
|''షీషే కా ఘర్''
|ఉర్దూ
|-
|1978
|''కాల్ డే ముండే''
|పంజాబీ
|-
|1978
|''హైదర్ అలీ''
|ఉర్దూ
|-
|1978
|''దుష్మాన్ కీ తలాష్''
|ఉర్దూ/పాష్టో
|-
|1979
|''ఖాస్మ్ ఖూన్ దీ''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''యాహాన్ సే వాహన్ తక్''
|ఉర్దూ
|-
|1979
|''తెహ్కా పెహ్ల్వాన్''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''రిమాండు చేయండి''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''రాజా కి ఆయే గి బరాత్''
|ఉర్దూ
|-
|1979
|''2 రాస్టే''
|ఉర్దూ
|-
|1979
|''అటల్ ఫైసలా''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''జీనయ్ కి సాజా''
|ఉర్దూ
|-
|1979
|''జిద్దీ జాట్''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''దంగల్''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''ఖానా జంగీ''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''నిజాం డాకు''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''ఖుష్బూ''
|ఉర్దూ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1979
|''దుబాయ్ చలో''
|పంజాబీ
|-
|1979
|''కతిల్ తే ఫరిష్టా''
|పంజాబీ
|-
|1980
|''ఇక్ వోహ్తి 3 లహ్రే''
|పంజాబీ
|-
|1980
|''ఇక్రార్''
|పాష్టో
|-
|1980
|''వడ్డా థానేదార్''
|పంజాబీ
|-
|1980
|''బారాన్''
|పాష్టో
|-
|1980
|''2 నిషాన్''
|పంజాబీ
|-
|1980
|''సోహ్రా తే జవాయి''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''ఖబరా దా ఇజ్జత్ దా''
|పాష్టో
|-
|1981
|''మిస్టర్ అఫ్లటూన్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''తుపాకీదారుడు''
|ఉర్దూ
|-
|1981
|''మెరే అప్నే''
|ఉర్దూ
|-
|1981
|''ఫాటాఫాట్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''పర్వాహ్ నీన్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''కుఫ్ర్-ఓ-ఇస్లాం''
|పాష్టో
|-
|1981
|''సాలా సాహిబ్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''షేర్ ఖాన్''
|పంజాబీ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1981
|''సంగ్రామ్''
|ఉర్దూ
|-
|1981
|''దారా సికందర్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''వెరిమ్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''చాన్ సూరజ్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''మౌలా జట్ తే నూరీ నట్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''రుస్తం''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''పోస్ట్''
|పంజాబీ
|-
|1981
|''గజబ్''
|పాష్టో
|-
|1981
|''సుల్తాన్ తాయ్ వెరమ్''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''బ్లాక్ వారెంట్''
|ఉర్దూ
|-
|1982
|''భరియా మేళా''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''రాజా సాహెబ్''
|ఉర్దూ
|-
|1982
|''సంగ్సర్''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''2 భీగా జమీన్''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''నౌకర్ తే మాలిక్''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''హైదర్ సుల్తాన్''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''ఇక్ నికా హోర్ సాహి''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''షాన్''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''బివియన్ హే బివియన్''
|ఉర్దూ
|-
|1982
|''వోహ్తీ జీ''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''జారా సి బాత్''
|ఉర్దూ
|-
|1982
|''చార్ధా సూరజ్''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''వీసా దుబాయ్ డా''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''ఇక్ జిద్దీ వీర్''
|పంజాబీ
|-
|1982
|''వోహ్తీ దా సవాల్ ఎ''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''జట్ తే డోగర్''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''2 జిద్దీ''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''బావు జీ''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''ఆఖరి ముకాబిలా''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''మోతీ తే డోగర్''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''దిల్లన్ డే సౌడే''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''సుస్రాల్ చలో''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''రాకా''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''మురాద్ ఖాన్''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''సముందర్ పార్''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''తూఫాన్ తే తూఫాన్''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''హీరా పతర్''
|పంజాబీ
|-
|1983
|''షేర్ మామా''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''[[నమక్ హలాల్]]''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''హతన్ విచ్ హాత్''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''ఇష్క్ సముందర్''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''కాలియా''
|పంజాబీ &lt;ref name=&quot;citwf&quot;&gt;{{Cite web|title=Kalia (film) and filmography of Mumtaz|url=http://www.citwf.com/person310985.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709184551/http://www.citwf.com/person310985.htm|archive-date=9 July 2018|access-date=1 December 2022|website=Complete Index To World Film (CITWF) website}}&lt;/ref&gt;
|-
|1984
|''ముకద్దర్ కా సికందర్''
|ఉర్దూ &lt;ref name=&quot;cineplot&quot; /&gt;
|-
|1984
|''ఇమాన్ తాయ్ ఫరంగి''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''హైబత్ ఖాన్''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''ఇష్క్ పెచా''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''బాలా గాడి''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''బాఘి''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''ఖాను దాదా''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''అంధర్ నాగ్రి''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''తవాన్''
|పంజాబీ
|-
|1984
|''పుకార్''
|పంజాబీ
|-
|1985
|''హీరో.''
|ఉర్దూ
|-
|1985
|''ధీ రాణి''
|పంజాబీ
|-
|1985
|''పుఖే బత్రే''
|పంజాబీ
|-
|1985
|''హలాకు తే ఖాన్''
|పంజాబీ
|-
|1985
|''జానీ దుష్మాన్''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''మామా సరాయ్ షెహర్ దా''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''బాఘి సిపాహి''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''జంజీర్''
|ఉర్దూ
|-
|1986
|''గ్రిఫ్తారి''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''చాన్ తే సూర్మా''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''జిట్ కానూన్ డి''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''చార్ధా తూఫాన్''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''కతిల్ కి తలాష్''
|ఉర్దూ
|-
|1986
|''అగ్ డే దర్యా''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''సుహాగన్''
|పంజాబీ
|-
|1986
|''బలూచా తాయ్ డాకు''
|పంజాబీ
|-
|1987
|''సంగం''
|పంజాబీ
|-
|1987
|''మోతీ షేర్''
|పంజాబీ
|-
|1987
|''కాలా తూఫాన్''
|పంజాబీ
|-
|1987
|''జబర్ ఖాన్''
|పంజాబీ
|-
|1987
|''కుందన్''
|ఉర్దూ
|-
|1987
|''రాజ్పుత్''
|పంజాబీ
|-
|1987
|''చాన్ మహి''
|పంజాబీ
|-
|1987
|''బాబుల్ వీర్''
|పంజాబీ
|-
|1987
|''మేరా ఇన్సాఫ్''
|ఉర్దూ
|-
|1988
|''ప్యార్ తేరా మేరా''
|పంజాబీ
|-
|1988
|''ఫార్జ్-ఓ-కానూన్''
|పాష్టో
|-
|1988
|''మాఫ్రూర్''
|పంజాబీ
|-
|1988
|''తాకత్వార్''
|పంజాబీ
|-
|1988
|''బాఘి హసీనా''
|ఉర్దూ
|-
|1988
|''ముంద్రీ''
|పంజాబీ
|-
|1988
|''శేరు తాయ్ సుల్తాన్''
|పంజాబీ
|-
|1989
|''సికంద్ర''
|పంజాబీ
|-
|1989
|''జీనయ్ కి ఆర్జూ''
|ఉర్దూ
|-
|1989
|''ఏక్ జాన్ హేన్ హామ్''
|ఉర్దూ
|-
|1989
|''రోషిణి''
|పంజాబీ
|-
|1989
|''అచ్చు 302''
|పంజాబీ
|-
|1989
|''ఫైస్లో జమీర్ జో''
|సింధీ
|-
|1989
|''కాలా హీరా''
|పంజాబీ
|-
|1989
|''జుర్మ్-ఓ-కానూన్''
|ఉర్దూ
|-
|1990
|''సైరన్''
|పంజాబీ
|-
|1990
|''బాబుల్''
|పంజాబీ
|-
|1990
|''పాలే ఖాన్''
|పంజాబీ
|-
|1990
|''ఖతర్నాక్''
|పంజాబీ
|-
|1990
|''ఖుద్రత్ దా ఇంతేకామ్''
|పంజాబీ
|-
|1990
|''చాన్ బద్మాష్''
|పంజాబీ
|-
|1990
|''కుఫ్ర్-ఓ-ఇస్లాం''
|ఉర్దూ
|-
|1991
|''కాలే చోర్''
|పంజాబీ/ఉర్దూ
|-
|1991
|''సర్ ఫిరా''
|పంజాబీ
|-
|1991
|''ఆల్మీ జాసూస్''
|పంజాబీ/ఉర్దూ
|-
|1991
|''గండస''
|పంజాబీ
|-
|1991
|''బద్మాష్ థగ్''
|పంజాబీ/ఉర్దూ
|-
|1991
|''పసూరి బాద్షా''
|పంజాబీ
|-
|1991
|''గంగ్వా''
|పంజాబీ
|-
|1991
|''ప్యార్ హాయ్ ప్యార్''
|పంజాబీ/ఉర్దూ
|-
|1992
|''జిందగి''
|పంజాబీ/ఉర్దూ
|-
|1992
|''మేరా ఇంతేకం''
|పంజాబీ
|-
|1993
|''డా నక్రెజో ష్పా''
|పాష్టో
|-
|1994
|''మలాంగ్ బాచా''
|పాష్టో
|-
|1996
|''ఇక్తాదార్''
|పంజాబీ
|-
|1997
|''ఘెయిల్''
|ఉర్దూ
|}

== అవార్డులు, నామినేషన్లు ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
! అవార్డు
! వర్గం
! ఫలితం
! సినిమా
! సూచిక నెం.
|-
| 1975
| ''నిగర్ అవార్డు''
| ''ఉత్తమ నటి''|| {{Won}} 
| ''జాదు''
| &lt;ref name=&quot;urdu news&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.urdunews.com/node/307081/%D8%B4%D9%88%D8%A8%D8%B2/%D8%AF%DB%81%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%88%DA%BA-%D8%AA%DA%A9-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AD%D9%88%DA%BA-%DA%A9%D9%88-%D9%85%D8%A8%DB%81%D9%88%D8%AA-%D8%B1%DA%A9%DA%BE%D9%86%DB%92-%D9%88%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%BE%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%8C-%D9%85%D9%85%D8%AA%D8%A7%D8%B2|title=دہائیوں تک مداحوں کو مبہوت رکھنے والی اپسرا، ممتاز|date=3 September 2018|work=Urdu News}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot;&gt;{{Cite web|title=Pakistan's &quot;Oscars&quot;; The Nigar Awards.|url=https://www.desimoviesreviews.com/index.php/2017/11/24/pakistans-oscars-nigar-awards|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722111654/https://www.desimoviesreviews.com/index.php/2017/11/24/pakistans-oscars-nigar-awards|archive-date=22 July 2015|access-date=16 November 2022|website=The Hot Spot Film Reviews website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=THE NIGAR AWARDS 1972 - 1986|url=http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards2.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725090554/http://www.thehotspotonline.com/moviespot/bolly/Lollywood/NigarAwards2.htm|archive-date=25 July 2008|website=TheHotSpotOnline}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1978
| ''నిగర్ అవార్డు''
| ''ప్రత్యేక అవార్డు''|| {{Won}} 
| ''హైదర్ అలీ''
| &lt;ref name=&quot;urdu news&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot; /&gt;
|-
| 1979
| ''నిగర్ అవార్డు''
| ''ఉత్తమ నటి''|| {{Won}} 
| ''నిజాం డాకు''
| &lt;ref name=&quot;urdu news&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot; /&gt;
|-
| 1980
| ''నిగర్ అవార్డు''
| ''ఉత్తమ నటి''|| {{Won}} 
| ''సోహ్రా తే జవాయి''
| &lt;ref name=&quot;urdu news&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot; /&gt;
|-
| 1985
| ''నిగర్ అవార్డు''
| ''ఉత్తమ నటి''|| {{Won}} 
| ''ధీ రాణి''
| &lt;ref name=&quot;urdu news&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hot&quot; /&gt;
|}

== మూలాలు ==

[[వర్గం:పంజాబీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:బెంగాలీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1952 జననాలు]]</text>
      <sha1>5xx6u2xmv43pfkgbc7372fflvb8ulgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రంజీత్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>463490</id>
    <revision>
      <id>4953944</id>
      <parentid>4660614</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29416" sha1="kdleh2w8h5dpbm7uq9nkkgwpfgyq178" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = రంజీత్ 
| image              = Ranjeet 2019 (cropped).jpg
| imagesize          = 
| image_caption      = మే 2019 లో రంజీత్
| birth_name         = గోపాల్ బేడి
| birth_date         = {{birth date and age|1942|09|12|df=y}}
| birth_place        = జండియాల గురు, పంజాబ్, బ్రిటిష్ ఇండియా&lt;br&gt;(ప్రస్తుత [[అమృత్‌సర్]], [[పంజాబ్]], [[భారతదేశం]])
| death_date         = 
| death_place        = 
| other_names        =రంజీత్ బేడి
| occupation         = {{hlist|నటుడు|దర్శకుడు}}
| years_active       = 1966–ప్రస్తుతం
| parents            = ద్వారకాప్రసాద్ బేడి
| spouse             =నజ్నీన్ (అలోకా బేడి)
| children           = దివ్యాంక బేడి (కుమార్తె)&lt;br&gt; చిరంజీవ్ బేడి (కొడుకు)
| relatives          = ప్రేమ్ బేడి (సోదరుడు)&lt;br&gt; రమేష్ బేడి (సోదరుడు)
| website            = 
| signature          = 
}}
'''రంజీత్''' (జననం గోపాల్ బేడి ; 12 సెప్టెంబర్ 1942) భారతీయ నటుడు, దర్శకుడు.&lt;ref name=&quot;Singh&quot;&gt;{{Cite web|title=The Tribune...Arts Tribune|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99mar26/art-trib.htm#2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080905163654/http://www.tribuneindia.com/1999/99mar26/art-trib.htm#2|archive-date=5 September 2008|access-date=24 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sharma&quot;&gt;{{Cite web|date=13 March 2006|title=Skeletons in the cupboard?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/skeletons-in-the-cupboard/articleshow/1448229.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423023854/https://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/skeletons-in-the-cupboard/articleshow/1448229.cms|archive-date=23 April 2023|access-date=4 February 2024|via=The Economic Times - The Times of India}}&lt;/ref&gt; ఆయన 200కి పైగా హిందీ సినిమాలలో ఎక్కువగా విలన్ పాత్రలు పోషించాడు. ఐసా దేశ్ హై మేరా అనే టీవీ సిరీస్‌లో సానుకూల పాత్రను పోషించాడు.&lt;ref name=&quot;krishangisingh&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/much-feared-much-applauded/article6507210.ece|title=Much feared, much applauded|author=KRISHANGI SINGH|date=16 October 2014|newspaper=The Hindu|access-date=3 February 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141130181354/http://www.thehindu.com/features/friday-review/much-feared-much-applauded/article6507210.ece|archive-date=30 November 2014}}&lt;/ref&gt;

రంజీత్ రబ్ నే బనాయన్ జోడియన్, మౌజాన్ దుబాయ్ దియాన్ &amp; మన్ జీతే జగ్ జీత్ లాంటి అనేక పంజాబీ సినిమాలలో పని చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-07-19|title=Ranjeet: After my first negative character, I was thrown out of my house|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranjeet-bollywood-villain-life-journey-6505243/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031010924/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranjeet-bollywood-villain-life-journey-6505243/|archive-date=31 October 2020|access-date=2020-10-27|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

==తొలినాళ్ళ జీవితం==
రంజీత్ పంజాబ్‌లోని అమృత్‌సర్ సమీపంలోని జండియాలా గురు పట్టణంలో గోపాల్ బేడీగా ఒక సనాతన సిక్కు కుటుంబంలో జన్మించి ఢిల్లీలోని హిందూ కళాశాలలో చదివిన తర్వాత, నటుడిగా మారడానికి ముందు భారత వైమానిక దళంలో చేరాలని, 1966లో సినీ పరిశ్రమలోకి ప్రవేశించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 March 2016|title=I have lived very gracefully, says Ranjeet|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/i-have-lived-very-gracefully-says-ranjeet/story-usUc47nVhNhJcwMfssTkUP.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20241217095020/https://www.hindustantimes.com/bollywood/i-have-lived-very-gracefully-says-ranjeet/story-usUc47nVhNhJcwMfssTkUP.html|archive-date=17 December 2024|website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;  

==సినీ జీవితం==
రంజీత్ 1971లో సావన్ భాదోన్ సినిమాతో సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టి 1971లో విడుదలైన ' షర్మీలీ' సినిమాలో ప్రతికూల పాత్ర పోషించిన తర్వాత కీర్తిని పొందాడు.  'జిందగీ కి రహేన్' సినిమాలో ప్రధాన పాత్ర పోషించడానికి రంజీత్ బొంబాయికి వచ్చాడు, కానీ అది వాయిదా పడింది. 1970లు &amp; 1980ల ప్రారంభంలో ప్రముఖ విలన్‌గా తనను తాను స్థాపించుకోవడానికి ముందుకు సాగాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Dedhia|first=Sonil|title='Parents refused to marry their daughters to me'|url=https://www.rediff.com/movies/report/ranjeet-parents-refused-to-marry-their-daughters-to-me/20151008.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518084228/https://www.rediff.com/movies/report/ranjeet-parents-refused-to-marry-their-daughters-to-me/20151008.htm|archive-date=18 May 2021|access-date=4 February 2024|website=Rediff}}&lt;/ref&gt; 

రంజీత్ వందలాది హిందీ సినిమాల్లో నటించడమే కాకుండా, ఆయన ఐసా దేస్ హై మేరా అనే టెలివిజన్ సీరియల్, రెండు పంజాబీ సినిమాలు చేశాడు.

==వ్యక్తిగత జీవితం==
రంజీత్ నటి ముంతాజ్ మేనకోడలు అలోకా బేడిని ( నీ  నజ్నీన్ ) వివాహం చేసుకున్నాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|title=Ranjeet: The 70s and 80s iconic baddie's Instagram is as interesting as his life story|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/Ranjeet-The-70s-and-80s-iconic-baddies-Instagram-is-as-interesting-as-his-life-story-90187/8|access-date=2024-10-29|website=Mid-day}}&lt;/ref&gt; వారికి ఇద్దరు పిల్లలు: వ్యక్తిగత శిక్షకురాలు &amp; ది స్పేస్ ఫిట్‌నెస్ వ్యవస్థాపకురాలు అయిన  కుమార్తె దివ్యంక,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Space Fitness|url=https://www.thespacefitness.in/}}&lt;/ref&gt; కుమారుడు జీవా ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|last=|first=|title=Ranjeet: The 70s and 80s iconic baddie's Instagram is as interesting as his life story|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/Ranjeet-The-70s-and-80s-iconic-baddies-Instagram-is-as-interesting-as-his-life-story-90187/8|access-date=2024-10-29|website=Mid-day}}&lt;/ref&gt; 2022లో గోవింద నామ్ మేరాతో సినీరంగ ప్రవేశం చేశాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mankermi|first=Shivani|date=14 December 2022|title=Ranjeet’s son Jeeva: As a kid, I hated films only because I kept seeing my father being killed|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranjeets-son-jeeva-as-a-kid-i-hated-films-only-because-i-kept-seeing-my-father-being-killed/articleshow/96224132.cms|website=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

* ''ప్రత్యేకంగా చెప్పకపోతే, అన్ని సినిమాలు హిందీలో ఉన్నాయి .''

=== సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!పాత్ర
!గమనిక
|-
|1970
|''సావన్ భాదోన్''
|దాము
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1971
|''షర్మీలీ''
|కుందన్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Ranjeet's mother didn't like his work in 'Sharmeelee': You tear women's clothes?|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ranjeets-mother-didnt-like-his-work-in-rakhee-film-sharmeelee-you-tear-womens-clothes-2481865-2023-12-29|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104042008/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ranjeets-mother-didnt-like-his-work-in-rakhee-film-sharmeelee-you-tear-womens-clothes-2481865-2023-12-29|archive-date=4 January 2024|access-date=4 February 2024|website=India Today}}&lt;/ref&gt;
|-
|''రేష్మా ఔర్ షెరా''
|గోపాల్
|
|-
|''హల్‌చల్''
|
|
|-
|''హసీనోం కా దేవత''
|
|
|-
|''దోస్త్ ఔర్ దుష్మాన్''
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |1972
|''పర్చైయన్''
|రంజీత్
|
|-
|''భాయ్ హో తో ఐసా''
|దాకు మంగళ్ సింగ్
|
|-
|''రాంపూర్ కా లక్ష్మణ్''
|పీటర్
|
|-
|''దో యార్''
|జానీ
|
|-
|''చోరి చోరి''
|పోలీస్ ఇన్స్పెక్టర్
|
|-
|''విక్టోరియా నం. 203''
|డాకు రంజీత్
|
|-
|''సబ్ కా సాథీ''
|నూర్ అలీ కుమారుడు
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |1973
|''గద్దర్''
|బాబు
|
|-
|''మన్ జీతే జగ్ జీత్''
|షెరా డాకు / షేర్ సింగ్
|
|-
|''టీన్ చోర్''
|
|
|-
|''కీమత్''
|పెడ్రో
|
|-
|''రిక్షావాలా''
|మురళి
|
|-
|''హిఫాజత్''
|రంజీత్
|
|-
|''కాశ్మకాష్''
|జానీ పాల్
|
|-
|''ధమ్కీ''
|ఇన్స్పెక్టర్ గోపాల్
|
|-
|''బంధే హాత్''
|రంజీత్
|
|-
|''జీల్ కే ఉస్ పార్''
|బలరాజ్
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |1974
|''సచా మేరా రూప్ హై''
|
|
|-
|''ప్రాణ్ జాయే పర్ వచన్ న జాయే''
|బందిపోటు
|
|-
|''మిస్టర్ రోమియో''
|రాజా దాదా
|
|-
|''ఖోటే సిక్కే''
|సలీం
|
|-
|''ఫేరేబి''
|
|
|-
|''పగ్లి''
|రమేష్
|
|-
|''దునియా కా మేళా''
|
|
|-
|''36 ఘంటే''
|అజిత్
|
|-
|''ఆప్ కి కసమ్''
|సురేష్
|
|-
|''ఇంతిహాన్''
|రాకేష్
|
|-
|''అమీర్ గరీబ్''
|రంజీత్
|
|-
|''హాత్ కి సఫాయ్''
|రంజీత్
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |1975
|''ఉల్జాన్''
|బ్రిజ్
|
|-
|''సేవక్''
|
|
|-
|''రఫ్తార్''
|చందు బంజారా
|
|-
|''పొంగా పండిట్''
|మాస్టర్
|
|-
|''నీలిమ''
|
|
|-
|''హిమాలయ్ సే ఊంచా''
|రంజీత్
|
|-
|''ధోతి లోటా ఔర్ చౌపట్టి''
|రంజీత్
|
|-
|''ఆఖ్రి దావో''
|దిలావర్ సింగ్
|
|-
|''ధర్మాత్మ''
|రిషి
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |1976
|''మా''
|బలరాజ్
|
|-
|''లైలా మజ్ను''
|తబ్రేజ్
|&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Hungama|first=Bollywood|date=1975-12-01|title=Laila Majnu Cast List {{!}} Laila Majnu Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/laila-majnu-2/cast/|access-date=2025-02-02|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''కోయి జీత కోయి హార''
|
|
|-
|''గుమ్రా''
|రంజీత్
|
|-
|''దీవాంగీ''
|
|
|-
|''బందల్‌బాజ్''
|రంజీత్ గుప్తా
|
|-
|''ఆజ్ కా మహాత్మా''
|టోనీ
|
|-
|''నాగిన్''
|
|
|-
|''భన్వర్''
|రవి
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |1977
|''జమానాత్''
|
|
|-
|''కచ్చ చోర్''
|
|
|-
|''ధరమ్ వీర్''
|రంజీత్ సింగ్
|
|-
|''చోర్ సిపాహీ''
|షేక్ జమాల్
|
|-
|''ఛైల్లా బాబు''
|
|
|-
|''చండి సోనా''
|షెరూ
|
|-
|''చల్తా పుర్జా''
|రంజీత్
|
|-
|''అమర్ అక్బర్ ఆంథోనీ''
|రంజీత్
|అతిథి పాత్ర
|-
|''అబ్ క్యా హోగా''
|డాక్టర్ ప్రేమ్ మిశ్రా
|
|-
|''ఖూన్ పసినా''
|రఘు
|
|-
| rowspan=&quot;14&quot; |1978
|''ఫూల్ ఖిలే హై గుల్షన్ గుల్షన్''
|భికు ప్రసాద్
|
|-
|''ఫాన్సీ''
|తిలక్ సింగ్
|
|-
|''పరమాత్మ''
|జానీ
|
|-
|''నయా దౌర్''
|
|
|-
|''కాలా ఆద్మీ''
|
|
|-
|''హీరలాల్ పన్నాలాల్''
|జగ్గు
|
|-
|''డాకు ఔర్ జవాన్''
|
|
|-
|''అంజనే మెయిన్''
|
|
|-
|''అమర్ శక్తి''
|సర్దార్ కొడుకు
|
|-
|''విశ్వనాథ్''
|ఖోఖా
|
|-
|''ఆఖ్రి డాకు''
|
|
|-
|''ఫండేబాజ్''
|జగ్గు
|
|-
|''ముకద్దర్ కా సికందర్''
|జెడి
|
|-
|''భూఖ్''
|రంజీత్ 'ఛోటే ఠాకూర్' హెచ్. సింగ్
|
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |1979
|''సలాం మేమ్సాబ్''
|గోపాల్
|
|-
|''రాఖీ కీ సౌగంధ్''
|రంజీత్
|
|-
|''ముకాబ్లా''
|బన్వారీ
|
|-
|''దో లడ్కే దోనో కడ్కే''
|ఉస్తాద్
|
|-
|''సర్కారీ మెహ్మాన్''
|
|
|-
|''కర్తవ్య''
|జాకబ్
|
|-
|''దునియా మేరీ జెబ్ మే''
|రావత్
|
|-
|''లాహు కే దో రంగ్''
|శంకర్ / దేవి దయాళ్
|
|-
|''యువరాజ్''
|మహేంద్ర &quot;సిద్ధ పురుష్&quot;
|
|-
|''సుహాగ్''
|గోపాల్
|
|-
|''అహింసా''
|రాము
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |1980
|''టక్కర్''
|రంజీత్
|
|-
|''స్వయంవర్''
|చందర్
|
|-
|''ఆప్ కే దీవానే''
|కుందన్
|
|-
|''ఆఖ్రీ ఇన్సాఫ్''
|
|
|-
|''మండుతున్న రైలు''
|చందర్
|
|-
|''లూట్‌మార్''
|పీటర్
|
|-
|''చోరోం కి బారాత్''
|కెప్టెన్ అశోక్
|
|-
|''ఉనీస్-బీస్''
|
|
|-
|''చంబల్ కి కసమ్''
|
|
|-
|''నీయాత్''
|
|
|-
| rowspan=&quot;11&quot; |1981
|''లడాకు''
|
|
|-
|''జ్వాలా డాకు''
|జ్వాల సోదరుడు.
|
|-
|''పాంచ్ ఖైది''
|
|
|-
|''హమ్ సే బద్కర్ కౌన్''
|లాల్‌చంద్
|
|-
|''యారానా''
|జగదీష్ 'జగ్గు'
|
|-
|''ఖూన్ ఔర్ పానీ''
|విజయ్ సింగ్
|
|-
|''రాకీ''
|జగదీష్ అలియాస్ 'జెడి'
|
|-
|''లావారిస్''
|మహేంద్ర సింగ్
|
|-
|''హోటల్''
|ఛగన్‌లాల్ పటేల్
|
|-
|''ఫిఫ్టీ ఫిఫ్టీ''
|కుమార్ వీరేంద్ర సింగ్
|
|-
|''మేరీ ఆవాజ్ సునో''
|రోనీ
|
|-
| rowspan=&quot;9&quot; |1982
|''యే తో కమల్ హో గయా''
|చంద్రు సింగ్
|
|-
|''రక్ష''
|దౌలత్రం
|
|-
|''[[నమక్ హలాల్]]''
|రంజీత్ సింగ్
|
|-
|''లక్ష్మి''
|
|
|-
|''గజబ్''
|అర్జున్ సింగ్
|
|-
|''రాజ్‌పుత్''
|జైపాల్ సింగ్
|
|-
|''తీస్రీ అంఖ్''
|రంజీత్
|
|-
|''సనమ్ తేరి కసమ్''
|రాబిన్సన్
|
|-
|''వక్త్ కే షెహజాదే''
|విలన్
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |1983
|''కల్కా''
|చిపా
|
|-
|''తక్దీర్''
|రణవీర్ సింగ్
|
|-
|''హమ్ సే హై జమానా''
|రంజీత్ సింగ్
|
|-
|''డార్డ్-ఎ-దిల్''
|
|
|-
|''గంగా మేరి మా''
|రంజీత్
|
|-
|''ఘుంగ్రూ''
|వీర
|
|-
|''పఖండీ''
|
|
|-
|''అచ్చా బురా''
|వీర్ సింగ్ / వినయ్ సిన్హా
|
|-
| rowspan=&quot;12&quot; |1984
|''వక్త్ కి పుకార్''
|గణపతి రాయ్
|
|-
|''షరారా''
|
|
|-
|''షరాబీ''
|నట్వర్
|
|-
|''షాపత్''
|రంజీత్
|
|-
|''కైదీ''
|రఘు
|
|-
|''మక్సాద్''
|నాగేంద్ర
|
|-
|''కానూన్ మేరీ ముత్తి మే''
|
|
|-
|''ధోఖేబాజ్''
|
|
|-
|''ఆన్ ఔర్ షాన్''
|
|
|-
|''ఇంక్విలాబ్''
|భూపతి / ఎక్సైజ్ మంత్రి బి. పాటి
|
|-
|''నయా కదమ్''
|గంగు
|
|-
|''జాగీర్''
|రంజీత్ సింగ్
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |1985
|''హోషియార్''
|శంబుదాస్
|
|-
|''మీతా జెహార్''
|
|
|-
|''సర్ఫరోష్''
|సత్యదేవ్
|
|-
|''రాంకాలి''
|పండిట్ హజారీ
|
|-
|''ఏక్ సే భలే దో''
|గోమాంగో
|
|-
|''మెహక్''
|
|
|-
|''మహా శక్తిమాన్''
|
|
|-
|''గెరాఫ్తార్''
|రంజీత్ సక్సేనా
|
|-
|''లల్లూ రామ్''
|
|
|-
|''మా కసం''
|బల్వంత్
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1986
|''కృష్ణ-కృష్ణ''
|పాండ్రిక్ కృష్ణ వాసుదేవ్
|
|-
|''ఘర్ సంసార్''
|డేవిడ్
|
|-
|''ఏక్ మై ఔర్ ఏక్ తు''
|
|
|-
|''ఆదంఖోర్''
|
|
|-
|''జిందగాని''
|నట్వర్ దాదా
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |1987
|''ముకద్దర్ కా ఫైస్లా''
|చాధా
|
|-
|''ఖజానా''
|గిరిజన నాయకుడు
|
|-
|''ఇమాందార్''
|రమేష్ సిన్హా
|
|-
|''మదద్‌గార్''
|
|
|-
|''డాక్ బంగ్లా''
|
|
|-
|''రహీ''
|జగ్గు
|
|-
|''జాన్ హాతేలి పే''
|
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |1988
|''వక్త్ కీ ఆవాజ్''
|షేరా
|
|-
|''గుణహోం కా ఫైస్లా''
|దోపిడీదారుడు
|
|-
|''ఫైస్లా''
|రానా
|
|-
|''ధర్మయుద్ధం''
|జగ్గు
|
|-
|''షెర్ని''
|వినోద్ పాల్ సింగ్
|
|-
|''[[మరణ మృదంగం]]''
|సలీం శంకర్
|
|-
|''దో వక్త్ కీ రోటీ''
|జగ్గా సింగ్
|
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |1989
|''మోహబత్ కా పైఘామ్''
|రాజా
|
|-
|''మేరీ జబాన్''
|రంజీత్ మెహ్రా
|
|-
|''హమ్ భీ ఇన్సాన్ హై''
|
|
|-
|''గలియోన్ కా బాద్షా''
|పులి
|
|-
|''ఆఖ్రీ గులాం''
|షేరా
|
|-
|''గైర్ కానూని''
|రాబర్ట్ డి'కోస్టా
|
|-
|''ప్రేమ్ ప్రతిజ్ఞ''
|కల్లు దాదా
|
|-
|''పాంచ్ పాపి''
|బాబు దాదా
|
|-
|''దాతా''
|నట్వర్ సారంగ్
|
|-
|''పాప్ కా ఆంట్''
|షకాల్
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |1990
|''జఖ్మి జమీన్''
|భైరవుడు
|
|-
|''తేజా''
|లాల్ సింగ్
|
|-
|''విద్రోహి''
|భూప్ సింగ్
|
|-
|''కిషన్ కన్హయ్య''
|శ్రీధర్
|
|-
|''కరిష్మా కలి కా''
|డాక్టర్ అజయ్ గణోత్రా
|
|-
|''హమ్సే నా తక్రానా''
|
|
|-
|''జిమ్మెదార్''
|రంజీత్ సింగ్
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1991
|''మౌత్ కి సజా''
|ఇన్స్పెక్టర్ హిమ్మత్ సింగ్
|
|-
|''జాన్ కీ కసమ్''
|జగదీష్
|
|-
|''ఇరాడా''
|టాకో దాదా
|
|-
|''కుర్బాన్''
|(రంజిత్) గాయకుడు
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1993
|''సైనిక్''
|(రంజిత్) గజరాజ్ చౌదరి
|
|-
|''భాగ్యవాన్''
|హిరా
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1994
|''జాలీమ్''
|రంజిత్
|
|-
|''ఆ గలే లగ్ జా''
|డాక్టర్ మాథుర్
|
|-
|''దులారా''
|పోలీస్ ఇన్స్పెక్టర్ విజయ్ చౌహాన్
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1995
|''పోలీస్‌వాలా గుండా''
|కాళీశంకర్ పీలి టోపివాలే
|
|-
|''రాణి హిందుస్తానీ''
|ఎకె చోప్రా
|
|-
|''ఓ డార్లింగ్ యే హై ఇండియా''
|బిడ్డర్
|
|-
|''కరణ్ అర్జున్''
|మిస్టర్ సక్సేనా
|
|-
|''జై విక్రాంత్''
|ఇన్స్పెక్టర్ ఖోటే
|
|-
|''హల్‌చల్''
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1996
|''సౌతేలా భాయ్''
|రెహమాన్, టాక్సీ డ్రైవర్
|
|-
|''ఆటాంక్''
|రంజీత్
|
|-
|''మాహిర్''
|బాబ్
|
|-
|''హమ్ హై ప్రేమి''
|
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |1997
|''షాపత్''
|డాక్టర్ సుబ్రమణ్యం స్వామి
|
|-
|''దాదాగిరి''
|మార్షల్
|
|-
|బోర్డర్
|
|
|-
|''కోయ్లా''
|దిలావర్
|
|-
|''ఇన్సాఫ్: ది ఫైనల్ జస్టిస్''
|ఇన్స్పెక్టర్ లోఖండే
|
|-
|''తారాజు''
|పోలీస్ కమిషనర్
|
|-
|1998
|''ఆక్రోష్: కోప తుఫాను''
|సైరాస్
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1999
|''ఆగ్ హాయ్ ఆగ్''
|గోపాల్ భారతి
|గుర్తింపు లేనిది
|-
|''బడే దిల్వాలా''
|ప్రాసిక్యూటింగ్ అటార్నీ
|
|-
|''రాజాజీ''
|మఖన్లాల్
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2000 సంవత్సరం
|''షహీద్ ఉద్ధమ్ సింగ్: అలైస్ రామ్ మొహమ్మద్ సింగ్ ఆజాద్''
|గ్యానిజీ
|
|-
|''బులాండి''
|రంజిత్ సింగ్
|
|-
|''బద్లా ఔరత్ కా''
|
|
|-
|''కాళి టోపి లాల్ రుమాల్''
|మోఘా
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2001
|''దళ్: ది గ్యాంగ్''
|మైఖేల్ డిసౌజా
|
|-
|''అఫ్సానా దిల్వాలోం కా''
|హసన్
|
|-
|''మెయిన్ హూన్ ప్యాస్సీ సుహాగన్''
|ముంబై పోలీస్ కమిషనర్
|
|-
|''కసమ్''
|హరి సింగ్
|
|-
|''ఆమ్దాని అత్తన్ని ఖర్చు రూపయ్య''
|(రంజిత్) బాస్
|
|-
|2002
|''కెహ్తా హై దిల్ బార్ బార్''
|ఇమ్మిగ్రేషన్ అధికారి
|
|-
|2003
|''బస్తీ''
|
|
|-
|2004
|''కుచ్ తో గడ్బాద్ హై''
|చౌదరి సునీల్ సింగ్
|
|-
|2005
|''బంటీ ఔర్ బబ్లి''
|స్టోర్ యజమాని
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2006
|''సావన్... ప్రేమ సీజన్''
|రాజ్ తండ్రి
|
|-
|''హమ్కో దీవానా కర్ గయే''
|హర్‌ప్రీత్ మల్హోత్రా
|
|-
|''దిల్ దియా హై''
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
|బాంబే టు గోవా
|కల్నల్
|
|-
|వెల్‌కమ్ 
|కపూర్
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''యార్ మేరీ జిందగీ''
|షంషేర్ సింగ్
|
|-
|''దేశ్ ద్రోహి''
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''క్రాంతివీర్: ది రివల్యూషన్''
|
|
|-
|నో ప్రాబ్లమ్
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''పాంచ్ ఘన్తే మీన్ పాంచ్ కోటి''
|
|
|-
|[[హౌస్‌ఫుల్ 2]]
|డాక్టర్ రంజీత్ వి. అస్నా కె. పూజారి
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|షూటౌట్ ఎట్ వడాలా
|భట్కర్ దాదా
|
|-
|''70 కి.మీ.''  
|
|పంజాబీ సినిమా
|-
|2014
|''మిస్టర్ జో బి. కార్వాల్హో''
|
|
|-
|2015
|[[వెల్‌కమ్ బ్యాక్]]
|విక్రాంత్ కపూర్
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''ఆటంక్వాడి''
|
|భోజ్‌పురి సినిమా
|-
|''టియాన్''
|
|మలయాళం సినిమా
|-
|2019
|''[[హౌస్‌ఫుల్ 4]]''
|మహారాజా సూర్యదేవ్ సింగ్ రాణా / మన్రాజ్ థక్రాల్
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
|''[[హౌస్‌ఫుల్ 5]]''
|రంజీత్ దోబ్రియాల్
|
|-
|''[[సన్ ఆఫ్ సర్దార్ 2]]''
|రబియా తండ్రి
|
|}

=== దర్శకుడు ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!గమనిక
|-
|1990
|''కార్నామా''
|
|-
|1992
|''గజబ్ తమాషా''
|
|}

=== నిర్మాత ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా
!గమనిక
|-
|1992
|''గజబ్ తమాషా''
|
|}

=== టెలివిజన్ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!సంవత్సరం
!టీవీ సీరియల్
!పాత్ర
!గమనిక
|-
|1994–1998
|''జునూన్''
|షేర్ఖాన్ పఠాన్
|
|-
|1997
|''బాత్ బన్ జాయే''
|ఖన్నా
|
|-
|1999–2000
|''గుల్ సనోబార్''
|హిందూస్థాన్ సైన్యాధిపతి వీర్ సింగ్
|
|-
|2006
|''ఐసా దేస్ హై మేరా''
|రణబీర్ సింగ్ డియోల్
|
|-
|2007
|''ఘర్ ఏక్ సప్నా''
|జగ్మోహన్
|
|-
|2008–2010
|''జుగ్ని చలి జలంధర్''
|జగ్తార్ భల్లా
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''హిట్లర్ దీదీ''
|రంజీత్ కుక్రేజా
|
|-
|''ఆర్.కె. లక్ష్మణ్ కి దునియా''
|డాన్
|
|-
|2013
|''టోటా వెడ్స్ మైనా''
|ఠాకూర్ ఘమాషాన్
|
|-
|2015
|''కభీ ఐసే గీత్ గయా కరో''
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|''భాబీ జీ ఘర్ పర్ హై!''
|అతిథి
|
|-
|''త్రిదేవియాన్''
|గామోషా
|
|}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
*{{IMDb name|0710211}}

[[వర్గం:1942 జననాలు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటులు]]
[[వర్గం:పంజాబ్ వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>kdleh2w8h5dpbm7uq9nkkgwpfgyq178</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హృదయపూర్వకం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464048</id>
    <revision>
      <id>4953890</id>
      <parentid>4837867</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T17:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>స్వరలాసిక</username>
        <id>13980</id>
      </contributor>
      <comment>/* నటీనటులు */</comment>
      <origin>4953890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12940" sha1="log73nxuo6qlxwuwdtckculm41zeqac" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          =Hridayapoorvam_Poster.jpg  
| alt            = 
| caption        =  
| director       = [[సత్యన్ అంతికాడ్]]
| screenplay     = 	సోను టి.పి.
| story          = 	అఖిల్ సత్యన్
| producer       = 	[[ఆంటోనీ పెరుంబవూర్]]
| starring       = {{Plainlist|
	
* [[మోహన్ లాల్]]
* [[మాళవిక మోహన్]]
* [[సంగీత్ ప్రతాప్]]
* [[సంగీత మాధవన్ నాయర్]]
}}
| narrator       = 
| cinematography = అను మూతెదత్
| editing        = 	కె. రాజగోపాల్
| music          = 	[[జస్టిన్ ప్రభాకరన్]]
| studio         = 	ఆశీర్వాద్ సినిమాస్
| distributor    = 	ఆశీర్వాద్ సినిమాస్
| released       = 2025 ఆగస్టు 28 
| runtime        = 151 నిమిషాలు&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 August 2025 |title=''Hridayapoorvam'' (2025) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/7DB9292E0050454C |access-date=22 August 2025 |website=Irish Film Classification Office}}&lt;/ref&gt;
| country        = భారతదేశం
| language       = మలయాళం
| budget         = {{INR|12 కోట్లు}}
| gross          = {{INR|80 కోట్లు}}&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 12, 2025 |title=ഇക്കൊല്ലം ഇതുവരെ നേടിയത് 570 കോടി; ഇത് മോഹൻലാൽ മാജിക് |trans-title=Mohanlal box office glory from Empuraan to Hridayapoorvam |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/mohanlal-box-office-glory-from-empuraan-to-hridayapoorvam-10452557 |access-date=September 13, 2025 |website= The Indian Express  |language=ml}}&lt;/ref&gt;
}}
'''హృదయపూర్వం''' (అనువాదం పూర్వహృదయపూర్వకంగా) 2025లో విడుదలైన భారతీయ మలయాళ భాషా రొమాంటిక్ కామెడీ-డ్రామా సినిమా. ఆశీర్వాద్ సినిమాస్ బ్యానర్‌పై ఆంటోని పెరుంబవూర్ నిర్మించిన ఈ సినిమాకు [[సత్యన్ అంతికాడ్]] దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;Sathyan Anthikad interview: On ‘Hridayapoorvam’, Mohanlal’s unwavering dedication and making a feel-good drama&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=Sathyan Anthikad interview: On ‘Hridayapoorvam’, Mohanlal’s unwavering dedication and making a feel-good drama |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hridayapoorvam-trailer-sathyan-anthikad-mohanlal-fazil-malavika-mohanan-onam-release-malayalam-movie/article69978868.ece |access-date=23 September 2025 |publisher=The Hindu |date=26 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250923153407/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hridayapoorvam-trailer-sathyan-anthikad-mohanlal-fazil-malavika-mohanan-onam-release-malayalam-movie/article69978868.ece |archive-date=23 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; [[మోహన్ లాల్|మోహన్‌లాల్]], [[మాళవిక మోహన్|మాళవిక మోహనన్]], [[సంగీత మాధవన్ నాయర్]], [[సంగీత్ ప్రతాప్|సంగీత్ ప్రతాప్‌లతో]] పాటు సిద్దిక్, లాలూ అలెక్స్, జనార్దనన్, బాబురాజ్, నిషాన్, సబితా ఆనంద్ ఇతర ముఖ్యమైన పాత్రల్లో నటించారు.

హృదయపూర్వం ఆగస్టు 28న ప్రపంచవ్యాప్తంగా థియేటర్లలో విడుదలై విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది. ఈ సినిమా 2025లో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన నాల్గవ మలయాళ సినిమా &amp; అన్ని కాలాలలో అత్యధిక వసూళ్లు చేసిన 20వ మలయాళ సినిమా.

హృదయపూర్వం సినిమా సెప్టెంబర్ 26 నుండి జియో హాట్‌స్టార్‌ ఓటీటీలో స్ట్రీమింగ్ కానుంది.&lt;ref name=&quot;మోహన్‌లాల్‌ రొమాంటిక్‌ కామెడీ మూవీ.. ఓటీటీ రిలీజ్‌ డేట్‌ ఫిక్స్‌&quot;&gt;{{cite news |title=మోహన్‌లాల్‌ రొమాంటిక్‌ కామెడీ మూవీ.. ఓటీటీ రిలీజ్‌ డేట్‌ ఫిక్స్‌ |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/hridayapoorvam-ott-release-date-starring-mohanlal/0209/125171672 |accessdate=23 September 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=19 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250923153235/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/hridayapoorvam-ott-release-date-starring-mohanlal/0209/125171672 |archivedate=23 September 2025 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ఓటీటీలోకి మోహ‌న్ లాల్ ‘హృద‌యపూర్వం’.. స్ట్రీమింగ్ ఎప్పుడంటే.!&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=ఓటీటీలోకి మోహ‌న్ లాల్ ‘హృద‌యపూర్వం’.. స్ట్రీమింగ్ ఎప్పుడంటే.! |url=https://www.ntnews.com/cinema/malayalam-film-hridayapoorvam-will-premiere-on-jio-hotstar-on-september-26th-2149090 |accessdate=23 September 2025 |work= |publisher=NT News |date=20 September 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250923153331/https://www.ntnews.com/cinema/malayalam-film-hridayapoorvam-will-premiere-on-jio-hotstar-on-september-26th-2149090 |archivedate=23 September 2025 |language=te}}&lt;/ref&gt;
==కథ==
కొచ్చిలో విజయవంతమైన క్లౌడ్‌ కిచెన్‌ ఫ్రాంచైజీలు నడుపుతున్న వ్యాపారవేత్త సందీప్‌ బాలకృష్ణన్‌ (మోహన్‌లాల్‌) గుండె మార్పిడి శస్త్రచికిత్స చేయించుకున్న తర్వాత కొంతకాలం తర్వాత ఓ నిశ్చితార్థ వేడుకలో పాల్గొనడానికి పుణె వెళతాడు. ఆ ఎంగేజ్‌మెంట్‌ తాను ప్రేమించిన వ్యక్తి కూతురు హరిత (మాళవిక)ది. ఆ సెంటిమెంట్‌తో హరిత కుటుంబానికి సందీప్‌ దగ్గరవుతాడు. మరోవైపు వరుడు కుటుంబం ఊహించిన విధంగా నిశ్చితార్థాన్ని రద్దు చేస్తుంది. అక్కడ స్వల్ప గాయం కావడంతో సందీప్‌ కొచ్చికి తిరిగి వెళ్లలేక హరిత ఇంట్లోనే ఉండిపోవాల్సి వస్తుంది. ఆ తర్వాత ఏం జరిగింది. మరో వ్యక్తితో హరిత పెళ్లి జరిగిందా? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.
== నటీనటులు ==
* సందీప్ బాలకృష్ణన్ గా [[మోహన్ లాల్]]  
* హరితగా [[మాళవిక మోహన్|మాళవిక మోహనన్]]
* జెర్రీగా [[సంగీత్ ప్రతాప్]], సందీప్ నర్సు &amp; సహాయకుడు
* హరిత తల్లి దేవికగా [[సంగీత మాధవన్ నాయర్|సంగీతా మాధవన్ నాయర్]]
* ఓమనకుట్టన్ &quot;ఓకే&quot; పనికర్ గా [[సిద్ధిక్ (నటుడు)|సిద్ధిక్]], సందీప్ బావమరిది
* &quot; పుణే &quot; జాకబ్ గా [[లాలు అలెక్స్]], హరిత కుటుంబ స్నేహితుడు
* [[జనార్దనన్ పిళ్ళై|జనార్దనన్]] &quot;చిట్టప్పన్&quot;, ఒక జ్యోతిష్యుడు; సందీప్ &amp; పనికర్ మామ
* దేవిక సోదరుడు, కెప్టెన్ మనోజ్‌గా [[బాబురాజ్]]
* హరిత మాజీ కాబోయే భర్త కిరణ్‌గా [[నిషాన్ నానయ్య|నిషాన్]]
* గీతగా [[సబితా ఆనంద్]], సందీప్ అక్క &amp; పనికర్ భార్య
* సౌమ్య భాగ్యన్ పిల్ల &quot;ఒలిచోడియా&quot; రజనీ మోహన్, సందీప్ మాజీ కాబోయే భార్య
* ట్వింకిల్ శీతల్ మీనాక్షి / మీను, పనికర్, గీతల కుమార్తె, సందీప్ మేనకోడలుగా
* కిచెన్ బాయ్ గా చందు నాయక్
* అపరిచితుడిగా ఫహీమ్ బి
* [[బాసిల్ జోసెఫ్]] డా. మను రమేషన్ (అతిధి పాత్ర)
* సందీప్ ప్రేమలో పడే అమ్మాయిగా [[మీరా జాస్మిన్]] (అతిథి పాత్ర) 
* సినీ నటుడిగా [[అల్తాఫ్ సలీం]] (అతిథి పాత్ర)
* [[ఆంటోనీ పెరుంబావూర్]] (అతిధి పాత్ర)
* బస్సు ప్రయాణీకుడిగా &amp; వివాహ అతిథిగా [[అనూప్ సత్యన్]] (అతిథి పాత్ర)
* సినీ నటుడిగా [[అనియప్పన్]] (అతిథి పాత్ర)

==పాటలు==
ఈ సినిమాకు జస్టిన్ ప్రభాకరన్ సంగీతం అందించాడు. పాటల కూర్పు అక్టోబర్ 2024లో ప్రారంభమైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2024 |title=Aishwarya Lekshmi and Sangita onboard Mohanlal-Sathyan Anthikkad's Hridayapoorvam |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Oct/03/aishwarya-lekshmi-and-sangita-onboard-mohanlal-sathyan-anthikkads-hridayapoorvam |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241004083852/https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Oct/03/aishwarya-lekshmi-and-sangita-onboard-mohanlal-sathyan-anthikkads-hridayapoorvam |archive-date=4 October 2024 |access-date=12 April 2025 |website=Cinema Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 October 2024 |title=Aishwarya Lekshmi to star in Mohanlal-Sathyan Anthikad's movie 'Hridayapoorvam' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2024/10/05/aishwarya-lekshmi-mohanlal-sathyan-anthikad-movie-hridayapoorvam.html |access-date=12 April 2025 |website= Onmanorama }}&lt;/ref&gt; సాహిత్యాన్ని మను మంజిత్ రాశాడు.  హిందీ పాటకు సాహిత్యాన్ని రాజ్ శేఖర్ అందించాడు.
{{Track listing
| headline      = 
| extra_column  = 	గాయకులు 
| total_length  = 15.04
| title1        = వెన్మతి
| lyrics1       = మను మంజిత్
| extra1        = [[సిద్ శ్రీరామ్]]
| length1       = 3:36
| title2        = హృదయవతిల్
| lyrics2       = మను మంజిత్
| extra2        = ఎస్పీ చరణ్
| length2       = 3:37
| title3        = విదా పారాయణం
| lyrics3       = మను మంజిత్
| extra3        = నవనీత్ ఉన్నికృష్ణన్
| length3       = 4:00
| title4        = టక్ టక్ టక్ టక్
| lyrics4       = రాజ్ శేఖర్
| extra4        = మధుశ్రీ
| length4       = 3:49
}}
==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[సత్యన్ అంతికాడ్ ఫిల్మోగ్రఫీ]]

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title|30818546}}</text>
      <sha1>log73nxuo6qlxwuwdtckculm41zeqac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>డయాఫనోయికా ఫియోర్డెన్సిస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>466251</id>
    <revision>
      <id>4954045</id>
      <parentid>4830436</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:Acanthoecidae]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1647" sha1="lv75r93glb67zgpmnjw9oix05ruar50" xml:space="preserve">
డయాఫానోకా ఫియోర్డెన్సిస్ అనే జీవి అకాంథోసిడే అనే కుటుంబానికి చెందిన చోయానోఫ్లాజెల్లేట్ అనే సూక్ష్మజీవి రకం.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=WoRMS - World Register of Marine Species - Diaphanoeca W.Ellis, 1930|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=105513|access-date=2025-11-03|website=www.marinespecies.org}}&lt;/ref&gt; ఇది సిలికాతో తయారైన కవచం కలిగి ఉంటుంది. తన కుటుంబంలోని ఇతర జీవుల మాదిరిగానే, ఇది నీటిలోని సూక్ష్మ కణాలను వడపోసి ఆహారంగా తీసుకుంటుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Phycokey - Diaphanoeca (choanoflagellate)|url=https://cfb.unh.edu/phycokey/Choices/Amoebae_Flagellates_Ciliates/Choanoflagellates/DIAPHANOECA/Diaphanoeca_key.html|access-date=2025-11-03|website=cfb.unh.edu|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228114032/http://cfb.unh.edu/phycokey/Choices/Amoebae_Flagellates_Ciliates/Choanoflagellates/DIAPHANOECA/Diaphanoeca_key.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== నివాసం ==
ఇది సముద్రానికి దగ్గరగా ఉండే వాతావరణంలో జీవిస్తుంది. .&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ఆధారాలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Amoeba]]
[[వర్గం:Choanoflagellates]]</text>
      <sha1>lv75r93glb67zgpmnjw9oix05ruar50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954046</id>
      <parentid>4954045</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:Choanoflagellates]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1609" sha1="lx7ahzssnd9bug5lipv9jot70cuabmg" xml:space="preserve">
డయాఫానోకా ఫియోర్డెన్సిస్ అనే జీవి అకాంథోసిడే అనే కుటుంబానికి చెందిన చోయానోఫ్లాజెల్లేట్ అనే సూక్ష్మజీవి రకం.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=WoRMS - World Register of Marine Species - Diaphanoeca W.Ellis, 1930|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=105513|access-date=2025-11-03|website=www.marinespecies.org}}&lt;/ref&gt; ఇది సిలికాతో తయారైన కవచం కలిగి ఉంటుంది. తన కుటుంబంలోని ఇతర జీవుల మాదిరిగానే, ఇది నీటిలోని సూక్ష్మ కణాలను వడపోసి ఆహారంగా తీసుకుంటుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Phycokey - Diaphanoeca (choanoflagellate)|url=https://cfb.unh.edu/phycokey/Choices/Amoebae_Flagellates_Ciliates/Choanoflagellates/DIAPHANOECA/Diaphanoeca_key.html|access-date=2025-11-03|website=cfb.unh.edu|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228114032/http://cfb.unh.edu/phycokey/Choices/Amoebae_Flagellates_Ciliates/Choanoflagellates/DIAPHANOECA/Diaphanoeca_key.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== నివాసం ==
ఇది సముద్రానికి దగ్గరగా ఉండే వాతావరణంలో జీవిస్తుంది. .&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ఆధారాలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Amoeba]]</text>
      <sha1>lx7ahzssnd9bug5lipv9jot70cuabmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954047</id>
      <parentid>4954046</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:Amoeba]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1582" sha1="kd792ncic7a4ugjuouqyyh7hht6wy2a" xml:space="preserve">
డయాఫానోకా ఫియోర్డెన్సిస్ అనే జీవి అకాంథోసిడే అనే కుటుంబానికి చెందిన చోయానోఫ్లాజెల్లేట్ అనే సూక్ష్మజీవి రకం.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=WoRMS - World Register of Marine Species - Diaphanoeca W.Ellis, 1930|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=105513|access-date=2025-11-03|website=www.marinespecies.org}}&lt;/ref&gt; ఇది సిలికాతో తయారైన కవచం కలిగి ఉంటుంది. తన కుటుంబంలోని ఇతర జీవుల మాదిరిగానే, ఇది నీటిలోని సూక్ష్మ కణాలను వడపోసి ఆహారంగా తీసుకుంటుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Phycokey - Diaphanoeca (choanoflagellate)|url=https://cfb.unh.edu/phycokey/Choices/Amoebae_Flagellates_Ciliates/Choanoflagellates/DIAPHANOECA/Diaphanoeca_key.html|access-date=2025-11-03|website=cfb.unh.edu|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228114032/http://cfb.unh.edu/phycokey/Choices/Amoebae_Flagellates_Ciliates/Choanoflagellates/DIAPHANOECA/Diaphanoeca_key.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== నివాసం ==
ఇది సముద్రానికి దగ్గరగా ఉండే వాతావరణంలో జీవిస్తుంది. .&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ఆధారాలు ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>kd792ncic7a4ugjuouqyyh7hht6wy2a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954048</id>
      <parentid>4954047</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1602" sha1="rbefpdfvwb0ik3zlgmmp9kjtaz0xxw1" xml:space="preserve">{{వర్గం}}

డయాఫానోకా ఫియోర్డెన్సిస్ అనే జీవి అకాంథోసిడే అనే కుటుంబానికి చెందిన చోయానోఫ్లాజెల్లేట్ అనే సూక్ష్మజీవి రకం.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=WoRMS - World Register of Marine Species - Diaphanoeca W.Ellis, 1930|url=https://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&amp;id=105513|access-date=2025-11-03|website=www.marinespecies.org}}&lt;/ref&gt; ఇది సిలికాతో తయారైన కవచం కలిగి ఉంటుంది. తన కుటుంబంలోని ఇతర జీవుల మాదిరిగానే, ఇది నీటిలోని సూక్ష్మ కణాలను వడపోసి ఆహారంగా తీసుకుంటుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Phycokey - Diaphanoeca (choanoflagellate)|url=https://cfb.unh.edu/phycokey/Choices/Amoebae_Flagellates_Ciliates/Choanoflagellates/DIAPHANOECA/Diaphanoeca_key.html|access-date=2025-11-03|website=cfb.unh.edu|archive-date=2019-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228114032/http://cfb.unh.edu/phycokey/Choices/Amoebae_Flagellates_Ciliates/Choanoflagellates/DIAPHANOECA/Diaphanoeca_key.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== నివాసం ==
ఇది సముద్రానికి దగ్గరగా ఉండే వాతావరణంలో జీవిస్తుంది. .&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ఆధారాలు ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>rbefpdfvwb0ik3zlgmmp9kjtaz0xxw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:బీహార్ ప్రభుత్వ మంత్రుల జాబితాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>468848</id>
    <revision>
      <id>4954096</id>
      <parentid>4682680</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="bsoiyl4iwlhyltnz0dr6j2b5bdhaic1" xml:space="preserve">భారతదేశంలోని బీహార్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మంత్రుల జాబితాలు

[[వర్గం:జాబితాలు]]</text>
      <sha1>bsoiyl4iwlhyltnz0dr6j2b5bdhaic1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954098</id>
      <parentid>4954096</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:బీహార్ ప్రభుత్వం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="hgh8zrdvkpiwob3cx4utzizbqb1d6pd" xml:space="preserve">భారతదేశంలోని బీహార్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మంత్రుల జాబితాలు

[[వర్గం:జాబితాలు]]
[[వర్గం:బీహార్ ప్రభుత్వం]]</text>
      <sha1>hgh8zrdvkpiwob3cx4utzizbqb1d6pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>డర్టీ ఫెలో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>474223</id>
    <revision>
      <id>4953986</id>
      <parentid>4721584</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11114" sha1="1nfjs9hqnf08um8hyjk21dtbbovhz1z" xml:space="preserve">{{Infobox film
| image          = Dirty_Fellow.jpg
| caption        = 
| director       = ఆడారి మూర్తి సాయి
| writer         = ఆడారి మూర్తి సాయి
| producer       = జి.ఎస్. బాబు
| starring       = {{plainlist| 
* శాంతి చంద్ర 
* [[సిమ్రితి బతిజా]]
* [[నికీషా రంగ్వాలా]]
* దీపిక సింగ్
}}
| cinematography = రామకృష్ణ ఎస్
| editing        = జెపి
| music          = డాక్టర్ పి. సతీష్ కుమార్
| studio         = రాజ్ ఇండియా ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్స్
| distributor    = 
| released       = {{film date|2024|5|30|df=yes}}
| runtime        = 
| country        = భారతదేశం
| language       = భారతదేశం
}}
'''డర్టీ ఫెలో''' 2024లో విడుదలైన తెలుగు సినిమా.&lt;ref name=&quot;అందర్నీ అలరించే యాక్షన్‌ చిత్రమిది&quot;&gt;{{cite news |title=అందర్నీ అలరించే యాక్షన్‌ చిత్రమిది |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/here-the-dirty-fellow-movie-release-date/0201/124094845 |accessdate=15 January 2026 |work= |publisher=Eenadu |date=18 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115050016/https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/here-the-dirty-fellow-movie-release-date/0201/124094845 |archivedate=15 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; గుడూరు భద్రకాళీ సమర్పణలో రాజ్ ఇండియా ఎంట‌ర్‌టైన్‌మెంట్స్ బ్యానర్‌పై జి.ఎస్. బాబు నిర్మించిన ఈ సినిమాకు ఆడారి మూర్తి సాయి దర్శకత్వం వహించాడు.&lt;ref name=&quot;ఓ తండ్రి కథ&quot;&gt;{{cite news |last1= |title=ఓ తండ్రి కథ |url=https://www.ntnews.com/cinema/dirty-fellow-hero-srikanth-and-director-veera-shankar-attended-the-press-conference-as-guests-and-wished-the-film-unit-1277646 |accessdate=15 January 2026 |work= |publisher=NT News |date=5 October 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115044612/https://www.ntnews.com/cinema/dirty-fellow-hero-srikanth-and-director-veera-shankar-attended-the-press-conference-as-guests-and-wished-the-film-unit-1277646 |archivedate=15 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; శాంతి చంద్ర, దీపిక సింగ్, [[సిమ్రితి బతిజా]] ప్రధాన పాత్రల్లో నటించిన ఈ సినిమా టీజర్‌ను 2022 సెప్టెంబర్ 29న విడుదల చేసి, ట్రైలర్‌ను మే 17న దర్శకుడు మల్లిడి వశిష్ఠ చేతుల మీదుగా విడుదల చేయగా,&lt;ref name=&quot;'విశ్వంభర' డైరెక్టర్ వశిష్ఠ లాంచ్ చేసిన.. 'డర్టీ ఫెలో' ట్రైలర్ చూశారా?&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title='విశ్వంభర' డైరెక్టర్ వశిష్ఠ లాంచ్ చేసిన.. 'డర్టీ ఫెలో' ట్రైలర్ చూశారా? |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/dirty-fellow-movie-trailer-launched-by-director-vassishta-mallidi-823897.html |accessdate=15 January 2026 |publisher=10TV Telugu |date=17 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115044457/https://10tv.in/telugu-news/movies/dirty-fellow-movie-trailer-launched-by-director-vassishta-mallidi-823897.html |archivedate=15 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt; సినిమాను మే 24న విడుదల చేశారు.&lt;ref name=&quot;మే 24న “డర్టీ ఫెలో” వస్తున్నాడు!&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=మే 24న “డర్టీ ఫెలో” వస్తున్నాడు! |url=https://ntvtelugu.com/movie-news/dirty-fellow-to-release-on-may-24th-595648.html |accessdate=15 January 2026 |publisher=NTV Telugu |date=17 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115044943/https://ntvtelugu.com/movie-news/dirty-fellow-to-release-on-may-24th-595648.html |archivedate=15 January 2026 |language=te-IN}}&lt;/ref&gt;
==కథ==
మాఫియా డాన్‌ జేపీ (నాగినీడు), శంకర్ నారాయణ (సత్య ప్రకాష్) ఇద్దరు మంచి స్నేహితులు. ఇద్దరు కలిసే దందాలు చేస్తూ ఉంటారు. జేపీని తప్పిస్తే తనే మాఫీయా డాన్‌గా ఎదగొచ్చని శంకర్‌ నారాయణ కుట్ర పన్ని జేపీని పోలీసులకు పట్టించే ప్రయత్నం చేస్తాడు. ఈ క్రమంలో శంకర్‌ నారాయణ కొడుకు చనిపోవడంతో జేపీ కొడుకు శత్రు అలియాస్‌ డర్టీ ఫెలో (శాంతి చంద్ర)ని చంపుతానని శంకర్ నారాయణ హెచ్చరిస్తాడు.  సిద్దు (శాంతి చంద్ర) ఓ గూడెంలో ఓ పూజరి ఇంట్లో ఉంటూ అక్కడి పిల్లలకు చదువు చెప్తూ ఉంటాడు. పూజారి కూతురు రాగ (దీపికా సింగ్) సిద్దుని ఇష్టపడుతుంది. ఆ గూడెం, అక్కడ అటవీ ప్రాంతాన్ని శంకర్ నారాయణ మనిషి పోతురాజు తన గుప్పిట్లో పెట్టుకుని అందర్నీ భయపెడుతుంటే అతన్ని సిద్దు చంపేస్తాడు. ఈ గ్రామానికి సేంద్రియ వ్యవసాయ పరిశోధన మీద వచ్చిన చిత్ర (సిమ్రితి) సిద్ధుని షూట్ చేస్తుంది. అసలు చిత్ర ఎందుకు సిద్ధుని షూట్ చేస్తుంది? సిద్దు, డర్టీ ఫెలో ఒక్కరేనా ? శంకర్ నారాయణ పగ తీర్చుకుంటాడా ? జేపీ ఏమయ్యాడు? అనేదే మిగతా సినిమా కథ.&lt;ref name=&quot;‘డర్టీ ఫెలో’ మూవీ రివ్యూ&quot;&gt;{{cite news |title=‘డర్టీ ఫెలో’ మూవీ రివ్యూ |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/dirty-fellow-movie-review-and-rating-telugu-2058978 |accessdate=15 January 2026 |work= |publisher=Sakshi |date=24 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115045429/https://www.sakshi.com/telugu-news/movies/dirty-fellow-movie-review-and-rating-telugu-2058978 |archivedate=15 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;డర్టీ ఫెలో రివ్యూ&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=డర్టీ ఫెలో రివ్యూ |url=https://ntvtelugu.com/reviews/dirty-fellow-movie-review-and-rating-in-telugu-600808.html |accessdate=15 January 2026 |publisher=NTV Telugu |date=24 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115045237/https://ntvtelugu.com/reviews/dirty-fellow-movie-review-and-rating-in-telugu-600808.html |archivedate=15 January 2026 |language=te-IN}}&lt;/ref&gt;

==నటీనటులు==
* శత్రుగా శాంతి చంద్ర
* చిత్రగా [[సిమ్రితి బతిజా]]&lt;ref name=&quot;ఎక్క‌డా లాగ్ ఉండ‌దు.. నలుగురు హీరోయిన్స్ ఉన్నారు&quot;&gt;{{cite news |title=ఎక్క‌డా లాగ్ ఉండ‌దు.. నలుగురు హీరోయిన్స్ ఉన్నారు |url=https://www.chitrajyothy.com/2024/tollywood/dirty-fellow-telugu-movie-team-at-pre-release-event-ktr-53484.html |accessdate=15 January 2026 |publisher=Chitrajyothy |date=21 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115045653/https://www.chitrajyothy.com/2024/tollywood/dirty-fellow-telugu-movie-team-at-pre-release-event-ktr-53484.html |archivedate=15 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
* సైరాగా [[నికీషా రంగ్వాలా]]&lt;ref name=&quot;ఎక్క‌డా లాగ్ ఉండ‌దు.. నలుగురు హీరోయిన్స్ ఉన్నారు&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
* రాగ పాత్రలో డి దీపికా సింగ్&lt;ref name=&quot;ఎక్క‌డా లాగ్ ఉండ‌దు.. నలుగురు హీరోయిన్స్ ఉన్నారు&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
* [[నాగినీడు]]
* [[సత్య ప్రకాష్]]
* కుమానన్
* ఎఫ్.ఎం. బాబాయ్
* జయశ్రీ
* పూజా
== పాటలు==
{{Track listing
| headline =  
| total_length =  
| extra_column = గాయకులు
| title1 = సందె వేళ విందు&lt;ref name=&quot;'డర్టీ ఫెలో' నుంచి 'సందెవేళ..' సాంగ్ చూశారా? బేబీ డైరెక్టర్ సాయి రాజేష్ చేతుల మీదుగా..&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title='డర్టీ ఫెలో' నుంచి 'సందెవేళ..' సాంగ్ చూశారా? బేబీ డైరెక్టర్ సాయి రాజేష్ చేతుల మీదుగా.. |url=https://10tv.in/telugu-news/movies/sande-vela-song-from-dirty-fellow-movie-released-by-baby-director-sai-rajesh-787895.html |accessdate=15 January 2026 |publisher=10TV Telugu |date=16 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260115050551/https://10tv.in/telugu-news/movies/sande-vela-song-from-dirty-fellow-movie-released-by-baby-director-sai-rajesh-787895.html |archivedate=15 January 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;
| extra1 =  సతీష్ కుమార్   
| lyrics1 = శ్రావణభార్గవి
| music1 = 
| length1 = 3:15
| title2 =  తడబడుతున్న వి అడుగులే
| extra2 =  
| lyrics2 =  
| music2 =  
| length2 =   4:20
| title3 = డర్టీ ఫెలో
| extra3 = 
| lyrics3 = 
| music3 =  
| length3 = 4:40
| title4 =   నీ శ్వాసలో 
| extra4 =  
| lyrics4 =
| music4 =  
| length4 = 4:26
}}

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
==బయటి లింకులు==
* {{IMDb title |32368060}}

[[వర్గం:2024 తెలుగు సినిమాలు]]</text>
      <sha1>1nfjs9hqnf08um8hyjk21dtbbovhz1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పంచ క్షేత్రం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476426</id>
    <revision>
      <id>4953907</id>
      <parentid>4745826</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20467" sha1="o9ie4vd8kaytqo0tiw2m5u1fdnug4ec" xml:space="preserve">[[File:Maharishi Bhrighuji.jpg|thumb|alt=దేవుని వైపు చూస్తున్న ఒక పుణ్యపురుషుడు|మహర్షి [[భృగు]]]]

'''పంచక్షేత్రం''' (విష్ణువు యొక్క ఐదు క్షేత్రాలు)  లేదా '''పంచ భార్గవి క్షేత్రం''' అనేది [[భారతదేశం]]లోని [[హిందూ మతం|హిందూ]] సంప్రదాయానికి చెందిన ఐదు [[హిందూ ఆలయం|హిందూ ఆలయాల]] సమూహం. ఇవి [[విష్ణువు]], [[లక్ష్మీ దేవి]] (భార్గవి) దేవతలకు అంకితమయ్యాయి. ఈ క్షేత్రాల పురాణ కథనం [[తిరుమల వెంకటేశ్వర ఆలయం]]తో అనుబంధించబడి ఉంది. ఈ ఐదు ఆలయాలలో నాలుగు [[వైష్ణవ దివ్యదేశాలు|దివ్య దేశాలుగా]] గుర్తించబడినవిగా ఉండగా, ఒక ఆలయం [[అభిమాన క్షేత్రం]]గా పరిగణించబడుతుంది.  
==పురాణ కథనం==
''[[కలియుగం]]'' సమయంలో, [[నారదుడు]] [[యజ్ఞం|యజ్ఞం]] (అగ్నికుండ పూజ) నిర్వహిస్తున్న ఋషులకు, [[త్రిమూర్తులు]] ([[బ్రహ్మ]], [[విష్ణువు]], [[శివుడు]])లో ఎవరికీ యజ్ఞ ఫలాలను అర్పించాలో నిర్ణయించమని సూచించాడు. ఆ త్రిమూర్తులను పరీక్షించేందుకు [[భృగు మహర్షి]]&lt;nowiki/&gt;ని పంపించారు. పాదతలంలో ఒక అదనపు కన్ను ఉన్న భృగు మహర్షి, బ్రహ్మ, శివుడిని దర్శించినప్పటికీ వారికి కనిపించకుండా వెళ్లిపోయాడు. ఈ కారణంగా, భృగు బ్రహ్మను ఇకపై పూజించరాదని శపించాడు, అలాగే శివుడిని [[లింగం]] రూపంలో పూజించాలని శపించాడు. ఆపై భృగు [[విష్ణువు]] వద్దకు వెళ్లాడు. విష్ణువు ఆయనను పట్టించుకోకపోవడంతో కోపించిన భృగు విష్ణువును ఛాతిపై తన్నాడు. విష్ణువు మహర్షికి క్షమాపణ చెబుతూ ఆయన పాదాలను మర్దన చేశాడు. అలా చేయడం వల్ల భృగు పాదంలోని అదనపు కన్ను నలిగిపోయింది. [[లక్ష్మీ దేవి]] విష్ణువు ఛాతిని తన నివాసస్థానంగా పరిగణిస్తారు కనుక, ఈ తన్ను తనకు అవమానంగా భావించి ఆమె [[వైకుంఠం]]ను విడిచి భూమికి వచ్చింది. ఆమె [[కొల్హాపూర్|కోల్హాపురంలో]] నివసిస్తూ తపస్సు ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/religion/religious-places/history-of-tirupati-balaji-temple/articleshow/68206101.cms|title=History of Tirupati Balaji temple|date=21 January 2023|via=The Economic Times - The Times of India}}&lt;/ref&gt;

విష్ణువు మానవ రూపంలో [[వెంకటేశ్వరుడు|శ్రీనివాసుడు]]గా అవతరించి లక్ష్మీ దేవిని వెతుకుతూ వైకుంఠాన్ని విడిచి, [[తిరుమల]]లోని [[శేషాచలం కొండలు]] వద్దకు చేరుకొని తపస్సు ప్రారంభించాడు. శ్రీనివాసుని విషయం తెలిసిన లక్ష్మీ దేవి, శివుడు, బ్రహ్మను పిలిచింది. వారు ఒక ఆవు, ఒక దూడ రూపాలు ధరించారు. లక్ష్మీ వారిని తిరుమల కొండలను పాలిస్తున్న [[చోళులు|చోళ]] రాజుకు అందించింది. ఆ ఆవు ప్రతిరోజూ మేత మేస్తూ శ్రీనివాసునికి పాలు అందించేది. రాజు ఇంటి గొల్లవాడు ఇది చూసి ఆవును కొట్టేందుకు ప్రయత్నించాడు. శ్రీనివాసుడు ఆ గాయాన్ని భరించి గొల్లవాడిని సంహరించాడు. ఈ చర్యతో కోపించిన శ్రీనివాసుడు చోళ రాజును ఒక [[అసురుడు]]గా మార్చాడు, ఎందుకంటే సేవకుల చేసిన పాపభారాన్ని యజమానులు మోయాల్సి ఉంటుందని విశ్వాసం. రాజు కరుణించమని ప్రార్థించగా, శ్రీనివాసుడు అతడు [[ఆకాశరాజు]]గా పునర్జన్మ పొందుతాడని, తన దత్తపుత్రిక అయిన [[పద్మావతి (హిందూ మతం)|పద్మావతి]]తో తనకు వివాహం చేయాలని తెలిపాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/tirumala-tirupati-devasthanam-all-about-the-tirupati-temple-its-legend-architecture-and-more-1632477971-1|title=Tirumala Tirupati Devasthanam: TTD Online, TTD Darshan, Tirupati Temple Legend, Architecture &amp; More|date=24 December 2021|website=Jagranjosh.com}}&lt;/ref&gt; శ్రీనివాసుడు తన దత్తతల్లి [[వకుళా దేవి|వకుల దేవితో]] తిరుమల కొండలపై నివసించాడు. చోళ రాజు ఆకాశరాజుగా పునర్జన్మ పొందాడు. ఆయనకు పద్మావతి అనే దత్తపుత్రిక ఉన్నది. ఆమె లక్ష్మీ దేవి మానవరూపంగా భావించబడుతుంది. ఈ రూపాన్ని ఆమె పద్మపుష్కరిణి చెరువులో, ప్రస్తుతం [[తిరుచానూరు]] (తిరుపతి, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]])లో స్వీకరించిందని కథనం. శ్రీనివాసుడు పద్మావతిని ప్రస్తుత [[నారాయణవనం]]లో వివాహం చేసుకొని తిరుమలకు తిరిగివచ్చాడు. కొద్ది నెలల తర్వాత, కలియుగ బాధల నుండి మానవులను విముక్తి చేయడానికి వారు ఏడుకొండలలో స్థిరనివాసం చేసుకున్నారు. వారు శిలారూప దేవతలుగా మారి, శాశ్వతంగా అక్కడే ఉండాలని కోరుకున్నారు. అయినప్పటికీ పద్మావతి విష్ణువుపై ఇంకా కోపంతోనే ఉంది. భృగు మహర్షి క్షమాపణ కోరుతూ లక్ష్మీ దేవిని మరో నాలుగు స్థలాలలో జన్మించేందుకు అనుమతి అడిగాడు. అవి:

* సేలంలోని [[సుందరరాజ పెరుమాళ్ ఆలయం, సేలం|సుందరరాజ పెరుమాళ్ ఆలయం]]&lt;nowiki/&gt;లో భృగుగా  
* [[నాచియార్ కోయిల్]]లో మేధావి మహర్షిగా  
* [[తిరువిణ్ణగర్|ఒప్పిలియప్పన్ ఆలయంలో]] మార్కండేయ మహర్షిగా  
* [[తిరుచ్చేరై|సారంగపాణి ఆలయంలో]] హేమ మహర్షిగా జన్మించాలని కోరాడు.&lt;ref name=&quot;templesinindiainfo&quot;&gt;{{cite web|title=Salem Alagirinathar Temple Timings, History|url=https://templesinindiainfo.com/salem-alagirinathar-temple-timings-history/|publisher=templesinindiainfo|accessdate=9 April 2017|archive-date=25 సెప్టెంబర్ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925012222/https://templesinindiainfo.com/salem-alagirinathar-temple-timings-history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Meena&quot;&gt;{{cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|location=Kanniyakumari|year=1974|edition=1st|page=29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2020/jun/22/sharngapani-perumal-the-temple-designed-like-a-chariot-2159561.html|title=Sharngapani Perumal: The temple designed like a chariot|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
==&lt;span class=&quot;anchor&quot; id=&quot;The five Temples&quot;&gt;&lt;/span&gt;ఐదు ఆలయాలు==
{{Location map+|Tamil Nadu
 |places=
{{location map~ |Tamil Nadu|lat=13.6830|long=79.3469|label= Tirumala|position=left}}
{{location map~ |Tamil Nadu|lat=11.65|long=78.15|label= Salem|position=left}}
{{location map~ |Tamil Nadu|lat=10.9166|long=79.4333|label= Thirunarayur|position=bottom}}
{{location map~ |Tamil Nadu|lat=10.9613|long=79.4313|label= Thirunageswaram|position=right}}
{{location map~ |Tamil Nadu|lat=10.9594|long=79.3747|label= Thirukudandhai|position=left}}
|caption=పంచక్షేత్రాల స్థానం|float=center|width=360|alt=తమిళనాడు ప్రాంతంలో ఆలయాల స్థానం చూపించే పటం}}

[[తిరుమల|తిరుమల వెంకటేశ్వర ఆలయంను]] తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు (TTD) నిర్వహిస్తున్నాయి. ఇది [[ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] ఆధీనంలో ఉంటుంది. మిగిలిన నాలుగు ఆలయాలు [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి. ఇవి [[తమిళనాడు ప్రభుత్వం]]కి చెందిన హిందూ మత, దాతృత్వ ఎండౌమెంట్స్ విభాగం ద్వారా నిర్వహించబడుతూ పరిపాలించబడుతున్నాయి. ఈ దేవతలను 5వ శతాబ్దానికి చెందిన తమిళ వైష్ణవ గ్రంథమైన ''[[దివ్య ప్రబంధం]]''లో [[ఆళ్వార్లు]] మహిమింపజేశారు.  

ఈ ఆలయాలు ఒకటి తప్ప మిగిలినవి [[వైష్ణవ దివ్యదేశాలు|దివ్య దేశాలుగా]] వర్గీకరించబడ్డాయి. ఒక ఆలయం మాత్రం 108 [[అభిమాన క్షేత్రం|అభిమాన స్థలాలు]]లో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- style=&quot;background:#FFC569&quot;
! ఆలయం
! చిత్రం
! స్థానం
! వివరాలు
|-
| [[తిరుమల వెంకటేశ్వర ఆలయం]]
| [[File:Tirumala 090615.jpg|200px|alt=దూరం నుండి కనిపించే ఆలయం]]
| [[తిరుమల]] {{coord|13|40|59.7|N|79|20|49.9|E|}}
| వెంకటేశ్వర ఆలయం [[తిరుమల]] పర్వత పట్టణంలో, [[తిరుపతి]] వద్ద, [[తిరుపతి జిల్లా]] (ఆంధ్రప్రదేశ్)లో ఉంది. ఈ ఆలయం విష్ణువు యొక్క ఒక అవతారమైన వెంకటేశ్వరునికి అంకితమైంది. ''[[కలియుగం]]''లో మానవజాతిని రక్షించేందుకు ఆయన భూమిపై అవతరించాడని విశ్వాసం. ఈ ఆలయాన్ని కలియుగ వైకుంఠం, తిరుమల ఆలయం, తిరుపతి ఆలయం, తిరుపతి బాలాజీ ఆలయం అని కూడా పిలుస్తారు. వెంకటేశ్వరుడు బాలాజీ, గోవిందుడు, శ్రీనివాసుడు అనే పేర్లతో కూడా ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tirumala.org/maintemple_about.htm |title=Tirumala Temple |access-date=13 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011032254/http://tirumala.org/maintemple_about.htm |archive-date=11 October 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| సుందరరాజ పెరుమాళ్ ఆలయం
| 
| [[సేలం, తమిళనాడు|సేలం]], {{coord|11.65|N|78.15|E}}
| సుందరరాజ పెరుమాళ్ ఆలయం (కోటై పెరుమాళ్ కోయిల్ అని కూడా పిలుస్తారు) [[తిరుమణిముతారు నది]] తీరంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.maalaimalar.com/news/district/in-fort-perumal-templeonline-booking-for-special-darshan-554269|title=கோட்டை பெருமாள் கோவிலில் சிறப்பு தரிசனத்துக்கு ஆன்லைனில் முன்பதிவு|first=மாலை|last=மலர்|date=28 December 2022|website=www.maalaimalar.com}}&lt;/ref&gt; ఈ ఆలయానికి మధ్యయుగ చోళులు, [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]], చేరులు, పాండ్యులు, మధురై నాయకుల నుంచి అనేక దానాలు లభించాయి. ఈ ఆలయం [[వైఖానస]] సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తుంది. ఇక్కడి పూజారులు [[వడకళై]] శైవ పంథానికి చెందిన బ్రాహ్మణ ఉపవర్గానికి చెందారు.
|-
| [[నాచియార్ కోయిల్]]
| [[File:Nachiyar Kovil (13).jpg|200px|alt=కొత్తగా కనిపించే ఆలయ ముఖద్వారం]]
| [[నాచియార్ కోయిల్]] {{coord|10|55|N|79|26|E}}
| నాచియార్ కోవిల్ (లేదా తిరునారయూర్ నంబి ఆలయం) కుంభకోణం సమీపంలోని తిరునారయూర్ గ్రామంలో ఉంది. ఈ [[ద్రావిడ నిర్మాణశైలి|ద్రావిడ]] ఆలయం, ఆల్వార్లు రచించిన ''[[దివ్య ప్రబంధం]]''లో ప్రస్తావించబడింది. ఇది విష్ణువుకు అంకితమైన 108 [[దివ్య దేశం|దివ్య దేశాలలో]] ఒకటి. ఇక్కడ విష్ణువును శ్రీనివాస పెరుమాళ్‌గా, లక్ష్మీ దేవిని నాచియార్‌గా పూజిస్తారు. తిరుమంగై ఆళ్వారునికి ''పంచ సంస్కార'' దీక్ష ఇక్కడ ప్రారంభమైందని విశ్వాసం. ఈ ఆలయం [[తెంకళై]] సంప్రదాయాన్ని అనుసరిస్తుంది.
|-
| [[ఒప్పిలియప్పన్ ఆలయం]]
| [[File:Uppliyappan Kovil.jpg|200px|alt=పాత రూపంలో ఉన్న ఆలయం ముఖద్వారం]]
| తిరునాగేశ్వరం {{coord|10|57|41.63|N|79|25|53.73|E}}
| ఒప్పిలియప్పన్ ఆలయం కుంభకోణం సమీపంలోని తిరునాగేశ్వరం గ్రామానికి దగ్గరలో ఉంది. ఇది విష్ణువుకు అంకితమైన 108 దివ్య దేశాలలో 60వ ఆలయం. ఇక్కడ విష్ణువును ఒప్పిలియప్పన్‌గా, లక్ష్మీ దేవిని [[భూమి దేవి|భూదేవి]]గా పూజిస్తారు. ఈ ఆలయం 8వ శతాబ్దం చివరిలో చోళుల కాలంలో ప్రారంభమైందని, తరువాత [[తంజావూరు నాయక రాజ్యం|తంజావూరు నాయకులు]] అభివృద్ధి చేశారని భావిస్తారు. ఇందులో చోళుల కాలానికి చెందిన రెండు శాసనాలు, ఐదు అంతస్తుల గోపురం, గ్రానైట్ ప్రాకార గోడ ఉన్నాయి.
|-
| [[సారంగపాణి ఆలయం]]
| [[File:Gopuras in Kumbakonam - India.JPG|200px|alt=రెండు పెద్ద ద్రావిడ నిర్మాణాలు]]
| కుంభకోణం {{coord|10|57|34|N|79|22|29|E}}
| కుంభకోణంలోని సారంగపాణి ఆలయం 108 [[దివ్య దేశం|దివ్య దేశాలలో]] ఒకటి. ఇది ''[[నాలాయిర దివ్య ప్రబంధం]]''లో [[ఆళ్వార్లు|12 కవి-సంతులు]] మహిమింపజేసిన విష్ణు ఆలయాలలో ఒకటి.&lt;ref&gt;{{cite book|title=108 Vaishnavite Divya Desams: Divya desams in Malai Nadu and Vada Nadu|last= M. S. |first=Ramesh|publisher= Tirumalai-Tirupati Devasthanam}}&lt;/ref&gt; ఇది [[కావేరి నది]] తీరంలో ఉన్న [[పంచరంగ క్షేత్రాలు]]లో ఒకటి.&lt;ref name=&quot;Pancharanga Kshetrams&quot;&gt;{{cite web | title=Pancharanga Kshetrams|work=Indiantemples.com |url=http://www.indiantemples.com/Tamilnadu/df012.html |access-date= 2007-06-20}}&lt;/ref&gt; ఈ ఆలయం చోళులు, విజయనగర సామ్రాజ్యం,, [[మధురై నాయకులు]] చేసిన అభివృద్ధితో ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది పెద్ద గ్రానైట్ ప్రాకార గోడలో ఉంది. ప్రధాన గోపురం 11 అంతస్తులు కలిగి, ఎత్తు {{convert|173|ft|m|abbr=on}}గా ఉంటుంది.
|-
|}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

[[వర్గం:విష్ణు దేవాలయాలు]]
[[Category:లక్ష్మీ ఆలయాలు]]
[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడులోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:వైష్ణవ దివ్యదేశాలు]]</text>
      <sha1>o9ie4vd8kaytqo0tiw2m5u1fdnug4ec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>476648</id>
    <revision>
      <id>4954016</id>
      <parentid>4838881</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>యర్రా రామారావు, [[అబయ హస్త స్వయంబు శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, అగరం గ్రామం, హోసూరు]] పేజీని [[శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)]] కు తరలించారు: మరింత సరళమైన శీర్షిక</comment>
      <origin>4838881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16314" sha1="mhin5ukihu8kw862rd82n5b9viq3agg" xml:space="preserve">
{{Infobox temple
| name               = అబయ హస్త స్వయంబు శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి
| image              = Sri_Lakshmi_Narasimha_Swamy.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| map_type        = India Tamil Nadu
| map_caption        = తమిళనాడులో స్థానం
| coordinates        = {{coord|12.60|77.94|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| country            = 	భారతదేశం
| state              =  [[తమిళనాడు]] 
| district           = 	[[కృష్ణగిరి జిల్లా|కృష్ణగిరి]]
| location           = 	అగరం అగ్రహారం
| elevation_m        = 
| deity  =  	శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి, లక్ష్మీ దేవత
| facade_direction   =  తూర్పు
| festivals=  	నరసింహ జయంతి
| architecture       = నిర్మాణంలో ఉంది
| temple_quantity  = ఒకటి
| monument_quantity= 
| inscriptions       = 
| year_completed         = 2011
| creator            = 
| website            = 
}}{{Hinduism}}
అబయ హస్త స్వయంబు శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ఆలయం భారతదేశంలోని [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలోని [[కృష్ణగిరి జిల్లా]] హోసూర్ తాలూకా అగరం అగ్రహారం గ్రామంలో ఉన్న ఒక పవిత్ర [[హిందూధర్మం|హిందూ]] మత ప్రదేశం. ఇది రాయకోట్ట రోడ్డులో హోసూరు నుండి 15 కి. మీ. ల దూరంలో, [[బెంగళూరు]] నుండి 65 కి. మీ దూరంలో ఉంది. 

హోసూర్ వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న పారిశ్రామిక కేంద్రంతో పాటు ప్రసిద్ధ తీర్థయాత్ర కేంద్రం, ఈ పట్టణం చుట్టూ [[శివుడు|శివ]], [[విష్ణువు|విష్ణు,]] [[బ్రహ్మ]] అనే మూడు కొండలు ఉన్నందున దీనిని ''దక్షిణ [[కాశీ]]'' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇవి భారతదేశంలో మరెక్కడా కనిపించవు.

==పురాణం==
[[File:Narasimha_Swamy_slaying_Hiranyakasipu.jpg|left|thumb|నరసింహుడు హిరణ్యకశిపుని సంహరించాడు]]
హిందూ పురాణాల ప్రకారం, హిరణ్యకశిపుడు అనే రాక్షస రాజు దేవతలను (ఆకాశ దేవతలు) ఇబ్బంది పెడుతున్నాడు.  ఏ మానవుడు తనను చంపలేడు, ఉదయం, మధ్యాహ్నం లేదా రాత్రి, గాలిలో, నీటిలో లేదా భూమిలో చంపలేడు అని అతను [[బ్రహ్మ]] నుండి అపరిమిత శక్తులను పొందాడు. దీనికి విరుద్ధంగా, అతని కుమారుడు ప్రహ్లాదుడు విష్ణువు గొప్ప భక్తుడు,  గొప్ప భక్తుడు. హిరణ్యకశిపు విష్ణువు దైవిక దయ ద్వారా రక్షింపబడటానికి ప్రహ్లాదుడిని అనేకసార్లు చంపడానికి ప్రయత్నించాడు. 

తండ్రి కొడుకు మధ్య జరిగిన చివరి తీవ్రమైన వాదనలో, విష్ణువు ప్రతిచోటా ఉన్నాడా అని హిరణ్యకశిపు అడిగాడు, విష్ణువును చూడాలని కోరుతూ తన ఆయుధంతో ఒక స్తంభాన్ని పగులగొట్టాడు. ప్రహ్లాదుడి భక్తితో సంతోషించిన విష్ణు [[నరసింహావతారం|నరసింహ]] అవతారం తీసుకొని స్తంభంలోని ద్వారం నుండి బయటకు వచ్చాడు. నరసింహ అవతారం సింహ ముఖంగల మానవుడు, అతను హిరణ్యకశిపుని సాయంత్రం సమయంలో భూమి లేదా గాలి లేని ద్వారంలో చంపాడు. నరసింహుని ఆశీర్వాదం పొందమని ఋషులు ప్రార్థిస్తున్నప్పుడు యుగాలు గడిచిపోయాయి. నరసింహం ప్రార్థనలతో [[విశ్వామిత్రుడు|విశ్వామిత్ర]] రాజఋషి బిరుదును పొందాడనే సాకుతో వారు మార్గనిర్దేశం చేయబడ్డారు.

==చరిత్ర==
[[File:Swayambu of Sri Lakshmi Narasinha Swamy.jpg|left|thumb|లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి స్వయంబు]]
1998లో బెంగళూరుకు చెందిన చిన్న దుకాణ యజమాని శ్రీ రామకృష్ణ, అగరం గ్రామానికి సమీపంలో 2.75 ఎకరాల నివాస లేఅవుట్ను అభివృద్ధి చేస్తున్న అతని స్నేహితులు కొంత భూమిని విక్రయించడంలో అడ్డంకులను ఎదుర్కొన్నారు. సమ్మేళనం నిర్మాణ సమయంలో, ఒక కార్మికుడు ఆధ్యాత్మికంగా సంభవించినట్లు భావాలను అనుభవించాడు. వారు కారణాన్ని నిర్ణయించడానికి చాలా మంది జ్యోతిష్కులు పండితులను సంప్రదించారు,  అవి లక్ష్మీ నరసింహ దేవుడి నుండి వచ్చిన సమాధానాలు అని చెప్పబడింది.
[[File:Rare Saligramam of Lord Hanuman.jpg|thumb|శ్రీ హనుమంతుని స్వయంభువు]]
శ్రీ రామకృష్ణ గుప్త తన వ్యాపారంలో ఉన్నందున, పూజలు చేయాలనే విషయం తెలియకపోవడంతో, అతను పూజలు చేయాలని లేదా వాటిని చేయగల ఎవరికైనా భూమిని దానం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. వారి స్నేహితుల బృందం ఒక భారీ ఆధ్యాత్మిక వస్తువును తరలించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు, గొలుసులు బెల్ట్ వేరుగా పడిపోయి, సరిగ్గా 90 డిగ్రీల కోణంలో ఆస్తి మధ్యలో నిలబడి ఉన్నాయి. మళ్ళీ నరసింహ స్వామి ఉనికి వల్ల ఈ సంఘటన జరిగిందని పండితులు చెప్పారు. 

నిర్మాణం కొనసాగడంతో, తీవ్రమైన నీటి కరువు సంభవించింది, నీటి ట్రక్కులు ఏ సరఫరాను అందించలేకపోయాయి. అందువల్ల వారు 850 అడుగుల వరకు వెళ్ళే బోరు బావిని ఉంచాలని నిర్ణయించుకున్నారు, అక్కడ నీరు దొరకలేదు తరువాత అది విఫలమైంది. అప్పుడు వారు తమ గురువు శ్రీ కోదండరామ స్వామి సలహా మేరకు నరసింహ స్వామిని ప్రార్థించి, ఆలయ ప్రాంగణంలోని దేవ మూలపై ఒక చిన్న నీటి సంప్ను నిర్మించాలని నిర్ణయించుకున్నారు, కాని ఆశ్చర్యకరంగా వారు 7 అడుగుల స్థాయిలో నీరు ప్రవహిస్తున్నట్లు కనుగొన్నారు నేటి వరకు అక్కడ నీరు లేనందున మొత్తం గ్రామస్తులు నీటిని ఉపయోగించుకుంటున్నారు. 
[[File:Swaymbu_of_Sudarshana_Chakra.jpg|thumb|సుదర్శన చక్ర స్వయంబు]]
ప్రతిరోజూ ఆలయ ప్రాంగణానికి కాపలా కాస్తున్న ఒక పెద్ద పాము సహా అనేక అద్భుతాలు జరిగిన సందర్భాలు ఉన్నాయి, ఇక్కడ వారి మెన్షరేషన్ కాలంలో ఏ స్త్రీని ఆలయంలోకి అనుమతించరు. అలాగే, 32 ఏనుగులు ఆలయానికి వచ్చి, పొరుగువారి అక్రమ ప్రాంగణాన్ని ధ్వంసం చేశాయి, వారు ఆలయ ధర్మకర్తలకు ఆటంకాలు కలిగించారు, అక్కడ మీరు ఇప్పుడు ప్రాంగణ గోడను చూడవచ్చు, ఎందుకంటే వారు ఆ ప్రాంతంలో ఏనుగులను ఎప్పుడూ చూడలేదు. 

ప్రస్తుతం స్వామి ఉన్న భూమిలో కొంత భాగాన్ని అహోబిలా మఠానికి విరాళంగా ఇచ్చారు, ఇప్పటికీ ఇది మఠం నియంత్రణలో ఉంది, అక్కడ వారు త్వరలో ఆలయాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. 

== ముఖ్యమైన సంఘటనలు ==
[[File:His_Highness_46th_Jeeyar_Sri_Satakopa_Sri_Ranganatha_Yateendra_Mahadesikan_of_AHOBILA_MUTT1.jpg|left|thumb|అహోబిల మఠానికి చెందిన 46వ జీయర్ శ్రీ శతకోప శ్రీ రంగనాథ యతీంద్ర మహాదేశికను]]
2013లో అహోబిలా మఠానికి చెందిన 46వ జీయర్ శ్రీ శాతకోప శ్రీ రంగనాథ యతీంద్ర మహాదేసికన్ హోసూరు పట్టణాన్ని సందర్శించారు. ఆ సమయంలో ఆయన హోసూర్‌లో ఆలయ నిర్మాణం కోసం ఒక భూమి కోసం వెతుకుతున్నాడు. శ్రీ రామ మూర్తి అతని భార్య ఆయన ఆశీర్వాదం తీసుకొని, అహోబిలా మఠానికి భూమిని విరాళంగా ఇవ్వాలని ఆలోచించారు, అక్కడ వారు భవిష్యత్తులో తరతరాలుగా నిత్య పూజలు, యజ్ఞాలను చూడవచ్చు. వారి అభ్యర్థన మేరకు ఆయన మహనీయులు ఆలయాన్ని సందర్శించారు. 

స్వయంబు నరసింహ స్వామికి వెనుక వైపున ఒక శిల ఉంది ఇది మరెక్కడా దొరకడం చాలా అరుదు అని ఆయన గొప్పతనం ద్వారా ధృవీకరించబడింది. ఈ హిందూ ఆలయ అద్భుతాల గురించి ఆయన 2013 లో అహోబిల ఆలయానికి చెందిన లక్ష్మీ ప్రియ మాసపత్రికలో ప్రచురించారు, ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా విస్తృతంగా వ్యాపించింది. వారు స్వామి ఉన్న అహోబిల మఠానికి ఒక భూమిని విరాళంగా ఇచ్చారు, అహోబిల మఠం ఆ స్థలంలో ఆలయాన్ని నిర్మించాలని నిర్ణయించుకుంది.&lt;ref name=&quot;Ahobilam: The sacred abode where Lord Narasimha arrived to kill Hiranyakashyapu&quot;&gt;{{cite news |title=Ahobilam: The sacred abode where Lord Narasimha arrived to kill Hiranyakashyapu |url=https://timesofindia.indiatimes.com/religion/religious-places/ahobilam-the-sacred-abode-where-lord-narasimha-arrived-to-kill-hiranyakashyapu/articleshow/116047613.cms |accessdate=27 January 2026 |publisher=The Times of India |date=6 December 2024}}&lt;/ref&gt;

== పండుగలు, మతపరమైన ఆచారాలు ==
ఈ ఆలయంలో జరిగే ప్రధాన పండుగ పదిహేను రోజుల పంగుని ఉథిరం పండుగ. దీనిని తమిళ మాసం ''పంగుని'' (మార్చి - ఏప్రిల్)లో జరుపుకుంటారు. ఈ పండుగలో దేవతల ప్రతిమలను ఆలయ రథంలో ఆలయ వీధుల చుట్టూ తిప్పుతారు. ఆలయంలోని ఇతర పండుగలలో సంవత్సరంలో వివిధ నెలల్లో చిత్తిరాయ్ తమిళ నూతన సంవత్సరం, వైగాసి విశాఖ, తెలుగు నూతన సంవత్సరం, ఆవణి పవిత్రోత్సవం, నరసింహారాజయంతి, [[ముక్కోటి ఏకాదశి|వైకుంఠ ఏకాదశి]] &amp; థాయ్ పొంగల్ ఉన్నాయి.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[అనేకధంగావదేశ్వర ఆలయం]]
* [[కైలాసనాథర్ దేవాలయం, కాంచీపురం]]
* [[కల్లేశ్వర ఆలయం, అంబాలి]]
* [[కల్లేశ్వర దేవాలయం, హైర్ హడగలి]]
* [[కళ్యాణసుందరేశర్ దేవాలయం, నల్లూరు]]
* [[కంపహేశ్వరర్ ఆలయం, తిరుబువనం]]
* [[కైటభేశ్వర ఆలయం, కుబటూర్]]
* [[కర్ణాటకలోని విజయనగర కాలం నాటి దేవాలయాల జాబితా]]
* [[ప్రాణనాదేశ్వర ఆలయం]]

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:శివాలయాలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు దేవాలయాలు]]
[[వర్గం:తమిళనాడు పర్యాటక ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>mhin5ukihu8kw862rd82n5b9viq3agg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>476654</id>
    <revision>
      <id>4954018</id>
      <parentid>4746871</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>యర్రా రామారావు, [[చర్చ:అబయ హస్త స్వయంబు శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, అగరం గ్రామం, హోసూరు]] పేజీని [[చర్చ:శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)]] కు తరలించారు: మరింత సరళమైన శీర్షిక</comment>
      <origin>4746871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149" sha1="rj9byug8u5xrlmhd3a3nw6sghctqe9h" xml:space="preserve">{{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 లో భాగం}}</text>
      <sha1>rj9byug8u5xrlmhd3a3nw6sghctqe9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:తిరుపతి జిల్లా రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>484587</id>
    <revision>
      <id>4954089</id>
      <parentid>4781627</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="43vmjkisl3acn1k9cut0i3zqw7bxhli" xml:space="preserve">[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]]

[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>43vmjkisl3acn1k9cut0i3zqw7bxhli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>484702</id>
    <revision>
      <id>4954092</id>
      <parentid>4782308</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="239" sha1="43vmjkisl3acn1k9cut0i3zqw7bxhli" xml:space="preserve">[[:వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]]

[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>43vmjkisl3acn1k9cut0i3zqw7bxhli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:బెళగావి జిల్లా నగరాలు పట్టణాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>486395</id>
    <revision>
      <id>4953924</id>
      <parentid>4792797</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="aabj28e8jz0fi8abh562i48yf7ixyfa" xml:space="preserve">[[వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>aabj28e8jz0fi8abh562i48yf7ixyfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>486397</id>
    <revision>
      <id>4953918</id>
      <parentid>4792847</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:53:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ నగరాాలు పట్టణాలు జిల్లాల వారిగా]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="f3hazulrwow4p49ncv6qxdtlz4jmkdx" xml:space="preserve">[[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>f3hazulrwow4p49ncv6qxdtlz4jmkdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953919</id>
      <parentid>4953918</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210" sha1="1sgj6wkd88vfdu6sednzyfn93z8kkjm" xml:space="preserve">[[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>1sgj6wkd88vfdu6sednzyfn93z8kkjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953920</id>
      <parentid>4953919</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="f3hazulrwow4p49ncv6qxdtlz4jmkdx" xml:space="preserve">[[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>f3hazulrwow4p49ncv6qxdtlz4jmkdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953921</id>
      <parentid>4953920</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారిగా భారతదేశ నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="ckxif1r5ui0imyy5rgu80a8jd3i0m1w" xml:space="preserve">[[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]]
[[వర్గం:రాష్ట్రం లేదా కేంద్రపాలిత ప్రాంతం వారిగా భారతదేశ నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>ckxif1r5ui0imyy5rgu80a8jd3i0m1w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>486398</id>
    <revision>
      <id>4953871</id>
      <parentid>4792845</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>యర్రా రామారావు, పేజీ [[వర్గం:భారతదేశ నగరాాలు పట్టణాలు జిల్లాల వారిగా]] ను [[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] కు దారిమార్పు లేకుండా తరలించారు: శీర్షికలో తప్పు దొర్లింది</comment>
      <origin>4792845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="f3hazulrwow4p49ncv6qxdtlz4jmkdx" xml:space="preserve">[[వర్గం:భారతీయ నగరాలు పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>f3hazulrwow4p49ncv6qxdtlz4jmkdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Depot, KG</title>
    <ns>3</ns>
    <id>487814</id>
    <revision>
      <id>4954079</id>
      <parentid>4801127</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి చర్చ:কল্কি]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Depot, KG]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4801127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10366" sha1="d8pwllp5fxypht9lvw9k1i8w5hsaiz2" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;কল্কি గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
কল্কি గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; &lt;span style=&quot;font-family:Papyrus; color:black&quot;&gt;✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥&lt;sup&gt;[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]&lt;/sup&gt;&lt;/span&gt; 13:45, 7 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d8pwllp5fxypht9lvw9k1i8w5hsaiz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>492663</id>
    <revision>
      <id>4953969</id>
      <parentid>4828767</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21855" sha1="mwr1yor4s5ep6cdx4owaqjps5lljr4b" xml:space="preserve">
{{Infobox university|name=పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం|native_name=|native_name_lang=|image=|image_size=|other_names=పియు (PU)|caption=పియు అధికారిక [[ముద్ర (లాంఛనం)|ముద్ర]]|motto={{native phrase|sa|सत्यं त्वेవ विजिज्ञास्यितव्यम् |italics=on}} (సత్యం త్వేవ విజిజ్ఞాస్యితవ్యమ్)|motto_lang=sa|mottoeng=సత్యాన్ని వెతకాలనే కోరిక మీ నిర్ణీత అన్వేషణ కావాలి|type=[[భారతదేశంలోని రాష్ట్ర విశ్వవిద్యాలయాల జాబితా|పబ్లిక్ స్టేట్ యూనివర్సిటీ]]|budget={{increase}} ₹568.9 కోట్లు|established={{start date and age|1 అక్టోబర్ 1917}}|accreditation=[[నేషనల్ అసెస్‌మెంట్ అండ్ అక్రిడిటేషన్ కౌన్సిల్|న్యాక్ (NAAC)]] (B+)|founder=&lt;!-- CITE A RELIABLE SOURCE --&gt;|chancellor=[[బీహార్ గవర్నర్]]|vice_chancellor=ప్రొ. అజయ్ కుమార్ సింగ్|address=అశోక్ రాజ్‌పథ్, పాట్నా కళాశాల దగ్గర, పాట్నా యూనివర్సిటీ క్యాంపస్&lt;ref&gt;{{cite web |title=Patna University Address |url=https://pup.ac.in |website=Patna University, Patna |access-date=15 September 2025 |quote=Ashok Rajpath, Near Patna College, Patna University Campus, Patna – 800005, Bihar, India}}&lt;/ref&gt;|city=[[పాట్నా]]|state=[[బీహార్]]|country=[[భారతదేశం]]|postcode=800005|coordinates={{coord|25.6199015|N|85.1653075|E|type:edu|display=title}}|campus=[[పట్టణ ప్రాంతం|పట్టణ]]|language=[[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]]&lt;br/&gt;[[హిందీ]]|colors={{color box|red}} {{color box|white}}&lt;br /&gt;ఎరుపు, తెలుపు|affiliation=[[విశ్వవిద్యాలయ నిధుల సంఘం (భారతదేశం)|యుజిసి (UGC)]], [[నేషనల్ అసెస్‌మెంట్ అండ్ అక్రిడిటేషన్ కౌన్సిల్|న్యాక్ (NAAC)]]|website={{URL|https://pup.ac.in|pup.ac.in}}|pushpin_map_caption=పాట్నాలో ఉన్న ప్రదేశం, భారతదేశం|logo=File:PatnaUniversityLogo(2).svg|logo_size=|logo_upright=|logo_alt=}}

'''పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం (PU)''' [[భారతదేశం]], [[బీహార్]] రాష్ట్రం, [[పాట్నా|పాట్నాలో]] ఉన్న ఒక పబ్లిక్ స్టేట్ యూనివర్సిటీ. ఇది బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో 1 అక్టోబర్ 1917న స్థాపించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite web|title=A university with a glorious past, but a perilous present|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/a-university-with-a-glorious-past-but-a-perilous-present/articleshow/60341668.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915145244/http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/a-university-with-a-glorious-past-but-a-perilous-present/articleshow/60341668.cms|archive-date=15 September 2017|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ఇది బీహార్‌లోని మొదటి విశ్వవిద్యాలయం, ఆధునిక యుగంలో భారత ఉపఖండంలో ఏడవ పురాతన విశ్వవిద్యాలయం. ఈ విశ్వవిద్యాలయం వివిధ అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీ కోర్సులను అందిస్తుంది.

== చరిత్ర ==
[[దస్త్రం:Patna_University_centenary_2017_stamp_of_India.png|thumb|2017 స్టాంప్‌పై చిత్రించబడిన పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం]]
సెప్టెంబర్ 1917లో ఇంపీరియల్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ ఆమోదించిన చట్టం ద్వారా పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం స్థాపించబడింది.&lt;ref name=act&gt;{{cite web|url=https://www.patnauniversity.ac.in/pdf_jan19/pu_act_1917.pdf|title=Patna University Act 1917|access-date=23 June 2021}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; జె.జి. జెన్నింగ్స్ ఈ విశ్వవిద్యాలయానికి మొదటి వైస్ ఛాన్సలర్‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు, అక్టోబర్ 1917లో ఇది అనుబంధ, పరీక్షా సంస్థగా ప్రయాణాన్ని ప్రారంభించింది. భారతదేశ ఆధునిక యుగంలో, ఈ ప్రాంతంలో ఇది పురాతన విశ్వవిద్యాలయాలలో ఒకటి. తరువాత 1919లో, విశ్వవిద్యాలయ పాలక మండళ్లు-సెనేట్, సిండికేట్-ఏర్పడ్డాయి. పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం ఐకానిక్ వీలర్ సెనేట్ హౌస్ 1926లో నిర్మించబడింది, దీని కోసం ముంగేర్‌కు చెందిన రాజా దేవకి నందన్ ప్రసాద్ డబ్బును విరాళంగా ఇచ్చారు.&lt;ref name=pti&gt;{{cite web|url=http://www.ptinews.com/news/9116013_Centennial-pride%E2%80%94Patna-University-turns-100|title=Patna University turns 100|website=www.ptinews.com|access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt; విశ్వవిద్యాలయం మొదటిసారిగా స్థాపించబడినప్పుడు, బీహార్, ఒడిశా, నేపాల్ రాజ్యాలలోని అన్ని ఉన్నత విద్యా సంస్థలపై దీనికి అధికార పరిధి ఉంది. ఇది పాఠశాల తుది పరీక్షల నుండి పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ స్థాయిల వరకు విద్యా సంస్థల పరీక్షలను పర్యవేక్షించింది. ఖాట్మండులోని త్రిభువన్ విశ్వవిద్యాలయం, భువనేశ్వర్‌లోని ఉత్కల్ విశ్వవిద్యాలయం స్థాపించబడే వరకు దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల పాటు ఈ పరిస్థితి కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;B K Mishra&quot;&gt;{{Cite news |newspaper=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Patna/Other_Side_Of_The_Coin/articleshow/3720952.cms |title=Other Side of the Coin |first=B. K. |last=Mishra |date=17 November 2008 |access-date=2009-03-28 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915140626/http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Patna/Other_Side_Of_The_Coin/articleshow/3720952.cms |archive-date=15 September 2017}}&lt;/ref&gt; జనవరి 2, 1952న, ఇది కేవలం మెట్రోపాలిటన్ పాట్నాపై ప్రాదేశిక అధికార పరిధితో పూర్తిగా బోధన-కమ్-రెసిడెన్షియల్ విశ్వవిద్యాలయంగా మార్చబడింది. విశ్వవిద్యాలయ భవనాలు ఎక్కువగా గంగా నది ఒడ్డున, సైద్‌పూర్ క్యాంపస్‌లో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patnauniversity.ac.in/030119_pu_history.php|website=patnauniversity.ac.in|title=History of the Patna University|access-date=23 June 2021|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624211841/https://patnauniversity.ac.in/030119_pu_history.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.patnabeats.com/patna-university-celebrating-its-103-years/|website=patnabeats.com|title=Patna University celebrating 103 years|date=7 October 2020|access-date=23 June 2021|archive-date=21 జనవరి 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121180711/https://www.patnabeats.com/patna-university-celebrating-its-103-years/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=histbook&gt;{{cite web|url=http://crm.skspvns.com/wp-content/uploads/2020/09/42-Rakesh-Kumar-235-242.pdf|title= Books on the History of Patna University |access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=arch&gt;{{cite web|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/in-its-100th-year-patna-university-to-set-up-archives-cell-117101500356_1.html|title=In its 100th year, Patna University to set up archives cell|website=www.business-standard.com|access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt; 107 సంవత్సరాల నాటి పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం,&lt;ref&gt;{{Cite news |date=October 1, 2023 |title=Patna University turns 107 years old |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna-university-turns-107-was-established-on-the-lines-of-london-university-axs |access-date=October 1, 2023 |work=Prabhat Khabar}}&lt;/ref&gt; లండన్ విశ్వవిద్యాలయం తరహాలో స్థాపించబడింది. ఇది 1917 సంవత్సరంలో స్థాపించబడినప్పుడు, నేపాల్, బీహార్, ఒడిశా మూడు ప్రాంతాలలో ఇది ఏకైక విశ్వవిద్యాలయం.

== సంస్థ, పరిపాలన ==

=== పాలన ===
[[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi at the Centenary Celebrations of Patna University, in Patna, Bihar (2).jpg|thumb|పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం శతాబ్ది ఉత్సవాల్లో [[నరేంద్ర మోడీ]], [[నితీశ్ కుమార్]], ఉపేంద్ర కుష్వాహా, ఇతరులు.]]

పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం ఛాన్సలర్ బీహార్ గవర్నర్. విశ్వవిద్యాలయం వైస్ ఛాన్సలర్ చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్, ప్రస్తుతం కె.సి. సిన్హా ఉన్నారు. డా. అజయ్ కుమార్ సింగ్ ప్రస్తుత ప్రో వైస్ ఛాన్సలర్.

=== విభాగాలు ===
పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం 30 విభాగాలను కలిగి ఉంది, ఇవి ఎనిమిది ఫ్యాకల్టీలుగా విభజించబడ్డాయి: సైన్స్, హ్యుమానిటీస్, కామర్స్, సోషల్ సైన్సెస్, ఎడ్యుకేషన్, లా, ఫైన్ ఆర్ట్స్, మెడిసిన్.&lt;ref name=coursesarts&gt;{{cite web
 |url         = http://www.patnauniversity.ac.in/facutlies.html
 |title       = Faculty Council for Post-Graduate Studies
 |access-date = 26 July 2016
 |work        = Courses offered
 |publisher   = Patna University
 |url-status  = live
 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160806200839/http://www.patnauniversity.ac.in/facutlies.html
 |archive-date= 6 August 2016}}&lt;/ref&gt;

*'''ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ సైన్స్:''' ఈ ఫ్యాకల్టీలో భౌతికశాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం, గణితం, వృక్షశాస్త్రం, జంతుశాస్త్రం, గణాంకశాస్త్రం, భూగర్భ శాస్త్రం విభాగాలు ఉన్నాయి.

*'''ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ హ్యుమానిటీస్:''' ఈ ఫ్యాకల్టీలో ఆంగ్లం, హిందీ, బంగ్లా, సంస్కృతం, మైథిలీ, పర్షియన్, తత్వశాస్త్రం, అరబిక్, ఉర్దూ విభాగాలు ఉన్నాయి.

*'''ఫ్యాకల్టీ ఆఫ్ సోషల్ సైన్సెస్:''' ఈ ఫ్యాకల్టీలో చరిత్ర, భూగోళశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రం, ప్రాచీన భారతీయ చరిత్ర, పురావస్తు శాస్త్రం, ఆర్థికశాస్త్రం, పర్సనల్ మేనేజ్‌మెంట్ అండ్ ఇండస్ట్రియల్ రిలేషన్స్, సామాజిక శాస్త్రం, పొలిటికల్ సైన్స్, పబ్లిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ విభాగాలు ఉన్నాయి.

*'''లా, ఎడ్యుకేషన్, కామర్స్, ఫైన్ ఆర్ట్స్, మెడిసిన్ ఫ్యాకల్టీలు:''' ఈ ప్రతి ఫ్యాకల్టీలో కేవలం ఒక్కో విభాగం మాత్రమే ఉంటుంది, అవి లా, ఎడ్యుకేషన్, కామర్స్, ఫైన్ ఆర్ట్స్, బిడిఎస్ (BDS).

=== అనుబంధ సంస్థలు ===
ఈ విశ్వవిద్యాలయం అనుబంధ సంస్థ, ఇది పాట్నా నగరంపై అధికార పరిధిని కలిగి ఉంది. పదకొండు కళాశాలలు విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patnauniversity.ac.in/030119_pu_colleges.php|website=patnauniversity.ac.in|title=Affiliated Colleges of the Patna University|access-date=23 June 2021|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624205511/https://patnauniversity.ac.in/030119_pu_colleges.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== పాట్నా యూనివర్సిటీ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ ===

పాట్నా యూనివర్సిటీ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ (PUSU) అనేది పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం విద్యార్థుల ప్రాతినిధ్య సంస్థ.

=== PUSU ఎన్నికలు ===
2026 PUSU ఎన్నికలలో, నేషనల్ స్టూడెంట్స్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (NSUI) కి చెందిన శాంతను శేఖర్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. NSUI కి చెందిన ఖుషీ కుమారి ప్రధాన కార్యదర్శిగా ఎన్నికవ్వగా, స్వతంత్ర అభ్యర్థి సిఫత్ ఫైజ్ ఉపాధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. అభిషేక్ కుమార్ జాయింట్ సెక్రటరీగా, హర్ష్ వర్ధన్ కోశాధికారిగా ఎన్నికయ్యారు.&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=In a first, Congress's NSUI wins Patna University Students' Union president post
 |url=https://indianexpress.com/article/cities/patna/in-a-first-congresss-nsui-wins-patna-university-students-union-president-post-10559273/
 |work=The Indian Express
 |date=1 March 2026
 |access-date=5 March 2026
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=PUSU Election Result 2026
 |url=https://pup.ac.in/UploadFile/2026/Mar/01-Mar-2026/NoticeBoard/PUSU%20Result.pdf
 |publisher=Patna University
 |access-date=5 March 2026
}}&lt;/ref&gt;

== విద్యా విషయాలు ==

=== సాంప్రదాయ, దూర విద్య ===
విశ్వవిద్యాలయం, దాని అనుబంధ కళాశాలలు, సంస్థలు లా, టీచర్ ట్రైనింగ్, సైన్స్, ఆర్ట్స్, కామర్స్, మెడిసిన్, ఇంజనీరింగ్ వంటి రంగాలలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులను అందిస్తున్నాయి. ఈ కోర్సులలో ప్రవేశం ప్రధానంగా పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం నిర్వహించే కామన్ ఎంట్రన్స్ టెస్ట్ (CET) ఫలితం ఆధారంగా ఉంటుంది. రీసెర్చ్-స్థాయి ప్రోగ్రామ్‌లను ఆశించే వారు అర్హత పరీక్ష (RET), ఆ తర్వాత ఇంటర్వ్యూకు హాజరు కావాలి. 1974 నుండి, దూర విద్యలో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ అధ్యయనాలను నిర్వహించడానికి విశ్వవిద్యాలయం డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ డిస్టెన్స్ ఎడ్యుకేషన్‌ను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://patnauniversity.ac.in/pdf_jan19/pag19.pdf|website=patnauniversity.ac.in|title=Programmes at the Patna University|access-date=23 June 2021|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624052937/https://www.patnauniversity.ac.in/pdf_jan19/pag19.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== గ్రంథాలయాలు ===
పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం సెంట్రల్ లైబ్రరీ 1919లో స్థాపించబడింది. సెంట్రల్ లైబ్రరీతో పాటు, విశ్వవిద్యాలయంలోని ప్రతి విభాగంలో డిపార్ట్‌మెంటల్ లైబ్రరీలు కూడా ఉన్నాయి. విశ్వవిద్యాలయ గ్రంథాలయంలో 4,00,000 కంటే ఎక్కువ పుస్తకాలు, పత్రికలు, వ్రాతప్రతులు, పేటెంట్లు, ఇతర విలువైన సేకరణలు ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.patnauniversity.ac.in/pu_library/|website=patnauniversity.ac.in|title=Patna University Library|access-date=23 June 2021|archive-date=19 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210419102343/https://www.patnauniversity.ac.in/pu_library/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ర్యాంకింగ్, అక్రిడిటేషన్ ===
పాట్నా విశ్వవిద్యాలయం యుజిసి (UGC) చట్టం సెక్షన్ 12B కింద గుర్తింపు పొందింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ugc.ac.in/oldpdf/State%20University/State%20University%2012(B).pdf|website=ugc.ac.in|title= University Grants Commission, 12B list}}&lt;/ref&gt; 2019లో, నేషనల్ అసెస్‌మెంట్ అండ్ అక్రిడిటేషన్ కౌన్సిల్ (NAAC) విశ్వవిద్యాలయ అక్రిడిటేషన్ మొదటి విడతలో పాట్నా విశ్వవిద్యాలయానికి 'B+' గ్రేడ్‌ను ప్రదానం చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://assessmentonline.naac.gov.in/public/index.php/hei_dashboard|website=www.assessmentonline.naac.gov.in/|title=NAAC accreditation of Patna University|access-date=23 June 2021|archive-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207161457/https://assessmentonline.naac.gov.in/public/index.php/hei_dashboard|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/pu-vc-unsatisfied-with-naac-grade/articleshow/70847702.cms|newspaper=The Times of India|title= Patna University VC 'unsatisfied' with NAAC grade|date=27 August 2019 |access-date=23 June 2021}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

{{cite web| url= https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/patna-varsity-senate-passes-525cr-deficit-budget/articleshow/88983865.cms|title= Patna University senate passes Rs 525 crore deficit budget}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}
*{{Official website|http://www.patnauniversity.ac.in}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Patna, University of}}
[[వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[వర్గం:భారతీయ కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయాలు]]</text>
      <sha1>mwr1yor4s5ep6cdx4owaqjps5lljr4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:బాగలకోట జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>492851</id>
    <revision>
      <id>4953923</id>
      <parentid>4829324</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="aabj28e8jz0fi8abh562i48yf7ixyfa" xml:space="preserve">[[వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>aabj28e8jz0fi8abh562i48yf7ixyfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పింట్రెస్ట్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>492858</id>
    <revision>
      <id>4954006</id>
      <parentid>4949071</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4954006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138378" sha1="8gf8f8eycz9eynv9oonygwbhg1tsufn" xml:space="preserve">{{Infobox website
| name = పింట్రెస్ట్, ఇంక్. (Pinterest, Inc.)
| logo = Pinterest Logo 3.svg
| logo_caption = 2021 నుండి వాడుతున్న లోగో
| screenshot = Pinterest home.png
| caption = లాగ్ అవుట్ చేసిన వినియోగదారులకు కనిపించే డిఫాల్ట్ పేజీ
| collapsible = yes
| type = [[సామాజిక మాధ్యమం|సామాజిక మాధ్యమ సేవ]]
| company_type = [[పబ్లిక్ కంపెనీ|పబ్లిక్]]
| traded_as = {{Ubl|{{NYSE|PINS}} (క్లాస్ ఎ)|ఎస్&amp;పి 400 (S&amp;P 400) భాగం}}
| founded = {{Start date and age|2009|12}}
| founder = {{Ubl|బెన్ సిల్బర్‌మాన్|పాల్ సియార్రా|ఎవాన్ షార్ప్}}
| key_people = {{Ubl|బిల్ రెడీ (సీఈఓ)|బెన్ సిల్బర్‌మాన్ (ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్)}}
| industry = [[ఇంటర్నెట్]]
| revenue = {{Increase}} {{US$|3.65 బిలియన్లు|link=yes}} (2024)
| operating_income = {{Increase}} {{US$|180 మిలియన్లు}} (2024)
| net_income = {{Increase}} {{US$|1.86 బిలియన్లు}} (2024)
| assets = {{Increase}} {{US$|5.34 బిలియన్లు}} (2024)
| equity = {{Increase}} {{US$|4.75 బిలియన్లు}} (2024)
| num_employees = 4,666 (2024)
| website = {{URL|pinterest.com}}
| users = 553 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు (MAU) (2024)
| footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.refinery29.com/pinterest-office|title=Pinterest Office Tour \u2013 San Francisco Tech Headquarters|work=Refinery29|access-date=August 13, 2015|archive-date=August 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810082240/http://www.refinery29.com/pinterest-office|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bizjournals.com/seattle/blog/techflash/2016/08/pinterest-choses-seattle-for-itsfirst-engineering.html |date=August 9, 2016 |title=Pinterest chooses Seattle for its first engineering office outside the Bay Area |work=Puget Sound Business Journal |access-date=February 18, 2017 |first1=Casey |last1=Coombs |first2=Ashley |last2=Stewart |quote=Pinterest employs more than 800 employees worldwide, including 350 engineers. |archive-date=February 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218144918/http://www.bizjournals.com/seattle/blog/techflash/2016/08/pinterest-choses-seattle-for-itsfirst-engineering.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;company&quot; group=&quot;‡&quot;&gt;{{Cite web |url=https://newsroom.pinterest.com/en/company |title=Company |website=Pinterest Newsroom |publisher=Pinterest |access-date=October 7, 2021 |url-status=live |archive-date=October 6, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006154302/https://newsroom.pinterest.com/en/company }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=AnnualR2023&gt;{{Cite web |title=Pinterest, Inc. 2024 Annual Report (Form 10-K) |url=https://www.sec.gov/ix?doc=/Archives/edgar/data/1506293/000150629325000022/pins-20241231.htm |publisher=[[U.S. Securities and Exchange Commission]] |date=February 6, 2025 |access-date=February 6, 2025 }}&lt;/ref&gt;
| location = {{nowrap|[[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]], కాలిఫోర్నియా, అమెరికా}}
}}
'''పింట్రెస్ట్''' (Pinterest) అనేది డిజిటల్ పిన్‌బోర్డ్‌ల రూపంలో సమాచారాన్ని ప్రచురించడానికి, కనుగొనడానికి ఉపయోగపడే ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] [[సామాజిక మాధ్యమం|సామాజిక మాధ్యమ సేవ]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gershgorn|first=Dave|date=March 23, 2019|title=Pinterest is distancing itself from social networks as it goes public|url=https://qz.com/1579086/pinterest-is-distancing-itself-from-social-networks-as-it-goes-public/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200404195042/https://qz.com/1579086/pinterest-is-distancing-itself-from-social-networks-as-it-goes-public/|archive-date=April 4, 2020|access-date=May 7, 2020|website=Quartz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Social|first=C. M. S.|title=How Pinterest Is Different from Other Social Media Platforms – CMS Social Media Company Miami FL|url=https://www.cmssocial.com/social-media/how-pinterest-is-different-from-other-social-media-platforms/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806083346/https://www.cmssocial.com/social-media/how-pinterest-is-different-from-other-social-media-platforms/|archive-date=August 6, 2020|access-date=May 7, 2020}}&lt;/ref&gt; ఇందులో ఇంటర్నెట్‌ను ఉపయోగించి బొమ్మలను పంచుకోవడం ద్వారా వంటకాలు, ఇల్లు, స్టైల్, ప్రేరణ లాంటి విషయాలను తెలుసుకోవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=July 10, 2019|title=New Pinterest features encourage brands and creators to upload more videos|url=https://techcrunch.com/2019/07/10/pinterest-video/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122153206/https://techcrunch.com/2019/07/10/pinterest-video/|archive-date=January 22, 2023|access-date=August 3, 2019|website=TechCrunch|language=en-US}}&lt;/ref&gt; '''పింట్రెస్ట్, ఇంక్.''' సంస్థను బెన్ సిల్బర్‌మాన్, పాల్ సియార్రా, ఎవాన్ షార్ప్ స్థాపించారు.&lt;ref name=&quot;q4-2022&quot;&gt;{{cite web|last=Vanian|first=Jonathan|date=February 6, 2023|title=Pinterest shares slip on fourth-quarter revenue miss and weak forecast|url=https://www.cnbc.com/2023/02/06/pinterest-pins-earnings-q4-2022.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207072841/https://www.cnbc.com/2023/02/06/pinterest-pins-earnings-q4-2022.html|archive-date=February 7, 2023|access-date=February 7, 2023|publisher=CNBC}}&lt;/ref&gt; దీని ప్రధాన కార్యాలయం [[శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]]&lt;nowiki/&gt;లో ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Company|url=https://newsroom.pinterest.com/en/company|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006154302/https://newsroom.pinterest.com/en/company|archive-date=October 6, 2021|access-date=June 8, 2023|website=Pinterest}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
బెన్ సిల్బర్‌మాన్, పాల్ సియార్రా సృష్టించిన టోట్ (Tote) అనే పాత యాప్ నుండి పింట్రెస్ట్ ఉద్భవించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.entrepreneur.com/article/307104|title=4 Success Lessons From the Entrepreneur Who Quietly Grew Pinterest Into a $12 Billion Company|date=January 9, 2018|access-date=October 17, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017160110/https://www.entrepreneur.com/article/307104|archive-date=October 17, 2021}}&lt;/ref&gt; టోట్ యాప్ కాగితపు కేటలాగ్‌లకు డిజిటల్ ప్రత్యామ్నాయంగా ఉండేది. ముఖ్యంగా మొబైల్ చెల్లింపులలో ఉన్న ఇబ్బందుల వల్ల టోట్ వ్యాపారపరంగా చాలా కష్టాలను ఎదుర్కొంది. ఆ సమయంలో [[చరవాణి (సెల్ ఫోన్)|మొబైల్]] చెల్లింపు సాంకేతికత అంతగా అభివృద్ధి చెందలేదు, దీంతో వినియోగదారులు యాప్ ద్వారా ప్రయాణాల్లో సులభంగా కొనుగోళ్లు చేయడం సాధ్యపడలేదు. అయితే టోట్ వినియోగదారులు తమకు ఇష్టమైన వస్తువుల చిత్రాలను పెద్ద ఎత్తున సేకరించడం, వాటిని ఇతర వినియోగదారులతో పంచుకోవడం చేసేవారు. ఈ విధానం సిల్బర్‌మాన్‌ను ఆకర్షించింది, ఆయన సంస్థ దృష్టిని పింటెరెస్ట్ నిర్మాణానికి మార్చారు. ఇది వినియోగదారులు వివిధ వస్తువుల సేకరణలను సృష్టించడానికి, ఒకరికొకరు పంచుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.fastcompany.com/3001984/pinterest-pivot|title=The Pinterest Pivot|date=October 23, 2012|access-date=October 17, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017160111/https://www.fastcompany.com/3001984/pinterest-pivot|archive-date=October 17, 2021}}&lt;/ref&gt; పింటెరెస్ట్ అభివృద్ధి [[డిసెంబరు|డిసెంబర్]] 2009లో ప్రారంభమైంది, మార్చి 2010లో క్లోజ్డ్ బీటాగా ఈ సైట్ నమూనాను ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Hedlund |first=Ulrika |date=January 28, 2013 |title=A quick overview of Pinterest |url=https://businessproductivity.com/a-quick-overview-of-pinterest/ |access-date=September 11, 2023 |website=Business Productivity |language=en |archive-date=December 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210105647/https://businessproductivity.com/a-quick-overview-of-pinterest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ప్రారంభించిన తొమ్మిది నెలల తర్వాత, వెబ్‌సైట్ 10,000 మంది వినియోగదారులను సంపాదించింది. సిల్బర్‌మాన్ మొదటి 5,000 మంది వినియోగదారులకు లేఖలు రాశారని, తన ఫోన్ నంబర్‌ను ఇచ్చారని, కొంతమందిని వ్యక్తిగతంగా కూడా కలిశారని చెప్పారు.&lt;ref name=&quot;iPad soon&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2012/03/13/tech/web/pinterest-sxsw/index.html|title=Pinterest: Revamped profile pages, iPad app coming soon|last=Griggs|first=Brandon|date=March 14, 2012|work=CNN|access-date=March 14, 2012|archive-date=March 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314013757/http://www.cnn.com/2012/03/13/tech/web/pinterest-sxsw/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; మార్చి 2011 ప్రారంభంలో విడుదలైన ఐఫోన్ యాప్ అంచనాలకంటే ఎక్కువ డౌన్‌లోడ్‌లను సాధించింది.&lt;ref name=&quot;overnight&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.businessinsider.com/inside-pinterest-an-overnight-success-four-years-in-the-making-2012-4?page=2 |title=Inside Pinterest: An Overnight Success Four Years In The Making |first=Nicholas |last=Carlson |date=May 1, 2011 |publisher=Business Insider |access-date=May 7, 2011 |archive-date=May 15, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120515162643/http://www.businessinsider.com/inside-pinterest-an-overnight-success-four-years-in-the-making-2012-4?page=2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; దీని తర్వాత ఐప్యాడ్ యాప్,&lt;ref&gt;{{cite web|last=Price|first=Emily|title=Pinterest Updates iOS App to Make Editing Pins Easier|url=http://mashable.com/2013/02/04/pinterest-ios-update/|work=Mashable|date=February 5, 2013|access-date=February 8, 2013|archive-date=February 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130208052201/http://mashable.com/2013/02/04/pinterest-ios-update/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; నాన్-ఐఫోన్ వినియోగదారుల కోసం పింటెరెస్ట్ మొబైల్ అనే వెబ్‌సైట్ వెర్షన్ వచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;Mobile site&quot;&gt;{{cite web |title=Pinterest Mobile |url=http://blog.pinterest.com/post/10144144538/pinterest-mobile |website=Pinterest Blog |date=September 13, 2011 |access-date=March 31, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317151515/http://blog.pinterest.com/post/10144144538/pinterest-mobile |archive-date=March 17, 2012 }}&lt;/ref&gt; సిల్బర్‌మాన్, కొద్దిమంది ప్రోగ్రామర్లు 2011 మధ్యకాలం వరకు ఒక చిన్న అపార్ట్‌మెంట్ నుండి ఈ సైట్‌ను నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;iPad soon&quot;/&gt;

[[File:Pinterest logo.png|thumb|2011 నాటి లోగో]]
ఈ కాలంలో పింట్రెస్ట్ వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది. ఆగస్టు 10, 2011న టైమ్ మ్యాగజైన్ తన &quot;2011లో 50 అత్యుత్తమ వెబ్‌సైట్‌లు&quot; కథనంలో పింట్రెస్ట్ ను చేర్చింది.&lt;ref name=&quot;50 best&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2087815_2088159_2088155,00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923144316/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2087815_2088159_2088155,00.html |url-status=dead |archive-date=September 23, 2011 |title=The 50 Best Websites of 2011|first=Harry |last=McCracken |date=August 16, 2011 |publisher=Time |access-date=August 21, 2011}}&lt;/ref&gt; హిట్‌వైస్ (Hitwise) డేటా ప్రకారం, డిసెంబర్ 2011లో వారానికి 11 మిలియన్ల సందర్శనలతో ఈ సైట్ టాప్ 10 అతిపెద్ద సామాజిక మాధ్యమాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sloan |first=Paul |url=http://news.cnet.com/8301-1023_3-57347187-93/pinterest-crazy-growth-lands-it-as-top-10-social-site/?tag=mncol;txt |title=Pinterest: Crazy growth lands it as top 10 social site |publisher=CNET News |date=December 22, 2011 |access-date=February 2, 2012 |archive-date=February 10, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210165442/http://news.cnet.com/8301-1023_3-57347187-93/pinterest-crazy-growth-lands-it-as-top-10-social-site/?tag=mncol;txt |url-status=live }}&lt;/ref&gt; టెక్‌క్రంచ్ (TechCrunch) క్రంచీస్ అవార్డులలో పింటెరెస్ట్ బెస్ట్ న్యూ స్టార్టప్ ఆఫ్ 2011 గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2012/01/31/crunchies-dropbox/|title=Congratulations Crunchies Winners! Dropbox Is The Best Overall Startup|last=Constine|first=Josh|date=January 31, 2012|website=TechCrunch|access-date=February 7, 2012|archive-date=November 24, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124165322/https://techcrunch.com/2012/01/31/crunchies-dropbox/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://venturebeat.com/2012/02/01/pinterest-best-new-startup-2011-crunchie-referral-traffic-reddit//|archive-url=https://web.archive.org/web/20120203001928/http://venturebeat.com/2012/02/01/pinterest-best-new-startup-2011-crunchie-referral-traffic-reddit/|url-status=dead|archive-date=February 3, 2012|title=Pinterest wins Best New Startup of 2011 Crunchie, now driving more referrals than Reddit \u2013 VentureBeat \u2013 Social \u2013 by Sean Ludwig|work=venturebeat.com}}&lt;/ref&gt; జనవరి 2012లో కామ్‌స్కోర్ (comScore) నివేదిక ప్రకారం, ఈ సైట్ 11.7 మిలియన్ల యూఎస్ సందర్శకులను కలిగి ఉంది, తద్వారా 10 మిలియన్ల సందర్శకుల మార్కును అతివేగంగా చేరుకున్న సైట్‌గా చరిత్ర సృష్టించింది.&lt;ref name=&quot;11.7 million&quot;&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2012/02/07/pinterest-monthly-uniques/|title=Pinterest Hits 10 Million U.S. Monthly Uniques Faster Than Any Standalone Site Ever -comScore|date=February 7, 2012|publisher=TechCrunch|access-date=February 15, 2012|archive-date=September 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915053639/http://techcrunch.com/2012/02/07/pinterest-monthly-uniques/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2012 వెబ్బీ అవార్డులలో పింటెరెస్ట్ బెస్ట్ సోషల్ మీడియా యాప్, అద్భుతమైన విజువల్ డిజైన్ కోసం పీపుల్స్ వాయిస్ అవార్డును గెలుచుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Louis C.K., Instagram, Pinterest and Facebook win Webby Awards |author=Jake Coyle |url=http://www.mercurynews.com/business/ci_20522295/louis-c-k-instagram-pinterest-and-facebook-win?source=rss |newspaper=Nercury News.com |date=May 1, 2012 |access-date=May 3, 2012 |archive-date=May 11, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511201036/http://www.mercurynews.com/business/ci_20522295/louis-c-k-instagram-pinterest-and-facebook-win?source=rss |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Silbermann at SXSW.jpg|thumb|మార్చి 2012లో జరిగిన సౌత్ బై సౌత్‌వెస్ట్ (South by Southwest) ఇంటరాక్టివ్ కాన్ఫరెన్స్‌లో వ్యవస్థాపకుడు బెన్ సిల్బర్‌మాన్ (ఎడమవైపు).]]
మార్చి 23, 2012న, వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించే హక్కును రద్దు చేస్తూ పింట్రెస్ట్ తన కొత్త సేవా నిబంధనలను ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;terms update&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.pcworld.com/article/252515/pinterest_responds_to_concerns_changes_terms_of_service.html|title=Pinterest Responds to Concerns, Changes Terms of Service|last=DesMarais|first=Christina|date=March 24, 2012|work=PC World|access-date=March 24, 2012|quote=Among other things, Pinterest says it never intended to sell user content and has removed from its terms of service wording that granted the company the right to do so.|archive-date=March 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326170948/http://www.pcworld.com/article/252515/pinterest_responds_to_concerns_changes_terms_of_service.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;terms blog&quot; group=&quot;‡&quot;&gt;{{cite web|title=Updated Pinterest Terms|url=http://blog.pinterest.com/post/19799177970/pinterest-updated-terms|access-date=March 24, 2012|website=Pinterest Blog|date=March 23, 2012| url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325231639/http://blog.pinterest.com/post/19799177970/pinterest-updated-terms|archive-date=March 25, 2012}}&lt;/ref&gt; ఆగస్టు 10, 2012న, సైట్‌లో చేరడానికి ఆహ్వానం లేదా అభ్యర్థన అవసరం లేని విధంగా దాని విధానాలను మార్చింది.&lt;ref&gt;{{cite web
  |title=Bigger than ever, Pinterest opens up to all
 
 
  |date=August 12, 2012
 
 
  |publisher=The Sydney Morning Herald
 
 
  |url=https://www.smh.com.au/technology/technology-news/bigger-than-ever-pinterest-opens-up-to-all-20120810-23yn8.html%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0%0A%C2%A0
  |access-date=August 15, 2012
 
 
  |archive-date=2012-11-13
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113215737/http://www.smh.com.au/technology/technology-news/bigger-than-ever-pinterest-opens-up-to-all-20120810-23yn8.html
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; అక్టోబర్ 2012లో, వ్యాపార సంస్థలు తమ వ్యక్తిగత ఖాతాలను వ్యాపార ఖాతాలుగా మార్చుకోవడానికి లేదా కొత్తగా ప్రారంభించడానికి వీలుగా పింట్రెస్ట్ వ్యాపార ఖాతాలను ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web |url=http://blog.hubspot.com/blog/tabid/6307/bid/33839/pinterest-finally-rolls-out-business-accounts-how-to-set-yours-up-today |publisher=HubSpot |title=Pinterest Finally Rolls Out Business Accounts |date=October 14, 2012 |access-date=September 9, 2014 |archive-date=February 18, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218205830/http://blog.hubspot.com/blog/tabid/6307/bid/33839/pinterest-finally-rolls-out-business-accounts-how-to-set-yours-up-today |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[File:Pinterest Logo.svg|thumb|2017 నాటి లోగో]]
పోస్ట్‌ల కలెక్షన్లను (బోర్డులు) ఉంచడం వల్ల &quot;లైక్&quot; అనే ఫీచర్ అనవసరంగా భావించి ఏప్రిల్ 2017లో పింట్రెస్ట్ దాన్ని తొలగించింది. అప్పటికే లైక్ చేసిన పోస్ట్‌లన్నీ ఒక &quot;బోర్డ్&quot;గా మారాయి.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Pinterest is Getting Rid of its Like Button, Moving Away from 'Social Network' Label |url=https://www.socialmediatoday.com/social-business/pinterest-getting-rid-its-button-moving-away-social-network-label |website=Social Media Today |access-date=September 24, 2021 |date=April 22, 2017 |archive-date=September 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924203647/https://www.socialmediatoday.com/social-business/pinterest-getting-rid-its-button-moving-away-social-network-label |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;{{cite web |last1=O. |first1=Kim |title=Goodbye, Like button |url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/goodbye-like-button |website=Pinterest Newsroom |access-date=September 24, 2021 |language=en |date=April 20, 2017 |archive-date=September 23, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923151135/https://newsroom.pinterest.com/en/post/goodbye-like-button |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

మొదట &quot;సోషల్ నెట్‌వర్క్&quot;గా ప్రారంభమైనప్పటికీ, తరువాతి సంవత్సరాల్లో విజువల్ సెర్చ్,&lt;ref name=&quot;auto3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2017-08-01-pinterest-centers-lens-search-mobile.html|title=Pinterest wants you to think of it as a visual search engine|website=Engadget|date=August 2017 |access-date=May 9, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806103058/https://www.engadget.com/2017-08-01-pinterest-centers-lens-search-mobile.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఈ-కామర్స్ (e-commerce), షాపింగ్ కేటలాగ్‌ల వైపు సంస్థ దృష్టి మళ్లించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2019-03-04-pinterest-shopping-tools-storefront.html|title=Pinterest's new tools turn it into more of a storefront|website=Engadget|date=March 4, 2019 |access-date=May 9, 2020|archive-date=May 23, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523123908/https://www.engadget.com/2019-03-04-pinterest-shopping-tools-storefront.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-07/shopify-merchants-can-now-tap-into-350-million-pinterest-users|title=Shopify Merchants Can Now Tap Into 350 Million Pinterest Users|newspaper=Bloomberg.com|date=May 7, 2020|via=www.bloomberg.com|access-date=May 9, 2020|archive-date=May 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511063746/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-07/shopify-merchants-can-now-tap-into-350-million-pinterest-users|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 2019లో, వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్ (The Wall Street Journal) నివేదిక ప్రకారం, ప్రారంభ పబ్లిక్ ఆఫరింగ్ (IPO) కోసం పింట్రెస్ట్ రహస్యంగా దరఖాస్తు చేసింది. ఆ సమయంలో కంపెనీ మొత్తం విలువ $12 బిలియన్లకు చేరుకుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-files-confidentially-for-ipo-11550782552|title=Pinterest Files Confidentially for IPO|last=Farrell|first=Maureen|date=February 22, 2019|work=The Wall Street Journal|access-date=February 22, 2019|issn=0099-9660|archive-date=February 22, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190222011528/https://www.wsj.com/articles/pinterest-files-confidentially-for-ipo-11550782552|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఏప్రిల్ 18, 2019న ఒక్కో షేరుకు $19 చొప్పున పబ్లిక్‌గా వెళ్లి, ఆ రోజు ముగిసే సమయానికి ఒక్కో షేరుకు $24.40 వద్ద నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/2019/04/18/pinterest-going-public-share-latest-wave-unicorn-ipos/|title=Pinterest and Zoom surge in early trading after IPO|date=April 18, 2019|newspaper=The Washington Post|access-date=April 7, 2020|archive-date=December 30, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230012616/https://www.washingtonpost.com/business/2019/04/18/pinterest-going-public-share-latest-wave-unicorn-ipos/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2020లో పింట్రెస్ట్ ప్రకటనల ఆదాయం $1.7 బిలియన్లు అని నివేదించింది, ఇది 2019 కంటే 48% పెరిగింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; మార్చి 3, 2021న, వినియోగదారుల ఫీడ్‌లలో వారి ఆసక్తులకు అనుగుణంగా కనిపించే &quot;పింటెరెస్ట్ ప్రీమియర్&quot; అనే వీడియో ప్రకటనల ఉత్పత్తిని పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Sloane |first1=Garett |title=PINTEREST HOSTS ITS FIRST AD SUMMIT AND OPENS NEW VIDEO AD SPACE TO BRANDS |url=https://adage.com/article/media/pinterest-hosts-its-first-ad-summit-and-opens-new-video-ad-space-brands/2319201 |website=AD AGE |date=March 3, 2021 |access-date=March 3, 2021 |archive-date=March 3, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303235453/https://adage.com/article/media/pinterest-hosts-its-first-ad-summit-and-opens-new-video-ad-space-brands/2319201 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; తరువాత ఏప్రిల్‌లో, ప్రజలు కోవిడ్-19 టీకాలు వేయించుకుని సాధారణ స్థితికి వస్తుండటం వల్ల కార్యకలాపాలలో సంభవించే మందగమనాన్ని అధిగమించడానికి మార్కెటింగ్‌పై ఎక్కువ డబ్బు ఖర్చు చేయాలని ప్రణాళికలు వేస్తున్నట్లు చీఫ్ ఫైనాన్షియల్ ఆఫీసర్ టాడ్ మోర్గెన్‌ఫెల్డ్ ప్రకటించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Trentmann|first=Nina|date=April 28, 2021|title=Pinterest CFO Looks to Ramp Up Spending on Marketing, Product Investments|language=en-US|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-cfo-looks-to-ramp-up-spending-on-marketing-product-investments-11619570245|access-date=April 29, 2021|issn=0099-9660|archive-date=April 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429053141/https://www.wsj.com/articles/pinterest-cfo-looks-to-ramp-up-spending-on-marketing-product-investments-11619570245|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

అక్టోబర్ 20, 2021న, పింట్రెస్ట్ ను కొనుగోలు చేయడానికి పేపాల్ ఆసక్తి చూపిస్తోందని బ్లూమ్‌బెర్గ్ నివేదించింది, ఇది ఒక షేరుకు సుమారు $70 ధర పలుకుతుందని అంచనా వేశారు. అయితే ఆ వారంలోనే పేపాల్ బోర్డు, నిర్వహణ ఈ డీల్ నుండి వెనక్కి తగ్గాలని నిర్ణయించుకున్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|last1=Hammond|first1=Ed|last2=Baker|first2=Liana|date=October 20, 2021|title=PayPal Is Exploring a Purchase of Pinterest|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-20/paypal-said-to-explore-purchase-of-social-media-firm-pinterest|access-date=October 20, 2021|website=Bloomberg|language=en-US|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020182714/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-10-20/paypal-said-to-explore-purchase-of-social-media-firm-pinterest|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=McCaffrey|first1=Orla|last2=Lombardo|first2=Carla|date=October 25, 2021|title=PayPal Abandons Pinterest Takeover After Its Shareholders Balk|url=https://www.wsj.com/articles/paypal-says-not-pursuing-acquisition-of-pinterest-11635148490|access-date=October 25, 2021|website=Wall Street Journal|language=en-US|archive-date=October 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025102631/https://www.wsj.com/articles/paypal-says-not-pursuing-acquisition-of-pinterest-11635148490|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

డిసెంబర్ 2021లో ఎడిటింగ్, వీడియో క్రియేషన్ యాప్ Vochiని పింట్రెస్ట్ కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref name=vochi&gt;{{Cite web|title=Pinterest invests in creator tools with acquisition of video creation and editing app Vochi|url=https://techcrunch.com/2021/12/06/pinterest-invests-in-creator-tools-with-acquisition-of-video-creation-and-editing-app-vochi/|access-date=December 7, 2021|website=TechCrunch|date=December 6, 2021|language=en-US|archive-date=January 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122153207/https://techcrunch.com/2021/12/06/pinterest-invests-in-creator-tools-with-acquisition-of-video-creation-and-editing-app-vochi/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|first=David | last=Cohen|title=Pinterest Acquires Video Creation and Editing App Vochi|date=December 7, 2021 |url=https://www.adweek.com/media/pinterest-acquires-video-creation-and-editing-app-vochi/|access-date=December 7, 2021|language=en-US|archive-date=December 7, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207164242/https://www.adweek.com/media/pinterest-acquires-video-creation-and-editing-app-vochi/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; మే 2022లో &quot;పింటెరెస్ట్ టీవీ స్టూడియో&quot; అనే కొత్త వీడియో స్ట్రీమింగ్ యాప్‌ను విడుదల చేసింది. ఈ యాప్ వినియోగదారులను పింటెరెస్ట్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో లైవ్ స్ట్రీమింగ్ చేయడానికి, వేర్వేరు పరికరాల నుండి లైవ్ స్ట్రీమ్ చేయడానికి అనుమతిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite journal|date=May 4, 2022|url=https://techcrunch.com/2022/05/04/pinterest-quietly-launches-a-live-streaming-app-for-video-creators/|title=Pinterest quietly launches a live streaming app for video creators|journal=Tech Crunch|access-date=May 5, 2022|url-status=live|archive-date=May 5, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220505003146/https://techcrunch.com/2022/05/04/pinterest-quietly-launches-a-live-streaming-app-for-video-creators/}}&lt;/ref&gt;

జూన్ 28, 2022న, సహ వ్యవస్థాపకుడు, సీఈఓ, ప్రెసిడెంట్ అయిన బెన్ సిల్బర్‌మాన్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఛైర్మన్ పాత్రకు మారుతున్నారని, ఆన్‌లైన్ వాణిజ్య నిపుణుడు బిల్ రెడీ (Bill Ready) సీఈఓగా, బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ సభ్యుడిగా బాధ్యతలు చేపడతారని పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 28, 2022 |title=Pinterest Appoints Bill Ready as CEO; Co-Founder and CEO Ben Silbermann Transitions to Executive Chairman |url=https://www.businesswire.com/news/home/20220628006087/en/Pinterest-Appoints-Bill-Ready-as-CEO-Co-Founder-and-CEO-Ben-Silbermann-Transitions-to-Executive-Chairman |access-date=June 28, 2022 |website=www.businesswire.com |language=en |archive-date=June 28, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628202237/http://www.businesswire.com/news/home/20220628006087/en/Pinterest-Appoints-Bill-Ready-as-CEO-Co-Founder-and-CEO-Ben-Silbermann-Transitions-to-Executive-Chairman/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Griffith |first=Erin |date=June 28, 2022 |title=Pinterest's Ben Silbermann steps down as chief executive. |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/06/28/business/pinterest-ben-silbermann.html |access-date=September 14, 2023 |issn=0362-4331 |archive-date=September 26, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926213236/https://www.nytimes.com/2022/06/28/business/pinterest-ben-silbermann.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ఆగస్టు 1, 2022న షఫుల్స్ (Shuffles) పేరుతో ఒక కొత్త యాప్‌ను నిశ్శబ్దంగా ప్రారంభించింది, ఇది వినియోగదారులు పింటెరెస్ట్ లైబ్రరీలోని ఫోటోలతో లేదా స్వయంగా అప్‌లోడ్ చేసిన వాటితో కోల్లెజ్‌లను నిర్మించుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=2022-08-01 |title=Pinterest debuts a new app, Shuffles, for collage-making and moodboards |url=https://techcrunch.com/2022/08/01/pinterest-debuts-a-new-app-shuffles-for-collage-making-and-moodboards/ |access-date=2025-01-18 |website=TechCrunch |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

జనవరి 2023లో జరిగిన కన్స్యూమర్ ఎలక్ట్రానిక్స్ షో (CES)లో, ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై ఎంచుకున్న ప్రకటనదారుల కోసం డేటా 'క్లీన్ రూమ్‌లను' సృష్టించడానికి డేటా ఎనేబుల్‌మెంట్ ప్లాట్‌ఫారమ్ అయిన లైవ్‌రాంప్ (LiveRamp)తో తమ భాగస్వామ్యాన్ని పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;socialmediatoday.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Pinterest Announces New Partnership with LiveRamp on Data Clean Rooms for Ad Targeting |url=https://www.socialmediatoday.com/news/Pinterest-Launches-Data-Clean-Rooms-for-Ad-Targeting/639779/ |access-date=January 7, 2023 |website=Social Media Today |language=en-US |archive-date=January 6, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106050424/https://www.socialmediatoday.com/news/Pinterest-Launches-Data-Clean-Rooms-for-Ad-Targeting/639779/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఈ 'క్లీన్ రూమ్‌లు' డేటాను పింటెరెస్ట్‌తో పంచుకోకుండానే ప్రకటన భాగస్వాములు వ్యక్తిగతీకరించిన ప్రకటనల కోసం ఫస్ట్-పార్టీ డేటాను ఉపయోగించడానికి అనుమతిస్తాయి. ఆన్‌లైన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, వాటి వినియోగదారులకు డేటా గోప్యత పెద్ద ఆందోళనగా ఉన్న సమయంలో, ఈ భాగస్వామ్యం వినియోగదారుల డేటాను సురక్షితంగా ఉంచుతూ కొత్త డేటా సేకరణ నిబంధనలకు అనుగుణంగా యాడ్ వ్యాపారాన్ని ఉత్తేజపరిచే ప్రయత్నంగా చెప్పవచ్చు.&lt;ref name=&quot;socialmediatoday.com&quot;/&gt; కిరాణా రిటైలర్ ఆల్బర్ట్‌సన్స్ (Albertsons) ఈ ఫీచర్‌ను పైలట్ ప్రాజెక్ట్‌గా వింటర్ హెల్తీ ఈటింగ్ క్యాంపెయిన్ పేరుతో ప్రారంభించిన మొదటి ప్రకటనదారుగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wood |first=Chris |date=January 6, 2023 |title=Pinterest announces clean room partnership with LiveRamp |url=https://martech.org/pinterest-announces-clean-room-partnership-with-liveramp/ |access-date=January 7, 2023 |website=MarTech |language=en |archive-date=January 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107025706/https://martech.org/pinterest-announces-clean-room-partnership-with-liveramp/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

జనవరి 2026లో మార్చి 2026 అరంగేట్రంతో రోకు టీవీలో ప్రసారం కావడానికి ''బ్రింగ్ మై పింట్రెస్ట్ టు లైఫ్'' అనే కొత్త టీవీ-శైలి సిరీస్‌ను పింట్రెస్ట్ ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pinterest Announces New CTV Show {{!}} Social Media Today |url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-announces-new-ctv-show/808902/ |access-date=2026-01-14 |website=www.socialmediatoday.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

జనవరి 2025లో డిజిటల్ యాడ్ ఆదాయం కోసం జరుగుతున్న పోటీలో తట్టుకోలేక పింటెరెస్ట్ తన ఉద్యోగులలో 15% మందిని తొలగించింది, దీని వల్ల దాని షేర్లు 12 శాతం పడిపోయాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-02-13 |title=Pinterest forecasts downbeat revenue as it battles for digital ad dollars; shares plunge |url=https://www.businesstimes.com.sg/companies-markets/telcos-media-tech/pinterest-forecasts-downbeat-revenue-it-battles-digital-ad-dollars-shares-plunge |access-date=2026-02-13 |website=The Business Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ఫీచర్లు, కంటెంట్==
పింట్రెస్ట్ సృష్టికర్తలు ఈ సేవను కేవలం చిత్రాల ఆధారిత &quot;సామాజిక నెట్‌వర్క్&quot;గా కాకుండా వినియోగదారులను &quot;బయటకు వెళ్లి ఆ పని చేయడానికి&quot; ప్రేరేపించే &quot;ఆలోచనల కేటలాగ్&quot;గా అభివర్ణించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nusca |first=Andrew |title=Pinterest CEO Ben Silbermann: We're not a social network |url=http://fortune.com/2015/07/13/pinterest-ceo-ben-silbermann/ |access-date=July 14, 2015 |work=Fortune |date=July 13, 2015 |archive-date=July 14, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714113651/http://fortune.com/2015/07/13/pinterest-ceo-ben-silbermann/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఇందులో అతిపెద్ద ఫ్యాషన్ ప్రొఫైల్ కూడా ఉంది. తరువాతి సంవత్సరాల్లో పింటెరెస్ట్ ఒక &quot;విజువల్ సెర్చ్ ఇంజిన్&quot;గా కూడా పేరు తెచ్చుకుంది.&lt;ref name=&quot;auto3&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://medium.com/swlh/pinterest-lens-what-the-latest-updates-mean-for-visual-search-59642cb6b326|title=Pinterest Lens: What the Latest Updates Mean for Visual Search|first=Clark|last=Boyd|date=September 24, 2019|website=Medium|access-date=May 9, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806082114/https://medium.com/swlh/pinterest-lens-what-the-latest-updates-mean-for-visual-search-59642cb6b326|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

పింట్రెస్ట్ ప్రధానంగా &quot;పిన్స్&quot;, &quot;బోర్డ్స్&quot; కలిగి ఉంటుంది. వెబ్‌సైట్ నుండి లింక్ చేయబడిన లేదా అప్‌లోడ్ చేయబడిన చిత్రాన్ని పిన్ అంటారు. ఒక వినియోగదారుడి బోర్డులో సేవ్ చేయబడిన పిన్‌లను మరొకరి బోర్డులో సేవ్ చేసుకోవచ్చు, ఈ ప్రక్రియను &quot;రీపిన్నింగ్&quot; అంటారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2012/03/14/this-is-everything-you-need-to-know-about-pinterest-infographic/|title=This Is Everything You Need To Know About Pinterest (Infographic)|last=Crook|first=Jordan|website=TechCrunch|date=March 14, 2012|access-date=May 16, 2017|archive-date=July 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704224336/https://techcrunch.com/2012/03/14/this-is-everything-you-need-to-know-about-pinterest-infographic/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; బోర్డులు అనేవి ఒక నిర్దిష్ట థీమ్‌కు అంకితం చేయబడిన పిన్‌ల కలెక్షన్లు. బహుళ ఆలోచనలు ఉన్న బోర్డులలో వివిధ విభాగాలు ఉండవచ్చు, వాటిలో మరిన్ని పిన్స్ ఉంటాయి.&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/articles/all-about-boards|title=All about boards|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=May 15, 2017|archive-date=February 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215094805/https://help.pinterest.com/en/articles/all-about-boards|url-status=live}}&lt;/ref&gt; వినియోగదారులు ఇతరులను, బోర్డులను ఫాలో లేదా అన్‌ఫాలో చేయవచ్చు, ఇవి వారి &quot;హోమ్ ఫీడ్&quot;ను నింపుతాయి.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; group=&quot;‡&quot;/&gt;

పింట్రెస్ట్ బయట కనుగొన్న కంటెంట్‌ను కూడా &quot;సేవ్&quot; బటన్ ద్వారా బోర్డులోకి అప్‌లోడ్ చేయవచ్చు, ఇది వెబ్ బ్రౌజర్‌లోని బుక్‌మార్క్ బార్‌కు డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు,&lt;ref name=&quot;Pinterest / goodies&quot; group=&quot;‡&quot;&gt;{{cite web |url=http://pinterest.com/about/goodies/ |title=Pinterest / goodies |publisher=Pinterest.com |access-date=March 26, 2012 |archive-date=February 10, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130210033838/http://pinterest.com/about/goodies/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; లేదా నేరుగా వెబ్‌మాస్టర్ ద్వారా వెబ్‌సైట్‌లో ఉంచవచ్చు. దీన్ని మొదట &quot;పిన్ ఇట్&quot; (Pin it) బటన్ అని పిలిచేవారు, కొత్త వినియోగదారులకు సులభంగా అర్థం కావడానికి దీన్ని 2016లో &quot;సేవ్&quot; (Save) గా పేరు మార్చారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/kathleenchaykowski/2016/06/02/pinterest-renames-pin-it-button-as-save/#5b4b002d77a8|title=Pinterest Renames 'Pin It' Button As 'Save' In Push For Global Growth|last=Chaykowski|first=Kathleen|work=Forbes|access-date=May 15, 2017|archive-date=August 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818223137/https://www.forbes.com/sites/kathleenchaykowski/2016/06/02/pinterest-renames-pin-it-button-as-save/#5b4b002d77a8|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఆగస్టు 2016లో, పింట్రెస్ట్ ఒక వీడియో ప్లేయర్‌ను ప్రారంభించింది, ఇది వినియోగదారులు, బ్రాండ్‌లు ఏ నిడివి గల వీడియో క్లిప్‌నైనా నేరుగా సైట్‌లో అప్‌లోడ్ చేసి నిల్వ చేయడానికి వీలు కల్పించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.adweek.com/news/technology/pinterest-making-play-big-brand-dollars-its-first-video-ads-172989 |title=Pinterest Is Making a Play for Big-Brand Dollars With Its First Video Ads |author=Lauren Johnson |publisher=Adweek |date=August 17, 2016 |access-date=August 18, 2016 |archive-date=August 17, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817193519/http://www.adweek.com/news/technology/pinterest-making-play-big-brand-dollars-its-first-video-ads-172989 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===అన్వేషణ===
హోమ్ ఫీడ్ అనేది ఫాలో అవుతున్న వినియోగదారులు, బోర్డులు, అంశాలతో పాటుగా పింటెరెస్ట్ ఎంపిక చేసిన కొన్ని ప్రమోటెడ్ పిన్‌ల కలెక్షన్.&lt;ref name=&quot;auto1&quot; group=&quot;‡&quot;&gt;{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/guide/following-and-your-home-feed|title=Following and your home feed|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=May 15, 2017|archive-date=February 15, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215102831/https://help.pinterest.com/en/guide/following-and-your-home-feed|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ప్రధాన పింటెరెస్ట్ పేజీలో వినియోగదారుడు ఫాలో అయ్యే బోర్డుల నుండి వరుస క్రమంలో జరిగే కార్యకలాపాలను ప్రదర్శించే ఒక &quot;పిన్ ఫీడ్&quot; కనిపిస్తుంది.&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;{{cite web|url=http://pinterest.com/about/help/|title=Pinterest / What is Following?|publisher=Pinterest.com|access-date=March 22, 2012|archive-date=March 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322041209/http://pinterest.com/about/help/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

అక్టోబర్ 2013లో, పింట్రెస్ట్ &quot;ప్రమోటెడ్ పిన్స్&quot; రూపంలో ప్రకటనలను ప్రదర్శించడం ప్రారంభించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2013/10/09/pinterests-promoted-pins-are-now-in-the-wild-heres-how-they-look/|title=Pinterest's Promoted Pins Are Now In The Wild, Here's How They Look|last=Perez|first=Sarah|website=TechCrunch|date=October 9, 2013|access-date=April 27, 2017|archive-date=March 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213111/http://techcrunch.com/2013/10/09/pinterests-promoted-pins-are-now-in-the-wild-heres-how-they-look/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ప్రమోటెడ్ పిన్‌లు వ్యక్తిగత వినియోగదారుల ఆసక్తులు, పింటెరెస్ట్‌లో చేసిన పనులు లేదా ప్రకటనదారుని సైట్ లేదా యాప్‌ను సందర్శించడం వల్ల వస్తాయి.&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;{{Cite news|url=https://help.pinterest.com/en/articles/what-are-promoted-pins|title=What are Promoted Pins?|publisher=Pinterest.com|work=Help Center|access-date=April 27, 2017|archive-date=April 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428053427/https://help.pinterest.com/en/articles/what-are-promoted-pins|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2015లో, పదాలకు బదులుగా చిత్రాలతో శోధించడానికి అనుమతించే ఫీచర్‌ను పింటెరెస్ట్ అమలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://gizmodo.com/pinterest-now-has-visual-search-and-its-kinda-smart-1741401632|title=Pinterest Now Has Visual Search and It's Kinda Smart|last=Condliffe|first=Jamie|work=Gizmodo|access-date=March 2, 2017|archive-date=March 2, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302115347/http://gizmodo.com/pinterest-now-has-visual-search-and-its-kinda-smart-1741401632|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

మార్చి 2020లో, ట్రెండింగ్ పిన్‌లను చూపే &quot;టుడే&quot; ట్యాబ్‌ను హోమ్ ఫీడ్‌లో ప్రవేశపెట్టింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2020-03-24-pinterest-today-tab-ios-android-coronavirus-tips.html|title=Pinterest's new Today tabs offers curated boards and coronavirus info|website=Engadget|date=March 24, 2020 |access-date=May 9, 2020|archive-date=May 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200508112122/https://www.engadget.com/2020-03-24-pinterest-today-tab-ios-android-coronavirus-tips.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

అక్టోబర్ 2022లో వార్నర్ మ్యూజిక్ గ్రూప్, వార్నర్ చాపెల్ మ్యూజిక్, మెర్లిన్, బీఎమ్‌జీ (BMG) లతో చేసుకున్న లైసెన్సింగ్ ఒప్పందాల ద్వారా ప్రముఖ కళాకారుల జనాదరణ పొందిన ట్రాక్‌లను జోడించగల సామర్థ్యాన్ని దాని వీడియో ఆధారిత &quot;ఐడియా పిన్స్&quot; ఫీచర్ కలిగి ఉందని పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Perez |first=Sarah |date=October 19, 2022 |title=Pinterest partners with record labels to bring popular music to its TikTok rival, 'Idea Pins' |url=https://techcrunch.com/2022/10/19/pinterest-partners-with-record-labels-to-bring-popular-music-to-its-tiktok-rival-idea-pins/ |access-date=October 19, 2022 |website=TechCrunch |language=en-US |archive-date=October 19, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019100135/https://techcrunch.com/2022/10/19/pinterest-partners-with-record-labels-to-bring-popular-music-to-its-tiktok-rival-idea-pins/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

====విజువల్ సెర్చ్====
2017లో పింట్రెస్ట్ చిత్రాలలోని అంశాలను (ఉన్న పిన్‌లు, ఫోటోలోని భాగాలు, కొత్త ఫోటోలు) శోధించడానికి అనుమతించే &quot;విజువల్ సెర్చ్&quot; ఫంక్షన్‌ను ప్రవేశపెట్టింది, ఇది వినియోగదారులకు సూచించిన సారూప్య కంటెంట్ వైపు దారిచూపుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2017/02/08/pinterest-adds-visual-search-for-elements-in-images-and-through-your-camera/|title=Pinterest adds visual search for elements in images and through your camera|first=Matthew|last=Lynley|date=February 8, 2017|access-date=February 26, 2018|archive-date=November 13, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171113231043/https://techcrunch.com/2017/02/08/pinterest-adds-visual-search-for-elements-in-images-and-through-your-camera/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (కృత్రిమ మేధస్సు) ద్వారా పనిచేసే ఈ టూల్స్‌ను పింటెరెస్ట్ లెన్స్, షాప్ ది లుక్, ఇన్‌స్టంట్ ఐడియాస్ అని పిలుస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iphonehacks.com/2017/02/pinterest-lens-visual-tools.html|title=Pinterest Launches 'Lens' and 'Instant Ideas' Visual Discovery Tools|date=February 8, 2017|website=iPhone Hacks &amp;#124; #1 iPhone, iPad, iOS Blog|access-date=May 9, 2020|archive-date=January 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117182810/https://www.iphonehacks.com/2017/02/pinterest-lens-visual-tools.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.adweek.com/digital/pinterest-visual-discovery-advertising/|title=Pinterest Brings Its Visual Discovery Technology to the Advertising Side|publisher=Adweek|first=David | last=Cohen|date=May 15, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=May 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170522082227/http://www.adweek.com/digital/pinterest-visual-discovery-advertising|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-39779208|title=Pinterest will soon let advertisers reach consumers through their smartphone's camera|publisher=TechCrunch|author=Sarah Perez|date=May 16, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=March 31, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331171837/https://www.bbc.com/news/technology-39779208|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://techcrunch.com/2017/05/16/pinterests-visual-search-technology-is-coming-to-its-ads/|title=Pinterest's visual search technology is coming to its ads|publisher=TechCrunch|author=Matthew Lynley|date=May 16, 2017|access-date=May 17, 2017|archive-date=May 17, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517033418/https://techcrunch.com/2017/05/16/pinterests-visual-search-technology-is-coming-to-its-ads/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===షాపింగ్, కేటలాగ్‌లు===
ఆన్‌లైన్‌లో &quot;వర్చువల్ స్టోర్‌ఫ్రంట్&quot; లాగా తమ కంపెనీలను ప్రమోట్ చేయడానికి పేజీలను సృష్టించేలా వ్యాపార సంస్థలను, ముఖ్యంగా రిటైలర్లను ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ ఆకర్షించింది.

2013లో, కంపెనీలు చేసిన పిన్‌ల ద్వారా బ్రౌజింగ్ చేస్తున్నప్పుడు కస్టమర్ అనుభవాన్ని మెరుగుపరచడానికి పింటెరెస్ట్ &quot;రిచ్ పిన్స్&quot; అనే కొత్త సాధనాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. వ్యాపార పేజీలలో ఉత్పత్తుల ధరలు, సినిమాల రేటింగ్‌లు, వంటకాల పదార్థాల వంటి వివిధ డేటా, అంశాలు, సమాచారాన్ని పొందుపరచవచ్చు.&lt;ref&gt;[https://www.engadget.com/2013/05/20/pinterest-adds-more-data-to-your-boards-with-rich-pins/ Pinterest adds more data to your boards with rich pins] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018164523/https://www.engadget.com/2013/05/20/pinterest-adds-more-data-to-your-boards-with-rich-pins/ |date=October 18, 2017 }}. Engadget.com. Retrieved on February 25, 2014.&lt;/ref&gt;

జూన్ 2015లో, వినియోగదారులు నేరుగా పింట్రెస్ట్ నుండే వస్తువులను కొనుగోలు చేయడానికి అనుమతించే &quot;బయ్యబుల్ పిన్స్&quot; (buyable pins) ని ఆవిష్కరించింది.&lt;ref&gt;Matthew Lynley, TechCrunch. &quot;[https://techcrunch.com/2015/06/02/pinterest-unveils-buyable-pins-a-way-to-purchase-things-directly-from-pinterest/#.mc8jwf:kqbz Pinterest Unveils Buyable Pins, A Way To Purchase Things Directly Within Pinterest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160922184822/https://techcrunch.com/2015/06/02/pinterest-unveils-buyable-pins-a-way-to-purchase-things-directly-from-pinterest/#.mc8jwf:kqbz |date=2016-09-22 }}.&quot; June 2, 2015. June 3, 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guynn&quot;/&gt; అక్టోబర్ 2018లో బయ్యబుల్ పిన్స్ ఫీచర్ స్థానంలో &quot;ప్రొడక్ట్ పిన్స్&quot; వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.engadget.com/2018-10-16-pinterest-product-pins.html|title=Pinterest rolls out product recommendations for easier shopping|website=Engadget|date=October 16, 2018 |access-date=May 9, 2020|archive-date=April 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200418063704/https://www.engadget.com/2018-10-16-pinterest-product-pins.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;{{Cite web|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/new-ways-to-shop-with-pinterest-0|title=New ways to shop with Pinterest|website=Pinterest Newsroom|date=October 16, 2018 |access-date=May 9, 2020|archive-date=April 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413085234/https://newsroom.pinterest.com/en/post/new-ways-to-shop-with-pinterest-0|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

మార్చి 2019లో ఒకే వ్యాపారం నుండి ఉత్పత్తుల శ్రేణిని ప్రదర్శించడానికి &quot;మరిన్ని ప్రొడక్ట్ పిన్స్&quot; ఎంపికతో పాటు పింట్రెస్ట్ ప్రొడక్ట్ కేటలాగ్‌లను, వ్యక్తిగతీకరించిన షాపింగ్ సిఫార్సులను జోడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-adds-more-ways-for-businesses-to-share-and-promote-their-products/549675/|title=Pinterest Adds More Ways for Businesses to Share and Promote their Products|website=Social Media Today|language=en-US|access-date=April 16, 2019|archive-date=April 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416171513/https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-adds-more-ways-for-businesses-to-share-and-promote-their-products/549675/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్===
పింట్రెస్ట్ అనలిటిక్స్ అనేది ఒక నిర్దిష్ట వెబ్‌సైట్ ట్రాఫిక్‌పై సమగ్ర గణాంకాలను రూపొందించే సేవ, దీన్ని సాధారణంగా మార్కెటింగ్ నిపుణులు ఉపయోగిస్తారు. 'ఇంప్రెషన్స్', 'ఎంగేజ్‌మెంట్స్', 'పిన్ క్లిక్స్', 'అవుట్‌బౌండ్ క్లిక్స్', 'సేవ్స్' అనేవి పింట్రెస్ట్ అనలిటిక్స్ అందించే యూజర్ డేటాలోని కొన్ని భాగాలు. ఒక వారం వ్యవధిలో ఒక ఉత్పత్తికి ఆదరణ పెరుగుతోందా లేదా తగ్గుతోందా అని తెలుసుకోవడానికి ఇది నిర్దిష్ట సమయంలో శాతం మార్పును చూపే డేటాను కూడా సేకరిస్తుంది. ఈ డేటా మార్కెటింగ్ ఏజెన్సీలకు సహాయపడుతుంది. పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్‌లోని &quot;మోస్ట్ క్లిక్డ్&quot; ట్యాబ్ ఎక్కువగా అమ్ముడయ్యే అవకాశమున్న ఉత్పత్తులను చూపుతుంది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://venturebeat.com/2012/04/09/pinterest-drives-more-revenue-per-click-than-twitter-or-facebook/|title=Pinterest drives more revenue per click than Twitter or Facebook|work=VentureBeat|date=April 9, 2012|access-date=September 8, 2017|archive-date=October 18, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018180630/https://venturebeat.com/2012/04/09/pinterest-drives-more-revenue-per-click-than-twitter-or-facebook/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; పింటెరెస్ట్ అనలిటిక్స్ ద్వారా కంపెనీలు ఏపీఐ (API) తో డేటాను పొందుతాయి.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://techcrunch.com/2014/05/20/pinterest-rolls-out-a-new-business-insights-api-to-select-marketing-technology-companies/|title=Pinterest Rolls Out A New &quot;Business Insights&quot; API To Select Marketing Technology Companies|publisher=AOL|work=TechCrunch|date=May 20, 2014|access-date=June 25, 2017|archive-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808013233/https://techcrunch.com/2014/05/20/pinterest-rolls-out-a-new-business-insights-api-to-select-marketing-technology-companies/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===క్రియేటర్ ఫండ్===
వ్యక్తిగత గుర్తింపులు, అభిరుచులను ప్రదర్శించడానికి డిజిటల్, విజువల్ బుక్‌మార్కింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను సృష్టించాలనే భావనను పింట్రెస్ట్ కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;Dreaming out loud on Pinterest&quot;&gt;{{cite journal |last1=Phillips |first1=Barbara J. |last2=Miller |first2=Jessica |last3=McQuarrie |first3=Edward F. |title=Dreaming out loud on Pinterest |journal=International Journal of Advertising |date=January 1, 2014 |volume=33 |issue=4 |pages=633–655 |doi=10.2501/IJA-33-4-633-655 |s2cid=167910026 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2501/IJA-33-4-633-655 |access-date=April 3, 2022 |issn=0265-0487 |archive-date=June 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621163157/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2501/IJA-33-4-633-655 |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; పింటెరెస్ట్ ఇంటర్‌ఫేస్ పిన్‌లు, లింక్‌ల కంటెంట్‌పై దృష్టి పెడుతుంది, కంటెంట్ పంచుకునే మాధ్యమంగా వినియోగదారులు పనిచేస్తారు, పిన్ చేయడం, రీపిన్ చేయడం ద్వారా ఇది వినియోగదారులలో వ్యాపిస్తుంది. ఈ యాప్ ఎక్కువగా సామాజిక అనుసంధానానికి కాకుండా వ్యక్తిగత ఆసక్తులను కనుగొనడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Dreaming out loud on Pinterest&quot;/&gt; టిక్‌టాక్ (TikTok) లాంటి ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల రాకతో పింటెరెస్ట్ కొంతమేర ఆదరణ కోల్పోయింది.

ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై ఎంగేజ్‌మెంట్, ఇంటరాక్షన్‌లను నిలుపుకోవడానికి సృష్టికర్తలకు ఆర్థికంగా సహాయం చేసే ఉద్దేశ్యంతో 2021లో తమ కొత్త క్రియేటర్ ఫండ్‌ను ప్రకటించింది.&lt;ref name=&quot;Social Media Today&quot;&gt;{{cite web |last1=Hutchinson |first1=Andrew |title=Pinterest Expands Creator Fund with a Focus on Helping Creators from Underrepresented Communities |url=https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-expands-creator-fund-with-a-focus-on-helping-creators-from-underr/621083/ |website=Social Media Today |access-date=April 3, 2022 |archive-date=April 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404140258/https://www.socialmediatoday.com/news/pinterest-expands-creator-fund-with-a-focus-on-helping-creators-from-underr/621083/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రోగ్రామ్ ప్రారంభంతో సృష్టికర్తల మొత్తం నెలవారీ వ్యూస్ 72% పెరిగాయి. నగదు గ్రాంట్‌లు, యాడ్ క్రెడిట్‌లు, పరికరాల ద్వారా పింటెరెస్ట్ తక్కువ ప్రాతినిధ్యం ఉన్న సృష్టికర్తలకు $1.2 మిలియన్లు పెట్టుబడిగా సమకూర్చనుంది.&lt;ref name=&quot;Social Media Today&quot; /&gt;

===టీనేజర్ల భద్రతా ఫీచర్లు===
పింటెరెస్ట్ 16 సంవత్సరాలు, ఆ లోపు వయసు ఉన్నవారికి ప్రొఫైల్ లేదా ఖాతాను సృష్టించేటప్పుడు టీనేజర్ల భద్రతా ఎంపికలను అందిస్తుంది. ఖాతాను తెరవడానికి కనీస వయస్సు 13 సంవత్సరాలు ఉండాలనే నిబంధనతో పాటు 16 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న వారి అన్ని ఖాతాలకు డిఫాల్ట్‌గా ప్రైవేట్ సెట్టింగ్ ఉంటుంది. ఇది టీన్ సేఫ్టీ ఖాతా కోసం ఫాలోవర్స్, యాక్టివిటీలు ఇతరులకు కనిపించకుండా దాచిపెడుతుంది. చాలా వరకు టీన్ సేఫ్టీ ఎంపికలు డిఫాల్ట్‌గా ఉన్నప్పటికీ, కాలానుగుణంగా మార్చగల సెట్టింగ్‌లు కూడా ఉన్నాయి. 16 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు డిఫాల్ట్‌గా ప్రైవేట్‌లో ఉంటారు కాబట్టి వారి సెట్టింగ్‌లలో వారి ప్రొఫైల్‌ను మార్చలేరు. పిన్‌ల కింద వ్యాఖ్యలు 18 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి పరిమితం చేయబడతాయి, టీనేజర్లు సృష్టించిన అన్ని బోర్డులు, పిన్‌లు డిఫాల్ట్ సెట్టింగ్‌ల కారణంగా సదరు వినియోగదారుడికి మాత్రమే కనిపిస్తాయి.&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;{{cite web | url=https://help.pinterest.com/en/article/teen-safety-options | publisher=Pinterest.com|title=Teen safety options }}&lt;/ref&gt; అంతేకాకుండా అప్లికేషన్‌లో గ్రూప్ బోర్డ్ ఆహ్వానాలు, మెసేజింగ్ చుట్టూ కొత్త నియమాలు సృష్టించబడ్డాయి, ఈ ఫంక్షన్‌లు కేవలం మ్యూచువల్ ఫాలోవర్లకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడ్డాయి. ఎన్‌బీసీ న్యూస్ (NBC News), లాభాపేక్ష లేని కెనడియన్ సెంటర్ ఫర్ చైల్డ్ ప్రొటెక్షన్ నివేదికలు &quot;లైంగిక ఉద్దేశ్యం ఉన్న వ్యాఖ్యలను పొందే విధంగా చిన్న పిల్లల చిత్రాలతో హోమ్‌పేజీ వెంటనే నిండిపోయినట్లు&quot; కనుగొన్న తర్వాత ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 9, 2023 |title=How Pinterest drives men to little girls' images |url=https://www.nbcnews.com/tech/internet/pinterest-algorithm-young-girls-videos-grown-men-investigation-rcna72469 |access-date=August 23, 2023 |website=NBC News |language=en |archive-date=August 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823021820/https://www.nbcnews.com/tech/internet/pinterest-algorithm-young-girls-videos-grown-men-investigation-rcna72469 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; యువ వినియోగదారులను రక్షించే ఉద్దేశ్యాన్ని మరింత పెంచడానికి స్పామ్, అనుచిత కవర్ చిత్రాలను నివేదించడానికి, మైనర్లు ఉన్న కంటెంట్‌ను గుర్తించడానికి మరిన్ని ఎంపికలను పింటెరెస్ట్ జోడించింది.&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;{{Cite web |title=Report something on Pinterest |url=https://help.pinterest.com/en/article/report-something-on-pinterest |access-date=August 23, 2023 |website=Pinterest Help |language=en |archive-date=August 23, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230823021821/https://help.pinterest.com/en/article/report-something-on-pinterest |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==వాడుక==
పింట్రెస్ట్ అనేది ఉచిత వెబ్‌సైట్, దీన్ని ఉపయోగించడానికి ముందుగా రిజిస్టర్ చేసుకోవాలి.&lt;ref name=&quot;Terms of Service&quot; group=&quot;‡&quot;&gt;{{cite web|url=https://about.pinterest.com/en/terms-service|title=Terms of Service|work=About Pinterest|access-date=October 5, 2014|archive-date=May 1, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170501141451/https://about.pinterest.com/en/terms-service|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; వెబ్ బ్రౌజర్, ఐఓఎస్ (iOS), ఆండ్రాయిడ్ (Android), విండోస్ 10 పీసీల యాప్స్ ద్వారా దీన్ని యాక్సెస్ చేయవచ్చు.

ఫిబ్రవరి 2013లో రాయిటర్స్ (Reuters), కామ్‌స్కోర్ ప్రకారం పింటెరెస్ట్‌కు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 48.7 మిలియన్ల మంది వినియోగదారులు ఉన్నారని పేర్కొన్నాయి.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/net-us-funding-pinterest-idUSBRE91K01R20130221|title=Start-up Pinterest wins new funding, $2.5 billion valuation|date=February 21, 2013|work=reuters|access-date=July 5, 2021|archive-date=January 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114092939/https://www.reuters.com/article/net-us-funding-pinterest-idUSBRE91K01R20130221|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఫ్రెంచ్ సోషల్ మీడియా ఏజెన్సీ సెమియోకాస్ట్ జూలై 2013లో విడుదల చేసిన ఒక అధ్యయనం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 70 మిలియన్ల మంది వినియోగదారులు ఉన్నారని వెల్లడించింది.&lt;ref&gt;Horwitz, Josh. (July 10, 2013) [https://thenextweb.com/socialmedia/2013/07/10/semiocast-pinterest-now-has-70-million-users-and-is-steadily-gaining-momentum-outside-the-us/ Semiocast: Pinterest now has 70 million users and is steadily gaining momentum outside the US] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117132635/https://thenextweb.com/socialmedia/2013/07/10/semiocast-pinterest-now-has-70-million-users-and-is-steadily-gaining-momentum-outside-the-us/ |date=November 17, 2018 }}. The Next Web. Retrieved on 2014-02-25.&lt;/ref&gt; అక్టోబర్ 2016లో కంపెనీకి నెలకు 150 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నారు (అమెరికాలో 70 మిలియన్లు, వెలుపల 80 మిలియన్లు), ఏప్రిల్ 2017 నాటికి 175 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు, సెప్టెంబర్ 2018 నాటికి 250 మిలియన్లకు చేరుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://blog.pinterest.com/en/150-million-people-finding-ideas-pinterest|title=150 million people finding ideas on Pinterest|date=October 13, 2016|publisher=company website|access-date=March 23, 2017|archive-date=March 19, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319065742/https://blog.pinterest.com/en/150-million-people-finding-ideas-pinterest|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web|url=https://business.pinterest.com/en/blog/175-million-people-discovering-new-possibilities-on-pinterest|title=175 million people discovering new possibilities on Pinterest|date=April 5, 2017|publisher=company website|access-date=December 2, 2017|archive-date=December 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223185419/https://business.pinterest.com/en/blog/175-million-people-discovering-new-possibilities-on-pinterest|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PinNews2018&quot; group=&quot;‡&quot;&gt;{{cite web|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/helping-a-quarter-billion-people-find-inspiration|title=Helping a quarter billion people find inspiration|date=September 10, 2018|publisher=company website|access-date=December 4, 2018|archive-date=November 13, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181113234649/https://newsroom.pinterest.com/en/post/helping-a-quarter-billion-people-find-inspiration|url-status=live}}&lt;/ref&gt; జూలై 2020 నాటికి, ప్రతి నెలా 400 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;auto4&quot; group=&quot;‡&quot;&gt;{{Cite web|title=Pinterest tops 400 million monthly active users—with Gen Z, men and Millennials driving growth|url=https://newsroom.pinterest.com/en/post/pinterest-tops-400-million-monthly-active-users-with-gen-z-men-and-millennials-driving-growth|access-date=April 5, 2021|website=Pinterest Newsroom|date=July 31, 2020 |language=en|archive-date=April 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406045155/https://newsroom.pinterest.com/en/post/pinterest-tops-400-million-monthly-active-users-with-gen-z-men-and-millennials-driving-growth|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఏప్రిల్ 2023లో పింటెరెస్ట్ కు నెలకు 463 మిలియన్ల యాక్టివ్ యూజర్లు ఉన్నట్లు నివేదించింది, ఇది ప్రపంచ జనాభాలో 13 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో 7.4% మంది పింటెరెస్ట్ ఉపయోగిస్తున్నారని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kemp |first=Simon |date=May 11, 2023 |title=PINTEREST USERS, STATS, DATA &amp; TRENDS |url=https://datareportal.com/essential-pinterest-stats |access-date=December 13, 2023 |website=datareportal.com |archive-date=December 13, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213175419/https://datareportal.com/essential-pinterest-stats |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

2020 ప్రాంతంలో గూగుల్ చిత్రాలలోని సెర్చ్ ఫలితాలను పింట్రెస్ట్ ముంచెత్తుతోందని భావించారు. 2022లో సెర్చ్ ఫలితాల్లో విభిన్నతను పెంచడానికి మార్పులు చేసినట్లు గూగుల్ పేర్కొంది.&lt;ref&gt;{{cite magazine|access-date=March 14, 2022|title=What Google Search Isn't Showing You|url=https://www.newyorker.com/culture/infinite-scroll/what-google-search-isnt-showing-you|date=March 10, 2022|magazine=The New Yorker|archive-date=March 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313125025/https://www.newyorker.com/culture/infinite-scroll/what-google-search-isnt-showing-you|url-status=live}}&lt;/ref&gt; గూగుల్ చేసిన ఈ మార్పుల కారణంగా &quot;వెబ్, డెస్క్‌టాప్, మొబైల్ వెబ్ ద్వారా పింటెరెస్ట్‌కి వచ్చే అమెరికా యాక్టివ్ యూజర్ల సంఖ్య సంవత్సరానికి 30% పడిపోయిందని&quot; పింటెరెస్ట్ పేర్కొంది.&lt;ref name=2021q4&gt;{{cite web|first1=Motley Fool|last1=Transcribing|access-date=March 14, 2022|title=Pinterest (PINS) Q4 2021 Earnings Call Transcript|url=https://www.fool.com/earnings/call-transcripts/2022/02/03/pinterest-pins-q4-2021-earnings-call-transcript/|date=February 3, 2022|website=The Motley Fool|archive-date=March 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220314154925/https://www.fool.com/earnings/call-transcripts/2022/02/03/pinterest-pins-q4-2021-earnings-call-transcript/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===జనాభా వివరాలు===
పింట్రెస్ట్ ఎక్కువగా మహిళలను ఆకట్టుకుంది,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2019/05/pinterest-is-a-winner-with-women-can-it-do-the.html?page=all |title=Pinterest is a winner with women. Can it do the same with men? |last=Mullen |first=Caitlin |date=May 6, 2019 |website=www.bizjournals.com |access-date=December 15, 2020 |archive-date=August 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200815000129/https://www.bizjournals.com/bizwomen/news/latest-news/2019/05/pinterest-is-a-winner-with-women-can-it-do-the.html?page=all |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ముఖ్యంగా ప్రారంభ దశలో మహిళా యూజర్లు ఎక్కువ. 2023 కామ్‌స్కోర్ నివేదిక ప్రకారం, పింటెరెస్ట్ వినియోగదారుల్లో 70% మహిళలు, 30% పురుషులు ఉన్నారని తెలిసింది.&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;Comscore, self-reported gender identity for survey respondents over 18. US, Aug 2023 https://business.pinterest.com/audience/&lt;/ref&gt; 18 నుండి 44 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న అన్ని వయసులవారిలో పింటెరెస్ట్ ప్రసిద్ధి చెందినప్పటికీ, కొత్త తరం రాకతో గ్లోబల్ యూజర్ బేస్‌లో 42% జెన్-జెడ్ (Gen-Z) యూజర్లే ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నారు.&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;Pinterest analysis, global, Q3 2023 https://business.pinterest.com/audience/&lt;/ref&gt; అమెరికాలో మాత్రమే 18-24 వయస్సు గల వినియోగదారులలో 46% మంది, 25-34 వయస్సు గల వారిలో 40% మంది పింటెరెస్ట్‌ను వాడుతున్నారు.&lt;ref group=&quot;‡&quot;&gt;Comscore, multi-platform media matrix analysis panel, US, Jan 2024 https://business.pinterest.com/audience/&lt;/ref&gt; పురుషులు పింటెరెస్ట్‌లో ప్రాథమిక ప్రేక్షకులు కాకపోయినా వారి వినియోగం 48% పెరిగినట్లు నివేదించబడింది. వయస్సు పంపిణీ పరంగా 18, 25 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు 25 ఏళ్లు పైబడిన వారి కంటే రెట్టింపు వేగంతో పెరిగారు. అయితే 18-25 ఏళ్లు, 25-40 ఏళ్ల మధ్య వయస్సు ఉన్న వినియోగదారులు పింటెరెస్ట్ వృద్ధిని నడిపిస్తున్నారు.&lt;ref name=&quot;auto4&quot; group=&quot;‡&quot;/&gt;

===సైన్స్‌లో===
పింట్రెస్ట్ నుండి తీసుకున్న డేటా వివిధ రంగాలలో పరిశోధనలకు ఉపయోగపడింది. ఉదాహరణకు, ప్రేక్షకుల దృష్టిని ఆకర్షించే అంశాలు, కంటెంట్‌ను రీపోస్ట్ చేయడం లాంటి యాక్టివిటీ విధానాలను కనుగొనవచ్చు. దీని ద్వారా వినియోగదారులు ఏ అంశాలపై ప్రత్యేక ఆసక్తి చూపుతున్నారో తెలుసుకోవచ్చు, వినియోగదారుల మధ్య ఉన్న సజాతీయత (homophily)ను గుర్తించవచ్చు.&lt;ref&gt;Chang, S., Kumar, V., Gilbert, E., &amp; Terveen, L. G. (2014). [http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.657.7589&amp;rep=rep1&amp;type=pdf Specialization, homophily, and gender in a social curation site: findings from pinterest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122044201/http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.657.7589&amp;rep=rep1&amp;type=pdf |date=January 22, 2019 }}. In Proceedings of the 17th ACM conference on Computer supported cooperative work &amp; social computing (pp. 674-686). ACM.&lt;/ref&gt; మరొక పనిలో వివిధ అంశాల నుండి వినియోగదారుల ప్రవర్తన లక్షణాలు, వ్యక్తీకరణలు, మొత్తం ప్రభావాలను అధ్యయనం చేయడం, అలాగే పొరుగు వినియోగదారులు నెట్‌వర్క్ నిర్మాణం యొక్క టోపాలజీ మధ్య సహసంబంధాలను పరిశీలించడం కూడా జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite book | doi=10.1109/WI-IAT.2013.57|chapter = An Empirical Study of User Behaviors on Pinterest Social Network|title = 2013 IEEE/WIC/ACM International Joint Conferences on Web Intelligence (WI) and Intelligent Agent Technologies (IAT)| pages=402\u2013409|year = 2013|last1 = Feng|first1 = Ziming| last2=Cong| first2=Feng| last3=Chen| first3=Kailong| last4=Yu| first4=Yong| isbn=978-0-7695-5145-6|s2cid = 15012107}}&lt;/ref&gt; పింటెరెస్ట్ ఆధారంగా ట్విట్టర్ వినియోగదారుల కోసం ఒక కొత్త పిన్‌బోర్డ్ సిఫార్సు వ్యవస్థను ప్రతిపాదించిన అధ్యయనం కూడా ఒకటి ఉంది.&lt;ref&gt;Yang, X., Li, Y., &amp; Luo, J. (2015). [https://arxiv.org/abs/1509.00511 Pinterest board recommendation for twitter users] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806102803/https://arxiv.org/abs/1509.00511 |date=August 6, 2020 }}. In Proceedings of the 23rd ACM international conference on Multimedia (pp. 963-966). ACM.&lt;/ref&gt;

==కార్పొరేట్ వ్యవహారాలు==
[[File:Pinterest headquarters (San Francisco, 2019) 02.jpg|thumb|శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని సోమా (SoMa) ఏరియాలో ఉన్న పింటెరెస్ట్ ప్రధాన కార్యాలయం (2019)]]
పింటెరెస్ట్, ఇంక్. ప్రధాన కార్యాలయం కాలిఫోర్నియాలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో ఉంది. మొదట ఇది 2012లో మారకముందు పాలో ఆల్టోలో ఉండేది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/pinterest-san-francisco-palo-alto-move-2012-7|title=In A Key Shift, Pinterest Is Leaving Palo Alto And Moving To San Francisco|first=Owen|last=Thomas|website=Business Insider|access-date=May 7, 2020|archive-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806101100/https://www.businessinsider.com/pinterest-san-francisco-palo-alto-move-2012-7|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

2011 ప్రారంభంలో, జెరెమీ లెవిన్, సారా టవెల్ ఆధ్వర్యంలో US$10 మిలియన్ల సిరీస్ A ఫైనాన్సింగ్‌ను కంపెనీ పొందింది. అక్టోబర్ 2011లో, కంపెనీ ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్ నుండి US$27 మిలియన్ల నిధులను పొందింది, ఇది కంపెనీ విలువను US$200 మిలియన్లుగా అంచనా వేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2011/10/07/confirmed-pinterest-raises-27-million-round-led-by-andreessen-horowitz/ |title=Confirmed: Pinterest Raises $27 Million Round Led By Andreessen Horowitz |last=Kincaid |first=Jason |work=TechCrunch |access-date=December 21, 2017 |archive-date=December 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052409/https://techcrunch.com/2011/10/07/confirmed-pinterest-raises-27-million-round-led-by-andreessen-horowitz/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఏప్రిల్ 2012లో సహ వ్యవస్థాపకుడు పాల్ సియార్రా పింటెరెస్ట్‌లో తన స్థానాన్ని వదిలి ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్‌లో ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్ ఇన్ రెసిడెన్స్‌గా కన్సల్టింగ్ జాబ్‌లో చేరారు.&lt;ref name=&quot;Sciarra leaves&quot;&gt;{{cite news|title=Pinterest co-founder steps down|url=https://money.cnn.com/2012/04/03/technology/startups/pinterest-cofounder-steps-down/|access-date=April 6, 2012|newspaper=CNN Money|date=April 6, 2012|author=Laurie Segal|archive-date=April 5, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405235007/http://money.cnn.com/2012/04/03/technology/startups/pinterest-cofounder-steps-down/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

మే 17, 2012న జపనీస్ ఈ-కామర్స్ కంపెనీ రాకుటెన్ $1.5 బిలియన్ల విలువ అంచనాతో ఆండ్రీసెన్ హొరోవిట్జ్, బెస్సెమర్ వెంచర్ పార్టనర్స్, ఫస్ట్‌మార్క్ క్యాపిటల్ లాంటి పెట్టుబడిదారులతో పాటు పింట్రెస్ట్ లో $100 మిలియన్ల పెట్టుబడికి నాయకత్వం వహిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pinterest Raises $100 Million With $1.5 Billion Valuation|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303448404577409212961081738|newspaper=The Wall Street Journal|date=May 17, 2012|access-date=December 2, 2012|last1=Tam|first1=Pui-Wing|archive-date=January 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109064542/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303448404577409212961081738|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Confirmed: Pinterest Raises $100 Million to Fund International Expansion&quot;&gt;{{cite news|title=Pinterest Raises $100 Million to Fund International Expansion|url=http://mashable.com/2012/05/17/pinterest-120-million/|access-date=May 18, 2012|date=May 18, 2012|author=Lauren Indvik|archive-date=May 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120517165733/http://mashable.com/2012/05/17/pinterest-120-million/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

సెప్టెంబరు 20, 2012న, జోన్ జెంకిన్స్‌ను తమ ఇంజనీరింగ్ విభాగానికి కొత్త అధిపతిగా నియమించినట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది. ఎనిమిదేళ్ల పాటు అమెజాన్‌లో ఇంజనీరింగ్ లీడ్‌గా పని చేసిన జెంకిన్స్ డెవలపర్ టూల్స్, ప్లాట్‌ఫారమ్ అనాలిసిస్, వెబ్‌సైట్ ప్లాట్‌ఫారమ్ డైరెక్టర్‌గా కూడా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Taylor |first=Colleen |date=September 20, 2012 |title=Pinterest Nabs Amazon Vet Jon Jenkins To Be Its New Head Of Engineering |url=https://techcrunch.com/2012/09/20/pinterest-nabs-amazon-vet-jon-jenkins-to-be-its-new-head-of-engineering/ |publisher=Tech Crunch |access-date=June 25, 2017 |archive-date=October 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018235706/https://techcrunch.com/2012/09/20/pinterest-nabs-amazon-vet-jon-jenkins-to-be-its-new-head-of-engineering/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

అక్టోబర్ 2013 చివరలో, పింటెరెస్ట్ $225 మిలియన్ల ఈక్విటీ ఫండింగ్‌ను సాధించింది, ఇది వెబ్‌సైట్ విలువను $3.8 బిలియన్లకు పెంచింది.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Pinterest valued at $3.8 billion in hefty financing deal| author=Gerry Shih| publisher=Reuters| url=https://www.reuters.com/article/us-pinterest-fundraise-idUSBRE99M1J520131023| date=October 23, 2013| access-date=July 5, 2021| archive-date=November 16, 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221116050415/https://www.reuters.com/article/us-pinterest-fundraise-idUSBRE99M1J520131023| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ప్రకటనదారుల వద్ద చార్జ్ వసూలు చేయడం ప్రారంభించిన 2014లో పింటెరెస్ట్ మొదటిసారి ఆదాయాన్ని ఆర్జించింది. వెడ్‌బుష్ సెక్యూరిటీస్ (Wedbush Securities) ఎనలిస్ట్ అంచనా ప్రకారం ప్రకటనలు 2016 నాటికి $500 మిలియన్ల వరకు ఆదాయాన్ని ఇస్తాయని భావించారు.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304027204579334651169493632|title=Pinterest CEO Lays Out Growth Plan, Sees Revenue in 2014 - WSJ.com|date=January 21, 2014|publisher=Online.wsj.com|author=Douglas MacMillan|access-date=March 7, 2014|archive-date=March 7, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307100038/http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304027204579334651169493632|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2015లో పెట్టుబడిదారులు పింటెరెస్ట్, ఇంక్. సంస్థ విలువను $11 బిలియన్లుగా అంచనా వేశారు,&lt;ref name=&quot;Guynn&quot;&gt;{{cite web|last=Guynn|first=Jessica|url=https://www.usatoday.com/story/tech/2015/06/02/pinterest-buy-button-buyable-pins/28359997/|title=Pinterest to launch 'buy' buttons|website=USA Today|date=June 2, 2015|access-date=July 2, 2014|archive-date=June 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602190312/http://www.usatoday.com/story/tech/2015/06/02/pinterest-buy-button-buyable-pins/28359997/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; తద్వారా ఇది ఒక యూనికార్న్ ($1 బిలియన్‌కి పైగా విలువైన స్టార్టప్) గా మారింది.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Griffith|first=Erin|title=The Unicorn List|url=http://fortune.com/unicorns/xiaomi-1/|website=Fortune.com|access-date=July 14, 2015|archive-date=April 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150411235623/http://fortune.com/unicorns/xiaomi-1/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2017 నాటికి కంపెనీ విలువ $12 బిలియన్లకు చేరుకుంది.&lt;ref name=&quot;2017Value&quot; /&gt;

జూన్ 2017లో పింట్రెస్ట్ అప్పటికే ఉన్న పెట్టుబడిదారుల సమూహం నుండి $150 మిలియన్లను సమీకరించింది.&lt;ref name=&quot;2017Value&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-06/pinterest-raises-150-million-at-2015-share-price|title=Pinterest Raises $150 Million at 2015 Share Price|date=June 6, 2017|work=Bloomberg.com|access-date=June 6, 2017|archive-date=June 6, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606191145/https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-06-06/pinterest-raises-150-million-at-2015-share-price|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో సోమా ఏరియాలో అసంపూర్తిగా ఉన్న ఒక భారీ ఆఫీస్ స్పేస్ లీజు ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసుకోవడానికి ఆగస్టు 2020లో పింటెరెస్ట్ $89.5 మిలియన్లు చెల్లించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=August 28, 2020|title=Pinterest Nixes Big San Francisco Lease Deal in Covid Scaleback|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-08-28/pinterest-nixes-big-san-francisco-lease-deal-in-covid-scaleback|access-date=September 2, 2020|archive-date=September 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901224806/https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-08-28/pinterest-nixes-big-san-francisco-lease-deal-in-covid-scaleback|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

వెబ్‌సైట్‌లో థర్డ్-పార్టీ ప్రకటనలను చూపించడానికి అమెజాన్‌తో భాగస్వామ్యాన్ని కుదుర్చుకున్నట్లు ఏప్రిల్ 2023లో పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది, దీని ద్వారా వినియోగదారులు కొనుగోళ్లు చేయడానికి నేరుగా అమెజాన్‌కు మళ్లించబడతారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Novet |first=Jordan |date=September 19, 2023 |title=Pinterest shares rally after executives tell Wall Street that growth is reaccelerating |url=https://www.cnbc.com/2023/09/19/pinterest-rallies-after-executives-say-growth-is-reaccelerating.html |access-date=November 1, 2023 |website=CNBC |language=en |archive-date=November 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101161007/https://www.cnbc.com/2023/09/19/pinterest-rallies-after-executives-say-growth-is-reaccelerating.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 28, 2023 |title=Pinterest CEO Bill Ready Pushes Ad Strategy Forward With Amazon Deal |url=https://observer.com/2023/04/bill-ready-pinterest-amazon-advertising/ |access-date=November 1, 2023 |website=Observer |language=en-US |archive-date=November 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101161403/https://observer.com/2023/04/bill-ready-pinterest-amazon-advertising/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===కొనుగోళ్లు===
మార్చి 2013లో పింట్రెస్ట్ లైవ్‌స్టార్ (Livestar) ను కొనుగోలు చేసింది. అయితే దీని నిబంధనలు వెల్లడించలేదు.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://allthingsd.com/20130320/pinterest-acquires-mobile-startup-livestar/?refcat=news | title=Pinterest Acquires Mobile Startup Livestar | work=AllThingsD | date=March 20, 2013 | access-date=March 21, 2013 | archive-date=December 7, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131207033328/http://allthingsd.com/20130320/pinterest-acquires-mobile-startup-livestar/?refcat=news | url-status=live }}&lt;/ref&gt; అక్టోబర్ 2013 ప్రారంభంలో పింటెరెస్ట్ హ్యాకర్‌మీటర్ (Hackermeter) ను కొనుగోలు చేసింది. ఆ కంపెనీ సహ వ్యవస్థాపకులు లూకాస్ బేకర్, ఫ్రాస్ట్ లీ ఇంజనీర్లుగా పింటెరెస్ట్‌లో చేరారు.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://techcrunch.com/2013/10/11/pinterest-acquires-hackermeter-right-out-of-the-gate-will-shut-it-down/ | title=Pinterest Acquires Coding Challenge Site Hackermeter Right Out Of The Gate, Will Shut It Down | work=[[TechCrunch]] | date=October 11, 2013 | access-date=October 11, 2013 | archive-date=October 11, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131011180551/http://techcrunch.com/2013/10/11/pinterest-acquires-hackermeter-right-out-of-the-gate-will-shut-it-down/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ఏప్రిల్ 2015లో డ్రాఫ్టీ (Drafty) అనే మొబైల్ పబ్లిషింగ్ అప్లికేషన్‌ను అభివృద్ధి చేస్తున్న హైక్ ల్యాబ్స్ బృందాన్ని పింటెరెస్ట్ కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Pinterest Acquires Team From Hike Labs, Including Google Reader, Blogger Veteran Jason Shellen| author=Sarah Perez| publisher=[[TechCrunch]]| url=https://techcrunch.com/2015/04/03/pinterest-acquires-team-from-hike-labs-including-google-reader-blogger-veteran-jason-shellen/| date=April 3, 2015| access-date=June 25, 2017| archive-date=July 15, 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170715160655/https://techcrunch.com/2015/04/03/pinterest-acquires-team-from-hike-labs-including-google-reader-blogger-veteran-jason-shellen/| url-status=live}}&lt;/ref&gt;

మే 2016లో కంటెంట్ అండర్‌స్టాండింగ్ ప్రయత్నాలను వేగవంతం చేయడానికి పింటెరెస్ట్ యూఆర్ఎక్స్ (URX) అనే మొబైల్ డీప్ లింకింగ్ స్టార్టప్‌ను కొనుగోలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2016/05/03/pinterest-buys-deep-linking-startup-urx/|title=Pinterest buys deep-linking startup URX|date=May 3, 2016|access-date=May 15, 2019|archive-date=November 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116064658/https://venturebeat.com/2016/05/03/pinterest-buys-deep-linking-startup-urx/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; వినియోగదారులకు మరింత మెరుగ్గా కంటెంట్‌ని సిఫార్సు చేసే విధంగా మొబైల్ కంటెంట్ రికమెండేషన్‌లో ఈ బృందం నైపుణ్యం పింటెరెస్ట్‌కు ఎంతో ఉపయోగపడింది.

ఆగస్టు 23, 2016న ఇన్‌స్టా‌పేపర్ (Instapaper) బృందాన్ని కొనుగోలు చేస్తున్నట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది, ఇది ప్రత్యేక యాప్‌గా కొనసాగుతుంది. ఇన్‌స్టాపేపర్ బృందం కోర్ పింటెరెస్ట్ అనుభవం, ఇన్‌స్టాపేపర్ అప్‌డేట్ రెండింటిపై పని చేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2016/08/23/pinterest-acquires-instapaper-which-will-live-on-as-a-separate-app/ |title=Pinterest acquires Instapaper, which will live on as a separate app |author=Matthew Lynley |publisher=TechCrunch |date=August 23, 2016 |access-date=August 23, 2016 |archive-date=August 23, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823221949/https://techcrunch.com/2016/08/23/pinterest-acquires-instapaper-which-will-live-on-as-a-separate-app/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

మార్చి 8, 2017న బిజ్ స్టోన్ స్థాపించిన జెల్లీ ఇండస్ట్రీస్ (Jelly Industries) అనే చిన్న సెర్చ్ ఇంజిన్ కంపెనీని కొనుగోలు చేసినట్లు పింటెరెస్ట్ తెలిపింది.&lt;ref name=&quot;wsj-acquire-jelly&quot;&gt;{{cite news |last=Brown |first=Eliot |date=March 8, 2017 |title=Pinterest Acquires Twitter Co-Founder's Startup Jelly |url=https://www.wsj.com/articles/pinterest-acquires-twitter-co-founders-startup-jelly-1489018749?tesla=y |work=Wall Street Journal |location=New York City |access-date=March 9, 2017 |archive-date=March 9, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170309114735/https://www.wsj.com/articles/pinterest-acquires-twitter-co-founders-startup-jelly-1489018749?tesla=y |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

డిసెంబర్ 2021లో వోచి (Vochi) యాప్‌ను కొనుగోలు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.&lt;ref name=vochi /&gt;

జూన్ 2022లో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోకు చెందిన ఏఐ ఆధారిత ఫ్యాషన్ షాపింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్ 'ది యెస్' కొనుగోలును ప్రకటించింది. పింటెరెస్ట్ జూన్ 10, 2022న ఈ కొనుగోలును ముగించినట్లు తెలిపింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pinterest acquires THE YES {{!}} Seeking Alpha |url=https://seekingalpha.com/news/3847799-pinterest-acquires-the-yes |access-date=June 10, 2022 |website=seekingalpha.com |date=June 10, 2022 |language=en |archive-date=June 10, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610213146/https://seekingalpha.com/news/3847799-pinterest-acquires-the-yes |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

==విమర్శలు==
===కాపీరైట్ కంటెంట్===
సైట్ నుండి కంటెంట్‌ను తీసివేయమని అభ్యర్థించడానికి కాపీరైట్ యజమానులు ఉపయోగించగల నోటిఫికేషన్ సిస్టమ్‌ను పింటెరెస్ట్ కలిగి ఉంది. డిజిటల్ మిలీనియం కాపీరైట్ యాక్ట్ (DMCA) నిబంధనల ద్వారా తాము రక్షించబడ్డామని నమ్ముతున్నట్లు మార్చి 2012లో పింటెరెస్ట్ ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.businessinsider.com/pinterest-were-not-going-to-be-sued-into-oblivion-and-heres-why-2012-3|title=Pinterest: We're Not Going To Be Sued Into Oblivion, And Here's Why|work=Business Insider|access-date=December 21, 2017|archive-date=December 22, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222105219/http://www.businessinsider.com/pinterest-were-not-going-to-be-sued-into-oblivion-and-heres-why-2012-3|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఆన్‌లైన్‌లో ఉన్న ఏ చిత్రాన్నైనా పింటెరెస్ట్‌కి కాపీ చేసేలా ప్రోత్సహించడం వలన దీని సేఫ్ హార్బర్ స్టేటస్ ప్రశ్నించబడింది. పింటెరెస్ట్ వినియోగదారులు కూడా తాము సురక్షితమని భావించలేరు కాబట్టి కాపీరైట్ ఉన్న మెటీరియల్‌ను పిన్ చేయడం వల్ల చట్టపరమైన చర్యలను ఎదుర్కోవలసి ఉంటుంది. వినియోగదారులను సమాచారాన్ని బదిలీ చేయడానికి అనుమతించినప్పుడు మేధో సంపత్తి హక్కుల నియమాలు వర్తిస్తాయి.

వెబ్‌సైట్‌ల చిత్రాలను పిన్ చేయకుండా నిరోధించడానికి పింటెరెస్ట్ ఫిబ్రవరి 20, 2012న &quot;నోపిన్&quot; (nopin) HTML ట్యాగ్‌ను విడుదల చేసింది. ఫిబ్రవరి 24, 2012న ఫ్లికర్ (Flickr) ఈ కోడ్‌ను అమలు చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theverge.com/2012/2/24/2822800/flickr-blocks-pinterest|title=Flickr implements 'nopin' code to block Pinterest from private photos (update)|work=The Verge|access-date=December 21, 2017|archive-date=April 28, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170428061733/http://www.theverge.com/2012/2/24/2822800/flickr-blocks-pinterest|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;opt out&quot;&gt;{{cite news |title=Flickr vs. Pinterest: Flickr Users Can Now Implement Pinterest Opt-Out |author=Joann Pan |url=http://mashable.com/2012/02/25/flickr-pinterest-opt-out/ |newspaper=Mashable |date=February 24, 2012 |access-date=February 24, 2012 |archive-date=February 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226075342/http://mashable.com/2012/02/25/flickr-pinterest-opt-out/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

మే 2012 ప్రారంభంలో, ఫ్లికర్, బిహెన్స్ (Behance), యూట్యూబ్, విమియో (Vimeo) నుండి వచ్చే చిత్రాలకు ఆటోమేటిక్ అట్రిబ్యూషన్ సిస్టమ్‌ను జోడించింది. అదే సమయంలో ఫ్లికర్ తన చిత్రాలను పంచుకోవడానికి అనుమతించిన వినియోగదారుల కోసం ఒక షేర్ ఆప్షన్ మెనును జోడించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://techcrunch.com/2012/05/01/flickr-adds-pinterest-buttons-to-photo-sharing-all-images-will-be-pinned-with-attributions/ |title=Flickr Adds Pinterest Buttons To Photo Sharing; All Images Will Be Pinned With Attributions |last=Rao |first=Leena |work=TechCrunch |access-date=December 21, 2017 |archive-date=December 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052345/https://techcrunch.com/2012/05/01/flickr-adds-pinterest-buttons-to-photo-sharing-all-images-will-be-pinned-with-attributions/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ఐస్టాక్ (iStock) లాంటి సైట్‌లలోని కంటెంట్ సృష్టికర్తలు అనుమతి లేకుండా తమ పనిని పింటెరెస్ట్‌లో మళ్లీ ఉపయోగించడం పట్ల ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. గెట్టి ఇమేజెస్ (Getty Images) కూడా పింట్రెస్ట్ కాపీరైట్ సమస్యల గురించి తెలుసుకుని వారితో చర్చలు జరుపుతున్నట్లు తెలిపింది.

===చట్టపరమైన స్థితి===
ఫిబ్రవరి 2012లో ఫోటోగ్రాఫర్, లాయర్ అయిన కిర్‌స్టన్ కొవాల్స్కీ ఒక బ్లాగ్ పోస్ట్‌లో కాపీరైట్ చట్టంపై తనకున్న అవగాహన తన పిన్‌లన్నింటినీ తొలగించేలా ఎలా చేసిందో వివరించారు.&lt;ref name=&quot;kowalski&quot;/&gt; ఈ పోస్ట్ పింట్రెస్ట్ చట్టపరమైన స్థితిపై మరింత పరిశీలనకు దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;safe harbor update&quot;&gt;{{cite news |title=Pinterest addresses copyright concerns |author=Hayley Tsukayama |url=https://www.washingtonpost.com/business/technology/pinterest-addresses-copyright-concerns/2012/03/15/gIQAijAFES_story.html |newspaper=The Washington Post |date=March 15, 2012 |access-date=March 15, 2012 |archive-date=March 17, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317065411/http://www.washingtonpost.com/business/technology/pinterest-addresses-copyright-concerns/2012/03/15/gIQAijAFES_story.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ఆ పోస్ట్ విపరీతంగా వ్యాపించడంతో వ్యవస్థాపకుడు బెన్ సిల్బర్‌మాన్ వెబ్‌సైట్‌ను చట్టానికి అనుగుణంగా మార్చడంపై చర్చించడానికి ఆమెను సంప్రదించారు.&lt;ref name=&quot;kowalski&quot;&gt;{{cite news |title=Is Pinterest the Next Napster? |author=Therese Poletti |url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304450004577279632967289676 |newspaper=The Wall Street Journal |date=March 14, 2012 |access-date=March 15, 2012 |archive-date=January 28, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128144135/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052702304450004577279632967289676 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===సేవా నిబంధనలు===
పింటెరెస్ట్ పాత సేవా నిబంధనలు వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించే హక్కును కలిగి ఉన్నాయి. మార్చి 2012లో సైంటిఫిక్ అమెరికన్ ఆర్టికల్‌లో ఇలస్ట్రేటర్ కల్లియోపి మోనోయియోస్ దీని గురించి రాస్తూ వినియోగదారులు సైట్‌లో పిన్ చేసినదంతా వారిదే అని నిర్ద్వంద్వంగా చెప్పినందుకు పింటెరెస్ట్ సేవా నిబంధనలపై చాలా విమర్శలు వస్తున్నాయని ఆరోపించారు. ఆ సమయంలో పింటెరెస్ట్ సేవా నిబంధనల్లో ఇలా ఉంది:

{{Blockquote|సైట్, అప్లికేషన్ లేదా సేవల ద్వారా ఏదైనా సభ్యుల కంటెంట్‌ను అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా, కోల్డ్ బ్రూ ల్యాబ్స్‌కు ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎలాంటి రాయల్టీ లేని లైసెన్స్‌ను మీరు మంజూరు చేసినట్లే, ఆ సభ్యుల కంటెంట్‌ను విక్రయించడానికి, కాపీ చేయడానికి, మార్చడానికి, విస్తరించడానికి, పంపిణీ చేయడానికి వారికే హక్కు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;scientific american&quot;&gt;{{cite news |title=Pinterest's Terms of Service, Word by Terrifying Word |author=Kalliopi Monoyios |url=http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/19/pinterests-terms-of-service-word-by-terrifying-word/ |newspaper=Scientific American |date=March 19, 2012 |access-date=March 24, 2012 |archive-date=May 23, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120523164313/http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/19/pinterests-terms-of-service-word-by-terrifying-word/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}

మోనోయియోస్ ప్రకారం, వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను విక్రయించడానికి పింటెరెస్ట్ బ్రాడ్ లైసెన్స్‌ను క్లెయిమ్ చేయడం వల్ల కళాకారులు వారి పని నుండి ఆర్జించే సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.&lt;ref name=&quot;scientific american&quot;/&gt; సైంటిఫిక్ అమెరికన్‌కి చెందిన మరొక బ్లాగర్ మాట్లాడుతూ ఈ నిబంధన సేవా నిబంధనలలోని మరొక వ్యాఖ్యతో (కోల్డ్ బ్రూ ల్యాబ్స్ అటువంటి సభ్యుల కంటెంట్‌లో ఎలాంటి యాజమాన్య హక్కులను పొందదు) వైరుధ్యంగా ఉందని పేర్కొన్నారు.&lt;ref name=&quot;confusing terms&quot;&gt;{{cite news |title=The Promise and Perils of Pinterest |author=Glendon Mellow |url=http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/16/the-promise-and-perils-of-pinterest/ |newspaper=Scientific American |date=March 16, 2012 |access-date=March 24, 2012 |archive-date=March 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326083011/http://blogs.scientificamerican.com/symbiartic/2012/03/16/the-promise-and-perils-of-pinterest/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

కొన్ని రోజుల తర్వాత, ఏప్రిల్‌లో అమలులోకి వచ్చిన తాజా సేవా నిబంధనలను పింటెరెస్ట్ ఆవిష్కరించింది, ఇది పోస్ట్ చేసిన చిత్రాల యాజమాన్యంపై సైట్ గతంలో చేసిన వాదనలను ముగించింది. కంటెంట్‌ను విక్రయించడం తమ ఉద్దేశ్యం కాదని కంపెనీ బ్లాగ్ పోస్ట్‌లో పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;terms update&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;terms blog&quot; group=&quot;‡&quot;/&gt;

===సెన్సార్‌షిప్===
2019 &quot;హూ హ్యాజ్ యువర్ బ్యాక్?&quot; నివేదికలో ఎలక్ట్రానిక్ ఫ్రాంటియర్ ఫౌండేషన్ (EFF) పింటెరెస్ట్‌కు ఆరు స్టార్లలో మూడు రేటింగ్ ఇచ్చింది, ప్రభుత్వ నోటీసులపై కంపెనీ పారదర్శకతలో మెరుగుదలలు చూపినప్పటికీ ఖాతాల సస్పెన్షన్‌ల గురించి వినియోగదారులకు తెలియజేయడంలో సరైన నిబద్ధత లేకపోవడాన్ని విమర్శించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.eff.org/wp/who-has-your-back-2019|title=Who Has Your Back? Censorship Edition 2019|first=Gennie|last=Gebhart|date=June 12, 2019|website=Electronic Frontier Foundation|access-date=April 20, 2020|archive-date=May 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200506222310/https://www.eff.org/wp/who-has-your-back-2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

మార్చి 2017లో, చైనా అధికారులు ఎలాంటి వివరణ ఇవ్వకుండా పింటెరెస్ట్‌ను బ్లాక్ చేశారు. పింటెరెస్ట్ రాజకీయ కంటెంట్‌కి ప్రసిద్ధి చెందకపోయినా విదేశీ టెక్ కంపెనీలను సెన్సార్ చేయడం ద్వారా చైనీస్ టెక్ కంపెనీలను (బైడు, వీబో, రెన్‌రెన్ వంటివి) ప్రోత్సహించే ప్రయత్నంగా &quot;గ్రేట్ ఫైర్‌వాల్&quot;ను ఉపయోగించి ఉండవచ్చని నిపుణులు గుర్తించారు.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://money.cnn.com/2017/03/17/technology/pinterest-banned-china/|title=Pinterest has been blocked in China|date=March 17, 2017|publisher=CNN Money|access-date=June 7, 2017|archive-date=May 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170508193544/http://money.cnn.com/2017/03/17/technology/pinterest-banned-china|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; చైనాలోని హువాబాన్, డూయిటాంగ్ లాంటి అనేక ఇతర వెబ్‌సైట్లు పింటెరెస్ట్‌కి పోలికలు కలిగి ఉంటాయి.&lt;ref&gt;{{cite journal|first1= Haiying |last1= Liu |first2= Sinuo |last2= Deng |first3= Lifang |last3= Wu |first4= Meng |last4= Jian |first5= Bowen |last5= Yang |first6= Dai |last6= Zhang |date= 2020 |title= Recommendations for Different Tasks Based on the Uniform Multimodal Joint Representation |language= en |volume= 10 |issue= 18 |journal= [[Applied Sciences (journal)|Applied Sciences]] |page= 6170 |publisher= [[MDPI]] |doi= 10.3390/app10186170  |issn= 2076-3417 |doi-access= free |oclc= 8658658183 |s2cid= 225285776}}&lt;/ref&gt;

ఆన్‌లైన్ పైరసీ, కాపీరైట్ ఉల్లంఘనకు పాల్పడుతున్న దాదాపు 225 వెబ్‌సైట్ల జాబితాను బ్లాక్ చేయాలన్న మద్రాస్ హైకోర్టు ఉత్తర్వుల మేరకు జూలై 2016లో భారతదేశంలోని ఇంటర్నెట్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్లు పింటెరెస్ట్‌ను బ్లాక్ చేశారు, అయితే ఇది తాత్కాలికం మాత్రమే.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/why-pinterest-is-blocked-by-act-fibernet/58244503|title=Why Pinterest is blocked by ACT Fibernet - ETtech|author1=Vikas SN|author2=Aritra Sarkhel|newspaper=The Economic Times|date=April 18, 2017|access-date=August 18, 2017|archive-date=August 8, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808123213/http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/internet/why-pinterest-is-blocked-by-act-fibernet/58244503|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
|title=Pinterest got blocked by Madras HC but no one has a clue why
|url=http://www.thenewsminute.com/article/pinterest-got-blocked-madras-hc-no-one-has-clue-why-60583
|publisher=Thenewsminute
|date=April 19, 2017
|access-date=April 20, 2017
|archive-date=April 19, 2017
|archive-url=https://web.archive.org/web/20170419232741/http://www.thenewsminute.com/article/pinterest-got-blocked-madras-hc-no-one-has-clue-why-60583
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;

===కంటెంట్ విధానాలు, వినియోగదారుల ఖాతాల నిషేధం===
సైట్‌ను సానుకూలంగా, గౌరవప్రదంగా ఉంచే ఉద్దేశ్యంతో అక్టోబర్ 2012లో వినియోగదారులు ప్రతికూల కార్యాచరణను నివేదించడానికి, ఇతర వినియోగదారుల కంటెంట్‌ను చూడకూడదనుకుంటే వారిని బ్లాక్ చేయడానికి ఒక కొత్త ఫీచర్‌ను పింటెరెస్ట్ జోడించింది.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Taylor |first=Colleen |title=Pinterest Adds Ability To Block And Report Other Users To Keep Site 'Positive And Respectful' |url=https://techcrunch.com/2012/10/17/pinterest-adds-ability-to-block-and-report-other-users-to-keep-positive-and-respectful/ |publisher=[[TechCrunch]] |date=October 17, 2012 |access-date=June 25, 2017 |archive-date=October 18, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018235719/https://techcrunch.com/2012/10/17/pinterest-adds-ability-to-block-and-report-other-users-to-keep-positive-and-respectful/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

డిసెంబర్ 2018లో ఆరోగ్యం గురించి తప్పుడు సమాచారాన్ని నిరోధించడానికి చర్యలు ప్రారంభించింది, ఆమోదించబడని క్యాన్సర్ చికిత్సలకు సంబంధించిన వివిధ శోధనలు, ఖాతాలను బ్లాక్ చేసింది.&lt;ref name=WSJBlocks&gt;{{cite web |last1=McMillan |first1=Robert |last2=Hernandez |first2=Daniela |title=Pinterest Blocks Vaccination Searches in Move to Control the Conversation |url=https://www.wsj.com/articles/next-front-in-tech-firms-war-on-misinformation-bad-medical-advice-11550658601 |website=Wall Street Journal |access-date=April 3, 2019 |date=February 20, 2019 |archive-date=January 8, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108110238/https://www.wsj.com/articles/next-front-in-tech-firms-war-on-misinformation-bad-medical-advice-11550658601 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; సప్లిమెంట్లు, శాస్త్రీయంగా ధృవీకరించబడని ఇతర ఉత్పత్తులను విక్రయించే బాహ్య వెబ్‌సైట్‌లకు లింక్ చేసే ఖాతాలను కూడా బ్లాక్ చేసింది.&lt;ref name=WSJBlocks/&gt; ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై యాంటీ-వాక్సినేషన్ కంటెంట్ పెరుగుదలను నెమ్మదింపజేయడానికి జనవరి 2019లో వ్యాక్సిన్‌లకు సంబంధించిన శోధన ఫలితాలను అందించడం నిలిపివేసింది.&lt;ref name=WSJBlocks/&gt;

జూన్ 2019లో అబార్షన్ వ్యతిరేక సమూహం లైవ్ యాక్షన్ పింటెరెస్ట్ నుండి నిషేధించబడింది; ప్లాట్‌ఫారమ్‌లో హానికరమైన తప్పుడు సమాచారాన్ని వ్యాప్తి చేసినందుకు శాశ్వత సస్పెన్షన్ విధించబడిందని కంపెనీ తెలిపింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.buzzfeednews.com/article/briannasacks/pinterest-bans-live-action|title=Pinterest Has Banned The Influential Anti-Abortion Group Live Action After First Classifying It As Porn|last=Sacks|first=Brianna|date=June 11, 2019|website=BuzzFeed News|language=en|access-date=June 12, 2019|archive-date=February 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208122944/https://www.buzzfeednews.com/article/briannasacks/pinterest-bans-live-action|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

కలర్ ఆఫ్ చేంజ్ అనే కార్యకర్తల బృందం చేసిన ప్రచారం తర్వాత డిసెంబర్ 2019లో అమెరికాలోని బానిస తోటలలో పెళ్లిళ్ల కార్యక్రమాలను ప్రచారం చేసే కంటెంట్‌ను పరిమితం చేస్తున్నట్లు పింటెరెస్ట్ ప్రకటించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2019/12/04/knot-pinterest-will-restrict-slave-plantation-wedding-content-their-platforms/|title=Wedding vendors romanticize slave plantations. The Knot and Pinterest will no longer promote them.|author=Michael Brice-Saddler|newspaper=Washington Post|language=en|access-date=December 5, 2019|archive-date=December 5, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205065556/https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2019/12/04/knot-pinterest-will-restrict-slave-plantation-wedding-content-their-platforms/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

బరువు తగ్గించే ప్రకటనలను పూర్తిగా నిషేధించడానికి జూలై 2021లో నేషనల్ ఈటింగ్ డిజార్డర్స్ అసోసియేషన్‌తో కలిసి పని చేసి, ఆ పని చేసిన మొదటి సోషల్ మీడియా సైట్‌గా పింటెరెస్ట్ నిలిచింది. వారి నివేదికల ప్రకారం, &quot;బరువు తగ్గడం&quot; అనే పదం శోధనలలో 2021 నుండి 2022కి 20% తగ్గుదల కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Der Body Neutrality Report von Pinterest zeigt, dass Suchanfragen mit dem Inhalt „Gewichtsverlust“ seit Einführung des Verbots von Anzeigen zum Thema Gewichtsverlust um 20 % gesunken sind {{!}} Pinterest Newsroom |url=https://newsroom.pinterest.com/de/news/pinterest-body-neutrality-report-shows-searches-containing-weight-loss-have-decreased/ |access-date=2026-04-06 |website=Pinterest |language=de}}&lt;/ref&gt; అనారోగ్య శస్త్రచికిత్సలు, తినే రుగ్మతలకు దారితీసే హానికరమైన కంటెంట్‌పై కూడా సైట్‌వైడ్ నిషేధాన్ని కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sicurella |first=Savannah |date=2021-07-01 |title=Pinterest Bans All Weight Loss Ads |url=https://www.npr.org/2021/07/01/1012260233/pinterest-bans-all-weight-loss-ads |access-date=2026-04-06 |work=NPR |language=en}}&lt;/ref&gt;

ఏప్రిల్ చివరిలో, మే 2025 ప్రారంభంలో కమ్యూనిటీ మార్గదర్శకాలను సాకుగా చూపి పెద్ద మొత్తంలో పిన్‌లను తొలగించడం, ఖాతాలను నిషేధించడం ప్రారంభించింది, ఇది దాని వినియోగదారులలో తీవ్ర ఆగ్రహానికి కారణమైంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mashable.com/article/pinterest-mass-ban-statement|language=en|access-date=May 7, 2025|title=&quot;Pinterest finally broke its silence on the mass bans, and it's only made users angrier&quot;}}&lt;/ref&gt;

===వివక్ష===
2020లో ఇద్దరు మాజీ ఉద్యోగులైన ఇఫెయోమా ఓజోమా, ఎరికా షిమిజు బ్యాంక్స్ పింటెరెస్ట్‌లో వారి అనుభవాన్ని గురించి బహిరంగంగా చెప్పారు. జాతి వివక్షతో కూడిన వ్యాఖ్యలు, అసమాన వేతనం, మాట్లాడినందుకు శిక్షలు ఎదుర్కోవడం లాంటి అనుభవాలను ఇద్దరు మహిళలు వివరించారు. దానికి స్పందనగా పింట్రెస్ట్ క్షమాపణ లేఖ విడుదల చేసింది, మెరుగైన పనితీరు కోసం ఉద్యోగులందరికీ సీఈఓ ఇమెయిల్ పంపారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Paul |first1=Kari |title=She broke her NDA to speak out against Pinterest. Now she's helping others come forward |url=https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda |website=The Guardian |date=May 10, 2021 |access-date=September 27, 2021 |archive-date=September 27, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927173810/https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Myrow |first1=Rachael |title=Pinterest Sounds A More Contrite Tone After Black Former Employees Speak Out |url=https://www.npr.org/2020/06/23/881624553/pinterest-sounds-a-more-contrite-tone-after-black-former-employees-speak-out |newspaper=NPR.org |access-date=September 28, 2021 |archive-date=September 30, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210930184113/https://www.npr.org/2020/06/23/881624553/pinterest-sounds-a-more-contrite-tone-after-black-former-employees-speak-out |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ఆగస్ట్ 2020లో సంస్థపై జాతి, లింగ వివక్ష ఆరోపణలు చేసిన ఇద్దరు మాజీ సహోద్యోగులకు మద్దతుగా డజన్ల కొద్దీ పింట్రెస్ట్ సిబ్బంది వర్చువల్ వాకౌట్‌లో పాల్గొన్నారు.&lt;ref name=&quot;gu-2020-12-15&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cnbc-2020-08-14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2020/08/14/pinterest-to-announce-new-board-member-as-employees-stage-virtual-walkout.html|title=Pinterest to announce new board member as employees stage virtual walkout over gender, racial discrimination claims|first=Salvador|last=Rodriguez|date=August 14, 2020|website=CNBC|access-date=December 15, 2020|archive-date=January 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210114201304/https://www.cnbc.com/2020/08/14/pinterest-to-announce-new-board-member-as-employees-stage-virtual-walkout.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=May 10, 2021|title=She broke her NDA to speak out against Pinterest. Now she's helping others come forward|url=http://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda|access-date=May 18, 2021|website=the Guardian|language=en|archive-date=May 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517105828/https://www.theguardian.com/technology/2021/may/10/pinterest-discrimination-ifeoma-ozoma-nda|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

డిసెంబర్ 2020లో వివక్ష దావాను పరిష్కరించుకోవడానికి పింట్రెస్ట్ తన మాజీ చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్‌కు $20 మిలియన్లకు పైగా చెల్లించడానికి అంగీకరించింది.&lt;ref name=&quot;gu-2020-12-15&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/technology/2020/dec/15/pinterest-to-pay-20m-to-settle-gender-discrimination-lawsuit|title=Pinterest pays $20m to settle gender discrimination lawsuit|date=December 15, 2020|website=the Guardian|access-date=December 16, 2020|archive-date=December 16, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201216003951/https://www.theguardian.com/technology/2020/dec/15/pinterest-to-pay-20m-to-settle-gender-discrimination-lawsuit|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cbs-2020-12-14&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sanfrancisco.cbslocal.com/2020/12/14/sf-based-pinterest-agrees-to-pay-22-million-to-settle-gender-discrimination-lawsuit/|title=SF-Based Pinterest Agrees To Pay $22 Million To Settle Gender Discrimination Lawsuit|date=December 14, 2020|access-date=December 15, 2020|archive-date=December 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215074722/https://sanfrancisco.cbslocal.com/2020/12/14/sf-based-pinterest-agrees-to-pay-22-million-to-settle-gender-discrimination-lawsuit/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

నవంబర్ 2021లో జాతి, లింగ వివక్ష ఆరోపణల దావాను పింటెరెస్ట్ పరిష్కరించింది. సంస్థ వైవిధ్యతను మెరుగుపరచడానికి $50 మిలియన్లను ఖర్చు చేయడానికి, మాజీ ఉద్యోగులను నాన్-డిస్‌క్లోజర్ ఒప్పందాల నుండి మినహాయించడానికి కంపెనీ అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Clark|first=Mitchell|date=November 24, 2021|title=Pinterest settles lawsuit that alleged racial and gender discrimination|url=https://www.theverge.com/2021/11/24/22801574/pinterest-racial-gender-discrimination-shareholder-lawsuit-settlement|access-date=November 26, 2021|website=The Verge|language=en|archive-date=November 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125235334/https://www.theverge.com/2021/11/24/22801574/pinterest-racial-gender-discrimination-shareholder-lawsuit-settlement|url-status=live}}&lt;/ref&gt; జూన్ 2020లో ఓజోమా, బ్యాంక్స్ చేసిన ఆరోపణలకు సంబంధించి ఈ ఒప్పందం జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Malik|first=Aisha|title=Pinterest rolls out the option to reply to comments with videos|url=https://techcrunch.com/2021/12/14/pinterest-rolls-out-the-option-to-reply-to-comments-with-videos/|access-date=December 14, 2021|website=Techcrunch|date=December 14, 2021|language=en|archive-date=December 14, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214152853/https://techcrunch.com/2021/12/14/pinterest-rolls-out-the-option-to-reply-to-comments-with-videos/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ఇవి కూడా చూడండి==
* క్లిపిక్స్ (clipix)
* [[ఫేస్‌బుక్]]
* చిత్రాలను పంచుకునే వెబ్‌సైట్‌ల జాబితా
* సామాజిక మాధ్యమాల కాలక్రమం
* విజువల్ మార్కెటింగ్

==మూలాలు==
{{reflist}}

{{psrs}}

==బాహ్య లింకులు==
* https://www.pinterest.com
[[వర్గం:శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని సంస్థలు]]
[[వర్గం:చిత్రాలను పంచుకునే వెబ్‌సైట్‌లు]]
[[వర్గం:అమెరికా ఆన్‌లైన్ సంస్థలు]]
[[వర్గం:2010లో స్థాపించిన అమెరికన్ సంస్థలు]]
[[వర్గం:ఆండ్రాయిడ్ సాఫ్ట్‌వేర్లు]]</text>
      <sha1>8gf8f8eycz9eynv9oonygwbhg1tsufn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:యర్రా రామారావు/నకిలీ వర్గాలు గుర్తింపు</title>
    <ns>2</ns>
    <id>496441</id>
    <revision>
      <id>4953932</id>
      <parentid>4953768</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:21:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3276" sha1="6xor70lal3069e63vwvihrzpawu4nkw" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:వికీడేటా అంశం లేని వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles without Wikidata item]] 
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:Articles with short description]]
[[:వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!5
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!6
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|}</text>
      <sha1>6xor70lal3069e63vwvihrzpawu4nkw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954010</id>
      <parentid>4953932</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6754" sha1="lrs871y02nw9tfdha47nerrclb2ks9l" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:వికీడేటా అంశం లేని వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles without Wikidata item]] 
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:Articles with short description]]
[[:వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!5
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!6
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|
|
|
|}</text>
      <sha1>lrs871y02nw9tfdha47nerrclb2ks9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954033</id>
      <parentid>4954010</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T06:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7690" sha1="hzun3tql3n39oeub5mf32q8vuj5up3i" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:వికీడేటా అంశం లేని వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles without Wikidata item]] 
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:Articles with short description]]
[[:వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!5
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!6
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|}</text>
      <sha1>hzun3tql3n39oeub5mf32q8vuj5up3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954063</id>
      <parentid>4954033</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7776" sha1="ledx1rgne6svs1669gghg2vn3khi6xd" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:వికీడేటా అంశం లేని వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles without Wikidata item]] 
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:Articles with short description]]
[[:వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!5
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!6
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|}</text>
      <sha1>ledx1rgne6svs1669gghg2vn3khi6xd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954103</id>
      <parentid>4954063</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8277" sha1="9otxzf8jhunb5jeykw6ri48ss12lz17" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!rowspan=&quot;2&quot;|వ.సంఖ్య
!వర్గం
!rowspan=&quot;2&quot;|రిమార్కులు
!rowspan=&quot;2&quot;|వికీడేటా లింకు
|-
!నిర్వహణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:వికీడేటా అంశం లేని వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles without Wikidata item]] 
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:Articles with short description]]
[[:వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:పర్యాటక ఆకర్షణలు]]
[[:వర్గం:పర్యాటక ప్రదేశాలు]]
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందీ భాషా పాఠాన్ని కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[:వర్గం:Articles containing Hindi-language text]]
|
|
|-
!colspan=&quot;4&quot;|సాధారణ వర్గాలు
|-
!1
|[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసరాలు]]
[[:వర్గం:విజయవాడ పరిసర ప్రాంతాలు]]
|
|
|-
!2
|[[:వర్గం:ముంబాయి]]
[[:వర్గం:ముంబై]]

[[:వర్గం:ముంబాయి క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబై క్రికెట్ క్రీడాకారులు]]

[[:వర్గం:ముంబాయి సంస్కృతి]] (ముంబై  సంస్కృతి) అని మార్చాలి
|
|
|-
!3
|[[:వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 
[[:వర్గం:జీవిస్తున్న వ్యక్తులు]]

[[:వర్గం:జీవించి ఉన్న వ్యక్తులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైన మతం]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలో జైనమతం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆంగ్ల భాషా సినిమాలు]]
వర్గం:ఆంగ్ల సినిమాలు
|
|
|-
!4
|[[:వర్గం:హిందూ మతం తాత్విక భావనలు]]
[[:వర్గం:హిందూ తాత్విక భావనలు]]

[[:వర్గం:హిందూ తత్త్వశాస్త్ర విధానములు]]
|
|
|-
!5
|[[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

[[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 
|
|
|-
!6
|[[:వర్గం:విద్యుత్తు]]
[[:వర్గం:విద్యుచ్ఛక్తి]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అశోకుని స్మారకాలు]]
[[:వర్గం:అశోకుడి స్మారక చిహ్నాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:1995లో స్థాపించినవి]]
[[:వర్గం:1995 స్థాపనలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భూగోళశాస్త్రం]]
[[:వర్గం:అసోం భౌగోళికం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:అసోం భాషలు]]
[[:వర్గం:అస్సాం భాషలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటక రంగం]]
[[:వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంకు గవర్నర్లు]]
[[:వర్గం:రిజర్వ్ బ్యాంక్ గవర్నర్లు]] (దారిమార్పు)
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్‌లో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉత్తరాఖండ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఉడుపి జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:ఉడిపి జిల్లా హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:6వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ దేవాలయాలు]] 
[[:వర్గం:8వ శతాబ్దపు హిందూ ఆలయాలు]] 
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:ఆలప్పుఝ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:అలప్పుజ జిల్లా హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:చెన్నైలోని హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కర్ణాటక హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:కర్ణాటకలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:కేరళలోని దేవి ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:కేరళలో దేవి ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్ద హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దానికి చెందిన హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తిరుచిరాపల్లి జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:తంజావూరు జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:తంజావూరు హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:బాదామిలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలోని ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:ముస్లిం కాలంలో ధ్వంసమైన హిందూ ఆలయాలు]]

[[:వర్గం:హిందూ ఆలయాలపై దాడులు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:భువనేశ్వర్ లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:భువనేశ్వర్‌లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:మండ్య జిల్లాలోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:మాండ్య జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:హిమాచల్ ప్రదేశ్ హిందూ ఆలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:శివగంగ జిల్లాలో హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:శివగంగై జిల్లాలోని హిందూ దేవాలయాలు]]
|
|
|-
!
|[[:వర్గం:రాజస్థాన్‌లోని హిందూ ఆలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ లోని హిందూ దేవాలయాలు]]
[[:వర్గం:రాజస్థాన్ దేవాలయాలు]]
|
|
|}</text>
      <sha1>9otxzf8jhunb5jeykw6ri48ss12lz17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వికీపీడియా:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు/బ్రిటిషు భారతదేశం</title>
    <ns>4</ns>
    <id>500227</id>
    <revision>
      <id>4953991</id>
      <parentid>4926778</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavan santhosh.s</username>
        <id>33622</id>
      </contributor>
      <origin>4953991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11660" sha1="thvto16rmhel3pi9ql0riep9pw3r93h" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|+బ్రిటిషు భారతదేశం
!క్ర.సం
!పేరు 
!తెలుగు పేరు
!వాడుకరి
|-
| align=&quot;right&quot; |1
| [[:en:Indian Army during World War II|Indian Army during World War II]] 
| రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భారతీయ సైన్యం
| [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])
|-
| align=&quot;right&quot; |2
| [[:en:Famine in India|Famine in India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |3
| [[:en:History of the British Raj|History of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |4
| [[:en:India in World War II|India in World War II]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |5
| [[:en:Timeline of major famines in India during British rule|Timeline of major famines in India during British rule]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |6
| [[:en:Military history of the North-West Frontier|Military history of the North-West Frontier]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |7
| [[:en:English overseas possessions in the Wars of the Three Kingdoms|English overseas possessions in the Wars of the Three Kingdoms]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |8
| [[:en:Communist involvement in the Indian independence movement|Communist involvement in the Indian independence movement]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |9
| [[:en:Census in British India|Census in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |10
| [[:en:English overseas possessions|English overseas possessions]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |11
| [[:en:Economy of India under the British Raj|Economy of India under the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |12
| [[:en:Punjab Canal Colonies|Punjab Canal Colonies]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |13
| [[:en:British rule in Burma|British rule in Burma]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |14
| [[:en:First Anglo-Burmese War|First Anglo-Burmese War]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |15
| [[:en:Bengal Army|Bengal Army]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |16
| [[:en:European influence in Afghanistan|European influence in Afghanistan]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |17
| [[:en:Lascar|Lascar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |18
| [[:en:Indian famine of 1899–1900|Indian famine of 1899–1900]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |19
| [[:en:Economy of India under Company rule|Economy of India under Company rule]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |20
| [[:en:Inland Customs Line|Inland Customs Line]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |21
| [[:en:Great Bengal famine of 1770|Great Bengal famine of 1770]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |22
| [[:en:Mekong expedition of 1866–1868|Mekong expedition of 1866–1868]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |23
| [[:en:Burmese Days|Burmese Days]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |24
| [[:en:Battle of Keren|Battle of Keren]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |25
| [[:en:Flags of British India|Flags of British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |26
| [[:en:Mary Barton (obstetrician)|Mary Barton (obstetrician)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |27
| [[:en:Satyendra Narayan Sinha|Satyendra Narayan Sinha]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |28
| [[:en:Bihari Rajput|Bihari Rajput]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |29
| [[:en:Commander-in-Chief, India|Commander-in-Chief, India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |30
| [[:en:Manipur Levy|Manipur Levy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |31
| [[:en:Burmese resistance movement 1885–1895|Burmese resistance movement 1885–1895]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |32
| [[:en:Battle of Saragarhi|Battle of Saragarhi]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |33
| [[:en:Soraya Tarzi|Soraya Tarzi]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |34
| [[:en:RAF India|RAF India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |35
| [[:en:Thuggee and Dacoity Department|Thuggee and Dacoity Department]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |36
| [[:en:Zamindars of Bengal|Zamindars of Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |37
| [[:en:Ayahs' Home|Ayahs' Home]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |38
| [[:en:Sport in British India|Sport in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |39
| [[:en:History of the salt tax in British India|History of the salt tax in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |40
| [[:en:Flags used during the British Raj|Flags used during the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |41
| [[:en:Hindi–Urdu controversy|Hindi–Urdu controversy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |42
| [[:en:Aligarh Movement|Aligarh Movement]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |43
| [[:en:Bombay Army|Bombay Army]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |44
| [[:en:University of the Punjab|University of the Punjab]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |45
| [[:en:Sikh–Sindhian relations|Sikh–Sindhian relations]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |46
| [[:en:Trucial States|Trucial States]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |47
| [[:en:Swaroopanand Saraswati|Swaroopanand Saraswati]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |48
| [[:en:Mandalay (poem)|Mandalay (poem)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |49
| [[:en:John Company (board game)|John Company (board game)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |50
| [[:en:The Chattri|The Chattri]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |51
| [[:en:Vasily Vereshchagin|Vasily Vereshchagin]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |52
| [[:en:Legacy of the British Raj|Legacy of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |53
| [[:en:Sasan (land grant)|Sasan (land grant)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |54
| [[:en:Dacoity|Dacoity]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |55
| [[:en:Indian famine of 1896–1897|Indian famine of 1896–1897]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |56
| [[:en:Kangla fort|Kangla fort]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |57
| [[:en:Devendra Prasad Gupta|Devendra Prasad Gupta]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |58
| [[:en:Impeachment of Warren Hastings|Impeachment of Warren Hastings]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |59
| [[:en:Coins of British India|Coins of British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |60
| [[:en:Ibis trilogy|Ibis trilogy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |61
| [[:en:Third Anglo-Burmese War|Third Anglo-Burmese War]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |62
| [[:en:East India Club|East India Club]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |63
| [[:en:Johan Zoffany|Johan Zoffany]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |64
| [[:en:Command and Staff College Quetta|Command and Staff College Quetta]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |65
| [[:en:Glossary of the British Raj|Glossary of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |66
| [[:en:Hugo Schmitt|Hugo Schmitt]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |67
| [[:en:Muslin trade in Bengal|Muslin trade in Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |68
| [[:en:Siallum Fort|Siallum Fort]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |69
| [[:en:Muharram Rebellion|Muharram Rebellion]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |70
| [[:en:Ferdinand Stoliczka|Ferdinand Stoliczka]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |71
| [[:en:Kedar Ray|Kedar Ray]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |72
| [[:en:Battle of Jhelum (1857)|Battle of Jhelum (1857)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |73
| [[:en:Shri Krishna Sinha|Shri Krishna Sinha]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |74
| [[:en:History of Aligarh Muslim University|History of Aligarh Muslim University]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |75
| [[:en:Saraswatichandra (novel)|Saraswatichandra (novel)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |76
| [[:en:Doji bara famine|Doji bara famine]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |77
| [[:en:Deoband–Aligarh relations|Deoband–Aligarh relations]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |78
| [[:en:Lester Hutchinson|Lester Hutchinson]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |79
| [[:en:Jalsaghar|Jalsaghar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |80
| [[:en:List of Indian indenture ships to Fiji|List of Indian indenture ships to Fiji]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |81
| [[:en:Supreme Council of Bengal|Supreme Council of Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |82
| [[:en:Shooting an Elephant|Shooting an Elephant]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |83
| [[:en:Mohammad Ayub Khan (Afghanistan)|Mohammad Ayub Khan (Afghanistan)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |84
| [[:en:India Office Records|India Office Records]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |85
| [[:en:British rule in Assam|British rule in Assam]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |86
| [[:en:Thakur (title)|Thakur (title)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |87
| [[:en:S. V. Ghate|S. V. Ghate]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |88
| [[:en:Benjamin Francis Bradley|Benjamin Francis Bradley]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |89
| [[:en:Feringheea|Feringheea]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |90
| [[:en:Interim Government of India|Interim Government of India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |91
| [[:en:Orissa famine of 1866|Orissa famine of 1866]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |92
| [[:en:Kintoor|Kintoor]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |93
| [[:en:Anglo Manipuri Treaty (1762)|Anglo Manipuri Treaty (1762)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |94
| [[:en:Khan Bahadur|Khan Bahadur]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |95
| [[:en:1924 Kohat riots|1924 Kohat riots]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |96
| [[:en:Durbar of 1870|Durbar of 1870]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |97
| [[:en:Civilization V: Brave New World|Civilization V: Brave New World]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |98
| [[:en:Rathwa people|Rathwa people]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |99
| [[:en:Samanta|Samanta]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |100
| [[:en:Ropar Meeting|Ropar Meeting]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |101
| [[:en:Agra famine of 1837–1838|Agra famine of 1837–1838]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |102
| [[:en:Simla Deputation|Simla Deputation]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |103
| [[:en:Patil (title)|Patil (title)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |104
| [[:en:Tiladi massacre|Tiladi massacre]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |105
| [[:en:Prem Krishna Khanna|Prem Krishna Khanna]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |106
| [[:en:Revolt of Rajab Ali|Revolt of Rajab Ali]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |107
| [[:en:Taluqdar|Taluqdar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |108
| [[:en:United Provinces of Agra and Oudh|United Provinces of Agra and Oudh]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |109
| [[:en:The India Papers|The India Papers]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |110
| [[:en:Lambardar|Lambardar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |111
| [[:en:1839 Ava earthquake|1839 Ava earthquake]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |112
| [[:en:Amarnath Vidyalankar|Amarnath Vidyalankar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |113
| [[:en:Oudh Irregular Force|Oudh Irregular Force]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |114
| [[:en:Treaty of Yandabo|Treaty of Yandabo]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |115
| [[:en:Durbar (court)|Durbar (court)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |116
| [[:en:Qissa Khwani massacre|Qissa Khwani massacre]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |117
| [[:en:Frederik Adolph de Roepstorff|Frederik Adolph de Roepstorff]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |118
| [[:en:The Transfer of Power, 1942–47|The Transfer of Power, 1942–47]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|}

[[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|బ్రిటిషు భారతదేశం]]</text>
      <sha1>thvto16rmhel3pi9ql0riep9pw3r93h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953992</id>
      <parentid>4953991</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavan santhosh.s</username>
        <id>33622</id>
      </contributor>
      <origin>4953992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12094" sha1="bi523x3dwbjscplggsm65ue8ziwvcll" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|+బ్రిటిషు భారతదేశం
!క్ర.సం
!పేరు 
!తెలుగు పేరు
!వాడుకరి
|-
| align=&quot;right&quot; |1
| [[:en:Indian Army during World War II|Indian Army during World War II]] 
| [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భారతీయ సైన్యం]]
| [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])
|-
| align=&quot;right&quot; |2
| [[:en:Famine in India|Famine in India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |3
| [[:en:History of the British Raj|History of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |4
| [[:en:India in World War II|India in World War II]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |5
| [[:en:Timeline of major famines in India during British rule|Timeline of major famines in India during British rule]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |6
| [[:en:Military history of the North-West Frontier|Military history of the North-West Frontier]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |7
| [[:en:English overseas possessions in the Wars of the Three Kingdoms|English overseas possessions in the Wars of the Three Kingdoms]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |8
| [[:en:Communist involvement in the Indian independence movement|Communist involvement in the Indian independence movement]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |9
| [[:en:Census in British India|Census in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |10
| [[:en:English overseas possessions|English overseas possessions]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |11
| [[:en:Economy of India under the British Raj|Economy of India under the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |12
| [[:en:Punjab Canal Colonies|Punjab Canal Colonies]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |13
| [[:en:British rule in Burma|British rule in Burma]] 
| [[బర్మాలో బ్రిటీష్ పాలన]]
| [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])
|-
| align=&quot;right&quot; |14
| [[:en:First Anglo-Burmese War|First Anglo-Burmese War]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |15
| [[:en:Bengal Army|Bengal Army]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |16
| [[:en:European influence in Afghanistan|European influence in Afghanistan]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |17
| [[:en:Lascar|Lascar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |18
| [[:en:Indian famine of 1899–1900|Indian famine of 1899–1900]] 
| [[భారతదేశంలో 1899-1900 నాటి కరువు]]
| [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])
|-
| align=&quot;right&quot; |19
| [[:en:Economy of India under Company rule|Economy of India under Company rule]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |20
| [[:en:Inland Customs Line|Inland Customs Line]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |21
| [[:en:Great Bengal famine of 1770|Great Bengal famine of 1770]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |22
| [[:en:Mekong expedition of 1866–1868|Mekong expedition of 1866–1868]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |23
| [[:en:Burmese Days|Burmese Days]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |24
| [[:en:Battle of Keren|Battle of Keren]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |25
| [[:en:Flags of British India|Flags of British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |26
| [[:en:Mary Barton (obstetrician)|Mary Barton (obstetrician)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |27
| [[:en:Satyendra Narayan Sinha|Satyendra Narayan Sinha]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |28
| [[:en:Bihari Rajput|Bihari Rajput]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |29
| [[:en:Commander-in-Chief, India|Commander-in-Chief, India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |30
| [[:en:Manipur Levy|Manipur Levy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |31
| [[:en:Burmese resistance movement 1885–1895|Burmese resistance movement 1885–1895]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |32
| [[:en:Battle of Saragarhi|Battle of Saragarhi]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |33
| [[:en:Soraya Tarzi|Soraya Tarzi]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |34
| [[:en:RAF India|RAF India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |35
| [[:en:Thuggee and Dacoity Department|Thuggee and Dacoity Department]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |36
| [[:en:Zamindars of Bengal|Zamindars of Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |37
| [[:en:Ayahs' Home|Ayahs' Home]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |38
| [[:en:Sport in British India|Sport in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |39
| [[:en:History of the salt tax in British India|History of the salt tax in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |40
| [[:en:Flags used during the British Raj|Flags used during the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |41
| [[:en:Hindi–Urdu controversy|Hindi–Urdu controversy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |42
| [[:en:Aligarh Movement|Aligarh Movement]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |43
| [[:en:Bombay Army|Bombay Army]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |44
| [[:en:University of the Punjab|University of the Punjab]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |45
| [[:en:Sikh–Sindhian relations|Sikh–Sindhian relations]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |46
| [[:en:Trucial States|Trucial States]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |47
| [[:en:Swaroopanand Saraswati|Swaroopanand Saraswati]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |48
| [[:en:Mandalay (poem)|Mandalay (poem)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |49
| [[:en:John Company (board game)|John Company (board game)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |50
| [[:en:The Chattri|The Chattri]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |51
| [[:en:Vasily Vereshchagin|Vasily Vereshchagin]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |52
| [[:en:Legacy of the British Raj|Legacy of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |53
| [[:en:Sasan (land grant)|Sasan (land grant)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |54
| [[:en:Dacoity|Dacoity]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |55
| [[:en:Indian famine of 1896–1897|Indian famine of 1896–1897]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |56
| [[:en:Kangla fort|Kangla fort]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |57
| [[:en:Devendra Prasad Gupta|Devendra Prasad Gupta]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |58
| [[:en:Impeachment of Warren Hastings|Impeachment of Warren Hastings]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |59
| [[:en:Coins of British India|Coins of British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |60
| [[:en:Ibis trilogy|Ibis trilogy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |61
| [[:en:Third Anglo-Burmese War|Third Anglo-Burmese War]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |62
| [[:en:East India Club|East India Club]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |63
| [[:en:Johan Zoffany|Johan Zoffany]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |64
| [[:en:Command and Staff College Quetta|Command and Staff College Quetta]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |65
| [[:en:Glossary of the British Raj|Glossary of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |66
| [[:en:Hugo Schmitt|Hugo Schmitt]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |67
| [[:en:Muslin trade in Bengal|Muslin trade in Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |68
| [[:en:Siallum Fort|Siallum Fort]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |69
| [[:en:Muharram Rebellion|Muharram Rebellion]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |70
| [[:en:Ferdinand Stoliczka|Ferdinand Stoliczka]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |71
| [[:en:Kedar Ray|Kedar Ray]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |72
| [[:en:Battle of Jhelum (1857)|Battle of Jhelum (1857)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |73
| [[:en:Shri Krishna Sinha|Shri Krishna Sinha]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |74
| [[:en:History of Aligarh Muslim University|History of Aligarh Muslim University]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |75
| [[:en:Saraswatichandra (novel)|Saraswatichandra (novel)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |76
| [[:en:Doji bara famine|Doji bara famine]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |77
| [[:en:Deoband–Aligarh relations|Deoband–Aligarh relations]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |78
| [[:en:Lester Hutchinson|Lester Hutchinson]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |79
| [[:en:Jalsaghar|Jalsaghar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |80
| [[:en:List of Indian indenture ships to Fiji|List of Indian indenture ships to Fiji]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |81
| [[:en:Supreme Council of Bengal|Supreme Council of Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |82
| [[:en:Shooting an Elephant|Shooting an Elephant]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |83
| [[:en:Mohammad Ayub Khan (Afghanistan)|Mohammad Ayub Khan (Afghanistan)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |84
| [[:en:India Office Records|India Office Records]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |85
| [[:en:British rule in Assam|British rule in Assam]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |86
| [[:en:Thakur (title)|Thakur (title)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |87
| [[:en:S. V. Ghate|S. V. Ghate]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |88
| [[:en:Benjamin Francis Bradley|Benjamin Francis Bradley]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |89
| [[:en:Feringheea|Feringheea]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |90
| [[:en:Interim Government of India|Interim Government of India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |91
| [[:en:Orissa famine of 1866|Orissa famine of 1866]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |92
| [[:en:Kintoor|Kintoor]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |93
| [[:en:Anglo Manipuri Treaty (1762)|Anglo Manipuri Treaty (1762)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |94
| [[:en:Khan Bahadur|Khan Bahadur]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |95
| [[:en:1924 Kohat riots|1924 Kohat riots]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |96
| [[:en:Durbar of 1870|Durbar of 1870]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |97
| [[:en:Civilization V: Brave New World|Civilization V: Brave New World]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |98
| [[:en:Rathwa people|Rathwa people]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |99
| [[:en:Samanta|Samanta]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |100
| [[:en:Ropar Meeting|Ropar Meeting]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |101
| [[:en:Agra famine of 1837–1838|Agra famine of 1837–1838]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |102
| [[:en:Simla Deputation|Simla Deputation]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |103
| [[:en:Patil (title)|Patil (title)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |104
| [[:en:Tiladi massacre|Tiladi massacre]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |105
| [[:en:Prem Krishna Khanna|Prem Krishna Khanna]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |106
| [[:en:Revolt of Rajab Ali|Revolt of Rajab Ali]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |107
| [[:en:Taluqdar|Taluqdar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |108
| [[:en:United Provinces of Agra and Oudh|United Provinces of Agra and Oudh]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |109
| [[:en:The India Papers|The India Papers]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |110
| [[:en:Lambardar|Lambardar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |111
| [[:en:1839 Ava earthquake|1839 Ava earthquake]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |112
| [[:en:Amarnath Vidyalankar|Amarnath Vidyalankar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |113
| [[:en:Oudh Irregular Force|Oudh Irregular Force]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |114
| [[:en:Treaty of Yandabo|Treaty of Yandabo]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |115
| [[:en:Durbar (court)|Durbar (court)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |116
| [[:en:Qissa Khwani massacre|Qissa Khwani massacre]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |117
| [[:en:Frederik Adolph de Roepstorff|Frederik Adolph de Roepstorff]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |118
| [[:en:The Transfer of Power, 1942–47|The Transfer of Power, 1942–47]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|}

[[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|బ్రిటిషు భారతదేశం]]</text>
      <sha1>bi523x3dwbjscplggsm65ue8ziwvcll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954003</id>
      <parentid>4953992</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:54:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavan santhosh.s</username>
        <id>33622</id>
      </contributor>
      <origin>4954003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12105" sha1="iragigpfb811w50fab4nnry32ixp6kh" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|+బ్రిటిషు భారతదేశం
!క్ర.సం
!పేరు 
!తెలుగు పేరు
!వాడుకరి
|-
| align=&quot;right&quot; |1
| [[:en:Indian Army during World War II|Indian Army during World War II]] 
| [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత సైన్యం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భారతీయ సైన్యం]]
| [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]]
|-
| align=&quot;right&quot; |2
| [[:en:Famine in India|Famine in India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |3
| [[:en:History of the British Raj|History of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |4
| [[:en:India in World War II|India in World War II]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |5
| [[:en:Timeline of major famines in India during British rule|Timeline of major famines in India during British rule]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |6
| [[:en:Military history of the North-West Frontier|Military history of the North-West Frontier]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |7
| [[:en:English overseas possessions in the Wars of the Three Kingdoms|English overseas possessions in the Wars of the Three Kingdoms]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |8
| [[:en:Communist involvement in the Indian independence movement|Communist involvement in the Indian independence movement]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |9
| [[:en:Census in British India|Census in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |10
| [[:en:English overseas possessions|English overseas possessions]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |11
| [[:en:Economy of India under the British Raj|Economy of India under the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |12
| [[:en:Punjab Canal Colonies|Punjab Canal Colonies]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |13
| [[:en:British rule in Burma|British rule in Burma]] 
| [[బర్మాలో బ్రిటీష్ పాలన]]
| [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])
|-
| align=&quot;right&quot; |14
| [[:en:First Anglo-Burmese War|First Anglo-Burmese War]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |15
| [[:en:Bengal Army|Bengal Army]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |16
| [[:en:European influence in Afghanistan|European influence in Afghanistan]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |17
| [[:en:Lascar|Lascar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |18
| [[:en:Indian famine of 1899–1900|Indian famine of 1899–1900]] 
| [[భారతదేశంలో 1899-1900 నాటి కరువు]]
| [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])
|-
| align=&quot;right&quot; |19
| [[:en:Economy of India under Company rule|Economy of India under Company rule]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |20
| [[:en:Inland Customs Line|Inland Customs Line]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |21
| [[:en:Great Bengal famine of 1770|Great Bengal famine of 1770]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |22
| [[:en:Mekong expedition of 1866–1868|Mekong expedition of 1866–1868]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |23
| [[:en:Burmese Days|Burmese Days]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |24
| [[:en:Battle of Keren|Battle of Keren]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |25
| [[:en:Flags of British India|Flags of British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |26
| [[:en:Mary Barton (obstetrician)|Mary Barton (obstetrician)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |27
| [[:en:Satyendra Narayan Sinha|Satyendra Narayan Sinha]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |28
| [[:en:Bihari Rajput|Bihari Rajput]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |29
| [[:en:Commander-in-Chief, India|Commander-in-Chief, India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |30
| [[:en:Manipur Levy|Manipur Levy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |31
| [[:en:Burmese resistance movement 1885–1895|Burmese resistance movement 1885–1895]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |32
| [[:en:Battle of Saragarhi|Battle of Saragarhi]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |33
| [[:en:Soraya Tarzi|Soraya Tarzi]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |34
| [[:en:RAF India|RAF India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |35
| [[:en:Thuggee and Dacoity Department|Thuggee and Dacoity Department]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |36
| [[:en:Zamindars of Bengal|Zamindars of Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |37
| [[:en:Ayahs' Home|Ayahs' Home]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |38
| [[:en:Sport in British India|Sport in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |39
| [[:en:History of the salt tax in British India|History of the salt tax in British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |40
| [[:en:Flags used during the British Raj|Flags used during the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |41
| [[:en:Hindi–Urdu controversy|Hindi–Urdu controversy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |42
| [[:en:Aligarh Movement|Aligarh Movement]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |43
| [[:en:Bombay Army|Bombay Army]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |44
| [[:en:University of the Punjab|University of the Punjab]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |45
| [[:en:Sikh–Sindhian relations|Sikh–Sindhian relations]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |46
| [[:en:Trucial States|Trucial States]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |47
| [[:en:Swaroopanand Saraswati|Swaroopanand Saraswati]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |48
| [[:en:Mandalay (poem)|Mandalay (poem)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |49
| [[:en:John Company (board game)|John Company (board game)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |50
| [[:en:The Chattri|The Chattri]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |51
| [[:en:Vasily Vereshchagin|Vasily Vereshchagin]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |52
| [[:en:Legacy of the British Raj|Legacy of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |53
| [[:en:Sasan (land grant)|Sasan (land grant)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |54
| [[:en:Dacoity|Dacoity]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |55
| [[:en:Indian famine of 1896–1897|Indian famine of 1896–1897]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |56
| [[:en:Kangla fort|Kangla fort]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |57
| [[:en:Devendra Prasad Gupta|Devendra Prasad Gupta]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |58
| [[:en:Impeachment of Warren Hastings|Impeachment of Warren Hastings]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |59
| [[:en:Coins of British India|Coins of British India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |60
| [[:en:Ibis trilogy|Ibis trilogy]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |61
| [[:en:Third Anglo-Burmese War|Third Anglo-Burmese War]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |62
| [[:en:East India Club|East India Club]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |63
| [[:en:Johan Zoffany|Johan Zoffany]] 
|
|[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 05:11, 30 జూన్ 2026 (UTC)
|-
| align=&quot;right&quot; |64
| [[:en:Command and Staff College Quetta|Command and Staff College Quetta]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |65
| [[:en:Glossary of the British Raj|Glossary of the British Raj]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |66
| [[:en:Hugo Schmitt|Hugo Schmitt]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |67
| [[:en:Muslin trade in Bengal|Muslin trade in Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |68
| [[:en:Siallum Fort|Siallum Fort]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |69
| [[:en:Muharram Rebellion|Muharram Rebellion]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |70
| [[:en:Ferdinand Stoliczka|Ferdinand Stoliczka]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |71
| [[:en:Kedar Ray|Kedar Ray]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |72
| [[:en:Battle of Jhelum (1857)|Battle of Jhelum (1857)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |73
| [[:en:Shri Krishna Sinha|Shri Krishna Sinha]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |74
| [[:en:History of Aligarh Muslim University|History of Aligarh Muslim University]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |75
| [[:en:Saraswatichandra (novel)|Saraswatichandra (novel)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |76
| [[:en:Doji bara famine|Doji bara famine]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |77
| [[:en:Deoband–Aligarh relations|Deoband–Aligarh relations]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |78
| [[:en:Lester Hutchinson|Lester Hutchinson]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |79
| [[:en:Jalsaghar|Jalsaghar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |80
| [[:en:List of Indian indenture ships to Fiji|List of Indian indenture ships to Fiji]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |81
| [[:en:Supreme Council of Bengal|Supreme Council of Bengal]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |82
| [[:en:Shooting an Elephant|Shooting an Elephant]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |83
| [[:en:Mohammad Ayub Khan (Afghanistan)|Mohammad Ayub Khan (Afghanistan)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |84
| [[:en:India Office Records|India Office Records]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |85
| [[:en:British rule in Assam|British rule in Assam]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |86
| [[:en:Thakur (title)|Thakur (title)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |87
| [[:en:S. V. Ghate|S. V. Ghate]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |88
| [[:en:Benjamin Francis Bradley|Benjamin Francis Bradley]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |89
| [[:en:Feringheea|Feringheea]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |90
| [[:en:Interim Government of India|Interim Government of India]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |91
| [[:en:Orissa famine of 1866|Orissa famine of 1866]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |92
| [[:en:Kintoor|Kintoor]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |93
| [[:en:Anglo Manipuri Treaty (1762)|Anglo Manipuri Treaty (1762)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |94
| [[:en:Khan Bahadur|Khan Bahadur]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |95
| [[:en:1924 Kohat riots|1924 Kohat riots]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |96
| [[:en:Durbar of 1870|Durbar of 1870]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |97
| [[:en:Civilization V: Brave New World|Civilization V: Brave New World]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |98
| [[:en:Rathwa people|Rathwa people]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |99
| [[:en:Samanta|Samanta]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |100
| [[:en:Ropar Meeting|Ropar Meeting]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |101
| [[:en:Agra famine of 1837–1838|Agra famine of 1837–1838]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |102
| [[:en:Simla Deputation|Simla Deputation]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |103
| [[:en:Patil (title)|Patil (title)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |104
| [[:en:Tiladi massacre|Tiladi massacre]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |105
| [[:en:Prem Krishna Khanna|Prem Krishna Khanna]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |106
| [[:en:Revolt of Rajab Ali|Revolt of Rajab Ali]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |107
| [[:en:Taluqdar|Taluqdar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |108
| [[:en:United Provinces of Agra and Oudh|United Provinces of Agra and Oudh]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|-
| align=&quot;right&quot; |109
| [[:en:The India Papers|The India Papers]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |110
| [[:en:Lambardar|Lambardar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |111
| [[:en:1839 Ava earthquake|1839 Ava earthquake]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |112
| [[:en:Amarnath Vidyalankar|Amarnath Vidyalankar]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |113
| [[:en:Oudh Irregular Force|Oudh Irregular Force]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |114
| [[:en:Treaty of Yandabo|Treaty of Yandabo]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |115
| [[:en:Durbar (court)|Durbar (court)]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |116
| [[:en:Qissa Khwani massacre|Qissa Khwani massacre]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |117
| [[:en:Frederik Adolph de Roepstorff|Frederik Adolph de Roepstorff]] 
|
|
|-
| align=&quot;right&quot; |118
| [[:en:The Transfer of Power, 1942–47|The Transfer of Power, 1942–47]] 
|
|[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]]
|}

[[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|బ్రిటిషు భారతదేశం]]</text>
      <sha1>iragigpfb811w50fab4nnry32ixp6kh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:బౌద్ధ మత సంబంధిత జాబితాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>501578</id>
    <revision>
      <id>4954099</id>
      <parentid>4898887</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:జాబితాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="3vk0xfar0uoc8qs4l7zmbyqjqo5rzrv" xml:space="preserve">[[వర్గం:జాబితాలు]]</text>
      <sha1>3vk0xfar0uoc8qs4l7zmbyqjqo5rzrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బీనా ఆర్. చంద్రన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502188</id>
    <revision>
      <id>4954051</id>
      <parentid>4902429</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>608</id>
      </contributor>
      <comment>Beena_R_Chandran_in_the_movie_Thadavu.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Túrelio]]. కారణం: ([[:c:COM:L|Copyright violation]]: Movie still (https://www.thenewsminute.com/kerala/thadavu-elevated-by-its-thorough-script-is-a-lovely-contribution-to-m</comment>
      <origin>4954051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5371" sha1="k6l8vwhk28p64qdnun7wopkvgams8xp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = బీనా ఆర్. చంద్రన్
| image              =
| birth_name         = బీనా ఆర్. చంద్రన్
| occupation         = నటి, రంగస్థల కళాకారిణి, ఉపాధ్యాయురాలు
| years_active       = 2020–ప్రస్తుతం
| known_for          = ''తడవు''
| awards             = [[కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు - ఉత్తమ నటి]] (2024)
}}

'''బీనా ఆర్. చంద్రన్''' మలయాళ సినిమాలో పనిచేసే భారతీయ నటి, నాటక కళాకారిణి.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kerala-state-film-awards-beena-r-chandrans-journey-from-the-school-classroom-to-best-actor-award/article68533400.ece|title=Kerala State Film Awards: Beena R Chandran's journey from the classroom to Best Actress award|date=16 August 2024|work=The Hindu|access-date=31 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/kerala/school-teacher-theatre-actor-kerala-state-best-actor-awardee-meet-beena-chandran|title=School teacher and theatre actor Beena R Chandran wins Kerala State Film Award|date=16 August 2024|work=The News Minute|access-date=31 January 2026}}&lt;/ref&gt; ''తడవు'' చిత్రంలో ఆమె నటనకు గాను ఆమె 2024లో '''[[కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు - ఉత్తమ నటి|ఉత్తమ నటిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు]]''' అందుకున్నది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/best-actress-beena-r-chandran-learns-about-state-award-during-teaching-duties-1cf33d55|title=Best Actress Beena R Chandran learns about State Award during teaching duties|date=16 August 2024|work=Mathrubhumi|access-date=31 January 2026}}&lt;/ref&gt; సినిమా కెరీర్ కు ముందు, ఆమె పాఠశాల ఉపాధ్యాయురాలు, నాటకాలలో నటి కూడా.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/08/16/teacher-turned-actress-beena-r-chandran-wins-award.html|title=Teacher-turned actor Beena R Chandran wins State Film Award|date=16 August 2024|work=Malayala Manorama|access-date=31 January 2026}}&lt;/ref&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
బీనా ఆర్. చంద్రన్ సినిమాల్లోకి రాకముందు కేరళలో పాఠశాల ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. ఆమె నాటక రంగంలో కూడా రాణించింది, ఇది ఆమె సినిమా కెరీర్ కి పునాది వేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2024/Aug/16/thadavu-actor-beena-r-chandran-i-feel-immense-gratitude-for-placing-me-alongside-urvashi-chechi|title='Thadavu' actor Beena R Chandran: I feel immense gratitude|date=16 August 2024|work=Cinema Express|access-date=31 January 2026}}&lt;/ref&gt;
== కెరీర్ ==
బీనా ఆర్. చంద్రన్ ''తడవు'' (2024) చిత్రంతో [[మలయాళ సినిమా]]&lt;nowiki/&gt;లో తన కెరీర్ లో పురోగతిని సాధించింది. ఆమె నటన దాని వాస్తవికత, భావోద్వేగ లోతుకు విస్తృతంగా ప్రశంసించబడింది, ఆమెకు ఉత్తమ నటిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర అవార్డు లభించింది.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/kerala-state-film-awards-beena-r-chandran/article68533400.ece|title=Kerala State Film Awards 2024 winners announced|date=16 August 2024|work=The Hindu|access-date=31 January 2026}}&lt;/ref&gt;

సినిమాలతో పాటు, ఆమె కేరళలో నాటక ప్రదర్శనలలో పాల్గొనడం కొనసాగిస్తోంది.

== అవార్డులు ==

* ఉత్తమ నటిగా కేరళ రాష్ట్ర చలనచిత్ర పురస్కారం - ''తడవు'' (2024)

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== ఫీచర్ ఫిల్మ్స్ ===

* ''తడవు'' (2024) 
* ''ఐ, నోబడీ'' (2026) &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-07-10|title=i, Nobody box office: Here's how much Prithviraj Sukumaran film earned on day 1|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Jul/10/i-nobody-box-office-heres-how-much-prithviraj-sukumaran-film-earned-on-day-1|access-date=2026-07-10|website=Cinema Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* [[మలయాళ సినిమా]]

== మూలాలు ==

[[వర్గం:21వ శతాబ్దపు భారతీయ నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>k6l8vwhk28p64qdnun7wopkvgams8xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502996</id>
    <revision>
      <id>4954039</id>
      <parentid>4906721</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T07:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:1930 లో స్థాపించబడిన మతపరమైన సంస్థలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:1930లో స్థాపించిన మతపర సంస్థలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36454" sha1="agm6jgebgz4fj8r6uhnkjpjp2k9ore5" xml:space="preserve">{{Short description|అసోంలో అతిపెద్ద సామాజిక-మతపరమైన సంస్థ}}
{{Infobox organization
|name = శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం (Srimanta Sankaradeva Sangha)
|image 
|founded = {{start date and age|1930}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.atributetosankaradeva.org/Sangha.htm|title=Srimanta Sankaradeva Sangha|work=atributetosankaradeva.org}}&lt;/ref&gt;
|type = మతపరమైన/సామాజిక-సాంస్కృతిక/[[Non-profit organisation|లాభాపేక్ష లేని సంస్థ]]
|headquarters = [[Nagaon|నగావ్]]
|location = అసోం వ్యాప్తంగా, అరుణాచల్ ప్రదేశ్, మేఘాలయ, పశ్చిమ బెంగాల్ లోని కొన్ని ప్రాంతాలు, భారతదేశం
|leader_title = పదాధికార్ 
|leader_name = డాక్టర్ భవేంద్ర నాథ్ దేకా 
|leader_title2 = జిల్లాలు
|leader_name2 = 56
|language = [[Assamese language|అస్సామీ]], [[English language|ఇంగ్లీష్]]
|website= {{URL|srimantasankaradevasangha.net}}
}}

1930 లో స్థాపించబడిన '''శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం''', [[Assam|అసోం]] లోనే అతిపెద్ద సామాజిక-మతపరమైన సంస్థ.

== చరిత్ర ==

ఇరవైయ్యో శతాబ్దం ప్రారంభంలో అసోంలో వివిధ రకాల ఉద్యమాలు మొదలయ్యాయి. ఇది సత్యాన్వేషణ కోసం సాగిన ఒక ఉద్యమం, దీనికి కొందరు విప్లవాత్మక మేధావులు నాయకత్వం వహించారు. ఈ వ్యక్తులు [[మహాత్మా గాంధీ]] నాయకత్వంలోని స్వాతంత్ర్యోద్యమంలో పాల్గొన్నారు. నిజమైన గాంధేయ స్ఫూర్తితో వారు ఈ ప్రాంతంలో ఒక సంస్కరణ ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించారు. సమాజంలో ప్రబలంగా ఉన్న మూఢనమ్మకాలను తొలగించడానికి వారు ప్రయత్నించారు. మధ్యయుగ సాధువులైన శంకరదేవ్, మాధవదేవ్ ల సందేశమే సమాజానికి అగ్రవర్ణాల ఆధిపత్యం, తిరోగమన పద్ధతుల నుండి విముక్తి కలిగించే ఏకైక మార్గమని వారు గ్రహించారు. శ్రీమంత శంకరదేవ (క్రీ.శ. 1449-1568) పదిహేనో శతాబ్దంలోనే సమసమాజ సిద్ధాంతాన్ని ప్రబోధించినప్పటికీ, కొందరు స్వార్థపరులు సత్రా (Satra) సంస్థలలోకి ప్రవేశించి, ఆ వ్యవస్థకు తామే ఏకైక రక్షకులుగా స్థిరపడ్డారు. వ్యవస్థాపకుడు ప్రబోధించిన భావనకు విరుద్ధంగా వారు కొన్ని చోట్ల కుల వివక్షను కూడా ప్రవేశపెట్టారు. ఈ చెడులపై పోరాడటానికి తన కలం పట్టిన మొదటి వ్యక్తి ఆధునిక అసోం గొప్ప సాహిత్యవేత్త లక్ష్మీనాథ్ బెజ్‌బరువా. తన తండ్రి దీనానాథ్ బెజ్‌బరువా రచించిన భక్త చరిత్ర ద్వారా ఆయనకు శ్రీమంత శంకరదేవ జీవితం, రచనల గురించి తెలిసింది. తొలి లఘు కథా రచయిత అయిన లక్ష్మీనాథ్ బెజ్‌బరువా, శ్రీమంత శంకరదేవ సిద్ధాంతాల గురించి తన తాత్విక పుస్తకాలు, వ్యాసాలలో నిరంతరం రాశారు. ఆయన అసోం వెలుపల, ముఖ్యంగా బరోడా లో ఈ సాధువు గురించి ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు.

లక్ష్మీనాథ్ బెజ్‌బరువా వంటి మేధావులు సామాజిక చెడులపై పోరాడుతున్న సమయంలో, అసోంలో క్షేత్రస్థాయిలో కూడా అనేక కార్యకలాపాలు జరుగుతున్నాయి. ప్రార్థనా సభ, జ్ఞానమాలిని సభ వంటి కొన్ని చిన్న సంస్థలు రాష్ట్రంలోని వివిధ మూలల్లో అధ్యయన తరగతులు, కీర్తన-ఘోష పఠన కార్యక్రమాలు, మతపరమైన సెమినార్లు మొదలైనవి నిర్వహించాయి. ఇటువంటి కార్యకలాపాలు మరిగోవ్ జిల్లాలోని బరపూజియా, [[Nagaon|నగావ్]] జిల్లాలోని కలియాబోర్, పలాసోని, [[Golaghat|గోలాఘాట్]] జిల్లాలోని ధేకియాల్, ఆ తర్వాత కామరూప్ జిల్లా లోని సువాల్‌కుచి లలో జరిగాయి. అయితే ఈ కార్యకలాపాలను నిర్వహించేవారి మధ్య ఎటువంటి సమన్వయం ఉండేది కాదు. కాబట్టి ఒక సమగ్రమైన ప్రయత్నం జరగలేదు. నగావ్‌లో రమాకాంత ముక్తియార్, హలధర్ భుయాన్ లు కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించినప్పుడు ఇది సాధ్యమైంది.

ఈ చారిత్రక సమావేశం 1928 లో అప్పటి [[Nagaon|నగావ్]] మునిసిపల్ బోర్డు చైర్మన్ బీరెన్ మహంత నివాస ప్రాంగణంలో జరిగింది. పదిహేనో శతాబ్దంలో శ్రీమంత శంకరదేవ ప్రబోధించిన ఏక శరణ నామ ధర్మం లోకి చేరిన మాలిన్యాలను తొలగించాలని రమాకాంత ముక్తియార్ అప్పటికే ప్రజలకు సలహా ఇస్తున్నారు. హలధర్ భుయాన్ దీనిని ఒక వ్యవస్థీకృత పద్ధతిలో చేయాలని ఆయనకు సూచించారు. అప్పుడు ఒక శాశ్వత ప్రచార కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించారు. ముక్తియార్ సైకిల్‌పై తిరుగుతూ ప్రచారం చేసేవారు. ఆ విధంగా ఆయనకు నగావ్ పట్టణానికి తూర్పున ఎనిమిది కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న పలాసోనిలోని జ్ఞానమాలిని సభ అనే సంస్థ గురించి తెలిసింది. జ్ఞానమాలిని సభ సభ్యులు ముక్తియార్ ఆశయాలకు సహాయం అందిస్తామని వాగ్దానం చేయడంతో, ఆయన హలధర్ భుయాన్‌తో సంప్రదించి అక్కడ ఒక శాశ్వత ప్రచార కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అసోంలోని వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలు దీనికి హృదయపూర్వకంగా మద్దతు ఇచ్చి ఈ ప్రయత్నంలో చేరారు. చివరికి, ఈ ప్రచార కేంద్రానికి 1930 లో '''శంకర సంఘం''' (Sankara Sangha) అని పేరు పెట్టారు. వాస్తవానికి, 1909-1910 నుండి రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఏక శరణ నామ ధర్మ సంస్కరణ కార్యకలాపాలు పునరుజ్జీవనం పొందాయి. ఈ చెల్లాచెదురైన విభాగాలన్నీ శంకర సంఘం గొడుగు కిందకు వచ్చాయి, ఇది సంస్కరణ కార్యకలాపాలు వేగవంతం అవుతాయనే ఆశను వారిలో చిగురింపజేసింది.

పలాసోని గ్రామానికి సమీపంలోని ఓవానా గ్రామం, కరాయిని గ్రామం, లతైమారి గ్రామం మొదలైన ప్రాంతాల నివాసితుల క్రియాశీల సహాయంతో శంకర సంఘం ఏర్పడింది. హలధర్ భుయాన్ ఈ ప్రజలతో సంస్థాగత పనుల కోసం ఒక స్థానిక నిర్వహణ కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ కమిటీ అధ్యక్ష, కార్యదర్శులుగా ఓవానా గ్రామానికి చెందిన మణిపాద్ బోరా, పలాసోని గ్రామానికి చెందిన సనత్‌రామ్ బోరా వ్యవహరించారు. ఈ పద్ధతి శంకర సంఘంలో తరువాతి కాలంలో కూడా కొనసాగింది. పదిహేనో శతాబ్దంలో శ్రీమంత శంకరదేవ మతాన్ని ఆచరించినట్లే, ఇది కూడా పూర్తిగా ప్రజాస్వామ్యయుతమైన సంస్థ. శంకర సంఘం పరిధిలోని ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ గ్రామాలకు ఒక కమిటీ ఉంటుంది, దీనిని ప్రాథమిక సమితి (Primary Committee) అని పిలుస్తారు. మణిపాద్ బోరా నేతృత్వంలోని కమిటీ మొట్టమొదటి ప్రాథమిక సమితి. ప్రస్తుతం శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘానికి 5,672 ప్రాథమిక సమితులు ఉన్నాయి, ఇది ఏ మత సంస్థకైనా ఒక రికార్డు. శంకర సంఘం 1932 లో పలాసోనిలో రాష్ట్ర స్థాయి సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. అంతేకాకుండా, 1935 వరకు జిల్లా స్థాయిలో వార్షిక సమావేశాలు క్రమం తప్పకుండా జరిగాయి. అయితే ఇవి ఆ సమయంలో నగావ్ జిల్లా కే పరిమితమయ్యాయి. మొట్టమొదటి రాష్ట్ర స్థాయి కమిటీ 1934 ఫిబ్రవరి 4 న నగావ్ పట్టణంలోని శంకరదేవ మందిర ప్రాంగణంలో ఏర్పడింది. ఈ రాష్ట్ర స్థాయి కమిటీ ఏర్పాటులో ప్రముఖ సంస్కృత పండితుడు భుబన్ చంద్ర భుయాన్ కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన అప్పటికే వివిధ ప్రాంతాలలో జరిగిన చర్చా కార్యక్రమాలలో ఏక శరణ నామ ధర్మ ప్రత్యర్థులను ఓడించారు.

నగావ్ పట్టణంలో 1935 ఏప్రిల్ 21 న జరిగిన నాల్గవ సమావేశానికి గొప్ప సాహిత్యవేత్త నీలమణి ఫుకాన్ పదాధికార్‌గా అధ్యక్షత వహించారు. ఆయన ఈ సంస్థ పేరును శంకర సంఘం నుండి 'శ్రీ శ్రీ శంకరదేవ సంఘం' గా మార్చాలని సూచించారు. దీని ప్రకారం సంస్థ పేరు శ్రీ శ్రీ శంకరదేవ సంఘం అని మార్చబడింది. తరువాత ఈ పేరు 1970 లో ఉత్తర లఖింపూర్‌లో జరిగిన సమావేశంలో మళ్లీ మార్చబడింది, అప్పటి నుండి ఇది 'శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం' గా మారింది. 1935 సమావేశంలో ప్రముఖ పండితుడు ఉపేంద్ర చంద్ర అధికారి కూడా పాల్గొన్నారు. ఆర్యసమాజ్ వ్యవస్థాపకుడు ప్రొఫెసర్ వి. పి జోషి ఈ సమావేశంలో పాల్గొని సంఘానికి తన మద్దతును ప్రకటించారు.
సంఘం ఏర్పాటు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా భారీ ప్రభావాన్ని చూపింది. వివిధ ప్రాంతాలలో అనేక చర్చా కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడ్డాయి. ఏక శరణ నామ ధర్మ అనుచరులు ఈ చర్చలలో శ్రీమంత శంకరదేవ యొక్క నిజమైన తత్వాన్ని నిరూపించారు. మరణించినవారి స్మారక కార్యక్రమాల విషయంలో వారు పూజారి వర్గం నుండి తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నారు. కేవలం భగవంతుని నామస్మరణ చేయడం ద్వారా పదకొండవ రోజున శుద్ధి చేయడాన్ని పూజారులు వ్యతిరేకించారు. అటువంటి ఒక చర్చ 1933 డిసెంబర్ 28 న నగావ్ పట్టణానికి సమీపంలోని ఫులగురిలో జరిగింది. పూజారుల తరఫున 18 మంది సంస్కృత పండితులు పాల్గొన్నారు. ఏక శరణ నామ ధర్మ మద్దతుదారులకు ప్రసిద్ధ సంస్కృత పండితుడు భుబన్ చంద్ర భుయాన్ ప్రాతినిధ్యం వహించారు. ఈ చర్చకు కాటన్ కాలేజ్ అప్పటి ప్రిన్సిపాల్ లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రి అధ్యక్షత వహించారు. ఈ చర్చలో కర్మకాండల నిరర్థకత నిరూపితమైంది. నగావ్ జిల్లాలోని జూరియా, పథోరి, కలియాబోర్ మొదలైన ప్రాంతాలలో ఇటువంటి చర్చలు జరిగాయి. కామరూప్ జిల్లాలోని బాలిపేట్, [[Sivasagar district|శివసాగర్ జిల్లా]] లోని బోగిడోల్, జోర్హాట్ జిల్లాలోని తితాబోర్, బోరహోలా, [[Golaghat district|గోలాఘాట్ జిల్లా]] లోని అనేక ప్రాంతాలలో కూడా చర్చలు జరిగాయి. బాలిపేట్ చర్చ ఏక శరణ నామ ధర్మ అనుచరులకు, గౌరీయ పండితులకు మధ్య జరిగింది. బార్పేటలో ఇరవై మూడు రోజుల పాటు సుదీర్ఘ చర్చ జరిగింది. ఈ చర్చలన్నింటిలో భుబన్ చంద్ర భుయాన్ వినిపించిన వాదనలు ఆమోదించబడ్డాయి. 
ఈ చర్చలన్నీ ఒక నిర్దిష్ట సమస్య నుండి ఉత్పన్నమయ్యాయని చెప్పవచ్చు. గోలాఘాట్‌కు చెందిన న్యాయమూర్తి జోగేంద్ర నాథ్ బరువా తల్లి మరణించారు. దాంతో బరువా, గర్మూర్ సత్రం యొక్క సత్రాధికార్ నుండి నామ-ప్రసంగ ద్వారా స్మారక సేవ చేయవచ్చని ఒక సిఫార్సు లేఖను పొందారు. ఈ లేఖను భుబన్ చంద్ర భుయాన్‌తో సంప్రదించి గోపికా వల్లభ్ గోస్వామి ముసాయిదా చేశారు. బరువా దీని ప్రకారం కార్యక్రమాన్ని పూర్తి చేశారు. కానీ ఇది రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పెద్ద కలకలానికి దారితీసింది. భుబన్ చంద్ర భుయాన్ అన్ని చర్చలలో దీనిని విజయవంతంగా సమర్థించారు. దీని ద్వారా నామ-ప్రసంగ ప్రాధాన్యత స్థాపించబడింది.

నగావ్ జిల్లా వెలుపల సంఘం యొక్క మొదటి వార్షిక సమావేశం 1936 లో సువాల్‌కుచిలో జరిగింది. దీనికి దంబరుధర్ బరువా అధ్యక్షత వహించారు. మరుసటి సంవత్సరం ఈ సమావేశం మళ్లీ నగావ్‌లోని కలాంగ్‌పర్‌లో జరిగింది. ఆ తర్వాత స్వాతంత్ర్య పోరాటం ఉధృతంగా సాగడం వల్ల వార్షిక సమావేశాలు సాదాసీదాగా జరిగాయి. సంఘం యొక్క ప్రముఖ నాయకులు చాలా మంది జైలుకు వెళ్లారు. కానీ గ్రామాలలోని భక్తులు సంఘం యొక్క సంస్కరణ ఉద్యమాన్ని సజీవంగా ఉంచారు.

రమాకాంత ముక్తియార్ 1931 లో కర్హాలి గ్రామంలో 'అసోం శంకర మిషన్' అనే మరో సంస్థను ప్రారంభించారు. ఈ గొప్ప ప్రయత్నానికి పురానిగూడానికి చెందిన కేశబ్ బరువా, చందిరామ్ భుయాన్, కర్హాలి గ్రామానికి చెందిన కనక్ రామ్ హజారికా, హలధర్ భుయాన్ మొదలైనవారు సహాయం అందించారు. ముక్తియార్ 1968 వరకు అక్కడే ఉండి, శ్రీమంత శంకరదేవ స్థాపించిన ఏక శరణ నామ ధర్మం యొక్క నిజమైన సిద్ధాంతాన్ని ప్రచారం చేయడానికి కృషి చేశారు. సంఘం యొక్క ఇరవయ్యో సమావేశం 1951 లో గర్మూర్ సత్రం యొక్క సత్రాధికార్ పీతాంబర్ దేవ గోస్వామి అధ్యక్షతన పదాధికార్‌గా అక్కడ జరిగింది.

సంఘం యొక్క మరొక ప్రముఖ నాయకుడు సోనారామ్ చుతియా, 1943 లో జోర్హాట్ జైలులో పీతాంబర్ దేవ గోస్వామి పరిచయంలోకి వచ్చారు, దీనితో చుతియా జీవితంలో ఒక పెద్ద మార్పు వచ్చింది. ఆయన 1946 లో పలాసోనికి వచ్చి సంఘంలో చేరారు. ఇది ఒక కొత్త శకానికి నాంది పలికింది. అనేక మంది ఇతర పండితులు కూడా సంఘంలో చేరారు. 1951 లో జరిగిన సంఘం వార్షిక సమావేశంతో ఒక స్వర్ణయుగం ప్రారంభమైంది. ఆ తర్వాత సమావేశాలు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వివిధ ప్రాంతాలలో జరిగాయి. 1956 లో నగావ్ జిల్లాలోని కలియాబోర్ కువారిటోల్‌లో జరిగిన రజతోత్సవ సమావేశానికి ప్రముఖ పండితుడు డింబేశ్వర్ నియోగ్ పదాధికార్‌గా అధ్యక్షత వహించారు. సంఘంలో కొత్త ఆలోచనలు ప్రారంభమయ్యాయి, శంకరి సాహిత్యం, శంకరి సంస్కృతి వృద్ధికి ప్రత్యేక విభాగాలను తెరవడానికి ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. భక్తుల ప్రాథమిక విధులైన శరణ, భజనల కోసం సరైన మార్గదర్శకాలు రూపొందించబడ్డాయి. బిష్ణు ప్రసాద్ రాభా ఈ రజతోత్సవ సమావేశం యొక్క సాంస్కృతిక కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు.

శంకరి సంస్కృతిని ప్రచారం చేయడానికి 1957 లో సంఘం యొక్క సాంస్కృతిక విభాగం ప్రారంభించబడింది. దీనిని అనుసరించి ప్రజలలో శంకరి సాహిత్య విశిష్టతలను వ్యాప్తి చేయడానికి 1958 లో ఒక సాహిత్య విభాగం ఏర్పాటు చేయబడింది. 1933 లో ఒక పత్రిక ప్రారంభించబడింది. దీనికి 'నామ-ధర్మ' అనే పేరును లక్ష్మీనారాయణ బెజ్‌బరువా పెట్టారు. స్వాతంత్ర్య పోరాట సమయంలో కొన్ని తాత్కాలిక అడ్డంకులు మినహా, ఈ పత్రిక 1952 నుండి క్రమం తప్పకుండా ప్రచురించబడుతోంది. భారతదేశంలో క్రమం తప్పకుండా ప్రచురించబడుతున్న పురాతన పత్రికలలో ఇది ఒకటి. 
సాహిత్య విభాగం భక్తుల ప్రయోజనం కోసం అనేక ముఖ్యమైన పుస్తకాలను ప్రచురించింది. నామ-ప్రసంగ పద్ధతిలో వివాహాన్ని ఎలా నిర్వహించాలో వివరించే పుస్తకం వీటిలో ప్రముఖమైనది. దీనిని 1937 లో గోపికా వల్లభ్ గోస్వామి, భుబన్ చంద్ర భుయాన్ రచించారు. దీనిని 1977 లో సవరించారు. 1933 లో తయారు చేసిన ప్రాథమిక మార్గదర్శక పుస్తకం ఆధారంగా 1971 లో శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం రాజ్యాంగానికి తుది రూపాన్ని ఇచ్చారు. ఇప్పటివరకు 70 పుస్తకాలు ప్రచురించబడ్డాయి. శ్రీమంత శంకరదేవ యొక్క సంపూర్ణ రచనలు వాటిలో అత్యంత ముఖ్యమైనవి. ఆయన రాసిన గొప్ప గ్రంథం 'కీర్తన ఘోష' ను ఇంగ్లీషులోకి అనువదించి ప్రచురించడం జరిగింది. దీనిని ఇప్పుడు బెంగాలీలోకి కూడా అనువదించడం జరుగుతుంది. సోనారామ్ చుతియా, గోలాప్ మహంత, యోగేశ్వర్ బోర్డోలోయ్ మొదలైనవారు రాసిన పుస్తకాలు శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం యొక్క ముఖ్యమైన సంపదగా ఉన్నాయి. ప్రతి వార్షిక సమావేశంలో రిసెప్షన్ కమిటీలు కూడా అనేక పుస్తకాలను విడుదల చేస్తాయి. ప్లాటినం జూబ్లీ సమావేశంలో కూడా అసోం ప్రముఖ విద్యావేత్త డాక్టర్ సంజీబ్ కుమార్ బోర్కకోటి రాసిన శ్రీమంత శంకరదేవ మత, సాంస్కృతిక సహకారం గురించిన పుస్తకంతో సహా పలు ముఖ్యమైన పుస్తకాలు ప్రచురించబడతాయి. ప్రతి సమావేశం కూడా విభిన్న వ్యాసాలతో కూడిన ఒక పెద్ద బహుభాషా స్మారక సంచికను (Souvenir) ప్రచురిస్తుంది. ఇవి రాష్ట్రంలో ఒక మేధోపరమైన వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి. రాష్ట్రంలో మేధోపరమైన అభివృద్ధిని శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం ఖచ్చితంగా ప్రేరేపించింది.

శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం, భక్తులు శ్రీమంత శంకరదేవ రచించిన పవిత్ర 'గుణమాల' ను పూజా పీఠంపై ఉంచడాన్ని తప్పనిసరి చేసింది. శంకరదేవ బోధనలకు విరుద్ధంగా మధ్యకాలంలో ప్రవేశించిన విగ్రహారాధనను ఇది తొలగించింది. ఏక శరణ నామ ధర్మ అనుచరులలో ఐక్యతను తీసుకురావడానికి ఇది ఎంతో కృషి చేస్తోంది. 
శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం తన కార్యకలాపాలను బరాక్ లోయతో పాటు అసోం వెలుపల కూడా విస్తరించింది. దీని వజ్రోత్సవ సమావేశం 1992 లో హైలాకండిలో జరిగింది. శ్రీమంత శంకరదేవ 550వ జయంతి వేడుకలను కోల్‌కతా, న్యూఢిల్లీ, పూరి, కోచ్‌బెహార్ మొదలైన ప్రాంతాలలో నిర్వహించారు. శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం 75వ సంవత్సర వేడుకలను రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో సముచిత రీతిలో జరుపుకున్నారు. ఈ వేడుకలు 2005 లో గౌరీపూర్‌లో జరిగిన 74వ దుమర్దా సమావేశంతో ప్రారంభమయ్యాయి.

శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం 'సేవా బాహిని' (Sewa Bahini) అనే యువజన విభాగాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేసింది. ఈ విభాగం తన స్వచ్ఛంద సేన ద్వారా రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో యువతకు స్వయం ఉపాధి కల్పన కోసం పనిచేసింది. వారు రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో స్వయం సహాయక బృందాలను ఏర్పాటు చేసి స్వయం ఉపాధిని కల్పించారు. ఆర్థిక కార్యకలాపాలతో పాటు, నైతిక ప్రవర్తన, ఆధ్యాత్మికత నిర్మాణంపై క్రమం తప్పకుండా ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడుతుంది. ఈ విధంగా ఈ యువజన విభాగం అహింస, విశ్వసహోదరత్వాన్ని ప్రబోధిస్తూ రాష్ట్రంలో శాంతి, స్థిరత్వాన్ని కాపాడటంలో సహాయపడింది. 
సాధారణ విద్యతో పాటు పిల్లలకు ఆధ్యాత్మిక విద్యను అందించడానికి శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం రాష్ట్రంలో 60 పాఠశాలలను ఏర్పాటు చేసింది. విద్యా విభాగం ఈ పాఠశాలలను పర్యవేక్షిస్తుంది. శంకరదేవ అధ్యయనాన్ని చేర్చడం ఈ పాఠశాలల యొక్క ముఖ్యమైన లక్షణం. ఈ 60 పాఠశాలల విద్యార్థులకు శంకరదేవ సృష్టించిన శంకరి గీతాలు, నృత్యాలు నేర్పిస్తారు. ఆ విధంగా ఈ పాఠశాలలు సాంస్కృతిక విశిష్టతకు కేంద్రాలుగా మారాయి. శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం నృత్యం, సంగీతంలో శిక్షణ కోసం ప్రత్యేక పాఠశాలలను కూడా ఏర్పాటు చేసింది. ఇది అప్పటికే ఈ విద్యార్థులతో నృత్య, గాన బృందాలను సృష్టించింది, ఈ బృందాలు దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలలో పర్యటిస్తున్నాయి.

ప్రభుత్వం 2.5 బిగాల భూమిని కేటాయించిన తర్వాత, 1969 జూలై 27 న నగావ్‌లోని కలాంగ్‌పర్‌లో శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం ప్రధాన కార్యాలయం స్థాపించబడింది. గువహతిలోని రూపనగర్‌లో 5 బిగాల స్థలంలో 1985 లో ఒక సాంస్కృతిక కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. ఈ విధంగా అసోం ప్రభుత్వం శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం యొక్క పనులకు సహాయం అందిస్తోంది. గౌరీపూర్ సమీపంలోని దుమర్దాలో 47 బిగాల స్థలంలో ఒక పెద్ద సాంస్కృతిక సముదాయాన్ని నిర్మించారు. జోర్హాట్, డిబ్రూగఢ్, లఖింపూర్ మొదలైన ప్రాంతాలలో శాఖా కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ విధంగా శ్రీమంత శంకరదేవ సంఘం, శ్రీమంత శంకరదేవ సిద్ధాంతాలను వ్యాప్తి చేసే తన ఆశయాలతో ముందుకు సాగుతోంది. ప్రస్తుతం ఇది 'మహాపురుష శ్రీమంత శంకరదేవ విశ్వవిద్యాలయం' (Mahapurusha Srimanta Sankaradeva Viswavidyalaya) పేరుతో ఒక విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేస్తోంది. ఈ విశ్వవిద్యాలయం ప్రస్తుత పాఠ్యప్రణాళికలతో పాటు నైతిక, ఆధ్యాత్మిక విద్యను కూడా బోధిస్తుంది, తద్వారా భవిష్యత్తు తరాలలో మంచి విలువలు పెంపొందుతాయి.

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* మహాపురుష శ్రీమంత శంకరదేవ విశ్వవిద్యాలయం

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
{{Authority control}}

[[Category:అసోం ఆధారిత సంస్థలు]]
[[వర్గం:1930లో స్థాపించిన మతపర సంస్థలు]]
[[Category:1930 లో భారతదేశంలో స్థాపించబడినవి]]</text>
      <sha1>agm6jgebgz4fj8r6uhnkjpjp2k9ore5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రాజస్థానీ ప్రజలు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>503665</id>
    <revision>
      <id>4954024</id>
      <parentid>4911783</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఇండో ఆర్యన్ ప్రజలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:రాజస్థాన్ వ్యక్తులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79311" sha1="cw9w2bdmp5583t3dp4wjx2treqht8dx" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = రాజస్థానీలు
| image            = 
| caption          = 
| population       = {{circa|68,548,437 }} (2011)&lt;ref&gt;{{Cite web| title=State Profile Rajasthan | url=https://apfstatic.s3.ap-south-1.amazonaws.com/s3fs-public/Rajasthan_0.pdf?YvBqKD65v6PMQYrPTcZWuRzuqZNg1nww | archive-url=https://web.archive.org/web/20221020052636/https://apfstatic.s3.ap-south-1.amazonaws.com/s3fs-public/Rajasthan_0.pdf?YvBqKD65v6PMQYrPTcZWuRzuqZNg1nww | archive-date=2022-10-20}}&lt;/ref&gt;
| popplace         = {{flag|భారతదేశం}}
| languages        = [[రాజస్థానీ భాష|రాజస్థానీ]], [[హిందీ]]
| religions        = '''అధిక సంఖ్యాకులు:'''&lt;br /&gt;[[హిందూ మతం]]&lt;br /&gt;'''అల్ప సంఖ్యాకులు:'''&lt;br /&gt;[[ఇస్లాం మతం|ఇస్లాం]], [[జైన మతం]]
| related_groups   = ఇతర [[ఇండో ఆర్యన్ ప్రజలు]]
| footnotes        = 
}}

'''రాజస్థానీ ప్రజలు''' లేదా '''రాజస్థానీలు''' [[ఉత్తర భారతదేశం]]లోని [[రాజస్థాన్]] (&quot;రాజుల భూమి&quot;) రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక ఇండో-ఆర్యన్ సమూహం.&lt;ref&gt;The Territories and States of India By Tara Boland-Crewe, David Lea, pg 208&lt;/ref&gt; వీరి భాష [[రాజస్థానీ భాషలు|రాజస్థానీ]], ఇది ఇండో-ఆర్యన్ భాషల పశ్చిమ సమూహంలో భాగం.

== చరిత్ర ==
{{main|రాజస్థాన్ చరిత్ర}}
రాజస్థాన్ అనే పదం మొదటిసారి జార్జ్ థామస్ (మిలిటరీ మెమోరీస్), [[జేమ్స్ టాడ్]] (అన్నల్స్) రచనలలో ప్రస్తావించబడింది. రాజస్థాన్ అంటే అక్షరాలా రాజ్యాల భూమి అని అర్థం. అయితే పశ్చిమ [[రాజస్థాన్]], తూర్పు [[గుజరాత్]] ప్రాంతాలు &quot;గూర్జరత్ర&quot; లో భాగంగా ఉండేవి.&lt;ref&gt;[[R. C. Majumdar|Ramesh Chandra Majumdar]]; Achut Dattatrya Pusalker, A. K. Majumdar, Dilip Kumar Ghose, Vishvanath Govind Dighe, Bharatiya Vidya Bhavan (1977). [[The History and Culture of the Indian People]]: The classical age. Bharatiya Vidya Bhavan. p. 153&lt;/ref&gt; ఆనాటి స్థానిక మాండలికాలు రాజుల ప్రదేశం లేదా రాజుల భూమి అయిన రాజ్వార్ అనే పదాన్ని ఉపయోగించాయి, తరువాత ఇది రాజపుటానా గా మారింది.&lt;ref name=&quot;GuptaBakshi2008&quot;&gt;{{cite book|author1=R.K. Gupta|author2=S.R. Bakshi|title=Studies In Indian History: Rajasthan Through The Ages The Heritage Of Rajputs (Set Of 5 Vols.)|url=https://books.google.com/books?id=gHNoU2zcDnIC&amp;pg=PA143|access-date=30 October 2012|date=1 January 2008|publisher=Sarup &amp; Sons|isbn=978-81-7625-841-8|pages=143–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title = India: a history| author = John Keay| publisher = Grove Press| year= 2001| url = https://books.google.com/books?id=ibLUu6RlvqwC&amp;pg=PA231 |pages=231–232 |isbn=0-8021-3797-0}}&lt;/ref&gt;
[[File:RajaRaviVarma MaharanaPratap.jpg|thumb|left|120px|[[మహారాణా ప్రతాప్]], తన కాలపు పాలకుడు, గొప్ప యోధుడు.]]
రాజస్థాన్ చరిత్ర [[సింధు లోయ నాగరికత]] అంత పురాతనమైనప్పటికీ, రాజస్థానీ సమాజ పునాది పశ్చిమ క్షత్రపులు వంటి పశ్చిమ మధ్య రాజ్యాల పెరుగుదలతో రూపుదిద్దుకుంది. పశ్చిమ క్షత్రపులు (సా.శ. 35-405) భారతదేశ పశ్చిమ భాగాన్ని (సౌరాష్ట్ర, మాల్వా: ఆధునిక [[గుజరాత్]], దక్షిణ సింధ్, [[మహారాష్ట్ర]], రాజస్థాన్) పరిపాలించారు. వీరు [[ఉజ్జయిని]] ప్రాంతంపై దాడి చేసి శక యుగాన్ని ([[శక క్యాలెండర్|శక క్యాలెండర్]] తో) స్థాపించిన ఇండో-సిథియన్ల వారసులు, ఇది సుదీర్ఘకాలం పాలించిన పశ్చిమ క్షత్రపుల రాజ్య ప్రారంభాన్ని సూచిస్తుంది.&lt;ref&gt;&quot;The dynastic art of the [[Kushans]], John Rosenfield, p 130&lt;/ref&gt; శక క్యాలెండర్ ను (భారత జాతీయ [[క్యాలెండర్]] గా కూడా స్వీకరించారు) రాజస్థానీ సమాజం, [[పంజాబ్]], [[హర్యానా]] వంటి పరిసర ప్రాంతాలలో ఉపయోగిస్తారు. కాలక్రమేణా వీరి సామాజిక నిర్మాణాలు బలమైన పునర్వ్యవస్థీకరణలను పొందాయి, తద్వారా అనేక యుద్ధ ఉప జాతి సమూహాలకు (గతంలో మార్షల్ జాతి అని పిలిచేవారు, కానీ ఈ పదం ఇప్పుడు వాడుకలో లేదు) జన్మనిచ్చాయి. మధ్యయుగ [[భారతదేశం]]&lt;nowiki/&gt;లో రాజస్థానీలు ప్రధాన వ్యాపారులుగా ఎదిగారు. రోమ్, తూర్పు మధ్యధరా, ఆగ్నేయాసియాలతో వాణిజ్యానికి రాజస్థాన్ ముఖ్యమైన కేంద్రాలలో ఒకటిగా నిలిచింది.&lt;ref&gt;A brief history of India By Judith E. Walsh,43&lt;/ref&gt;

=== రోమానీ ప్రజలు ===
{{main|రోమానీ ప్రజలు}}

&quot;రోమా&quot; పదం స్పష్టంగా డోంబా (&quot;పాటలు, సంగీతం ద్వారా జీవించేవాడు&quot;) అనే పదం నుండి ఉద్భవించింది.&lt;ref&gt;Cf. Ralph L. Turner, ''A comparative dictionary of the Indo-Aryan languages'', p. 314. London: Oxford University Press, 1962-6.&lt;/ref&gt; భాషాపరమైన, జన్యుపరమైన ఆధారాలు రోమానీలు [[భారత ఉపఖండం]] నుండి ఉద్భవించారని, వాయువ్య భారతదేశం నుండి వలస వచ్చారని సూచిస్తున్నాయి.{{citation needed|date=February 2016}}

== మూలాలు ==
[[File:Men with turbans and a camel, Rajasthan (6376103649).jpg|thumb|రాజస్థానీ ప్రజలు]]ఇతర ఇండో ఆర్యన్ ప్రజల మాదిరిగానే ఆధునిక రాజస్థానీలు, వారి పూర్వీకులు ప్రాచీన కాలం నుండి రాజస్థాన్ లో నివసిస్తున్నారు. ఈశాన్య రాజస్థాన్ లోని పూర్వపు అల్వార్ రాష్ట్రం బహుశా [[రాజస్థాన్]] లోని పురాతన రాజ్యం కావచ్చు. సా.పూ. 1500 నాటికి ఇది భరత్‌పూర్, ధోల్పూర్, కరౌలి లతో కూడిన విరాట్‌నగర్ (ప్రస్తుత బైరట్) లోని మత్స్య భూభాగంలో భాగంగా ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;[http://journeymart.com /de/India/rajasthan-people-society.aspx]&lt;/ref&gt;{{Better source needed|date=June 2020}}

== మతం ==
రాజస్థానీ సమాజం ప్రధానంగా హిందువులు, గణనీయమైన మైనారిటీలైన [[ముస్లింలు]], [[సిక్కులు]], [[జైనులు|జైనుల]] సమ్మేళనం.

=== హిందూ మతం ===
శైవమతం, వైష్ణవ మతాన్ని ఎక్కువ మంది ప్రజలు అనుసరిస్తారు; అయితే శాక్తేయం భవానీ రూపంలో అనుసరించబడుతుంది, ఆమె అవతారాలు రాజస్థాన్ అంతటా సమానంగా పూజించబడతాయి.&lt;ref&gt;The Jains By Paul Dundas, Pg 148&lt;/ref&gt;

రాజస్థాన్ లోని [[మీనా (తెగ)|మీనా]]లు నేటి వరకు వేద సంస్కృతిని బలంగా అనుసరిస్తారు, ఇందులో సాధారణంగా భైరవ (శివుడు), కృష్ణుడు, దుర్గ ఆరాధన ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Kishwar 1994&quot;&gt;{{Cite book |title=Codified Hindu Law. Myth. Reality |last=Kishwar |first=Madhu |year=1994 |publisher=Economics and political weekly,.}}&lt;/ref&gt;

చారణులు శక్తి వివిధ రూపాలను, అవతారాలను హింగ్లాజ్ లేదా దుర్గ, అవద్ మాత, కర్ణి మాత, ఖోడియార్ లాగా పూజిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kothiyal |first=Tanuja |url=https://books.google.com/books?id=be-7CwAAQBAJ |title=Nomadic Narratives: A History of Mobility and Identity in the Great Indian Desert |date=14 March 2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-08031-7 |pages=224 |language=en |quote=&quot;Charans regard themselves as devotees of a goddess named Hinglaj, a mahashakti, who herself was a Charani born to Charan Haridas of Gaviya lineage in Nagar Thatta.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Müller |first=Friedrich Max |url=https://books.google.com/books?id=YmM8AAAAMAAJ |title=German Scholars on India: Contributions to Indian Studies |date=1973 |publisher=Chowkhamba Sanskrit Series Office |pages=390 |language=en |quote=&quot;This Avad is believed to be an incarnation of the mother and stands second in the Charan worship, the first being Durga.&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Prabhākara |first=Manohara |url=https://books.google.com/books?id=KXcSAAAAMAAJ&amp;q=%22karni%22+%22rajputs%22 |title=A Critical Study of Rajasthani Literature, with Exclusive Reference to the Contribution of Cāraṇas |date=1976 |publisher=Panchsheel Prakashan |language=en |quote=Karni : Presiding Deity of Rajputs and Cāraņas}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Padma |first=Sree |url=https://books.google.com/books?id=9Jn_AwAAQBAJ |title=Inventing and Reinventing the Goddess: Contemporary Iterations of Hindu Deities on the Move |date=3 July 2014 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-9002-9 |pages=189 |language=en |quote=&quot;For Charans, Khodiyar is the kuldevi for obvious reasons. In her iconic images, her attire—long skirt, long jacket, and a scarf covering her head and front of the jacket—clearly reflects her Charan identity.&quot;}}&lt;/ref&gt;

రాజపుత్రులు సాధారణంగా కర్ణి మాతను, సూర్యుడిని, శివుడిని, విష్ణువును, భవానీని (దుర్గాదేవి) పూజిస్తారు.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schaflechner |first=Jürgen |url=https://books.google.com/books?id=khBADwAAQBAJ&amp;dq=%22karni%22+%22rajputs%22&amp;pg=PA66 |title=Hinglaj Devi: Identity, Change, and Solidification at a Hindu Temple in Pakistan |date=2018 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-085052-4 |language=en |quote=Among the crowds are many Rajputs who link their community's existence, or survival, to the help of Karni Mata.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Govt of Rajasthan&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rajasthan.gov.in/rajgovt/misc/ourpeople.html |title=Our People |publisher=Government of Rajasthan |archive-url=https://web.archive.org/web/20080207020223/http://www.rajasthan.gov.in/rajgovt/misc/ourpeople.html |archive-date=7 February 2008}}&lt;/ref&gt; [[మీరాబాయి]] కృష్ణుడికి అంకితమైన ఒక ముఖ్యమైన భక్తురాలు.

బిష్ణోయ్ (విష్ణోయ్ అని కూడా రాస్తారు) అనేది పశ్చిమ థార్ ఎడారి, ఉత్తర భారతదేశ రాష్ట్రాలలో కనిపించే ఒక హిందూ వైష్ణవ సంఘం లేదా పంత్. బిష్ణోయ్ సమాజం కాలక్రమేణా ఒక హిందూ కులంగా మారింది. ఇది గురు జంభేశ్వర్ ఇచ్చిన 29 నియమాలను (సూత్రాలు/ఆజ్ఞలు) కలిగి ఉంది.&lt;ref name=bisjat3&gt;Akash Kapur, [https://www.nytimes.com/2010/10/08/world/asia/08iht-letter.html A Hindu Sect Devoted to the Environment], New York Times, 8 October 2010.&lt;/ref&gt;

గుర్జర్లు దేవ్ నారాయణ్, శివుడు, భవానీ దేవిని పూజిస్తారు.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Bards, ballads and boundaries: an ethnographic atlas of music traditions in West Rajasthan|author=Daniel Neuman|author2=Shubha Chaudhuri|author3=Komal Kothari|publisher=Seagull|year=2007|isbn=978-1-905422-07-4|quote=[[Devnarayan]] is worshiped as an avatar or incarnation of [[Vishnu]]. This epic is associated with the Gujar caste|url-access=registration|url=https://archive.org/details/bardsballadsboun00neum}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Indian studies: past &amp; present, Volume 11|publisher=Today &amp; Tomorrow's Printers &amp; Publishers|year=1970|page=385|quote=The Gujars of Punjab, North Gujarat and Western Rajasthan worship Sitala and Bhavani}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lālatā Prasāda Pāṇḍeya 1971 245&quot;&gt;{{cite book|title=Sun-worship in ancient India|author=Lālatā Prasāda Pāṇḍeya|publisher=Motilal Banarasidass|year=1971|page=245}}&lt;/ref&gt; చారిత్రాత్మకంగా గుర్జర్లు సూర్య ఆరాధకులు, సూర్య భగవానుడి పాదాలకు అంకితమైన వారిగా వర్ణించబడ్డారు.&lt;ref name=&quot;Lālatā Prasāda Pāṇḍeya 1971 245&quot;/&gt;&lt;gallery heights=&quot;200&quot; caption=&quot;రాజస్థాన్ లో హిందూ మతం&quot;&gt;
File:MET DP227587.jpg|హనుమంతుడు
File:Samadhishvara - Chittor Fort - Rajasthan -DSC 4615.jpg|చిత్తోర్ గఢ్ కోటలో శివాలయం
File:Shri Karni Mata Deshnoke-2.png|కర్ణి మాత
File:MET DP152346.jpg|శ్రీనాథ్ జీ రూపంలో కృష్ణుడు
File:Kodamdesar bheruji.JPG|భైరవ ఆలయం
&lt;/gallery&gt;

=== ఇస్లాం ===
రాజస్థానీ ముస్లింలు ప్రధానంగా సున్నీలు. వారు ప్రధానంగా మేయో, మిరాసి, ఖంజదా, ఖైమ్‌ఖాని, మంగనియార్, [[ముస్లిం]] రంఘర్, మేరత్, సింధీ-సిపాహి, రాత్, పఠాన్లు.&lt;ref&gt;Muslim Communities of Rajasthan, {{ISBN|1-155-46883-X}}, 9781155468839&lt;/ref&gt; [[ఇస్లాం మతం|ఇస్లాం]]&lt;nowiki/&gt;లోకి మారిన వారు ఇప్పటికీ వారి మునుపటి అనేక సంప్రదాయాలను కొనసాగిస్తున్నారు. వారు అనేక సామాజిక-ఆచార అంశాలను పంచుకుంటారు. రాజస్థానీ ముస్లిం సంఘాలు మతం మారిన తర్వాత కూడా మార్పిడికి పూర్వం ఉన్న ఆచారాలను (రాజస్థానీ ఆచారాలు, సంప్రదాయాలు) అనుసరించడం కొనసాగించాయి, ఇది దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కనిపించదు. ఇది మతపరమైన గుర్తింపుకు భిన్నంగా రాజస్థానీ ప్రజల బలమైన సాంస్కృతిక గుర్తింపును ప్రదర్శిస్తుంది.&lt;ref&gt;Rajasthan, Volume 1 By K. S. Singh, B. K. Lavanta, Dipak Kumar Samanta, S. K. Mandal, Anthropological Survey of India, N. N. Vyas, p 19&lt;/ref&gt; 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం రాజస్థాన్ లో ముస్లిం జనాభా 4,788,227, ఇది మొత్తం [[జనాభా]]&lt;nowiki/&gt;లో సుమారు 9% వాటాను కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;Indian Census 2001 - Religion&quot;&gt;[http://demotemp257.nic.in/httpdoc/Census_Data_2001/Census_data_finder/C_Series/Population_by_religious_communities.htm Indian Census 2001 – Religion] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312153215/http://demotemp257.nic.in/httpdoc/Census_Data_2001/Census_data_finder/C_Series/Population_by_religious_communities.htm |date=12 March 2007 }}&lt;/ref&gt;

=== ఇతర మతాలు ===
బౌద్ధమతం, [[క్రైస్తవ మతం]], పార్సీ మతం తదితర ఇతర మతాలు కూడా వ్యాప్తిలో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Govt of Rajasthan&quot;/&gt; కాలక్రమేణా సిక్కు మతాన్ని అనుసరించే వారి సంఖ్య పెరిగింది.&lt;ref name=&quot;Govt of Rajasthan&quot;/&gt; బౌద్ధమతం సా.పూ. 321-184 కాలంలో [[మౌర్య సామ్రాజ్యం]]&lt;nowiki/&gt;లో ఒక ప్రధాన మతంగా ఉద్భవించినప్పటికీ, మౌర్య సామ్రాజ్యం [[రాజస్థాన్]], దాని సంస్కృతిపై కనీస ప్రభావాన్ని చూపినందున దీనికి రాజస్థాన్ పై ఎలాంటి ప్రభావం లేదు.&lt;ref&gt;Land and people of Indian states and union territories:Rajasthan by Gopal K. Bhargava, Shankarlal C. Bhatt, p 18&lt;/ref&gt; నేడు రాజస్థాన్ లో జైన మతం అంతగా వ్యాప్తి చెందనప్పటికీ, రాజస్థాన్, [[గుజరాత్]] ప్రాంతాలు చారిత్రాత్మకంగా భారతదేశంలో జైన మతానికి బలమైన కేంద్రాలుగా ఉండేవి.&lt;ref&gt;Jainism: the world of conquerors, Volume 1 By Natubhai Shah, p 68&lt;/ref&gt;

== కులాలు, సంఘాలు ==
[[File:Rajasthan jaipur 1875.jpg|thumb|1875 లో జైపూర్ కు చెందిన ఉన్నత వర్గీయులు]]
రాజస్థానీలు తమ భాష, చరిత్ర, సాంస్కృతిక, మతపరమైన ఆచారాలు, సామాజిక నిర్మాణం, [[సాహిత్యం]], కళలలో విభిన్నంగా ఉండే ఒక జాతి-భాషా సమూహాన్ని ఏర్పరుస్తారు. అయినప్పటికీ అనేక విభిన్న కులాలు, సంఘాలు వారి స్వంత సంప్రదాయాలతో ఉన్నాయి. ప్రధాన ఉప జాతి సమూహాలు రాజపుత్రులు, రైకాలు, రాజ్ పురోహిత్ లు, బ్రాహ్మణులు, బిష్ణోయ్ లు, జాట్లు, గుర్జర్లు, యాదవులు, [[మీనా (తెగ)|మీనా]]లు, బేర్వాలు, చమార్, చారణ్ లు, మేఘవాల్ లు, మాలీలు, కోలీలు, అగర్వాల్ లు, బరన్వాల్ లు, కుమ్హార్లు, కుమావత్ లు మొదలైనవి.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/assembly-elections-2013/rajasthan-assembly-elections/Rajasthan-polls-Its-caste-politics-all-the-way/articleshow/24064494.cms|title=Rajasthan polls: It's caste politics all the way - Times of India|website=[[The Times of India]]|date=13 October 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/Rajasthans-castes-were-first-classified-by-British/articleshow/24272494.cms|title=Rajasthan's castes were first classified by British - Times of India|website=The Times of India|date=17 October 2013 |access-date=20 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/rajasthan-assembly-elections/in-poll-battle-for-rajasthan-bjp-fights-rajput-woes/articleshow/66883829.cms|title=In poll battle for Rajasthan, BJP fights Rajput woes|date=30 November 2018|work=The Economic Times|access-date=20 January 2019}}&lt;/ref&gt;

* '''బనియా''' అనేవి వర్తక వర్గాలు, వీటిలో అగర్వాల్ లు, బరన్వాల్ లు, ఖండేల్వాల్ లు, మహేశ్వరీలు ఉన్నారు. అగర్వాల్ లు హర్యానాలోని హిస్సార్ సమీపంలోని చారిత్రక పట్టణమైన అగ్రోహా నుండి ఉద్భవించారని భావిస్తారు, బరన్వాల్ అనేది భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ లోని బరన్ నుండి వచ్చిన మార్వాడీ ఇంటిపేరు, అయితే ఖండేల్వాల్, మహేశ్వరి వర్గాలు జైపూర్ సమీపంలోని ఖండేలా నుండి ఉద్భవించాయని చెబుతారు. బనియా సమాజం వారి అద్భుతమైన వాణిజ్య పద్ధతులు, వ్యాపార నైపుణ్యానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.{{Citation needed|date=March 2025}}

* '''బిష్ణోయ్''' అనేది వేద సంస్కృతిని అనుసరించే, సువ్యవస్థీకృత సామాజిక నిర్మాణంలో జీవించే వైష్ణవ సంఘం. వీరిలో ఎక్కువ మంది వ్యవసాయ భూ యజమానులు, కానీ వారిలో చాలా మంది సేవా రంగాన్ని ఎంచుకుంటున్నారు. అలాగే నైరుతి రాజస్థాన్ కు చెందిన బిష్ణోయ్ లు వ్యాపార ఆధారిత వ్యక్తులు. బిష్ణోయ్ లు ప్రధానంగా అనూప్ గఢ్, శ్రీ గంగానగర్, హనుమాన్ గఢ్, బికానెర్, జైసల్మేర్, బార్మర్, బలోత్రా, సాంచోర్, జోధ్ పూర్, పాలి జిల్లాల్లో నివసిస్తున్నారు, కానీ రాజస్థాన్ అంతటా తక్కువ సంఖ్యలో కనిపిస్తారు. రాజస్థాన్ మినహా భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల్లో ఫార్వర్డ్ కులంగా వర్గీకరించబడ్డారు, రాజస్థాన్ లో వీరు ఓబీసీ కింద వర్గీకరించబడ్డారు.&lt;ref name=&quot;sje.rajasthan.gov.in&quot; /&gt;

* '''బ్రాహ్మణులు''' ఎక్కువగా గౌర్ లు, పాలివాల్ లు, దధీచ్ లు, నగర్ లు, వ్యాసులు, పారీక్ లు, రంకావత్ లు, ఔదీచ్యులు, సిఖ్ వాల్ లు, సరస్వత్ లు, సనాధ్యులు, శ్రీమాలిలు, గర్గులు, అబోటిలు, పుష్కర్ణ బ్రాహ్మణులు, భూటియా బ్రాహ్మణులు. బ్రాహ్మణులు, రాజ్ పురోహిత్, చారణ్ లతో పాటు రాజస్థాన్ లో జాగీర్లు పొందిన ఏకైక కులాలు.&lt;ref name=&quot;Saksena2&quot;&gt;{{Cite journal |last=Saksena |first=B. S. |date=1965 |title=The Phenomenon Of Feudal Loyalty : A Case Study In Sirohi State |url=https://www.jstor.org/stable/41854129 |journal=The Indian Journal of Political Science |volume=26 |issue=4 |pages=121–128 |issn=0019-5510 |jstor=41854129 |quote=Among jagirdars, all were not Rajputs. Jagirs were also granted to Charans and Brahmins. They were also known as thakurs.}}&lt;/ref&gt;

*'''చారణ్''' కవులు, సాహిత్యకారులు, యోధులు, వ్యాపారులు, జాగీర్దార్లు వంటి విభిన్న వృత్తులలో నిమగ్నమైన కులం. చారణ్, బ్రాహ్మణులతో పాటు [[రాజపుత్రులు]] కాకుండా జాగీర్లు పొందిన, ఠాకూర్ అనే బిరుదును ఉపయోగించడానికి అనుమతించబడిన కులాలు.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Palriwala |first1=Rajni |title=Economics and Patriliny: Consumption and Authority within the Household |journal=Social Scientist |date=1993 |volume=21 |issue=9/11 |pages=47–73 |doi=10.2307/3520426 |jstor=3520426 |url=https://www.jstor.org/stable/3520426 |issn=0970-0293|quote=Charans are a caste peculiar to Gujarat and Rajasthan and their ranking is controversial. In Rajasthan, they were bards and 'literateurs', but also warriors and jagirdars, holders of land and power over men; the dependents of Rajputs, their equals and their teachers. There were no Rajputs in this village, though one of my original criteria in selecting a study village was the presence of Rajputs. On my initial visit and subsequently, I was assured of this fact vis-a-vis Panchwas and introduced to the thakurs, who in life-style, the practice of female seclusion, and various reference points they alluded to appeared as Rajputs. While other villagers insisted that Rajputs and Charans were all the same to them, the Charans, were not trying to pass themselves off as Rajputs, but indicating that they were as good as Rajputs if not ritually superior.|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Saksena&quot;&gt;{{Cite journal|last=Saksena|first=B. S.|date=1965|title=The Phenomenon Of Feudal Loyalty : A Case Study In Sirohi State|url=https://www.jstor.org/stable/41854129|journal=The Indian Journal of Political Science|volume=26|issue=4|pages=121–128|issn=0019-5510|jstor=41854129|quote=Among jagirdars, all were not Rajputs. Jagirs were also granted to Charans and Brahmins. They were also known as thakurs.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=AOsrDwAAQBAJ |title=Transaction and Hierarchy: Elements for a Theory of Caste |date=9 August 2017 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-39396-6 |language=en |quote=Charans received lands in jagir for their services, and in parts of Marwar, certain Charan families were effectively Darbars.}}&lt;/ref&gt;

* '''గుర్జర్లు''' జంతువుల పెంపక కులం, ఈ కులం భారతదేశంలోని చాలా రాష్ట్రాల్లో వెనుకబడిన తరగతుల సమూహంలో చేర్చబడింది. వీరు జమ్మూ కాశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ వంటి కొన్ని రాష్ట్రాల్లో కూడా మంచి సంఖ్యలో కనిపిస్తారు. వివిధ ప్రాంతాలలో బ్రిటిష్ వారికీ వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసినందుకు వీరిని క్రిమినల్ తెగలో చేర్చారు, వారు విద్యలో వెనుకబడి ఉండటానికి ఇది ప్రధాన కారణాలలో ఒకటి, ఈ తెగ సాధారణంగా దాని ధైర్యసాహసాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది.{{Citation needed|date=March 2025}}

* '''జాట్లు''' సాంప్రదాయకంగా వ్యవసాయ కులం, రాజస్థాన్ [[రాష్ట్రం]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఇతర వెనుకబడిన తరగతుల జాబితాలో చేర్చబడ్డారు. తూర్పు [[రాజస్థాన్]] లో భరత్ పూర్,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pradhan |first=Ram Chandra |url=https://books.google.com/books?id=vYRRDwAAQBAJ&amp;dq=jat+kingdom+of+bharatpur&amp;pg=PT105 |title=Colonialism in India: Roots of Underdevelopment |publisher=Prabhat Prakashan |year=1985 |isbn=9789352664344}}&lt;/ref&gt; ధోల్పూర్&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rizvi |first=S. H. M. |url=https://books.google.com/books?id=jF9uAAAAMAAJ&amp;q=dholpur |title=Mina, the Ruling Tribe of Rajasthan: Socio-biological Appraisal |publisher=B.R. Publishing Corporation |year=1987 |isbn=9788170184478 |page=29}}&lt;/ref&gt; లను జాట్ పాలకులు పరిపాలించారు. 2015 లో సుప్రీంకోర్టు ఆదేశం తర్వాత ఈ రెండు జిల్లాల జాట్లను కేంద్ర ఓబీసీ జాబితా నుండి తొలగించారు.&lt;ref name=&quot;Khan 20202&quot;&gt;{{cite web |last=Khan |first=Hamza |date=19 November 2020 |title=Rajasthan: Jats seek central OBC quota, threaten stir |url=https://indianexpress.com/article/india/rajasthan-jats-seek-central-obc-quota-threaten-stir-7056545/ |access-date=29 May 2022 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; రాజస్థాన్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం వారిని తిరిగి రాష్ట్ర ఓబీసీ జాబితాలో చేర్చింది కానీ సుప్రీంకోర్టు ద్వారా తొలగించబడినందున కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సిఫార్సు పంపలేదు.&lt;ref name=&quot;The Wire 20192&quot;&gt;{{cite web |date=20 November 2019 |title=Jats of Two Rajasthan Districts Demand Reservation Under Central OBC Quota |url=https://thewire.in/caste/jats-obc-quota-reservation-centre |access-date=29 May 2022 |website=The Wire}}&lt;/ref&gt;

* '''ఖటిక్''' పదం సంస్కృత భాషా పదం ఖట్ నుండి ఉద్భవించింది. ఖటిక్ అంటే &quot;కసాయి&quot;. ప్రాచీన కాలంలో ఖటిక్ కులం ప్రధాన వృత్తి గొర్రెలు, మేకలను వధించి సిద్ధం చేయడం. భారతదేశమంతటా కనిపించే ఖటిక్ సమాజం వేటగాళ్లు, కసాయిలుగా ప్రారంభమైంది.{{Citation needed|date=March 2025}}

* '''కుమావత్ లు''' రాజస్థాన్ అంతటా జైపూర్, పాలి, బికానెర్, జోధ్ పూర్, చురు, హనుమాన్ గఢ్, జైసల్మేర్, శ్రీ గంగానగర్ మొదలైన ప్రాంతాల్లో మెజారిటీతో కనిపిస్తారు. కుమావత్ ప్రధాన వృత్తి వ్యవసాయానికి సంబంధించినది, ఇప్పుడు వారు కూడా దేశమంతటా ఇండోర్, బెంగళూరు, హైదరాబాద్, చెన్నై మొదలైన చోట్ల వ్యాపారంలో ఉన్నారు.{{Citation needed|date=March 2025}}

* '''మేఘవాల్''' మేఘవాల్ లేదా మేఘ్వార్ (మేఘ్, మేఘరాజ్ అని కూడా పిలుస్తారు) ప్రజలు ప్రధానంగా వాయువ్య భారతదేశంలో నివసిస్తున్నారు, పాకిస్తాన్ లో చిన్న జనాభా ఉంది. వీరి సాంప్రదాయ వృత్తి వ్యవసాయం.{{Citation needed|date=March 2025}}

* '''సైన్ నాయి''' కులస్తులు ఎక్కువగా అల్వార్, దౌసా, భరత్ పూర్, జైపూర్, రాజస్థాన్ లోని మరికొన్ని జిల్లాల్లో నివసిస్తున్నారు. వారు తమ కులదేవి సతీ నారాయణి మాతను (అల్వార్ లో ఆలయం) పూజిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Jibraeil 2006, p. 223&quot;&gt;Jibraeil: &quot;Position of Jats in Churu Region&quot;, The Jats - Vol. II, Ed Dr Vir Singh, Delhi, 2006, p. 223&lt;/ref&gt;

* '''రాజపుత్రులు''' చారిత్రాత్మకంగా యోధత్వంతో సంబంధం ఉన్న వివిధ పితృస్వామ్య వంశాలు. రాజస్థాన్ లోని ఒక కులీన వర్గం అయిన వీరు, ఈ ప్రాంతంలోని ప్రాచీన పాలక రాజవంశాల వంశస్థులు. భారతదేశంలో రాజపుత్రులు ఫార్వర్డ్ లేదా జనరల్ కులం.
* '''రాజ్ పురోహిత్''' అనేది రాజపుత్రులు, బ్రాహ్మణుల మాదిరిగానే సంప్రదాయాలను కలిగిన కులం. వీరు సప్తర్షుల వంశస్థులు. వీరు రాజపుత్ర రాజుల గురువులు, యోధులు, వ్యాపారులు, జాగీర్దార్లు వంటి విభిన్న వృత్తులలో నిమగ్నమై ఉన్నారు. రాజ్ పురోహిత్, బ్రాహ్మణులు, చారణ్ లతో పాటు రాజపుత్రులు కాకుండా జాగీర్లు పొందిన, ఠాకూర్ అనే బిరుదును ఉపయోగించడానికి అనుమతించబడిన ఏకైక కులాలు. వారి రాజకీయ భావజాలం కోసం రాజ్ పురోహిత్ లు, [[రాజపుత్రులు]], చారణ్ లు ఒకేలా పరిగణించబడతారు.{{Citation needed|date=March 2025}}

* '''సీర్వి''' ప్రధానంగా రాజస్థాన్ లోని జోధ్ పూర్, పాలి జిల్లాలో వ్యవసాయ వ్యాపారంలో ఉన్నారు. సీర్విల ప్రధాన జనాభా ఆయీ మాత అనుచరులు, వీరికి బిలారాలో ప్రధాన ఆలయం ఉంది. ఈ రోజుల్లో సీర్విలు రాజస్థాన్ నుండి దక్షిణ భారతదేశానికి వలస వెళ్లి మంచి వ్యాపార సమాజంగా మారారు.{{Citation needed|date=March 2025}}

* '''సునార్''' (లేదా సోనార్, స్వర్ణకార్, సోని) స్వర్ణకారులుగా పనిచేసే వ్యక్తుల సంఘం.&lt;ref&gt;''People of India'': Uttar Pradesh (Volume XLII) edited by A Hasan &amp; J C Das page 1500 to 150&lt;/ref&gt; ఈ సమాజం ప్రధానంగా హిందూ, రాజస్థాన్ అంతటా కనిపిస్తుంది. రాజస్థాన్ లోని కేంద్ర&lt;ref&gt;{{cite journal |title=National Commission for Backward Classes |website=www.ncbc.nic.in |url=http://www.ncbc.nic.in/user_panel/GazetteResolution.aspx?Value=mPICjsL1aLv31HvqDjLo2b6bRBzpX69AoP2QYNS1c%2bG5fYPaeM7PeVCET3GMjhgG}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal  |title=National Commission for Backward Classes |website=www.ncbc.nic.in |url=http://www.ncbc.nic.in/Writereaddata/2635221884005388474.pdf |access-date=21 December 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal  |title=National Commission for Backward Classes |website=www.ncbc.nic.in |url=http://www.ncbc.nic.in/Writereaddata/note17635288548297625558.pdf |access-date=21 December 2023}}&lt;/ref&gt;, రాష్ట్ర&lt;ref name=&quot;sje.rajasthan.gov.in&quot;&gt;{{cite web |title=List of Caste OBC |url=https://sje.rajasthan.gov.in/Default.aspx?PageID=67 |website=Government of Rajasthan Social Justice and Empowerment Department |access-date=21 December 2023}}&lt;/ref&gt; ఓబీసీ జాబితాలో సునార్ కులం ఉంది.

రాజస్థాన్ లో మీనా, భిల్లుల వంటి కొన్ని ఇతర గిరిజన సంఘాలు ఉన్నాయి. 10 వ శతాబ్దం దగ్గర ధుంధార్ పై మీనా పరిపాలించారు. భిల్ తెగ బాగా తెలిసిన అంశం ఘూమర్ నృత్యం. మీనా, భిల్లులను రాజపుత్రులు సైనికులుగా నియమించుకున్నారు. వలస పాలన కాలంలో మీనాలు, గుర్జర్లు తదితరులను కలుపుకొని 250 సమూహాలను&lt;ref name=&quot;Ratna G. Revankar 1971, pp.239&quot;&gt;The Indian constitution--: a case study of backward classes by Ratna G. Revankar, Fairleigh Dickinson Univ Press, 1971, pp.239&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://books.google.com/books?id=DShuAAAAMAAJ&amp;q=gujars+ | title = Rajasthan [district Gazetteers].: Alwar | last1 = (India) | first1 = Rajasthan | year = 1968}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book | url = https://books.google.com/books?id=7kBuAAAAMAAJ&amp;q=gujars+ | title = The historiography of the Indian revolt of 1857 | isbn = 978-81-85094-52-6 | last1 = Sen | first1 = Snigdha | year = 1992| publisher = Punthi-Pustak }}&lt;/ref&gt; బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం &quot;క్రిమినల్ తెగలు&quot; గా ప్రకటించింది. ఆయుధాలు పట్టి బ్రిటిష్ పాలనను ఎదిరించిన ఏ సమూహం లేదా సంఘాన్నైనా 1871 లో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నేరస్థులుగా ముద్రవేసింది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Ethnography of a denotified tribe: the Laman Banjara|author=J. J. Roy Burman|publisher=Mittal Publications|year=2010|url=https://books.google.com/books?id=Ai57G7ei0tIC&amp;pg=PA8|page=8|isbn=978-81-8324-345-2}}&lt;/ref&gt; ఈ చట్టాన్ని 1952 లో భారత ప్రభుత్వం రద్దు చేసింది.&lt;ref name=&quot;Ratna G. Revankar 1971, pp.239&quot;/&gt; భిల్ మూలానికి చెందిన వారని నమ్ముతున్న అడవి నివాసులైన సహరియాలు రాజస్థాన్ లోని ఆగ్నేయంలో కోటా, దుంగార్ పూర్, సవాయ్ మాధోపూర్ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్నారు. వీరి ప్రధాన వృత్తులలో షిఫ్టింగ్ సాగుదారులుగా, వేటగాళ్లుగా, మత్స్యకారులుగా పనిచేయడం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;bharatonline.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bharatonline.com/rajasthan/rajasthan-culture/tribes.html|title = Rajasthan Tribes - Tribes of Rajasthan India - Rajasthan Tribals}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;travel-in-rajasthan.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.travel-in-rajasthan.com/rajasthan-travel/tribes.htm |title=Tribal Areas of Rajasthan - Villages of Rajasthan |website=www.travel-in-rajasthan.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060219182000/http://travel-in-rajasthan.com/rajasthan-travel/tribes.htm |archive-date=19 February 2006}}&lt;/ref&gt; గరాసియాలు దక్షిణ రాజస్థాన్ లోని అబూ రోడ్ ప్రాంతంలో నివసించే ఒక చిన్న రాజపుత్ర తెగ.&lt;ref name=&quot;bharatonline.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;travel-in-rajasthan.com&quot;/&gt;

తమ జంతువులతో గ్రామీణ ప్రాంతాలను చుట్టివచ్చే గాడియా లుహార్, బంజారా, నాట్, కల్బేలియా, సాన్సీ వంటి మరికొన్ని రంగురంగుల సమూహాలు ఉన్నాయి. గాడియా లుహార్ లు ఒకప్పుడు [[మహారాణా ప్రతాప్]] తో సంబంధం కలిగి ఉన్నారని చెబుతారు.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Social strains of globalization in India: case examples |author2=Sushma Batra|publisher=New Concepts|year= 1996|page=152|author=Merlin A. Taber}}&lt;/ref&gt;

== రాజస్థానీ సాహిత్యం ==
10-12 వ శతాబ్దాలలో పశ్చిమ రాజస్థాన్, ఉత్తర గుజరాత్ లలో ఒక ఉమ్మడి భాషను మాట్లాడేవారనే వాస్తవాన్ని పండితులు అంగీకరిస్తున్నారు. ఈ భాషను పాత గుజరాతీ ''(క్రీ.శ. 1100 - క్రీ.శ. 1500)'' (పాత పశ్చిమ రాజస్థానీ, గుజ్జర్ భాష, మారు-గుర్జర్ అని కూడా పిలుస్తారు) అని పిలిచేవారు. ఈ భాషకు గుర్జర, ఆ సమయంలో [[పంజాబ్]], రాజపుటానా, మధ్య భారతదేశం, గుజరాత్ లోని వివిధ ప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న, పాలిస్తున్న ప్రజల నుండి ఈ పేరు వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;K.Ayyappapanicker&quot;&gt;{{cite book|title=Medieval Indian literature: an anthology, Volume 3|author=K. Ayyappapanicker|publisher=Sahitya Akademi|year=1997|url=https://books.google.com/books?id=KYLpvaKJIMEC&amp;pg=PA91|page=91|isbn=978-81-260-0365-5}}&lt;/ref&gt; తరువాత ఈ గుజ్జర్ భాష నుండి మార్వాడీ, గుజరాతీ భాషలు ఉద్భవించాయని చెబుతారు.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Revealing India's past: recent trends in art and archaeology|author=Ajay Mitra Shastri|author2=R. K. Sharma |author3=Devendra Handa |publisher=Aryan Books International|year=2005|isbn=978-81-7305-287-3|page=227|quote=It is an established fact that during 10th-11th century.....Interestingly the language was known as the Gujjar Bhakha..}}&lt;/ref&gt; ఈ భాషను 12 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలోనే సాహిత్య భాషగా ఉపయోగించారు. భోజుడు కవి సా.శ. 1014 లో గౌర్జర్ అపభ్రంశ గురించి ప్రస్తావించాడు.&lt;ref name=&quot;K.Ayyappapanicker&quot;/&gt; చాళుక్య రాజు జయసింహ సిద్ధరాజ పాలనలో జైన సన్యాసి, ప్రముఖ విద్వాంసుడు హేమచంద్ర సూరి రాజస్థానీ ఫార్మల్ వ్యాకరణాన్ని రాశారు. రాజస్థానీని 2004 లో రాష్ట్ర అసెంబ్లీ ఒక అధికారిక భారతీయ భాషగా గుర్తించింది. భారత ప్రభుత్వం నుండి గుర్తింపు ఇంకా పెండింగ్ లో ఉంది.&lt;ref&gt;Casting Kings: Bards and Indian Modernity by JEFFREY G. SNODGRASS, p 20&lt;/ref&gt;

రాజస్థానీ సాహిత్యం మొదటి ప్రస్తావన క్రీ.శ. 778 లో ఆగ్నేయ మార్వార్ లోని జలోర్ పట్టణంలో జైన ఆచార్య ఉద్యోతన సూరి రచించిన కువలయమాల నవల నుండి వచ్చింది. ఉద్యోతన సూరి దీనిని మారు భాష లేదా మారు వాణి అని పేర్కొన్నాడు. ఆధునిక రాజస్థానీ సాహిత్యం సూర్యమల్ మిస్రానా రచనలతో ప్రారంభమైంది.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/385338/Suryamal-Misrama Suryamal Misrama:britannica]&lt;/ref&gt; వంశ భాస్కర, వీర సత్సయీ ఆయన రాసిన ముఖ్యమైన రచనలు. వీర సత్సయీ అనేది చారిత్రక వీరులకు సంబంధించిన ద్విపదల సంకలనం. ఈ సాంప్రదాయ శైలిలో మరో ఇద్దరు ముఖ్యమైన కవులు భక్తావర జీ, కవిరాజ మురారిదాన్. విద్యాపరమైన సాహిత్యంతో పాటు జానపద సాహిత్యం కూడా ఉంది. జానపద సాహిత్యంలో బల్లాడ్స్, పాటలు, సామెతలు, జానపద కథలు, పానెజిరిక్స్ ఉంటాయి. వీరోచిత, నైతిక కవిత్వం రాజస్థానీ సాహిత్యం చరిత్రలో రెండు ప్రధాన అంశాలు. రాజస్థాన్ లో ప్రారంభ మధ్యయుగ సామాజిక, రాజకీయ సంస్థల ఏర్పాటు సమయంలో రాజస్థానీ సాహిత్యం, డింగల్ భాష నుండి వీరకావ్య (వీర కవిత్వం) అభివృద్ధి రూపుదిద్దుకుంది. మహారాజా చతుర్ సింగ్ (1879–1929) మేవార్ కు చెందిన ఒక భక్తి కవి. ఆయన చేసిన రచనలు ప్రకృతిలో కవిత్వ శైలిని కలిగి ఉన్నాయి. హింగ్లాజ్ దాన్ కవియ (1861–1948) మరో ముఖ్యమైన కవి. ఆయన రచనలు ఎక్కువగా వీర కవిత్వ శైలికి చెందినవి.&lt;ref&gt;History of Indian Literature: .1911-1956, struggle for freedom By Sisir Kumar Das, p 188&lt;/ref&gt;

రాజస్థానీ సాహిత్యం అభివృద్ధి పురోగతి, పెరుగుదలను 3 దశలుగా విభజించవచ్చు&lt;ref&gt;Medieval Indian literature: an anthology, Volume 3 By K. Ayyappapanicker, Sahitya Akademi, p 454&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ రాజస్థానీ సాహిత్యం చారిత్రక దశలు
|-
|bgcolor=&quot;#F6F6F6&quot;|క్రీ.శ. 900 నుండి 1400 వరకు  ||''ప్రారంభ కాలం''
|-
|bgcolor=&quot;#F6F6F6&quot;|క్రీ.శ. 1400 నుండి 1857 వరకు  ||''మధ్యయుగ కాలం''
|-
|bgcolor=&quot;#F6F6F6&quot;|క్రీ.శ. 1857 నుండి నేటి వరకు  ||''ఆధునిక కాలం''
|}

== సంస్కృతి, సంప్రదాయం ==
[[File:4_Radha_(Bani_Thani),_Kishangarh,_ca._1750,_National_Museum_New_Delhi.jpg|thumb|బని థాని]]

=== దుస్తులు ===
[[File:Man jaisalmer turban.jpg|thumb|170px|పగ్గర్ శైలి తలపాగా ధరించిన రాజస్థానీ వ్యక్తి.]]సాంప్రదాయకంగా పురుషులు చెవిపోగులు, అపద్రవ్య, మీసాలు, ధోవతులు, కుర్తా, అంగర్ఖా, పగ్గర్ లేదా సాఫా (తలపాగాను పోలి ఉండే హెడ్‌గేర్; సాఫా ధరించే శైలి, రంగు మొదలైనవి కులం, వయో కారకాలు మొదలైన వాటిని బట్టి మారుతాయి) ధరిస్తారు. సాంప్రదాయ చుడీదార్ పయజామా (పుకెర్డ్ ప్యాంటు) తరచుగా వివిధ ప్రాంతాలలో ధోతిని భర్తీ చేస్తుంది. మహిళలు వారి కుల సంస్కృతికి అనుగుణంగా దుస్తులు ధరిస్తారు. పోషక్ ను రాజపుత్రులు, రాజ్ పురోహిత్, చారణ్ మహిళలు మాత్రమే (సాంప్రదాయం ప్రకారం) ధరిస్తారు. అయితే విశాలమైన రాజస్థాన్ పొడవులు, శ్వాసలతో దుస్తుల శైలి మారుతుంది. మార్వార్ (జోధ్ పూర్ ప్రాంతం), షేకావతి (జైపూర్ ప్రాంతం), హడోటి (బుండి ప్రాంతం) లలో ధోవతిని వివిధ మార్గాల్లో ధరిస్తారు. అదేవిధంగా పగ్రీ, సాఫా రెండూ రాజస్థానీ తలపాగాలు అయినప్పటికీ కొన్ని తేడాలు ఉన్నాయి. మేవార్ లో పగ్గర్ సంప్రదాయం ఉండగా, మార్వార్ లో సాఫా సంప్రదాయం ఉంది.

[[File:Traditional Rajasthan Lakh jewellery.png|thumb|170px|సాంప్రదాయ రాజస్థానీ ఆభరణాలు]]
రాజస్థాన్ అద్భుతమైన ఆభరణాలకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. పురాతన కాలం నుండి రాజస్థానీ ప్రజలు వివిధ లోహాలు, పదార్థాలతో చేసిన నగలు ధరిస్తున్నారు. సాంప్రదాయకంగా మహిళలు రత్నాలతో పొదిగిన బంగారం, వెండి ఆభరణాలను ధరించేవారు. చారిత్రాత్మకంగా వెండి లేదా బంగారు ఆభరణాలను కర్టెన్లు, సీటు కుషన్లు, చేతి పనులు మొదలైన వాటిపై కుట్టిన లోపలి అలంకరణ కోసం ఉపయోగించారు. సంపన్న రాజస్థానీలు కత్తులు, కవచాలు, కత్తులు, పిస్టల్స్, ఫిరంగులు, తలుపులు, సింహాసనాలు మొదలైన వాటిపై రత్నాలతో పొదిగిన బంగారం, వెండిని ఉపయోగించారు, ఇది రాజస్థానీల జీవితాల్లో ఆభరణాల ప్రాముఖ్యతను ప్రతిబింబిస్తుంది.&lt;ref&gt;Rajasthan, Part 1 By K. S. Singh, p 15&lt;/ref&gt;

=== వంటకాలు ===
గొప్ప రాజస్థానీ సంస్కృతి ఆతిథ్య సంప్రదాయంలో ప్రతిబింబిస్తుంది, ఇది దానికదే ఒక రకమైనది. రాజస్థాన్ ప్రాంతం శుష్క ఎడారి జిల్లాల నుండి పచ్చని తూర్పు ప్రాంతాల వరకు ఉంటుంది. భౌగోళిక వ్యత్యాసం శాఖాహారం, మాంసాహార వంటకాలను కలిగి ఉన్న గొప్ప ఆహార సంస్కృతికి దారితీసింది. రాజస్థానీ ఆహారం జొన్నలు, సజ్జలు, పప్పుదినుసులు, పప్పుల వాడకం ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది, కరివేపాకు, చింతపండు, కొత్తిమీర, అల్లం, వెల్లుల్లి, మిరపకాయలు, మిరియాలు, దాల్చినచెక్క, లవంగాలు, యాలకులు, జీలకర్ర, గులాబీ నీరు వంటి మసాలా దినుసుల కలయిక ద్వారా దాని విలక్షణమైన సువాసన, రుచి లభిస్తుంది.

రాజస్థాన్ ప్రధాన పంటలు జొన్నలు, సజ్జలు, మొక్కజొన్న, రాగులు, వరి, గోధుమలు, బార్లీ, శనగలు, కందులు, పప్పుదినుసులు, వేరుశెనగ, నువ్వులు మొదలైనవి. చిరుధాన్యాలు, పప్పుదినుసులు, బీన్స్ ఆహారంలో అత్యంత ప్రాథమిక పదార్థాలు.

హిందూ, జైన రాజస్థానీలలో ఎక్కువ మంది శాఖాహారులు. రాజస్థానీ జైనులు సూర్యాస్తమయం తర్వాత తినరు, వారి ఆహారంలో వెల్లుల్లి, ఉల్లిపాయలు ఉండవు. రాజపుత్రులు సాధారణంగా మాంసం తింటారు; అయితే ఆవు మాంసం తినడం సంస్కృతిలో చాలా మందికి నిషిద్ధం.&lt;ref name=raj&gt;{{cite book|last=Naravane|first=M. S.|title=The Rajputs of Rajputana: a glimpse of medieval Rajastha|year=1999|publisher=APH Publishing|isbn=9788176481182|pages=184(see pages 47–50)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Serving Empire, Serving Nation by Glenn J. Ames, The University of Toledo, Pg 26&lt;/ref&gt;

రాజస్థానీ వంటకాలు అనేక రకాలను కలిగి ఉంటాయి, శుష్క ఎడారి జిల్లాలకు, పచ్చని తూర్పు ప్రాంతాలకు మధ్య ప్రాంతీయంగా మారుతూ ఉంటాయి. దాల్-బాటీ-చుర్మా అత్యంత ప్రసిద్ధ వంటకం. ఇది వేడి బొగ్గుల మీద వేయించిన, శనగ పిండితో చేసిన పొడి, పొరలుగా ఉండే తీపితో, ఎడారి పండు, బీన్స్ తో చేసిన కెర్-సాంగ్రీతో వడ్డించే స్పష్టమైన వెన్నతో నిండిన చిన్న రొట్టె.

== కళలు ==
{{main|రాజస్థాన్ కళలు}}
[[File:Rajasthani Artists.jpg|thumb|centre|500px]]

=== సంగీతం ===
{{main|రాజస్థాన్ సంగీతం}}
[[File:Rajasthani folk musician.jpg|thumb|న్యూఢిల్లీ లోని ఇండియా గేట్ సమీపంలో ఉన్న ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ (ఐజిఎన్సిఎ) లో అఖ్యాన్ ఫెస్టివల్ లో తన రావణహత వాయిద్యంతో ఒక రాజస్థానీ జానపద గాయకుడు.]]
రాజస్థానీ సంగీతం సంగీతకారుల విభిన్న సేకరణను కలిగి ఉంది. ప్రధాన సంగీత పాఠశాలల్లో ఉదయ్ పూర్, జోధ్ పూర్, జైపూర్ ఉన్నాయి. జైపూర్ ఒక ప్రధాన ఘరానా, ఇది అరుదైన రాగాలపై గౌరవం కోసం ప్రసిద్ధి చెందింది. [[జైపూర్-అత్రౌలి ఘరానా]] అల్లాదియా ఖాన్ (1855-1943) తో సంబంధం కలిగి ఉంది, ఆయన 19 వ శతాబ్దం చివరిలో, 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో గొప్ప గాయకులలో ఒకరు. అల్లాదియా ఖాన్ కు ధ్రుపద్, ఖ్యాల్ శైలులలో శిక్షణ ఇచ్చారు, అయితే అతని పూర్వీకులు ధ్రుపద్ గాయకులు.&lt;ref&gt;Tradition of Hindustani music By Manorma Sharma, p 49&lt;/ref&gt; జైపూర్ ఘరానా అత్యంత విలక్షణమైన లక్షణం దాని సంక్లిష్టమైన, లయబద్ధమైన శ్రావ్యమైన రూపం.

=== రాజస్థానీ చిత్రలేఖనాలు ===
రంగురంగుల రాజస్థానీ ప్రజల సంప్రదాయం చిత్రకళలో కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ పెయింటింగ్ శైలిని మారు-గుర్జర్ పెయింటింగ్ అంటారు. ఇది ప్రాచీన రాజస్థాన్ రాజ వారసత్వంపై వెలుగునిస్తుంది. రాజపోషణ కింద రాజస్థాన్ లో వివిధ చిత్రలేఖన శైలులు అభివృద్ధి చెందాయి, పండించబడ్డాయి, ఆచరించబడ్డాయి, చిత్రలేఖన శైలులు 15 నుండి 17 వ శతాబ్దాల నాటికి అగ్రస్థానానికి చేరుకున్నాయి. ఫాడ్ చిత్రలేఖనాలు, మినియేచర్ చిత్రలేఖనాలు, కాజలి చిత్రలేఖనాలు, రత్నాల చిత్రలేఖనాలు మొదలైనవి ప్రధాన చిత్రలేఖన శైలులు. రాజస్థానీ చిత్రలేఖనాలలో అద్భుతమైన వైవిధ్యం, ఊహాత్మక సృజనాత్మకత కనిపిస్తుంది. మేవార్, మార్వార్, కిషన్ గఢ్, బూందీ, కోట, జైపూర్, అల్వార్ కళలకు ప్రధాన పాఠశాలలు.
[[File:Rajasthani Painting.jpg|thumb|left|250px]]

'''మారు-గుర్జర్ చిత్రలేఖనం అభివృద్ధి'''&lt;ref&gt;Art and artists of Rajasthan by R.K. Vaśishṭha&lt;/ref&gt;
* పశ్చిమ భారతీయ చిత్రలేఖనం శైలి - క్రీ.శ. 700
* మేవార్ జైన చిత్రలేఖనం శైలి - క్రీ.శ. 1250
* సుల్తానేట్ మారు-గుర్జర్ చిత్రలేఖనం శైలి మిశ్రమం - క్రీ.శ. 1550
* మేవార్, మార్వార్, ధుందార్, హరోతి శైలులు - క్రీ.శ. 1585

'''ఫాడ్ చిత్రలేఖనాలు''' (&quot;మేవార్-శైలి చిత్రలేఖనం&quot;) అత్యంత ప్రాచీనమైన రాజస్థానీ కళారూపం. గుడ్డపై చేసే స్క్రోల్ పెయింటింగ్ అయిన ఫాడ్ పెయింటింగ్స్ భారతీయ క్లాత్ పెయింటింగ్స్ కు అందమైన నమూనా. ఇవి వాటి స్వంత శైలులు, నమూనాలను కలిగి ఉంటాయి, వాటి శక్తివంతమైన రంగులు, చారిత్రక ఇతివృత్తాల కారణంగా బాగా ప్రాచుర్యం పొందాయి. దేవ్ నారాయణ్ కి ఫాడ్ అనేది రాజస్థాన్ లోని ప్రసిద్ధ పార్స్ లలో అతిపెద్దది. దేవ్ నారాయణ్ దేవుని కి ఫాడ్ పెయింట్ చేసిన ప్రాంతం 170 చదరపు అడుగులు (అంటే 34' x 5').&lt;ref name=&quot;Lord Devnarayan Legend&quot;&gt;{{cite book|title=Painted Folklore and Folklore Painters of India|publisher=Concept Publishing Company|url=https://books.google.com/books?id=xUjjBHmHMXEC&amp;pg=PA57|year=1976}}&lt;/ref&gt; మరికొన్ని పార్స్ లు కూడా రాజస్థాన్ లో ప్రబలంగా ఉన్నాయి, కానీ ఇటీవల ఉద్భవించినందున అవి కూర్పులో క్లాసికల్ కాదు.&lt;ref name=&quot;Lord Devnarayan Legend&quot;/&gt; మరో ప్రసిద్ధ పార్ పెయింటింగ్ [[పాబూజీ కి ఫడ్]]. పాబూజీ కి ఫడ్ ను 15 x 5 అడుగుల కాన్వాస్ పై వేస్తారు.&lt;ref name=&quot;Lord Devnarayan Legend&quot;/&gt; ఫాడ్ చిత్రలేఖనాల ఇతర ప్రసిద్ధ వీరులు గోగాజీ, పృథ్వీరాజ్ చౌహాన్, అమర్ సింగ్ రాథోడ్ మొదలైనవారు.&lt;ref&gt;Indian Murals and Paintings By Nayanthara S, p 15&lt;/ref&gt;

=== వాస్తుశిల్పం ===
{{main|రాజస్థాన్ వాస్తుశిల్పం}}
&lt;gallery&gt;
File:Ranakpur Jain Temple Ceiling detail.jpg|లోపలి భాగం రాతి పని ఆదీశ్వర ఆలయం చూపిస్తుంది
File:Worshippers leaving the temple in Ranakpur.jpg|రణక్ పూర్ లోని జైన ఆలయం
File:Nagda2.jpg|నాగ్దా ఆలయం
File:Dev Somnath Temple, Dungarpur.jpg|దేవ్ సోమనాథ్ ఆలయం
&lt;/gallery&gt;

రాజస్థానీల గొప్ప సంప్రదాయం ప్రాంత వాస్తుశిల్పంలో కూడా ప్రతిబింబిస్తుంది. [[మారు-గుర్జర వాస్తుశిల్పం]], హోయసల ఆలయ వాస్తుశిల్పం మధ్య అనుసంధాన లింక్ ఉంది. ఈ రెండు శైలులలో వాస్తుశిల్పం శిల్పపరంగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;The legacy of G.S. Ghurye: a centennial festschrift By Govind Sadashiv Ghurye, A. R. Momin, p-205&lt;/ref&gt;

== వృత్తి ==
రాజస్థాన్ లోని రాజస్థానీ ప్రజలకు వ్యవసాయం ప్రధాన వృత్తి. జొన్నలు, సజ్జలు, మొక్కజొన్న, రాగులు, వరి, గోధుమలు, బార్లీ, శనగలు, కందులు, పప్పుదినుసులు, వేరుశెనగ, నువ్వులు మొదలైనవి రాజస్థాన్ ప్రధాన పంటలు. మధ్యయుగ రాజస్థాన్ ప్రజల ఆర్థిక జీవితంలో వ్యవసాయం అత్యంత ముఖ్యమైన అంశం.&lt;ref&gt;Rajasthan through the Ages the Heritage of By R.K. Gupta, p 56&lt;/ref&gt; ప్రారంభ మధ్యయుగ కాలంలో ఒక బావి ద్వారా నీటిపారుదల చేయగల భూమిని కాశవా అని పిలిచేవారు, ఇది ఒక కాన్ష లేదా తోలు బకెట్ తో నీటిపారుదల చేయగల భూమి.&lt;ref&gt;Rajasthan studies by Gopi Nath Sharma&lt;/ref&gt; చారిత్రాత్మకంగా వేట నుండి స్థిరపడిన వ్యవసాయం వరకు ఆర్థిక వ్యవస్థ వివిధ దశలలో రాజస్థాన్ లో మొత్తం వర్గాల సంఘాలు ఉన్నాయి. వన్ బయోరియా, తిర్గార్, కంజర్, వాగ్రి మొదలైనవారు సాంప్రదాయకంగా వేటగాళ్లు, ఆహార సేకరణదారులు. ఇప్పుడు వన్ బయోరియా మాత్రమే వేటగాళ్లు కాగా, ఇతరులు వ్యవసాయ సంబంధిత వృత్తులకు మారారు.&lt;ref&gt;Rajasthan, Volume 1, Anthropological Survey of India, p 19&lt;/ref&gt; లోహార్, సిక్లిగర్ వంటి పలువురు చేతివృత్తులవారు ఉన్నారు. లోహార్ లు కమ్మరి కాగా, సిక్లిగర్ యుద్ధంలో ఉపయోగించే ఆయుధాలను తయారు చేయడం, పాలిష్ చేయడం వంటి నిర్దిష్ట పని చేస్తారు. ఇప్పుడు వారు వ్యవసాయానికి ఉపయోగించే ఉపకరణాలను సృష్టిస్తున్నారు.

=== వాణిజ్యం, వ్యాపారం ===

చారిత్రాత్మకంగా రాజస్థానీ వ్యాపార సంఘం (మార్వాడీలు అని కూడా పిలుస్తారు, {{langx|raj|मारवाड़ी}}) భారతదేశమంతటా, భారతదేశం వెలుపల వ్యాపారాన్ని విజయవంతంగా నిర్వహించింది. వారి వ్యాపారం &quot;ఉమ్మడి-కుటుంబ వ్యవస్థ&quot; చుట్టూ నిర్వహించబడింది, ఇందులో తాత, తండ్రి, కుమారులు, వారి కుమారులు, ఇతర కుటుంబ సభ్యులు లేదా దగ్గరి బంధువులు కలిసి పనిచేసి వ్యాపార పనుల బాధ్యతలను పంచుకున్నారు.&lt;ref&gt;The rise of business corporations in India By Shyam Rungta, p 165&lt;/ref&gt; వ్యాపారంలో రాజస్థానీల విజయం, అది కూడా రాజస్థాన్ వెలుపల, సమాజంలో ఉన్న సమైక్య భావానికి ఫలితం.{{citation needed|date=December 2012}} రాజస్థానీలు కమ్యూనిటీ సభ్యులకు సహాయం చేస్తారు, ఇది బంధుత్వం, ఏకత్వం, సమాజంలో నమ్మకాన్ని బలపరుస్తుంది. మరో వాస్తవం ఏమిటంటే వారు వలస వెళ్ళే ప్రాంతానికి అనుగుణంగా మారే సామర్థ్యం కలిగి ఉంటారు. వారు ఇతరులతో ఎంతగానో కలిసిపోతారు, ప్రాంతీయ సంస్కృతి, ఆచారాలు, ప్రజలను గౌరవిస్తారు.&lt;ref&gt;Business history of India By Chittabrata Palit, Pranjal Kumar Bhattacharyya, p 278, 280&lt;/ref&gt; ఏ విజయవంతమైన వ్యాపారవేత్తకైనా ఇది ఒక అరుదైన, అత్యంత గౌరవనీయమైన లక్షణం. నేడు వారు భారతదేశంలోని ప్రధాన వ్యాపార తరగతులలో ఉన్నారు. మార్వాడీ అనే పదం రాజస్థాన్ రాష్ట్రం నుండి వచ్చిన ఒక తెలివైన వ్యాపారవేత్తగా మారింది. బచ్చవత్ లు, బిర్లాలు, గోయెంకాలు, బజాజ్ లు, రుయాలు, పిరమల్ లు, సింఘానియాలు భారతదేశ అగ్రశ్రేణి వ్యాపార సమూహాలలో ఉన్నారు. వారు రాజస్థాన్ కు చెందిన ప్రసిద్ధ మార్వాడీలు.&lt;ref&gt;History, Religion and Culture of India By S. Gajrani&lt;/ref&gt;

== ప్రవాసులు ==
రాజస్థానీలకు చెందిన మార్వాడీ సమూహం భారతదేశమంతటా గణనీయమైన ప్రవాసులను కలిగి ఉంది, అక్కడ వారు వ్యాపారులుగా స్థిరపడ్డారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vm_KCE4XXPMC&amp;q=Rajasthani+people&amp;pg=PR27 |title=People of India: Rajasthan |first1=Lavania |last1=Singh |first2=Mandal Vyas |last2=Samanta |page=xxvii-xxviii |isbn=978-81-7154-769-2 |year=1998|publisher=Popular Prakashan }}&lt;/ref&gt; భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు మార్వాడీల వలసలు ప్రధానంగా వాణిజ్యం, వాణిజ్య అవకాశాల అన్వేషణలో జరిగిన ఉద్యమం. చాలా సందర్భాలలో రాజస్థానీలు ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాపారులుగా వలస వెళతారు.&lt;ref&gt;Business history of India By Chittabrata Palit, Pranjal Kumar Bhattacharyya, p 280&lt;/ref&gt;

=== మహారాష్ట్ర ===
మహారాష్ట్రలో రాజస్థానీలు ప్రధానంగా వ్యాపారులు, పెద్ద, మధ్య తరహా వ్యాపార గృహాలను కలిగి ఉన్నారు. మహేశ్వరీలు ప్రధానంగా హిందువులు (కొందరు జైనులు కూడా ఉన్నారు), వీరు పాత కాలంలో రాజపుటానా నుండి వలస వచ్చారు. వీరు సాధారణంగా గ్రామ దేవతలతో పాటు అన్ని దేవతలను పూజిస్తారు.&lt;ref&gt;People of India: Maharashtra, Volume 2 By Kumar Suresh Singh, B. V. Bhanu, Anthropological Survey of India&lt;/ref&gt;

== చిత్రాలు ==
&lt;gallery&gt;
file:Carved elephants on the walls of Jagdish Mandir.jpg|సా.శ. 1651 లో మహారాణా జగత్ సింగ్ Ist నిర్మించిన జగదీశ్ ఆలయ గోడలపై చెక్కిన ఏనుగులు.
file:Aravali range inside Ranthambhore, Rajasthan.jpg|భారతదేశంలోని రాజస్థాన్ లోని రణథంబోర్ సమీపంలో ఆరావళి కొండల పరిసర ప్రాంతం.
file:Deshnoke Karni Mata.jpg|వివరణాత్మక రాతి పని, కర్ణి మాత ఆలయం, బికానెర్ రాజస్థాన్.
file:Jaisalmer Jain Temple 6.jpg|పాలరాతి పని, జైసల్మేర్ జైన ఆలయం, రాజస్థాన్.
file:Seated Ganesha, India, Rajasthan, 9th century, sandstone, Honolulu Academy of Arts.jpg|కూర్చున్న వినాయకుడు, రాజస్థాన్ కు చెందిన ఇసుకరాయి శిల్పం, 9 వ శతాబ్దం, హొనోలులు అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్.
file:Museum für Indische Kunst Dahlem Berlin Mai 2006 019.jpg|నిలబడి ఉన్న దేవత పసుపు ఇసుకరాయి శిల్పం, క్రీ.శ. 11 వ శతాబ్దం, రాజస్థాన్.
File:Armor coat Rajasthan01.jpg|ఆర్మర్ కోటు, 18 వ శతాబ్దం, రాజస్థాన్.
file:WLA lacma Celestial Nymph ca 1450 Rajasthan.jpg|ఒక స్త్రీ పాలరాతి శిల్పం, ca 1450, రాజస్థాన్.
file:Bani Thani painting.jpg|బని థాని చిత్రలేఖనం, రాజస్థాన్.
file:Thar Khuri.jpg|థార్ ఎడారి, జైసల్మేర్ లో ఇసుక తిన్నెలలో ఒంటె సవారీ.
&lt;/gallery&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[రాజస్థాన్ కు చెందిన వ్యక్తుల జాబితా]]
* [[రాజస్థాన్ సంస్కృతి]]
* మండోర్
* సుతార్
* [[కత్పుత్లి]]
* [[రాజస్థాన్ ఉత్సవాలు, పండుగలు]]
* [[రాజస్థానీ సాహిత్యం]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{commons category}}
* [http://www.rajasthan.gov.in/rajgovt/misc/ourpeople.html రాజస్థాన్ ప్రజలు] రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం
* [https://www.thegyan.org/2015/06/12-myths-that-every-rajasthani-has-to.html రాజస్థానీలు భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలో ఎదుర్కొనే కొన్ని అపోహలు] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228114436/https://www.thegyan.org/2015/06/12-myths-that-every-rajasthani-has-to.html |date=2024-02-28 }} రాజస్థాన్ కు చెందిన వారు వ్యాపారం, పని, విద్య మొదలైన ప్రయోజనాల కోసం భారతదేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు వలస వెళుతుంటారు, బయట ఉన్నప్పుడు వారు భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలలో ప్రబలంగా ఉన్న తమ స్వస్థలానికి సంబంధించిన వివిధ అపోహలను అనుభవిస్తారు. ఆ అపోహలు ఇక్కడ కారణాలతో స్పష్టం చేయబడ్డాయి.
* [https://www.youtube.com/watch?v=Zirn1H4vE0Y &quot;జైసల్మేర్ అయో! గేట్వే ఆఫ్ ది జిప్సీస్&quot;] పాములు పట్టేవారు, కథకులు, సంగీతకారులు, నృత్యకారులు, కమ్మరివారు థార్ ఎడారి మీదుగా జైసల్మేర్ కు వెళ్ళేటప్పుడు రాజస్థాన్ లోని సంచార జీవిత జీవనశైలి, సంస్కృతి, రాజకీయాలపై వెలుగునిస్తుంది.

{{రాజస్థాన్}}

{{DEFAULTSORT:రాజస్థానీ ప్రజలు}}
[[Category:రాజస్థానీ ప్రజలు| ]]
[[Category:రాజస్థాన్ సామాజిక సమూహాలు|*]]
[[వర్గం:రాజస్థాన్ వ్యక్తులు| ]]</text>
      <sha1>cw9w2bdmp5583t3dp4wjx2treqht8dx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బెహాలి వన్యప్రాణి అభయారణ్యం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504023</id>
    <revision>
      <id>4954097</id>
      <parentid>4910618</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhoshini Gummidi</username>
        <id>152426</id>
      </contributor>
      <origin>4954097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26680" sha1="ohdzohn849du44bk8hx0l2yyfdw2g0r" xml:space="preserve">{{short description|అస్సాంలోని రక్షిత అటవీ ప్రాంతం}}

'''బెహాలి వన్యప్రాణి అభయారణ్యం''', [[అస్సాం]] రాష్ట్రంలోని [[విశ్వనాథ్ జిల్లా]]లో ఉంది. ఇది తూర్పు హిమాలయాల పాదాల వద్ద ఉన్న అర్థ-నిత్యహరిత అటవీ ప్రాంతం.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
{{Infobox protected area
| name = బెహాలి వన్యప్రాణి అభయారణ్యం
| image = File:BehaliRF.jpg
| image_caption = బెహాలి రక్షిత అటవీ ప్రాంతం
| pushpin_map = India Assam#India
| map_caption = 
| iucn_category = IV
| location = [[విశ్వనాథ్ చరియాలి|విశ్వనాథ్]], [[అస్సాం]], [[భారతదేశం]]
| nearest_city = [[విశ్వనాథ్ చరియాలి|విశ్వనాథ్]], [[భారతదేశం]]
| coordinates = {{coord|26|54|32|N|93|18|29|E|format=dms|display=inline,title}}
| area = {{convert|140|km2|sigfig=3|abbr=on}}
| established = {{start date and age|1917}}
| visitation_num =
| visitation_year =
| governing_body = [[పర్యావరణం, అడవులు, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ|కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ]], [[భారత ప్రభుత్వం]]
| website=[https://web.archive.org/web/20210727130649/https://sites.google.com/view/ethnobotanyofnortheastindia/flora/behali-reserve-forest బెహాలి-రక్షిత-అడవి]
}}

ఈ అడవి విస్తృతమైన సోనిత్‌పూర్ ఏనుగుల సంరక్షణ కేంద్రంలో ఒక భాగం. 1917లో ఇది రక్షిత అడవిగా ప్రకటించబడింది. ఇది రెండు ప్రసిద్ధ రక్షిత ప్రాంతాలైన పశ్చిమాన నామేరి జాతీయ ఉద్యానవనం, దక్షిణాన కాజీరంగా జాతీయ ఉద్యానవనం ల మధ్య 140 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి ఉంది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Behali Reserve Forest in Biswanath District Faces Serious Threat Due to Illegal Encroachment &amp; Deforestation - Sentinelassam|url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/behali-reserve-forest-in-biswanath-district-faces-serious-threat-542073|access-date=2021-07-27|website=The Sentinel Assam|date=10 June 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt; కాబట్టి ఇవి ముఖ్యంగా ఏనుగుల వంటి అనేక జాతుల జంతువుల వలసలకు ముఖ్యమైన రహదారిగా (కారిడార్) పనిచేస్తుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-07-23|title=Neglect shrouds Behali Reserve Forest's biodiversity along Assam-Arunachal border|url=https://india.mongabay.com/2021/07/neglect-shrouds-behali-reserve-forests-biodiversity-along-assam-arunachal-border/|access-date=2021-07-27|website=Mongabay-India|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

4 మే 2022న, ది అస్సాం గెజెట్‌లో, అస్సాం గవర్నర్ బెహాలి రక్షిత అడవిని వన్యప్రాణి అభయారణ్యంగా ప్రకటించడానికి ప్రతిపాదించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Assam's Behali Reserve Forest Designated As 'Wildlife Sanctuary' - Sentinelassam |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/assam-news/assams-behali-reserve-forest-designated-as-wildlife-sanctuary-591449 |access-date=2022-05-12 |website=The Sentinel Assam |date=10 May 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ఇది 1994లో ముఖ్యమైన పక్షి ప్రాంతంగా, 2004లో ప్రధాన జీవవైవిధ్య ప్రాంతంగా కూడా గుర్తించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Behali Reserve Forest, India - KeyBiodiversityAreas.org|url=http://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/18067|access-date=2021-07-28|website=www.keybiodiversityareas.org}}&lt;/ref&gt;

93°11′30.58″ E, 93°23′21.09″ E రేఖాంశాలు, 26°52′20.08″ N, 26°57′33.17″ N అక్షాంశాల మధ్య ఉన్న ఈ ప్రాంతానికి తూర్పున బురోయ్ నది, పశ్చిమాన బోర్‌గాంగ్ నది, ఉత్తరాన [[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]] కు చెందిన పాపుమ్ రిజర్వ్, దక్షణాన పలు మానవ నివాసాలు, తేయాకు తోటలు, వరి పొలాలు సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BirdLife Data Zone|url=http://datazone.birdlife.org/index.php/site/factsheet/behali-reserve-forest-iba-india|access-date=2021-07-28|website=datazone.birdlife.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|title=Neglect shrouds Behali Reserve Forest's biodiversity along Assam-Arunachal border|url=https://www.moneycontrol.com/news/environment/neglect-shrouds-behali-reserve-forests-biodiversity-along-assam-arunachal-border-7226581.html/amp|access-date=2021-07-28|newspaper=Moneycontrol|date=26 July 2021 }}&lt;/ref&gt; సముద్ర మట్టానికి 90 మీటర్ల నుండి 110 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ అడవి అనేక ఎత్తైన, పల్లపు ప్రాంతాలను కలిగి ఉంది. ఇక్కడ ఉష్ణోగ్రత 13 °C నుండి 37 °C వరకు ఉంటుంది. అడవిలో సగటు వార్షిక వర్షపాతం సుమారు 1800 మిమీ ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== భూభాగం, జీవవైవిధ్యం ==

=== నదులు ===

బోర్‌గాంగ్, బురోయ్ లు బెహాలి రక్షిత అడవి గుండా ప్రవహించే ప్రధాన ఉపనదులు. ఇవి బ్రహ్మపుత్రలో కలుస్తాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఇవి కాకుండా బెహాలి, బెదేతి, బిహ్మరి, బొరాజులి, దికాల్, దిరింగ్, కోచుజన్, కొలగురి, నహర్జన్, నస్‌బోర్, సౌల్ధోవా, సుకన్సుతి మొదలైన చిన్న చిన్న వాగులు అడవి అంతటా విస్తరించి ఉన్నాయి.

=== వృక్షజాలం ===
[[File:Behali_RF.jpg|right|thumb|''బెహాలి రక్షిత అడవి లోని అర్ధ-నిత్యహరిత ప్రాంతాలు'']]
ఈ అడవిలోని వృక్షజాలంపై సమీప కాలంలో అన్వేషణ జరిగింది. ఇది మొత్తం 308 దేశవాళీ ఆవృతబీజ వృక్ష జాతులకు నిలయంగా ఉంది. వీటిలో కొన్ని దశాబ్దాలుగా వెలుగులోకి రాలేదు. వృక్షశాస్త్రజ్ఞుడు దీపాంకర్ బోరా ఈ అడవి నుండి మూడు నూతన వృక్ష వర్గాలను సైన్స్ లోకానికి వివరించారు. వాటిలో, ''Chlorophytum assamicum''&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=BORAH|first1=DIPANKAR|last2=KAFLEY|first2=PARIXIT|last3=DAS|first3=ABHAYA P.|last4=TANGJANG|first4=SUMPAM|last5=AVERYNOV|first5=LEONID|date=2019-02-25|title=Chlorophytum assamicum (Asparagaceae), a new species from Northeast India|url=https://doi.org/10.11646/phytotaxa.394.1.12|journal=Phytotaxa|volume=394|issue=1|pages=123|doi=10.11646/phytotaxa.394.1.12|s2cid=92052872 |issn=1179-3163|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;, ''Peliosanthes macrophylla'' var ''assamensis''&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Borah|first1=D.|last2=Taram|first2=M.|last3=Tangjang|first3=S.|last4=Upadhyaya|first4=A.|last5=Tanaka|first5=N.|date=2020-11-30|title=Peliosanthes macrophylla var. assamensis (Asparagaceae), a new variety from Behali Reserve Forest in Assam, Northeast India|journal=Blumea - Biodiversity, Evolution and Biogeography of Plants|volume=65|issue=2|pages=121–125|doi=10.3767/blumea.2020.65.02.05|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; లు ఈ అడవికి మాత్రమే పరిమితమైన స్థానిక (ఎండమిక్) జాతులు. ''Aristolochia assamica''&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Borah|first1=Dipankar|last2=Taram|first2=Momang|last3=Das|first3=Abhaya Prasad|last4=Tangjang|first4=Sumpam|last5=Do|first5=Truong Van|date=October 2019|title=Aristolochia assamica (Aristolochiaceae), a New Species from the East Himalayas|url=https://bioone.org/journals/annales-botanici-fennici/volume-56/issue-4-6/085.056.0410/Aristolochia-assamica-Aristolochiaceae-a-New-Species-from-the-East-Himalayas/10.5735/085.056.0410.full|journal=Annales Botanici Fennici|volume=56|issue=4–6|pages=253–257|doi=10.5735/085.056.0410|s2cid=204811125 |issn=0003-3847|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ఈశాన్య భారతదేశంలో మరికొన్ని ప్రాంతాల్లో సేకరించిన తర్వాత [[ఈశాన్య భారతదేశం|ఈశాన్య భారత]] స్థానిక జాతిగా నిలిచింది. ఒక శతాబ్దం కంటే ఎక్కువ కాలం తర్వాత తిరిగి కనుగొనబడిన ''Tupistra stoliczkana''&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=BORAH|first1=DIPANKAR|last2=TANAKA|first2=NORIYUKI|last3=AVERYANOV|first3=LEONID V.|last4=TARAM|first4=MOMANG|last5=ROY|first5=DILIP KUMAR|date=2020-05-19|title=&lt;p&gt;&lt;strong&gt;Rediscovery of &lt;em&gt;Tupistra stoliczkana&lt;/em&gt; (Asparagaceae) in northeastern India and the identity of &lt;em&gt;T. ashihoi&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/p&gt;|url=https://doi.org/10.11646/phytotaxa.443.2.8|journal=Phytotaxa|volume=443|issue=2|pages=207–210|doi=10.11646/phytotaxa.443.2.8|s2cid=219521976 |issn=1179-3163|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;, అస్సాం వృక్షజాలంలో కొత్తగా నమోదైన ''Galeola nudifolia''&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-05-19|title=Checklist of orchids of Biswanath district of Assam, India, with a new record for the state|url=https://richardiana.jardinbotaniquedeguyane.com/checklist-of-orchids-of-biswanath-district-of-assam-india-with-a-new-record-for-the-state/|access-date=2021-07-27|website=Richardiana|language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;, ''Pandanus unguifer''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Revista Contributii Botanice|url=http://contributii_botanice.reviste.ubbcluj.ro/volume_cuprins.php?id=2020|access-date=2021-07-27|website=contributii_botanice.reviste.ubbcluj.ro}}&lt;/ref&gt;, కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత అస్సాం నుండి తిరిగి సేకరించబడిన ''Citrus indica''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Pleione Vol.12 Issue 2|url=http://pleione.ehsst.org/index/Pleione122.html|access-date=2021-07-27|website=pleione.ehsst.org}}&lt;/ref&gt; వంటివి పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడటానికి ఈ ప్రాంతం యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలుపుతాయి.

[[File:Galeola nudifolia 2.jpg|thumb|'''''Galeola nudifolia''''', అస్సాంలో కొత్తగా నమోదైన ఆర్కిడ్ జాతి]]

''Magnolia hogdsonii, Elaeocarpus rugosus, E. varunua, [[దేవకాంచనం|Bauhinia variegata]],'' ''Gynocardia odorata'' లు ఈ అడవిలోని కొన్ని సాధారణ కాష్ట వృక్ష జాతులు. ఈ అటవీ ప్రాంతం ప్రాచీన అడవులు, ద్వితీయ శ్రేణి అడవులు, పునరావాస అడవులు, నదీతీర అడవులు, బహిరంగ ఆవాసాలు (ఉదా. గడ్డిభూములు), జలమయ ప్రాంతాలు వంటి వివిధ రకాల ఆవాసాలకు నిలయంగా ఉంది. అంతేకాకుండా, ఈ రక్షిత అడవి చెట్ల పైన, నేలపై విస్తరించి ఉన్న 37 ఆర్కిడ్ జాతులకు నిలయం. 14 జాతులతో కూడిన ''[[ఫైకస్]]'' అనేక రకాల పక్షులు ఆధారపడే ప్రధానమైన చెట్ల సమూహాలలో ఒకటి.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Borah|first1=Dipankar|last2=Das|first2=Biswajit|last3=Tangjang|first3=Sumpam|last4=Das|first4=Abhaya Prasad|last5=Khapugin|first5=Anatoliy A.|date=2021|title=Assessment of woody species diversity and composition along a disturbance gradient in Behali Reserve Forest of Biswanath district, Assam, India|url=https://apcz.umk.pl/czasopisma/index.php/EQ/article/view/EQ.2021.009|journal=Ecological Questions|language=en-US|volume=32|issue=1|pages=1–25|doi=10.12775/EQ.2021.009|issn=1644-7298|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

[[File:Aristolochia_cathcartii.jpg|alt=Aristolochia cathcartii|left|thumb|'''''Aristolochia cathcartii''''' బెహాలి రక్షిత అడవిలోని ఒక అరుదైన తీగ జాతి]]

===జంతుజాలం===
ఈ అడవి తన జంతుజాలంలో కూడా సమృద్ధిగా ఉంది. ఇప్పటివరకు 282 పక్షులు, 275 [[సీతాకోకచిలుక]]లు, 49 [[క్షీరదాలు]], 23 [[పాములు]], 12 [[ఉభయచరాలు]], 11 [[తాబేలు|తాబేళ్లు]], 11 [[బల్లులు]] నమోదయ్యాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; మిగిలి ఉన్న ఈ చివరి అటవీ ప్రాంతంలో ప్రమాదంలో ఉన్నవి, స్థానిక జాతులకు చెందినవి అయిన విలక్షణ జంతుజాలం నివసిస్తోంది. వాటిలో నేపాల్ గరుడ ముక్కు పిట్ట (''Aceros nipalensis)''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BirdLife Data Zone|url=http://datazone.birdlife.org/index.php/site/factsheet/behali-reserve-forest-iba-india/details|access-date=2021-07-27|website=datazone.birdlife.org}}&lt;/ref&gt;, ముడతల గరుడ ముక్కు పిట్ట ''(Aceros undulatus)'', మనుబోతు (''Arctictis binturong)'', [[తెల్లరెక్కల బాతు|తెల్లరెక్కల బాతు ''(Asarcornis scutulata)'']], అడవి దున్న ''(Bos gaurus)'', పెద్ద గరుడ ముక్కు పిట్ట ''(Buceros bicornis)'', ఎర్రకాళ్ల కొంగ ''(Ciconia episcopus)'', అడవి కుక్క ''(Cuon alpinus)'', ఆగ్నేయాసియా పెట్టె తాబేలు ''(Cuora amboinensis)'', కీల్డ్ పెట్టె తాబేలు ''(Cuora mouhotii)'', ఆసియా ఏనుగు ''(Elephas maximus)'', నల్ల కొలను తాబేలు ''(Geoclemys hamiltonii)'', గుల్లేరు జింక ''(Hyelaphus porcinus)'', చిన్న మచ్చల కొంగ ''(Leptoptilos javanicus)'', మృదువైన చర్మం గల నీటిపిల్లి ''(Lutrogale perspicillata)'', మూడు గట్ల కొండ తాబేలు ''(Melanochelys tricarinata)'', మబ్బుల చిరుత ''(Neofelis nebulosa)'', భారత మృదువైన పెంకు తాబేలు (''Nilssonia gangeticus)'', భారత నెమలి మృదువైన పెంకు తాబేలు ''(Nilssonia hurum)'', బెంగాల్ లజ్జావతి కోతి ''(Nycticebus bengalensis)'', [[రాచనాగు|రాచనాగు ''(Ophiophagus hannah)'']], [[చిరుతపులి|చిరుతపులి ''(Panthera pardus)'']], కురచ అడవి పంది ''(Porcula salvania)'', బర్మీస్ కొండచిలువ ''(Python bivittatus)'', కాంబోజి జింక ''(Rusa unicolor)'', నది సముద్రపు పిట్ట ''(Sterna aurantia)'', టోపీ కోతి ''(Trachypithecus pileatus)'', ఆసియా నల్ల ఎలుగుబంటి ''(Ursus thibetanus)'', చైనా అలుగు ''(Manis pentadactyla)'', ఎర్రతల రాబందు ''(Sarcogyps calvus)'', నల్ల మృదువైన పెంకు తాబేలు (''Nilssonia nigricans)'' ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=BirdLife Data Zone|url=http://datazone.birdlife.org/index.php/site/factsheet/behali-reserve-forest-iba-india/text|access-date=2021-07-27|website=datazone.birdlife.org}}&lt;/ref&gt;

== ప్రాముఖ్యత ==

=== పురాతత్వ ప్రాముఖ్యత ===
[[File:Handbook BehaliRF.jpg|thumb|'నేచర్స బొన్యాప్రాణ్' ప్రచురించిన '''&quot;హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ బెహాలి రిజర్వ్‌డ్ ఫారెస్ట్&quot;''' ముఖచిత్రం]]

బెహాలి రక్షిత అడవి అనేక పురావస్తు అవశేషాల నిలయం. 14వ శతాబ్దానికి చెందిన బోరో-బరాహి రాజులు నిర్మించిన ఒక పురాతన నగరం ఇక్కడి దట్టమైన వృక్షసంపద మధ్య దాగి ఉంది. చెక్కిన రాజభవనాలు, కోనేరులు, రాతి సరిహద్దు గోడలు మొదలైనవి ఇప్పటికీ చెల్లాచెదురుగా కనిపిస్తాయి. రాజ్‌గఢ్ అనే కోట బెహాలి రక్షిత అడవి గుండా వెళుతుంది. దీనిని అహోమ్ రాజు స్వర్గదేవ్ ప్రతాప్ సింగ్ నిర్మించారు. శతాబ్దాలుగా దాగి ఉన్న మైదామ్ పుఖురి అనే కోనేరును అదే రాజు 9వ నుండి 14వ శతాబ్దాల ప్రారంభంలో నిర్మించారు. బెహాలి రక్షిత అడవి మధ్య భాగంలో ఉన్న ఈ కోనేరు 0.26 హెక్టార్ల విస్తీర్ణంలో రాతి సరిహద్దులతో విస్తరించి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Borah|first1=P.K.|title=A handbook of Behali Reserved Forest.|last2=Upadhaya|first2=R.|last3=Mahanta|first3=S.|last4=Dutta|first4=S.|publisher=Nature’s Bonyopran|year=2009|location=Behali, [[Assam]], [[India]]|pages=18–19}}&lt;/ref&gt;

=== ప్రజలు, దారపు కలపయేతర అటవీ ఉత్పత్తులు ===

బెహాలి రక్షిత అడవి సరిహద్దుల్లో కొన్ని స్థానిక తెగలు కూడా నివసిస్తున్నాయి. వారిలో [[కార్బీ]], [[ముండా ప్రజలు|ముండా]] ప్రజలు ప్రముఖులు. బెహాలి రక్షిత అడవి నుండి ఈ ప్రజలు దాదాపు 100 కలపయేతర అటవీ ఉత్పత్తులను ఉపయోగిస్తున్నట్లు నివేదించబడింది. ఈ అడవిపై ఆధారపడటం వారి సంస్కృతితో ముడిపడి ఉంది, ఇది అడవి ఇప్పటివరకు మనుగడ సాగించడానికి ఒక కారణం కావచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Borah|first1=Dipankar|last2=Tangjang|first2=Sumpam|last3=Das|first3=Abhaya Prasad|last4=Upadhaya|first4=Ankur|last5=Mipun|first5=Puranjoy|date=2020-05-09|title=Assessment of non-timber forest products (NTFPs) in Behali Reserve Forest, Assam, Northeast India|url=https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/2025|journal=Ethnobotany Research and Applications|language=en|volume=19|pages=1–15|doi=10.32859/era.19.43.1-15 |s2cid=219415212 |issn=1547-3465|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత ===
[[File:Tutista.jpg|''ఈశాన్య భారతదేశంలో'' '''''Tupistra stoliczkana (Asparagaceae)''' పునఃకనుగొనడం.''|alt=Tulistra by Nilim Saikia|center|thumb]]
ఈ అడవి ఇప్పుడు అస్సాంలోని [[విశ్వనాథ్ జిల్లా]]లో మిగిలి ఉన్న చివరి అటవీ ప్రాంతం. పెద్ద ఎత్తున [[జీవవైవిధ్యం]] కలిగి ఉండటమే కాకుండా ఇది ఈ ప్రాంత పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Illegal encroachment and deforestation afflict Behali reserve forest|url=https://www.thehillstimes.in/regional/illegal-encroachment-and-deforestation-afflict-behali-reserve-forest/|access-date=2021-07-27|website=www.thehillstimes.in|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727154329/https://www.thehillstimes.in/regional/illegal-encroachment-and-deforestation-afflict-behali-reserve-forest/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇది ఈ ప్రాంతానికి ప్రధాన ప్రాణవాయువును అందిస్తుంది. జిల్లాలో ప్రధానంగా ఉన్న [[తేయాకు]], ఇటుక పరిశ్రమలు విడుదల చేసే టన్నుల కొద్దీ కార్బన్‌ను నిల్వ చేస్తుంది. భూగర్భ జలమట్టాన్ని నిర్వహించడం, ఆధారపడిన ప్రజలకు అవసరమైన వస్తువులను అందించడం వంటి అనేక ప్రయోజనాలను అందిస్తోంది.

== వివాదాలు, ముప్పులు ==

ఈ ప్రాంతం ఉత్తర సరిహద్దు విషయంలో పొరుగు ప్రాంతంతో తీవ్ర వివాదంలో ఉంది. అన్ని వైపుల నుండి అనధికార ఆక్రమణలు, ముఖ్యంగా ఉత్తర సరిహద్దులో ఎక్కువగా ఉండటం, [[అటవీ నిర్మూలన]], [[వేట]] వంటివి ఈ అడవి మనుగడకు ప్రధాన ఆందోళన కలిగించే అంశాలు.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Letter To The Editor:The Last Forest Of Assam's Biswanath In Peril!|url=https://northeasternchronicle.in/news/letter-to-the-editorthe-last-forest-of-assams-biswanath-in-peril/|access-date=2021-07-27|language=en-US|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727154644/https://northeasternchronicle.in/news/letter-to-the-editorthe-last-forest-of-assams-biswanath-in-peril/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఇప్పుడు అసలు అటవీ విస్తీర్ణంలో 60 చదరపు కిలోమీటర్లు మాత్రమే మిగిలి ఉంది, మిగిలిన భాగం ఆక్రమణకు గురైంది లేదా క్షీణించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Ethnobotany of Northeast India - Behali Reserve Forest|url=https://sites.google.com/view/ethnobotanyofnortheastindia/flora/behali-reserve-forest|access-date=2021-07-27|website=sites.google.com|language=en-US|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727130646/https://sites.google.com/view/ethnobotanyofnortheastindia/flora/behali-reserve-forest|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

== బయటి లింకులు ==
*[https://www.researchgate.net/publication/346326338_Behali_Reserve_Forest_of_Assam_Northeast_India_-unique_elements_of_flora_its_threats_and_protection బెహాలి రక్షిత అడవిపై పరిశోధనా పత్రం]
*[http://www.keybiodiversityareas.org/site/factsheet/18067 ప్రధాన జీవవైవిధ్య ప్రాంతం]
*[https://www.youtube.com/watch?v=eMpZetFTdYk బెహాలి రక్షిత అడవిపై డాక్యుమెంటరీ]

[[వర్గం:ఈశాన్య భారతదేశంలో పర్యాటకం]]
[[వర్గం:అస్సాంలో పర్యాటకం]]
[[వర్గం:అస్సాం భౌగోళిక శాస్త్రం]]
[[వర్గం:బ్రహ్మపుత్ర లోయ అర్ధ-నిత్యహరిత అడవులు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో ముఖ్యమైన పక్షి ప్రాంతాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో బయోస్పియర్ రిజర్వ్‌లు]]
[[వర్గం:1917 పర్యావరణంలో]]
[[వర్గం:జీవవైవిధ్యం]]
[[వర్గం:1917లో ఏర్పాటు చేసిన రక్షిత ప్రాంతాలు]]</text>
      <sha1>ohdzohn849du44bk8hx0l2yyfdw2g0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చుంగ్లీ ఆవో</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504496</id>
    <revision>
      <id>4954091</id>
      <parentid>4912850</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:నాగాాలాండ్ భాషలు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:నాగాలాండ్ భాషలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18336" sha1="qvd4m1xtar38y62xd7zqzjbfn3y7f0p" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=July 2019}}
{{Use Indian English|date=July 2019}}
{{Infobox language
| name = చుంగ్లీ ఆవో
| states = [[భారతదేశం]]
| region = [[నాగాలాండ్]]
| ethnicity = [[ఆవో నాగా]]
| speakers = 130,004
| date = 2011 జనాభా లెక్కలు
| ref = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1mZVhbG7TtYC&amp;q=mongsen+ao&amp;pg=PR1|title=A Grammar of Mongsen Ao|last=Coupe|first=A. R.|date=2007-01-01|publisher=Walter de Gruyter|isbn=9783110198522|language=en}}&lt;/ref&gt;
| familycolor = Sino-Tibetan
| fam2 = [[ఆవో భాషలు]]
| fam3 = [[ఆవో భాష]]
| script = [[లాటిన్ లిపి]]
| iso3 = none
| glotto = chon1286
| glottorefname = Chungli
}}

'''చుంగ్లీ''' లేదా '''జంగ్లీ ఆవో''' అనేది ఆవో భాషల ప్రముఖ యాస, ఈశాన్య భారతదేశానికి చెందిన ఒక సినో-టిబెటన్ భాష. మోంగ్సేన్ ఆవో, చాంగ్కీ ఆవోలతో కూడిన ఆవో భాషలలో ఇది అత్యధికంగా మాట్లాడబడే యాస. మోకోక్‌చుంగ్ జిల్లాలోని పాఠశాలల్లో పదవ తరగతి వరకు దీనిని బోధిస్తారు. ఈశాన్య భారతదేశంలోని కొండ రాష్ట్రమైన [[నాగాలాండ్]] కు చెందిన ఆవో నాగాల చేత ఇది మాట్లాడబడుతుంది. ఇది మతపరమైన అధికారిక యాస కావడం వలన, బైబిల్ అనువాదాన్ని కలిగి ఉండటంతో పాటు చర్చి సేవలు, సభల్లో ప్రకటనలు చేయడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Coupe|first=Alexander|date=2011-10-01|title=On core case marking patterns in two Tibeto-Burman languages of Nagaland|url=https://www.researchgate.net/publication/286988589|journal=Linguistics of the Tibeto-Burman Area|volume=34|pages=21–47}}&lt;/ref&gt; 'తిర్ యిమ్‌యిమ్' అనే స్థానిక చుంగ్లీ పత్రిక ఆన్‌లైన్‌లో కూడా ప్రచురితమవుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tiryimyim.in/about-us/|title=English {{!}} Tir Yimyim|language=en-US|access-date=2020-04-24}}&lt;/ref&gt; 2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం దాదాపు 1,30,000 మంది తమ మాతృభాషగా చుంగ్లీ ఆవోను నమోదు చేసుకున్నారు.

== చరిత్ర ==
నాగా కొండలకు అమెరికన్ బాప్టిస్ట్ మిషన్ వచ్చిన సమయంలో, ఇ. డబ్ల్యూ. క్లార్క్ మొదట మొలుంగ్కిమోంగ్ గ్రామాన్ని సందర్శించారు, ఇది ఒక సాధారణ ఆవో భాషా రూపకల్పనకు మార్గం సుగమం చేసింది. మొలుంగ్కిమోంగ్, మొలుంగ్యిమ్‌సేన్ తో పాటు ఆవో ప్రాంతంలోని ఇతర గ్రామాల్లో ఆవో భాష మాట్లాడే జనాభాలో దాదాపు 50% మంది చుంగ్లీ ఆవో మాట్లాడతారు. బాప్టిస్ట్ మిషనరీల ప్రభావం వల్ల మొలుంగ్కిమోంగ్ మాట తీరు ప్రముఖ యాసగా మారింది. మోంగ్సేన్ మాట్లాడే ప్రాంతాలకు చెందినవారైనప్పటికీ ఎక్కువమంది ఆవో ప్రజలు చుంగ్లీ మాట్లాడగలరు. పాఠశాలల్లో చుంగ్లీ బోధించబడుతుంది.

== ధ్వనిశాస్త్రం ==
చుంగ్లీ ఆవో ధ్వనిశాస్త్రాన్ని గౌడ (1972, 1975),&lt;ref name=Gowda1972&gt;{{cite book|first=K.S. Gurubasave|last=Gowda|year=1972|title=Ao-Naga Phonetic Reader|location=Mysore|publisher=Central Institute of Indian Languages}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Gowda1975&gt;{{cite book|first=K.S. Gurubasave |last=Gowda|year=1975|title=Ao Grammar|location=Mysore|publisher=Central Institute of Indian Languages|url=https://dn721601.ca.archive.org/0/items/dli.language.0007/dli.language.0007.pdf}}&lt;/ref&gt; తెమ్సునుంగ్సాంగ్ (2009, 2014, 2021)&lt;ref name=TT2009&gt;{{cite book|first=T.|last=Temsunungsang|year=2009|title=Aspects of the Prosodic Phonology of Ao: An Inter-Dialectal Study|publisher=English and Foreign Languages University|location=Hyderabad|url=https://www.academia.edu/738596/Aspects_of_the_prosodic_phonology_of_Ao_An_inter_dialectal_study}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TT2014&gt;{{cite journal|last=Temsunungsang|first=T|year=2014|title=Syllable Restrictions in Chungli (Ao)|journal=North East Indian Linguistics|volume=6|pages=39–59|location=Canberra|publisher=Australian National University|url=https://www.academia.edu/97743478/Syllable_Restrictions_in_Chungli_Ao_}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TTLoans&gt;{{cite journal|title=Tone Patterns in Jungli-Ao Loanwords|year=2021|journal=Indian Linguistics|volume=82|issue=3-4|pages=39–55|first=T.|last=Temsunungsang|url=https://www.academia.edu/97742828/TONE_PATTERNS_IN_JUNGLI_AO_LOANWORDS}}&lt;/ref&gt; బ్రూన్ (2010) లలో వివరించారు.&lt;ref name=Bruhn2010&gt;{{cite journal|first=Daniel|last=Bruhn|publisher=University of California, Berkeley|journal=UC Berkeley Phonology Lab Annual Report|year=2010|volume=6|issue=6|title=Unearthing the Roots: Ao and Proto-Tibeto-Burman — The Rimes|doi=10.5070/P728z3k137|url=https://escholarship.org/uc/item/28z3k137|pages=210–258}}&lt;/ref&gt; బ్రూన్ వివరణ 9 ఏళ్ల వయస్సు తర్వాత చుంగ్లీ ఆవో నేర్చుకున్న మోంగ్సేన్ ఆవో మాతృభాష మాట్లాడే వ్యక్తిపై ఆధారపడి ఉంది,&lt;ref name=Bruhn2010/&gt;{{rp|213}} కాగా తెమ్సునుంగ్సాంగ్ విశ్లేషణ చుంగ్లీ మాత్రమే మాట్లాడేవారిపై ఆధారపడి ఉంది.&lt;ref name=TT2009/&gt;{{rp|5}}

=== అచ్చులు ===
చుంగ్లీ ఆవోలోని అచ్చుల సంఖ్యపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. నాలుగు నుండి ఆరు అచ్చుల వ్యవస్థలను సూచించారు. బ్రూన్ మొదట ఆరు అచ్చుల వ్యవస్థను ప్రతిపాదించారు,&lt;ref name=:1/&gt; కానీ తరువాత నాలుగు అచ్చుల వ్యవస్థకు మారారు.&lt;ref name=Bruhn2010/&gt;

==== నాలుగు అచ్చుల వ్యవస్థ ====
తెమ్సునుంగ్సాంగ్&lt;ref name=TTLoans/&gt; చుంగ్లీ ఆవో కోసం నాలుగు అచ్చుల వ్యవస్థను ప్రతిపాదించారు.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! 
! పూర్వ అచ్చు
! మధ్య అచ్చు
! colspan=&quot;2&quot; | పర అచ్చు
|-
! సంవృత
| {{IPA link|i}}
|
|{{IPA link|ɯ}}
| {{IPA link|u}}
|-
! అర్ధ సంవృత
|
|({{IPA link|ə}})
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
! వివృత
|
| {{IPA link|a}}
| colspan=&quot;2&quot; |
|}

{{IPA|/ɯ/}} (తెమ్సునుంగ్సాంగ్ సంకేతం; బ్రూన్ దీనిని {{IPA|/ə/}} గా గుర్తించారు) శబ్ద వాతావరణం ఆధారంగా {{IPA|[ə]}}, {{IPA|[ɯ]}} ల మధ్య మారుతూ ఉంటుంది.

బ్రూన్ ప్రకారం, {{IPA|/u/}} అనేది {{IPA|[u]}}, {{IPA|[o]}} ల మధ్య మారుతుంటుంది.&lt;ref name=Bruhn2010/&gt;{{rp|215}}

==== ఆరు అచ్చుల వ్యవస్థ ====
గౌడ (1975) ఆరు అచ్చుల వ్యవస్థను ఈ క్రింది విధంగా రూపొందించారు:
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |
! rowspan=&quot;2&quot; | పూర్వ అచ్చు
! colspan=&quot;2&quot; | పర అచ్చు
|-
!&lt;small&gt;అవర్తుల&lt;/small&gt;
!&lt;small&gt;వర్తుల&lt;/small&gt;
|-
! సంవృత / సమీప సంవృత
| {{IPA link|ɪ}}
| {{IPA link|ɯ}}
| {{IPA link|u}}
|-
! అర్ధ సంవృత
| {{IPA link|e}}
|
| {{IPA link|o}}
|-
! వివృత
|
| {{IPA link|a}}
|
|}

=== హల్లులు ===
వివిధ రచయితలు ఈ భాష కోసం విభిన్న హల్లు పట్టికలను నివేదించారు.

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ గౌడ (1975) ఆధారంగా&lt;ref name=Gowda1975/&gt;
!colspan=&quot;2&quot;|
!ద్వ్యోష్ఠ్య
!దంత్య / వర్త్య
!మూర్ధన్య / తాలవ్య
!కంఠ్య
!స్వరతంత్రి ముఖీయ
|-
!colspan=&quot;2&quot;|అనునాసికం
| {{IPA link|m}}
| {{IPA link|n}}
|
| {{IPA link|ŋ}}
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; |స్పర్శం
| {{IPA link|p}}
| {{IPA link|t}}
|
| {{IPA link|k}}
| {{IPA link|ʔ}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; |స్పర్శోష్మం
|
|
| {{IPA link|cç}}
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | ఊష్మం
!&lt;small&gt;అఘోషం&lt;/small&gt;
|
| {{IPA link|s}}
|
|
| ({{IPA link|h}})
|-
!&lt;small&gt;సఘోషం&lt;/small&gt;
|
| {{IPA link|z}}
| {{IPA link|𝼅}}
|
|
|-
!colspan=&quot;2&quot;|అంతఃస్థం
| {{IPA link|w}}
| {{IPA link|l}}
| {{IPA link|j}}
|
|
|}

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ బ్రూన్ (2010) ఆధారంగా&lt;ref name=Bruhn2010/&gt;
!colspan=&quot;2&quot;|
!ద్వ్యోష్ఠ్య
!దంత్య / వర్త్య
!తాలవ్య
!కంఠ్య
!స్వరతంత్రి ముఖీయ
|-
!colspan=&quot;2&quot;|అనునాసికం
| {{IPA link|m}}
| {{IPA link|n}}
|
| {{IPA link|ŋ}}
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; |స్పర్శం
| {{IPA link|p}}
| {{IPA link|t}}
|
| {{IPA link|k}}
| {{IPA link|ʔ}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; |స్పర్శోష్మం
|
| {{IPA link|ts}}
| {{IPA link|tʃ}}
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | ఊష్మం
!&lt;small&gt;అఘోషం&lt;/small&gt;
|
| {{IPA link|s}}
|
|
| ({{IPA link|h}})
|-
!&lt;small&gt;సఘోషం&lt;/small&gt;
|
| {{IPA link|z}}
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |అంతఃస్థం
!&lt;small&gt;మధ్యమ&lt;/small&gt;
| {{IPA link|w}}
| {{IPA link|ɹ}}
| {{IPA link|j}}
|
|
|-
!&lt;small&gt;పార్శ్వ&lt;/small&gt;
|
| {{IPA link|l}}
|
|
|
|}

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ తెమ్సునుంగ్సాంగ్ (2021) ఆధారంగా&lt;ref name=TTLoans/&gt;
!colspan=&quot;2&quot;|
!ద్వ్యోష్ఠ్య
!దంత్య
!తాలవ్య
!కంఠ్య
!స్వరతంత్రి ముఖీయ
|-
!colspan=&quot;2&quot;|అనునాసికం
| {{IPA link|m}}
| {{IPA link|n}}
|
| {{IPA link|ŋ}}
|
|-
! colspan=&quot;2&quot; |స్పర్శం
| {{IPA link|p}}
| {{IPA link|t}}
|
| {{IPA link|k}}
| {{IPA link|ʔ}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; |స్పర్శోష్మం
|
| colspan=&quot;2&quot; |{{IPAblink|ts}} ~ {{IPA link|tʃ}}
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | ఊష్మం
!&lt;small&gt;అఘోషం&lt;/small&gt;
|
| colspan=&quot;2&quot; |{{IPA link|s}} ~ {{IPAblink|ʃ}}
|
|
|-
!&lt;small&gt;సఘోషం&lt;/small&gt;
|
| {{IPA link|z}}
|
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |నాదం
! &lt;small&gt;మధ్యమ&lt;/small&gt;
| {{IPA link|w}}
|{{IPA link|ɾ|r}}
| {{IPA link|j}}
|
|
|-
! &lt;small&gt;పార్శ్వ&lt;/small&gt;
|
|{{IPA link|l}}
|
|
|
|}

=== స్వర శృతి ===
చుంగ్లీ ఆవో భాషలో మూడు స్థాయి స్వరాలు ఉన్నాయి: మధ్యమ, నిమ్న, ఉన్నత. ఉన్నత స్వర పరిమితులు ఉంటాయి, నిమ్న స్వరానికి ముందు తగ్గుతున్న స్వరం వలె వస్తుంది. ఏక గుణితాక్షరాలపై ఉన్నత-నిమ్న, నిమ్న-మధ్యమ రూపాలు కనిపిస్తాయి.

== వ్యాకరణం ==
చుంగ్లీ ఆవో ప్రచురిత వ్యాకరణాలలో క్లార్క్ (1893),&lt;ref name=Clark1893&gt;{{cite book|year=1893|last=Clark|first=Mary M.|title=Ao Naga grammar with illustrative phrases and vocabulary|location=Molung|publisher=Assam Secretariat Printing Office}}&lt;/ref&gt; గౌడ (1975)&lt;ref name=Gowda1975/&gt; పుస్తకాలు ఉన్నాయి. క్రియా స్వరూపానికి సంబంధించిన కొన్ని వివరాలను బ్రూన్ (2009) కూడా సమర్థించారు.&lt;ref name=:1/&gt;

=== క్రియా స్వరూపం ===
చుంగ్లీ ఆవో క్రియలు సంశ్లేషణాత్మకమైనవి,&lt;ref name=:1/&gt;{{rp|66}} కానీ పురుష, వచన గుర్తులు ఉండవు.&lt;ref name=Clark1893/&gt;{{rp|16}}&lt;ref name=Gowda1975/&gt;{{rp|46}} కాలం, రూపం, విధి వ్యత్యాసాలు వివిధ క్రియా ప్రత్యయాల ద్వారా సూచించబడతాయి.

బ్రూన్ క్రియా నమూనాను క్రింది విధంగా అందించారు:&lt;ref name=:1/&gt;{{rp|66}}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+ చుంగ్లీ ఆవో క్రియా నమూనా (బ్రూన్)
! ఉపసర్గం !! ధాతువు !! నిఘంటు ప్రత్యయం !! వ్యుత్పత్తి ప్రత్యయం !! విభక్తి ప్రత్యయం
|-
| me- (ప్రతికూల) &lt;br/&gt; te- (నిషేధాత్మక)
| ''క్రియా ధాతువు''
| -maʔ ‘పూర్తిగా’ &lt;br/&gt; -et 'నిరంతరంగా' &lt;br/&gt; మొదలైనవి
| -tsɨʔ BEN &lt;br/&gt; -tep RECIP &lt;br/&gt; మొదలైనవి
| -tsɨ (సంభావిత) &lt;br/&gt; -əɹ (వర్తమాన) &lt;br/&gt; మొదలైనవి
|}

==== కాలం, రూపం, విధి గుర్తులు ====
చుంగ్లీ ఆవో క్రియలు భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్తు అనే మూడు కాలాలను సూచిస్తాయి.

భూతకాలం ప్రత్యేక విభక్తి లేకుండా ఖాళీ క్రియా ధాతువు ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది. 'అరు' (రావడం), 'జాజా' (నడవడం) వంటి క్రియా ధాతువులు ప్రత్యయాలు లేనప్పుడు &quot;వచ్చెను&quot;, &quot;నడిచెను&quot; అనే అర్థాలను ఇస్తాయి.&lt;ref name=:1/&gt;{{rp|67}}&lt;ref name=Gowda1975/&gt;{{rp|49}}

వర్తమాన కాలం '-ఎర్' ప్రత్యయంతో సూచించబడుతుంది. భవిష్యత్ కాలం '-త్సూ' {{IPA|[tsɯ]}} ద్వారా సూచించబడుతుంది.&lt;ref name=Clark1893/&gt;{{rp|20}}&lt;ref name=Gowda1975/&gt;{{rp|50}}

=== నామవాచక స్వరూపం ===
ఈ క్రింది పట్టిక చుంగ్లీ ఆవోలోని విభక్తి గుర్తులను చూపుతుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ విభక్తులు
|-
! ×
! కర్తారక విభక్తి
! కరణ విభక్తి
! సంప్రదాన విభక్తి
! అపాదన విభక్తి
! అధికరణ విభక్తి
|-
| || i || i || i || nungi ||nung
|}

== సంఖ్యలు ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ సంఖ్యా వ్యవస్థ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Numbers in Chungli Ao |url=https://www.omniglot.com/language/numbers/aonaga.htm |access-date=2020-04-24 |website=www.omniglot.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! ×
! సంఖ్య
! కార్డినల్ సంఖ్య
! ఆర్డినల్ సంఖ్య
|-
! 1
| 1 || కా || తమబా
|-
! 2
| 2 || అనా || తనబుబా
|-
! 3
| 3 || అసెమ్ || అసెమ్‌బుబా
|-
! 4
| 4 || పెజూ ||
|-
! 5
| 5 || పుంగు ||
|- 
! 6
| 6 || తెరోక్ ||
|-
! 7
| 7 || తెనెట్ ||
|-
! 8
| 8 || తి ||
|-
! 9
| 9 || తెకు ||
|-
! 10
| 10 || తెర్ ||
|-
! 11
| 11 || తెర్కా ||
|-
! 12 
| 12 || తెర్ అనా ||
|-
! 13
| 13 || తెర్ అసెమ్ ||
|-
! 14
| 14 || తెర్ పెజూ ||
|-
! 15
| 15 || తెర్ పొంగు ||
|-
! 16 
| 16 || తెర్ తెరోక్ ||
|-
! 17 
| 17 || తెర్ తెనెట్ ||
|-
! 18
| 18 || తెర్ తి ||
|-
! 19
| 19 || తెర్ తెకు ||
|-
! 20
| 20 || మెత్సూ ||
|}

== మూలాలు ==
{{reflist}}

[[వర్గం:ఆవో భాషలు]]
[[వర్గం:నాగాలాండ్ భాషలు]]</text>
      <sha1>qvd4m1xtar38y62xd7zqzjbfn3y7f0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:కదిరి</title>
    <ns>14</ns>
    <id>504785</id>
    <revision>
      <id>4954065</id>
      <parentid>4914765</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:సత్యసాయి జిల్లా పట్టణాలు, నగరాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="g9m2dmsjuql9c7p5sv7rzazhr58z6kj" xml:space="preserve">[[వర్గం:సత్యసాయి జిల్లా పట్టణాలు, నగరాలు]]</text>
      <sha1>g9m2dmsjuql9c7p5sv7rzazhr58z6kj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పశ్చిమ బెంగాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504878</id>
    <revision>
      <id>4953956</id>
      <parentid>4936132</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46061" sha1="82otwqtz8jt0nypf2ix9l8ii2eha0vq" xml:space="preserve">{{Infobox economy
| country = పశ్చిమ బెంగాల్ 
| image = [[File:MIGHTY_CHERRY_NEWTOWN_1.jpg|frameless|300px]]
| alt = A road in Kolkata
| image_size = 343px
| caption = కోల్‌కతా, పశ్చిమ బెంగాల్ ఆర్థిక కేంద్రం, రాజధాని
| year = 1 ఏప్రిల్ – 31 మార్చి
| currency = 	భారత రూపాయి (INR, ₹)
| organs = 	భారత యూనియన్‌లో భాగంగా, G4 , G-20 , BRICS , WTO , WCO , SAFTA , BIMSTEC , WFTU , BIS , AIIB , ADB, ఇతరులలో ఉన్నట్లుగా
| group = {{plainlist|
*అభివృద్ధి చెందుతున్న/ఉద్భవిస్తున్న&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2020/01/weodata/groups.htm |title=World Economic and Financial Surveys World Economic Outlook Database—WEO Groups and Aggregates Information April 2020 |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |access-date=2 September 2020}}&lt;/ref&gt;
*దిగువ-మధ్య ఆదాయ ఆర్థిక వ్యవస్థ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://datahelpdesk.worldbank.org/knowledgebase/articles/906519-world-bank-country-and-lending-groups |title=World Bank Country and Lending Groups |publisher=[[World Bank]] |access-date=29 September 2019}}&lt;/ref&gt;}}
| population = {{increase}} 91,347,736 (2011 జనాభా లెక్కలు)
&lt;br&gt;{{increaseNeutral}} ~100.6 మిలియన్ (2026 అంచనా) &lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 2020 |title=Population Projections for India and States (2011–2036), Report of the Technical Group on Population Projections. |url=https://main.mohfw.gov.in/sites/default/files/Population%20Projection%20Report%202011-2036%20-%20upload_compressed_0.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730211004/https://main.mohfw.gov.in/sites/default/files/Population%20Projection%20Report%202011-2036%20-%20upload_compressed_0.pdf |archive-date=30 July 2024 |access-date=2 May 2026 |publisher=National Commission on Population, Ministry of Health &amp; Family Welfare, Nirman Bhawan, New Delhi – 110011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=West Bengal population 2026 - StatisticsTimes.com |url=https://m.statisticstimes.com/demographics/india/west-bengal-population.php |access-date=2026-06-05 |website=m.statisticstimes.com}}&lt;/ref&gt;
| gdp = {{increase}} ₹ 21.48 లక్షల కోట్లు (US$220 బిలియన్లు) (2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం అంచనా)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=West Bengal Budget Analysis 2026-27 |url=https://prsindia.org/budgets/states/west-bengal-budget-analysis-2026-27 |access-date=2026-07-04 |website=PRS Legislative Research |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhattacharya |first=Smt. Chandrima |date=5 February 2026 |title=Budget Statement {{!}} Government of West Bengal |url=https://finance.wb.gov.in/writereaddata/Budget_Speech/2026-2027_English_I.pdf |url-status=dead |access-date=29 April 2026 |archive-date=21 మే 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521082048/https://finance.wb.gov.in/writereaddata/Budget_Speech/2026-2027_English_I.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=West Bengal Budget Analysis 2025-26 |url=https://prsindia.org/budgets/states/west-bengal-budget-analysis-2025-26 |access-date=2025-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://finance.wb.gov.in/writereaddata/Fiscal_Policy/FRBM26_Part1.pdf|title=Medium Term Fiscal Policy Statement and Fiscal Policy Strategy Statement|access-date=2026-07-29|archive-date=2026-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730004256/https://finance.wb.gov.in/writereaddata/Fiscal_Policy/FRBM26_Part1.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{increase}}  ~US$1.05 ట్రిలియన్ (కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం)&lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPEX@WEO/IND?zoom=IND&amp;highlight=IND|title= Implied PPP conversion rate |website= www.imf.org|access-date=2025-08-06}}&lt;/ref&gt;
| gdp rank = 	6వ
| growth = {{Increase}} 11.85% (నామమాత్రం) (2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరం)&lt;br /&gt; {{Increase}} 8.62% 8.62% (వాస్తవం) (2025-2026 ఆర్థిక సంవత్సరం)&lt;ref name=PRS25-26&gt;{{cite web|url=https://prsindia.org/budgets/states/west-bengal-budget-analysis-2025-26 |title=West Bengal Budget Analysis 2025-26 |work=PRS Legislative Research |date=2025-03-15 |access-date=2025-03-15}}&lt;/ref&gt;
| per capita = {{Increase}}~~ ₹ 198,451 (US$2,100) (2025-26)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=West Bengal Budget Analysis 2026-27 |url=https://prsindia.org/budgets/states/west-bengal-budget-analysis-2026-27 |access-date=2026-07-04 |website=PRS Legislative Research |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;{{Increase}}~US$9,790 (కొనుగోలు శక్తి సమానత్వం)&lt;ref name=&quot;f2&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.imf.org/external/datamapper/PPPEX@WEO/IND?zoom=IND&amp;highlight=IND|title= Implied PPP conversion rate |website= www.imf.org|access-date=6 August 2025}}&lt;/ref&gt;
| per capita rank = {{plainlist| *21వ}}
| sectors = {{decrease}} వ్యవసాయం: 17.13% &lt;br /&gt; {{increase}} పరిశ్రమ: 29.77% &lt;br /&gt; {{increase}} సేవలు: 53.10% &lt;br /&gt;(2026–27)&lt;ref name=&quot;WBBudget2026&quot;/&gt;
| components = 
| poverty = {{decreasepositive}} 8.60% పేదరికంలో 15వ స్థానం (2022-23)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 January 2024 |title=Multidimensional Poverty in India Since 2005-06 |url=https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2024-01/MPI-22_NITI-Aayog20254.pdf |website=[[Niti Aayog]]}}&lt;/ref&gt;
| inflation = {{decreasepositive}} 3.63% (జూన్, 2025 ఆర్థిక సంవత్సరం) &lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 2024 |title=Statewise Inflation Rates (%) for August 2024 (based on CPI) |url=https://www.mospi.gov.in/dataviz-cpi-map|website=MoSPI}}&lt;/ref&gt;
| bankrate = 
| hdi = {{increase}} 0.719 (2023) {{color|green|high}} &lt;ref&gt;{{cite web |title=Human Development |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/?levels=1+4&amp;interpolation=0&amp;extrapolation=0 |access-date=9 November 2025}}&lt;/ref&gt;
| labor = 
| occupations = 
| unemployment = 3.4% (2021-22)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dge.gov.in/dge/sites/default/files/2023-07/Employment_Indicators_in_India_since_2017-18_to_2021-22.pdf |title=Employment Indicators in India 2021-22 |work=Directorate of Employment |access-date=2024-06-11 |archive-date=2024-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506052904/https://dge.gov.in/dge/sites/default/files/2023-07/Employment_Indicators_in_India_since_2017-18_to_2021-22.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| average gross salary = 
| gross median = 
| average net salary = 
| net median = 
| industries = గనుల తవ్వకం • ఉక్కు • ఐటీ • ఆర్థిక సేవలు • తయారీ • పర్యాటకం • రసాయనాలు • తోలు • టీ • ఆహార శుద్ధి • వస్త్రాలు • సిమెంట్ • జనపనార • ఆభరణాలు • సముద్రయానం
| exports = {{Increase}} ₹ 147,259 కోట్లు (US$15 బిలియన్లు) (2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరం)&lt;br&gt;''' • సాఫ్ట్‌వేర్ ఎగుమతులు ''' : &lt;br&gt;{{Increase}} ₹ 40,000 కోట్లు (US$4.2బిలియన్లు)&lt;ref name=&quot;TOI_BengalIT2026&quot;&gt;{{cite news |last=Gangopadhyay |first=Sarthak |date=January 17, 2026 |title=Bengal IT sector poised for major expansion with Rs 30,000cr investment lined up |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/bengal-it-sector-poised-for-major-expansion-with-rs-30000cr-investment-lined-up/articleshow/126590636.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=February 15, 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; '''• వస్తువుల ఎగుమతులు''' :&lt;br&gt;{{Increase}} ₹ 107,259 కోట్లు (US$11బిలియన్లు)&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dashboard.commerce.gov.in/commercedashboard.aspx |title=Import-Export Dashboard |work=Ministry of Commerce |access-date=2026-07-29 |archive-date=2026-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514170542/https://dashboard.commerce.gov.in/commercedashboard.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| export-goods = ఐటి&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=West Bengal's IT exports surge to ₹35,000 crores
 |newspaper=Ainvest
 |date=18 July 2025
 |url=https://www.ainvest.com/news/west-bengal-exports-surge-35-000-crores-bengal-silicon-valley-project-progresses-42-companies-onboard-2507/
}}&lt;/ref&gt; •మెట్రో రోలింగ్ స్టాక్&lt;ref&gt;{{cite news
 |title=Titagarh Rail Systems expects rapid growth in passenger rail business
 |newspaper=The Times of India
 |date=19 June 2025 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/titagarh-rail-systems-expects-rapid-growth-in-passenger-rail-business/articleshow/121939334.cms
}}&lt;/ref&gt; • యుద్ధ నౌకలు&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Garden Reach Shipbuilders &amp; Engineers—Recent Export Orders
 |publisher=Garden Reach Shipbuilders &amp; Engineers
 |access-date=6 September 2025
 |url=https://grse.in/about-us/index.php
}}&lt;/ref&gt; • బంగారు ఉత్పత్తులు • టీ • ఇనుము &amp; ఉక్కు • విలువైన లోహాలు • సముద్ర ఉత్పత్తులు • బియ్యం • వస్త్ర ఉత్పత్తులు • వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు • బొగ్గు • పెట్రోకెమికల్స్ • తోలు ఉత్పత్తులు • జనపనార • భారీ యంత్రాలు
| export-partners = {{Tree list}}
* {{flag|ASEAN|name=ఆసియాన్ }} 39%&lt;ref&gt;{{cite web |title=West Bengal exports significantly to Asian markets, with ASEAN countries accounting for about 39% of the state's total exports|url=https://www.ibef.org/states/west-bengal |website=India Brand Equity Foundation (IBEF) |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Bangladesh|name=బంగ్లాదేశ్}} 17.4%&lt;ref&gt;{{cite web 
 |title=Bangladesh remains West Bengal’s second largest export partner |url=https://indiaseatradenews.com/bangladesh-remains-west-bengals-largest-export-partner/ 
 |website=India Seatrade News 
 |date=24 November 2023 
 |access-date=22 March 2026 
}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|European Union|name=యూరోపియన్ యూనియన్}} 13%&lt;ref&gt;{{cite web |title=West Bengal’s exports to the European Union have crossed ₹20,000 crore, driven largely by growth in software, agricultural and leather exports |url=https://wbidc.com/home/export |website=West Bengal Industrial Development Corporation (Government of West Bengal) |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|USA|name=యూఎస్ఏ}} 12.3%&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trump's 50% tariff hits Bengal: Rs 18,000 crore exports at stake; engineering, shrimps and leather to be worst-hit |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/trumps-50-tariff-hits-bengal-rs-17000-crore-exports-at-stake-engineering-shrimps-and-leather-to-be-worst-hit/articleshow/123554427.cms |work=The Times of India |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|UAE|name=యూఏఈ}} 9%&lt;ref&gt;{{cite news |title=West Bengal exports to the United Arab Emirates stood at around US$1.49 billion in 2022–23|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/mamata-banerjee-meets-uae-minister-of-state-for-foreign-trade-lulu-group-international-officials/cid/1968304 |work=The Telegraph |access-date=8 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* {{flag|Nepal|name=నేపాల్}} 2.9%
* {{flag|Bhutan|name=భూటాన్ }} 2.6% &amp;
ఇతరులు 3.8%
{{Tree list/end}}
| imports = 
| import-goods = 
| import-partners = 
| current account = 
| gross external debt = 
| niip = 
| debt = {{decreasepositive}} GSDPలో 37.98% (2026–27 అంచనా)&lt;ref name=&quot;WBBudget2026&quot;/&gt;
| balance = {{decreasepositive}}  ₹ −74,532 కోట్లు (US$−7.7 బిలియన్లు) (GSDPలో 3.4%) (2026–27 అంచనా)&lt;ref name=&quot;WBBudget2026&quot;&gt;{{cite report |author=Department of Finance |title=Budget Speech 2026-2027 (English) |url=https://finance.wb.gov.in/writereaddata/Budget_Speech/2026-2027_English_I.pdf |publisher=Government of West Bengal |date=2026 |access-date=February 19, 2026 |archive-date=2026-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521082048/https://finance.wb.gov.in/writereaddata/Budget_Speech/2026-2027_English_I.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| revenue =  ₹ 2.88 లక్షల కోట్లు (US$30 బిలియన్లు) (2026–27 అంచనా)&lt;ref name=&quot;WBBudget2026&quot;/&gt;
| expenses = {{decreasepositive}} ₹ 3.07 లక్షల కోట్లు (US$32 బిలియన్లు) (2026–27 అంచనా)&lt;ref name=&quot;WBBudget2026&quot;/&gt;
| aid = 
| credit = 
| spelling = Oxford
| gini = {{steady}} 0.25 (2023-24) {{color|green|low}} &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.niti.gov.in/sites/default/files/2024-07/SDA_INDIA.pdf |title=NITI Aayog SDG Report |work=NITI Aayog}}&lt;/ref&gt;
| FDI = 	₹ 13,945.50 కోట్లు (US$1.4 బిలియన్) (అక్టోబర్ 2019 - డిసెంబర్ 2024)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dpiit.gov.in/sites/default/files/FDI%20Factsheet%20December_2024.pdf |title=FDI Factsheet |work=DPIIT}}&lt;/ref&gt;
}}
'''పశ్చిమ బెంగాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ''' మిశ్రమ మధ్య-ఆదాయ అభివృద్ధి చెందుతున్న సామాజిక మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ, గణనీయమైన ప్రభుత్వ రంగం అతిపెద్ద తూర్పు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ. ఇది నామమాత్రపు జీడీపీ ద్వారా భారతదేశ ఆరవ అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థ, భారతదేశ మొత్తం జీడీపీకి సుమారు 6.15% వాటాను అందిస్తుంది.

[[పశ్చిమ బెంగాల్]] తూర్పు భారతదేశానికి ప్రాథమిక వ్యాపార, ఆర్థిక కేంద్రంగా ఉంది. రాష్ట్రం ప్రధానంగా వ్యవసాయం, మధ్య తరహా పరిశ్రమలపై ఆధారపడి ఉంది. పశ్చిమ బెంగాల్‌లో [[జనపనార]], తేయాకు పరిశ్రమలు ఉన్నాయి. పశ్చిమ బెంగాల్ [[బొగ్గు]], సున్నపురాయి, ఇనుప ఖనిజం, [[రాగి]], సీసం, [[తుత్తునాగము|జింక్]] వంటి ఖనిజాలతో సమృద్ధిగా ఉంది.

భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి, [[హరిత విప్లవం]] ఈ రాష్ట్రాన్ని దాటవేసింది. అయితే, 1980ల నుండి ఆహార ఉత్పత్తిలో గణనీయమైన పెరుగుదల ఉంది.&lt;ref name=&quot;hdrchap1&quot;&gt;{{Cite book|url=http://hdr.undp.org/en/content/west-bengal-human-development-report-2004|title=West Bengal Human Development Report 2004|date=May 2004|publisher=Development and Planning Department, Government of West Bengal|isbn=81-7955-030-3|access-date=2021-07-11}}&lt;/ref&gt;

== వ్యవసాయం, పశుసంపద ==
'''జిడిపికి వివిధ రంగాల సహకారం (2025-26)'''
# వ్యవసాయం (17.1%)
# పరిశ్రమ (29.8%)
# సేవలు (53.1%)

శ్రామిక శక్తిలో వ్యవసాయ రంగం అతిపెద్ద వాటాను కలిగి ఉంది. ఇది 2024–25లో స్థూల రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి (GSDP)కి సుమారు 17.13% వాటాను అందించింది. రాష్ట్ర జనాభాలో అత్యధికులు రైతాంగ రైతులు.

=== ప్రధాన ఉత్పత్తి ===
వరి, [[బంగాళదుంప|బంగాళాదుంప]] ప్రధాన ఆహార పంటలుగా పరిగణిస్తారు. ఈ రాష్ట్రం వరి ముఖ్యమైన ఆహార పంటకు అతిపెద్ద వనరు, భారతదేశం అంతటా ప్రధానమైన ఆహారం, వార్షిక ఉత్పత్తి సుమారు 16.76 మిలియన్ టన్నులు (FY20 లో భారతదేశంలోని మొత్తం ఉత్పత్తిలో సుమారు 13%), భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద బంగాళాదుంపల ఉత్పత్తిదారు, సగటు వార్షిక ఉత్పత్తి 12 మిలియన్ టన్నులు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Department of Agriculture and Farmer's Welfare|url=https://agriwelfare.gov.in/Documents/CWWGDATA/Agricultural_Statistics_at_a_Glance_2022_0.pdf|access-date=2026-07-29|archive-date=2024-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240115133426/https://agriwelfare.gov.in/Documents/CWWGDATA/Agricultural_Statistics_at_a_Glance_2022_0.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] తరువాత భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద చేపల ఉత్పత్తి రాష్ట్రంగా [[పశ్చిమ బెంగాల్]] ఉంది, వార్షిక ఉత్పత్తి 20.45 లక్షల టన్నులు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Department of Fisheries|url=https://dof.gov.in/sites/default/files/2024-03/handbook_sp.pdf|access-date=26 May 2024}}&lt;/ref&gt;

2011 ధరల ఆధారంగా పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని ఎంపిక చేసిన వ్యవసాయ పంటలు, అనుబంధ విభాగాల 2019 జాతీయ ఉత్పత్తి వాటా పట్టిక క్రింద ఉంది.&lt;ref&gt;[https://mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/Agr_forestry-fishingBrochure%202022.pdf 2019 agricultural output of West Bengal based on the 2011 prices]&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable mw-collapsible&quot;
!విభాగం
!జాతీయ వాటా% 
|-
|జనపనార.
|88
|-
|బీటల్
|75.2
|-
|మెస్టా
|40.9
|-
|కాలీఫ్లవర్
|40.5
|-
|వంకాయ
|33.6
|-
|తీపి బంగాళాదుంప
|32.6
|-
|టీ
|28.9
|-
|క్యాబేజీ
|27
|-
|పనస పండు
|26.8
|-
|పైనాపిల్
|25.2
|-
|బంగాళాదుంప
|24.7
|-
|మాదకద్రవ్యాలు
|24.2
|-
|ఒక్రా
|23.3
|-
|ముల్లంగి
|23.2
|-
|లోతట్టు చేపలు
|22.6
|-
|గడ్డి బఠానీ
|21
|-
|లిచీ
|18.7
|-
|నువ్వులు
|15.3
|-
|జామపండు
|13.7
|-
|మసూర్
|13.1
|-
|సపోటా
|13.1
|-
|వరి
|12.4
|-
|బొప్పాయి
|11.9
|-
|గుడ్డు.
|11.3
|-
|జీడిపప్పు
|9.6
|-
|మామిడి
|9.2
|-
|టొమాటో
|9.1
|-
|మాంసం.
|9.1
|-
|సముద్ర చేపలు
|8.9
|-
|పుచ్చకాయ నీరు
|7.9
|-
|గ్రీన్ బఠానీ
|7.2
|-
|మిరపకాయలు
|7.2
|-
|తృణధాన్యాలు
|7
|-
|పేడ.
|7
|-
|రాప్సీడ్, ఆవాలు
|6.8
|-
|అరటిపండు
|5.9
|-
|గడ్డి, కొమ్మ
|5.4
|-
|అల్లం.
|5.3
|-
|వంటగది తోట
|5.3
|-
|శాన్ హెంప్
|4.5
|-
|వెల్లుల్లి
|3.4
|-
|మూంగ్
|2.8
|}
ఇది భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద తేయాకు ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రం కూడా. 2022–23లో 414.08 మిలియన్ కిలోల తేయాకును ఉత్పత్తి చేసి, దేశంలోని మొత్తం తేయాకు ఉత్పత్తిలో 30.3% వాటాను కలిగి ఉంది. 2022–23లో, పశ్చిమ బెంగాల్ సుమారుగా 1.48 మిలియన్ టన్నుల చెరకును, 3.86 మిలియన్ టన్నుల పండ్లను ఉత్పత్తి చేసింది. 2020లో 26354.61 వేల మెట్రిక్ టన్నుల ఉత్పత్తితో, ఈ రాష్ట్రం భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద కూరగాయల ఉత్పత్తి రాష్ట్రంగా ఉంది.

దేశంలోని తినదగిన నూనె ఉత్పత్తిలో పశ్చిమ బెంగాల్ వాటా దాదాపు 10%. 2021-22లో 1.84 మిలియన్ టన్నులతో పోలిస్తే, 2022-23లో ఈ రాష్ట్రం మొత్తం 2.045 మిలియన్ టన్నుల చేపలను ఉత్పత్తి చేసి, చేపల ఉత్పత్తిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ తర్వాత రెండవ స్థానాన్ని నిలుపుకుంది. 2023-24 ఆర్థిక సంవత్సరంలో పశ్చిమ బెంగాల్ సుమారు 7649.74 వేల టన్నుల పాలను ఉత్పత్తి చేసింది.

ఈ రాష్ట్రం దేశంలోనే అతిపెద్ద మాంసం ఉత్పత్తి చేసే రాష్ట్రం (కోడి మాంసంతో సహా), 2023-24లో 1.293 మిలియన్ టన్నుల మాంసాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=27 November 2024|title=Basic Animal Husbandry Statistics 2024|url=https://dahd.gov.in/sites/default/files/2024-12/FinalBAHS2024Book12-12-24.pdf|page=116}}&lt;/ref&gt;

== పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని పారిశ్రామిక పార్కులు/ప్రాంతాలు/పట్టణాలు ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!పేరు.
!ప్రాంతం
!స్థానం
!పారిశ్రామిక కంపెనీ/కంపెనీలు
!పరిశ్రమలు
|-
|పానాగఢ్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|1458 ఎకరాలు
|పనాఘర్, [[బర్ధమాన్ జిల్లా|బుర్ద్వాన్ జిల్లా]]
|ఇమామి, వాల్వ్, ఏసర్, మ్యాటిక్స్ ఫెర్టిలైజర్స్ &amp; కెమికల్స్ లిమిటెడ్, హెచ్ అండ్ ఆర్ జాన్సన్ (ఇండియా హెచ్పిసిఎల్, గ్లోబస్ స్పిరిట్ లిమిటెడ్, ఐఒసిఎల్ మొదలైనవి),
|సిమెంట్, రసాయన ఎరువులు, అమ్మోనియా ప్లాంట్, యూరియా ప్లాంట్, బాట్లింగ్ ప్లాంట్, సిరామిక్ టైల్స్ తయారీ, డిస్టిలరీ మొదలైనవి.
|-
|విద్యాసాగర్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|1167 ఎకరాలు
|[[ఖరగ్‌పూర్|ఖరగ్పూర్]], [[పశ్చిమ మేదినిపూర్ జిల్లా|పశ్చిమ మేదినీపూర్]]
|టాటా-హిటాచీ, ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్, ఒరిస్సా అలాయ్ స్టీల్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, గోద్రేజ్ అగ్రోవెట్, న్యూట్రిక్రాఫ్ట్ ఇండియా, మహీంద్రా అండ్ మహీంద్రా లిమిటెడ్, మెగాథర్మ్ ఇండక్షన్
|యంత్రాలు, ఉక్కు, చమురు
|-
|బర్జోరా ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|432 ఎకరాలు
|బర్జోరా, [[బంకురా జిల్లా]]
|ఆనందబజార్ పత్రిక, ప్రత్యహా వార్తాపత్రిక, ఎక్స్ ప్రో ఇండియా, టైంస్ప్యాక్, నీల్కమల్ ప్లాస్టిక్స్, సూర్య అల్లాయ్ ఇండస్ట్రీస్, తులిప్ ఫ్యాబ్రిక్స్, స్టీలెక్స్ ఎలక్ట్రోకాస్ట్, హెచ్పి ఇస్పాట్, జైన్ స్పన్ ఇండస్ట్రీస్, మాన్ కాంకాస్ట్, లాల్వానీ ఇండస్ట్రీ, ఎంబీ ఫెర్రో అల్లాయ్, జై అంబే మెటల్స్, రాయల్ టచ్ ఫాబ్లాన్ మొదలైనవి.
|ఉక్కు, ప్లాస్టిక్, వార్తాపత్రిక, వస్త్రం, లోహాలు మొదలైనవి.
|-
|హల్దియా ఇండస్ట్రియల్ పార్క్ (డబ్ల్యూ. బి. ఐ. డి. సి.)
|334 ఎకరాలు
|హల్దియా, [[పూర్భా మేదినిపూర్ జిల్లా|తూర్పు మేదినీపూర్]]
|మిత్సుబిషి కెమికల్స్ లిమిటెడ్, సౌత్ ఏషియన్ పెట్రోకెమికల్స్ లిమిటెడ్ (ఐఓసిఎల్), ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (ఐఒసిఎల్) ఎక్సైడ్, షా వాలెస్, టాటా కెమికల్స్, హల్దియా పెట్రోకెమిక్కల్స్, హిందూస్తాన్ లివర్ లిమిటెడ్ మొదలైనవి.
|పెట్రోకెమికల్స్, ఎరువులు
|-
|హల్దియా ఇండస్ట్రియల్ పార్క్ (WBIIDC)
|120 ఎకరాలు
|హల్దియా, [[పూర్భా మేదినిపూర్ జిల్లా|తూర్పు మేదినీపూర్]]
|ఎక్సైడ్, పతంజలి ఆయుర్వేద్, పెట్రో కార్బన్ &amp; కెమికల్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, రాల్సన్ పెట్రోకెమికల్స్ లిమిటెడ్.
|బ్యాటరీలు , పెట్రోకెమికల్స్
|-
|రఘునాథ్‌పూర్ స్టీల్ &amp; అలైడ్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|1924 ఎకరాలు
|రఘునాథ్పూర్, [[పురూలియా జిల్లా|పురులియా జిల్లా]]
|[[దామోదర్ వ్యాలీ కార్పొరేషన్]], శ్యామ్ స్టీల్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, శ్రీ సిమెంట్, డిపిఎస్సి లిమిటెడ్
|థర్మల్ పవర్, స్టీల్, సిమెంట్
|-
|శాల్బానీ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|4300 ఎకరాలు
|సాల్బోనీ, [[పశ్చిమ మేదినిపూర్ జిల్లా|పశ్చిమ మేదినీపూర్]]
|జేఎస్‌డబ్ల్యూ గ్రూప్
|సిమెంట్, పెయింట్, ఉక్కు, సౌర విద్యుత్ యూనిట్,
|-
|సంక్రేల్ రబ్బర్ పార్క్
|170 ఎకరాలు
|సంక్రైల్, [[హౌరా జిల్లా]]
|100 + కంపెనీలు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=SARPOL Plot Holders|url=https://sarpol.co.in/plot-holders/|website=South Asia Rubber &amp; Polymers Park Ltd.|access-date=2026-07-29|archive-date=2024-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130064933/https://sarpol.co.in/plot-holders/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|రబ్బరు విత్తనాలు, పాదరక్షలు, రబ్బరు గొట్టాలు, గొట్టాలు , సూక్ష్మ సెల్యులార్ షీట్లు, చెప్పులు, ఆటోమోటివ్ రబ్బరు ఉత్పత్తులు మొదలైనవి.
|-
|రిషి బంకిమ్ సిల్పాడ్యాన్
|97 ఎకరాలు
|నైహాటి, [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర ఇరవై నాలుగు పరగణాలు]]
|వింప్లాస్ట్, సుగుణ ఫుడ్స్ లిమిటెడ్, డిటిఎల్ అన్సిలరీ లిమిటెడ్, న్యూ హోప్ యానిమల్ సెలెస్టీ ఫుడ్ ప్రొడక్ట్స్, స్యాన్ క్రో ప్యాక్ మొదలైనవి.
|ప్లాస్టిక్, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్ మొదలైనవి.
|-
|ఖరగ్‌పూర్ సైకిల్ పార్క్
|20 ఎకరాలు
|[[ఖరగ్‌పూర్|ఖరగ్పూర్]], [[పశ్చిమ మేదినిపూర్ జిల్లా|పశ్చిమ మేదినీపూర్]]
|యూనిరోక్స్, మిలన్, లూనా , క్రిప్టాన్
|సైకిల్ ఉత్పత్తి
|-
|ఖరగ్‌పూర్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|257 ఎకరాలు
|[[ఖరగ్‌పూర్|ఖరగ్పూర్]], [[పశ్చిమ మేదినిపూర్ జిల్లా|పశ్చిమ మేదినీపూర్]]
|టాటా ఐరన్ &amp; స్టీల్ కంపెనీ లిమిటెడ్, ఫ్లెండర్ లిమిటెడ్, సెంచరీ ఎక్స్ట్రూషన్స్ లిమిటెడ్, జప్ఫా కాంఫెడ్ ఇండియా లిమిటెడ్.
|ఐరన్ అండ్ స్టీల్, టెలికాం, ఇంజనీరింగ్ , ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్
|-
|గోల్టర్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|950 ఎకరాలు
|గోల్టర్, [[పశ్చిమ మేదినిపూర్ జిల్లా|పశ్చిమ మేదినీపూర్]]
|
|
|-
|నబడిగంట ఇండస్ట్రియల్ టౌన్‌షిప్
|430 ఎకరాలు
|బిధాననగర్, [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]]
|టెక్ పార్క్ ఉన్న కంపెనీల జాబితాను ఇక్కడ చూడండి 
|[[ఇన్‌ఫర్మేషన్ టక్నాలజీ|ఐటీ]], ఐటీఈఎస్
|-
|బడ్జ్ గార్మెంట్ పార్క్
|10 ఎకరాలు
|బడ్జ్ బడ్జ్, [[దక్షిణ 24 పరగణాల జిల్లా|దక్షిణ 24 పరగణాలు]]
|
|దుస్తులు , దుస్తులు
|-
|పరిధాన్ గార్మెంట్ పార్క్
|78 ఎకరాలు
|బేలియాఘాటా, [[కోల్‌కాతా|కోల్కతా]]
|రూపా, వేదాంత ఫ్యాషన్స్, ప్రప్తి ఫ్యాషన్స్, ఎన్ఫీల్డ్ అప్పరెల్స్, షిప్రా కమర్షియల్, జగధాత్రి ట్రెక్సిమ్, మీసం ఇంటర్నేషనల్, సెనోరితా క్రియేషన్స్, సిట్రస్ ఫ్యాషన్స్, మనీష్ క్రియేషన్స్, మోడరన్ ట్రేడ్కామ్, ది రాజలక్ష్మి కాటన్ మిల్స్
|దుస్తులు , దుస్తులు
|-
|శిల్పాంగన్ లైట్ ఇంజనీరింగ్ పార్క్
|9. 2 ఎకరాలు
|బిధాననగర్, [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]]
|
|లైట్ ఇంజనీరింగ్
|-
|పశ్చిమ బెంగాల్ హోజరీ పార్క్
|125 ఎకరాలు
|[[హౌరా జిల్లా]]
|
|దుస్తులు , దుస్తులు
|-
|రీజెంట్ గార్మెంట్స్ అండ్ అప్పరెల్ పార్క్
|55 ఎకరాలు
|[[బరాసత్|బారాసత్]], [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]]
|
|దుస్తులు , దుస్తులు
|-
|EIGMEF దుస్తులు పార్క్
|13 ఎకరాలు
|బిధాననగర్, [[ఉత్తర 24 పరగణాలు జిల్లా|ఉత్తర 24 పరగణాలు]]
|
|దుస్తులు , దుస్తులు
|-
|కోనా ఇంటిగ్రేటెడ్ గార్మెంట్ ప్రాక్
|21 ఎకరాలు
|అన్సానీ, [[హౌరా జిల్లా]]
|
|దుస్తులు , దుస్తులు
|-
|సుధా దాస్ ఫుడ్ పార్క్, సంక్రైల్
|50 ఎకరాలు
|సంక్రైల్, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|
|ఆహార , ప్రాసెసింగ్
|-
|కందువా ఫుడ్ పార్క్
|54 ఎకరాలు
|సంక్రైల్, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|
|ఆహార , ప్రాసెసింగ్
|-
|సాంక్రేల్ ఫుడ్ పార్క్
|34 ఎకరాలు
|సంక్రైల్, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|అమూల్ (ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పెరుగు తయారీ కర్మాగారం)
|ఆహార , ప్రాసెసింగ్
|-
|సంక్రేల్ పాలీ పార్క్
|60 ఎకరాలు
|సంక్రైల్, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|మెగాఫ్లెక్స్ ప్లాస్టిక్స్, ఎల్కోస్ పెన్నులు, వీల్బర్గర్ కోటింగ్స్, W.Hunger హైడ్రాలిక్స్, రోల్క్స్ టెక్నాలజీస్, టెంటీ మార్కెటింగ్, ఖచ్చితమైన పాలిమర్స్, టెక్కాన్ ఇండియా
|పాలిమర్ ఉత్పత్తి
|-
|జెమ్స్ అండ్ జ్యువెలరీ పార్క్
|6 ఎకరాలు
|అంకుర్హాటి, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|సెంకో గోల్డ్ లిమిటెడ్, కలకత్తా జెమ్ &amp; జ్యువెల్లర్స్ వెల్ఫేర్ అసోసియేషన్, జైన్ జ్యువెల్లర్లు
|ఆభరణాల ఉత్పత్తి
|-
|హరింగటా ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|358 ఎకరాలు
|నాదియా
|ఇన్స్టాకార్ట్ సర్వీసెస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్.
|గిడ్డంగులు, పాడి , కాగితం
|-
|ఖరగ్‌పూర్ జనరల్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|205 ఎకరాలు
|[[ఖరగ్‌పూర్|ఖరగ్పూర్]], [[పశ్చిమ మేదినిపూర్ జిల్లా|పశ్చిమ మేదినీపూర్]]
|టాటా మెటాలిక్స్, ఫ్లెండర్ మెక్నీల్ మొదలైనవి.
|మెటల్ వర్క్స్
|-
|ఫుల్బరి ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|32 ఎకరాలు
|ఫుల్బరిగ్రామ్, [[జల్పైగురి జిల్లా|జల్పాయిగురి జిల్లా]]
|
|
|-
|దబగ్రామ్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|107 ఎకరాలు
|దబగ్రామ్, [[జల్పైగురి జిల్లా|జల్పాయిగురి జిల్లా]]
|హల్దియా ప్రెసిషన్ ఇంజనీరింగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ఎం. బి. టీ &amp; అలైడ్ ప్రొడక్ట్స్ (ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, సూపర్ ట్రెడ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, సామ్రాట్ ఫీడ్ మిల్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్.
|ఇంజనీరింగ్, పశువులు , పౌల్ట్రీ ఫీడ్, ప్లాస్టిక్ &amp; పివిసి వస్తువులు, ఆహారం , టీ ప్రాసెసింగ్
|-
|షిల్పోబ్రొటో ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|25 ఎకరాలు
|బిన్నగురి, [[జల్పైగురి జిల్లా|జల్పాయిగురి జిల్లా]]
|
|
|-
|ఇండస్ బలరామ్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|
|[[జల్పైగురి జిల్లా|జల్పాయిగురి జిల్లా]]
|
|
|-
|రాణినగర్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|152 ఎకరాలు
|రాణినగర్, [[జల్పైగురి జిల్లా|జల్పాయిగురి జిల్లా]]
|హిందుస్తాన్ కోకాకోలా బెవరేజెస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్, టెరాయ్ ఫుడ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, సోనా వెట్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, అమృత్ ఫీడ్స్ లిమిటెడ్, జెడి ఇండస్ట్రీస్, కుసుమ్ ఐరన్ అండ్ స్టీల్ లిమిటెడ్, ఎఎమ్డి ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, కుసుమ్ ఎంటర్ప్రైజెస్
|పానీయాలు, పెట్రోలియం ఉత్పత్తులు, వ్యవసాయ/ఆహార ప్రాసెసింగ్, ప్లాస్టిక్ ఉత్పత్తులు, పౌల్ట్రీ ఫీడ్
|-
|కూచ్ బెహార్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|98 ఎకరాలు
|చక్కా, [[కూచ్ బెహర్ జిల్లా|కూచ్ బెహార్ జిల్లా]]
|ఆధునిక అగ్రోటెక్ ఇండస్ట్రీస్, కామాక్షి జనపనార పరిశ్రమలు, శ్రీ బాలాజీ ఉద్యోగ్, హుస్సేన్ ఎలక్ట్రికల్స్
|వ్యవసాయ ఆధారిత, జనపనార పరిశ్రమలు, పివిసి, విద్యుత్ పరిశ్రమలు
|-
|సౌత్ సిటీ అన్మోల్ ఇన్ఫ్రా పార్క్
|48 ఎకరాలు
|[[హౌరా జిల్లా]]
|
|
|-
|అమ్తాలా ఫుడ్ పార్క్
|125 ఎకరాలు
|అమ్తాలా, [[దక్షిణ 24 పరగణాల జిల్లా|దక్షిణ 24 పరగణాలు]]
|
|ఆహార ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు
|-
|రీజెంట్ ఎస్ఎంఈ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|21 ఎకరాలు
|అంకుర్హాటి, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|
|
|-
|శ్రీజన్ ఇండస్ట్రియల్ లాజిస్టిక్ పార్క్
|24 ఎకరాలు
|అంకుర్హాటి, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|
|
|-
|జలాన్ కాంప్లెక్స్
|2000 ఎకరాలు
|అంకుర్హాటి, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|శర్మ గాంధీ హైర్ పర్చేజ్ లిమిటెడ్, హనీ వాణిజ్య ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, నెప్ట్యూన్ హైడ్రోకార్బన్స్ ఎంఎఫ్జి ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ఉగి ఇంజనీరింగ్ వర్క్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ఆర్ఆర్ ప్రోటీన్స్ &amp; అగ్రో లిమిటెడ్, మైరా ఫాబ్రికేటర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, జెకె స్పైసెస్ &amp; ఫుడ్ ప్రొడక్ట్స్, త్రిదేవ్ ఇంజనీరింగ్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, గణేష్ గ్రెయిన్స్ లిమిటెడ్, మరెన్నో
|మిశ్రమ ఉపయోగం
|-
|అమ్టా ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|1200 ఎకరాలు
|అమ్తా, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|
|
|-
|ఉలుబేరియా ఇండస్ట్రియల్ పార్క్ (WBIDC)
|129 ఎకరాలు
|ఉలుబేరియా, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|ఎం అండ్ ఎం మెషిన్ క్రాఫ్ట్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, ఐటీసీ, వరుణ్ టీ ప్లాంటేషన్ లిమిటెడ్, ఫ్లిప్కార్ట్
|మిశ్రమ ఉపయోగం
|-
|ఉలుబేరియా ఇండస్ట్రియల్ పార్క్ (WBIIDC)
|160 ఎకరాలు
|ఉలుబేరియా, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|సెరాటిజిట్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, సాజ్ ఇండస్ట్రీస్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్. లిమిటెడ్, సింటెక్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్, గోయెల్ అల్లాయ్ &amp; స్టీల్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్.
|ఇనుము &amp; ఉక్కు ఉత్పత్తులు, ఆహార ప్రాసెసింగ్, ప్లాస్టిక్ &amp; పివిసి మోల్డింగ్ యూనిట్లు
|-
|రాణిహాటి ఫౌండ్రీ పార్క్
|924 ఎకరాలు
|సంక్రైల్, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|నిఫ్ ఇస్పాట్ లిమిటెడ్, ఆర్ఆర్ఎల్ స్టీల్స్ లిమిటెడ్, భజ్జంక ఇస్పాట్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, పచేరియా కాస్టింగ్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్, దినేష్ బ్రదర్స్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్., యాషి కాస్టింగ్స్
|ఇనుము, ఉక్కు ఉత్పత్తులు
|-
|డంకుని ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|777 ఎకరాలు
|డంకుని, [[హుగ్లీ జిల్లా|హూగ్లీ]]
|
|
|-
|బాగ్నాన్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|23 ఎకరాలు
|బాగ్నాన్, [[హౌరా జిల్లా|హౌరా]]
|
|
|-
|శక్తీగడ్ ఇండస్ట్రియల్ పార్క్
|3. 1 ఎకరాలు
|శక్తీగడ్, [[పుర్బా బర్ధమాన్ జిల్లా|బర్ధమాన్]]
|
|ఎలక్ట్రానిక్ వస్తువులు
|}

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:పశ్చిమ బెంగాల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ]]</text>
      <sha1>82otwqtz8jt0nypf2ix9l8ii2eha0vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Sainani8727</title>
    <ns>2</ns>
    <id>505181</id>
    <revision>
      <id>4953893</id>
      <parentid>4941235</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T18:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sainani8727</username>
        <id>152385</id>
      </contributor>
      <comment>/* */  &quot;ఇన్ఫోబాక్స్ వివరాలు సరిచేశాను&quot;</comment>
      <origin>4953893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4909" sha1="c68i3i525bsopdqray2mbocn0jv5uyw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad)
| image              = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg|
| caption            = 2022 లో బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ 
| birth_date   = '''జన్మదినం:''' 5 జనవరి 1998 (వయసు {{Age|1998|1|5}} సంవత్సరాలు)
| birth_place  = '''జన్మస్థలం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]
| occupation         = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]] మరియు [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]], [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]

}}
నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' ('''Bandi Sai Durga Varaprasad'''). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]]ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]] గా పనిచేస్తున్నాను. మాతృభాషపై మక్కువతో, నలుగురికి విజ్ఞానాన్ని పంచాలనే ఉద్దేశంతో తెలుగు [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా (ఎడిటర్‌గా) నా వంతు సేవలు అందిస్తున్నాను.

== వికీపీడియాలో నా కృషి ==
నలుగురికి ఉపయోగపడేలా తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు రాయడం, సరిదిద్దడం నా ప్రధాన లక్ష్యం.
* ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఇతర భాషల వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను.
* నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా [[వికీపీడియా:దిద్దుబాటు విధానం]] ద్వారా దిద్దుబాట్లు, సవరణలు చేశాను. 
* [[తెలుగు వికీపీడియా|తెలుగు వికీపీడియాలో]] మరియు     [[:en:English Wikipedia|ఇంగ్లీష్ వికీపీడియా]]లో వచ్చే క్రొత్త సభ్యులకు సలహాలు, సహాయాన్ని అందించడం, చిన్నచిన్న మార్పులు చేసి (లింకులు చేర్చడం, భాషా దోషాల సవరణ)[[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]]గా వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ.

== నా గురించి క్లుప్తంగా ==
* '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], [[:en:NTR district|ఎన్టీఆర్ జిల్లా]].
* '''విద్య:''' [[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]]    (E.C.E)
* '''అభిరుచులు:''' పుస్తక పఠనం, క్రీడలు, ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం పట్ల ఆసక్తి. 
వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను.</text>
      <sha1>c68i3i525bsopdqray2mbocn0jv5uyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర క్యాబినెట్ మంత్రులు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>505807</id>
    <revision>
      <id>4954069</id>
      <parentid>4920554</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="68171pmh7dlthurjoqxy15105piu15f" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]</text>
      <sha1>68171pmh7dlthurjoqxy15105piu15f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954071</id>
      <parentid>4954069</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల మంత్రులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="233" sha1="b4s0uxp8ic0f3qfr33i40670bt56978" xml:space="preserve">[[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం]]
[[వర్గం:భారత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల మంత్రులు]]</text>
      <sha1>b4s0uxp8ic0f3qfr33i40670bt56978</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నృత్యాంతర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>506882</id>
    <revision>
      <id>4953901</id>
      <parentid>4936354</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T21:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15395" sha1="84osua9t9x4cqqwkcx3afxrlruygvc3" xml:space="preserve">
{{Infobox organisation|name=నృత్యాంతర్ అకాడమీ ఆఫ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్|founded=2009|logo=|image=|caption=|founder=[[మధులితా మహాపాత్ర]]|type=నృత్య అకాడమీ|focus=[[ఒడిస్సీ]]|methods=నృత్య శిక్షణ, ప్రదర్శన, విస్తరణ కార్యక్రమాలు|key_people=మధులితా మహాపాత్ర (కళా దర్శకురాలు)|website=|location=OMBR లేఅవుట్, బనస్వాడి, [[బెంగళూరు]], భారతదేశం|region_served=భారతదేశం}}

'''నృత్యాంతర్ అకాడమీ ఆఫ్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్''' (Nrityantar Academy of Performing Arts) అనేది [[బెంగళూరు]] బనస్వాదిలోని ఓఎంబీఆర్ లేఅవుట్లో ఉన్న [[ఒడిస్సీ]] నృత్య సంస్థ, దీనిని కళాత్మక దర్శకురాలిగా పనిచేస్తున్న ఒడిస్సీ నర్తకి [[మధులితా మహాపాత్ర]] స్థాపించింది.&lt;ref name=&quot;Bhardwaj&quot;&gt;{{Cite web|last=Bhardwaj|first=Meera|date=2016-05-15|title=She dances her way into the heart of students|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2016/May/15/she-dances-her-way-into-the-heart-of-students-903973.html|access-date=2025-08-13|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; అకాడమీ నృత్య బృందం, నృత్యాంతర్ డాన్స్ ఎన్సెంబుల్, ''నమన్'' అనే వార్షిక కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తుంది, ఇది 2009లో ప్రారంభమైంది, అప్పటి నుండి ప్రతి సంవత్సరం నిర్వహించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Soji|first=Alwin Benjamin|date=2024-08-30|title=Naman, the annual odishi dance festival, returns with its 13th edition, this Sunday in Bengaluru|url=https://www.indulgexpress.com/culture/dance/2024/Aug/30/naman-the-annual-odishi-dance-festival-returns-with-its-13th-edition-this-sunday-in-bengaluru|access-date=2025-08-13|website=Indulgexpress/ The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/malaysian-dancer-and-padma-shri-awardee-ramli-bin-ibrahim-will-perform-in-bengaluru-as-part-of-nrityantars-naman-2024/article68567684.ece|title=I liked the tandav aspect of Debaprasad's Odissi: Ramli Bin Ibrahim|last=Anandraj|first=Shilpa|date=2024-08-28|work=The Hindu|access-date=2025-08-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

14వ ఎడిషన్ 2025 ఆగస్టు 24న బెంగళూరులోని ఎడిఎ రంగమందిరలో జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Preview - Nrityantar presents Naman 2025|url=https://narthaki.com/info/prv25/prv1634.html|access-date=2025-08-13|website=narthaki.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-09-28|title=Nrityantar organises Naman with Madhulita Mohapatra|url=https://www.thestatesman.com/supplements/marquee/nrityantar-organises-naman-with-madhulita-mohapatra-1503347940.html|access-date=2025-08-13|website=The Statesman|language=en}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర ==
ఈ అకాడమీ మొదట [[భువనేశ్వర్]] లో నలుగురు ఒడిస్సీ విద్యార్థులతో ప్రారంభమైంది. మధులితా మహాపాత్ర బెంగళూరుకు వెళ్ళి, అక్కడ ఒడిస్సీ గురువు గంగాధర్ ప్రధాన్ తో కలిసి 2009 అక్టోబరులో ఒక కేంద్రాన్ని ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|last=Nasheman|date=2018-08-08|title=Odissi Dancers to spellbind city art lovers at the Naman Odissi Dance festival|url=https://nasheman.in/odissi-dancers-to-spellbind-city-art-lovers-at-the-naman-odissi-dance-festival/|access-date=2025-08-13|website=Nasheman|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ఆ తరువాత, అక్కడే మరో నాలుగు శాఖలు ప్రారంభించబడ్డాయి, 2013 నాటికి 140 మంది విద్యార్థులు ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/beyond-borders/article5092962.ece|title=Beyond borders|date=2013-09-05|work=The Hindu|access-date=2025-08-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; జనవరి 2015 నాటికి, ఈ సంఖ్య 5 వందలకు చేరి, ఆరు శాఖలకు పెరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-08-22|title=10th edition of Nrityantar's Naman Dance Festival - ClassicalClaps|url=https://classicalclaps.com/10th-edition-of-nrityantars-naman-dance-festival/|access-date=2025-08-13|website=Classical Claps|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|last=Sahu|first=Diana|date=2015-01-11|title=Sweet Victories of a Dance Missionary|url=https://www.newindianexpress.com/magazine/2015/Jan/10/sweet-victories-of-a-dance-missionary-703784.html|access-date=2025-08-13|website=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

2024లో, మలేషియా నృత్యకారుడు, కళలకు 2018లో భారత ప్రభుత్వం నుండి [[పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు (2010-2019)|పద్మశ్రీ]] అవార్డు అందుకున్న రామ్లీ బిన్ ఇబ్రహీం (Ramli bin Ibrahim), నమన్ 2024లో ప్రదర్శన ఇచ్చాడు.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; 13వ ఎడిషన్ లో నృత్యాంతర్ తో సహా మూడు నృత్య బృందాలు ప్రదర్శన ఇచ్చాయి. తరువాత, నర్తకుడు, నృత్య దర్శకుడు ఇబ్రహీం స్థాపించిన [[మలేషియా]]&lt;nowiki/&gt;కు చెందిన సూత్ర డాన్స్ థియేటర్, దేవ్జానీ సేన్ బెంగళూరుకు చెందిన ఒడిస్సీ డాన్స్ సెంటర్ రెండింటికి చెందిన బృందాలు ఎడిఎ రంగమందిరంలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|last=Narayan|first=Shoba|date=27 September 2024|title=Is Bengaluru the hub of classical dance?|url=http://epaper.hindustantimes.com/Home/ShareArticle?OrgId=279c6c8a674&amp;imageview=0|access-date=13 August 2025|website=Hindustan Times|language=en}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2023లో, 'కలర్స్ ఆఫ్ కృష్ణ' 12వ ఎడిషన్ లో కూడా 2023లో ఎడిఎ రంగమందిరంలో ప్రదర్శించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/an-odissi-festival-that-showcased-the-changes-the-dance-form-is-undergoing/article67269797.ece|title=An Odissi festival that showcased the changes the dance form is undergoing|last=Bal|first=Harish|date=2023-09-05|work=The Hindu|access-date=2025-08-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; జనవరి 2023లో, నమన్ 2022లో 11వ ఎడిషన్ బెంగళూరులోని రంగమందిరలో జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sharma|first=YK Sandhya|date=2023-01-19|title=Nrutyantar-Naman 22|url=http://sandhyapatrike.com/2023/01/19/nrutyantar-naman-22/|access-date=2025-08-13|website=Sandhya Patrike|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

2019లో, 10వ ఎడిషన్ మూడు రోజుల పాటు జరిగింది. ఇందులో విద్యార్థులు, సీనియర్ కళాకారులచే రెండు రోజుల నృత్య కార్యక్రమాలు, మూడవ రోజు సెమినార్ నిర్వహించారు.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/dexterity-charm-and-acrobatics/article29221755.ece|title=Naman festival showcases dexterity, charm and acrobatics|last=Bal|first=Harish|date=2019-08-22|work=The Hindu|access-date=2025-08-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; నృత్యాంతర్ బృందం మల్హర్ పల్లవిని ప్రదర్శించింది, తరువాత, మధులితా మహాపాత్ర, అక్షితి రాయ్ చౌదరి మోహనా పల్లవి తర్వాత 'రామతే యమునా పులినవనే' అనే అష్టపదీ సమర్పించారు. రెండవ రోజున, మూడు నృత్య సంస్థలు తమ నేపథ్య ప్రదర్శనలు చేసాయి, వీటిలో నృత్యాంతర్ మీర్జా సాహిబా, ఇది [[పంజాబ్]] లోని ఐదు జానపద ఇతిహాసాలలో ఒకటి ఆధారంగా రూపొందించబడింది.

2018లో, [[ప్రొతిమా బేడి|ప్రొతిమా బేడీ]] వర్ధంతి సందర్భంగా రెండు రోజుల 9వ ఎడిషన్ ఆగస్టు 12, 13 తేదీలలో రంగమందిరలో జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=9th edition of Naman Odissi Festival - Footloose and fancy free with Dr.Sunil Kothari|url=https://narthaki.com/info/gtsk/gtsk197.html|access-date=2025-08-13|website=narthaki.com}}&lt;/ref&gt;

2017 సెప్టెంబరులో, మొదటి రోజున ఆరు సంవత్సరాల వయస్సు గల ఇద్దరు నృత్యకారులు ప్రదర్శించగా, రెండవ రోజు [[భుబనేశ్వర్|భువనేశ్వర్]] కు చెందిన గురు అరుణా మొహంతి, [[కోల్కతా]]&lt;nowiki/&gt;కు చెందిన [[షర్మిలా బిశ్వాస్]], బెంగళూరులోని నృత్యగ్రామానికి చెందిన సురుపా సేన్ మూడు సోలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=8th edition of Nrityantar's Naman Festival - Footloose and fancy free with Dr.Sunil Kothari|url=https://narthaki.com/info/gtsk/gtsk153.html|access-date=2025-08-13|website=narthaki.com}}&lt;/ref&gt;

2016 ఆగస్టులో 7వ ఎడిషన్ జరిగింది. నృత్యకారుడు నీలాద్రి మొహంతి [[పంకజ్ చరణ్ దాస్]] [[ధీరశంకరాభరణం రాగము|శంకరభరణం]] పల్లవిని అందించాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=7th edition of Nrityantar's Naman Odissi Dance Festival - Footloose and fancy free with Dr.Sunil Kothari|url=https://narthaki.com/info/gtsk/gtsk114.html|access-date=2025-08-13|website=narthaki.com}}&lt;/ref&gt;

2011 జూలైలో, రెండవ ఎడిషన్ బెంగళూరులోని [[మల్లేశ్వరం (బెంగళూరు)|మల్లేశ్వరం]] సేవా సదన్ లో నిర్వహించబడింది. ఒడిస్సీ గురువు గంగాధర్ ప్రధాన్ (1948-2010) జ్ఞాపకార్థం అంకితం చేయబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Sukumaran|first=Suja|date=2011-07-28|title=Odissi Festival on July 31st|url=https://citizenmatters.in/3227-naman-2011-odissi-festival-on-july-31st/|access-date=2025-08-13|website=Citizen Matters|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ప్రధాన్ శిష్యురాలు [[అరుణ మొహంతి]], రాజశ్రీ ప్రహ్రాజ్ ప్రదర్శించారు, ఒడిశాకు చెందిన యువ కళాకారుడు దేబాశిష్ పట్నాయక్ కూడా నమన్ 2011లో భాగంగా ఉన్నాడు.
== నృత్య రూపం పరిణామం ==
2023లో జరిగిన ఈ కార్యక్రమంలో నృత్యాంతర్ ఒడిస్సీని ప్రదర్శించింది, ఇది మధులితా మహాపాత్ర దర్శకత్వంలో దాని శాస్త్రీయ సమగ్రతను నిలుపుకుంటూ సమకాలీన ప్రేక్షకులను ఆకర్షించే విధంగా ఉంది. సౌందర్యం స్థిరంగా ఉండాల్సి ఉండగా, నేపథ్య ఆవిష్కరణలు, తాజా నృత్య వివరణలు రూపానికి సహాయపడతాయని, యువ తరాన్ని అనుసంధానిస్తాయని ఆమె వివరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/an-odissi-festival-that-showcased-the-changes-the-dance-form-is-undergoing/article67269797.ece|title=An Odissi festival that showcased the changes the dance form is undergoing|last=Bal|first=Harish|date=2023-09-05|work=The Hindu|access-date=2025-08-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; సమకాలీన నృత్యరూపకల్పనతో సాంప్రదాయ పద్ధతులను మిళితం చేయడం ద్వారా కర్ణాటకలోని యువత, అనుభవజ్ఞులైన అభ్యాసకులలో ఒడిస్సీకి ప్రోత్సాహాన్ని పెంచడానికి కూడా అకాడమీ సహాయపడింది.

== ఉచిత తరగతులు ==
నృత్యాంతర్ తరపున మధులితా మహాపాత్ర అకాడమీలో ఉచిత తరగతులను ప్రారంభించింది. 2016లో బెంగళూరులోని కొన్ని ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో రెగ్యులర్ సెషన్లు ప్రారంభించబడ్డాయి. ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో నిరుపేద వర్గాల విద్యార్థులకు వారానికి రెండుసార్లు తరగతులు నిర్వహిస్తారు. 

== మూలాలు ==
[[వర్గం:భారతదేశం]]
[[వర్గం:2009 స్థాపితాలు]]</text>
      <sha1>84osua9t9x4cqqwkcx3afxrlruygvc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పోచాయివ్ లావ్రా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507037</id>
    <revision>
      <id>4954040</id>
      <parentid>4950104</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T07:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4954040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74207" sha1="bxpngppz7c9fkbiwe16wbwme19jc88g" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=October 2017}}
{{Infobox building
| name                = పోచాయివ్ లావ్రా
| native_name         = {{langx|uk|Свято-Успенська Почаївська Лавра}}
| native_name_lang    =
| logo                =
| logo_size           =
| logo_caption        =
| image               = Панорама Почаївська лавра 02.jpg
| image_size          = 300px
| image_caption       = పోచాయివ్ లావ్రా సాధారణ దృశ్యం (General view of the Pochaiv Lavra)
| former_names        =
| alternate_names     = హోలీ డార్మిషన్ పోచాయివ్ లావ్రా (Holy Dormition Pochaiv Lavra)
| topped_out          =
| building_type       =
| architectural_style = Baroque|
| embedded            = {{Infobox historic site
| embed = yes
| designation1 = ఉక్రెయిన్ జాతీయ స్థలం
| designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс споруд Почаївської Свято-Успенської Лаври}} 
(''Building complex of the Pochaiv Holy Dormition Lavra'')
| designation1_number = 190029
| designation1_type = ఆర్కిటెక్చర్ (నిర్మాణ శాస్త్రం)
}}
| engineer            =
| known_for           = సెయింట్ [[Amphilochius of Pochayiv|ఆంఫిలోచియస్ ఆఫ్ పోచాయివ్]], 2002లో సెయింట్‌గా గుర్తింపు పొందారు
| website             =
| mapframe            = yes
| mapframe-zoom       = 15
| mapframe-marker     = religious-christian
}}

'''హోలీ డార్మిషన్ పోచాయివ్ లావ్రా''' (Holy Dormition Pochaiv Lavra), &lt;ref&gt; {{cite web | url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CP%5CO%5CPochaivMonastery.htm | title=Pochaiv Monastery }} {{#tag:ref|{{langx|uk|Свято-Успенська Почаївська Лавра|Sviato-Uspenska Pochaivska Lavra}}, {{langx|ru|Свято-Успенская Почаевская Лавра}}, {{langx|pl|Ławra Poczajowska}}|group=pron}} &lt;/ref&gt;ను సాధారణంగా '''పోచాయివ్ మఠం''' అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ మతంలో (Eastern Orthodoxy) ఒక అతిపెద్ద, ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగిన మఠం. దీని గొప్ప ప్రాముఖ్యత కారణంగా, ఈ మఠానికి లావ్రా ([lavra) అనే ప్రత్యేకమైన ఉన్నత బిరుదు ఉంది. ఈ మఠం పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని ([[Ukraine]]) టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్‌లో (Ternopil Oblast) ఉన్న క్రెమెనెట్స్ రైయాన్ (Kremenets Raion) పరిధిలోని పోచాయివ్ (Pochaiv) పట్టణంలో నెలకొంది. సుమారు 60 మీటర్ల ఎత్తైన కొండపై ఈ మఠం భారీ భవనాలు ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపిస్తాయి. పోచాయివ్ పట్టణం క్రెమెనెట్స్ నగరానికి నైరుతి దిశలో 18 కిలోమీటర్ల దూరంలో, టెర్నోపిల్ నగరానికి ఉత్తరాన 70 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.

వందల సంవత్సరాలుగా పోచాయివ్ లావ్రా ఒక ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా విలసిల్లుతోంది. కాలక్రమంలో దీనిని నియంత్రించిన వ్యక్తులు, సంస్థలు మారుతూ వచ్చాయి. 1720 వ సంవత్సరం వరకు ఇది తూర్పు ఆర్థోడాక్సీ  కేంద్రంగా ఉండేది. ఆ తరువాత 1831 వరకు, ఇది ఉక్రేనియన్ గ్రీక్ కాథలిక్ చర్చి (Ukrainian Greek Catholic Church) ఆధీనంలో ఉంది. 1831 తర్వాత, దీనిని మళ్లీ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి అప్పగించారు.

ఇటీవలి కాలంలో, ఈ మఠం ఎవరి ఆధీనంలో ఉండాలి అనే విషయంపై చట్టపరమైన, ఆధ్యాత్మికపరమైన అనేక విభేదాలు తలెత్తాయి. తీవ్రమైన వాదనలు, న్యాయపరమైన పోరాటాల తర్వాత, డిసెంబర్ 2023లో, &lt;ref&gt;[https://www.unian.info/m/society/10965947-ukraine-s-police-open-criminal-cases-over-lockdown-violations-by-moscow-patriarchate-church-members.html Ukraine's police open criminal cases over lockdown violations by Moscow Patriarchate church members, [[UNIAN]] (20 April 2020){{cite web|website=Kyiv Post |url=https://www.kyivpost.com/post/24871 |date={{date|2023/11/30}} |title=Ukrainian Security Services Search Russian-linked Pochaiv Lavra Monastery |author=Julia Struck}}&lt;/ref&gt; ఉక్రెయిన్ సుప్రీంకోర్టు (Supreme Court of Ukraine) ఒక కీలక తీర్పు ఇచ్చింది. స్వతంత్ర ఆర్థోడాక్స్ చర్చి ఆఫ్ ఉక్రెయిన్‌కు   ఈ మఠంపై ఆధ్యాత్మిక నియంత్రణ ఉంటుందని కోర్టు నిర్ణయించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|website=Kyiv Post |url=https://www.kyivpost.com/post/25154 |date={{date|2023/12/07}} |title=Ukrainian Believers Wrest Famed Pochaiv Monastery from Moscow's Control}}&lt;/ref&gt;

== చరిత్ర  ==

పోచాయివ్‌లో మఠం ఉందనడానికి 1527 వ సంవత్సరంలో రాసిన ఒక రాతప్రతి మొదటి ఆధారం. అయితే, ఈ మఠం అంతకంటే చాలా పురాతనమైనదని స్థానిక కథలు చెబుతున్నాయి. మంగోలుల రస్ దండయాత్ర (Mongol invasion of Rus) సమయంలో, అంటే మరో మూడు శతాబ్దాల క్రితమే ఈ మఠం ప్రారంభమైందని ఈ కథల సారాంశం. మంగోల్ సైన్యం దాడి నుండి తమ ప్రాణాలను రక్షించుకునేందుకు కొందరు సన్యాసులు పారిపోయి ఇక్కడికి వచ్చారని ఒక కథనం. ఈ పారిపోయి వచ్చిన సన్యాసులు ప్రసిద్ధ కీవ్ కేవ్స్ మఠం (Kyiv Monastery of the Caves) నుండి లేదా గ్రీస్‌లోని హోలీ మౌంట్ అథోస్ (Mount Athos) నుండి వచ్చారని ప్రజలు భావిస్తారు.

ఈ మఠం గురించి ఒక అద్భుతమైన కథ చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది. దేవుని తల్లి అయిన థియోటోకోస్ (Theotokos- వర్జిన్ మేరీ) తమకు కనిపించిందని సన్యాసులు చెప్పారు. ఆమె ఒక ప్రకాశవంతమైన అగ్ని స్తంభం రూపంలో ఒక గట్టి రాయిపై నిలబడి దర్శనమిచ్చింది (Marian apparitions). ఆమె వెళ్ళిపోయేటప్పుడు, ఆ రాయిపై తన పాదం ముద్రను ఉంచింది  
 (Sledovik).About the footprint of the Virgin Nikolai Leskov wrote: „No any distinct resemblance of a human footprint here is noticeable, but one can see, firstly, the darkish surface of a solid stone of granite rock, in several places as if cracked, and in the middle of its area there is a significant oblong cavity, in the shape of a shell narrow but long, like a plate for fish. Such a length no human foot does not happen”.„Никакого хоть маломальски отчетливого подобия следа ноги человека здесь незаметно, а видна, во-первых, темноватая поверхность сплошного камня гранитной породы, в нескольких местах как бы надтреснувшего, и посреди ее площади есть значительная продолговатая впадина, в форме раковины узкой, но длинной, наподобие подрыбного блюда. В такую длину никакая нога человеческая не бывает.” − &lt;ref&gt;[https://www.runivers.ru/bookreader/book482712/#page/238/mode/1up Н. С. Лесков. «След ноги Богородицы в Почаеве. (Заметка по поводу статьи кн. Н. С. Голицына)». / «Исторический вестник», 1882, № 10, стр. 227–236. / С. 230][[:ru:Емелях, Любовь Исааковна|Емелях Л. И.]] [http://leotaxil.ru/pxk_emel/all_book_pages/all_book_pages.html#glava12 «Происхождение христианского культа» / Л. И. Емелях. - Ленинград : Лениздат, 1971. - 198 с. : ил.; / С. 67]&lt;/ref&gt; 

ఈ పాదముద్ర నుండి నీరు ప్రవహించడం ప్రారంభమైంది. ఆ నీరు పవిత్రమైనదని స్థానిక ప్రజలు, సన్యాసులు గట్టిగా విశ్వసించారు. ఆ నీటిని వాడితే జబ్బులు నయమవుతాయని, అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు కోలుకుంటారని వారు నమ్మారు.

16వ శతాబ్దం నాటికి, ఈ మఠం ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది. రాయితో ఒక పెద్ద కేథడ్రల్ (ప్రధాన చర్చి) నిర్మించడానికి సరిపడా డబ్బు సంపాదించింది. ఈ మఠం ప్రతి సంవత్సరం చాలా రద్దీగా ఉండే ఒక సంతను (fair) కూడా నిర్వహించేది, ఇక్కడికి వ్యాపారం చేయడానికి చాలా మంది వర్తకులు వచ్చేవారు. 1597లో ఈ మఠం మరింత ప్రసిద్ధి చెందింది. అన్నా హోజ్స్కా (Anna Hojska) అనే ఒక సంపన్న మహిళ ఈ మఠానికి సహాయం చేయాలని నిర్ణయించుకుంది. ఆమె తన భూమిలో చాలా భాగాన్ని సన్యాసులకు దానంగా ఇచ్చింది. అంతేకాకుండా, వర్జిన్ మేరీకి చెందిన ఒక అద్భుతమైన పవిత్ర చిత్రాన్ని (icon|ఐకాన్) కూడా ఆమె వారికి కానుకగా ఇచ్చింది. ఈ పెయింటింగ్ ''అవర్ లేడీ ఆఫ్ పోచాయివ్'' (Theotokos of Pochayiv) గా ప్రసిద్ధి చెందింది. అన్నా హోజ్స్కాకు ఈ ఐకాన్ ఆ ప్రాంతం గుండా ప్రయాణిస్తున్న ఒక బల్గేరియన్  బిషప్ ద్వారా లభించింది. తన సోదరుడి అంధత్వాన్ని నయం చేయడానికి ఈ ఐకాన్ అద్భుతంగా సహాయపడిందని, ఇది ఎంతో పవిత్రమైనదని ఆమె విశ్వసించింది.

=== సెయింట్ జాబ్ ఆఫ్ పోచాయివ్ (St Job of Pochaiv) ===

1604వ సంవత్సరంలో, ఇవాన్ జాలిజో అనే వ్యక్తి ఈ మఠంలో నివసించడానికి వచ్చాడు. అతను తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ (Eastern Orthodoxy) విశ్వాసాన్ని రక్షించే గొప్ప వ్యక్తిగా పేరు పొందాడు. అతను రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి (Russian Orthodox Church) గట్టి మద్దతుదారుడు, బ్రెస్ట్ యూనియన్‌ను (Union of Brest) తీవ్రంగా విమర్శించేవాడు. బ్రెస్ట్ యూనియన్ అనేది కొన్ని ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలు కాథలిక్ చర్చిలో చేరడానికి కుదుర్చుకున్న ఒక ఒప్పందం. జాలిజోకు ఈ ఒప్పందం ఏమాత్రం ఇష్టం లేదు.

పోచాయివ్‌కు రాకముందు, జాలిజో ప్రిన్స్ ఓస్ట్రోగ్స్కీకి (Ostrogski) చెందిన ఒక ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌లో పనిచేశాడు. 1630లో, అతను పోచాయివ్ మఠంలో ఒక కొత్త ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌ను ప్రారంభించాడు. ఈ ప్రింటింగ్ ప్రెస్ చాలా ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించింది. ఇది గలీసియా (Galicia -Central Europe), వోల్హీనియాలో (Volhynia) నివసిస్తున్న రుథేనియన్  ప్రజల కోసం ఆర్థోడాక్స్ మత పుస్తకాలను ముద్రించింది. ఈ ప్రింటింగ్ ప్రెస్ దాదాపు మూడు వందల సంవత్సరాల పాటు పనిచేసింది. 1924లో, దీని పరికరాలను చెకోస్లోవేకియాకు, తరువాత జర్మనీలోని మ్యూనిచ్‌కు తరలించారు. చివరగా 1946లో, దీనిని న్యూయార్క్‌లోని జోర్డాన్‌విల్లేలో (Jordanville, New York) ఉన్న హోలీ ట్రినిటీ మఠానికి మార్చారు.

ఇవాన్ జాలిజో సన్యాసిగా మారినప్పుడు, అతను జాబ్ (Job) అనే కొత్త పేరు పెట్టుకున్నాడు. మఠం నాయకుడిగా లేదా అబ్బాట్‌గా (hegumen) అతను ఎంపికయ్యాడు. సన్యాసుల మతపరమైన జీవితాలను మెరుగుపరచడానికి జాబ్ ఎన్నో కఠినమైన నియమాలను రూపొందించాడు. అతను నాయకుడిగా ఉన్న సమయంలో, అన్నా హోజ్స్కా కుటుంబ సభ్యులు ఈ మఠంపై అనేకసార్లు దాడులు చేశారు. ఆమె మనవడు ఆండ్రెజ్ ఫిర్లీ (Andrzej Firlej), బెల్జ్ (Belz) ప్రాంతానికి కాస్టెల్లాన్‌గా ఉండేవాడు. తన నాయనమ్మ సన్యాసులకు దానంగా ఇచ్చిన భూమిని తిరిగి తీసుకోవాలనుకుని వారిపై కోర్టులో కేసు వేశాడు. 1623లో, ఫిర్లీ తన మనుషులతో కలిసి మఠంపై దాడి చేసి వర్జిన్ మేరీ పవిత్ర చిత్రాన్ని దొంగిలించాడు. అతను ఆ ఐకాన్‌ను 1641 వరకు తన వద్దే దాచిపెట్టుకున్నాడు. చివరగా, ఆ ఐకాన్‌ను సన్యాసులకు తిరిగి ఇచ్చేయాలని కోర్టు ఆదేశించింది. పోచాయివ్‌కు చెందిన జాబ్ (Job of Pochayev) అక్టోబర్ 25, 1651న మరణించాడు. అతని మంచి జీవితం, గొప్ప నాయకత్వం కారణంగా చర్చి అతన్ని త్వరలోనే సెయింట్‌గా ప్రకటించింది.

=== రోమ్‌తో ఐక్యత ===
[[File:Pochayiv.jpg|thumb|left|250px|1800ల ప్రారంభంలో పోచాయివ్ దృశ్యం]]
1675లో, జబరాజ్ యుద్ధం (|Zbarazh War) జరుగుతున్న సమయంలో, ఈ మఠంపై టర్కిష్ సైన్యం (Ottoman Empire) దాడి చేసింది. టర్కీ సైనికులు భయంతో వెనక్కి పారిపోయారని ఒక ప్రసిద్ధ కథ చెబుతుంది. ఆకాశంలో ఒక అద్భుతాన్ని చూడటం వల్లే వారు పారిపోయారని అంటారు. దేవదూతలు, సెయింట్ జాబ్‌లతో కలిసి వర్జిన్ మేరీ (Theotokos) నిలబడి ఉన్నట్లు వారు చూశారని కథనం. ఈ అద్భుతాన్ని కళ్ళారా చూసిన తర్వాత చాలా మంది టర్కిష్ ముస్లింలు క్రైస్తవులుగా మారారని ప్రజలు చెబుతారు. నేడు, ఆ సంఘటనకు గుర్తుగా మఠంలో ఒక అందమైన ప్రార్థనా మందిరం (చాపెల్) ఉంది.

ఈ మఠంలో నివసించిన మరో ప్రసిద్ధ వ్యక్తి ఫెయోఫాన్ ప్రోకోపోవిచ్ (Feofan Prokopovich). అతను రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చితో కలిసి పనిచేసిన ఒక రుథేనియన్ సంస్కర్త. అతను పోచాయివ్‌లో సన్యాసిగా మారాడు. తరువాత, 1712లో అతను రష్యా చక్రవర్తి పీటర్ ది గ్రేట్‌తో (Peter I of Russia) కలిసి మళ్లీ ఈ మఠాన్ని సందర్శించాడు.

1720 వ సంవత్సరంలో, మఠం యాజమాన్యం మారింది. దీనిని బేసిలియన్ సన్యాసులకు (Basilian monks) అప్పగించారు. ఈ సన్యాసులు ఉక్రేనియన్ గ్రీక్ కాథలిక్ చర్చిలోని ఒక విభాగానికి (Ukrainian Greek Catholic Church|Uniate confession) చెందినవారు. వీరి నియంత్రణలో, మఠం నెమ్మదిగా తన సంపదను కోల్పోయి పేదదిగా మారిపోయింది.

అయితే, కౌంట్ మికోలాజ్ బాజిలీ పొటోకి (Mikołaj Bazyli Potocki) కారణంగా మఠం అదృష్టం పూర్తిగా మారిపోయింది. 1759లో, ఈ కౌంట్ మఠం గోడల దగ్గర తన గుర్రపు బండిలో ప్రయాణిస్తున్నాడు. అకస్మాత్తుగా ఆ బండి పల్టీ కొట్టింది. కౌంట్‌కు విపరీతమైన కోపం వచ్చింది. అతను తన తుపాకీని తీసి తన డ్రైవర్‌ను మూడుసార్లు కాల్చడానికి ప్రయత్నించాడు. కానీ ఎంత ప్రయత్నించినా తుపాకీ పేలలేదు. ఇది ఒక అద్భుతమని, సాక్షాత్తూ దేవుడే తుపాకీని ఆపేశాడని కౌంట్ విశ్వసించాడు. ఈ సంఘటన తర్వాత, పొటోకి పోచాయివ్‌లోనే నివసించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను మఠానికి భారీ మొత్తంలో డబ్బు, ఎన్నో బహుమతులు ఇవ్వడం ప్రారంభించాడు.

1773లో, పొటోకి రోమ్‌లోని పోప్‌ను (Pope Clement XIV) ఒక ప్రత్యేక సహాయం అడిగాడు. పోచాయివ్ ఐకాన్ అద్భుతమైనదని పోప్ అధికారికంగా ప్రకటించాలని పొటోకి కోరాడు. అలాగే సెయింట్ జాబ్‌ను కాథలిక్ సెయింట్‌గా చేయాలని కూడా అడిగాడు. ఐకాన్‌ను పవిత్రమైనదిగా గుర్తించేందుకు పోప్ అంగీకరించాడు, కానీ సెయింట్ జాబ్‌ను కాథలిక్ సెయింట్‌గా చేయలేదు. 1782లో పొటోకి మరణించినప్పుడు, అతనిని మఠంలోని అసెంప్షన్ కేథడ్రల్ లోపల ఖననం చేశారు. ఈ అత్యద్భుతమైన కేథడ్రల్ నిర్మాణానికి ఆయనే తన సొంత డబ్బును ఇచ్చాడు.

=== పోలాండ్, రష్యాల మధ్య విభజన ===
[[File:The Virgin of Pochaiv - Google Art Project.jpg|thumbnail|ది వర్జిన్ ఆఫ్ పోచాయివ్, 1840. ఇవాన్ హోంచార్ మ్యూజియం (Ivan Honchar Museum).]]
1795లో, ఐరోపా భౌగోళిక పటం మారిపోయింది. ఈ సంఘటనను పోలాండ్ మూడవ విభజన (Partitions of Poland) అని పిలుస్తారు. ఫలితంగా, వోల్హీనియా (Volhynia) ప్రాంతం రష్యన్ సామ్రాజ్యంలో (Russian Empire) భాగమైంది. గ్రీక్ కాథలిక్ సన్యాసులను మఠం నుండి బయటకు పంపేందుకు రష్యన్ ప్రభుత్వం వెంటనే ఎలాంటి ఒత్తిడీ చేయలేదు. మతపరమైన పాఠశాల, ప్రింటింగ్ ప్రెస్ లాటిన్ (Latin) భాషను ఉపయోగించడం కొనసాగించాయి. సన్యాసులు ఎక్కువగా పోలిష్ భాషలోనే (Polish language) మాట్లాడుకునేవారు. అయితే, క్రమంగా రష్యన్ ప్రభావానికి (Russophilia) సంబంధించిన మొదటి సంకేతాలు కనిపించడం ప్రారంభమయ్యాయి.

1823లో, స్టెఫాన్ అనే ఆర్థోడాక్స్ బిషప్ రష్యా చక్రవర్తి అలెగ్జాండర్ I కు (Alexander I of Russia) ఒక లేఖ రాశాడు. పోచాయివ్ మఠాన్ని తిరిగి రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి అప్పగించాలని ఆ బిషప్ చక్రవర్తిని బతిమాలాడు. మొదట చక్రవర్తి ఈ విన్నపాన్ని అంగీకరించలేదు. అయితే, తొమ్మిదేళ్ల తర్వాత పరిస్థితులు మారిపోయాయి. 1831లో, గ్రీక్ కాథలిక్కులు నవంబర్ తిరుగుబాటు (November Uprising) అనే ఆందోళనకు మద్దతు ఇచ్చారు. ఈ కారణంగా, చక్రవర్తి నికోలస్ మొదటి (Nicholas I of Russia) వారిని తీవ్రంగా శిక్షించాడు. మఠాన్ని గ్రీక్ కాథలిక్కుల నుండి లాగేసుకుని తిరిగి రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి (Russian Orthodox Church) అప్పగించాలని అతను ఆదేశించాడు. అక్టోబర్ 10, 1831న మఠం అధికారికంగా మళ్లీ ఆర్థోడాక్స్ మఠంగా మారింది. దీంతో 110 సంవత్సరాల గ్రీక్ కాథలిక్ (Ukrainian Greek Catholic Church) పాలన ముగిసిపోయింది.

1833లో, రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి ఈ మఠానికి లావ్రా (lavra) అనే ఎంతో ఉన్నతమైన బిరుదును ఇచ్చింది. (గతంలో కాథలిక్ బేసిలియన్ సన్యాసులు నియంత్రించినప్పుడు కూడా దీనిని లావ్రా అని పిలిచేవారు).&lt;ref&gt; {{cite web | url=https://www.museumofrussianicons.org/wp-content/uploads/2016/09/Sept_2016_Sciacca_Franklin_The_Icon_of_the_Pochayiv_Mother_of_God.pdf#page=4| title=The Icon of the Pochayiv Mother of God: A Sacred Relic between East and West}}&lt;/ref&gt; ఇది వోల్హీనియాకు చెందిన రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ బిషప్‌లకు వేసవి విడిదిగా కూడా మారింది. 1800ల చివరలో, ఆర్థోడాక్స్ యాత్రికులకు పోచాయివ్ చాలా ప్రసిద్ధ గమ్యస్థానంగా మారింది. ప్రజలు రష్యన్ సామ్రాజ్యం అంతటి నుండి, బాల్కన్ దేశాల (Balkans) నుండి ఇక్కడికి తీర్థయాత్రగా వస్తుండేవారు. రష్యన్ ప్రభుత్వం పశ్చిమ ప్రాంతంలో తమ రాజకీయ, మతపరమైన శక్తికి అద్భుత చిహ్నంగా ఈ మఠాన్ని ఉపయోగించుకుంది. ఇది ఆస్ట్రియన్ పాలనలో ఉన్న గలీసియా  ప్రాంతానికి చాలా దగ్గరగా ఉండేది, ఆ ప్రాంతంలో ఎక్కువగా గ్రీక్ కాథలిక్కులు ఉండేవారు. పాన్-స్లావిజం (Pan-slavism) భావాలను వ్యాప్తి చేయడానికి కూడా ఈ మఠాన్ని ఉపయోగించారు.

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఈ మఠం బ్లాక్ హండ్రెడ్స్ (Black Hundreds) అని పిలువబడే ఒక రష్యన్ జాతీయవాద రాజకీయ సమూహానికి కేంద్రంగా మారింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=For Faith, Tsar and Kobzar: Little Russian Monarchists and the Ukrainian National Movement|author1=Klymentii I. Fedevych|author2= Klymentii K. Fedevych|date=2017|publisher=[[Krytyka]]|page=33|isbn=9789662789058}}&lt;/ref&gt; ఇక్కడి ప్రింటింగ్ ప్రెస్ రష్యన్ జాతీయవాదానికి మద్దతు ఇచ్చే అనేక ప్రచార (propaganda) పుస్తకాలను భారీగా ముద్రించింది. అదే సమయంలో, ఉక్రెయిన్ చరిత్ర గురించి జ్ఞానాన్ని వ్యాప్తి చేయడానికి కూడా ఈ ప్రింటింగ్ ప్రెస్ ఎంతగానో సహాయపడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=For Faith, Tsar and Kobzar: Little Russian Monarchists and the Ukrainian National Movement|author1=Klymentii I. Fedevych|author2= Klymentii K. Fedevych|date=2017|publisher=[[Krytyka]]|pages=149–150|isbn=9789662789058}}&lt;/ref&gt; విటాలీ మక్సిమెంకో అనే ఒక ఉన్నత స్థాయి సన్యాసి (archimandrite) యూనియన్ ఆఫ్ ది రష్యన్ పీపుల్  అనే రాచరిక సమూహానికి (monarchism) నాయకుడిగా ఉండేవాడు. ప్రసిద్ధ కోసాక్ నాయకుడు బోగ్దాన్ ఖ్మెల్నిట్స్కీ (Bohdan Khmelnytskyi) కోసం ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని నిర్మించడంలో అతను సహాయం చేశాడు. ఈ స్మారక చిహ్నం 1914లో 1651 నాటి బెరెస్టెక్కో యుద్ధం (Battle of Berestechko) జరిగిన ప్రదేశంలో నిర్మించబడింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=For Faith, Tsar and Kobzar: Little Russian Monarchists and the Ukrainian National Movement|author1=Klymentii I. Fedevych|author2= Klymentii K. Fedevych|date=2017|publisher=[[Krytyka]]|page=153|isbn=9789662789058}}&lt;/ref&gt;

సరిగ్గా అదే సమయంలో, ఆర్చ్ బిషప్ ఆంటోనీ ఖ్రపోవిట్స్కీ ఒక కొత్త చర్చి నిర్మాణానికి ఆదేశించాడు. అతను ట్రినిటీ చర్చిని అద్భుతంగా నిర్మించాలనుకున్నాడు. పాత డార్మిషన్ కేథడ్రల్ బరోక్ శైలిలో నిర్మించబడింది, అది &quot;మరీ కాథలిక్ చర్చి లాగా&quot; కనిపిస్తోందని ఆర్చ్ బిషప్ భావించాడు. ఈ కొత్త ట్రినిటీ చర్చి ఉత్తర రష్యాలోని సాంప్రదాయ చర్చిల వలె కనిపించేలా రూపొందించబడింది. ఇది మాస్కో సమీపంలోని సెర్గీవ్ పొసాడ్‌లో ఉన్న ట్రినిటీ మఠం లాగా కనిపించేలా ప్రత్యేకంగా నిర్మించారు.&lt;ref&gt;{{Cite book |doi=10.3167/9781789201475 |title=RAMPART NATIONS |url=https://archive.org/details/rampartnationsbu0000unse |date=2019-03-01 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-78920-147-5 |editor-last=Berezhnaya |editor-first=Liliya |editor-last2=Hein-Kircher |editor-first2=Heidi}}&lt;/ref&gt;

1914లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం  ప్రారంభమైనప్పుడు, గలీసియాకు చెందిన వేలాది మంది ఉక్రేనియన్లు  యాత్రికులుగా లావ్రాను సందర్శించారు. వీరిలో కొందరు ఆర్థోడాక్స్ విశ్వాసంలోకి కూడా మారారు. గలీసియా యుద్ధం  సమయంలో రష్యన్ సైన్యం గలీసియాలో చాలా భాగాన్ని ఆక్రమించింది. ఈ భీకర యుద్ధం సమయంలో, ఆస్ట్రో-హంగేరియన్ సైన్యానికి చెందిన కొంతమంది సైనికులు రష్యన్లకు లొంగిపోయారు (తూర్పు గలీసియాలో రష్యన్ ఆక్రమణ &lt;ref&gt;[[Russian occupation of Eastern Galicia, 1914–1915]] చూడండి)&lt;/ref&gt;. 1915 నాటికి, గ్రేట్ రిట్రీట్  సమయంలో లావ్రా, వోల్హీనియా ప్రాంతం మొత్తం ఆస్ట్రియా, రష్యాల మధ్య అత్యంత ప్రమాదకరమైన యుద్ధ క్షేత్రంగా మారింది. 1915లో ఆస్ట్రియన్ సైన్యం మఠం నుండి చాలా విలువైన వస్తువులను దొంగిలించింది. ఈ మఠం ఎదుర్కోబోయే అత్యంత కష్టమైన శతాబ్దానికి ఇది ఒక ప్రారంభం మాత్రమే.

1917లో రష్యన్ అక్టోబర్ విప్లవం (October Revolution) తర్వాత, మఠాన్ని బోల్షెవిక్‌లు మళ్ళీ నిర్దాక్షిణ్యంగా దోచుకున్నారు. ఉక్రేనియన్ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమాలు, 1920 నాటి పోలిష్-సోవియట్ యుద్ధం (Polish–Soviet War in 1920) జరిగిన కొద్ది కాలంలోనే ఇది విపరీతంగా ధ్వంసమైంది. రీగా శాంతి ఒప్పందం (Peace of Riga) ప్రకారం పశ్చిమ వోల్హీనియా పోలాండ్‌కు అప్పగించబడింది. 1921 నాటికి, ఈ మఠం చాలా దారుణమైన స్థితిలో ఉండేది. భవనాలు దెబ్బతిన్నాయి, పాపం సన్యాసులకు కనీసం ఆహారం కూడా దొరకని పరిస్థితి ఏర్పడింది.

తమ చర్చిని ఎవరు నియంత్రిస్తారు అనే ఆందోళన కూడా సన్యాసుల్లో మొదలైంది. సోవియట్ యూనియన్ (USSR) ప్రభుత్వం రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిని లక్ష్యంగా చేసుకుని దాడులు చేసింది. సన్యాసులు సోవియట్ యూనియన్ వెలుపల ఉన్నందున, వారిని మాస్కో నియంత్రించలేకపోయింది. అందువల్ల, కాన్స్టాంటినోపుల్ పాట్రియార్కేట్ (Ecumenical Patriarchate of Constantinople) దీనిపై నియంత్రణ తీసుకునేందుకు అంగీకరించింది. 1923లో, లావ్రా పోలిష్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలో  భాగమైంది.

1920ల దశకంలో, మఠం చివరకు ప్రశాంతమైన కాలాన్ని చూసింది. దెబ్బతిన్న భవనాలకు సన్యాసులు నెమ్మదిగా మరమ్మతులు చేశారు. ఆ ప్రాంతంలో సొంతంగా విద్యుత్తును పొందిన మొదటి మఠం కూడా ఇదే. కానీ 1929లో, పోలిష్ ప్రభుత్వం రుథేనియన్ ప్రజలకు ఇస్తున్న ప్రత్యేక రక్షణను నిలిపివేసింది. రోమన్ కాథలిక్ చర్చి ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని మఠాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడానికి తీవ్రంగా ప్రయత్నించింది. సన్యాసులను ఆస్తి వదులుకునేలా బలవంతం చేస్తూ కాథలిక్ చర్చి వారిపై వందకు పైగా న్యాయపరమైన ఫిర్యాదులు చేసింది. మఠం ఈ ఫిర్యాదులన్నింటినీ ఎదుర్కొని ధైర్యంగా నిలబడింది. రెండవ పోలిష్ రిపబ్లిక్‌లో (Second Polish Republic) అత్యంత ముఖ్యమైన ఆర్థోడాక్స్ కేంద్రాలలో ఇది ఒకటిగా కొనసాగింది.

=== అదునిక చరిత్ర  ===
పోచాయివ్ లావ్రా పశ్చిమ దేశాలలో ఆర్థోడాక్స్ విశ్వాసంపై కూడా తన బలమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. రష్యన్ విప్లవం తర్వాత, ఆర్కిమండ్రైట్ విటాలీ (మక్సిమెంకో) మఠం ప్రింటింగ్ ప్రెస్‌ను తీసుకుని సురక్షితమైన ప్రదేశానికి తరలించాడు. అతను చెకోస్లోవేకియాకు (Czechoslovakia) పారిపోయి, అక్కడ ఒక కొత్త సన్యాసుల బృందాన్ని ఏర్పాటు చేసి మళ్లీ పుస్తకాలు ముద్రించడం ప్రారంభించాడు. ఈ కొత్త సెయింట్ జాబ్ ఆఫ్ పోచాయివ్ బ్రదర్‌హుడ్ (సన్యాసుల బృందం) తరువాత చెకోస్లోవేకియా నుండి జర్మనీకి, చివరకు అమెరికాకు మకాం మార్చింది. అమెరికాలో, న్యూయార్క్‌లోని జోర్డాన్‌విల్లేకు (Jordanville, New York) సమీపంలో ఉన్న హోలీ ట్రినిటీ మఠంలో (Holy Trinity Monastery (Jordanville)) వీరు చేరారు. విటాలీ ఒక ఆర్చ్ బిషప్‌గా, ఆ మఠానికి అబ్బాట్‌గా ఎదిగాడు. ఈ కారణంగా, సెయింట్ జాబ్ ఆఫ్ పోచాయివ్ మొదలుపెట్టిన ముఖ్యమైన ప్రచురణల పనిని హోలీ ట్రినిటీ మఠం కొనసాగించింది.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Builder of the Church – Archbishop Vitaly Maximenko |url=http://www.roca.org/OA/98-99/98f.htm|access-date=13 February 2013 |newspaper=Orthodox America |date=1990|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117183328/http://www.roca.org/OA/98-99/98f.htm|archive-date=17 November 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1939లో, మోలోటోవ్-రిబ్బెన్‌ట్రాప్ ఒప్పందం (Molotov–Ribbentrop Pact) అని పిలువబడే ఒక రహస్య ఒప్పందం కారణంగా పశ్చిమ వోల్హీనియాను సోవియట్ యూనియన్ స్వాధీనం చేసుకుంది. ఈ ప్రాంతం ఉక్రేనియన్ SSRలోకి తీసుకురాబడింది (Soviet annexation of Western Ukraine, 1939–1940). మొదట్లో, పోలిష్ నియంత్రణ నుండి సోవియట్లు తమను కాపాడుతున్నారని కొందరు స్థానిక ప్రజలు భావించారు. అయితే, సోవియట్ ప్రభుత్వం మతాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించింది, వెంటనే చర్చిలను అణచివేయడం ప్రారంభించింది. సురక్షితంగా ఉండటానికి, మాస్కో పాట్రియార్కీకి (Moscow Patriarchy) లోబడి ఉండాలని లావ్రా నిర్ణయించుకుంది. ఈ భయానక కాలంలో, వేలాది మంది ఆర్థోడాక్స్ యాత్రికులు సోవియట్ యూనియన్  నలుమూలల నుండి మఠానికి ప్రయాణించారు. వారు మఠాన్ని కాపాడాలనుకున్నారు. సోవియట్ ప్రభుత్వం మఠం వ్యవసాయ జంతువులను స్వాధీనం చేసుకుంది, దాని అనాథాశ్రమాన్ని మూసివేసింది, కానీ యాత్రికుల భారీ గుంపులు లావ్రాను పూర్తిగా మూసివేయకుండా సోవియట్లను అడ్డుకున్నాయి.

[[File:19410810 Pochayiv Lavra 001.jpg|thumb|225px|1941లో మఠం ప్రాంగణంలో ఉక్రేనియన్ జనాభా జరుపుకున్న &quot;విముక్తి వేడుక&quot;]]
జూన్ 22, 1941న, నాజీ జర్మనీ (Nazi Germany) సోవియట్ యూనియన్‌పై దాడి చేసింది (Operation Barbarossa). జర్మన్ సైన్యం లావ్రాను మూసివేయలేదు కానీ, సోవియట్లు విడిచిపెట్టిన విలువైన వస్తువులను వారు బలవంతంగా తీసుకున్నారు. యుద్ధ సమయంలో, ఉక్రేనియన్ ఆటోసెఫాలస్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (Ukrainian Autocephalous Orthodox Church) అనే కొత్త చర్చి సృష్టించబడింది. జర్మన్లు ఈ కొత్త చర్చికి మద్దతు ఇచ్చారు, వారికి కొన్ని ఆర్థోడాక్స్ ఆస్తులను ఇచ్చారు. అయితే, పోచాయివ్ లావ్రాలోని సన్యాసులు ఈ కొత్త చర్చిలో చేరడానికి నిరాకరించారు. వారు దానిని ఒక చట్టవిరుద్ధమైన చీలిక (schism) అని పిలిచారు. బదులుగా, మఠం &quot;అటానమిస్ట్&quot; (స్వయంప్రతిపత్తి) ఉద్యమానికి కేంద్రంగా మారింది. తాము ఇప్పటికీ మాస్కో పాట్రియార్క్‌కు చెందుతామని, కానీ మాస్కో పాట్రియార్క్ సోవియట్‌ల నియంత్రణలో ఉన్నంత కాలం స్వతంత్రంగా వ్యవహరిస్తామని ఈ ఉద్యమం పేర్కొంది.&lt;ref&gt;[[Paul Robert Magocsi]]. (1996). ''A History of Ukraine''. Toronto: University of Toronto Press: pp. 628-629.&lt;/ref&gt;

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో, సోవియట్ ప్రభుత్వం మతానికి సంబంధించిన తన కఠినమైన నియమాలను మార్చుకుంది. నాజీలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడటానికి మద్దతు ఇచ్చినందున రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి మళ్లీ పనిచేయడానికి అనుమతించబడింది. నాజీలకు వ్యతిరేకంగా బహిరంగంగా పోరాడేందుకు లావ్రా చాలా ప్రసిద్ధమైన స్థలం, నాజీల హింస నుండి తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్న స్థానిక ప్రజలకు ఇది ఒక సురక్షితమైన దాగుడు స్థలాన్ని అందించింది. ఆగష్టు 1944లో, సోవియట్ రెడ్ ఆర్మీ (Red Army) జర్మన్ల నుండి వోల్హీనియాను తిరిగి తీసుకుంది. &quot;ఈసారి సైనికులు దాని శక్తివంతమైన గోడల ముందు తలవంచారు&quot; అని అంటారు.&lt;ref&gt;{{citation needed|date=March 2023}}&lt;/ref&gt;

యుద్ధం తరువాత, USSR మొత్తంలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలు ఉన్న ప్రాంతంలో లావ్రా నెలకొంది. 1948లో, సోవియట్ ప్రభుత్వం ఎల్వివ్‌లో ఒక సమావేశం నిర్వహించింది. వారు బ్రెస్ట్ యూనియన్‌ను  అధికారికంగా ముగించారు, తూర్పు గలీసియాలోని గ్రీక్ కాథలిక్కులను రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలో చేరమని బలవంతం చేశారు. ఇది లావ్రాను మరింత శక్తివంతం చేసింది. అయితే, ఈ శాంతియుత కాలం ఎంతో కాలం నిలువలేదు. 1950ల చివరలో, క్రుష్చెవ్ థా (Khrushchev Tha]) సమయంలో సోవియట్ నాయకుడు నికితా కృశ్చెవ్ (Nikita Khrushchev) మతానికి వ్యతిరేకంగా కొత్త ప్రచారాన్ని ప్రారంభించాడు. సోవియట్ ప్రభుత్వం లావ్రాపై విపరీతమైన ఒత్తిడి తెచ్చింది. పోలీసులు మఠాన్ని తరచుగా తనిఖీ చేశారు, సన్యాసులపై నిరంతరం నిఘా పెట్టారు. 1959లో, ప్రభుత్వం చర్చి భవనాలలో ఒకదానిని తీసుకుని దానిని నాస్తికవాద (atheism) మ్యూజియంగా మార్చింది. ప్రభుత్వం భవనాల యాజమాన్యాన్ని కూడా తీసుకుంది, 1960ల నుండి 2000వ సంవత్సరం వరకు అక్కడ ఉండటానికి సన్యాసులు అద్దె చెల్లించవలసి వచ్చింది. ఇన్ని ఇబ్బందులు ఉన్నప్పటికీ, లావ్రా తెరిచే ఉంది. 1970ల నాటికి, ఇది ఉక్రెయిన్‌లోని రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి ప్రధాన బోధనా కేంద్రంగా మారింది.

1980ల చివరలో, సోవియట్ యూనియన్ ప్రజలకు మరింత స్వేచ్ఛను ఇవ్వడం ప్రారంభించింది. నాస్తికవాద మ్యూజియం మూసివేయబడి మతపరమైన పాఠశాలగా మార్చబడింది, ఇది తరువాత 1991లో సెమినరీగా (seminary) మారింది. అదే సమయంలో, ఉక్రేనియన్ గ్రీక్ కాథలిక్ చర్చి , ఉక్రేనియన్ ఆటోసెఫాలస్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి మళ్లీ పనిచేయడానికి అనుమతించబడ్డాయి. లావ్రాలోని సన్యాసులు ఈ ఉక్రేనియన్ చర్చిలలో చేరడానికి ఇష్టపడలేదు. వారు రష్యన్ చర్చికే విధేయులుగా ఉన్నారు. రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ పారిష్‌లను (చర్చి పరిధులను) స్వాధీనం చేసుకోవడానికి కొన్ని జాతీయవాద గ్రూపులు హింసను ఉపయోగిస్తున్నందున తాము ఇలా చేశామని సన్యాసులు చెప్పారు.&lt;ref&gt;Geraldine Fagan, Aleksandr Shchipkov. [http://www.biblicalstudies.org.uk/pdf/rss/29-3_207.pdf &quot;The Ukrainian Greek Catholics in an Ambiguous Position&quot;]. ''Religion, State&amp; Society,'' Vol. 29, No. 3. 2001.&lt;/ref&gt;

రష్యన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చిలను కాపాడటానికి, కోసాక్ యోధుల సమూహం ఒకటి సృష్టించబడింది. గ్రీక్ కాథలిక్కులు లేదా ఉక్రేనియన్ కీవ్ పాట్రియార్కేట్ చర్చిలను తీసుకోకుండా కోసాక్‌లు కాపలా కాశారు. చర్చి ఆస్తి ఎవరికి చెందుతుందనే వాదనలు చాలా సంవత్సరాల పాటు కొనసాగాయి.

2000 సంవత్సరంలో, ఉక్రేనియన్ అధ్యక్షుడు లావ్రా భవనాలను తిరిగి చర్చికి ఇచ్చే ఉత్తర్వులపై సంతకం చేశాడు. సన్యాసులు ఇకపై అద్దె చెల్లించాల్సిన అవసరం లేదు.

2002లో, టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ (Ternopil Oblast Council) క్రెమెనెట్స్-పోచాయివ్ స్టేట్ హిస్టారికల్-ఆర్కిటెక్చరల్ ప్రిజర్వ్‌ను సృష్టించింది. మఠం ఈ స్టేట్ ప్రిజర్వ్‌లో భాగంగా చేయబడింది. కానీ 2003లో, సన్యాసులు జాతీయ ప్రభుత్వాన్ని సహాయం కోరారు. ఉక్రెయిన్ మంత్రుల మండలి (Cabinet of Ministers of Ukraine) మఠం భవనాలను ప్రిజర్వ్ నుండి తొలగించింది. వారు ఈ భవనాలను ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చికి (Ukrainian Orthodox Church (Moscow Patriarchate)|ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్)) 49 సంవత్సరాల పాటు ఉచిత లీజుకు ఇచ్చారు. ఈ లీజు జనవరి 1, 2052 వరకు కొనసాగాల్సి ఉంది.&lt;ref&gt;[http://orthochristian.com/79008.html &quot;The Pochayiv Lavrain the Ukraine may be transferred to the State&quot;, ''Pravoslavie'', 29 April 2015]{{cite web|date=28 March 2023|access-date=28 March 2023|title=The OCU creates its monastery in Pochaiv, where the UOC MP Lavra is now located|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/03/28/7395446/|website=[[Ukrainska Pravda]]|language=Ukrainian}}&lt;/ref&gt;

జూలై 2014లో, టెర్నోపిల్‌లోని స్థానిక రాజకీయ నాయకులు లీజును రద్దు చేయాలని ఉక్రెయిన్ ప్రధానమంత్రి అర్సేని యాట్సెన్యుక్ను (Arseniy Yatsenyuk) కోరారు. వారు భవనాలను తిరిగి స్టేట్ ప్రిజర్వ్‌కు ఇవ్వాలని కోరుకున్నారు. ఏప్రిల్ 2015లో, మాస్కో-అనుసంధానిత చర్చి నుండి మఠాన్ని తీసివేసి మ్యూజియంగా మార్చాలని యాట్సెన్యుక్, అతని క్యాబినెట్‌ను (First Yatsenyuk government) కోరుతూ స్థానిక కౌన్సిల్ మళ్లీ ఓటు వేసింది.

నవంబర్ 2022లో, ఉక్రెయిన్ భద్రతా సేవ (Security Service of Ukraine - SBU), ఉక్రేనియన్ పోలీసులు  ఉక్రెయిన్ నేషనల్ గార్డ్  లావ్రాపై ముమ్మరంగా దాడులు చేశారు. 2022 ఉక్రెయిన్‌పై రష్యా దండయాత్ర (2022 Russian invasion of Ukraine) తర్వాత ఇది జరిగింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=11 November 2022|access-date=28 March 2023|title=&quot;God is not revealed&quot;: how Ukrainians react to the SBU search of the Kyiv-Pechersk Lavra|url=https://life.pravda.com.ua/society/2022/11/22/251452/|website=[[Ukrainska Pravda]] – &quot;Life&quot;|language=Ukrainian}}&lt;/ref&gt; అక్రమ కార్యకలాపాల కోసం పోలీసులు వెతికారు. ఇది ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్) కు చెందిన ఆస్తుల వద్ద ఉక్రెయిన్ వ్యాప్తంగా జరిగిన శోధనలలో ఒక భాగం.&lt;ref&gt;{{cite web|date=27 March 2023|access-date=28 March 2023|title=Foreign Ministry dismisses UN claim that searches in Moscow-linked churches could be 'discriminatory'|url=https://kyivindependent.com/foreign-ministry-dismisses-un-claim-searches-in-moscow-linked-churches-could-be-discriminatory/|website=[[The Kyiv Independent]]}}&lt;/ref&gt;

జనవరి 2023లో, ఉక్రేనియన్ గ్రీక్ కాథలిక్ చర్చి పోచాయివ్ లావ్రా లోపల తమ చర్చి సేవలను నిర్వహించుకునే హక్కు కావాలని కోరింది.&lt;ref&gt;{{cite web|date=19 January 2023|access-date=28 March 2023|title=The UGCC wants to get the right to serve in the Pochaiv Lavra|url=https://www.pravda.com.ua/news/2023/01/19/7385566/|website=[[Ukrainska Pravda]]|language=Ukrainian}}&lt;/ref&gt;

ఫిబ్రవరి 2023లో, టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్ కౌన్సిల్ మాస్కో పాట్రియార్కేట్ చర్చికి లీజు చట్టబద్ధమైనదేనా అని దర్యాప్తు చేయడానికి ఒక ప్రత్యేక కార్యవర్గాన్ని ప్రారంభించింది. మరుసటి నెలలో, స్వతంత్ర ఆర్థోడాక్స్ చర్చి ఆఫ్ ఉక్రెయిన్ లావ్రా భవనాలను &quot;సన్యాస జీవితం, ప్రార్థనా విధానం, ఇతర మతపరమైన కార్యకలాపాల కోసం&quot; తమకు ఇవ్వాలని ప్రభుత్వాన్ని అధికారికంగా కోరింది.

== సెయింట్ ఆంఫిలోచియస్ ఆఫ్ పోచాయివ్ (Saint Amphilochius of Pochaiv) ==
[[File:Pochaevskaya.jpg|thumb|225px|థియోటోకోస్ ఆఫ్ పోచాయివ్ పవిత్ర చిత్రం. రోమ్ పోప్ క్లెమెంట్ XIV ([[Pope Clement XIV]]) ఇచ్చిన బంగారు కిరీటంతో దీనిని అలంకరించారు.]]

మే 12, 2002న, ఉక్రేనియన్ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి (మాస్కో పాట్రియార్కేట్)  ఆంఫిలోచియస్ అనే సన్యాసిని అధికారికంగా సెయింట్‌గా ప్రకటించింది (కాననైజ్ చేసింది). కాననైజేషన్ అంటే చర్చి అతనిని అధికారికంగా సెయింట్‌గా ప్రకటించడం. సెయింట్ ఆంఫిలోచియస్ నవంబర్ 27, 1894న యాకివ్ హోలోవాట్యుక్ పేరుతో జన్మించాడు. పశ్చిమ ఉక్రెయిన్‌లోని టెర్నోపిల్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని  షుమ్స్క్ రైయాన్‌లో  ఉన్న మాలా ఇలోవిట్సియా అనే చిన్న గ్రామంలో ఆయన పుట్టారు. 1925లో, అతను తన జీవితాన్ని దేవునికి అంకితం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. అతను సన్యాసిగా మారి పోచాయివ్ లావ్రాలోని మత సంఘంలో చేరాడు. 1936 నాటికి, ఆంఫిలోచియస్ హీరోమాంక్  అనే బిరుదును పొందాడు, అంటే అతను సన్యాసితో పాటు పూజారి కూడా. జబ్బుపడిన వారిని నయం చేసే ప్రత్యేక వరం అతనికి ఉందని ప్రజలు నమ్మడంతో అతను చాలా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతని సామర్థ్యాలు దేశవ్యాప్తంగా అనేక మంది ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించాయి.

లావ్రాకు చెందిన ఆర్కిమండ్రైట్ (Archimandrite - ప్రధాన సన్యాసి) రోగులకు సహాయం చేయడానికి ఆంఫిలోచియస్‌కు తన ఆశీర్వాదం ఇచ్చాడు. మఠం స్మశానవాటిక సమీపంలో ఒక చిన్న, సాధారణ గుడిసెలో నివసించడానికి నాయకుడు అతన్ని అనుమతించాడు. వేసవి నెలల్లో, ఆంఫిలోచియస్‌ను చూడటానికి వచ్చే యాత్రికుల సంఖ్య విపరీతంగా పెరిగేది. ఆ సమయంలో, అతన్ని ఫాదర్ జోసెఫ్ అని పిలిచేవారు. స్వస్థత కోసం ప్రతిరోజూ 500 మంది వరకు ఆయనను సందర్శించేవారు.

మే 11, 12, 2002న, ఆర్థోడాక్స్ చర్చి అతనిని లాంఛనంగా సెయింట్‌గా ప్రకటించింది. చర్చి కమిటీ అతని జీవితాన్ని, అతని అద్భుతాలను జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేసిన తర్వాత ఇది జరిగింది. ఈస్టర్ పండుగకు కొద్దిగా ముందు, అతని సమాధిని తెరిచారు. అతని భౌతిక అవశేషాలు పూర్తిగా చెక్కుచెదరకుండా, సంపూర్ణంగా ఉన్నాయని చర్చి నివేదించింది. 20,000 మందికి పైగా ఆర్థోడాక్స్ యాత్రికులు సెయింట్ ఆంఫిలోచియస్‌ను గౌరవించడానికి, వేడుక జరుపుకోవడానికి లావ్రాకు ప్రయాణించారు. అతని పవిత్ర అవశేషాలను తాకినప్పుడు అనేక స్వస్థతలు జరిగాయని ప్రజలు నివేదించారు.

ఉక్రెయిన్ స్వతంత్ర దేశంగా మారినప్పటి నుండి, దేశంలో రెండవ అత్యంత ముఖ్యమైన ఆర్థోడాక్స్ కేంద్రంగా మారడానికి లావ్రా చాలా కృషి చేసింది. ప్రసిద్ధ కీవ్ కేవ్స్ మఠం (Kyiv Monastery of the Caves) అంత ముఖ్యమైనదిగా ఇది మారాలనుకుంది. నేడు, లావ్రా కొత్త సెమినరీ పాఠశాల నుండి పట్టభద్రులైన మొదటి విద్యార్థులు ఉన్నత స్థాయి బిషప్‌లుగా మారారు. లావ్రాలో ముద్రించిన పుస్తకాలు, అక్కడ గీసిన చిత్రాలు ఉక్రెయిన్, రష్యా, బెలారస్ అంతటా చర్చిలలో దర్శనమిస్తాయి. ప్రతి సంవత్సరం, మిలియన్ల కొద్దీ ఆర్థోడాక్స్ యాత్రికులు ఈ పురాతన మఠానికి (cloister) ప్రయాణిస్తారు. ఈ సందర్శకులు పూర్వపు USSR, బాల్కన్స్, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అనేక ఇతర ఆర్థోడాక్స్ ప్రాంతాల నలుమూలల నుండి వస్తుంటారు.

== భవనాలు ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Image:PochaevTrinity.jpg|ట్రినిటీ కేథడ్రల్
Image:PochaevSummerChurch.jpg|సమ్మర్ బలిపీఠం, జీసస్ క్రైస్ట్ 2000వ వార్షికోత్సవ చాపెల్
Image:Dormition_Cathedral.jpg|డార్మిషన్ కేథడ్రల్
&lt;/gallery&gt;


లావ్రాలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన భవనం అందమైన డార్మిషన్ కేథడ్రల్. ఈ భవన నిర్మాణాన్ని ప్రారంభంలో కౌంట్ నికోలస్ పొటోకి ప్లాన్ చేశారు. అతను ఈ ప్రాంతంలో అతిపెద్ద గ్రీక్ కాథలిక్ చర్చిని నిర్మించాలనుకున్నాడు. ఈ భవనాన్ని 1771 - 1783 మధ్యకాలంలో నిర్మించారు. దీన్ని జర్మన్ జాతీయుడైన గాట్‌ఫ్రైడ్ హాఫ్‌మన్ (Gottfried Hoffmann) అనే ఆర్కిటెక్ట్ డిజైన్ చేశాడు. కేథడ్రల్ ముందు భాగంలో ప్రవేశ ద్వారానికి ఇరువైపులా రెండు ఎత్తైన టవర్లు ఉన్నాయి. ఈ భవనం శైలి బరోక్ (baroque architecture|Baroque), నియోక్లాసికల్ (neoclassical architecture|Neoclassical) శైలుల కలయిక. ప్రధాన చర్చికి కొన్ని చిన్న భవనాలు కూడా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి. వీటిలో 1862లో నిర్మించిన వింటర్ చాపెల్, 1888లో నిర్మించిన భోజనశాల (refectory) ఉన్నాయి.

గ్రీక్ కాథలిక్ సన్యాసులు వెళ్లిపోయి ఆర్థోడాక్స్ మతగురువులు బాధ్యతలు చేపట్టిన తర్వాత, కేథడ్రల్ లోపలి భాగాన్ని పూర్తిగా మార్చేశారు. ఇది సాంప్రదాయ ఆర్థోడాక్స్ చర్చి వలె కనిపించేలా గొప్ప అలంకరణలను తొలగించారు. 1874లో జరిగిన అగ్నిప్రమాదం భవనాన్ని దెబ్బతీసింది. అగ్నిప్రమాదం తరువాత, వాసిలీవ్ అనే కళాకారుడు లోపలి భాగాన్ని తిరిగి చిత్రించాడు. పోలియెవ్స్కీ అనే శిల్పి కూడా చర్చిని అలంకరించడంలో సహాయం చేశాడు. నేడు, కేథడ్రల్‌లో కౌంట్ నికోలస్ పొటోకి సమాధి ఉంది. పోచాయివ్‌కు చెందిన రెండు పవిత్రమైన వస్తువులు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి: అవేంటంటే వర్జిన్ మేరీ పాదముద్ర, థియోటోకోస్ అద్భుతమైన ఐకాన్.

ప్రధాన కేథడ్రల్‌కు ఆగ్నేయంలో చాలా ఎత్తైన గంట స్తంభం ఉంది. ఇది 65 మీటర్ల ఎత్తులో ఉక్రెయిన్ మొత్తంలో ఎత్తైన గంట స్తంభాలలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. ఇది 1861, 1869 మధ్యకాలంలో నాలుగు స్థాయిలతో నిర్మించబడింది. టవర్ లోపల ఉన్న అతిపెద్ద గంటను 1886లో తయారు చేశారు. ఈ భారీ గంట బరువు 11.5 టన్నులు ఉంటుంది.

ప్రధాన చర్చికి దగ్గరలో ట్రినిటీ కేథడ్రల్ ఉంది. ఈ భవనాన్ని 1906, 1912 మధ్యకాలంలో నిర్మించారు. దీనిని అలెక్సీ షుసేవ్ (Aleksey Schusev) అనే ఆర్కిటెక్ట్ డిజైన్ చేశాడు. చర్చి వెలుపలి భాగం ఉత్తర రష్యాలోని మధ్యయుగ చర్చిల వలె కనిపించేలా రూపొందించబడింది. చర్చి వరండాలను ప్రసిద్ధ కళాకారుడు నికోలస్ రోరిచ్ (Nicholas Roerich) రూపొందించిన అందమైన మొజాయిక్‌లు, పెయింటింగ్‌లతో అలంకరించారు.

మఠంలో భూగర్భ గుహ చర్చిలు కూడా ఉన్నాయి. వీటికి చర్చ్ ఆఫ్ సెయింట్ జాబ్, చర్చ్ ఆఫ్ సెయింట్స్ ఆంథోనీ అండ్ థియోడోసియస్ అని పేరు పెట్టారు. ఈ చర్చిలలో ఎక్కువ భాగం భూమికి చాలా లోతులో నిర్మించబడ్డాయి. గుహల తవ్వకం, నిర్మాణం 1774లో ప్రారంభమై చాలా సంవత్సరాలు కొనసాగింది. ఈ పని చివరకు 1860లో పూర్తయింది. చర్చి ఆఫ్ సెయింట్ జాబ్‌లో కౌంటెస్ ఓర్లోవా (Anna Orlova-Chesmenskaya) ఇచ్చిన ఒక ప్రత్యేక కానుక ఉంది. ఇది సెయింట్ జాబ్ అవశేషాలను కలిగి ఉన్న ఒక అందమైన వెండి పెట్టె (reliquary).

మఠంలో కొన్ని కొత్త భవనాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇటీవల రెండు ఆధునిక చాపెల్స్ నిర్మించారు. ఒక చాపెల్ 1997లో పూర్తయింది. అన్నా హోజ్స్కా మఠానికి పవిత్రమైన ఐకాన్‌ను ఇచ్చి 400 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా దీనిని నిర్మించారు. రెండవ చాపెల్ 2000వ సంవత్సరంలో నిర్మించబడింది. ఈ చాపెల్ జీసస్ క్రైస్ట్ పుట్టి 2000 సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంగా నిర్మించబడింది.
== ఇవి కూడా చూడండి ==
[[నెబెలివ్కా]]

[[తాలియాంకి]]

[[హ్లూఖివ్]]

== మూలాలు  ==
{{reflist|group=pron}}
{{Reflist}}
{{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}}

[[Category:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]

== బయటి లింకులు (External links) ==
{{Commons category|Pochayiv Lavra}}
*[http://pochaevlavra.org/ పోచాయివ్ లావ్రా అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260103085613/https://pochaevlavra.org/ |date=2026-01-03 }}
*[http://www.encyclopediaofukraine.com/pages/P/O/PochaivMonastery.htm ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఉక్రెయిన్‌లో పోచాయివ్ మఠం]
*[http://predanie.ru/bratskiy-hor-svyato-uspenskoy-pochaevskoy-lavry/ పోచాయివ్ లావ్రా గాయక బృందం సంగీతం (వినడానికి, వచనం రష్యన్‌లో ఉంటుంది)]
*Ambrosius, Hegumen of Pochaev. Tales about Pochaev Assumption Lavra. Pochaev, 1878.
*V.P. Andriyivsky. On Pochaivska Lavra. Kyiv, 1960.
*Monasteries of the Russian Orthodox Church. Moscow, 2000.</text>
      <sha1>bxpngppz7c9fkbiwe16wbwme19jc88g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రాచీన హాలిచ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507208</id>
    <revision>
      <id>4954057</id>
      <parentid>4938308</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4954057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7835" sha1="ohqvexadvkt8a1x9a5xu05bxod25h3i" xml:space="preserve">[[File:Макет_давнього_Галича.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D1%8C%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%B0.jpg|thumb|ప్రాచీన హాలిచ్ నమూనా]]
'''ప్రాచీన హాలిచ్''' అనేది హాలిచ్, [[క్రిలోస్]], షెవ్‌చెంకోవే, వాషివ్టాల్, వూక్తాల్, పశ్చిమ [[ఉక్రెయిన్|ఉక్రేనియన్]] స్థావరాలలో ఉన్న నేషనల్ ఆర్కిటెక్చర్-హిస్టారికల్ రిజర్వ్. ఈ ప్రదేశం పురాతన హాలిచ్, దాని పరిసరాలలో 11వ-17వ శతాబ్దాల మైలురాళ్లను కలిగి ఉంది. రిజర్వ్ 8 ఫిబ్రవరి 1994న ఏర్పాటుచేయబడింది.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web|title=Національний заповідник &quot;Давній Галич&quot;|url=http://www.davniyhalych.com.ua/pro-nas/zapovidnik-davnii-galich|website=Національний заповідник &quot;Давній Галич&quot;}}&lt;/ref&gt;

== ఆర్కిటెక్చరల్ ల్యాండ్‌మార్క్‌లు ==
కైవ్, [[ప్రాచీన చెర్నిహివ్]] వంటి కీవన్ రస్'-యుగం నిర్మాణశైలి పాక్షికంగా భద్రపరచబడిన కొన్ని ఉక్రేనియన్ నగరాల్లో హాలిచ్ ఒకటి. రిజర్వ్‌లో 200 కంటే ఎక్కువ నిర్మాణ స్మారక చిహ్నాలు ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Nаціональний заповідник &quot;Давній Галич&quot;|url=http://www.davniyhalych.com.sdchniyhalych.com.uavlikna/poavlikna/|website=నాషోనాల్నీ జాపోవిడ్నిక్ &quot;డావ్నియ్ గలిచ్&quot;}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఆర్కిటెక్చర్ ప్రధాన స్మారక చిహ్నాలు, అలాగే రిజర్వ్‌కు చెందిన [[సంగ్రహాలయం|మ్యూజియం]]&lt;nowiki/&gt;లు క్రింద ఇవ్వబడ్డాయి.

హాలిచ్

* క్రీస్తు జనన చర్చి (14–17వ శతాబ్దాలు)
* హాలిచ్ కోట (14–17వ శతాబ్దాలు)
* కరైట్ చరిత్ర, సంస్కృతి మ్యూజియం (ఇందులో జలుక్వా గ్రామంలోని పది కరైట్ ఇళ్లు, స్మశానవాటిక ఉన్నాయి - 20వ శతాబ్దం)

క్రిలోస్

* పురాతన హాలిచ్ అవశేషాలు (11–13వ శతాబ్దాలు)
* అసంప్షన్ కేథడ్రల్ పునాది (12వ శతాబ్దం), అలాగే యారోస్లావ్ ఓస్మోమిస్ల్ సమాధి (12వ శతాబ్దం), సెయింట్ బాసిల్ చాపెల్ (15వ శతాబ్దం)
* సెయింట్ ఎలిజా చర్చి పునాది (12వ శతాబ్దం)
* 'క్న్యాజ్' బావి (12వ శతాబ్దం)
* వర్జిన్ మేరీ అసంప్షన్ చర్చి (16వ శతాబ్దం)
* హాలిచినా సమాధి
* సెయింట్ సిరిల్ చర్చి పునాది (12–13వ శతాబ్దాలు)
* రక్షణ గోడలు (రాంపార్ట్స్), కోట నిర్మాణాల వ్యవస్థ
* పురాతన హాలిచ్ చరిత్ర మ్యూజియం
* కార్పాథియన్ ప్రాంతపు జానపద వాస్తుశిల్పం, జీవనశైలి మ్యూజియం

షెవ్చెంకోవ్

* సెయింట్ పాంటలియోన్ చర్చి (12వ శతాబ్దం)

బిల్షివ్ట్సి

* కార్మెలైట్ కేథడ్రల్, మొనాస్టరీ కాంప్లెక్స్ (17వ శతాబ్దం)

=== సంరక్షణ ===
పునరుద్ధరణ పనులు 1995-2002 కాలంలో పురాతన హాలిచ్‌లో జరిగాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 9 ఆగస్టు 2023న, తాత్కాలిక [[ఉక్రెయిన్ లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|ఉక్రెయిన్‌లోని వరల్డ్ హెరిటేజ్ సైట్‌ల జాబితా]]&lt;nowiki/&gt;లో చేర్చబడింది.  సెప్టెంబరు 2023లో, ఉక్రెయిన్ నగరాల సంఘం యునెస్కో తాత్కాలిక జాబితాకు క్రిలోస్, సెయింట్ పాంటాలియన్ చర్చ్‌లోని ప్రిన్స్లీ హాలిచ్ స్థావరాన్ని శాసనం చేసే ప్రక్రియను ప్రారంభించాలని ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వాన్ని అభ్యర్థించింది.

== గ్యాలరీ ==
&lt;gallery&gt;
దస్త్రం:Галич_P1880769_Церква_Різдва_Христового.jpg|హాలిచ్‌లోని క్రీస్తు జనన చర్చి
దస్త్రం:Галицький_замок,_реконструкція.jpg|హాలిచ్ కోట
దస్త్రం:Фундаменти_собору_Успіння_Пресвятої_Богородиці_P1890395.jpg|అసంప్షన్ కేథడ్రల్ పునాది (ముందుభాగం), బ్లెస్డ్ వర్జిన్ మేరీ అసంప్షన్ చర్చి (నేపథ్యం)
దస్త్రం:Крилос_P1890398_Каплиця_святого_Василія_Великого.jpg|సెయింట్ బాసిల్స్ చాపెల్
దస్త్రం:Трасування_фундаментів_церкви_пророка_Іллі_у_Галичі_фото_НЗ_Давній_Галич.jpg|సెయింట్ ఎలిజా చర్చి పునాది
దస్త్రం:Galych_mogyla.jpg|హాలిచైనా సమాధి
దస్త్రం:Shevchenkove-1.jpg|సెయింట్ పాంటాలియోన్ చర్చి
దస్త్రం:Roman_Catholic_Sanctuary_of_the_Visitation_of_the_Blessed_Virgin_Mary_in_Bilshivtsi,_Ukraine_2.jpg|కార్మెలైట్ కేథడ్రల్
&lt;/gallery&gt;

== కూడా చూడండి ==

* [[ఉక్రెయిన్‌లోని చారిత్రక నిల్వల జాబితా]]
* [[ప్రాచీన చెర్నిహివ్]]
* [[ప్రాచీన కైవ్]]
* [[తారస్ తకాచుక్]]

== మూలాలు ==
{{Reflist}}
[[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]
[[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌]]
[[వర్గం:నగరాలు]]</text>
      <sha1>ohqvexadvkt8a1x9a5xu05bxod25h3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507305</id>
    <revision>
      <id>4954044</id>
      <parentid>4942692</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T08:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4954044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10778" sha1="qvl4d9fgma2wnu12dqgazfpws6ra868" xml:space="preserve">{{Infobox protected area
| name = పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్ 
| alt_name={{langx|uk|Поліський природний заповідник}}
| iucn_category = Ia
| image = Р. Жолобниця.jpg
| image_caption = పోలిసియా నేచర్ రిజర్వ్ 
| image_size = 300
| pushpin_map =  
| pushpin_relief = yes
| map_caption = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం
| location = ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం
| nearest_city = 	ఓవ్‌రుచ్
| coordinates = {{coords|51|32|05|N|28|06|20|E|display=inline,title}}
| coords_ref = 
| area =	20,104 హెక్టార్లు (49,678 ఎకరాలు; 201 చదరపు కిలోమీటర్లు; 78 చదరపు మైళ్ళు )   
| established = 1968
| visitation_num = 
| visitation_year = 
| visitation_ref = 
| website= http://polesye-reserve.org.ua/
| governing_body = పర్యావరణ &amp; సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్)
}}
'''పోలిసియా [[ప్రకృతి రిజర్వ్]]''' (ఉక్రేనియన్: Πολισύκιί πριοδνις Ποποδνίκα) అనేది ఉక్రెయిన్  రక్షిత ప్రకృతి రిజర్వ్, ఇది పోలిసియా ప్రాంతంలోని పిన్స్క్ మార్షెస్ ప్రతినిధి అటవీప్రాంత చిత్తడి నేలల పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనానికి అంకితం చేయబడింది. ఈ రిజర్వ్ ఝైటోమిర్ ఒబ్లాస్ట్‌లోని ఒలెవ్స్క్, ఓవ్‌రుచ్ పరిపాలనా జిల్లాలలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;parksite&quot;&gt;{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve|url=http://polesye-reserve.org.ua/|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk|archive-date=2013-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407162136/http://polesye-reserve.org.ua/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== స్థలాకృతి ==
ప్రిప్యాట్ నదిలో కలిసే ఉబోర్టి, బోలోట్నిస్యా నదుల మధ్య ఉన్న పల్లపు ప్రాంతంలో ఈ రిజర్వ్ ఉంది. దీనికి ఉత్తరాన [[బెలారస్]] సరిహద్దు, పశ్చిమాన రివ్నే ఓబ్లాస్ట్ ఉన్నాయి. ఈ భూభాగం సమతలంగా ఉండి 21 కి.మీ. పొడవు, 27 కి.మీ. వెడల్పుతో ఉంటుంది. ఇక్కడి చిత్తడి నేలలు దాటడానికి వీలులేకుండా ఉండటం వల్ల, ఈ ప్రాంతంలోని వన్యప్రాణులు రక్షించబడ్డాయి.

== వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం ==
పోలిస్సియా రిజర్వ్ వాతావరణం తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి (కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ (Dfb)). ఈ వాతావరణం పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి , కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు).&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kop-data&quot;&gt;{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}&lt;/ref&gt; రిజర్వ్‌లో, సగటు శీతాకాలపు ఉష్ణోగ్రతలు −2.7 °సి (27.1 °ఎఫ్), వేసవిలో 19.3 °సి (66.7 °ఎఫ్) ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;parksite-climate&quot;&gt;{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve - Climate|url=http://polesye-reserve.org.ua/head/natur-umovy_clim.html|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605215357/http://polesye-reserve.org.ua/head/natur-umovy_clim.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ఈ రిజర్వ్ సెంట్రల్ యూరోపియన్ మిశ్రమ అడవుల పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది, ఇది జర్మనీ నుండి రష్యా వరకు ఈశాన్య ఐరోపాలో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉన్న సమశీతోష్ణ గట్టి చెక్క అడవి.&lt;ref name=&quot;ecomap&quot;&gt;{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}&lt;/ref&gt;

== వృక్షజాలం, జంతుజాలం ==
ప్రధాన వృక్షసంపద [[పైన్]] అడవులు (ఇసుక నేలలు, స్ఫాగ్నమ్ పొదలు). మిశ్రమ అడవుల భాగాలలో బిర్చ్లు, ఆల్డర్లు కూడా ఉన్నాయి. పొదలలో పీట్ పొర 5 మీటర్ల మందం వరకు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;parksite-flora&quot;&gt;{{Cite web|title=Polissia Nature Reserve - Natural Conditions|url=http://polesye-reserve.org.ua/head/natur-umovy.html|access-date=June 18, 2019|publisher=Official Reserve Website|language=uk|archive-date=2025-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250605215333/http://polesye-reserve.org.ua/head/natur-umovy.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదేశంలో 604 జాతుల వాస్కులర్ మొక్కలు నమోదు చేయబడ్డాయి, వీటిలో సగం ఉత్తరాన విస్తరించి ఉన్న టండ్రా లేదా టైగా పూల సమూహాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి. రిజర్వ్‌లో మూడు రకాల చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. లోతట్టు చిత్తడి నేలలకు ఖనిజాలు అధికంగా ఉండే భూగర్భ జలాలు, సెడ్జెస్, చెరకు, నాచులు కలిగి ఉంటాయి. ఎత్తైన చిత్తడి నేలలు ఎక్కువగా అవపాతం ద్వారా పోషించబడతాయి, ఖనిజ-పేద నేలలను ఆక్రమిస్తాయి-అవి పత్తి గడ్డి, క్రాన్బెర్రీస్, [[బ్లూ బెర్రీ|బ్లూబెర్రీస్,]]  స్ఫాగ్నమ్ నాచ్లకు మద్దతు ఇస్తాయి. మధ్యలో లోతట్టు, ఎత్తైన ప్రాంతాల లక్షణాలతో పరివర్తన చిత్తడి నేలలు ఉన్నాయి. 

ఈ అభయారణ్యంలోని జంతువులు ఎక్కువగా అటవీ జాతులకు చెందినవి. వీటిలో లింక్స్ , ఎల్క్, తెల్ల కుందేలు, గుడ్లగూబలు వంటి అనేక జాతులు ఉత్తరాది టైగా అడవులలో కూడా కనిపిస్తాయి . ఉష్ణోగ్రత కంటే ఎక్కువగా, ఇక్కడి తడి, తేమ కారణంగా ఇవి పోలిస్సియాలో జీవించగలవు. ఈ అభయారణ్యంలో బీవర్లు చురుకుగా ఉంటూ, కొన్ని చోట్ల నీటిని నిల్వ చేస్తాయి. తోడేళ్ళు కూడా సర్వసాధారణంగా కనిపిస్తాయి.

== ప్రజా వినియోగం ==
[[దస్త్రం:Поліський_заповідник_2.jpg|ఎడమ|thumb|300x300px|రిజర్వ్ లో ప్రకృతి మ్యూజియం]]
కఠినమైన ప్రకృతి రక్షిత ప్రాంతంగా, పోలిసియా యొక్క ప్రాధమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి రక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం చేయబడింది: సామూహిక వినోదం, సౌకర్యాల నిర్మాణం, వేట, చేపలు పట్టడం వంటివి నిషేధించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;parksite&quot; /&gt; ముందస్తు అపాయింట్మెంట్కు లోబడి పార్క్ సిబ్బంది నేతృత్వంలోని సమూహ పర్యావరణ విహారయాత్రలలో పాల్గొనడానికి ప్రజలను ఆహ్వానిస్తారు. ప్రజలకు, సాంస్కృతిక,  చారిత్రక కేంద్రాలకు తెరిచిన ప్రకృతి సంగ్రహాలయం ఉంది.

== మూలాలు ==
{{మూలాలజాబితా}}
{{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}}
[[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]]</text>
      <sha1>qvl4d9fgma2wnu12dqgazfpws6ra868</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>507327</id>
    <revision>
      <id>4954054</id>
      <parentid>4941164</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T09:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4954054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9359" sha1="bwgujbejrwx6zbbwvv7yvmjwpaxm0r8" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ
| birth_date       = {{Birth date|df=yes|1892|7|27}}
| birth_place      = [[రాణాఘాట్]], [[బెంగాల్ ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] (ప్రస్తుతం [[నదియా జిల్లా]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]], [[భారతదేశం]])&lt;ref name=&quot;visva&quot; /&gt;
| death_date       = {{Death date and age|df=yes|1985|11|7|1892|7|27}}
| death_place      = [[శాంతినికేతన్]], [[బీర్భూమ్ జిల్లా]], పశ్చిమ బెంగాల్, భారతదేశం
| occupation       = పండితుడు, రచయిత
| nationality      = భారతీయుడు
| notableworks     = ''Rabindrajibani o Rabindra Sahitya Prabeshak (4 Volumes)'' ([[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్రను నాలుగు సంపుటాలుగా వివరించిన గ్రంథం)
| spouse           = సుధామయీ
| children         = 
| awards           = 1981: [[పద్మ భూషణ్]]
}}
'''ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ''' (27 జూలై 1892 – 7 నవంబరు 1985) [[బెంగాలీలు|బెంగాలీ]] రచయిత. కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] జీవితచరిత్ర రచనకు ఆయన ప్రసిద్ధి చెందాడు.

==ప్రారంభ జీవితం==
ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ తన బాల్య జీవితాన్ని ప్రస్తుతం జార్ఖండ్‌లో ఉన్న [[గిరిడిహ్]]లో ప్రారంభించాడు. ఆయన తండ్రి నాగేంద్రనాథ్ ముఖోపాధ్యాయ అక్కడ న్యాయవాదిగా పనిచేశాడు. 1907లో బంగభంగ ఉద్యమంలో ([[స్వదేశీ ఉద్యమం]]) పాల్గొన్నందుకు పాఠశాల అధికారులు ఆయనను బహిష్కరించారు. 1908లో నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ నిర్వహించిన ప్రవేశ పరీక్షలో ఆయన ఐదవ స్థానం సాధించాడు.&lt;ref name = &quot;prabhat&quot;&gt;Sengupta, Subodh Chandra; Bose, Anjali (edited). 1976/1998. ''Sansad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary). Vol I {{in lang|bn}}. p. 304. {{ISBN|81-85626-65-0}}.&lt;/ref&gt;

==శాంతినికేతన్‌లో==
ఆయన కోల్‌కతాలోని బౌబజార్‌లో ఉన్న నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ కళాశాలలో చేరాడు. అక్కడ బినయ్ కుమార్ సర్కార్, రాధాకుముద్ ముఖర్జీ వంటి ఉపాధ్యాయుల మార్గదర్శకత్వం పొందాడు. అయితే, అనారోగ్యం, తండ్రి మరణం కారణంగా చదువును కొనసాగించలేకపోయాడు. రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ పరిచయం తర్వాత ఆయన 1909లో [[శాంతినికేతన్]]కు చేరాడు. అక్కడ అనౌపచారిక విద్యను అభ్యసించి, 1910లో పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా చేరాడు.

1916 నుంచి 1918 వరకు కోల్‌కతాలోని [[సిటీ కళాశాల, కోల్‌కతా|సిటీ కళాశాల]]లో గ్రంథపాలకుడిగా పనిచేశాడు. 1918లో గ్రంథపాలకుడిగా, పాఠశాల ఉపాధ్యాయుడిగా తిరిగి శాంతినికేతన్‌కు వచ్చాడు. 1926లో కళాశాల విభాగంలో ఆచార్యుడిగా నియమితుడయ్యాడు.&lt;ref name = &quot;prabhat&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;visva&quot;&gt;{{cite web | url = [http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html](http://www.visvabharati.ac.in/PrabhatkumarMukhopadhyaya.html) | title = Prabhatkumar Mukhopadhyaya | publisher = Visva Bharati | access-date = 3 August 2019 }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==రచనలు==
ముఖోపాధ్యాయ స్థాపించిన రవీంద్ర పరిచయ్ సభ ఆయనకు రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ జీవితచరిత్ర రాసే బాధ్యతను అప్పగించింది. ఈ కృషిని పూర్తి చేయడానికి ఆయనకు దాదాపు పాతిక సంవత్సరాలు పట్టింది. 1933లో వెలువడిన మొదటి సంపుటిని కవి స్వయంగా చూడగలిగాడు. నాలుగు సంపుటాలుగా వచ్చిన ''రవీంద్ర జీవని'' రవీంద్రనాథ్‌పై తదనంతర పరిశోధనలకు పునాది వేసింది. కవిపై ఆయన రాసిన ఇతర గ్రంథాలలో ''Rabindra Grantha Panji'' (1932), ''Rabindra Jiban Katha'', ''Rabi Katha'', ''Rabindranather Chenasuna Manush'', ''Santiniketan Visva Bharati'', ''Rabindranather Gaan – Kalanukromik Suchi'' వంటివి ఉన్నాయి.&lt;ref name = &quot;prabhat&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;visva&quot;/&gt;

ముఖోపాధ్యాయ లోతైన పాండిత్యం కలిగిన రచయిత. ఆయన ''Prachin Itihaser Galpo'' (1912), ''Bharat Parichay'' (1921), ''Bharatey Jatio Andolan'' (1925), రెండు సంపుటాలుగా ''Banga Parichay'' (1936, 1941) రచించాడు. పిల్లల కోసం ''Gyanbharati'' అనే సంక్షిప్త విజ్ఞానసర్వస్వాన్ని రూపొందించాడు. ప్రఖ్యాత ప్రాచ్యవేత్త [[సిల్వాన్ లెవీ]] శాంతినికేతన్‌కు వచ్చినప్పుడు, ముఖోపాధ్యాయ ఆయన వద్ద చైనీస్, టిబెటన్ భాషలను అభ్యసించి ఆ రంగంలో పరిశోధన చేశాడు.&lt;ref name = &quot;prabhat&quot;/&gt;

==గౌరవాలు==
1965లో ఆయనకు దేశికోత్తమ గౌరవం లభించింది. ఇతర విశ్వవిద్యాలయాలు ఆయనకు గౌరవ [[డాక్టర్ ఆఫ్ లెటర్స్|డి.లిట్.]] పట్టాలను ప్రదానం చేశాయి. 1981లో ఆయన [[పద్మ భూషణ్]] పురస్కారం అందుకున్నాడు.&lt;ref name = &quot;prabhat&quot;/&gt;

==వ్యక్తిగత జీవితం==
ఆయన బ్రహ్మ సమాజ వేదాంతవేత్త [[సీతానాథ్ తత్త్వభూషణ్]] కుమార్తె సుధామయీని వివాహం చేసుకున్నాడు. శాంతినికేతన్ తొలినాటి విద్యార్థినులలో ఒకరైన ఆమె బోల్‌పూర్ బాలికా విద్యాలయాన్ని స్థాపించి, అనేక సంవత్సరాలు ప్రధానోపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. ముఖోపాధ్యాయ పదవీ విరమణ తర్వాత బోల్‌పూర్‌లోని భువన్‌డంగా ప్రాంతంలో ఉన్న తన ఇంటిలో నివసించాడు. ఆయన 8 నవంబరు 1985న మరణించాడు.&lt;ref name = &quot;prabhat&quot;/&gt;

==మూలాలు==
{{Reflist}}

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:ముఖోపాధ్యాయ, ప్రభాత్ కుమార్}}
[[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ జీవితచరిత్రకారులు]]
[[Category:బెంగాలీ భాషా రచయితలు]]
[[Category:1892 జననాలు]]
[[Category:1985 మరణాలు]]
[[Category:పశ్చిమ బెంగాల్‌కు చెందిన పండితులు]]
[[వర్గం:పద్మభూషణ పురస్కారం పొందిన పంజాబ్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:శాంతినికేతన్‌తో అనుబంధం ఉన్న వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>bwgujbejrwx6zbbwvv7yvmjwpaxm0r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>507626</id>
    <revision>
      <id>4954073</id>
      <parentid>4951424</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ]] పేజీని [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4951424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="385" sha1="rm6u36vcnbqprodru68aea9jolfgdji" xml:space="preserve">repo of articles from raw to publish

* [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BF:%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A6%BF/%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B5_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE&amp;redirect=no ప్రతివ రానా]</text>
      <sha1>rm6u36vcnbqprodru68aea9jolfgdji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతిభా రానా</title>
    <ns>2</ns>
    <id>507655</id>
    <revision>
      <id>4954081</id>
      <parentid>4944081</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతిభా రానా]] పేజీని [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతిభా రానా]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4944081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="54iakpj7q4pkitrm22zauq8h0lezq4j" xml:space="preserve">this page is waste. all content will be updated at [[వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతివ రానా|ప్రతివ రానా]] because nepal official websites and communications use Prativa Rana.</text>
      <sha1>54iakpj7q4pkitrm22zauq8h0lezq4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:తెర్లాం మండల గ్రామాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>507834</id>
    <revision>
      <id>4954090</id>
      <parentid>4944524</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="eruugj2jr5pqe9vcp5ow70nfgtscky1" xml:space="preserve">[[వర్గం:విజయనగరం జిల్లా గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>eruugj2jr5pqe9vcp5ow70nfgtscky1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా</title>
    <ns>2</ns>
    <id>508200</id>
    <redirect title="ప్రతివ రానా" />
    <revision>
      <id>4954075</id>
      <parentid>4947803</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]] పేజీని [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4947803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="hcr53l54qpuv07ptdv9wtzaga25366q" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[ప్రతివ రానా]]</text>
      <sha1>hcr53l54qpuv07ptdv9wtzaga25366q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా</title>
    <ns>3</ns>
    <id>508201</id>
    <redirect title="చర్చ:ప్రతివ రానా" />
    <revision>
      <id>4954077</id>
      <parentid>4947805</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి చర్చ:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4947805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="s3oh2co5awok0mhu0ludk50amg2f95s" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చర్చ:ప్రతివ రానా]]</text>
      <sha1>s3oh2co5awok0mhu0ludk50amg2f95s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508334</id>
    <revision>
      <id>4953830</id>
      <parentid>4952617</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40325-32</username>
        <id>151887</id>
      </contributor>
      <comment>కొత్త పత్రికా ఆధారాలతో రాజకీయ, సామాజిక ఉద్యమ విభాగాన్ని విస్తరించాను, 10 వార్తా మూలాలు చేర్చాను</comment>
      <origin>4953830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10101" sha1="5llvcuspyv3smnufatteqojk63refkp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ
| image = Portrait of Bejjanki Sathish Madiga MRPS 2025.jpg
| caption = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ
| birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ
| education = M.A. English Literature (కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం), B.P.Ed (మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం)
| occupation = సామాజిక ఉద్యమకారుడు, MRPS నాయకులు
| organization = మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS)
| known_for = మాదిగల హక్కుల పోరాటం
}}


'''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని జగిత్యాల జిల్లా, సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామానికి చెందిన ప్రముఖ సామాజిక కార్యకర్త మరియు మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) నాయకుడు.

== వ్యక్తిగత వివరాలు ==
స్వస్థలం జగిత్యాల జిల్లా సారంగాపూర్ మండలంలోని పెంబట్ల గ్రామం.&lt;ref&gt;వ్యక్తిగత వివరాలు - పెంబట్ల గ్రామం, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా&lt;/ref&gt;

== విద్యార్హతలు ==
ఆయన కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి M.A. English Literature పూర్తి చేశారు. అలాగే మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి B.P.Ed పట్టా పొందారు.&lt;ref&gt;విద్యార్హతలు: కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం M.A. English Literature, మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం B.P.Ed&lt;/ref&gt;

== సామాజిక ప్రస్థానం ==
MRPS ద్వారా దళిత హక్కుల కోసం ఉద్యమాల్లో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నారు.&lt;ref&gt;సాక్షి దినపత్రిక - MRPS జిల్లా కో-కన్వీనర్ బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ&lt;/ref&gt;
దివ్యాంగులకు, అనాథలకు ఆర్థిక సాయం అందించారు.&lt;ref&gt;ఈనాడు, 05/08/2021, జగిత్యాల - MRPS ఆధ్వర్యంలో సాయం&lt;/ref&gt;

== జాతీయ స్థాయి ఉద్యమంలో పాల్గొనడం ==
* '''ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్:''' ఎస్సీ వర్గీకరణ చట్టబద్ధత కోసం ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన నిరవధిక దీక్షలో పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;సాక్షి - వర్గీకరణ కోసమే చలో ఢిల్లీ యాత్ర - జగిత్యాల నుండి ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్&lt;/ref&gt;
* '''బెంగళూరు జాతీయ సభ:''' 11 జనవరి 2023న కర్ణాటకలోని బెంగళూరులో జరిగిన జాతీయ సభలో ఎస్సీ వర్గీకరణ డిమాండ్ సభలో పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;11 జనవరి 2023, 14:16, బెంగళూరు, కర్ణాటక - జాతీయ సభ ఫోటో ఆధారం&lt;/ref&gt;


== రాజకీయ, సామాజిక ఉద్యమం ==
=== విద్యార్థి దశ (MSF) ===
ఎస్సీ వర్గీకరణ సాధన కోసం నవంబర్ 7న ఢిల్లీలో జరిగే కార్యక్రమాన్ని విజయవంతం చేయాలని పిలుపునిచ్చిన కార్యక్రమంలో ఎమ్మార్పీఎస్, మాదిగ విద్యార్థి సంఘం (MSF) నాయకులుగా పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=పర్వీకరణ కోసమే చలో ఢిల్లీ |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== రైతు, దళిత ఉద్యమాలు ===
5 ఎకరాలలోపు ఉన్న రైతులకు మాత్రమే రైతుబంధు ఇవ్వాలని, వందల ఎకరాలు ఉన్న భూస్వాములకు రద్దు చేయాలని, కరోనా చికిత్సను ఆరోగ్యశ్రీలో చేర్చాలని సీఎం కేసీఆర్ కు సూచించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=5 ఎకరాలలోపు రైతులకే రైతుబంధు |newspaper=లోకల్ యాప్ |language=te}}&lt;/ref&gt;

దళితబంధు పథకం ఎంత మందికి ఇచ్చారో చెప్పాలని డిమాండ్ చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=దళితబంధు ఎంత మందికిచ్చారు? |newspaper=సాక్షి |language=te}}&lt;/ref&gt;

పెంబట్లలో పౌర హక్కుల దినోత్సవాన్ని నిర్వహించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=పెంబట్లలో పౌర హక్కుల దినోత్సవం |newspaper=సాక్షి |language=te}}&lt;/ref&gt;

సీఎం రేవంత్ రెడ్డి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవాలని డిమాండ్ చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=రేవంత్ రెడ్డి ఇచ్చిన మాట నిలబెట్టుకోవాలి |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== 2025-2026 లో నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు ===
23 జూలై 2025 - మల్యాల మండలం లంబాడీపల్లిలో వృద్ధులు, వికలాంగులతో సమావేశం - జిల్లా అధికార ప్రతినిధి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ అధ్యక్షత - ఆసరా పెన్షన్లు పెంచాలని డిమాండ్.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=దివ్యాంగుల మహా గర్జన సన్నాహక సదస్సు విజయవంతం చేయండి |date=23 జూలై 2025 |newspaper=లోకల్ యాప్ |language=te}}&lt;/ref&gt;

ఆగస్టు 2025 - మల్యాల మండలం తాటిపల్లిలో దివ్యాంగుల సన్నాహక సదస్సు - ముఖ్య అతిథిగా హాజరు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=మహా గర్జన - సన్నాహక సదస్సు |newspaper=ప్రజా గొంతుక |date=ఆగస్టు 2025 |page=8 |language=te}}&lt;/ref&gt;

22 ఆగస్టు 2026 - వరంగల్ లో సెప్టెంబర్ 9న జరిగే ఎమ్మార్పీఎస్ జాతీయ మహాసభ పిలుపు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఎమ్మార్పీఎస్ జాతీయ మహాసభ |newspaper=ఈనాడు |date=22 ఆగస్టు 2026 |url=https://epaper.eenadu.net |language=te}}&lt;/ref&gt;

27 ఆగస్టు 2026 - నామాపూర్ లో ఎంఆర్పీఎస్ గ్రామ కమిటీ - అక్కినపెల్లి శోభారాణి అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నిక.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=జగిత్యాల జిల్లా పెగడపల్లి మండలం నామాపూర్ లో ఎంఆర్పీఎస్ గ్రామ కమిటీ |newspaper=నవ తెలంగాణ |date=28 ఆగస్టు 2026 |url=https://epaper.navatelangana.com |language=te}}&lt;/ref&gt;

04 సెప్టెంబర్ 2026 - మల్యాల మండలంలో గ్రామ కమిటీ ఎన్నిక.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=మల్యాల మండలంలో ఎంఆర్పీఎస్ కమిటీ ఎన్నిక |newspaper=ప్రభాత వార్త |date=05 సెప్టెంబర్ 2026 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== సినిమా రంగం ==
నలుగురితో నారాయణ చిత్రంలో ప్రధాన పాత్రలో నటించారు. 2021 జనవరిలో సారంగాపూర్ అటవీ ప్రాంతంలో 10 రోజుల పాటు షూటింగ్ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=సారంగాపూర్ అడవుల్లో సినిమా షూటింగ్ |newspaper=సాక్షి |date=31 జనవరి 2021 |url=https://epaper.sakshi.com |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=సారంగాపూర్ అడవుల్లో సినిమా చిత్రీకరణ |newspaper=ఈనాడు |date=26 జనవరి 2021 |page=3 |url=https://epaper.eenadu.net |language=te}}&lt;/ref&gt;


== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;


[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా ప్రముఖులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ సామాజిక కార్యకర్తలు]]
[[వర్గం:సారంగాపూర్ మండల ప్రముఖులు]]
[[వర్గం:MRPS నాయకులు]]</text>
      <sha1>5llvcuspyv3smnufatteqojk63refkp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953834</id>
      <parentid>4953830</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-40325-32</username>
        <id>151887</id>
      </contributor>
      <origin>4953834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9895" sha1="j2hv2zh1nkzivxrnp4owca34fif3ejw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ
| image = Portrait of Bejjanki Sathish Madiga MRPS 2025.jpg
| caption = బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ
| birth_place = పెంబట్ల, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా, తెలంగాణ
| education = M.A. English Literature (కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం), B.P.Ed (మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం)
| occupation = సామాజిక ఉద్యమకారుడు, MRPS నాయకులు
| organization = మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS)
| known_for = మాదిగల హక్కుల పోరాటం
}}


'''బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ''' తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని జగిత్యాల జిల్లా, సారంగాపూర్ మండలం పెంబట్ల గ్రామానికి చెందిన ప్రముఖ సామాజిక కార్యకర్త మరియు మాదిగ రిజర్వేషన్ పోరాట సమితి (MRPS) నాయకుడు.

== వ్యక్తిగత వివరాలు ==
స్వస్థలం జగిత్యాల జిల్లా సారంగాపూర్ మండలంలోని పెంబట్ల గ్రామం.&lt;ref&gt;వ్యక్తిగత వివరాలు - పెంబట్ల గ్రామం, సారంగాపూర్ మండలం, జగిత్యాల జిల్లా&lt;/ref&gt;

== విద్యార్హతలు ==
ఆయన కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం నుండి M.A. English Literature పూర్తి చేశారు. అలాగే మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం నుండి B.P.Ed పట్టా పొందారు.&lt;ref&gt;విద్యార్హతలు: కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం M.A. English Literature, మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం B.P.Ed&lt;/ref&gt;

== సామాజిక ప్రస్థానం ==
MRPS ద్వారా దళిత హక్కుల కోసం ఉద్యమాల్లో చురుగ్గా పాల్గొంటున్నారు.&lt;ref&gt;సాక్షి దినపత్రిక - MRPS జిల్లా కో-కన్వీనర్ బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ&lt;/ref&gt;
దివ్యాంగులకు, అనాథలకు ఆర్థిక సాయం అందించారు.&lt;ref&gt;ఈనాడు, 05/08/2021, జగిత్యాల - MRPS ఆధ్వర్యంలో సాయం&lt;/ref&gt;

== జాతీయ స్థాయి ఉద్యమంలో పాల్గొనడం ==
* '''ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్:''' ఎస్సీ వర్గీకరణ చట్టబద్ధత కోసం ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ వద్ద జరిగిన నిరవధిక దీక్షలో పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;సాక్షి - వర్గీకరణ కోసమే చలో ఢిల్లీ యాత్ర - జగిత్యాల నుండి ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్&lt;/ref&gt;
* '''బెంగళూరు జాతీయ సభ:''' 11 జనవరి 2023న కర్ణాటకలోని బెంగళూరులో జరిగిన జాతీయ సభలో ఎస్సీ వర్గీకరణ డిమాండ్ సభలో పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;2023-01-11 14:16, బెంగళూరు, కర్ణాటక - జాతీయ సభ ఫోటో ఆధారం&lt;/ref&gt;


== రాజకీయ, సామాజిక ఉద్యమం ==
=== విద్యార్థి దశ (MSF) ===
ఎస్సీ వర్గీకరణ సాధన కోసం నవంబర్ 7న ఢిల్లీలో జరిగే కార్యక్రమాన్ని విజయవంతం చేయాలని పిలుపునిచ్చిన కార్యక్రమంలో ఎమ్మార్పీఎస్, మాదిగ విద్యార్థి సంఘం (MSF) నాయకులుగా పాల్గొన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=పర్వీకరణ కోసమే చలో ఢిల్లీ |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== రైతు, దళిత ఉద్యమాలు ===
5 ఎకరాలలోపు ఉన్న రైతులకు మాత్రమే రైతుబంధు ఇవ్వాలని, వందల ఎకరాలు ఉన్న భూస్వాములకు రద్దు చేయాలని, కరోనా చికిత్సను ఆరోగ్యశ్రీలో చేర్చాలని సీఎం కేసీఆర్ కు సూచించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=5 ఎకరాలలోపు రైతులకే రైతుబంధు |newspaper=లోకల్ యాప్ |language=te}}&lt;/ref&gt;

దళితబంధు పథకం ఎంత మందికి ఇచ్చారో చెప్పాలని డిమాండ్ చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=దళితబంధు ఎంత మందికిచ్చారు? |newspaper=సాక్షి |language=te}}&lt;/ref&gt;

పెంబట్లలో పౌర హక్కుల దినోత్సవాన్ని నిర్వహించారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=పెంబట్లలో పౌర హక్కుల దినోత్సవం |newspaper=సాక్షి |language=te}}&lt;/ref&gt;

సీఎం రేవంత్ రెడ్డి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవాలని డిమాండ్ చేశారు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=రేవంత్ రెడ్డి ఇచ్చిన మాట నిలబెట్టుకోవాలి |language=te}}&lt;/ref&gt;

=== 2025-2026 లో నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు ===
2025-07-23 - మల్యాల మండలం లంబాడీపల్లిలో వృద్ధులు, వికలాంగులతో సమావేశం - జిల్లా అధికార ప్రతినిధి బెజ్జంకి సతీష్ మాదిగ అధ్యక్షత - ఆసరా పెన్షన్లు పెంచాలని డిమాండ్.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=దివ్యాంగుల మహా గర్జన సన్నాహక సదస్సు విజయవంతం చేయండి |date=2025-07-23 |newspaper=లోకల్ యాప్ |language=te}}&lt;/ref&gt;

2025-08-01 - మల్యాల మండలం తాటిపల్లిలో దివ్యాంగుల సన్నాహక సదస్సు - ముఖ్య అతిథిగా హాజరు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=మహా గర్జన - సన్నాహక సదస్సు |newspaper=ప్రజా గొంతుక |date=2025-08-01 |page=8 |language=te}}&lt;/ref&gt;

2026-08-22 - వరంగల్ లో సెప్టెంబర్ 9న జరిగే ఎమ్మార్పీఎస్ జాతీయ మహాసభ పిలుపు.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ఎమ్మార్పీఎస్ జాతీయ మహాసభ |newspaper=ఈనాడు |date=2026-08-22 |url=https://epaper.eenadu.net |language=te}}&lt;/ref&gt;

2026-08-27 - నామాపూర్ లో ఎంఆర్పీఎస్ గ్రామ కమిటీ - అక్కినపెల్లి శోభారాణి అధ్యక్షురాలిగా ఎన్నిక.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=జగిత్యాల జిల్లా పెగడపల్లి మండలం నామాపూర్ లో ఎంఆర్పీఎస్ గ్రామ కమిటీ |newspaper=నవ తెలంగాణ |date=2026-08-28 |url=https://epaper.navatelangana.com |language=te}}&lt;/ref&gt;

2026-09-04 - మల్యాల మండలంలో గ్రామ కమిటీ ఎన్నిక.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=మల్యాల మండలంలో ఎంఆర్పీఎస్ కమిటీ ఎన్నిక |newspaper=ప్రభాత వార్త |date=2026-09-05 |language=te}}&lt;/ref&gt;

== సినిమా రంగం ==
నలుగురితో నారాయణ చిత్రంలో ప్రధాన పాత్రలో నటించారు. 2021 జనవరిలో సారంగాపూర్ అటవీ ప్రాంతంలో 10 రోజుల పాటు షూటింగ్ జరిగింది.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=సారంగాపూర్ అడవుల్లో సినిమా షూటింగ్ |newspaper=సాక్షి |date=2021-01-31
|url=https://epaper.sakshi.com |language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=సారంగాపూర్ అడవుల్లో సినిమా చిత్రీకరణ |newspaper=ఈనాడు |date=2021-01-26 |page=3 |url=https://epaper.eenadu.net |language=te}}&lt;/ref&gt;


== మూలాలు ==
&lt;references /&gt;


[[వర్గం:జగిత్యాల జిల్లా ప్రముఖులు]]
[[వర్గం:తెలంగాణ సామాజిక కార్యకర్తలు]]
[[వర్గం:సారంగాపూర్ మండల ప్రముఖులు]]
[[వర్గం:MRPS నాయకులు]]</text>
      <sha1>j2hv2zh1nkzivxrnp4owca34fif3ejw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508354</id>
    <revision>
      <id>4953821</id>
      <parentid>4950219</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T12:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22766" sha1="5xqkc9m1vzazg46zes9zc8tk9afyj6v" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name              = ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్
| title_orig        = 
| translators       =[[కాన్‌స్టాన్స్ గార్నెట్]] (1912) &lt;br&gt; [[డేవిడ్ మగర్షాక్]] (1958) &lt;br&gt; ఆండ్రూ ఆర్. మ్యాక్‌ఆండ్రూ (1970) &lt;br&gt; జూలియస్ కాట్జర్ (1980) &lt;br&gt; [[రిచర్డ్ పెవియర్ మరియు లారిసా వోలోఖోన్స్కీ]] (1990) &lt;br&gt; [[డేవిడ్ మెక్‌డఫ్]] (1993) &lt;br&gt; ఇగ్నాట్ అవ్సీ (1994) &lt;br&gt; మైఖేల్ ఆర్. కాట్జ్ (2023)
| image             = Dostoevsky-Brothers Karamazov.jpg&lt;!--prefer 1st edition--&gt;
| caption           = 'ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్' మొదటి ముద్రణలోని మొదటి పేజీ
| author            = [[దాస్తొయెవ్‌స్కీ|ఫ్యోడర్ డోస్టోవ్స్కీ]]
| illustrators      = 
| cover_artist      = 
| country           = రష్యా
| language          = [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]]
| series            = 
| genre             = {{hlist|[[తాత్విక నవల]]|[[దైవశాస్త్రపరమైన కల్పిత సాహిత్యం]]}}
| publisher         = ''[[ది రష్యన్ మెసెంజర్]]'' (ధారావాహికగా)
| release_date      = 1879–80; ప్రత్యేక ముద్రణ 1880
| english_release_date = 1912
| dewey             = 891.733
| congress          = PG3325-3328
| wikisource        = ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్
}}

'''ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్''' అనేది [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]] [[రచయిత]] [[దాస్తొయెవ్‌స్కీ|ఫ్యోడర్ డోస్టోవ్స్కీ]] రాసిన పదహారవ, చివరి [[నవల]]. &lt;span&gt; &lt;/span&gt;జనవరి 1879 నుండి నవంబర్ 1880 వరకు ది రష్యన్ మెసెంజర్లో సీరియల్గా ప్రచురించబడిన ది ''బ్రదర్స్ కరమజోవ్'' రచనలో డోస్టోవ్స్కీ దాదాపు రెండు సంవత్సరాలు గడిపాడు. దాని ప్రచురణ తర్వాత నాలుగు నెలల కన్నా తక్కువ సమయంలో డోస్టోవ్స్కీ మరణించాడు. ఇది ప్రపంచ సాహిత్యం అత్యున్నత విజయాలలో ఒకటిగా ప్రశంసించబడింది.

19వ శతాబ్దపు రష్యా నేపథ్యంలో సాగే ' ''ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్''' అనేది దేవుడు, స్వేచ్ఛా సంకల్పం, నైతికత వంటి ప్రశ్నలను చర్చించే ఒక ఉద్వేగభరితమైన తాత్విక నవల . ఆధునిక రష్యా నేపథ్యంలో విశ్వాసం, సందేహం, హేతువు సమస్యలతో వ్యవహరించే ఒక వేదాంత నాటకంగా కూడా దీనిని వర్ణించారు &lt;ref&gt;{{Cite web|title=The Brothers Karamazov and the Faith of Fyodor Dostoevsky|url=https://byfaith.org/2022/08/13/the-brothers-karamazov-and-the-faith-of-fyodor-dostoevsky/|access-date=2024-06-03|website=By Faith|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;, దీని కథాంశం [[పితృహత్య]] అనే అంశం చుట్టూ తిరుగుతుంది. దోస్తోయెవ్‌స్కీ నవలలోని చాలా భాగాన్ని స్టారయా రుస్సాలో రచించాడు, ఇది ప్రధాన నేపథ్యానికి ప్రేరణనిచ్చింది. &lt;ref&gt;{{Cite paper|title=Staraia Russa and Petersburg; Provincial Realities and Metropolitan Reminiscences in The Brothers Karamazov|url=https://www.utoronto.ca/tsq/DS/07/081.shtml}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110213554/http://www.utoronto.ca/tsq/DS/07/081.shtml |date=2013-11-10 }}&lt;/ref&gt;
[[Category:Pages with Russian IPA]]

== నేపథ్యం ==
[[దస్త్రం:Churches_in_Optina_Monastery.jpg|కుడి|thumb| 19వ శతాబ్దంలో ఆప్టినా మఠం రష్యాకు ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా పనిచేసింది, ''&lt;nowiki/&gt;'ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్'లోని'' అనేక అంశాలకు ప్రేరణనిచ్చింది.]]
దోస్తోయెవ్‌స్కీ ' ''ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్'&lt;nowiki/&gt;'' కోసం తన మొదటి నోట్సును ఏప్రిల్ 1878 లో ప్రారంభించినప్పటికీ, ఈ నవల 1869 లో అతను ప్రారంభించిన ''&lt;nowiki/&gt;'ది లైఫ్ ఆఫ్ ఎ గ్రేట్ సిన్నర్''' అనే అసంపూర్ణమైన ప్రాజెక్ట్ నుండి అంశాలు, ఇతివృత్తాలను పొందుపరిచింది. {{Sfnp|Lantz|2004}} మరొక అసంపూర్తి ప్రాజెక్ట్, ''డ్రామా ఇన్ టోబోల్స్క్'' (డ్రామా వ టోబోల్స్కే), ''ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్'' మొదటి అధ్యాయం మొదటి డ్రాఫ్ట్‌గా పరిగణించబడుతుంది. 1874 సెప్టెంబర్ 13 నాటి ఈ లేఖ, స్టారయా రుస్సాలో దిమిత్రి ఇలిన్స్కోవ్ అనే ''ప్రాపోర్ష్చిక్'' చేసిన ఒక కల్పిత హత్య గురించి చెబుతుంది ( ఓమ్స్క్‌కు చెందిన ఒక నిజమైన సైనికుడి ఆధారంగా ఈ హత్య జరిగింది), ఇతను తన తండ్రిని హత్య చేశాడని భావించబడింది. తండ్రి మృతదేహం ఒక ఇంటి కింద ఉన్న గొయ్యిలో అకస్మాత్తుగా కనుగొనబడిందని అది ఇంకా పేర్కొంది. {{Sfnp|Complete Works|}} అదేవిధంగా అసంపూర్తిగా ఉన్న ''సోరోకోవినీ'' (Сороковины), 1 ఆగస్టు 1875 నాటిది, పుస్తకం IX, అధ్యాయాలు 3–5, పుస్తకం XI, అధ్యాయం తొమ్మిదిలో ప్రతిబింబిస్తుంది. {{Sfnp|Complete Works|}}

అక్టోబర్ 1877 నాటి ''&lt;nowiki/&gt;'రచయిత డైరీ'లోని'' &quot;పాఠకులకు&quot; అనే వ్యాసంలో, దోస్తోయెవ్‌స్కీ &quot;ఈ ''డైరీని'' ప్రచురిస్తున్న గత రెండు సంవత్సరాలుగా నాలో అగోచరంగా, అసంకల్పితంగా రూపుదిద్దుకుంటున్న ఒక సాహిత్య రచన&quot; గురించి ప్రస్తావించారు. ఆ ''డైరీ'' అనేక ఇతివృత్తాలను, సమస్యలను ప్రస్తావించింది, వాటిలో కొన్నింటిని ''&lt;nowiki/&gt;'ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్'లో'' మరింత లోతుగా విశ్లేషించడం జరిగింది. వీటిలో పితృహత్య, శాంతిభద్రతలు, వివిధ రకాల సామాజిక సమస్యలు ఉన్నాయి. {{Sfnp|Lantz|2004}}

ఒక వ్యక్తిగత విషాదం వల్ల ''&lt;nowiki/&gt;'ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్''' రచన ప్రభావితమైంది: మే 1878లో, దోస్తోయెవ్‌స్కీ మూడేళ్ల కుమారుడు అలియోషా తన తండ్రి నుండి సంక్రమించిన [[మూర్ఛలు (ఫిట్స్)|మూర్ఛ వ్యాధితో]] మరణించాడు. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mQqonU-pweEC|title=Dostoevsky: The Mantle of the Prophet, 1871–1881|last=Frank|first=Joseph|date=2003|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-11569-6|pages=383–4|author-link=Joseph Frank (writer)}}&lt;/ref&gt; పుస్తకమంతటా నవలా రచయిత దుఃఖం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. దోస్తోయెవ్‌స్కీ ఆ కథానాయకుడికి అలియోషా అని పేరు పెట్టి, తాను కోరుకున్న, అత్యంతగా ఆరాధించిన గుణాలను అతనికి ఆపాదించాడు. కెప్టెన్ స్నెగిర్యోవ్, అతని చిన్న కుమారుడు ఇల్యూషా కథలో కూడా అతని నష్టం ప్రతిబింబిస్తుంది.

తన కుమారుని మరణం ఆ సంవత్సరం చివర్లో దోస్తోయెవ్‌స్కీని ఆప్టినా మఠానికి తీసుకువచ్చింది. అక్కడ అతను ''&lt;nowiki/&gt;'ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్'లోని'' అనేక అంశాలకు ప్రేరణ పొందాడు, అయినప్పటికీ ఆ సమయంలో అతను దానికి బదులుగా బాల్యం గురించిన నవల రాయాలని అనుకున్నాడు. జోసిమా జీవిత చరిత్ర విభాగంలోని కొన్ని భాగాలు అతను ఆప్టినాలో కనుగొన్న &quot;ది లైఫ్ ఆఫ్ ది ఎల్డర్ లియోనిడ్&quot; అనే గ్రంథంపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Natasha's Dance: A Cultural History of Russia|url=https://archive.org/details/natashasdancecul00fige|last=Figes|first=Orlando|date=2002|publisher=Picador|isbn=9780312421953|location=New York City|page=[https://archive.org/details/natashasdancecul00fige/page/325 325]|author-link=Orlando Figes}}&lt;/ref&gt;

== కథాంశం ==
రష్యాలోని ఒక ప్రాదేశిక పట్టణంలో నివసించే ధనవంతుడు, దుర్వ్యసనపరుడైన భూస్వామి ఫ్యోడోర్ పావ్లోవిచ్ కరమజోవ్, తన ముగ్గురు కుమారులను నిర్లక్ష్యం చేశాడు. పెద్దవాడైన డిమిత్రి, తొందరపాటు స్వభావం గల మాజీ సైనికాధికారి. తన తండ్రి తన దివంగత తల్లి వారసత్వాన్ని ఇవ్వకుండా నిలిపివేస్తున్నాడని నమ్మి, దానిపై హక్కును పొందడానికి అతను తిరిగి వచ్చాడు. రెండవ కుమారుడైన ఇవాన్, మేధోపరంగా, మతపరంగా సందేహవాది. అందరికంటే చిన్నవాడైన అలియోషా, స్థానిక మఠంలో పెద్దవాడైన జోసిమా ఆధ్వర్యంలో నూతన శిష్యుడిగా ఉన్నాడు. ఆ ఇంట్లో స్మెర్డ్యాకోవ్ అనే సేవకుడు కూడా ఉన్నాడు. అతనికి మూర్ఛ వ్యాధి ఉంది, అతను ఫ్యోడర్ పావ్లోవిచ్ అక్రమ కుమారుడని విస్తృతంగా పుకార్లు ఉన్నాయి. స్థానికంగా పేరుపొందిన గ్రుషెంకా అనే యువతి కోసం వారి మధ్య ఉన్న పోటీ, దిమిత్రికి, అతని తండ్రికి మధ్య వైరాన్ని మరింత పెంచింది. ఇంతలో, డిమిత్రి తాను ఇప్పటికే ఖర్చుపెట్టిన మూడు వేల రూబుళ్ల బాకీ ఉన్న కటెరీనా ఇవనోవ్నాతో నిశ్చితార్థం చేసుకున్నాడు. వారసత్వ వివాదంలో జోసిమా మధ్యవర్తిత్వం వహించేందుకు మఠంలో ఏర్పాటు చేసిన సమావేశం, ఫ్యోడర్ పావ్లోవిచ్ ఉద్దేశపూర్వక వికట చేష్టల వల్ల కుంభకోణంగా మారిపోయింది, ఆ తర్వాత దిమిత్రి తన సొంత ఇంట్లోనే తన తండ్రిపై దాడి చేసి, తిరిగి వచ్చి చంపేస్తానని బెదిరించాడు.

తరువాతి రోజులలో ఇవాన్, పిల్లల బాధలపై ఆధారపడిన దైవికంగా సృష్టించబడిన ప్రపంచాన్ని తాను తిరస్కరించడానికి గల కారణాలను అలియోషాకు వివరిస్తాడు. అంతేకాకుండా, స్పానిష్ ఇన్క్విజిషన్‌కు చెందిన ఒక కార్డినల్ తిరిగి వచ్చిన క్రీస్తును అరెస్టు చేసి, మానవాళిపై స్వేచ్ఛా సంకల్ప భారాన్ని మోపాడని ఆరోపించే తన గద్య కవిత &quot;ది గ్రాండ్ ఇన్క్విజిటర్&quot;ను అతనికి వినిపిస్తాడు. ఆ తర్వాత కొద్దిసేపటికే జోసిమా మరణిస్తాడు. ఒక పవిత్ర పురుషుని అవశేషాలు క్షయాన్ని నిరోధిస్తాయనే అంచనాకు విరుద్ధంగా, అతని శరీరం వేగంగా కుళ్ళిపోతుంది, దాని ఫలితంగా వచ్చిన కుంభకోణం అలియోషాలో విశ్వాస సంక్షోభాన్ని రేకెత్తిస్తుంది, దాని నుండి అతను నూతనోత్సాహంతో బయటపడతాడు.

గ్రుషెంకాతో కలిసి వెళ్ళే ముందు కటెరీనా ఇవనోవ్నా అప్పు తీర్చాలనే ఆత్రుతతో, దిమిత్రి డబ్బు సమకూర్చలేక, రాత్రిపూట ఒక ఇత్తడి రోకలిని తీసుకుని తన తండ్రి ఇంటికి వెళ్తాడు. కథనం కిటికీ దగ్గర ఆగిపోతుంది. ఆ తర్వాత డిమిత్రి ఆ ఆస్తి నుండి పారిపోతూ, ఆ వృద్ధుడు అతన్ని ఆపడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు సేవకుడైన గ్రిగోరీని రోకలితో కొట్టడం కనిపిస్తుంది. గ్రుషెంకా తన మాజీ ప్రేమికుడిని కలవడానికి సమీపంలోని గ్రామానికి వెళ్ళిందని తెలుసుకున్న దిమిత్రి, ఆమెను అనుసరించి అక్కడికి వెళ్లి, ఒక రాత్రి విచ్చలవిడిగా విందు వినోదాలలో మునిగి, ఆమె నుండి ప్రేమ ప్రకటనను గెలుచుకుంటాడు. ఆ తర్వాత పోలీసులు వచ్చి, అతని తండ్రి హత్య, మూడు వేల రూబుళ్ల దొంగతనం ఆరోపణలపై అతడిని అరెస్టు చేస్తారు.

విచారణ అంతటా డిమిత్రి తన నిర్దోషిత్వాన్ని నొక్కిచెప్పాడు. ఆ రాత్రి తాను ఖర్చుపెట్టిన డబ్బు, కటెరీనా ఇవనోవ్నాకు చెందిన మూడు వేల రూబుళ్లలో మిగిలిన సగభాగమని, దానిని ఒక గుడ్డలో కుట్టించి వారాల తరబడి తన వద్ద ఉంచుకున్నానని అతను వివరిస్తాడు; దర్యాప్తు అధికారులు అతని మాట నమ్మడం లేదు, పైగా అతనికి వ్యతిరేకంగా ఉన్న పరిస్థితుల ఆధారాలు చాలా బలంగా ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఆ ఇంట్లో ఉన్న ఏకైక మరో వ్యక్తి స్మెర్డ్యాకోవ్, అతను కూడా మూర్ఛ వచ్చి కదలలేని స్థితిలో ఉన్నట్లు కనిపించాడు.

ఇవాన్ స్మెర్డ్యాకోవ్‌ను మూడుసార్లు సందర్శిస్తాడు. వీటిలో చివరిదానిలో, స్మెర్డ్యాకోవ్ తాను పట్టుబడినట్లు నటించానని, ఫ్యోడోర్ పావ్లోవిచ్‌ను చంపి డబ్బు తీసుకున్నానని ఒప్పుకుంటాడు. అంతేకాకుండా, ఇవాన్ కూడా ఇందులో భాగస్వామి అని, అతను ఇంటికి దూరంగా ఉండటమే కాకుండా, దేవుడు లేనప్పుడు ఏదైనా అనుమతించబడుతుందని స్మెర్డ్యాకోవ్‌కు బోధించాడని కూడా నొక్కి చెబుతాడు. అప్పటికే జ్వరంతో ఉన్న ఇవాన్‌కు, దెయ్యం ఒక చింపిరి బట్టల పెద్దమనిషి రూపంలో కనిపించే భ్రాంతి కలుగుతుంది. స్మెర్డ్యాకోవ్ ఉరి వేసుకున్నాడనే వార్తతో అలియోషా దానిని అడ్డుకుంటాడు.

విచారణలో ఇవాన్ ఒప్పుకోలును మతిభ్రమగా కొట్టిపారేశారు, అతని పరిస్థితి చూసి కలత చెందిన కటెరీనా ఇవనోవ్నా, దిమిత్రి తాగి ఉన్నప్పుడు తన తండ్రిని చంపుతానని రాసిన ఒక లేఖను సమర్పించింది. దిమిత్రి దోషిగా నిర్ధారించబడి, సైబీరియాలో ఇరవై సంవత్సరాల కఠిన కారాగార శిక్షకు గురయ్యాడు. సమాంతర కథనంలో, అలియోషాకు కొంతమంది పాఠశాల విద్యార్థులతో ఉన్న స్నేహం, అలాగే దిమిత్రి బహిరంగంగా అవమానించిన కెప్టెన్ క్షయ వ్యాధిగ్రస్తుడైన కొడుకు ఇల్యూషాతో ఉన్న స్నేహం కూడా కొనసాగుతుంది. ముగింపులో ఇవాన్, కటెరీనా ఇవనోవ్నా, దిమిత్రిని అమెరికాకు పారిపోయేలా ప్రణాళిక వేస్తారు, దిమిత్రి, కటెరీనా ఇవనోవ్నా రాజీపడతారు, ఇల్యూషా అంత్యక్రియలతో నవల ముగుస్తుంది, అక్కడ అలియోషా ఆ అబ్బాయిలను తమ స్నేహితుడి జ్ఞాపకాన్ని, ఆ క్షణాన్ని సజీవంగా ఉంచుకోమని కోరతాడు.

== మూలాలు ==
{{Reflist}}

[[వర్గం:Articles that link to Wikisource]]
[[వర్గం:నవలలు]]
[[వర్గం:రష్యన్ నవలలు]]
[[వర్గం:రష్యన్ భాష]]
[[వర్గం:రష్యా]]
[[వర్గం:పుస్తకము]]</text>
      <sha1>5xqkc9m1vzazg46zes9zc8tk9afyj6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పీటర్ వౌల్కోస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508380</id>
    <revision>
      <id>4954015</id>
      <parentid>4949074</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4954015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35444" sha1="23murkj2kagyhxly8hrbmgcpauep4e8" xml:space="preserve">{{Short description|అమెరికన్ కళాకారుడు (1924 - 2002)}}
{{Infobox artist
| name           = పీటర్ వౌల్కోస్
| image          = Voulkos 1996.jpg
| caption        = స్టాక్‌పై పనిచేస్తున్న పీటర్ వౌల్కోస్, 1996
| birth_name     = పనాగియోటిస్ వౌల్కోస్
| birth_date     = {{Birth date|1924|1|29}}
| birth_place    = బోజ్మాన్, మోంటానా, అమెరికా
| death_date     = {{Death date and age|2002|2|16|1924|1|29}}
| death_place    = బౌలింగ్ గ్రీన్, ఒహియో, అమెరికా
| field          = సిరామిక్ కళ, శిల్పకళ
| training       = {{Plainlist|
*మోంటానా స్టేట్ యూనివర్శిటీ (బిఎఫ్ఎ (BFA))
*కాలిఫోర్నియా కాలేజ్ ఆఫ్ ది ఆర్ట్స్ (ఎంఎఫ్ఎ (MFA))}}
| movement       = నైరూప్య వ్యక్తీకరణ
| works          = 
| patrons        = 
| awards         = 
| module         = 
}}
'''పీటర్ వౌల్కోస్''' (జననం '''పనాగియోటిస్ హ్యారీ వౌల్కోస్'''; 29 జనవరి 1924 – 16 ఫిబ్రవరి 2002) గ్రీకు సంతతికి చెందిన అమెరికన్ కళాకారుడు. అతను సిరామిక్ హస్తకళలు, లలిత కళల మధ్య ఉన్న సాంప్రదాయ విభజనను దాటిన తన నైరూప్య వ్యక్తీకరణ సిరామిక్ శిల్పాలకు ప్రసిద్ధి చెందాడు.&lt;ref&gt;&quot;[https://lamodern.com/featured-artists/peter-voulkos/ Peter Voulkos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810231928/https://lamodern.com/featured-artists/peter-voulkos/ |date=2019-08-10 }}&quot;. Los Angeles Modern Auctions (LAMA). Retrieved 2017-01-02.&lt;/ref&gt; అతను లాస్ ఏంజిల్స్ కౌంటీ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, యుసి బర్కిలీలలో సిరామిక్స్ విభాగాన్ని స్థాపించాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;&gt;[[Roberta Smith]] (February 21, 2002).  &quot;[https://www.nytimes.com/2002/02/21/arts/peter-voulkos-78-a-master-of-expressive-ceramics-dies.html Peter Voulkos, 78, A Master of Expressive Ceramics, Dies]&quot;. ''New York Times''. Retrieved 2017-01-02.&lt;/ref&gt;

==జీవిత చరిత్ర==
[[File:Voulkos callas1998.jpg|thumbnail|బెల్విడెరే, ఎన్జె (NJ)లో 1998 స్టాక్‌పై పనిచేస్తున్న పీటర్ వౌల్కోస్, పీటర్ కల్లాస్.]]
[[File:Voulkos-Balistreri.jpg|thumb|పీటర్ వౌల్కోస్‌కు సహాయం చేస్తున్న జాన్ బాలిస్ట్రేరి.]]

===తొలి జీవితం===
గ్రీకు వలస తల్లిదండ్రులు అరిస్టోవౌలోస్ ఐ. వౌల్కోపౌలోస్ (హ్యారీ (ఆరిస్) జాన్ వౌల్కోస్‌గా మార్చబడింది), ఎఫ్రోసిని (ఎఫ్రోసిన్) పీటర్ వౌలాలాస్‌లకు ఐదుగురు సంతానంలో పీటర్ వౌల్కోస్ మూడవవాడిగా జన్మించాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Selz&quot;&gt;{{cite web|last=Selz|first=Peter|author-link=Peter Selz|date=June 2002|url=http://www.alumni.berkeley.edu/Alumni/Cal_Monthly/June_2002/In_Memoriam.asp |title=In Memoriam: Peter Voulkos|publisher=California Alumni Association, Berkeley|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601054849/http://www.alumni.berkeley.edu/Alumni/Cal_Monthly/June_2002/In_Memoriam.asp |archive-date=June 1, 2008|access-date=2017-01-02}}&lt;/ref&gt;

ఉన్నత పాఠశాల తర్వాత, అతను పోర్ట్‌ల్యాండ్‌లోని ఓడ ఫౌండ్రీలో మోల్డర్ అప్రెంటిస్‌గా పనిచేశాడు. 1943లో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో పీటర్ వౌల్కోస్ అమెరికా సైన్యంలోకి డ్రాఫ్ట్ చేయబడ్డాడు, పసిఫిక్‌లో ఎయిర్‌ప్లేన్ గన్నర్‌గా పనిచేశాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sfgate 2872173&quot;&gt;John Wildermuth, [https://www.sfgate.com/news/article/Peter-Voulkos-Oakland-sculptor-He-was-the-2872173.php Peter Voulkos, Oakland sculptor / 'He was the best -- he was the king,' and a revolutionary, too], ''Sfgate.com'', 19 February 2002&lt;/ref&gt;

===సిరామిక్స్ ప్రత్యేకత===
వౌల్కోస్ బోజ్‌మాన్‌లోని మోంటానా స్టేట్ కాలేజీలో (ఇప్పుడు మోంటానా స్టేట్ యూనివర్శిటీ) పెయింటింగ్, ప్రింట్‌మేకింగ్‌ను అభ్యసించాడు, అక్కడ అతను సిరామిక్స్‌ను పరిచయం చేసుకున్నాడు (సిరామిక్ ఆర్ట్స్ ప్రోగ్రామ్‌ను స్థాపించిన ఫ్రాన్సిస్ సెన్స్కా అతని ఉపాధ్యాయురాలు).&lt;ref&gt;&quot;Frances Senska, 1914–2009&quot; (Summer 2010). Newsletter of the Archie Bray Foundation for the Ceramic Arts.  p. 1. [http://www.archiebray.org/news/documents/bray_summer_2010_newsletter_for_web.pdf PDF available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121152101/http://www.archiebray.org/news/documents/bray_summer_2010_newsletter_for_web.pdf |date=2022-01-21 }}. Retrieved 2017-01-02.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=mpbs&gt;{{cite web|title=Frances Senska - Art All The Time|url=http://www.montanapbs.org/MontanaTheSecondCentury/episode906/|publisher=Montana PBS|date=March 21, 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20120330174219/http://montanapbs.org/MontanaTheSecondCentury/episode906|archive-date=March 30, 2012|access-date=2017-01-02}}&lt;/ref&gt; సిరామిక్స్ త్వరగా ఒక అభిరుచిగా మారింది. పాఠశాల ద్వారా సెమిస్టర్‌కు అనుమతించబడిన 25 పౌండ్ల మట్టి సరిపోలేదు, కానీ అతను పార్ట్-టైమ్ పనిచేసే రెస్టారెంట్ వద్ద ఆగే ట్రక్కుల టైర్ల నుండి మంచి నాణ్యమైన మట్టి వనరును గమనించాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;

అతను ఓక్లాండ్‌లోని కాలిఫోర్నియా కాలేజ్ ఆఫ్ ది ఆర్ట్స్ అండ్ క్రాఫ్ట్స్ నుండి సిరామిక్స్‌లో ఎంఎఫ్ఎ (MFA) సంపాదించాడు. తరువాత అతను బోజ్‌మాన్‌కు తిరిగి వచ్చి తోటి విద్యార్థి రూడీ ఆటియోతో కలిసి కుండల వ్యాపారంలో తన వృత్తిని ప్రారంభించాడు, ఫంక్షనల్ డిన్నర్‌వేర్‌ను ఉత్పత్తి చేశాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;

1951లో మోంటానాలోని హెలెనాలో ఉన్న ఆర్చీ బ్రే ఫౌండేషన్ ఫర్ ది సిరామిక్ ఆర్ట్స్‌లో వౌల్కోస్, ఆటియో మొదటి రెసిడెంట్ కళాకారులు అయ్యారు. రెసిడెంట్ డైరెక్టర్‌గా (1951-1954) అతను పనిచేసిన సమయం నుండే అతని పరిణతి చెందిన పని మూలాలు కనుగొనవచ్చు, ఇది తరువాత కాలిఫోర్నియాలోని లాస్ ఏంజిల్స్‌లో ఉన్న ఓటిస్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో అతని పదవీకాలంలో పూర్తి స్థాయిలో వికసించింది.&lt;ref name=&quot;UoCA PeterVoulkos&quot;&gt;Hartman, Robert; Kasten, Karl; Melchert, James; Wall, Brian (2002). &quot;[http://senate.universityofcalifornia.edu/_files/inmemoriam/html/PeterVoulkos.htm In Memoriam: Peter Voulkos]&quot;. University of California, Berkeley.&lt;/ref&gt;

1953లో, నార్త్ కరోలినాలోని ఆషెవిల్లేలో ఉన్న బ్లాక్ మౌంటైన్ కాలేజీలో వేసవి సెషన్ సిరామిక్స్ కోర్సును బోధించడానికి వౌల్కోస్ ఆహ్వానించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;Selz&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sorkin&quot;&gt;{{cite book|last1=Sorkin|first1=Jenni|author-link=Jenni Sorkin|title=Leap Before You Look: Black Mountain College 1933-1957|date=2015|place=New Haven, CT|publisher=Yale University Press|isbn=9780300211917|page=272|chapter-url=https://books.google.com/books?id=T7NRCgAAQBAJ&amp;q=%22phase+in+voulkos+oeuvre%22&amp;pg=PA272|chapter=Peter Voulkos: Rocking Pot}}&lt;/ref&gt; బ్లాక్ మౌంటైన్ వద్ద వేసవి తర్వాత, అతను సిరామిక్స్ సృష్టించే విధానాన్ని మార్చాడు. కళాకారుడు తన సాంప్రదాయ శిక్షణను విడిచిపెట్టాడు, మృదువైన, బాగా విసిరిన మెరుస్తున్న నాళాలను సృష్టించడానికి బదులుగా అతను పచ్చి మట్టితో సంజ్ఞాపరంగా పనిచేయడం ప్రారంభించాడు, తరచుగా కోతలు, పంక్చర్లతో తన పనిని మార్చాడు.&lt;ref name=&quot;Sorkin&quot;/&gt;

1954లో లాస్ ఏంజిల్స్ కౌంటీ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ అని పిలువబడే ఓటిస్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ డిజైన్‌లో ఆర్ట్ సిరామిక్స్ విభాగాన్ని స్థాపించిన తర్వాత, అతని పని వేగంగా నైరూప్యంగా, శిల్పకళాత్మకంగా మారింది.&lt;ref name=&quot;sfgate 2872173&quot;/&gt; 1959లో లాస్ ఏంజిల్స్‌లోని లాండౌ గ్యాలరీలో జరిగిన ప్రదర్శనలో అతను మొదటిసారిగా తన భారీ సిరామిక్స్‌ను ప్రదర్శించాడు. ఇది సిరామిక్స్ ప్రపంచంలో శిల్పాల ఆకారాల వింతతనానికి, కళలు, హస్తకళల మేధావి కలయికకు ఒక భూకంప ప్రతిచర్యను సృష్టించింది, యుసి బర్కిలీకి అతని బదిలీని వేగవంతం చేసింది.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;

===యుసి బర్కిలీ సిరామిక్స్ విభాగం===
అతను 1959లో బర్కిలీలోని కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయానికి మారాడు, అక్కడ అతను సిరామిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌ను కూడా స్థాపించాడు, అది డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ డిజైన్‌గా ఎదిగింది.&lt;ref name=&quot;UoCA PeterVoulkos&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Savitt&quot;&gt;[[Scott Savitt|Savitt, Scott]] (February&amp;nbsp;27, 2002). &quot;[http://www.berkeley.edu/news/berkeleyan/2002/02/27_obit.html Peter Voulkos, Ceramics artist]&quot;. The  ''Berkeleyan'' online. Office of Public Affairs, University of California, Berkeley.&lt;/ref&gt; 1960ల ప్రారంభంలో క్యాంపస్ వెలుపల కాంస్య ఫౌండ్రీని ఏర్పాటు చేశాడు, మెటల్ తారాగణం వూర్స్టర్ హాల్‌ను ఊహించి, న్యూయార్క్ మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో తన పనిని ప్రదర్శించడం ప్రారంభించాడు.&lt;ref name=&quot;UoCA PeterVoulkos&quot;/&gt;

అతను 1967లో అక్కడ పూర్తి ప్రొఫెసర్‌గా అయ్యాడు,&lt;ref name=&quot;Savitt&quot;/&gt; 1985 వరకు బోధన కొనసాగించాడు.&lt;ref name=&quot;Hartman&quot;&gt;Hartman, Robert; Kasten, Karl; Melchert, James; Wall, Brian (2002). &quot;[http://senate.universityofcalifornia.edu/_files/inmemoriam/html/PeterVoulkos.htm In Memoriam: Peter Voulkos]&quot;. University of California, Berkeley. Retrieved 2017-10-02.&lt;/ref&gt; అతని విద్యార్థులలో చాలా మంది సిరామిక్ కళాకారులు తమ స్వంత హక్కులో బాగా ప్రసిద్ది చెందారు.

1984లో ఫైన్ ఆర్ట్స్ కొరకు వౌల్కోస్ గుగ్గెన్‌హీమ్ ఫెలోషిప్ పొందాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url = https://www.gf.org/fellows/peter-voulkos/
| title = Peter Voulkos - John Simon Guggenheim Memorial Foundation
| website = www.gf.org
| access-date = 2024-06-14
}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2001లో జరిగిన న్యూయార్క్ వేలంలో పీటర్ వౌల్కోస్ రూపొందించిన 1986 శిల్పం ఒక యూరోపియన్ మ్యూజియానికి $72,625కు విక్రయించబడింది.&lt;ref name=&quot;sfgate 2872173&quot;/&gt;

ఒహియోలోని బౌలింగ్ గ్రీన్ స్టేట్ యూనివర్శిటీలో కళాశాల సిరామిక్స్ వర్క్‌షాప్‌ను నిర్వహించి, ప్రత్యక్ష ప్రేక్షకులకు తన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించిన తర్వాత అతను ఫిబ్రవరి 16, 2002న గుండెపోటుతో మరణించాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20151210182951/http://articles.latimes.com/keyword/peter-voulkos Peter Voulkos, 78; Reinvented Ceramics]&quot; (February&amp;nbsp;17, 2002). ''Los Angeles Times''. latimes.com. Retrieved 2017-01-02.&lt;/ref&gt;

==పని==
[[File:Peter Voulkos Craftsmanship in a Changing World 1956 p 32 no 267.jpg|thumb|పీటర్ వౌల్కోస్, &quot;వాజ్&quot;, స్టోన్‌వేర్ శిల్పం, ''క్రాఫ్ట్స్‌మన్‌షిప్ ఇన్ ఏ ఛేంజింగ్ వరల్డ్'' (1956)]]

===వివరణ===
అతని ప్రారంభ పని ఎలక్ట్రిక్, గ్యాస్ బట్టీలలో కాల్చబడినప్పటికీ, అతని కెరీర్లో తరువాత అతను ప్రధానంగా అమెరికాలో జపనీస్ కలప-కాల్చే సౌందర్యాన్ని ప్రవేశపెట్టడంలో సహాయపడిన పీటర్ కల్లాస్ అనాగమా బట్టీలో కాల్చాడు. సిరామిక్స్‌ను ప్రయోజనరహిత, సౌందర్య రంగానికి పెంచిన వారిలో పీటర్ వౌల్కోస్ కూడా ఉన్నాడు. యుసి బర్కిలీలో సిరామిక్స్ విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేస్తున్నప్పుడు, అతని విద్యార్థులకు టీపాట్ తయారు చేయడానికి అధికారం ఇవ్వబడింది, &quot;అది పని చేయకపోతే మాత్రమే&quot;. 1950లలో లాస్ ఏంజిల్స్‌లో ఉన్నప్పుడు వౌల్కోస్ ఈ కొత్త ధోరణిని ప్రారంభించాడు, &quot;ఆ సమయంలో లాస్ ఏంజిల్స్ చుట్టూ ఒక నిర్దిష్ట శక్తి ఉంది&quot; అని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;[https://damonmoon.design/and-then-came-funk/ And then came Funk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190810231925/https://damonmoon.design/and-then-came-funk/ |date=2019-08-10 }}, ''Damonmoon.design'', 1 August 2009&lt;/ref&gt; అతను సాధారణంగా నైరూప్య వ్యక్తీకరణ సిరామిస్ట్‌గా గుర్తించబడ్డాడు.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;

వౌల్కోస్ శిల్పాలు వాటి దృశ్య భారం, వాటి స్వేచ్ఛగా ఏర్పడిన నిర్మాణం, వాటి ఉగ్రమైన, శక్తివంతమైన అలంకరణలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఆకృతి చేసే సమయంలో అతను వాటి ఉపరితలాలను తీవ్రంగా చింపి, కొట్టి, గుచ్చుతాడు. అతని కెరీర్లోని కొన్ని సమయాల్లో, అతను కాంస్యంతో శిల్పాలను పోతపోశాడు; ప్రారంభ కాలంలో అతని సిరామిక్ పనులు మెరుస్తున్నట్లు చేయబడ్డాయి లేదా పెయింట్ చేయబడ్డాయి లేదా పెయింట్ చేసిన బ్రష్‌స్ట్రోక్‌లతో పూర్తి చేయబడ్డాయి.

పీటర్ వౌల్కోస్ తన విద్యార్థుల ముందు నడిపించే ప్రత్యక్ష సిరామిక్స్-శిల్పకళా సెషన్‌లకు కూడా గుర్తుండిపోతాడు, పదార్థంతో పనిచేసే అతని తీవ్రమైన, క్షమించరాని పద్ధతిని ప్రదర్శిస్తూనే, అదే సమయంలో హస్తకళ సూక్ష్మ నైపుణ్యాలపై అతని శుద్ధి చేసిన పట్టును ప్రదర్శిస్తాడు.&lt;ref name=&quot;sfgate 2872173&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt; అతని సృజనాత్మకత అన్వేషణ కొన్నిసార్లు మట్టిని కలపడానికి వాణిజ్య డౌ-మిక్సింగ్ యంత్రాల వాడకానికి, ఎలక్ట్రిక్ కుమ్మరి చక్రం నమూనా అభివృద్ధికి దారితీసింది.&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;

1979లో అతను పీటర్ కల్లాస్ చేత అనాగమా బట్టీలలో కలప కాల్చే పద్ధతిని పరిచయం చేసుకున్నాడు, అతను తరువాతి 23 సంవత్సరాలు అతనికి సన్నిహిత సహకారిగా మారాడు.

===శిల్పాలు===
*''బ్లాక్ బుట్టే డివైడ్''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022 |title=Black Butte Divide |url=https://www.nortonsimon.org/art/detail/P.1958.07.11 |access-date=October 6, 2022 |website=Norton Simon Museum}}&lt;/ref&gt; లేదా ''బ్లాక్ డివైడ్ - బుట్టే'',&lt;ref name=&quot;PV&quot;&gt;{{cite web |title=Peter Voulkos, Black Butte Divide 1958 |url=https://www.voulkos.com/quest/found/ceramics1950s/page7_ceramics1950s.html |website=Peter Voulkos website |access-date=11 October 2023}}&lt;/ref&gt; 1958, కాల్చిన మట్టి, నార్టన్ సైమన్ మ్యూజియం
*''హాల్ ఆఫ్ జస్టిస్'', 1971, కాంస్యం&lt;ref&gt;[https://www.wescover.com/p/sculptures-by-peter-voulkos-at-hall-of-justice-san-francisco--PSkDrWbD6PXW Hall of Justice - 1971], ''Wescover.com''&lt;/ref&gt;
*''మిస్టర్. ఇషి'', 1970, కాంస్యం&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mr. Ishi |url=https://portal.museumca.org/catalog/ef75be3d-1d2d-413e-836b-e0e2b3f45666 |access-date=2025-04-18 |website=portal.museumca.org |language=en}}&lt;/ref&gt;
*''అన్‌టైటిల్డ్ (స్టాక్)'', 1980, స్టోన్‌వేర్, ఓక్లాండ్ మ్యూజియం ఆఫ్ కాలిఫోర్నియాలో ప్రదర్శించబడింది&lt;ref&gt;&quot;[https://www.famsf.org/blog/framework-untitled-stack-peter-voulkos Untitled (Stack) by Peter Voulkos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225091617/https://www.famsf.org/blog/framework-untitled-stack-peter-voulkos |date=2020-02-25 }}&quot; (February 1, 2012). De Young Museum. deyoung.famsf.org. Retrieved 2017-01-02.&lt;/ref&gt;

==ప్రజా సేకరణలు==
{{Columns-list|
*అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ సిరామిక్ ఆర్ట్, పోమోనా, కాలిఫోర్నియా
*డి రోసా, నాపా, కాలిఫోర్నియా&lt;ref&gt;{{cite web|title=Based on a True Story: Highlights from the di Rosa Collection, October 26, 2016 - May 28, 2017|url=http://www.dirosaart.org/based-on-a-true-story|website=dirosaart.org|access-date=2017-01-02}}&lt;/ref&gt;
*హొనొలులు మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;&quot;[http://honolulumuseum.org/art/exhibitions/15364-american_array American Array] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200225091634/https://honolulumuseum.org/art/exhibitions/15364-american_array |date=2020-02-25 }}&quot;. Honolulu Museum of Art. Retrieved 2017-01-02.&lt;/ref&gt;
*గవర్నర్ నెల్సన్ ఎ. రాక్‌ఫెల్లర్ ఎంపైర్ స్టేట్ ప్లాజా ఆర్ట్ కలెక్షన్, అల్బానీ, న్యూయార్క్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://empirestateplaza.ny.gov/art|title=Empire State Plaza Art Collection|website=Visit the Empire State Plaza &amp; New York State Capitol}}&lt;/ref&gt;
*విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం, లండన్, ఇంగ్లాండ్&lt;ref name=&quot;Hartman&quot; /&gt;
*జపనీస్ ఫోక్ క్రాఫ్ట్స్ మ్యూజియం, టోక్యో, జపాన్
*నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ విక్టోరియా, మెల్బోర్న్, ఆస్ట్రేలియా&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ngv.vic.gov.au/explore/collection/artist/8867/|title=Artists &amp;#124; NGV|website=www.ngv.vic.gov.au}}&lt;/ref&gt;
*మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/20189?&amp;searchField=All&amp;sortBy=Relevance&amp;ft=peter+voulkos&amp;offset=0&amp;rpp=20&amp;amp;pos=1 | title=Peter Voulkos &amp;#124; Vase &amp;#124; American | date=1955 }}&lt;/ref&gt;
*మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, న్యూయార్క్ నగరం, న్యూయార్క్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moma.org/collection/works?locale=en&amp;utf8=%E2%9C%93&amp;q=peter+voulkos&amp;classifications=any&amp;date_begin=Pre-1850&amp;date_end=2019&amp;with_images=1|title=The Collection &amp;#124; MoMA|website=The Museum of Modern Art}}&lt;/ref&gt;
*నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్, క్యోటో&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://search.artmuseums.go.jp/search_e/records.php?sakuhin=154358|title=The Independent Administrative Institution National Museum of Art - Collections|website=search.artmuseums.go.jp}}&lt;/ref&gt;
*ఓక్లాండ్ మ్యూజియం ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://portal.museumca.org/?f%5Bobjectproductionperson_ss%5D%5B%5D=Peter+Voulkos&amp;search_field=text | title=OMCA Collection }}&lt;/ref&gt;
*ఫిలడెల్ఫియా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.philamuseum.org/collections/results.html?searchTxt=peter+voulkos&amp;keySearch=&amp;searchNameID=&amp;searchClassID=&amp;searchOrigin=&amp;searchDeptID=&amp;page=1|title=Philadelphia Museum of Art - Collections : Search Collections|website=www.philamuseum.org|access-date=2026-08-30|archive-date=2019-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191213095944/https://www.philamuseum.org/collections/results.html?searchTxt=peter+voulkos&amp;keySearch=&amp;searchNameID=&amp;searchClassID=&amp;searchOrigin=&amp;searchDeptID=&amp;page=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*స్మిత్సోనియన్ ఇన్స్టిట్యూషన్, వాషింగ్టన్, డి.సి.&lt;ref&gt;https://www.si.edu/sisearch/images?edan_q=peter%20voulkos&amp; {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;
*స్టెడెలిజ్క్ మ్యూజియం ఆమ్స్టర్డామ్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stedelijk.nl/en/collection/270-peter-voulkos-container-with-cover|title=Container with Cover - Peter Voulkos|website=www.stedelijk.nl}}&lt;/ref&gt;
*యూనివర్శిటీ ఆఫ్ అయోవా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stanleymuseum.uiowa.edu/collections/ceramics/peter-voulkos/|title=Peter Voulkos &amp;#124; University of Iowa Stanley Museum of Art|website=stanleymuseum.uiowa.edu|access-date=2019-07-06|archive-date=2020-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214130703/https://stanleymuseum.uiowa.edu/collections/ceramics/peter-voulkos/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*క్రోకర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, శాక్రమెంటో, కాలిఫోర్నియా
*పామ్ స్ప్రింగ్స్ ఆర్ట్ మ్యూజియం, పామ్ స్ప్రింగ్స్, కాలిఫోర్నియా
*డెట్రాయిట్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్, డెట్రాయిట్, మిచిగాన్&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.dia.org/art/collection/object/untitled-stack-pot-64418 | title=Untitled Stack Pot | access-date=2026-08-30 | archive-date=2022-06-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220628070236/https://www.dia.org/art/collection/object/untitled-stack-pot-64418 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
File:Standing form by Peter Voulkos, V&amp;A London 01.jpg|''స్టాండింగ్ ఫామ్'', 1957-58, విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం
File:Pinatubo by Peter Voulkos, V&amp;A London 01.jpg|''పినాటుబో'', 1994, విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం
File:Plate by Peter Voulkos, V&amp;A London.jpg|ప్లేట్, 1977, విక్టోరియా అండ్ ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం
&lt;/gallery&gt;

==అవార్డులు==
*1959: రోడిన్ మ్యూజియం బహుమతి&lt;ref name=&quot;sfgate 2872173&quot;/&gt;
*1984: గుగ్గెన్‌హీమ్ ఫెలోషిప్&lt;ref name=&quot;sfgate 2872173&quot;/&gt;
*1997: కాలేజ్ ఆర్ట్ అసోసియేషన్ నుండి లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ కొరకు డిస్టింగ్విష్డ్ ఆర్టిస్ట్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;sfgate 2872173&quot;/&gt;
*2000: అండర్సన్ రాంచ్ ఆర్ట్స్ సెంటర్, స్నోమాస్ విలేజ్, కొలరాడో నుండి అంతర్జాతీయ కళాకారుల అవార్డు&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Past Recognition Dinner Honorees |url=https://www.andersonranch.org/donate/past-recognition-dinner-honorees/ |access-date=2025-01-09 |website=Anderson Ranch Arts Center |language=en}}&lt;/ref&gt;

==వ్యక్తిగత జీవితం==
వౌల్కోస్ తన మొదటి భార్య మార్గరెట్ కోన్, వారి కుమార్తె పాలిమర్ క్లే ఆర్టిస్ట్ పియర్, అతని భార్య ఆన్, వారి కుమారుడు ఆరిస్, అతని సోదరుడు, ఇద్దరు సోదరీమణులను విడిచిపెట్టాడు.&lt;ref&gt;&quot;[http://collections.madmuseum.org/code/emuseum.asp?emu_action=searchrequest&amp;moduleid=2&amp;profile=people&amp;currentrecord=1&amp;searchdesc=Pier%20Voulkos&amp;style=single&amp;rawsearch=constituentid/,/is/,/1371/,/false/,/true Pier Voulkos] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103094301/http://collections.madmuseum.org/code/emuseum.asp?emu_action=searchrequest&amp;moduleid=2&amp;profile=people&amp;currentrecord=1&amp;searchdesc=Pier%20Voulkos&amp;style=single&amp;rawsearch=constituentid%2F%2C%2Fis%2F%2C%2F1371%2F%2C%2Ffalse%2F%2C%2Ftrue |date=2017-01-03 }}&quot;. Museum of Arts and Design. Retrieved 2017-01-02.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;

1980ల ప్రారంభంలో, మద్యం, కొకైన్ వ్యసనాన్ని ఎదుర్కోవటానికి పీటర్ వౌల్కోస్ పునరావాసానికి వెళ్ళాడు.&lt;ref name=&quot;sfgate 2872173&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;/&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* అమెరికన్ క్రాఫ్ట్
* సిరామిక్స్ (కళ)
* స్టూడియో కుండలు
* పాల్ సోల్డ్నర్

==మూలాలు==
{{reflist}}

== మరింత చదవడానికి ==
* Rhodes, Daniel (1959). ''Stoneware and Porcelain: The Art of High-Fired Pottery''. Philadelphia: Chilton Book Company, Pennsylvania, 1959.
* Coplans, John (1966). ''Abstract Expressionist Ceramics'' (exhibition catalogue). The University of California, Irvine, 1966.
* Read, Herbert (1964). ''A Concise History of Modern Sculpture''.  New York: Oxford University Press, New York.
* Beard, Geoffrey (1969). ''Modern Ceramics'' London: Studio Vista, United Kingdom, 1969.
* Fischer, Hal (November 1978). &quot;The Art of Peter Voulkos&quot;, ''Artforum'', pp. 41–47.
* Slivka, Rose (1978). ''Peter Voulkos: A Dialogue with Clay''. New York: New York Graphic Society in association with American Crafts Council.
*San Francisco Museum of Modern Art (1978). ''Peter Voulkos: A Retrospective 1948-1978''. San Francisco, California.
* Preaud, Tamara and Serge Gauthier (1982). ''Ceramics of the 20th Century''. New York: Rizzoli International.
* MacNaughton, Mary et al. (1994). ''Revolution in Clay: The Marer Collection of Contemporary Ceramics''. Scripps College, Claremont, California, in association with The University of Washington, Seattle.
* Slivka, Rose and Karen Tsujimoto (1995). ''The Art of Peter Voulkos''. Kodansha International in collaboration with the Oakland Museum, Oakland, California.
* Danto, Arthur Coleman and Janet Koplos (1999). ''Choice from America: Modern American Ceramics''. 's-Hertogenbosch, Netherlands: Het Kruithuis, Museum of Contemporary Art. pp. 9–12, 16-9, 104-7, 133.
* ''The American Art Book'' (1999). London: Phaidon Press Limited.  p. 467.
* Cooper, Emmanuel (2000). ''Ten Thousand Years of Pottery''. 4th ed. Philadelphia, PA: University of Pennsylvania Press.
* Faberman, Hilarie, et al. (2004).''Picasso to Thiebaud: Modern and Contemporary Art from the Collections of Stanford University Alumni and Friends''. Palo Alto, California: Iris &amp; B. Gerald Cantor Center for Visual Arts, Stanford University.
*{{cite book|last1=Sorkin|first1=Jenni|author-link=Jenni Sorkin|title=Leap Before You Look: Black Mountain College 1933-1957|date=2015|url=https://books.google.com/books?id=T7NRCgAAQBAJ|isbn=9780300211917|place=New Haven, CT|publisher=Yale University Press|pages=272–273|chapter=Peter Voulkos: Rocking Pot}}

== బాహ్య లింకులు ==
{{Commons category}}
*[http://www.voulkos.com Voulkos &amp; Co. వెబ్ సైట్]
*[http://www.franklloyd.com/dynamic/artist.asp?ArtistID=34 ఫ్రాంక్ లాయిడ్ గ్యాలరీలో కళాకారుడి పేజీ]
*[http://www.artnet.com/usernet/awc/awc_history_view.asp?aid=424214766&amp;info_type_id=9 Artnet.comలో కాలక్రమం]
*{{cite web|last=Selz|first=Peter|author-link=Peter Selz|date=June 2002|url=http://www.alumni.berkeley.edu/Alumni/Cal_Monthly/June_2002/In_Memoriam.asp |title=In Memoriam: Peter Voulkos|publisher=California Alumni Association, Berkeley|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601054849/http://www.alumni.berkeley.edu/Alumni/Cal_Monthly/June_2002/In_Memoriam.asp |archive-date=June 1, 2008}}

{{American Craft Council}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:వౌల్కోస్, పీటర్}}
[[వర్గం:1924 జననాలు]]
[[వర్గం:2002 మరణాలు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు సిరామిస్టులు]]
[[వర్గం:21వ శతాబ్దపు అమెరికన్ శిల్పులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ కుమ్మరులు]]
[[వర్గం:కాలిఫోర్నియా శిల్పులు]]
[[వర్గం:అమెరికన్ ఆధునిక శిల్పులు]]
[[వర్గం:కాలిఫోర్నియా కాలేజ్ ఆఫ్ ది ఆర్ట్స్ పూర్వ విద్యార్థులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>23murkj2kagyhxly8hrbmgcpauep4e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:చిక్కబళ్లాపుర జిల్లాలోని నగరాలు, పట్టణాలు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>508418</id>
    <revision>
      <id>4953922</id>
      <parentid>4948954</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="213" sha1="aabj28e8jz0fi8abh562i48yf7ixyfa" xml:space="preserve">[[వర్గం:కర్ణాటక నగరాలు పట్టణాలు]]
[[వర్గం:భారతదేశ జిల్లాల వారీగా నగరాలు, పట్టణాలు]]</text>
      <sha1>aabj28e8jz0fi8abh562i48yf7ixyfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజినీరింగ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508420</id>
    <revision>
      <id>4953904</id>
      <parentid>4948967</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T22:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14642" sha1="3aatu5y61xnv0ukxuuh7az0ha5g4hqw" xml:space="preserve">{{Infobox university
 | name           = నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజినీరింగ్
 | image          = [[దస్త్రం:NIE University logo.svg.webp|150px]]
 | motto          =
 | established    = {{start date and age|1946}}
 | type           = [[గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్ విశ్వవిద్యాలయం (భారతదేశం)]]
 | principal      = రోహిణి నాగపద్మ
 | affiliations   = [[విశ్వేశ్వరయ్య సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]]
 | city           = [[మైసూరు]]
 | state          = [[కర్ణాటక]]
 | country        = [[భారతదేశం]]
 | campus         =
 | undergrad      =
 | postgrad       =
 | academic_staff =
 | staff          =
 | website        = {{URL|https://nie.ac.in/}}
}}

'''నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజినీరింగ్''' ('''ఎన్‌ఐఈ''') భారతదేశంలోని కర్ణాటక, [[మైసూరు]]లో ఉన్న గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్ [[ఇంజినీరింగ్ కళాశాల]]. ఇది 1946లో స్థాపించబడింది. [[విశ్వేశ్వరయ్య సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]]తో అనుబంధంగా ఉంది.

==చరిత్ర==
ఎన్‌ఐఈని 1946లో కుశాగ్ర నాయకత్వంలో లక్ష్మీపురంలోని ఒక గడ్డితో కప్పబడిన పైకప్పు కింద ఉన్న గదిలో సివిల్ ఇంజినీరింగ్ డిప్లొమా కోర్సులతో ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;nie.ac.in&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nie.ac.in/about/index.htm|title=The National Institute of Engineering|publisher=NIE|accessdate=18 May 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090612080852/http://www.nie.ac.in/about/index.htm|archivedate=12 June 2009}}&lt;/ref&gt; మొదటి బ్యాచ్‌లో 86 మంది విద్యార్థులు ఉన్నారు. తరువాత మైసూరులోని సమీప శారదా విలాస్ ఉన్నత పాఠశాల ప్రాంగణంలో ఉన్న ఒక షెడ్‌లో తరగతులు నిర్వహించారు. వ్యవస్థాపకులైన ఎస్. రామస్వామి, డి. వి. నరసింహారావు, టి. రామారావు (“టన్నెల్” రామారావు) 1950 నాటికి {{convert|6|acre|m2|adj=on}} ప్రాంగణంలో సొంత తరగతి గదులు, వర్క్‌షాప్‌లతో ఎన్‌ఐఈని స్థాపించారు.

ఎన్‌ఐఈ 1948లో ఇంటర్మీడియట్ ఉత్తీర్ణులైన విద్యార్థులకు [[సివిల్ ఇంజినీరింగ్]] లో ఏఎంఐఈ కోర్సులను ప్రారంభించింది. విద్యార్థులు [[మైసూరు విశ్వవిద్యాలయం]] అందించే సివిల్ ఇంజినీరింగ్ బి.ఇ. డిగ్రీకి దారితీసే సాధారణ డిగ్రీ కోర్సుకు మారడానికి అనుమతించబడ్డారు. దీంతో ఎన్‌ఐఈ కర్ణాటక రాష్ట్రంలో రెండవ ఇంజినీరింగ్ కళాశాలగా, మైసూరులో మొదటి ఇంజినీరింగ్ కళాశాలగా మారింది. సివిల్ ఇంజినీరింగ్‌లో మొదటి బ్యాచ్ విద్యార్థులు 1953లో పట్టభద్రులయ్యారు.

స్వర్ణోత్సవ వేడుకలలో భాగంగా 1996లో, ప్రధాన భవనానికి ఎదురుగా ఉన్న {{convert|6|acre|m2|adj=on}} స్థలంలో స్వర్ణోత్సవ సముదాయం పూర్తయింది. 2004లో కళాశాల టెకిప్ ప్రాజెక్టు కింద [[ప్రపంచ బ్యాంకు]] సహాయాన్ని పొందింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2004/10/18/stories/2004101801500400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090515125713/http://www.hinduonnet.com/2004/10/18/stories/2004101801500400.htm|url-status=usurped|archive-date=15 May 2009|title=World Bank aid for 15 engineering colleges |work=[[ది హిందూ]] | date = 17 October 2004 | accessdate = 18 May 2009}}&lt;/ref&gt; ఈ నిధులను కళాశాలలో ఉన్న సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్‌ను బలోపేతం చేయడానికి, కొత్త కేంద్రాలను ఏర్పాటుచేయడానికి ఉపయోగించారు.

2007లో ఎన్‌ఐఈ [[విశ్వేశ్వరయ్య సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం]] కింద స్వయంప్రతిపత్తి పొందింది.&lt;ref&gt;{{cite news|title=12 engineering colleges in State granted autonomy|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/12-engineering-colleges-in-State-granted-autonomy/article14776670.ece|accessdate=20 September 2017|work=[[ది హిందూ]]|date=12 June 2007|language=en-IN}}&lt;/ref&gt; 2011లో ఎన్‌ఐఈ టెకిప్-II కింద మరింత ప్రపంచ బ్యాంకు సహాయాన్ని పొందింది. ఈ నిధులను పోస్ట్‌గ్రాడ్యుయేట్ కార్యక్రమాల విస్తరణకు వినియోగించారు.

మార్చి 2019లో,&lt;ref name=Uni/&gt; కర్ణాటక ప్రభుత్వం ''ది ఎన్‌ఐఈ యూనివర్సిటీ చట్టం 2019'' నోటిఫికేషన్ ద్వారా ఎన్‌ఐఈ సొసైటీకి [[ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయం (భారతదేశం)|ప్రైవేట్ విశ్వవిద్యాలయ]] హోదాను ఆమోదించింది.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nie.edu.in/wp-content/uploads/2019/04/NIE-University-Act-2019.pdf|title=The NIE University Act 2019|accessdate=1 August 2019|publisher=[[కర్ణాటక ప్రభుత్వం]]|date=2 March 2019|work=Karnataka Gazette|archive-date=1 ఆగస్టు 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190801141417/https://nie.edu.in/wp-content/uploads/2019/04/NIE-University-Act-2019.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; డి. ఎ. ప్రసన్నను వ్యవస్థాపక ఛాన్సలర్‌గా నియమించి ఎన్‌ఐఈ విశ్వవిద్యాలయాన్ని ప్రారంభించాలని నిర్ణయించారు.&lt;ref name=Uni&gt;{{cite news |title=University status for National Institute of Engineering approved |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/university-status-for-national-institute-of-engineering-approved/article26489464.ece |accessdate=1 August 2019 |work=[[ది హిందూ]] |date=11 March 2019 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; అయితే ఆర్థిక పరిమితుల కారణంగా ఈ ప్రణాళికను రద్దు చేశారు. ఎన్‌ఐఈ విశ్వేశ్వరయ్య సాంకేతిక విశ్వవిద్యాలయం కింద ఒక స్వయంప్రతిపత్త సంస్థగా కొనసాగుతోంది.

==ప్రాంతం, ప్రాంగణం==
[[File:Diamond Jubilee Sports Complex of The National Institute of Engineering (HDR).jpg|thumb|right|వజ్రోత్సవ క్రీడా సముదాయం, క్రీడా మైదానం|upright]]

ఈ సంస్థ ప్రస్తుతం మైసూరులోని మానంతవాడి రోడ్, కూర్గళ్లి (బీఈఎంఎల్‌కు సమీపంలో) వద్ద 25 ఎకరాల్లో విస్తరించి ఉంది. ఎన్‌ఐఈ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ బ్లాక్‌లో పరిపాలన కార్యాలయాలు, గ్రంథాలయాలు, వ్యాయామశాల, విభాగ కార్యాలయాలు, ప్రయోగశాలలు, బ్యాంకు, పలు వర్క్‌షాప్‌లు ఉన్నాయి. 2000 నుంచి కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తున్న స్వర్ణోత్సవ బ్లాక్‌లో స్వర్ణోత్సవ ఉపన్యాస థియేటర్ సముదాయం, ఫలహారశాల, ఆటస్థలం ఉన్నాయి. వజ్రోత్సవ క్రీడా సముదాయాన్ని 2009లో స్థాపించారు. ఇందులో 1,200 మంది సామర్థ్యం ఉన్న పెద్ద క్రీడా ప్రాంగణం ఉంది. ఇందులో బ్యాడ్మింటన్, టేబుల్ టెన్నిస్, బాస్కెట్‌బాల్‌తో సహా ఇతర ఇండోర్ క్రీడలకు కోర్టులు ఉన్నాయి.

==ర్యాంకింగ్స్==
{{Infobox India university ranking
| type=విశ్వవిద్యాలయం
| NIRF_E_2022 = 201–250
}}

[[జాతీయ సంస్థాగత ర్యాంకింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్]] (ఎన్‌ఐఆర్‌ఎఫ్) 2022లో భారతదేశంలోని ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలలో ఎన్‌ఐఈకి 201–250 శ్రేణిలో స్థానం ఇచ్చింది.
==ప్రముఖ పూర్వ విద్యార్థులు&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.ndtv.com/india-news/meet-ramesh-kunhikannan-newly-minted-forbes-billionaire-who-supplied-equipment-to-chandrayaan-3-mission-5371815 | title=Ramesh Kunhikanna, Man Who Became Billionaire After Chandrayaan-3 Success }}&lt;/ref&gt;==

*[[దీపక్ హెగ్డే]], ఆర్థికవేత్త, వ్యూహం, నిర్వహణ ప్రొఫెసర్, [[న్యూయార్క్ విశ్వవిద్యాలయం]] [[న్యూయార్క్ విశ్వవిద్యాలయ స్టెర్న్ స్కూల్ ఆఫ్ బిజినెస్|స్టెర్న్ స్కూల్ ఆఫ్ బిజినెస్]]&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bleizeffer |first=Kristy |date= 5 February 2024|title=In NYU Stern's Endless Frontier Labs, MBAs Help Bring Science &amp; Tech Ideas To Market |url=https://poetsandquants.com/2024/02/05/in-nyu-sterns-endless-frontier-labs-mbas-help-bring-science-tech-ideas-to-market |url-status= |work=Poets&amp;Quants |location= |archive-url= |archive-date= |access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author= |date= 2023|title= NYU Faculty: Deepak Hegde |url=https://www.stern.nyu.edu/faculty/bio/deepak-hegde |url-status=live |url-access=|work= [[న్యూయార్క్ విశ్వవిద్యాలయం]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531143341/https://www.stern.nyu.edu/faculty/bio/deepak-hegde |archive-date=31 May 2023 |access-date= |quote=}}&lt;/ref&gt;
* [[హెచ్. ఆర్. జనార్ధన అయ్యంగార్]], ఇంజినీర్, మైసూరు
* [[కుమార్ మలవల్లి]], బ్రోకేడ్ కమ్యూనికేషన్ సిస్టమ్స్ వ్యవస్థాపకుడు
* [[ఎన్.ఆర్. నారాయణ మూర్తి|ఎన్. ఆర్. నారాయణ మూర్తి]], ఇన్ఫోసిస్ కార్యనిర్వాహక ఛైర్మన్&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://starofmysore.com/nrn-as-alumnus-keen-to-take-nie-to-global-standards/ | title=NRN as alumnus keen to take NIE to global standards | date=25 January 2019 }}&lt;/ref&gt;
* [[రమేష్ కున్హికన్నన్]], కేన్స్ టెక్నాలజీ వ్యవస్థాపకుడు, మేనేజింగ్ డైరెక్టర్
* [[ఇ.ఎ.ఎస్. ప్రసన్న|ఇ. ఎ. ఎస్. ప్రసన్న]], టెస్ట్ క్రికెటర్ – స్పిన్ బౌలర్
* [[నిర్మలానంద స్వామీజీ]], ఆదిచుంచనగిరి మఠం అధిపతి

==మూలాలు==
{{Reflist}}

{{Commons category|The National Institute of Engineering}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:National Institute of Engineering}}
[[Category:మైసూరులోని ఇంజినీరింగ్ కళాశాలలు]]
[[Category:మైసూరులోని విశ్వవిద్యాలయాలు]]
[[Category:1946లో స్థాపించబడిన విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు]]
[[Category:2019లో స్థాపించబడిన విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు]]
[[Category:2019లో స్థాపించబడిన భారతీయ విద్యా సంస్థలు]]
[[Category:గతంలో మైసూరు విశ్వవిద్యాలయంతో అనుబంధంగా ఉన్న విద్యాసంస్థలు]]
[[Category:1946లో స్థాపించబడిన భారతీయ సంస్థలు]]
[[Category:కర్ణాటకలో 2019 స్థాపనలు]]
[[వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు]]</text>
      <sha1>3aatu5y61xnv0ukxuuh7az0ha5g4hqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పంత్ మహారాజ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508526</id>
    <revision>
      <id>4953916</id>
      <parentid>4950050</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T00:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>3 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 2 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20332" sha1="e4novzmuz5g9q52n0are0lpw3aq80tb" xml:space="preserve">{{Short description|భారతీయ హిందూ యోగి (1855–1905)}}
{{Use dmy dates|date=February 2020}}
{{Use Indian English|date=February 2020}}
{{Infobox Hindu leader
| image         = Shri Pant Maharaj Balekundri.jpg
| caption       = శ్రీ పంత్ మహారాజ్ చిత్రం
| alt           = శ్రీ పంత్ మహారాజ్
| religion      = [[హిందూ మతం]]
| birth_date    = {{Birth date|df=yes|1855|09|03}}
| birth_place   = [[దడ్డి]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]
| death_date    = {{Death date|df=yes|1905|10|16}}{{sfnp|Kher|1994|p=270}}
| module        = {{Infobox person
| child=yes
| birth_name = దత్తాత్రేయ రామచంద్ర కులకర్ణి
}}
| teacher       = [[బాల్ముకుంద్]]
| philosophy    = [[నాథ్ సంప్రదాయం|అవధూత నాథ్]]
| notable_works = ''దత్త ప్రేమ లహరి'', ''బాల్‌బోధమృత్‌సార్'', ''ఆత్మజ్యోతి'', ''భక్తలాప్'', ''పరమానుభవప్రకాష్'', ''స్ఫుట్ లేఖ'', ''బోధానందగుటిక'', ''అనుభావల్లి'', ''బ్రహ్మోపదేశ్'', ''ప్రేమ్‌భేట్'', ''భగవద్గీతాసార్'', ''భక్తోద్గార్'', ''ప్రేమ్‌తరంగ్''&lt;ref&gt;{{ citation |url=http://www.pant-balekundrikar.in/html/Literature.html |title=Pant Maharaj Balekundrikar Available Literature |website=pant-balekundrikar.in |accessdate=2018-12-08 }}&lt;/ref&gt;
| signature     = 
| spouse        = యమునక్క
}}

{{quote box|width=22em|title=ఉద్ధరణ|quote=&quot;ఓ మనిషి, అంతరంగంలోకి చూడు.

గురువుతో ఏకమైన ఆత్మ కోసం,
ధనిక పేద అనే భేదాలను తొలగించి,
కులాలు, వంశాల బూడిదను దహనం చేయి.

జ్ఞానం అంటే ఏమిటి? ధ్యానం అంటే ఏమిటి?
మరియు శుద్ధ అనుభవం అంటే ఏమిటి?

ఎప్పుడైతే నువ్వు బాల్ముకుంద్‌తో ఏకమవుతావో,
అప్పుడు సుఖం లేదు దుఃఖం లేదు.&quot;
 – ''దత్త ప్రేమ లహరి'' పద 87 నుండి}}

'''పంత్ మహారాజ్''' (3 సెప్టెంబర్ 1855 - 16 అక్టోబర్ 1905), జనన నామం '''దత్తాత్రేయ రామచంద్ర కులకర్ణి''',{{sfnp|Kher|1994|p=1}} భారతదేశంలోని బెళగావి ప్రాంతానికి చెందిన హిందూ యోగి, గురువు. భక్తులు ఆయన్ను ఒక సాధువుగా, [[దత్తాత్రేయుడు|దత్తాత్రేయుని]] అవతారంగా భావిస్తారు.

==జీవిత చరిత్ర==
పంత్ మహారాజ్ ఒక [[దేశస్థ బ్రాహ్మణ]] కుటుంబంలో&lt;ref name=&quot;census&quot;&gt;{{ cite book |title=Census of India, 1961. Volume 11, Issue 6. Part 13 |year=1969 |page=4 |author=India. Office of the Registrar General |url=https://books.google.com/books?id=6uUcAQAAMAAJ}}&lt;/ref&gt; రామచంద్ర పంత్, సీతాబాయి (గోడక్క) దంపతులకు 1855 సెప్టెంబర్ 3న కృష్ణ జన్మాష్టమి శుభదినాన దడ్డిలో జన్మించారు.{{sfnp|Kher|1994|p=3}}&lt;ref name=&quot;aboutbelgaum&quot;&gt;{{ cite web |url=https://allaboutbelgaum.com/lifestyle/panchamukhi-sadguru-shri-pant-maharaj-balekundrikar/ |title=Panchamukhi Sadguru Shri Pant Maharaj Balekundrikar |date=2018-10-27 |accessdate=2018-11-16 |website=All About Belgaum}}&lt;/ref&gt; ఆయన తన బాల్యంలో ఎక్కువ భాగం తండ్రి పూర్వీకుల గ్రామం బాళెకుంద్రిలో గడిపారు. ఎనిమిదేళ్ల వయసులో [[ఉపనయనం]] జరిగిన తర్వాత, ప్రాథమిక పాఠశాల కోసం తల్లి పూర్వీకుల గ్రామమైన దడ్డికి వెళ్లి మేనమామ వద్ద నివసించారు.{{sfnp|Kher|1994|p=6-7}}

పంత్ మహారాజ్ జీవితం పేదరికంతో, కుటుంబ పోషణ కోసం చేసిన పోరాటాలతో నిండిపోయింది. ఆయన 1876–1878 నాటి మహా కరవు కాలాన్ని చూశారు. బెళగావిలోని లండన్ మిషన్ పాఠశాలలో 23 సంవత్సరాలు ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Dharwardkar |first1=Naresh |title=Shri Pant Maharaj As A Householder, Family Man And A Strict Disciplirian |date=2005-07-01 |url=https://sites.google.com/site/saibabaparadise61971/home/sai-leelas/sept-oct-2005/shri-pant-maharaj-as-a-householder-family-man-and-a-strict-disciplirian |accessdate=15 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Dharwadkar |first1=Naresh |title=Shri Pant Maharaj As A Teacher |journal=Shri Sai Leela |date=2005-07-01 |volume=July–August 2005 |url=https://sites.google.com/site/saibabaparadise61971/home/sai-leelas/july-aug-2005/shri-pant-maharaj-as-a-teacher |accessdate=15 March 2020}}&lt;/ref&gt;

అవధూత సంప్రదాయంలోని తొమ్మిది మంది గురువులను దత్తాత్రేయునికి ఆపాదించే తత్వశాస్త్రాన్ని స్థాపించిన మహా హిందూ సాధువుగా ఆయన పరిగణించబడతారు.&lt;ref name=&quot;dotcom_bio&quot;&gt;{{cite web |url=http://pantmaharaj.com/Biography.html |accessdate=2018-12-11 |publisher=pantmaharaj.com |title=श्री पंत महाराज (श्री दत्त संस्थान, बाळेकुंद्री) Biography |archive-date=2018-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181130022334/http://pantmaharaj.com/Biography.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Joshi 2000&quot;&gt;Joshi, Dr. P. N. (2000) ''Shri Dattatreya Dnyankosh''. Pune: Shri Dattatreya Dnyankosh Prakashan.&lt;/ref&gt; కొంతమంది భక్తులు ఆయన్ను దత్తాత్రేయుని అవతారంగా భావిస్తారు.&lt;ref&gt;{{ cite book |title=Unravelling the Enigma Shirdi Sai Baba in the Light of Sufism |url=https://archive.org/details/unravellingenigm0000warr | last=Warren |first=Marianne |year=1999 |publisher=Sterlingpaperbacks |page=[https://archive.org/details/unravellingenigm0000warr/page/141 141] | isbn=8120721470 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite book |title=Vinayaka Krishna Gokak |first=Shankar |last=Mokashi-Punekar |year=1974 |publisher=Institute of Kannada Studies, University of Mysore |page=11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shreegurudevdattamandirvakola.com/kaliyugi-avatarssants.html |title=Kaliyugi Avatars &amp; Satpurusha |website=Shree Gurudev Datta Mandir Vakola, Mumbai |accessdate=2018-12-10 |archive-date=2018-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210202728/http://www.shreegurudevdattamandirvakola.com/kaliyugi-avatarssants.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

అక్టోబర్ 27, 1892న బెళగావిలో 13 రోజుల పర్యటనలో ఉన్న [[స్వామి వివేకానంద]]ను పంత్ మహారాజ్ కలుసుకున్నారు. అక్కడ వారు అనేక గంటలు సంభాషించారు.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Memorial-of-Swami-Vivekananda-to-be-restored-in-Belagavi/articleshow/50547375.cms |newspaper=[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]] |date=2016-12-01 |accessdate=2018-12-08 |title=Memorial of Swami Vivekananda to be restored in Belagavi |author=Ravindra Uppar }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://allaboutbelgaum.com/lifestyle/history-lifestyle/swami-vivekananda-and-his-belgaum-visit/ |title=Swami Vivekananda and his Belagavi visit |website=All About Belgaum |date=2018-10-16 |accessdate=2018-12-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Shyamali Chowdhury |title=Chronological Account of the Events in the Parivrajka Life of Swami Vivekananda (July 1890-May 1893) |url=http://vivekanandaarchive.org/admin/sv_imp_date_image/_file_40bf505dc4b82247fde98a6740b4172c53b8a091.pdf |accessdate=2018-12-08 }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==వారసత్వం==
పంత్ మహారాజ్‌కు అంకితం చేయబడిన ప్రధాన ఆశ్రమం, ఆలయం బెళగావి శివార్లలోని బాళెకుంద్రి గ్రామంలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;dotcom_bio&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;census&quot; /&gt; ఆయన గౌరవార్థం ఈ గ్రామం అనధికారికంగా పంత్ బాళెకుంద్రిగా పేరు మార్చబడింది.

ఈ ఆలయంలో ఆయన ధరించిన చెక్క పాదరక్షలు, అనగా పాదుకలు ఉన్నాయి. ఆలయం వెనుక భాగంలో ఆయన దహన సంస్కారాలు జరిగిన ప్రదేశాన్ని సూచిస్తూ ఒక మర్రి చెట్టు ఉంది. అలాగే ఆయన అంత్యక్రియల చితి నుండి వెలిగిస్తూ వస్తున్న ఎప్పటికీ ఆరిపోని అఖండజ్యోతి ఉంది.&lt;ref name=&quot;aboutbelgaum&quot; /&gt;

ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ నెలలో ఆయన వర్ధంతిని పురస్కరించుకుని కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, గోవా నుండి వేలాది మంది భక్తులు మూడు రోజుల వేడుకల్లో పాల్గొంటారు. మొదటి రోజున భక్తులు పవిత్ర జెండాను పట్టుకుని బెళగావి నగరం నుండి బాళెకుంద్రిలోని ఆలయం వరకు సుమారు 15 కిలోమీటర్లు ఊరేగింపుగా వెళతారు. రెండవ రోజున పంత్ మహారాజ్‌ను ప్రతీకాత్మకంగా మోసుకెళ్లే పల్లకీని ఆయన పూర్వీకుల ఇల్లు నుండి ఆలయం వరకు ఊరేగింపుగా తీసుకువెళతారు. మూడవ రోజున పంత్ మహారాజ్ బోధనలకు అనుగుణంగా కులం, సామాజిక స్థాయి, ఐశ్వర్యంతో సంబంధం లేకుండా భక్తులందరికీ [[ప్రసాదం]] పంపిణీ చేయబడుతుంది, అందరూ కలిసి దానిని స్వీకరిస్తారు.&lt;ref&gt;{{ cite news |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2018/oct/28/thousands-attend-balekundri-fair-1891064.html |newspaper=[[ది ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్]] |access-date=2018-12-11 |date=2018-10-28| title=Thousands attend Balekundri fair}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/2005/10/16/stories/2005101603050300.htm |date=2005-10-16 |accessdate=2018-12-11 |title=Pant Maharaj's death centenary from Tuesday |newspaper=[[ది హిందూ]]}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/2004/10/28/stories/2004102802060300.htm |date=2004-10-28 |accessdate=2018-12-11 |title=Pant Maharaj's anniversary |newspaper=[[ది హిందూ]]}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aboutbelgaum&quot; /&gt;

==సాహిత్య రచనలు==
పంత్ మహారాజ్ ప్రేమ తరంగాలు అర్థం వచ్చేలా రూపొందించిన ''దత్త ప్రేమ లహరి'' ఆయన అత్యంత ముఖ్యమైన గ్రంథంగా పరిగణించబడుతుంది.&lt;ref&gt;{{ cite thesis |title=Contribution of Upasani Baba to Indian culture |first=SN |last=Tipnis |publisher=Sakuri India Shri Upasani Kanya Kumari Sthan |page=17|oclc = 16932504}}&lt;/ref&gt; ఈ పుస్తకంలో పంత్ మహారాజ్ స్వయంగా రచించిన [[మరాఠీ భాష|మరాఠీ]]లో 2,730 పద్యాలు, [[కన్నడ]]లో 27 పద్యాలు ఉన్నాయి. ఈ కవితలలోని అంశాలు సాధారణంగా గురువు బాల్ముకుంద్ కీర్తన, గురువు బోధనల వివరణ, అవధూత సంప్రదాయ తత్వశాస్త్రం, ఆత్మసాక్షాత్కారం, దేవుని సర్వవ్యాపకత్వం, రోజువారీ జీవితంపై సలహాలు, సవాళ్లను అధిగమించడం, దేవుని నామస్మరణ ప్రాముఖ్యత, దత్తాత్రేయ భక్తి, యోగానుభవాలు, విశ్వం యొక్క మాయ గురించి తెలియజేస్తాయి.&lt;ref name=&quot;literature_summary&quot;&gt;{{cite web |url=http://pantmaharaj.com/Literature.html |title=Pant Maharaj Literature |accessdate=2018-12-08 }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ఈ పుస్తకం ఆయన మరణానంతరం 1971లో ప్రచురించబడింది.{{sfnp|Kher|1994|p=273}}

ఇద్దరు ఇతర శిష్యుల మార్గదర్శకత్వం కోసం పంత్ మహారాజ్ రచించిన ''ప్రేమ్‌తరంగ్'' అనే వ్యాసంలో మన జీవితం, దేవుడు, [[పునర్జన్మ]] గురించిన తాత్విక ప్రశ్నలు చర్చించబడ్డాయి. అలాగే సమాంతర వ్యాసమైన ''బోధానంద గుటిక'' [[యోగం]] యొక్క ఎనిమిది అంగాలను వర్ణిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;literature_summary&quot; /&gt;

1877లో బాల్ముకుంద్ [[మల్లికార్జున జ్యోతిర్లింగం|శ్రీశైలం]] వెళ్ళి మహాసమాధి చెందిన కొద్ది సంవత్సరాల తర్వాత, పంత్ మహారాజ్ ''భక్తలాప్'' అనే దీర్ఘవ్యాసాన్ని రచించారు. బాల్ముకుంద్ నుండి ఆయన ఎలా ఆశీస్సులు పొందారు, సాధువు కల్లప్ప సత్సంగం ఎలా పొందారు, సవాళ్లను ఎలా అధిగమించి శిష్యుల సమూహాన్ని ఎలా పెంచుకున్నారు అనే విషయాలను ఈ వ్యాసం వివరిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;literature_summary&quot; /&gt;

1885  1886 సంవత్సరాలలో, పంత్ మహారాజ్ తన ఆత్మసాక్షాత్కార అనుభవాలను వివరిస్తూ అనేక వ్యాసాలు రాశారు. ''ఆత్మజ్యోతి'' వ్యాసంలో, బాల్ముకుంద్ మార్గదర్శకత్వంలో ఆత్మసాక్షాత్కారం పొందినప్పుడు కలిగిన ఆనందాన్ని పంత్ మహారాజ్ వర్ణించారు. తన అనుభవాన్ని [[మహాభారతం]]లోని [[అర్జునుడు]], [[భాగవతం]]లోని [[ఉద్ధవుడు]] దేవుని [[విశ్వరూపం]] చూసిన అనుభవంతో ఆయన పోల్చారు. రెండవ వ్యాసమైన ''అనుభావల్లి''లో పంత్ మహారాజ్ తన ఆత్మసాక్షాత్కార స్థితిలోని అనుభవాలను ప్రశ్న-జవాబు రూపంలో వివరించారు. ''బ్రహ్మోపదేశ్'' అనే మూడవ వ్యాసంలో పంత్ మహారాజ్ [[వేదాలు]], [[ఉపనిషత్తులు]] ప్రకారం [[బ్రహ్మం]], ఆత్మ భావనలను వివరించారు.&lt;ref name=&quot;literature_summary&quot; /&gt;

1901లో పంత్ మహారాజ్ ''ప్రేమ్‌భేట్'' లేదా ''భక్తోద్గార్'' అనే కథను రచించారు. ఇందులో ఒక భక్తుడు ఆత్మసాక్షాత్కారం ద్వారా [[మోక్షం]] పొందే కోరికతో బాల్ముకుంద్‌ను ఆశ్రయిస్తాడు. అప్పుడు బాల్ముకుంద్ ఆ శిష్యుడిని పూజించి, ఆశీర్వదించి, జ్ఞానోదయం చేస్తూ, అంతిమంగా ఆధ్యాత్మికంగా అతనితో ఏకమవుతాడు.&lt;ref name=&quot;literature_summary&quot; /&gt;

''బాల్‌బోధమృత్‌సార్''‌లో, భక్తులు సమాజంలో తక్కువ మాటలు మాట్లాడేవారై, ఆత్మసాక్షాత్కారం పొందిన వ్యక్తులుగా ప్రవర్తించాలనే బాల్ముకుంద్ సాధారణ సలహా ఆధారంగా పంత్ మహారాజ్ ఒక పూర్తి మార్గదర్శినిని రచించారు.&lt;ref name=&quot;literature_summary&quot; /&gt;

==గ్రంథసూచి==
* {{Citation | last =ఖేర్ | first =ఇందిర | title=అవధూత యోగి పంత్ మహారాజ్ ఆఫ్ బాళెకుందరి | url=https://books.google.com/books?id=qZ--wAEACAAJ| year=1994| publisher =భారతీయ విద్యా భవన్ }}
* {{cite book |last=రామకృష్ణన్ |first=ఎస్. |title=గ్లింప్సెస్ ఆఫ్ ది గ్రేట్ |isbn=81-7276-333-6 |chapter-url=http://www.bhavans.info/bookstore/book-details.php?book_id=493 |year=2004 |publisher=భారతీయ విద్యా భవన్ |chapter=10 |access-date=2026-09-01 |archive-date=2025-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221115337/http://www.bhavans.info/bookstore/book-details.php?book_id=493 |url-status=dead }}

==మూలాలు==
{{reflist}}

[[వర్గం:1855 జననాలు]]
[[వర్గం:1905 మరణాలు]]
[[వర్గం:కన్నడ కవులు]]</text>
      <sha1>e4novzmuz5g9q52n0are0lpw3aq80tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:కొండాపురం మండల గ్రామాలు (వైఎస్‌ఆర్ కడప)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>508626</id>
    <revision>
      <id>4954086</id>
      <parentid>4950258</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా గ్రామాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="0we8szb0jb85332kdwgc7pvbmafcuit" xml:space="preserve">[[వర్గం:వైఎస్‌ఆర్ కడప జిల్లా గ్రామాలు]]</text>
      <sha1>0we8szb0jb85332kdwgc7pvbmafcuit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>పెర్లే ఫైన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508726</id>
    <revision>
      <id>4953835</id>
      <parentid>4950779</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:అమెరికన్ ఆధునిక చిత్రకారులు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48948" sha1="9cbrepdoftx4jq5wqz17wzpwcm29enq" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name          = పెర్లే ఫైన్
| image         = Perle_Fine.jpg
| imagesize     =
| caption       =
| birth_name     =
| birth_date       = {{Birth-date|1905}}
| birth_place      = బోస్టన్, మసాచుసెట్స్
| death_date       = {{Death year and age|1988|1905}}
| death_place    = ఈస్ట్ హాంప్టన్, న్యూయార్క్
| field         = చిత్రలేఖనం
| training      =
| movement      = నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ
| works         =
| patrons       =
| influenced by =
| influenced    =
| awards        =
}}
'''పెర్లే ఫైన్''' (పుట్టుకతో '''పౌలే ఫీన్''';&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Housley|first=Kathleen L.|date=2003-01-01|title=The Tranquil Power of Perle Fine's Art|jstor=1358800|journal=Woman's Art Journal|volume=24|issue=1|pages=3–10|doi=10.2307/1358800}}&lt;/ref&gt; 1905{{ndash}}1988) ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ చిత్రకారిణి.&lt;ref name=&quot;nytimes1&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/2009/04/26/nyregion/long-island/26artsli.html?_r=2 ''Portrait of an Artist''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402184200/http://www.nytimes.com/2009/04/26/nyregion/long-island/26artsli.html?_r=2 |date=April 2, 2015 }} Published: April 24, 2009 by Benjamin Genocchio&lt;/ref&gt; ఫైన్ చేసిన రచనలు ద్రవ, బ్రష్ లాంటి పదార్థాల కలయిక, క్రమరహిత రేఖాగణిత ఆకృతులతో ముడిపడి ఉన్న జీవసంబంధమైన (బయోమోర్ఫిక్) రూపాల వాడకంతో బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== జీవిత చరిత్ర ==
ఆరుగురు సంతానంలో ఒకరైన ఫైన్ 1905లో మసాచుసెట్స్ లోని బోస్టన్‌లో రష్యా నుండి వలస వచ్చిన తల్లిదండ్రులకు జన్మించింది. ఆమెకు చిన్న వయస్సులోనే కళపై ఆసక్తి ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Fine, Perle, 1905–1988. |title=Perle Fine : the cool series |date=2011 |publisher=Spanierman Modern |isbn=978-1-935617-13-6 |oclc=978093508}}&lt;/ref&gt; &quot;[[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో గ్రామర్ స్కూల్‌లో దాదాపు వెంటనే ప్రారంభించాను... నేను పోస్టర్‌లను రూపొందించాను, చిన్న బహుమతులను గెలుచుకోవడం ప్రారంభించాను, ఆ విధంగా ప్రోత్సాహాన్ని పొందాను. నేను హైస్కూల్ నుండి పట్టభద్రురాలయ్యే సమయానికి నేను కళాకారిణి కావాలని చాలా స్పష్టంగా తెలుసుకున్నాను.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ కొద్దికాలం బోస్టన్‌లోని స్కూల్ ఆఫ్ ప్రాక్టికల్ ఆర్ట్‌కు వెళ్ళింది, అక్కడ ఆమె ఇలస్ట్రేషన్, గ్రాఫిక్ డిజైన్ తరగతులకు హాజరై వార్తాపత్రిక ప్రకటనలను రూపొందించడం నేర్చుకుంది. పాఠశాల బర్సార్ కార్యాలయంలో పనిచేస్తూ తన చదువుకు ఫీజు చెల్లించింది. తదనంతరం ఫైన్ ఆర్ట్‌లో శిక్షణ కోసం ఆమె [[న్యూయార్క్]] నగరానికి వెళ్లి గ్రాండ్ సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో చేరడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; గ్రాండ్ సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లోనే ఫైన్ మారిస్ బెరెజోవ్‌ను కలుసుకుంది, ఆమె అతనిని 1930లో వివాహం చేసుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

న్యూయార్క్‌లో ఉన్నప్పుడు ఆమె కిమోన్ నికోలేడ్స్‌తో కలిసి ఆర్ట్ స్టూడెంట్స్ లీగ్‌లో కూడా చదువుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957, p.129'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; 1930ల చివరలో ఆమె న్యూయార్క్ నగరం, ప్రావిన్స్‌టౌన్‌లో హన్స్ హాఫ్‌మన్‌తో కలిసి చదువుకోవడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1943లో ఆమె గుగ్గెన్‌హీమ్ ఫౌండేషన్ నుండి గ్రాంట్ పొంది పెగ్గీ గుగ్గెన్‌హీమ్ ఆర్ట్ ఆఫ్ థిస్ సెంచరీ గ్యాలరీ, [[మ్యూజియం]] ఆఫ్ నాన్‌ఆబ్జెక్టివ్ పెయింటింగ్‌లో ప్రదర్శనలలో పాల్గొనగలిగింది; ఈ ప్రదర్శనలు ఆమెకు పత్రికల ద్వారా గణనీయమైన గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1945లో ఫైన్ అమెరికన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూపులో చేరింది, అక్కడ ఆమె తన కళాత్మక ఆలోచనలకు సమాజం, మద్దతును కనుగొంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &quot;1940ల మధ్యకాలం నాటికి ఫైన్ చేసిన రచనలు ఫ్రాంక్ లాయిడ్ రైట్, ఫ్రాంక్ క్రౌనిన్‌షీల్డ్ సేకరణలలో ఉన్నాయి... ఆమె కళాఖండాలను మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ డైరెక్టర్ ఆల్ఫ్రెడ్ బార్, కనెక్టికట్‌కు చెందిన ఆధునిక కళా సేకర్తలు ఎమిలీ హాల్, బర్టన్ ట్రెమైన్ కూడా కలిగి ఉన్నారు.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఎమిలీ హాల్ ట్రెమైన్ తరువాత పీట్ మోండ్రియన్ అసంపూర్తిగా ఉన్న పెయింటింగ్ ''విక్టరీ బూగీ వూగీ''కి రెండు వివరణలను రూపొందించడానికి ఫైన్‌ను నియమించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.perlefine.com/biography/index.html|title=Biography - Perle Fine - Abstract Expressionist Art - PerleFine.Com|last=Tennessee|first=AE Artworks – Nashville|website=www.perlefine.com|access-date=2017-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910203231/http://www.perlefine.com/biography/index.html|archive-date=September 10, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ 1936 నుండి 1938 వరకు ఈస్ట్ 57వ వీధిలో ఈస్ట్ రివర్ గ్యాలరీని నడిపింది, 1940లో తన సొంత గ్యాలరీని ప్రారంభించింది. 1945లో ఆమె ఈస్ట్ 57వ వీధిలోని విల్లార్డ్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను ఏర్పాటు చేసింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1946లో ఫైన్ కార్ల్ నియెన్‌రెండోర్ఫ్ కోసం పనిచేయడానికి ఒక ప్రతిపాదనను అంగీకరించింది, అతని గ్యాలరీ విల్లార్డ్ గ్యాలరీకి ఎదురుగా ఉంది; ఈ గ్యాలరీలోనే ఫైన్ పూర్తి స్థాయి చిత్రకారిణిగా మారడానికి వీలు కల్పించే ఆర్థిక సహాయం పొందింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

నియెన్‌రెండోర్ఫ్ గ్యాలరీలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనలో కళా విమర్శకుడు ఎడ్వర్డ్ ఆల్డెన్ జ్యువెల్, 1930లలో అబ్‌స్ట్రాక్షన్ మొదటిసారిగా వచ్చినప్పుడు అది యూరోపియన్ అవాంట్-గార్డ్‌కు అలంకారప్రాయమైనది, అనుకరణ అని కొట్టిపారేసిన అతను ఫైన్ &quot;ఆత్మవిశ్వాసం&quot;, &quot;స్థానిక వనరుల చాతుర్యం&quot;ను ప్రశంసించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1947లో నాన్-ఆబ్జెక్టివ్ ఆర్ట్, సిద్ధాంతాన్ని ప్రదర్శించే ''ది న్యూ ఐకానోగ్రాఫ్'' సంచికలో ఫైన్ కనిపించింది. ఆమె అమెరికన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఆర్టిస్ట్స్ సభ్యురాలు అయినప్పటికీ ఆమె పని తోటి సభ్యులైన రాల్స్టన్ క్రాఫోర్డ్, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్ కంటే భిన్నమైన స్ఫూర్తిని కలిగి ఉందని అందులో రాయబడింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1950లో విల్లెమ్ డి కూనింగ్ ప్రతిపాదనతో ఆమె 8వ స్ట్రీట్ &quot;ఆర్టిస్ట్స్ క్లబ్&quot;లో ప్రవేశం పొందింది.&lt;ref&gt;''ఆర్టిస్ట్స్ క్లబ్''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes1&quot; /&gt; &quot;1950ల మధ్యకాలం నుండి ఫైన్ భావవ్యక్తీకరణ శైలి సడలడం ప్రారంభమైంది. ఆమె దట్టమైన, భారీగా పెయింట్ చేసిన నైరూప్యాలను కఠినమైన, కరుకైన స్ట్రోక్‌లను ఉపయోగించి బ్రష్‌తో రూపొందించింది. ఆమె దృష్టి ద్విమితీయ విమానంపై ఉంచింది: ఉపరితలం, ఆకృతి, మాధ్యమం. ఈ తరచుగా పెద్ద ఎత్తున వేసే కళాఖండాలలో ఫైన్ ఉపయోగించిన రంగుల ప్యాలెట్ చాలా నిరాశ్రయమైన టోన్‌లతో కూడి ఉంది.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

మే 21 – జూన్ 10, 1951 వరకు జరిగిన నైన్త్ స్ట్రీట్ షోలో పాల్గొనడానికి ఫైన్‌ను ఆమె తోటి కళాకారులు ఎంపిక చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |title=9th Street Show Poster |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205529/http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన 60 ఈస్ట్ 9వ వీధిలోని మొదటి అంతస్తులో, కూల్చివేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఒక భవనం బేస్‌మెంట్‌లో జరిగింది. బ్రూస్ ఆల్ట్‌షులేర్ ప్రకారం:

&lt;blockquote&gt;కళాకారులు 9వ వీధిలో డీలర్లు, కలెక్టర్లు, మ్యూజియం వ్యక్తుల రాకను, తద్వారా తమ పనికి వచ్చిన గుర్తింపును జరుపుకోవడమే కాకుండా వారు ఒక ముఖ్యమైన స్థాయి కలిగిన సజీవ సమాజ సృష్టిని, బలాన్ని కూడా జరుపుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Altshuler |first=Bruce |title=The Avant-garde in Exhibition: New Art in the 20th Century |publisher=University of California Press |year=1994 |isbn=978-0520211926 |pages=171}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

నైన్త్ స్ట్రీట్ షోతో ప్రారంభించి 1951 నుండి 1957 వరకు జరిగిన ప్రతి ఆహ్వానిత న్యూయార్క్ పెయింటింగ్, స్కల్ప్చర్ వార్షికోత్సవాలలో ఫైన్ పాల్గొంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1953.jpg |title=''Second Annual at the Stable Gallery, 1953'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205540/http://albertkotin.com/stable1953.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1954.jpg |title=''Third Annual at the Stable Gallery, 1954'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142139/http://albertkotin.com/stable1954.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1955.jpg |title=''Fourth Annual at the Stable Gallery, 1955'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142202/http://albertkotin.com/stable1955.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1956.jpg |title=''Fifth Annual at the Stable Gallery, 1956'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142217/http://albertkotin.com/stable1956.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1957.jpg |title=''Sixth Annual at the Stable Gallery, 1957'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142229/http://albertkotin.com/stable1957.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |title=''9th Street Show Poster'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205529/http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957, p.16; p.36'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; వార్షికోత్సవాలన్నింటిలో చేర్చబడిన మొత్తం 256 [[న్యూయార్క్]] స్కూల్ కళాకారులలో కేవలం 24 మందిలో ఆమె ఒకరు. పాల్గొనేవారిని కళాకారులే స్వయంగా ఎంపిక చేసుకోవడం వల్ల ఈ వార్షికోత్సవాలు చాలా ముఖ్యమైనవి.&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957 p.&amp;nbsp;11–29'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; అన్ని ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్న ఇతర మహిళా కళాకారులలో ఎలైన్ డి కూనింగ్, గ్రేస్ హార్టిగాన్, జోన్ మిచెల్ ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1950లలో ఫైన్ లాంగ్ ఐలాండ్ తూర్పు చివరన ఉన్న ఈస్ట్ హాంప్టన్ స్ప్రింగ్స్ విభాగానికి మారింది, అక్కడ జాక్సన్ పొలాక్, లీ క్రాస్నర్, విల్లెమ్ డి కూనింగ్, కొన్రాడ్ మార్కా-రెల్లీ, జాన్ ఫెర్రెన్, ఇతర న్యూయార్క్ స్కూల్ సభ్యులు శాశ్వత నివాసం ఏర్పరుచుకున్నారు.

1958 నాటి ఒక ప్రదర్శనలో ఆమె చిత్రాలు &quot;ప్రకృతి నైరూప్య సూచనలను అందించాయి... ''నేచర్ ఇన్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్: ద రిలేషన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ టు నేచర్ ఇన్ ట్వంటీయెత్-సెంచరీ అమెరికన్ ఆర్ట్'' లో ఫైన్ చేరిక ద్వారా ఈ అవగాహన మరింత బలపడింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1960వ దశకం [[న్యూయార్క్]] కళా దృశ్యంలో ఆమె పునఃప్రవేశాన్ని సూచిస్తుంది, ఇక్కడ ఆమె మరిన్ని గ్యాలరీలు, కొత్త కళా శైలులను ఎదుర్కొంది. &quot;ఫైన్ గ్రాహం గ్యాలరీలో (1961, 1963, 1964, 1967) 4 ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనలను ఏర్పాటు చేసింది, ఆమె శైలిలో పెద్ద మార్పుతో, క్షితిజ సమాంతర, నిలువు రేఖల పునఃప్రవేశంతో, రంగు గురించిన భావోద్వేగాన్ని తెలియజేయాలనే ఫైన్ ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ 1961లో కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయంలో విజిటింగ్ క్రిటిక్, లెక్చరర్‌గా బోధించడం ప్రారంభించింది. ఆ వెంటనే హోఫ్‌స్ట్రా విశ్వవిద్యాలయం ఆమెకు ఒక అవకాశాన్ని అందించింది; ఆమె 1962 నుండి 1973 వరకు అక్కడ ప్రైవేట్‌గా బోధించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ఫైన్ ఈ విధంగా పేర్కొంది:

: నేను నన్ను ఎప్పుడూ ఒక విద్యార్థి లేదా ఉపాధ్యాయురాలిగా భావించలేదు, ఒక చిత్రకారిణిగానే భావించాను. నేను ఏదైనా చిత్రించినప్పుడు నేను భవిష్యత్తు గురించి బాగా తెలుసుకుంటాను. నేను గీసినది ఇప్పటి నుండి 40 సంవత్సరాల పాటు నిలబడదని నాకు అనిపిస్తే, ఆ రకమైన పని చేయడానికి నాకు ఆసక్తి ఉండదు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=June 10, 1951 |title=''Abstract expressionist art movement in America video documentation project, 1991–1992./Perle Fine'' |url=http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=126Q01736J2U8.7569&amp;menu=search&amp;aspect=subtab157&amp;npp=50&amp;ipp=20&amp;spp=20&amp;profile=all&amp;ri=1&amp;source=%7E%21siarchives&amp;index=.GW&amp;term=Thomas+Herskovic&amp;x=0&amp;y=0&amp;aspect=subtab157 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226204222/http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=126Q01736J2U8.7569&amp;menu=search&amp;aspect=subtab157&amp;npp=50&amp;ipp=20&amp;spp=20&amp;profile=all&amp;ri=1&amp;source=%7E!siarchives&amp;index=.GW&amp;term=Thomas+Herskovic&amp;x=0&amp;y=0&amp;aspect=subtab157 |archive-date=February 26, 2012 |access-date=January 13, 2012 |publisher=Siris-archives.si.edu}}&lt;/ref&gt;

1965లో ఆమె మోనోన్యూక్లియోసిస్ అనే తీవ్రమైన వ్యాధి బారిన పడింది. ఈ సమయంలో ఆమె వక్రరేఖల రూపాలను ఉపయోగిస్తూ కలప కోల్లెజ్‌లను తయారు చేయడం చేపట్టింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ 1978లో జరిగిన వార్షిక గిల్డ్ హాల్ ఆర్టిస్ట్ మెంబర్స్ ఎగ్జిబిషన్‌లో అవార్డును గెలుచుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

అల్జీమర్స్ వ్యాధితో చాలా సంవత్సరాలు పోరాడిన తరువాత ఫైన్ 83 సంవత్సరాల వయస్సులో 1988 మే 31న [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఈస్ట్ హాంప్టన్‌లో న్యుమోనియాతో మరణించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ప్రిసైన్స్ సిరీస్: 1950లు ==
1950వ దశకంలో ఫైన్ హన్స్ హాఫ్‌మన్ ఆలోచనలు, రంగు, ఆకృతి కలపడం ద్వారా వచ్చే సామరస్యం, ఉద్రిక్తత నుండి ప్రేరణ పొందింది. ఫైన్ తన స్వంత వ్యక్తీకరణ మార్గంగా రంగును ఉపయోగించుకోగలిగింది. ఫైన్ తగ్గింపు, అనుకూల, ప్రతికూల స్థలాన్ని ఉపయోగించడంతో పాటు మరకలు చేయడం, అపారదర్శకత స్థాయిలను వ్యతిరేకించే చర్యతో ఆడటం ప్రారంభించింది. ఈ కాలపు ఆమె రచనలు మార్క్ రోత్కో రచనలతో సారూప్యతను కలిగి ఉన్నాయి, ఆ సమయంలో ఆమె అతనికి సన్నిహితురాలు. ఆమె రచనల ఈ సిరీస్ దాని విస్తృతి, బహిరంగతకు, రంగుల సూక్ష్మ పొరలు, పదార్థాలు పరస్పరం సంభాషించే విధానానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Fine, Perle|date=2011-10-31|work=Benezit Dictionary of Artists|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00064356}}&lt;/ref&gt;

== ది కూల్ సిరీస్: 1961–1963 ==
ఆమె 1961-1963 మధ్యకాలపు కూల్ సిరీస్ ఆమె ప్రారంభ సంవత్సరాల్లోని నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ రచనల నుండి విరామాన్ని సూచిస్తుంది. పెయింటింగ్‌లు ఒక &quot;నిష్క్రమణ&quot; కాకుండా &quot;పెరుగుదల&quot; అని ఆమె పేర్కొంది, &quot;మరింత వ్యక్తీకరించడానికి పెయింటింగ్ లోపల ఉన్న అవసరం&quot; నుండి ఇది అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ఫైన్ ఈస్ట్ హాంప్టన్ స్ప్రింగ్స్‌లో ఒంటరిగా నివసిస్తున్న సమయంలో కూల్ సిరీస్ సృష్టించబడింది. ఆ సమయంలో &quot;కూల్&quot; అనే పదానికి కొత్త రకం కళ అని అర్థం వస్తుందనే ఆమె అవగాహన నుండి ఈ పేరు వచ్చింది. కళాకారులు యాక్షన్ పెయింటింగ్ ఆత్మను వ్యక్తపరచడం నుండి దూరంగా ఉండి, తమ చిత్రాలను తమంతట తామే మాట్లాడుకోనిస్తున్నారు; ఈ కొత్త విధానం మానసిక స్వీయ-పరీక్ష నుండి విముక్తి పొందింది, వీక్షకుడిని నేరుగా భావోద్వేగ, మేధోపరమైన అనుభవంలోకి నెట్టగలదు. ఇది కేవలం రంగు, స్థలంతో వీక్షకుడు ఎలా సంభాషించాడు అనే దాని గురించి మాత్రమే, ఈ అంశాల ద్వారా మాత్రమే &quot;లోతైన, ఆధ్యాత్మిక అనుభవాన్ని&quot; సృష్టించింది. ఫైన్ కూల్ సిరీస్ కేవలం ఏకవర్ణ రంగు ప్యాలెట్‌లను ఉపయోగించి పక్కపక్కనే ఉంచిన దీర్ఘచతురస్రాలు, చతురస్రాల చిత్రాలపై మాత్రమే దృష్టి కేంద్రీకరించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== ది అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్: 1969–1980 ==
అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్ ఫైన్ మునుపటి అన్ని శైలులకు పరాకాష్ట. ఈ సిరీస్ పేరుకు &quot;ఒప్పందం&quot;, &quot;అంగీకారం&quot; అని అర్థం, దీని రచనలు మినిమలిజంతో విలక్షణమైన సంబంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి. &quot;ది ట్రాంక్విల్ పవర్ ఆఫ్ పెర్లే ఫైన్స్ ఆర్ట్&quot; అనే తన కథనంలో కాథ్లీన్ హౌస్లీ ఈ కాలపు ఫైన్ పని గురించి ఇలా అంటుంది: &quot;వయస్సు, స్వభావంలో దగ్గరగా ఉన్న ఫైన్, ఆగ్నెస్ మార్టిన్ అనేక సారూప్యతలను పంచుకున్నారు, వారి కళను విమర్శకులు మామూలుగా 'వాతావరణ, అద్భుతమైనది' అని వర్ణించడం అందులో ఒకటి.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1962లో జియోమెట్రిక్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్ ఇన్ అమెరికా పేరుతో విట్నీ మ్యూజియంలో జరిగిన ఒక సమూహ ప్రదర్శనలో మార్టిన్, ఫైన్ కలిసి కనిపించారు. రంగురంగుల లైన్ వర్క్, రంగు తలాలు, విలక్షణమైన స్వీపింగ్ బ్రష్‌స్ట్రోక్‌లను ఉపయోగించి ఆమె మినిమలిస్ట్ ధోరణుల ద్వారా ఫైన్ శైలి వేరు చేయబడింది.

ఈ సిరీస్‌లో ఫైన్ పని 1962 నుండి 1973 వరకు కొనసాగిన హోఫ్‌స్ట్రా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆమె పదవీకాలంతో అతివ్యాప్తి చెందింది. 1978లో ఆమె కెరీర్‌లోని ఈ కాలపు చివరిలో ఈస్ట్ హాంప్టన్‌లోని గిల్డ్ హాల్ మ్యూజియంలో ఒక ప్రదర్శనతో ఆమె సత్కరించబడింది, ఇది ఈ సిరీస్ పనిని నొక్కిచెప్పింది. క్యూరేటర్ డేవిడ్ డైచర్ ఆమె అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్‌ను వివరిస్తూ &quot;రంగుల పట్టీలు గ్రిడ్ లోపల నుండి వెలువడుతున్నట్లుగా ప్రకాశాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి&quot; అని అన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://issuu.com/berrycampbellgallery/docs/perle_fine|title=Perle Fine &amp;#124; Prescience Series (1950s) by Berry Campbell Gallery – Issuu|website=issuu.com|date=21 March 2017 |accessdate=17 December 2022}}&lt;/ref&gt;

== మహిళా కళాకారిణిగా స్థానం ==
ఫన్నీ హిల్‌స్మిత్, లీ క్రాస్నర్ వంటి ఇతర మహిళా కళాకారులతో పాటు ఫైన్ కూడా వారి లింగభేదం ఆధారంగా వారి అవకాశాలు, బహిర్గతం కావడంలో గణనీయమైన పరిమితులను ఎదుర్కొంది. &quot;నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ చిత్రకారుడి ప్రతిమ అనేది ఒక శ్వేతజాతీయ, భిన్న లింగ పురుషుడు... వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ గ్లిఫ్‌గా తనను తాను భావించుకున్న ఈ ఉద్యమం మహిళలు, ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, స్వలింగ సంపర్కుల పని స్వభావం, నాణ్యతతో సంబంధం లేకుండా వారి ప్రవేశాన్ని పరిమితం చేసింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; కళా ప్రపంచాన్ని శామ్యూల్ కూట్జ్ వంటి వ్యక్తులు నడుపుతున్నారు, ఏ కళ (ఏ కళాకారులు) ప్రధాన స్రవంతిలో ఉందో నిర్ణయించడంలో సహాయపడిన ప్రముఖ గ్యాలరీ యజమాని అతను, తన గ్యాలరీలో మహిళా కళాకారులు ఎవరూ ఉండరని బహిరంగంగా ప్రకటించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; అయినప్పటికీ &quot;అక్కడ ఉన్న మరెవరికైనా నేను సమానంగా మంచి పని చేస్తానని నాకు తెలుసు&quot; అని ఫైన్ సమర్థించుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

కూట్జ్ వంటి గేట్‌కీపర్‌ల అడ్డంకులు ఉన్నప్పటికీ ఫైన్ 1940ల చివరలో అనేక సోలో, సమూహ ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ ప్రదర్శనలలో ఆమె సాధించిన విజయం కళా ప్రపంచంలో ఫైన్ విజయం అంచున ఉందనే సూచనను ఇచ్చింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఏది ఏమైనప్పటికీ ఆమె తన తోటి పురుషుల అనుభవించిన వాణిజ్యపరమైన విజయాన్ని ఎన్నడూ సాధించలేదు. &quot;1950లు ప్రారంభమైనప్పుడు... పురుష లేదా స్త్రీ కళాకారుల మధ్య తక్కువ పోటీ ఉంది, తలుపు పగుళ్లు రావడం ప్రారంభమైనప్పుడే (అనగా, నిజమైన డబ్బు ప్రమేయం ఉన్నప్పుడు) కళాకారుడి లింగం మరింత ప్రముఖ పాత్ర పోషించడం ప్రారంభించింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; డీడ్రే రాబ్సన్ ఆ కాలాన్ని వివరిస్తూ, &quot;కళలు క్రమంగా 'స్త్రీ' రంగానికి చెందిన భావన తక్కువగా పరిగణించబడి కఠినమైన, విజయవంతమైన వ్యాపారవేత్తకు తగిన ఆసక్తిగా ఎక్కువగా భావించబడ్డాయి&quot; అని అన్నాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

తన వంతుగా ఫైన్ నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ ఉద్యమంలో తన సాపేక్ష విజయంలో లింగం పోషించిన పాత్రకు అంత ప్రాముఖ్యత ఇవ్వలేదు, బదులుగా ఆమె చిత్రలేఖనాల సమగ్రతపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టింది. ఆమె స్త్రీ కావడానికంటే చిత్రలేఖనం ముఖ్యమైన విషయమని ఆమె ఎప్పుడూ నమ్మింది; ఆమె ఎదుర్కొన్న ఏ ప్రతికూలత అయినా ఆమె భవిష్యత్తులో కాబోయే కళాకారిణిగా ఎదగడానికి మాత్రమే నెట్టివేసింది. ఆమె కాన్వాస్‌తో పోరాడి ప్రతి కళాఖండంలో సమస్యలను పరిష్కరించింది. ఆమె సంకల్పం, ప్రతిభ కాదనలేనివి, కళా చరిత్రకారిణి ఆన్ ఈడెన్ గిబ్సన్ చెప్పినట్లుగా &quot;1950ల నాటికి ఫైన్ సరిగ్గా నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ మధ్యలో ఉంది&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

50 సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగిన నైరూప్య చిత్రలేఖన కెరీర్‌లో ఫైన్ ఆవిష్కరణలను కొనసాగించింది, విమర్శకులు ఆమె పనిని వ్యుత్పన్నమని పిలవడానికి అవకాశమున్న ఇతర కళాకారుల నుండి పద్ధతులను తీసుకోవడానికి నిరాకరించింది. ఫైన్ ఉద్దేశ్యంలో &quot;నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ అనేది మునుపటి శైలులకు వ్యతిరేకంగా బహిరంగ తిరుగుబాటు రూపం కాదు, ఇది ఒక అందమైన, అన్వేషించని దేశం లాంటిది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ఇటీవల ఆమె పనికి కొత్త గుర్తింపు లభిస్తోంది, ఇందులో డెన్వర్ ఆర్ట్ మ్యూజియంలో 2016 ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషన్ ఎగ్జిబిషన్;&lt;ref name=&quot;Denver Art Museum&quot;&gt;{{cite web |title=Women of Abstract Expressionism |url=https://www.denverartmuseum.org/en/exhibitions/women-abstract-expressionism |website=Denver Art Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; కటోనా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో 9వ స్ట్రీట్ షో నుండి ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం;&lt;ref name=&quot;Katonah Museum of Art&quot;&gt;{{cite web |title=Sparkling Amazons: Abstract Expressionist Women of the 9th St. Show |url=https://www.katonahmuseum.org/exhibitions/exhibition/sparkling-amazons-abstract-expressionist-women-of-the-9th-st-show |website=Katonah Museum of Art |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; ఆర్టిస్టిక్ లైసెన్స్: సిక్స్ టేక్స్ ఆన్ ది గుగ్గెన్‌హీమ్ కలెక్షన్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Guggenheim2&quot;&gt;{{cite web |title=Artistic License: Six Takes on the Guggenheim Collection |url=https://www.guggenheim.org/exhibition/artistic-license-six-takes-on-the-guggenheim-collection |website=The Guggenheim Museums and Foundation |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;

2016లో ఆమె పని డెన్వర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం నిర్వహించిన ''ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం'' ప్రదర్శనలో చేర్చబడింది.&lt;ref name=&quot;Marter&quot;&gt;{{cite book |last1=Marter |first1=Joan M. |title=Women of abstract expressionism |date=2016 |publisher=Denver Art Museum Yale University Press |location=Denver New Haven |isbn=9780300208429 |page=174}}&lt;/ref&gt; 2023లో ఆమె పని [[లండన్|లండన్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని వైట్‌చాపెల్ గ్యాలరీలో ''యాక్షన్, గెస్చర్, పెయింట్: ఉమెన్ ఆర్టిస్ట్స్ అండ్ గ్లోబల్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్ 1940-1970'' ప్రదర్శనలో చేర్చబడింది.&lt;ref name=&quot;Whitechapel Gallery&quot;&gt;{{cite web |title=Action, Gesture, Paint |url=https://www.whitechapelgallery.org/exhibitions/action-gesture-paint-women-and-global-abstraction-1940-70/ |website=Whitechapel Gallery |access-date=18 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ పని బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;Brooklyn Museum&quot;&gt;{{cite web |title=Wide to the Wind |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/69870 |website=Brooklyn Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;Guggenheim&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/perle-fine |website=The Guggenheim Museums and Foundation |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్,&lt;ref name=&quot;National Gallery of Art&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://www.nga.gov/collection/artist-info.1302.html#works |website=National Gallery of Art |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; స్మిత్సోనియన్ అమెరికన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;SAAM&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://americanart.si.edu/artist/perle-fine-1541 |website=Smithsonian American Art Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; విట్నీ మ్యూజియం ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ సేకరణలలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;Whitney&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://whitney.org/artists/430 |website=Whitney Museum of American Art |access-date=18 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== దృశ్య విశ్లేషణ ==
1940వ దశకంలో ఒక కళాకారిణిగా ఫైన్ అభివృద్ధిపై సెజాన్ పని గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. అతను ప్రకృతి నుండి ఒక క్రమాన్ని అభివృద్ధి చేసిన విధానాన్ని, కాన్వాస్‌ను ఆధీనంలోకి తీసుకున్న విధానాన్ని ఆమె పరిగణనలోకి తీసుకుంది; ఇది కాన్వాస్‌పై వారి స్వంత స్థలంలో చిత్రాలను రూపొందించడానికి ఆమెకు వీలు కల్పించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ఆమె మరింత ప్రసిద్ధ కళాకారిణిగా మారడంతో ఫైన్ పని నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ లక్షణాలను పొందుపరిచింది. ఆమె మానవ భావోద్వేగం, శక్తి లోతులను అన్వేషించేటప్పుడు తన శైలిని ప్రేరేపించడంలో సహాయపడటానికి ఆధునిక యూరోపియన్ మాస్టర్‌ల గురించిన తన జ్ఞానాన్ని అనుమతించింది. ఫైన్ ఆధునిక, నైరూప్య కళను సమస్యలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు అమలు చేయగల సామర్థ్యంగా అభివర్ణించింది. ఫైన్ దృష్టిలో భావోద్వేగాలను వ్యక్తీకరించడానికి రంగు చాలా ముఖ్యమైనది. భావోద్వేగాన్ని చూపించడానికి ఆమె కొన్ని రచనలు మరింత సంతృప్తమయ్యాయి, ఇతర పనులలో మ్యూట్ చేయబడిన రంగు వాడకంతో విభేదిస్తాయి; ఇది &quot;విభిన్న ప్రాదేశిక, భావోద్వేగ లక్షణాలపై&quot; ఆమెకున్న ఆసక్తిని చూపుతుంది.

''కూల్ సిరీస్'' లో లిసా ఎన్. పీటర్స్ ఫైన్‌కు చెందిన ''అన్‌టైటిల్డ్''ని విశ్లేషించింది: ఒక పసుపు దీర్ఘచతురస్రం ముందుభాగంలోకి నెట్టబడుతోంది, లోతైన ముదురు గోధుమ/ఆకుపచ్చ దీర్ఘచతురస్రం నేపథ్యంలో దూరంగా ఉంటుంది. ఆమె బ్రష్‌స్ట్రోక్‌లు పెళుసైన, శుభ్రమైన పంక్తుల నుండి మృదువైన, గాలి లాంటి స్ట్రోక్‌ల వరకు విభిన్న భావోద్వేగాలను ప్రదర్శిస్తాయి. ద్రవత్వాన్ని సృష్టించడానికి ఆమె తడి పెయింట్‌పై తడి పెయింట్‌ను ఉపయోగిస్తుంది, పెయింట్‌ను బయటి అంచుల వరకు లాగుతుంది; ఇది గడ్డిపై సూర్యరశ్మి ప్రకాశించే రూపాన్ని ఇస్తుంది, ఎక్కువ భాగం కంటెంట్ వాతావరణాన్ని ఇవ్వడానికి బయటి అంచున కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ఫైన్ పని జోన్ మిచెల్, హెలెన్ ఫ్రాంకెన్‌థాలర్ వంటి కళాకారులకు పూర్వగామి అని కొందరు చెప్పవచ్చు.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |title=Louppe, Marguerite |date=2011-10-31 |work=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00111955}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ ఈస్ట్ హాంప్టన్స్ స్ప్రింగ్స్‌లో ఒంటరిగా ఉండగలగడం వల్ల ఆమె తన సహజ పరిసరాల నుండి ప్రేరణ పొందగలిగింది. ఫైన్ తన రచనలు కేవలం తన పదార్థాలు పరస్పరం వ్యవహరించే విధానంపై ఆధారపడి ఉన్నాయని మొండి పట్టుదలతో ఉన్నప్పటికీ స్ప్రింగ్స్‌లోని తన పరిసరాలతో ఆమె ఏర్పరచుకున్న సంబంధాలను చూడకపోవడం కష్టమని ప్రజలు భావించారు. ఒకసారి ఫైన్ ఇలా పేర్కొంది, &quot;నాకు వాస్తవికత అనేది తెలియని ప్రకాశంలో ఉంది. మంత్రముగ్ధులను చేసే నాణ్యత, పిలిచి పట్టుకునేది, ముందస్తుగా ఆలోచించనిది, పేరులేనిది, బహుశా ఏదో ఒక అతీంద్రియ అనుభవం ద్వారా తాకబడి ఒక కవితా, సృజనాత్మక మనస్సు ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడినది - ఇవి ఉపరితలం క్రింద దాగి ఉన్న విషయాలు&quot;.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ
* యాక్షన్ పెయింటింగ్
* న్యూయార్క్ స్కూల్ (కళ)
* 9వ స్ట్రీట్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{YouTube|yqUORQW8lHQ|పెర్లే ఫైన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం-ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ ద 9వ స్ట్రీట్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Fine, Perle}}
[[వర్గం:1905 జననాలు]]
[[వర్గం:1988 మరణాలు]]
[[వర్గం:నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ కళాకారులు]]
[[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:న్యూయార్క్ నగర చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:న్యూయార్క్ వ్యక్తులు]]
[[వర్గం:20వ శతాబ్దపు అమెరికన్ చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>9cbrepdoftx4jq5wqz17wzpwcm29enq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953838</id>
      <parentid>4953835</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>వర్గాల మార్పు</comment>
      <origin>4953838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48591" sha1="iyfupp5z4bec2pz1n8ds8l1h0jq7fwe" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name          = పెర్లే ఫైన్
| image         = Perle_Fine.jpg
| imagesize     =
| caption       =
| birth_name     =
| birth_date       = {{Birth-date|1905}}
| birth_place      = బోస్టన్, మసాచుసెట్స్
| death_date       = {{Death year and age|1988|1905}}
| death_place    = ఈస్ట్ హాంప్టన్, న్యూయార్క్
| field         = చిత్రలేఖనం
| training      =
| movement      = నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ
| works         =
| patrons       =
| influenced by =
| influenced    =
| awards        =
}}
'''పెర్లే ఫైన్''' (పుట్టుకతో '''పౌలే ఫీన్''';&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Housley|first=Kathleen L.|date=2003-01-01|title=The Tranquil Power of Perle Fine's Art|jstor=1358800|journal=Woman's Art Journal|volume=24|issue=1|pages=3–10|doi=10.2307/1358800}}&lt;/ref&gt; 1905{{ndash}}1988) ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ చిత్రకారిణి.&lt;ref name=&quot;nytimes1&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/2009/04/26/nyregion/long-island/26artsli.html?_r=2 ''Portrait of an Artist''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402184200/http://www.nytimes.com/2009/04/26/nyregion/long-island/26artsli.html?_r=2 |date=April 2, 2015 }} Published: April 24, 2009 by Benjamin Genocchio&lt;/ref&gt; ఫైన్ చేసిన రచనలు ద్రవ, బ్రష్ లాంటి పదార్థాల కలయిక, క్రమరహిత రేఖాగణిత ఆకృతులతో ముడిపడి ఉన్న జీవసంబంధమైన (బయోమోర్ఫిక్) రూపాల వాడకంతో బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== జీవిత చరిత్ర ==
ఆరుగురు సంతానంలో ఒకరైన ఫైన్ 1905లో మసాచుసెట్స్ లోని బోస్టన్‌లో రష్యా నుండి వలస వచ్చిన తల్లిదండ్రులకు జన్మించింది. ఆమెకు చిన్న వయస్సులోనే కళపై ఆసక్తి ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Fine, Perle, 1905–1988. |title=Perle Fine : the cool series |date=2011 |publisher=Spanierman Modern |isbn=978-1-935617-13-6 |oclc=978093508}}&lt;/ref&gt; &quot;[[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో గ్రామర్ స్కూల్‌లో దాదాపు వెంటనే ప్రారంభించాను... నేను పోస్టర్‌లను రూపొందించాను, చిన్న బహుమతులను గెలుచుకోవడం ప్రారంభించాను, ఆ విధంగా ప్రోత్సాహాన్ని పొందాను. నేను హైస్కూల్ నుండి పట్టభద్రురాలయ్యే సమయానికి నేను కళాకారిణి కావాలని చాలా స్పష్టంగా తెలుసుకున్నాను.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ కొద్దికాలం బోస్టన్‌లోని స్కూల్ ఆఫ్ ప్రాక్టికల్ ఆర్ట్‌కు వెళ్ళింది, అక్కడ ఆమె ఇలస్ట్రేషన్, గ్రాఫిక్ డిజైన్ తరగతులకు హాజరై వార్తాపత్రిక ప్రకటనలను రూపొందించడం నేర్చుకుంది. పాఠశాల బర్సార్ కార్యాలయంలో పనిచేస్తూ తన చదువుకు ఫీజు చెల్లించింది. తదనంతరం ఫైన్ ఆర్ట్‌లో శిక్షణ కోసం ఆమె [[న్యూయార్క్]] నగరానికి వెళ్లి గ్రాండ్ సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో చేరడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; గ్రాండ్ సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లోనే ఫైన్ మారిస్ బెరెజోవ్‌ను కలుసుకుంది, ఆమె అతనిని 1930లో వివాహం చేసుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

న్యూయార్క్‌లో ఉన్నప్పుడు ఆమె కిమోన్ నికోలేడ్స్‌తో కలిసి ఆర్ట్ స్టూడెంట్స్ లీగ్‌లో కూడా చదువుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957, p.129'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; 1930ల చివరలో ఆమె న్యూయార్క్ నగరం, ప్రావిన్స్‌టౌన్‌లో హన్స్ హాఫ్‌మన్‌తో కలిసి చదువుకోవడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1943లో ఆమె గుగ్గెన్‌హీమ్ ఫౌండేషన్ నుండి గ్రాంట్ పొంది పెగ్గీ గుగ్గెన్‌హీమ్ ఆర్ట్ ఆఫ్ థిస్ సెంచరీ గ్యాలరీ, [[మ్యూజియం]] ఆఫ్ నాన్‌ఆబ్జెక్టివ్ పెయింటింగ్‌లో ప్రదర్శనలలో పాల్గొనగలిగింది; ఈ ప్రదర్శనలు ఆమెకు పత్రికల ద్వారా గణనీయమైన గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1945లో ఫైన్ అమెరికన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూపులో చేరింది, అక్కడ ఆమె తన కళాత్మక ఆలోచనలకు సమాజం, మద్దతును కనుగొంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &quot;1940ల మధ్యకాలం నాటికి ఫైన్ చేసిన రచనలు ఫ్రాంక్ లాయిడ్ రైట్, ఫ్రాంక్ క్రౌనిన్‌షీల్డ్ సేకరణలలో ఉన్నాయి... ఆమె కళాఖండాలను మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ డైరెక్టర్ ఆల్ఫ్రెడ్ బార్, కనెక్టికట్‌కు చెందిన ఆధునిక కళా సేకర్తలు ఎమిలీ హాల్, బర్టన్ ట్రెమైన్ కూడా కలిగి ఉన్నారు.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఎమిలీ హాల్ ట్రెమైన్ తరువాత పీట్ మోండ్రియన్ అసంపూర్తిగా ఉన్న పెయింటింగ్ ''విక్టరీ బూగీ వూగీ''కి రెండు వివరణలను రూపొందించడానికి ఫైన్‌ను నియమించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.perlefine.com/biography/index.html|title=Biography - Perle Fine - Abstract Expressionist Art - PerleFine.Com|last=Tennessee|first=AE Artworks – Nashville|website=www.perlefine.com|access-date=2017-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910203231/http://www.perlefine.com/biography/index.html|archive-date=September 10, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ 1936 నుండి 1938 వరకు ఈస్ట్ 57వ వీధిలో ఈస్ట్ రివర్ గ్యాలరీని నడిపింది, 1940లో తన సొంత గ్యాలరీని ప్రారంభించింది. 1945లో ఆమె ఈస్ట్ 57వ వీధిలోని విల్లార్డ్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను ఏర్పాటు చేసింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1946లో ఫైన్ కార్ల్ నియెన్‌రెండోర్ఫ్ కోసం పనిచేయడానికి ఒక ప్రతిపాదనను అంగీకరించింది, అతని గ్యాలరీ విల్లార్డ్ గ్యాలరీకి ఎదురుగా ఉంది; ఈ గ్యాలరీలోనే ఫైన్ పూర్తి స్థాయి చిత్రకారిణిగా మారడానికి వీలు కల్పించే ఆర్థిక సహాయం పొందింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

నియెన్‌రెండోర్ఫ్ గ్యాలరీలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనలో కళా విమర్శకుడు ఎడ్వర్డ్ ఆల్డెన్ జ్యువెల్, 1930లలో అబ్‌స్ట్రాక్షన్ మొదటిసారిగా వచ్చినప్పుడు అది యూరోపియన్ అవాంట్-గార్డ్‌కు అలంకారప్రాయమైనది, అనుకరణ అని కొట్టిపారేసిన అతను ఫైన్ &quot;ఆత్మవిశ్వాసం&quot;, &quot;స్థానిక వనరుల చాతుర్యం&quot;ను ప్రశంసించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1947లో నాన్-ఆబ్జెక్టివ్ ఆర్ట్, సిద్ధాంతాన్ని ప్రదర్శించే ''ది న్యూ ఐకానోగ్రాఫ్'' సంచికలో ఫైన్ కనిపించింది. ఆమె అమెరికన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఆర్టిస్ట్స్ సభ్యురాలు అయినప్పటికీ ఆమె పని తోటి సభ్యులైన రాల్స్టన్ క్రాఫోర్డ్, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్ కంటే భిన్నమైన స్ఫూర్తిని కలిగి ఉందని అందులో రాయబడింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1950లో విల్లెమ్ డి కూనింగ్ ప్రతిపాదనతో ఆమె 8వ స్ట్రీట్ &quot;ఆర్టిస్ట్స్ క్లబ్&quot;లో ప్రవేశం పొందింది.&lt;ref&gt;''ఆర్టిస్ట్స్ క్లబ్''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes1&quot; /&gt; &quot;1950ల మధ్యకాలం నుండి ఫైన్ భావవ్యక్తీకరణ శైలి సడలడం ప్రారంభమైంది. ఆమె దట్టమైన, భారీగా పెయింట్ చేసిన నైరూప్యాలను కఠినమైన, కరుకైన స్ట్రోక్‌లను ఉపయోగించి బ్రష్‌తో రూపొందించింది. ఆమె దృష్టి ద్విమితీయ విమానంపై ఉంచింది: ఉపరితలం, ఆకృతి, మాధ్యమం. ఈ తరచుగా పెద్ద ఎత్తున వేసే కళాఖండాలలో ఫైన్ ఉపయోగించిన రంగుల ప్యాలెట్ చాలా నిరాశ్రయమైన టోన్‌లతో కూడి ఉంది.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

మే 21 – జూన్ 10, 1951 వరకు జరిగిన నైన్త్ స్ట్రీట్ షోలో పాల్గొనడానికి ఫైన్‌ను ఆమె తోటి కళాకారులు ఎంపిక చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |title=9th Street Show Poster |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205529/http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన 60 ఈస్ట్ 9వ వీధిలోని మొదటి అంతస్తులో, కూల్చివేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఒక భవనం బేస్‌మెంట్‌లో జరిగింది. బ్రూస్ ఆల్ట్‌షులేర్ ప్రకారం:

&lt;blockquote&gt;కళాకారులు 9వ వీధిలో డీలర్లు, కలెక్టర్లు, మ్యూజియం వ్యక్తుల రాకను, తద్వారా తమ పనికి వచ్చిన గుర్తింపును జరుపుకోవడమే కాకుండా వారు ఒక ముఖ్యమైన స్థాయి కలిగిన సజీవ సమాజ సృష్టిని, బలాన్ని కూడా జరుపుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Altshuler |first=Bruce |title=The Avant-garde in Exhibition: New Art in the 20th Century |publisher=University of California Press |year=1994 |isbn=978-0520211926 |pages=171}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

నైన్త్ స్ట్రీట్ షోతో ప్రారంభించి 1951 నుండి 1957 వరకు జరిగిన ప్రతి ఆహ్వానిత న్యూయార్క్ పెయింటింగ్, స్కల్ప్చర్ వార్షికోత్సవాలలో ఫైన్ పాల్గొంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1953.jpg |title=''Second Annual at the Stable Gallery, 1953'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205540/http://albertkotin.com/stable1953.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1954.jpg |title=''Third Annual at the Stable Gallery, 1954'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142139/http://albertkotin.com/stable1954.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1955.jpg |title=''Fourth Annual at the Stable Gallery, 1955'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142202/http://albertkotin.com/stable1955.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1956.jpg |title=''Fifth Annual at the Stable Gallery, 1956'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142217/http://albertkotin.com/stable1956.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1957.jpg |title=''Sixth Annual at the Stable Gallery, 1957'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142229/http://albertkotin.com/stable1957.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |title=''9th Street Show Poster'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205529/http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957, p.16; p.36'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; వార్షికోత్సవాలన్నింటిలో చేర్చబడిన మొత్తం 256 [[న్యూయార్క్]] స్కూల్ కళాకారులలో కేవలం 24 మందిలో ఆమె ఒకరు. పాల్గొనేవారిని కళాకారులే స్వయంగా ఎంపిక చేసుకోవడం వల్ల ఈ వార్షికోత్సవాలు చాలా ముఖ్యమైనవి.&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957 p.&amp;nbsp;11–29'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; అన్ని ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్న ఇతర మహిళా కళాకారులలో ఎలైన్ డి కూనింగ్, గ్రేస్ హార్టిగాన్, జోన్ మిచెల్ ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1950లలో ఫైన్ లాంగ్ ఐలాండ్ తూర్పు చివరన ఉన్న ఈస్ట్ హాంప్టన్ స్ప్రింగ్స్ విభాగానికి మారింది, అక్కడ జాక్సన్ పొలాక్, లీ క్రాస్నర్, విల్లెమ్ డి కూనింగ్, కొన్రాడ్ మార్కా-రెల్లీ, జాన్ ఫెర్రెన్, ఇతర న్యూయార్క్ స్కూల్ సభ్యులు శాశ్వత నివాసం ఏర్పరుచుకున్నారు.

1958 నాటి ఒక ప్రదర్శనలో ఆమె చిత్రాలు &quot;ప్రకృతి నైరూప్య సూచనలను అందించాయి... ''నేచర్ ఇన్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్: ద రిలేషన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ టు నేచర్ ఇన్ ట్వంటీయెత్-సెంచరీ అమెరికన్ ఆర్ట్'' లో ఫైన్ చేరిక ద్వారా ఈ అవగాహన మరింత బలపడింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1960వ దశకం [[న్యూయార్క్]] కళా దృశ్యంలో ఆమె పునఃప్రవేశాన్ని సూచిస్తుంది, ఇక్కడ ఆమె మరిన్ని గ్యాలరీలు, కొత్త కళా శైలులను ఎదుర్కొంది. &quot;ఫైన్ గ్రాహం గ్యాలరీలో (1961, 1963, 1964, 1967) 4 ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనలను ఏర్పాటు చేసింది, ఆమె శైలిలో పెద్ద మార్పుతో, క్షితిజ సమాంతర, నిలువు రేఖల పునఃప్రవేశంతో, రంగు గురించిన భావోద్వేగాన్ని తెలియజేయాలనే ఫైన్ ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ 1961లో కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయంలో విజిటింగ్ క్రిటిక్, లెక్చరర్‌గా బోధించడం ప్రారంభించింది. ఆ వెంటనే హోఫ్‌స్ట్రా విశ్వవిద్యాలయం ఆమెకు ఒక అవకాశాన్ని అందించింది; ఆమె 1962 నుండి 1973 వరకు అక్కడ ప్రైవేట్‌గా బోధించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ఫైన్ ఈ విధంగా పేర్కొంది:

: నేను నన్ను ఎప్పుడూ ఒక విద్యార్థి లేదా ఉపాధ్యాయురాలిగా భావించలేదు, ఒక చిత్రకారిణిగానే భావించాను. నేను ఏదైనా చిత్రించినప్పుడు నేను భవిష్యత్తు గురించి బాగా తెలుసుకుంటాను. నేను గీసినది ఇప్పటి నుండి 40 సంవత్సరాల పాటు నిలబడదని నాకు అనిపిస్తే, ఆ రకమైన పని చేయడానికి నాకు ఆసక్తి ఉండదు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=June 10, 1951 |title=''Abstract expressionist art movement in America video documentation project, 1991–1992./Perle Fine'' |url=http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=126Q01736J2U8.7569&amp;menu=search&amp;aspect=subtab157&amp;npp=50&amp;ipp=20&amp;spp=20&amp;profile=all&amp;ri=1&amp;source=%7E%21siarchives&amp;index=.GW&amp;term=Thomas+Herskovic&amp;x=0&amp;y=0&amp;aspect=subtab157 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226204222/http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=126Q01736J2U8.7569&amp;menu=search&amp;aspect=subtab157&amp;npp=50&amp;ipp=20&amp;spp=20&amp;profile=all&amp;ri=1&amp;source=%7E!siarchives&amp;index=.GW&amp;term=Thomas+Herskovic&amp;x=0&amp;y=0&amp;aspect=subtab157 |archive-date=February 26, 2012 |access-date=January 13, 2012 |publisher=Siris-archives.si.edu}}&lt;/ref&gt;

1965లో ఆమె మోనోన్యూక్లియోసిస్ అనే తీవ్రమైన వ్యాధి బారిన పడింది. ఈ సమయంలో ఆమె వక్రరేఖల రూపాలను ఉపయోగిస్తూ కలప కోల్లెజ్‌లను తయారు చేయడం చేపట్టింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ 1978లో జరిగిన వార్షిక గిల్డ్ హాల్ ఆర్టిస్ట్ మెంబర్స్ ఎగ్జిబిషన్‌లో అవార్డును గెలుచుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

అల్జీమర్స్ వ్యాధితో చాలా సంవత్సరాలు పోరాడిన తరువాత ఫైన్ 83 సంవత్సరాల వయస్సులో 1988 మే 31న [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఈస్ట్ హాంప్టన్‌లో న్యుమోనియాతో మరణించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ప్రిసైన్స్ సిరీస్: 1950లు ==
1950వ దశకంలో ఫైన్ హన్స్ హాఫ్‌మన్ ఆలోచనలు, రంగు, ఆకృతి కలపడం ద్వారా వచ్చే సామరస్యం, ఉద్రిక్తత నుండి ప్రేరణ పొందింది. ఫైన్ తన స్వంత వ్యక్తీకరణ మార్గంగా రంగును ఉపయోగించుకోగలిగింది. ఫైన్ తగ్గింపు, అనుకూల, ప్రతికూల స్థలాన్ని ఉపయోగించడంతో పాటు మరకలు చేయడం, అపారదర్శకత స్థాయిలను వ్యతిరేకించే చర్యతో ఆడటం ప్రారంభించింది. ఈ కాలపు ఆమె రచనలు మార్క్ రోత్కో రచనలతో సారూప్యతను కలిగి ఉన్నాయి, ఆ సమయంలో ఆమె అతనికి సన్నిహితురాలు. ఆమె రచనల ఈ సిరీస్ దాని విస్తృతి, బహిరంగతకు, రంగుల సూక్ష్మ పొరలు, పదార్థాలు పరస్పరం సంభాషించే విధానానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Fine, Perle|date=2011-10-31|work=Benezit Dictionary of Artists|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00064356}}&lt;/ref&gt;

== ది కూల్ సిరీస్: 1961–1963 ==
ఆమె 1961-1963 మధ్యకాలపు కూల్ సిరీస్ ఆమె ప్రారంభ సంవత్సరాల్లోని నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ రచనల నుండి విరామాన్ని సూచిస్తుంది. పెయింటింగ్‌లు ఒక &quot;నిష్క్రమణ&quot; కాకుండా &quot;పెరుగుదల&quot; అని ఆమె పేర్కొంది, &quot;మరింత వ్యక్తీకరించడానికి పెయింటింగ్ లోపల ఉన్న అవసరం&quot; నుండి ఇది అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ఫైన్ ఈస్ట్ హాంప్టన్ స్ప్రింగ్స్‌లో ఒంటరిగా నివసిస్తున్న సమయంలో కూల్ సిరీస్ సృష్టించబడింది. ఆ సమయంలో &quot;కూల్&quot; అనే పదానికి కొత్త రకం కళ అని అర్థం వస్తుందనే ఆమె అవగాహన నుండి ఈ పేరు వచ్చింది. కళాకారులు యాక్షన్ పెయింటింగ్ ఆత్మను వ్యక్తపరచడం నుండి దూరంగా ఉండి, తమ చిత్రాలను తమంతట తామే మాట్లాడుకోనిస్తున్నారు; ఈ కొత్త విధానం మానసిక స్వీయ-పరీక్ష నుండి విముక్తి పొందింది, వీక్షకుడిని నేరుగా భావోద్వేగ, మేధోపరమైన అనుభవంలోకి నెట్టగలదు. ఇది కేవలం రంగు, స్థలంతో వీక్షకుడు ఎలా సంభాషించాడు అనే దాని గురించి మాత్రమే, ఈ అంశాల ద్వారా మాత్రమే &quot;లోతైన, ఆధ్యాత్మిక అనుభవాన్ని&quot; సృష్టించింది. ఫైన్ కూల్ సిరీస్ కేవలం ఏకవర్ణ రంగు ప్యాలెట్‌లను ఉపయోగించి పక్కపక్కనే ఉంచిన దీర్ఘచతురస్రాలు, చతురస్రాల చిత్రాలపై మాత్రమే దృష్టి కేంద్రీకరించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== ది అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్: 1969–1980 ==
అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్ ఫైన్ మునుపటి అన్ని శైలులకు పరాకాష్ట. ఈ సిరీస్ పేరుకు &quot;ఒప్పందం&quot;, &quot;అంగీకారం&quot; అని అర్థం, దీని రచనలు మినిమలిజంతో విలక్షణమైన సంబంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి. &quot;ది ట్రాంక్విల్ పవర్ ఆఫ్ పెర్లే ఫైన్స్ ఆర్ట్&quot; అనే తన కథనంలో కాథ్లీన్ హౌస్లీ ఈ కాలపు ఫైన్ పని గురించి ఇలా అంటుంది: &quot;వయస్సు, స్వభావంలో దగ్గరగా ఉన్న ఫైన్, ఆగ్నెస్ మార్టిన్ అనేక సారూప్యతలను పంచుకున్నారు, వారి కళను విమర్శకులు మామూలుగా 'వాతావరణ, అద్భుతమైనది' అని వర్ణించడం అందులో ఒకటి.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1962లో జియోమెట్రిక్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్ ఇన్ అమెరికా పేరుతో విట్నీ మ్యూజియంలో జరిగిన ఒక సమూహ ప్రదర్శనలో మార్టిన్, ఫైన్ కలిసి కనిపించారు. రంగురంగుల లైన్ వర్క్, రంగు తలాలు, విలక్షణమైన స్వీపింగ్ బ్రష్‌స్ట్రోక్‌లను ఉపయోగించి ఆమె మినిమలిస్ట్ ధోరణుల ద్వారా ఫైన్ శైలి వేరు చేయబడింది.

ఈ సిరీస్‌లో ఫైన్ పని 1962 నుండి 1973 వరకు కొనసాగిన హోఫ్‌స్ట్రా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆమె పదవీకాలంతో అతివ్యాప్తి చెందింది. 1978లో ఆమె కెరీర్‌లోని ఈ కాలపు చివరిలో ఈస్ట్ హాంప్టన్‌లోని గిల్డ్ హాల్ మ్యూజియంలో ఒక ప్రదర్శనతో ఆమె సత్కరించబడింది, ఇది ఈ సిరీస్ పనిని నొక్కిచెప్పింది. క్యూరేటర్ డేవిడ్ డైచర్ ఆమె అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్‌ను వివరిస్తూ &quot;రంగుల పట్టీలు గ్రిడ్ లోపల నుండి వెలువడుతున్నట్లుగా ప్రకాశాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి&quot; అని అన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://issuu.com/berrycampbellgallery/docs/perle_fine|title=Perle Fine &amp;#124; Prescience Series (1950s) by Berry Campbell Gallery – Issuu|website=issuu.com|date=21 March 2017 |accessdate=17 December 2022}}&lt;/ref&gt;

== మహిళా కళాకారిణిగా స్థానం ==
ఫన్నీ హిల్‌స్మిత్, లీ క్రాస్నర్ వంటి ఇతర మహిళా కళాకారులతో పాటు ఫైన్ కూడా వారి లింగభేదం ఆధారంగా వారి అవకాశాలు, బహిర్గతం కావడంలో గణనీయమైన పరిమితులను ఎదుర్కొంది. &quot;నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ చిత్రకారుడి ప్రతిమ అనేది ఒక శ్వేతజాతీయ, భిన్న లింగ పురుషుడు... వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ గ్లిఫ్‌గా తనను తాను భావించుకున్న ఈ ఉద్యమం మహిళలు, ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, స్వలింగ సంపర్కుల పని స్వభావం, నాణ్యతతో సంబంధం లేకుండా వారి ప్రవేశాన్ని పరిమితం చేసింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; కళా ప్రపంచాన్ని శామ్యూల్ కూట్జ్ వంటి వ్యక్తులు నడుపుతున్నారు, ఏ కళ (ఏ కళాకారులు) ప్రధాన స్రవంతిలో ఉందో నిర్ణయించడంలో సహాయపడిన ప్రముఖ గ్యాలరీ యజమాని అతను, తన గ్యాలరీలో మహిళా కళాకారులు ఎవరూ ఉండరని బహిరంగంగా ప్రకటించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; అయినప్పటికీ &quot;అక్కడ ఉన్న మరెవరికైనా నేను సమానంగా మంచి పని చేస్తానని నాకు తెలుసు&quot; అని ఫైన్ సమర్థించుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

కూట్జ్ వంటి గేట్‌కీపర్‌ల అడ్డంకులు ఉన్నప్పటికీ ఫైన్ 1940ల చివరలో అనేక సోలో, సమూహ ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ ప్రదర్శనలలో ఆమె సాధించిన విజయం కళా ప్రపంచంలో ఫైన్ విజయం అంచున ఉందనే సూచనను ఇచ్చింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఏది ఏమైనప్పటికీ ఆమె తన తోటి పురుషుల అనుభవించిన వాణిజ్యపరమైన విజయాన్ని ఎన్నడూ సాధించలేదు. &quot;1950లు ప్రారంభమైనప్పుడు... పురుష లేదా స్త్రీ కళాకారుల మధ్య తక్కువ పోటీ ఉంది, తలుపు పగుళ్లు రావడం ప్రారంభమైనప్పుడే (అనగా, నిజమైన డబ్బు ప్రమేయం ఉన్నప్పుడు) కళాకారుడి లింగం మరింత ప్రముఖ పాత్ర పోషించడం ప్రారంభించింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; డీడ్రే రాబ్సన్ ఆ కాలాన్ని వివరిస్తూ, &quot;కళలు క్రమంగా 'స్త్రీ' రంగానికి చెందిన భావన తక్కువగా పరిగణించబడి కఠినమైన, విజయవంతమైన వ్యాపారవేత్తకు తగిన ఆసక్తిగా ఎక్కువగా భావించబడ్డాయి&quot; అని అన్నాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

తన వంతుగా ఫైన్ నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ ఉద్యమంలో తన సాపేక్ష విజయంలో లింగం పోషించిన పాత్రకు అంత ప్రాముఖ్యత ఇవ్వలేదు, బదులుగా ఆమె చిత్రలేఖనాల సమగ్రతపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టింది. ఆమె స్త్రీ కావడానికంటే చిత్రలేఖనం ముఖ్యమైన విషయమని ఆమె ఎప్పుడూ నమ్మింది; ఆమె ఎదుర్కొన్న ఏ ప్రతికూలత అయినా ఆమె భవిష్యత్తులో కాబోయే కళాకారిణిగా ఎదగడానికి మాత్రమే నెట్టివేసింది. ఆమె కాన్వాస్‌తో పోరాడి ప్రతి కళాఖండంలో సమస్యలను పరిష్కరించింది. ఆమె సంకల్పం, ప్రతిభ కాదనలేనివి, కళా చరిత్రకారిణి ఆన్ ఈడెన్ గిబ్సన్ చెప్పినట్లుగా &quot;1950ల నాటికి ఫైన్ సరిగ్గా నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ మధ్యలో ఉంది&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

50 సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగిన నైరూప్య చిత్రలేఖన కెరీర్‌లో ఫైన్ ఆవిష్కరణలను కొనసాగించింది, విమర్శకులు ఆమె పనిని వ్యుత్పన్నమని పిలవడానికి అవకాశమున్న ఇతర కళాకారుల నుండి పద్ధతులను తీసుకోవడానికి నిరాకరించింది. ఫైన్ ఉద్దేశ్యంలో &quot;నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ అనేది మునుపటి శైలులకు వ్యతిరేకంగా బహిరంగ తిరుగుబాటు రూపం కాదు, ఇది ఒక అందమైన, అన్వేషించని దేశం లాంటిది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ఇటీవల ఆమె పనికి కొత్త గుర్తింపు లభిస్తోంది, ఇందులో డెన్వర్ ఆర్ట్ మ్యూజియంలో 2016 ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషన్ ఎగ్జిబిషన్;&lt;ref name=&quot;Denver Art Museum&quot;&gt;{{cite web |title=Women of Abstract Expressionism |url=https://www.denverartmuseum.org/en/exhibitions/women-abstract-expressionism |website=Denver Art Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; కటోనా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో 9వ స్ట్రీట్ షో నుండి ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం;&lt;ref name=&quot;Katonah Museum of Art&quot;&gt;{{cite web |title=Sparkling Amazons: Abstract Expressionist Women of the 9th St. Show |url=https://www.katonahmuseum.org/exhibitions/exhibition/sparkling-amazons-abstract-expressionist-women-of-the-9th-st-show |website=Katonah Museum of Art |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; ఆర్టిస్టిక్ లైసెన్స్: సిక్స్ టేక్స్ ఆన్ ది గుగ్గెన్‌హీమ్ కలెక్షన్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Guggenheim2&quot;&gt;{{cite web |title=Artistic License: Six Takes on the Guggenheim Collection |url=https://www.guggenheim.org/exhibition/artistic-license-six-takes-on-the-guggenheim-collection |website=The Guggenheim Museums and Foundation |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;

2016లో ఆమె పని డెన్వర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం నిర్వహించిన ''ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం'' ప్రదర్శనలో చేర్చబడింది.&lt;ref name=&quot;Marter&quot;&gt;{{cite book |last1=Marter |first1=Joan M. |title=Women of abstract expressionism |date=2016 |publisher=Denver Art Museum Yale University Press |location=Denver New Haven |isbn=9780300208429 |page=174}}&lt;/ref&gt; 2023లో ఆమె పని [[లండన్|లండన్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని వైట్‌చాపెల్ గ్యాలరీలో ''యాక్షన్, గెస్చర్, పెయింట్: ఉమెన్ ఆర్టిస్ట్స్ అండ్ గ్లోబల్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్ 1940-1970'' ప్రదర్శనలో చేర్చబడింది.&lt;ref name=&quot;Whitechapel Gallery&quot;&gt;{{cite web |title=Action, Gesture, Paint |url=https://www.whitechapelgallery.org/exhibitions/action-gesture-paint-women-and-global-abstraction-1940-70/ |website=Whitechapel Gallery |access-date=18 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ పని బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;Brooklyn Museum&quot;&gt;{{cite web |title=Wide to the Wind |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/69870 |website=Brooklyn Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;Guggenheim&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/perle-fine |website=The Guggenheim Museums and Foundation |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్,&lt;ref name=&quot;National Gallery of Art&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://www.nga.gov/collection/artist-info.1302.html#works |website=National Gallery of Art |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; స్మిత్సోనియన్ అమెరికన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;SAAM&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://americanart.si.edu/artist/perle-fine-1541 |website=Smithsonian American Art Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; విట్నీ మ్యూజియం ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ సేకరణలలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;Whitney&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://whitney.org/artists/430 |website=Whitney Museum of American Art |access-date=18 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== దృశ్య విశ్లేషణ ==
1940వ దశకంలో ఒక కళాకారిణిగా ఫైన్ అభివృద్ధిపై సెజాన్ పని గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. అతను ప్రకృతి నుండి ఒక క్రమాన్ని అభివృద్ధి చేసిన విధానాన్ని, కాన్వాస్‌ను ఆధీనంలోకి తీసుకున్న విధానాన్ని ఆమె పరిగణనలోకి తీసుకుంది; ఇది కాన్వాస్‌పై వారి స్వంత స్థలంలో చిత్రాలను రూపొందించడానికి ఆమెకు వీలు కల్పించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ఆమె మరింత ప్రసిద్ధ కళాకారిణిగా మారడంతో ఫైన్ పని నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ లక్షణాలను పొందుపరిచింది. ఆమె మానవ భావోద్వేగం, శక్తి లోతులను అన్వేషించేటప్పుడు తన శైలిని ప్రేరేపించడంలో సహాయపడటానికి ఆధునిక యూరోపియన్ మాస్టర్‌ల గురించిన తన జ్ఞానాన్ని అనుమతించింది. ఫైన్ ఆధునిక, నైరూప్య కళను సమస్యలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు అమలు చేయగల సామర్థ్యంగా అభివర్ణించింది. ఫైన్ దృష్టిలో భావోద్వేగాలను వ్యక్తీకరించడానికి రంగు చాలా ముఖ్యమైనది. భావోద్వేగాన్ని చూపించడానికి ఆమె కొన్ని రచనలు మరింత సంతృప్తమయ్యాయి, ఇతర పనులలో మ్యూట్ చేయబడిన రంగు వాడకంతో విభేదిస్తాయి; ఇది &quot;విభిన్న ప్రాదేశిక, భావోద్వేగ లక్షణాలపై&quot; ఆమెకున్న ఆసక్తిని చూపుతుంది.

''కూల్ సిరీస్'' లో లిసా ఎన్. పీటర్స్ ఫైన్‌కు చెందిన ''అన్‌టైటిల్డ్''ని విశ్లేషించింది: ఒక పసుపు దీర్ఘచతురస్రం ముందుభాగంలోకి నెట్టబడుతోంది, లోతైన ముదురు గోధుమ/ఆకుపచ్చ దీర్ఘచతురస్రం నేపథ్యంలో దూరంగా ఉంటుంది. ఆమె బ్రష్‌స్ట్రోక్‌లు పెళుసైన, శుభ్రమైన పంక్తుల నుండి మృదువైన, గాలి లాంటి స్ట్రోక్‌ల వరకు విభిన్న భావోద్వేగాలను ప్రదర్శిస్తాయి. ద్రవత్వాన్ని సృష్టించడానికి ఆమె తడి పెయింట్‌పై తడి పెయింట్‌ను ఉపయోగిస్తుంది, పెయింట్‌ను బయటి అంచుల వరకు లాగుతుంది; ఇది గడ్డిపై సూర్యరశ్మి ప్రకాశించే రూపాన్ని ఇస్తుంది, ఎక్కువ భాగం కంటెంట్ వాతావరణాన్ని ఇవ్వడానికి బయటి అంచున కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ఫైన్ పని జోన్ మిచెల్, హెలెన్ ఫ్రాంకెన్‌థాలర్ వంటి కళాకారులకు పూర్వగామి అని కొందరు చెప్పవచ్చు.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |title=Louppe, Marguerite |date=2011-10-31 |work=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00111955}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ ఈస్ట్ హాంప్టన్స్ స్ప్రింగ్స్‌లో ఒంటరిగా ఉండగలగడం వల్ల ఆమె తన సహజ పరిసరాల నుండి ప్రేరణ పొందగలిగింది. ఫైన్ తన రచనలు కేవలం తన పదార్థాలు పరస్పరం వ్యవహరించే విధానంపై ఆధారపడి ఉన్నాయని మొండి పట్టుదలతో ఉన్నప్పటికీ స్ప్రింగ్స్‌లోని తన పరిసరాలతో ఆమె ఏర్పరచుకున్న సంబంధాలను చూడకపోవడం కష్టమని ప్రజలు భావించారు. ఒకసారి ఫైన్ ఇలా పేర్కొంది, &quot;నాకు వాస్తవికత అనేది తెలియని ప్రకాశంలో ఉంది. మంత్రముగ్ధులను చేసే నాణ్యత, పిలిచి పట్టుకునేది, ముందస్తుగా ఆలోచించనిది, పేరులేనిది, బహుశా ఏదో ఒక అతీంద్రియ అనుభవం ద్వారా తాకబడి ఒక కవితా, సృజనాత్మక మనస్సు ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడినది - ఇవి ఉపరితలం క్రింద దాగి ఉన్న విషయాలు&quot;.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ
* యాక్షన్ పెయింటింగ్
* న్యూయార్క్ స్కూల్ (కళ)
* 9వ స్ట్రీట్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{YouTube|yqUORQW8lHQ|పెర్లే ఫైన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం-ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ ద 9వ స్ట్రీట్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Fine, Perle}}
[[వర్గం:1905 జననాలు]]
[[వర్గం:1988 మరణాలు]]
[[వర్గం:నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ కళాకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>iyfupp5z4bec2pz1n8ds8l1h0jq7fwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953841</id>
      <parentid>4953838</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T13:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు]] ను తీసివేసారు;  [[వర్గం:అమెరికా మహిళా చిత్రకారులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48607" sha1="giu7puf8ll09wanwb1cwzqucf36my3m" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name          = పెర్లే ఫైన్
| image         = Perle_Fine.jpg
| imagesize     =
| caption       =
| birth_name     =
| birth_date       = {{Birth-date|1905}}
| birth_place      = బోస్టన్, మసాచుసెట్స్
| death_date       = {{Death year and age|1988|1905}}
| death_place    = ఈస్ట్ హాంప్టన్, న్యూయార్క్
| field         = చిత్రలేఖనం
| training      =
| movement      = నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ
| works         =
| patrons       =
| influenced by =
| influenced    =
| awards        =
}}
'''పెర్లే ఫైన్''' (పుట్టుకతో '''పౌలే ఫీన్''';&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Housley|first=Kathleen L.|date=2003-01-01|title=The Tranquil Power of Perle Fine's Art|jstor=1358800|journal=Woman's Art Journal|volume=24|issue=1|pages=3–10|doi=10.2307/1358800}}&lt;/ref&gt; 1905{{ndash}}1988) ఒక [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ చిత్రకారిణి.&lt;ref name=&quot;nytimes1&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/2009/04/26/nyregion/long-island/26artsli.html?_r=2 ''Portrait of an Artist''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402184200/http://www.nytimes.com/2009/04/26/nyregion/long-island/26artsli.html?_r=2 |date=April 2, 2015 }} Published: April 24, 2009 by Benjamin Genocchio&lt;/ref&gt; ఫైన్ చేసిన రచనలు ద్రవ, బ్రష్ లాంటి పదార్థాల కలయిక, క్రమరహిత రేఖాగణిత ఆకృతులతో ముడిపడి ఉన్న జీవసంబంధమైన (బయోమోర్ఫిక్) రూపాల వాడకంతో బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== జీవిత చరిత్ర ==
ఆరుగురు సంతానంలో ఒకరైన ఫైన్ 1905లో మసాచుసెట్స్ లోని బోస్టన్‌లో రష్యా నుండి వలస వచ్చిన తల్లిదండ్రులకు జన్మించింది. ఆమెకు చిన్న వయస్సులోనే కళపై ఆసక్తి ఏర్పడింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Fine, Perle, 1905–1988. |title=Perle Fine : the cool series |date=2011 |publisher=Spanierman Modern |isbn=978-1-935617-13-6 |oclc=978093508}}&lt;/ref&gt; &quot;[[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో గ్రామర్ స్కూల్‌లో దాదాపు వెంటనే ప్రారంభించాను... నేను పోస్టర్‌లను రూపొందించాను, చిన్న బహుమతులను గెలుచుకోవడం ప్రారంభించాను, ఆ విధంగా ప్రోత్సాహాన్ని పొందాను. నేను హైస్కూల్ నుండి పట్టభద్రురాలయ్యే సమయానికి నేను కళాకారిణి కావాలని చాలా స్పష్టంగా తెలుసుకున్నాను.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ కొద్దికాలం బోస్టన్‌లోని స్కూల్ ఆఫ్ ప్రాక్టికల్ ఆర్ట్‌కు వెళ్ళింది, అక్కడ ఆమె ఇలస్ట్రేషన్, గ్రాఫిక్ డిజైన్ తరగతులకు హాజరై వార్తాపత్రిక ప్రకటనలను రూపొందించడం నేర్చుకుంది. పాఠశాల బర్సార్ కార్యాలయంలో పనిచేస్తూ తన చదువుకు ఫీజు చెల్లించింది. తదనంతరం ఫైన్ ఆర్ట్‌లో శిక్షణ కోసం ఆమె [[న్యూయార్క్]] నగరానికి వెళ్లి గ్రాండ్ సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో చేరడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; గ్రాండ్ సెంట్రల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌లోనే ఫైన్ మారిస్ బెరెజోవ్‌ను కలుసుకుంది, ఆమె అతనిని 1930లో వివాహం చేసుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

న్యూయార్క్‌లో ఉన్నప్పుడు ఆమె కిమోన్ నికోలేడ్స్‌తో కలిసి ఆర్ట్ స్టూడెంట్స్ లీగ్‌లో కూడా చదువుకుంది.&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957, p.129'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; 1930ల చివరలో ఆమె న్యూయార్క్ నగరం, ప్రావిన్స్‌టౌన్‌లో హన్స్ హాఫ్‌మన్‌తో కలిసి చదువుకోవడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 1943లో ఆమె గుగ్గెన్‌హీమ్ ఫౌండేషన్ నుండి గ్రాంట్ పొంది పెగ్గీ గుగ్గెన్‌హీమ్ ఆర్ట్ ఆఫ్ థిస్ సెంచరీ గ్యాలరీ, [[మ్యూజియం]] ఆఫ్ నాన్‌ఆబ్జెక్టివ్ పెయింటింగ్‌లో ప్రదర్శనలలో పాల్గొనగలిగింది; ఈ ప్రదర్శనలు ఆమెకు పత్రికల ద్వారా గణనీయమైన గుర్తింపును తెచ్చిపెట్టాయి.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 1945లో ఫైన్ అమెరికన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూపులో చేరింది, అక్కడ ఆమె తన కళాత్మక ఆలోచనలకు సమాజం, మద్దతును కనుగొంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; &quot;1940ల మధ్యకాలం నాటికి ఫైన్ చేసిన రచనలు ఫ్రాంక్ లాయిడ్ రైట్, ఫ్రాంక్ క్రౌనిన్‌షీల్డ్ సేకరణలలో ఉన్నాయి... ఆమె కళాఖండాలను మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్ డైరెక్టర్ ఆల్ఫ్రెడ్ బార్, కనెక్టికట్‌కు చెందిన ఆధునిక కళా సేకర్తలు ఎమిలీ హాల్, బర్టన్ ట్రెమైన్ కూడా కలిగి ఉన్నారు.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఎమిలీ హాల్ ట్రెమైన్ తరువాత పీట్ మోండ్రియన్ అసంపూర్తిగా ఉన్న పెయింటింగ్ ''విక్టరీ బూగీ వూగీ''కి రెండు వివరణలను రూపొందించడానికి ఫైన్‌ను నియమించింది.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.perlefine.com/biography/index.html|title=Biography - Perle Fine - Abstract Expressionist Art - PerleFine.Com|last=Tennessee|first=AE Artworks – Nashville|website=www.perlefine.com|access-date=2017-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910203231/http://www.perlefine.com/biography/index.html|archive-date=September 10, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ 1936 నుండి 1938 వరకు ఈస్ట్ 57వ వీధిలో ఈస్ట్ రివర్ గ్యాలరీని నడిపింది, 1940లో తన సొంత గ్యాలరీని ప్రారంభించింది. 1945లో ఆమె ఈస్ట్ 57వ వీధిలోని విల్లార్డ్ గ్యాలరీలో తన మొదటి ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనను ఏర్పాటు చేసింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1946లో ఫైన్ కార్ల్ నియెన్‌రెండోర్ఫ్ కోసం పనిచేయడానికి ఒక ప్రతిపాదనను అంగీకరించింది, అతని గ్యాలరీ విల్లార్డ్ గ్యాలరీకి ఎదురుగా ఉంది; ఈ గ్యాలరీలోనే ఫైన్ పూర్తి స్థాయి చిత్రకారిణిగా మారడానికి వీలు కల్పించే ఆర్థిక సహాయం పొందింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

నియెన్‌రెండోర్ఫ్ గ్యాలరీలో జరిగిన ఒక ప్రదర్శనలో కళా విమర్శకుడు ఎడ్వర్డ్ ఆల్డెన్ జ్యువెల్, 1930లలో అబ్‌స్ట్రాక్షన్ మొదటిసారిగా వచ్చినప్పుడు అది యూరోపియన్ అవాంట్-గార్డ్‌కు అలంకారప్రాయమైనది, అనుకరణ అని కొట్టిపారేసిన అతను ఫైన్ &quot;ఆత్మవిశ్వాసం&quot;, &quot;స్థానిక వనరుల చాతుర్యం&quot;ను ప్రశంసించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1947లో నాన్-ఆబ్జెక్టివ్ ఆర్ట్, సిద్ధాంతాన్ని ప్రదర్శించే ''ది న్యూ ఐకానోగ్రాఫ్'' సంచికలో ఫైన్ కనిపించింది. ఆమె అమెరికన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఆర్టిస్ట్స్ సభ్యురాలు అయినప్పటికీ ఆమె పని తోటి సభ్యులైన రాల్స్టన్ క్రాఫోర్డ్, రాబర్ట్ మదర్‌వెల్ కంటే భిన్నమైన స్ఫూర్తిని కలిగి ఉందని అందులో రాయబడింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1950లో విల్లెమ్ డి కూనింగ్ ప్రతిపాదనతో ఆమె 8వ స్ట్రీట్ &quot;ఆర్టిస్ట్స్ క్లబ్&quot;లో ప్రవేశం పొందింది.&lt;ref&gt;''ఆర్టిస్ట్స్ క్లబ్''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes1&quot; /&gt; &quot;1950ల మధ్యకాలం నుండి ఫైన్ భావవ్యక్తీకరణ శైలి సడలడం ప్రారంభమైంది. ఆమె దట్టమైన, భారీగా పెయింట్ చేసిన నైరూప్యాలను కఠినమైన, కరుకైన స్ట్రోక్‌లను ఉపయోగించి బ్రష్‌తో రూపొందించింది. ఆమె దృష్టి ద్విమితీయ విమానంపై ఉంచింది: ఉపరితలం, ఆకృతి, మాధ్యమం. ఈ తరచుగా పెద్ద ఎత్తున వేసే కళాఖండాలలో ఫైన్ ఉపయోగించిన రంగుల ప్యాలెట్ చాలా నిరాశ్రయమైన టోన్‌లతో కూడి ఉంది.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

మే 21 – జూన్ 10, 1951 వరకు జరిగిన నైన్త్ స్ట్రీట్ షోలో పాల్గొనడానికి ఫైన్‌ను ఆమె తోటి కళాకారులు ఎంపిక చేశారు.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |title=9th Street Show Poster |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205529/http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt; ఈ ప్రదర్శన 60 ఈస్ట్ 9వ వీధిలోని మొదటి అంతస్తులో, కూల్చివేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఒక భవనం బేస్‌మెంట్‌లో జరిగింది. బ్రూస్ ఆల్ట్‌షులేర్ ప్రకారం:

&lt;blockquote&gt;కళాకారులు 9వ వీధిలో డీలర్లు, కలెక్టర్లు, మ్యూజియం వ్యక్తుల రాకను, తద్వారా తమ పనికి వచ్చిన గుర్తింపును జరుపుకోవడమే కాకుండా వారు ఒక ముఖ్యమైన స్థాయి కలిగిన సజీవ సమాజ సృష్టిని, బలాన్ని కూడా జరుపుకున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Altshuler |first=Bruce |title=The Avant-garde in Exhibition: New Art in the 20th Century |publisher=University of California Press |year=1994 |isbn=978-0520211926 |pages=171}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

నైన్త్ స్ట్రీట్ షోతో ప్రారంభించి 1951 నుండి 1957 వరకు జరిగిన ప్రతి ఆహ్వానిత న్యూయార్క్ పెయింటింగ్, స్కల్ప్చర్ వార్షికోత్సవాలలో ఫైన్ పాల్గొంది.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1953.jpg |title=''Second Annual at the Stable Gallery, 1953'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205540/http://albertkotin.com/stable1953.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1954.jpg |title=''Third Annual at the Stable Gallery, 1954'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142139/http://albertkotin.com/stable1954.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1955.jpg |title=''Fourth Annual at the Stable Gallery, 1955'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142202/http://albertkotin.com/stable1955.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1956.jpg |title=''Fifth Annual at the Stable Gallery, 1956'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142217/http://albertkotin.com/stable1956.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/stable1957.jpg |title=''Sixth Annual at the Stable Gallery, 1957'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142229/http://albertkotin.com/stable1957.jpg |archive-date=February 9, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |title=''9th Street Show Poster'' |access-date=January 13, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205205529/http://albertkotin.com/9th.%20st.jpg |archive-date=February 5, 2012 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957, p.16; p.36'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; వార్షికోత్సవాలన్నింటిలో చేర్చబడిన మొత్తం 256 [[న్యూయార్క్]] స్కూల్ కళాకారులలో కేవలం 24 మందిలో ఆమె ఒకరు. పాల్గొనేవారిని కళాకారులే స్వయంగా ఎంపిక చేసుకోవడం వల్ల ఈ వార్షికోత్సవాలు చాలా ముఖ్యమైనవి.&lt;ref&gt;{{cite book|title=''New York school : abstract expressionists : artists choice by artists : a complete documentation of the New York painting and sculpture annuals, 1951–1957 p.&amp;nbsp;11–29'' |publisher=Worldcat.org |oclc = 50666793}}&lt;/ref&gt; అన్ని ప్రదర్శనలలో పాల్గొన్న ఇతర మహిళా కళాకారులలో ఎలైన్ డి కూనింగ్, గ్రేస్ హార్టిగాన్, జోన్ మిచెల్ ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1950లలో ఫైన్ లాంగ్ ఐలాండ్ తూర్పు చివరన ఉన్న ఈస్ట్ హాంప్టన్ స్ప్రింగ్స్ విభాగానికి మారింది, అక్కడ జాక్సన్ పొలాక్, లీ క్రాస్నర్, విల్లెమ్ డి కూనింగ్, కొన్రాడ్ మార్కా-రెల్లీ, జాన్ ఫెర్రెన్, ఇతర న్యూయార్క్ స్కూల్ సభ్యులు శాశ్వత నివాసం ఏర్పరుచుకున్నారు.

1958 నాటి ఒక ప్రదర్శనలో ఆమె చిత్రాలు &quot;ప్రకృతి నైరూప్య సూచనలను అందించాయి... ''నేచర్ ఇన్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్: ద రిలేషన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ పెయింటింగ్ అండ్ స్కల్ప్చర్ టు నేచర్ ఇన్ ట్వంటీయెత్-సెంచరీ అమెరికన్ ఆర్ట్'' లో ఫైన్ చేరిక ద్వారా ఈ అవగాహన మరింత బలపడింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

1960వ దశకం [[న్యూయార్క్]] కళా దృశ్యంలో ఆమె పునఃప్రవేశాన్ని సూచిస్తుంది, ఇక్కడ ఆమె మరిన్ని గ్యాలరీలు, కొత్త కళా శైలులను ఎదుర్కొంది. &quot;ఫైన్ గ్రాహం గ్యాలరీలో (1961, 1963, 1964, 1967) 4 ఏకవ్యక్తి ప్రదర్శనలను ఏర్పాటు చేసింది, ఆమె శైలిలో పెద్ద మార్పుతో, క్షితిజ సమాంతర, నిలువు రేఖల పునఃప్రవేశంతో, రంగు గురించిన భావోద్వేగాన్ని తెలియజేయాలనే ఫైన్ ఉద్దేశ్యాన్ని ప్రకటించింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ 1961లో కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయంలో విజిటింగ్ క్రిటిక్, లెక్చరర్‌గా బోధించడం ప్రారంభించింది. ఆ వెంటనే హోఫ్‌స్ట్రా విశ్వవిద్యాలయం ఆమెకు ఒక అవకాశాన్ని అందించింది; ఆమె 1962 నుండి 1973 వరకు అక్కడ ప్రైవేట్‌గా బోధించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ఫైన్ ఈ విధంగా పేర్కొంది:

: నేను నన్ను ఎప్పుడూ ఒక విద్యార్థి లేదా ఉపాధ్యాయురాలిగా భావించలేదు, ఒక చిత్రకారిణిగానే భావించాను. నేను ఏదైనా చిత్రించినప్పుడు నేను భవిష్యత్తు గురించి బాగా తెలుసుకుంటాను. నేను గీసినది ఇప్పటి నుండి 40 సంవత్సరాల పాటు నిలబడదని నాకు అనిపిస్తే, ఆ రకమైన పని చేయడానికి నాకు ఆసక్తి ఉండదు.&lt;ref&gt;{{cite web |date=June 10, 1951 |title=''Abstract expressionist art movement in America video documentation project, 1991–1992./Perle Fine'' |url=http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=126Q01736J2U8.7569&amp;menu=search&amp;aspect=subtab157&amp;npp=50&amp;ipp=20&amp;spp=20&amp;profile=all&amp;ri=1&amp;source=%7E%21siarchives&amp;index=.GW&amp;term=Thomas+Herskovic&amp;x=0&amp;y=0&amp;aspect=subtab157 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226204222/http://siris-archives.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=126Q01736J2U8.7569&amp;menu=search&amp;aspect=subtab157&amp;npp=50&amp;ipp=20&amp;spp=20&amp;profile=all&amp;ri=1&amp;source=%7E!siarchives&amp;index=.GW&amp;term=Thomas+Herskovic&amp;x=0&amp;y=0&amp;aspect=subtab157 |archive-date=February 26, 2012 |access-date=January 13, 2012 |publisher=Siris-archives.si.edu}}&lt;/ref&gt;

1965లో ఆమె మోనోన్యూక్లియోసిస్ అనే తీవ్రమైన వ్యాధి బారిన పడింది. ఈ సమయంలో ఆమె వక్రరేఖల రూపాలను ఉపయోగిస్తూ కలప కోల్లెజ్‌లను తయారు చేయడం చేపట్టింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఫైన్ 1978లో జరిగిన వార్షిక గిల్డ్ హాల్ ఆర్టిస్ట్ మెంబర్స్ ఎగ్జిబిషన్‌లో అవార్డును గెలుచుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

అల్జీమర్స్ వ్యాధితో చాలా సంవత్సరాలు పోరాడిన తరువాత ఫైన్ 83 సంవత్సరాల వయస్సులో 1988 మే 31న [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని ఈస్ట్ హాంప్టన్‌లో న్యుమోనియాతో మరణించింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ప్రిసైన్స్ సిరీస్: 1950లు ==
1950వ దశకంలో ఫైన్ హన్స్ హాఫ్‌మన్ ఆలోచనలు, రంగు, ఆకృతి కలపడం ద్వారా వచ్చే సామరస్యం, ఉద్రిక్తత నుండి ప్రేరణ పొందింది. ఫైన్ తన స్వంత వ్యక్తీకరణ మార్గంగా రంగును ఉపయోగించుకోగలిగింది. ఫైన్ తగ్గింపు, అనుకూల, ప్రతికూల స్థలాన్ని ఉపయోగించడంతో పాటు మరకలు చేయడం, అపారదర్శకత స్థాయిలను వ్యతిరేకించే చర్యతో ఆడటం ప్రారంభించింది. ఈ కాలపు ఆమె రచనలు మార్క్ రోత్కో రచనలతో సారూప్యతను కలిగి ఉన్నాయి, ఆ సమయంలో ఆమె అతనికి సన్నిహితురాలు. ఆమె రచనల ఈ సిరీస్ దాని విస్తృతి, బహిరంగతకు, రంగుల సూక్ష్మ పొరలు, పదార్థాలు పరస్పరం సంభాషించే విధానానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Fine, Perle|date=2011-10-31|work=Benezit Dictionary of Artists|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00064356}}&lt;/ref&gt;

== ది కూల్ సిరీస్: 1961–1963 ==
ఆమె 1961-1963 మధ్యకాలపు కూల్ సిరీస్ ఆమె ప్రారంభ సంవత్సరాల్లోని నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ రచనల నుండి విరామాన్ని సూచిస్తుంది. పెయింటింగ్‌లు ఒక &quot;నిష్క్రమణ&quot; కాకుండా &quot;పెరుగుదల&quot; అని ఆమె పేర్కొంది, &quot;మరింత వ్యక్తీకరించడానికి పెయింటింగ్ లోపల ఉన్న అవసరం&quot; నుండి ఇది అభివృద్ధి చెందింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ఫైన్ ఈస్ట్ హాంప్టన్ స్ప్రింగ్స్‌లో ఒంటరిగా నివసిస్తున్న సమయంలో కూల్ సిరీస్ సృష్టించబడింది. ఆ సమయంలో &quot;కూల్&quot; అనే పదానికి కొత్త రకం కళ అని అర్థం వస్తుందనే ఆమె అవగాహన నుండి ఈ పేరు వచ్చింది. కళాకారులు యాక్షన్ పెయింటింగ్ ఆత్మను వ్యక్తపరచడం నుండి దూరంగా ఉండి, తమ చిత్రాలను తమంతట తామే మాట్లాడుకోనిస్తున్నారు; ఈ కొత్త విధానం మానసిక స్వీయ-పరీక్ష నుండి విముక్తి పొందింది, వీక్షకుడిని నేరుగా భావోద్వేగ, మేధోపరమైన అనుభవంలోకి నెట్టగలదు. ఇది కేవలం రంగు, స్థలంతో వీక్షకుడు ఎలా సంభాషించాడు అనే దాని గురించి మాత్రమే, ఈ అంశాల ద్వారా మాత్రమే &quot;లోతైన, ఆధ్యాత్మిక అనుభవాన్ని&quot; సృష్టించింది. ఫైన్ కూల్ సిరీస్ కేవలం ఏకవర్ణ రంగు ప్యాలెట్‌లను ఉపయోగించి పక్కపక్కనే ఉంచిన దీర్ఘచతురస్రాలు, చతురస్రాల చిత్రాలపై మాత్రమే దృష్టి కేంద్రీకరించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== ది అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్: 1969–1980 ==
అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్ ఫైన్ మునుపటి అన్ని శైలులకు పరాకాష్ట. ఈ సిరీస్ పేరుకు &quot;ఒప్పందం&quot;, &quot;అంగీకారం&quot; అని అర్థం, దీని రచనలు మినిమలిజంతో విలక్షణమైన సంబంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి. &quot;ది ట్రాంక్విల్ పవర్ ఆఫ్ పెర్లే ఫైన్స్ ఆర్ట్&quot; అనే తన కథనంలో కాథ్లీన్ హౌస్లీ ఈ కాలపు ఫైన్ పని గురించి ఇలా అంటుంది: &quot;వయస్సు, స్వభావంలో దగ్గరగా ఉన్న ఫైన్, ఆగ్నెస్ మార్టిన్ అనేక సారూప్యతలను పంచుకున్నారు, వారి కళను విమర్శకులు మామూలుగా 'వాతావరణ, అద్భుతమైనది' అని వర్ణించడం అందులో ఒకటి.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1962లో జియోమెట్రిక్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్ ఇన్ అమెరికా పేరుతో విట్నీ మ్యూజియంలో జరిగిన ఒక సమూహ ప్రదర్శనలో మార్టిన్, ఫైన్ కలిసి కనిపించారు. రంగురంగుల లైన్ వర్క్, రంగు తలాలు, విలక్షణమైన స్వీపింగ్ బ్రష్‌స్ట్రోక్‌లను ఉపయోగించి ఆమె మినిమలిస్ట్ ధోరణుల ద్వారా ఫైన్ శైలి వేరు చేయబడింది.

ఈ సిరీస్‌లో ఫైన్ పని 1962 నుండి 1973 వరకు కొనసాగిన హోఫ్‌స్ట్రా విశ్వవిద్యాలయంలో ఆమె పదవీకాలంతో అతివ్యాప్తి చెందింది. 1978లో ఆమె కెరీర్‌లోని ఈ కాలపు చివరిలో ఈస్ట్ హాంప్టన్‌లోని గిల్డ్ హాల్ మ్యూజియంలో ఒక ప్రదర్శనతో ఆమె సత్కరించబడింది, ఇది ఈ సిరీస్ పనిని నొక్కిచెప్పింది. క్యూరేటర్ డేవిడ్ డైచర్ ఆమె అకార్డ్‌మెంట్ సిరీస్‌ను వివరిస్తూ &quot;రంగుల పట్టీలు గ్రిడ్ లోపల నుండి వెలువడుతున్నట్లుగా ప్రకాశాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి&quot; అని అన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://issuu.com/berrycampbellgallery/docs/perle_fine|title=Perle Fine &amp;#124; Prescience Series (1950s) by Berry Campbell Gallery – Issuu|website=issuu.com|date=21 March 2017 |accessdate=17 December 2022}}&lt;/ref&gt;

== మహిళా కళాకారిణిగా స్థానం ==
ఫన్నీ హిల్‌స్మిత్, లీ క్రాస్నర్ వంటి ఇతర మహిళా కళాకారులతో పాటు ఫైన్ కూడా వారి లింగభేదం ఆధారంగా వారి అవకాశాలు, బహిర్గతం కావడంలో గణనీయమైన పరిమితులను ఎదుర్కొంది. &quot;నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ చిత్రకారుడి ప్రతిమ అనేది ఒక శ్వేతజాతీయ, భిన్న లింగ పురుషుడు... వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ గ్లిఫ్‌గా తనను తాను భావించుకున్న ఈ ఉద్యమం మహిళలు, ఆఫ్రికన్ అమెరికన్లు, స్వలింగ సంపర్కుల పని స్వభావం, నాణ్యతతో సంబంధం లేకుండా వారి ప్రవేశాన్ని పరిమితం చేసింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; కళా ప్రపంచాన్ని శామ్యూల్ కూట్జ్ వంటి వ్యక్తులు నడుపుతున్నారు, ఏ కళ (ఏ కళాకారులు) ప్రధాన స్రవంతిలో ఉందో నిర్ణయించడంలో సహాయపడిన ప్రముఖ గ్యాలరీ యజమాని అతను, తన గ్యాలరీలో మహిళా కళాకారులు ఎవరూ ఉండరని బహిరంగంగా ప్రకటించాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; అయినప్పటికీ &quot;అక్కడ ఉన్న మరెవరికైనా నేను సమానంగా మంచి పని చేస్తానని నాకు తెలుసు&quot; అని ఫైన్ సమర్థించుకుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

కూట్జ్ వంటి గేట్‌కీపర్‌ల అడ్డంకులు ఉన్నప్పటికీ ఫైన్ 1940ల చివరలో అనేక సోలో, సమూహ ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ ప్రదర్శనలలో ఆమె సాధించిన విజయం కళా ప్రపంచంలో ఫైన్ విజయం అంచున ఉందనే సూచనను ఇచ్చింది.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ఏది ఏమైనప్పటికీ ఆమె తన తోటి పురుషుల అనుభవించిన వాణిజ్యపరమైన విజయాన్ని ఎన్నడూ సాధించలేదు. &quot;1950లు ప్రారంభమైనప్పుడు... పురుష లేదా స్త్రీ కళాకారుల మధ్య తక్కువ పోటీ ఉంది, తలుపు పగుళ్లు రావడం ప్రారంభమైనప్పుడే (అనగా, నిజమైన డబ్బు ప్రమేయం ఉన్నప్పుడు) కళాకారుడి లింగం మరింత ప్రముఖ పాత్ర పోషించడం ప్రారంభించింది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; డీడ్రే రాబ్సన్ ఆ కాలాన్ని వివరిస్తూ, &quot;కళలు క్రమంగా 'స్త్రీ' రంగానికి చెందిన భావన తక్కువగా పరిగణించబడి కఠినమైన, విజయవంతమైన వ్యాపారవేత్తకు తగిన ఆసక్తిగా ఎక్కువగా భావించబడ్డాయి&quot; అని అన్నాడు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

తన వంతుగా ఫైన్ నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ ఉద్యమంలో తన సాపేక్ష విజయంలో లింగం పోషించిన పాత్రకు అంత ప్రాముఖ్యత ఇవ్వలేదు, బదులుగా ఆమె చిత్రలేఖనాల సమగ్రతపై ఎక్కువ దృష్టి పెట్టింది. ఆమె స్త్రీ కావడానికంటే చిత్రలేఖనం ముఖ్యమైన విషయమని ఆమె ఎప్పుడూ నమ్మింది; ఆమె ఎదుర్కొన్న ఏ ప్రతికూలత అయినా ఆమె భవిష్యత్తులో కాబోయే కళాకారిణిగా ఎదగడానికి మాత్రమే నెట్టివేసింది. ఆమె కాన్వాస్‌తో పోరాడి ప్రతి కళాఖండంలో సమస్యలను పరిష్కరించింది. ఆమె సంకల్పం, ప్రతిభ కాదనలేనివి, కళా చరిత్రకారిణి ఆన్ ఈడెన్ గిబ్సన్ చెప్పినట్లుగా &quot;1950ల నాటికి ఫైన్ సరిగ్గా నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ మధ్యలో ఉంది&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

50 సంవత్సరాలకు పైగా కొనసాగిన నైరూప్య చిత్రలేఖన కెరీర్‌లో ఫైన్ ఆవిష్కరణలను కొనసాగించింది, విమర్శకులు ఆమె పనిని వ్యుత్పన్నమని పిలవడానికి అవకాశమున్న ఇతర కళాకారుల నుండి పద్ధతులను తీసుకోవడానికి నిరాకరించింది. ఫైన్ ఉద్దేశ్యంలో &quot;నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ అనేది మునుపటి శైలులకు వ్యతిరేకంగా బహిరంగ తిరుగుబాటు రూపం కాదు, ఇది ఒక అందమైన, అన్వేషించని దేశం లాంటిది.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ఇటీవల ఆమె పనికి కొత్త గుర్తింపు లభిస్తోంది, ఇందులో డెన్వర్ ఆర్ట్ మ్యూజియంలో 2016 ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషన్ ఎగ్జిబిషన్;&lt;ref name=&quot;Denver Art Museum&quot;&gt;{{cite web |title=Women of Abstract Expressionism |url=https://www.denverartmuseum.org/en/exhibitions/women-abstract-expressionism |website=Denver Art Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; కటోనా మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌లో 9వ స్ట్రీట్ షో నుండి ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం;&lt;ref name=&quot;Katonah Museum of Art&quot;&gt;{{cite web |title=Sparkling Amazons: Abstract Expressionist Women of the 9th St. Show |url=https://www.katonahmuseum.org/exhibitions/exhibition/sparkling-amazons-abstract-expressionist-women-of-the-9th-st-show |website=Katonah Museum of Art |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; ఆర్టిస్టిక్ లైసెన్స్: సిక్స్ టేక్స్ ఆన్ ది గుగ్గెన్‌హీమ్ కలెక్షన్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;Guggenheim2&quot;&gt;{{cite web |title=Artistic License: Six Takes on the Guggenheim Collection |url=https://www.guggenheim.org/exhibition/artistic-license-six-takes-on-the-guggenheim-collection |website=The Guggenheim Museums and Foundation |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt;

2016లో ఆమె పని డెన్వర్ ఆర్ట్ మ్యూజియం నిర్వహించిన ''ఉమెన్ ఆఫ్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం'' ప్రదర్శనలో చేర్చబడింది.&lt;ref name=&quot;Marter&quot;&gt;{{cite book |last1=Marter |first1=Joan M. |title=Women of abstract expressionism |date=2016 |publisher=Denver Art Museum Yale University Press |location=Denver New Haven |isbn=9780300208429 |page=174}}&lt;/ref&gt; 2023లో ఆమె పని [[లండన్|లండన్‌]]&lt;nowiki/&gt;లోని వైట్‌చాపెల్ గ్యాలరీలో ''యాక్షన్, గెస్చర్, పెయింట్: ఉమెన్ ఆర్టిస్ట్స్ అండ్ గ్లోబల్ అబ్‌స్ట్రాక్షన్ 1940-1970'' ప్రదర్శనలో చేర్చబడింది.&lt;ref name=&quot;Whitechapel Gallery&quot;&gt;{{cite web |title=Action, Gesture, Paint |url=https://www.whitechapelgallery.org/exhibitions/action-gesture-paint-women-and-global-abstraction-1940-70/ |website=Whitechapel Gallery |access-date=18 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ పని బ్రూక్లిన్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;Brooklyn Museum&quot;&gt;{{cite web |title=Wide to the Wind |url=https://www.brooklynmuseum.org/opencollection/objects/69870 |website=Brooklyn Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;Guggenheim&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://www.guggenheim.org/artwork/artist/perle-fine |website=The Guggenheim Museums and Foundation |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్,&lt;ref name=&quot;National Gallery of Art&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://www.nga.gov/collection/artist-info.1302.html#works |website=National Gallery of Art |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; స్మిత్సోనియన్ అమెరికన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం,&lt;ref name=&quot;SAAM&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://americanart.si.edu/artist/perle-fine-1541 |website=Smithsonian American Art Museum |access-date=18 April 2023}}&lt;/ref&gt; విట్నీ మ్యూజియం ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్ సేకరణలలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;Whitney&quot;&gt;{{cite web |title=Perle Fine |url=https://whitney.org/artists/430 |website=Whitney Museum of American Art |access-date=18 April 2023 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== దృశ్య విశ్లేషణ ==
1940వ దశకంలో ఒక కళాకారిణిగా ఫైన్ అభివృద్ధిపై సెజాన్ పని గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపింది. అతను ప్రకృతి నుండి ఒక క్రమాన్ని అభివృద్ధి చేసిన విధానాన్ని, కాన్వాస్‌ను ఆధీనంలోకి తీసుకున్న విధానాన్ని ఆమె పరిగణనలోకి తీసుకుంది; ఇది కాన్వాస్‌పై వారి స్వంత స్థలంలో చిత్రాలను రూపొందించడానికి ఆమెకు వీలు కల్పించింది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ఆమె మరింత ప్రసిద్ధ కళాకారిణిగా మారడంతో ఫైన్ పని నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ లక్షణాలను పొందుపరిచింది. ఆమె మానవ భావోద్వేగం, శక్తి లోతులను అన్వేషించేటప్పుడు తన శైలిని ప్రేరేపించడంలో సహాయపడటానికి ఆధునిక యూరోపియన్ మాస్టర్‌ల గురించిన తన జ్ఞానాన్ని అనుమతించింది. ఫైన్ ఆధునిక, నైరూప్య కళను సమస్యలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు అమలు చేయగల సామర్థ్యంగా అభివర్ణించింది. ఫైన్ దృష్టిలో భావోద్వేగాలను వ్యక్తీకరించడానికి రంగు చాలా ముఖ్యమైనది. భావోద్వేగాన్ని చూపించడానికి ఆమె కొన్ని రచనలు మరింత సంతృప్తమయ్యాయి, ఇతర పనులలో మ్యూట్ చేయబడిన రంగు వాడకంతో విభేదిస్తాయి; ఇది &quot;విభిన్న ప్రాదేశిక, భావోద్వేగ లక్షణాలపై&quot; ఆమెకున్న ఆసక్తిని చూపుతుంది.

''కూల్ సిరీస్'' లో లిసా ఎన్. పీటర్స్ ఫైన్‌కు చెందిన ''అన్‌టైటిల్డ్''ని విశ్లేషించింది: ఒక పసుపు దీర్ఘచతురస్రం ముందుభాగంలోకి నెట్టబడుతోంది, లోతైన ముదురు గోధుమ/ఆకుపచ్చ దీర్ఘచతురస్రం నేపథ్యంలో దూరంగా ఉంటుంది. ఆమె బ్రష్‌స్ట్రోక్‌లు పెళుసైన, శుభ్రమైన పంక్తుల నుండి మృదువైన, గాలి లాంటి స్ట్రోక్‌ల వరకు విభిన్న భావోద్వేగాలను ప్రదర్శిస్తాయి. ద్రవత్వాన్ని సృష్టించడానికి ఆమె తడి పెయింట్‌పై తడి పెయింట్‌ను ఉపయోగిస్తుంది, పెయింట్‌ను బయటి అంచుల వరకు లాగుతుంది; ఇది గడ్డిపై సూర్యరశ్మి ప్రకాశించే రూపాన్ని ఇస్తుంది, ఎక్కువ భాగం కంటెంట్ వాతావరణాన్ని ఇవ్వడానికి బయటి అంచున కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ఫైన్ పని జోన్ మిచెల్, హెలెన్ ఫ్రాంకెన్‌థాలర్ వంటి కళాకారులకు పూర్వగామి అని కొందరు చెప్పవచ్చు.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |title=Louppe, Marguerite |date=2011-10-31 |work=Benezit Dictionary of Artists |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/benz/9780199773787.article.b00111955}}&lt;/ref&gt;

ఫైన్ ఈస్ట్ హాంప్టన్స్ స్ప్రింగ్స్‌లో ఒంటరిగా ఉండగలగడం వల్ల ఆమె తన సహజ పరిసరాల నుండి ప్రేరణ పొందగలిగింది. ఫైన్ తన రచనలు కేవలం తన పదార్థాలు పరస్పరం వ్యవహరించే విధానంపై ఆధారపడి ఉన్నాయని మొండి పట్టుదలతో ఉన్నప్పటికీ స్ప్రింగ్స్‌లోని తన పరిసరాలతో ఆమె ఏర్పరచుకున్న సంబంధాలను చూడకపోవడం కష్టమని ప్రజలు భావించారు. ఒకసారి ఫైన్ ఇలా పేర్కొంది, &quot;నాకు వాస్తవికత అనేది తెలియని ప్రకాశంలో ఉంది. మంత్రముగ్ధులను చేసే నాణ్యత, పిలిచి పట్టుకునేది, ముందస్తుగా ఆలోచించనిది, పేరులేనిది, బహుశా ఏదో ఒక అతీంద్రియ అనుభవం ద్వారా తాకబడి ఒక కవితా, సృజనాత్మక మనస్సు ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేయబడినది - ఇవి ఉపరితలం క్రింద దాగి ఉన్న విషయాలు&quot;.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
* నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ
* యాక్షన్ పెయింటింగ్
* న్యూయార్క్ స్కూల్ (కళ)
* 9వ స్ట్రీట్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== బాహ్య లింకులు ==
* {{YouTube|yqUORQW8lHQ|పెర్లే ఫైన్ అబ్‌స్ట్రాక్ట్ ఎక్స్‌ప్రెషనిజం-ఆర్టిస్ట్ ఆఫ్ ద 9వ స్ట్రీట్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Fine, Perle}}
[[వర్గం:1905 జననాలు]]
[[వర్గం:1988 మరణాలు]]
[[వర్గం:నైరూప్య భావవ్యక్తీకరణ కళాకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికా మహిళా చిత్రకారులు]]</text>
      <sha1>giu7puf8ll09wanwb1cwzqucf36my3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నోరిస్ మెక్‌విర్టర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>508731</id>
    <revision>
      <id>4953905</id>
      <parentid>4950802</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T23:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>88395</id>
      </contributor>
      <comment>1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>4953905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22612" sha1="dxows23x1rc9m1vvo0sp0fm77z8vbgi" xml:space="preserve">{{Short description|ఇంగ్లీష్ రచయిత}}
{{Infobox person
| name               = నోరిస్ మెక్‌విర్టర్
| honorific_suffix   = CBE
| image              = Norris McWhirter (1977).jpg
| caption            = ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వజ్రం నమూనాను పట్టుకున్న నోరిస్ మెక్‌విర్టర్ (1977)
| birth_name         = నోరిస్ దేవార్ మెక్‌విర్టర్
| birth_date         = {{Birth date|1925|8|12|df=y}}
| birth_place        = విన్చ్‌మోర్ హిల్, మిడిల్‌సెక్స్, ఇంగ్లాండ్
| death_date         = {{Death date and age|2004|4|19|1925|8|12|df=y}}
| death_place        = కింగ్టన్ లాంగ్లీ, విల్ట్‌షైర్, ఇంగ్లాండ్
| burial_place       = సెయింట్ పీటర్స్ చర్చి, కింగ్టన్ లాంగ్లీ, విల్ట్‌షైర్, ఇంగ్లాండ్
| education          = మార్ల్‌బరో కాలేజ్, ట్రినిటీ కాలేజ్ (ఆక్స్‌ఫర్డ్)
| occupation         = రచయిత, రాజకీయ కార్యకర్త, టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాత
| spouse             = కారోల్ ఎకెర్ట్ (వి. 1957–1987), టెస్సా వాన్ వైచార్డ్ (వి. 1990)
| children           = 2
| relatives          = రోస్ మెక్‌విర్టర్ (కవల సోదరుడు)
| credits            = గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్, నేషనల్ అసోసియేషన్ ఫర్ ఫ్రీడమ్ సహ వ్యవస్థాపకుడు, రికార్డ్ బ్రేకర్స్
}}
'''నోరిస్ దేవార్ మెక్‌విర్టర్''' (12 ఆగస్టు 1925 – 19 ఏప్రిల్ 2004) బ్రిటీష్ రచయిత, కుడిపక్ష రాజకీయ కార్యకర్త, 'ది ఫ్రీడమ్ అసోసియేషన్' సహ వ్యవస్థాపకుడు, టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాత. ఈయన, ఈయన కవల సోదరుడు రోస్ మెక్‌విర్టర్ 'ది గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్' (2000 నుండి 'గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డ్స్') అనే పరిశీలన గ్రంథాన్ని స్థాపించడం ద్వారా అంతర్జాతీయంగా గుర్తింపు పొందారు. వీరిద్దరూ 1955 నుండి 1975 మధ్యకాలంలో ప్రతి సంవత్సరం దీనిని సంయుక్తంగా రాసి, నవీకరించేవారు. ప్రొవిజనల్ ఐరిష్ రిపబ్లికన్ ఆర్మీ (IRA) ద్వారా రోస్ హత్య చేయబడిన తర్వాత, నోరిస్ ఒక్కడే సంపాదకుడిగా కొనసాగారు.

== తొలినాళ్ళ జీవితం ==
నోరిస్, రోస్ 'సండే పిక్టోరియల్' సంపాదకుడు విలియం మెక్‌విర్టర్, మార్గరెట్ విలియమ్‌సన్ కవల కుమారులు. 1929 లో విలియం నార్త్‌క్లిఫ్ న్యూస్‌పేపర్స్ ప్రాంతీయ వార్తాపత్రికల శ్రేణి స్థాపనలో పనిచేస్తున్నప్పుడు, కుటుంబం విన్చ్‌మోర్ హిల్‌లోని బ్రాడ్ వాక్‌కు మారింది.&lt;ref name=&quot;ayrshire&quot;&gt;[http://www.ayrshirehistory.org.uk/Bibliography/pdfs/an28.pdf Ayrshire Notes – Norris McWhirter]&lt;/ref&gt; వీరి పెద్ద సోదరుడు కెన్నెడీ (1923 లో జననం) లాగే, నోరిస్, రోస్ కూడా మార్ల్‌బరో కాలేజ్, ట్రినిటీ కాలేజ్ (ఆక్స్‌ఫర్డ్) లలో విద్యనభ్యసించారు. నోరిస్ తన న్యాయశాస్త్ర డిగ్రీని సాధారణ మూడేళ్లకు బదులుగా రెండేళ్లలోనే పూర్తి చేయడానికి ఎంచుకున్నారు. 1943 నుండి 1946 మధ్య, నోరిస్ అట్లాంటిక్‌లో ఎస్కాట్ విధి నిర్వహణలో, పసిఫిక్‌లోని మైన్‌స్వీపర్‌లో రాయల్ నేవల్ వాలంటీర్ రిజర్వ్‌తో సబ్-లెఫ్టినెంట్‌గా సేవలందించారు.&lt;ref name=&quot;NorrBio&quot;&gt;[http://www.norrismcwhirter.com/norris_mcwhirter__biography.htm Norris McWhirter – A Short Biography]&lt;/ref&gt;

== క్రీడలు ==
మెక్‌విర్టర్ అద్భుతమైన అథ్లెట్. విద్యార్థిగా ఉన్నప్పుడు 100 మీటర్ల పరుగును 10.7 సెకన్లలో పూర్తి చేసిన రికార్డు ఆయన పేరిట ఉంది,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=All Time List|url=https://ouac.org/all-time-list#tab-1882246|access-date=2021-04-21|website=ouac.org}}&lt;/ref&gt; తరువాత స్కాట్లాండ్ తరఫున ప్రాతినిధ్యం వహించారు.&lt;ref name=&quot;OB3&quot;/&gt; ఈయన, ఈయన సోదరుడు 1950 లో స్పోర్ట్స్ జర్నలిస్టులుగా మారారు. 1951 లో వారు 'గెట్ టు యువర్ మార్క్స్' పుస్తకాన్ని ప్రచురించారు. అదే సంవత్సరం ఫ్లీట్ స్ట్రీట్‌కు గణాంకాలు, వివరాలు అందించడానికి ఒక సంస్థను స్థాపించారు. మెక్‌విర్టర్ మాటల్లో: &quot;వార్తాపత్రికలు, ఇయర్ బుక్స్, ఎన్‌సైక్లోపీడియాలు, ప్రకటనదారులకు నిజాలు, గణాంకాలు అందించడం&quot; దీని లక్ష్యం. అదే సమయంలో, అసోసియేషన్ ఆఫ్ ట్రాక్ అండ్ ఫీల్డ్ స్టాటిస్టిషియన్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యుడిగా మారారు.

బిబిసి క్రీడా వ్యాఖ్యాతగా పనిచేస్తున్నప్పుడు మెక్‌విర్టర్ ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించారు. 1954 మే 6 న రోజర్ బ్యానిస్టర్ మొదటిసారిగా నాలుగు నిమిషాల కంటే తక్కువ సమయంలో మైలు పరుగు పూర్తి చేసినప్పుడు ఈయనే సమయాన్ని నమోదు చేశారు.&lt;ref name=&quot;OB3&quot;/&gt; రేసు ముగిసిన తర్వాత, ఆయన తన ప్రకటనను ఈ విధంగా ప్రారంభించారు:

&lt;blockquote&gt;లేడీస్ అండ్ జెంటిల్మెన్, ఈవెంట్ 9 (ఒక మైలు పరుగు) ఫలితం ఇదిగో: 1వ స్థానం, నం. 41, ఆర్.జి. బ్యానిస్టర్, అమెచ్యూర్ అథ్లెటిక్ అసోసియేషన్, పూర్వపు ఎక్సీటర్, మెర్టన్ కాలేజీలు (ఆక్స్‌ఫర్డ్), ఇది కొత్త ట్రాక్ రికార్డు... సమయం మూడు నిమిషాల...&lt;/blockquote&gt;

ఆ తర్వాత మెక్‌విర్టర్ ప్రకటన ఉత్సాహపూరితమైన కేరింతలలో మునిగిపోయింది.

కవర్ చేయబడిన అథ్లెట్లలో ఒకరైన రన్నర్ క్రిస్టోఫర్ చాతావే, గిన్నిస్ సంస్థలోని సర్ హ్యూ బీవర్‌కు వీరిని సిఫార్సు చేశారు. కవలల రికార్డులు, అరుదైన విషయాల పరిజ్ఞానాన్ని గిన్నిస్ డైరెక్టర్లు పరీక్షించి సంతృప్తి చెందిన తర్వాత, 1954 లో 'ది గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్' పుస్తకంపై పనిచేయడానికి సోదరులు అంగీకరించారు. 1955 ఆగస్టులో, 198 పేజీల మొదటి చిన్న పచ్చని పుస్తకం పుస్తకాల షాపుల్లోకి వచ్చింది, నాలుగు నెలల్లోనే బ్రిటన్‌లో అత్యధికంగా అమ్ముడైన నాన్-ఫిక్షన్ పుస్తకంగా నిలిచింది.

1954 లో, మెక్‌విర్టర్ సోదరులు నాన్-జర్నలిస్ట్ స్పోర్ట్స్ రైటర్లపై విమర్శనాత్మక వ్యాసం రాసినందుకు డైలీ మెయిల్ స్పోర్ట్స్ రైటర్ జె. ఎల్. మ్యానింగ్‌పై దావా వేశారు. మెక్‌విర్టర్ సోదరులకు £300 నష్టపరిహారంగా లభించింది.

1960 నుండి 1976 మధ్యకాలంలో బిబిసి ఒలింపిక్ గేమ్స్ కవరేజ్ వ్యాఖ్యాతల బృందంలో కూడా మెక్‌విర్టర్ భాగమయ్యారు.

== రాజకీయ కార్యకలాపాలు ==
ఈయన 1960 ల ప్రారంభంలో కన్సర్వేటివ్ పార్టీలో చురుకైన సభ్యుడిగా ఉన్నారు, 1962 ఉపఎన్నికలో లిబరల్స్‌కు కోల్పోయిన ఆర్పింగ్టన్ నియోజకవర్గాన్ని తిరిగి గెలుచుకోవడానికి 1964, 1966 బ్రిటన్ సార్వత్రిక ఎన్నికలలో పోటీ చేసి ఓడిపోయారు.&lt;ref name=&quot;NorrisObDT&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1459811/Norris-McWhirter.html|title=Norris McWhirter|date=21 April 2004|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=16 December 2008 | location=London}}&lt;/ref&gt;

ఈయన సోదరుడు రోస్, ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లో బ్రిటీష్ ప్రభుత్వ విధానాన్ని విమర్శించారు, ఐరిష్ రిపబ్లికన్లపై సైన్యం &quot;కఠినమైన&quot; చర్యలు తీసుకోవాలని కోరారు. లండన్‌లో బాంబు దాడులకు పాల్పడుతున్న వారిని పట్టుకోవడానికి దారితీసే సమాచారం కోసం బహుమతి ప్రకటించిన తర్వాత, 1975 లో మిడిల్‌సెక్స్‌లోని ఎన్‌ఫీల్డ్‌లో తన ఇంటి వెలుపల ప్రొవిజనల్ ఐఆర్ఏ ద్వారా రోస్ కాల్చి చంపబడ్డారు. రోస్ హత్య తర్వాత, నోరిస్ 1975 లో నేషనల్ అసోసియేషన్ ఫర్ ఫ్రీడమ్ (ఇప్పుడు [[ది ఫ్రీడమ్ అసోసియేషన్]]) అనే కుడిపక్ష రాజకీయ సంస్థను ఉమ్మడిగా స్థాపించారు.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/news/2001/nov/21/guardianobituaries.mbas Michael Ivens: Champion of the libertarian right and business freedom], ''[[The Guardian]]'', 21 November 2001&lt;/ref&gt; ఈ సంస్థ యుకెలోని ట్రేడ్ యూనియన్ ఉద్యమం, క్యాంపెయిన్ ఫర్ న్యూక్లియర్ డిసార్మామెంట్ (CND), బ్రస్సెల్స్‌లోని యూరోపియన్ ఎకనామిక్ కమ్యూనిటీ (EEC) కి వ్యతిరేకంగా చట్టపరమైన సవాళ్లను ప్రారంభించింది. ఈ సంస్థ స్వేచ్ఛాయుత సమాజానికి సంబంధించిన ఎనిమిది సూత్రాలకు అనుగుణంగా పనిచేస్తుందని పేర్కొంది: వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ, వ్యక్తిగత, కుటుంబ బాధ్యత, చట్టబద్ధమైన పాలన, పరిమిత ప్రభుత్వం, స్వేచ్ఛా మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ, బలమైన జాతీయ పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యం, బలమైన జాతీయ రక్షణ వ్యవస్థ, స్వేచ్ఛా పత్రికా రంగం.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tfa.net/the_freedom_association/norris-mcwhirter-cbe.html |title=Norris McWhirter CBE {{!}} The Freedom Association |access-date=2026-09-02 |archive-date=2008-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202072646/http://www.tfa.net/the_freedom_association/norris-mcwhirter-cbe.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1968 లో సోవియట్ యూనియన్ చెకోస్లోవేకియాపై జరిపిన ఆక్రమణకు నిరసనగా నిర్బంధిత చెక్ జర్నలిస్ట్ జోసెఫ్ జోస్టెన్ స్థాపించిన 'ఫ్రీ చెకోస్లోవేకియా క్యాంపెయిన్' కమిటీలో నోరిస్ సభ్యుడిగా ఉన్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Polišenská|first=Milada|title=Zapomenuty &quot;Nepřitel&quot; (Forgotten Enemy) – Josef Josten|publisher=Libri|year=2009|isbn=978-80-7277-432-6|location=Prague|pages=560}}&lt;/ref&gt; 1988 డిసెంబరు 10 న వెస్ట్ మినిస్టర్ సెంట్రల్ హాల్‌లో జరిగిన ప్రారంభ సభలో ప్రారంభమైన కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేక యూరోపియన్ ఫ్రీడమ్ క్యాంపెయిన్ సెక్రటేరియట్‌లో కూడా ఈయన సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

== రికార్డ్ బ్రేకర్స్ ==
సోదరులిద్దరూ బిబిసి షో ''[[రికార్డ్ బ్రేకర్స్]]'' లో క్రమం తప్పకుండా కనిపించేవారు. 'గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్' లోని నమోదుల గురించి ప్రేక్షకులు అడిగే ఏ ప్రశ్నకైనా వివరమైన సమాధానాలు ఇవ్వడానికి వారి అసాధారణ జ్ఞాపకశక్తి సహాయపడింది.&lt;ref name=&quot;OB3&quot;&gt;{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3643039.stm|title=Record Breakers' McWhirter dies|date=20 April 2004|publisher=[[BBC]]|access-date=16 December 2008}}&lt;/ref&gt;

రోస్ మరణం తర్వాత కూడా నోరిస్ ఈ షోలో కనిపిస్తూనే ఉన్నారు, చివరికి 1970లు, 1980లలో పిల్లల టెలివిజన్‌లో అత్యంత గుర్తింపు పొందిన వ్యక్తులలో ఒకరిగా మారారు. మెక్‌విర్టర్ 1980 న్యూ ఇయర్ ఆనర్స్ లో కమాండర్ ఆఫ్ ది ఆర్డర్ ఆఫ్ ది బ్రిటీష్ ఎంపైర్ (CBE) గా నియమితులయ్యారు.&lt;ref&gt;{{London Gazette |issue=48059 |date=7 January 1980 |page=290 |supp=y}}&lt;/ref&gt;

== వ్యక్తిగత జీవితం, మరణం ==
1957 లో మెక్‌విర్టర్ కారోల్ ఎకెర్ట్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు, ఆమె 1987 లో మరణించారు; వీరికి ఒక కుమారుడు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. 1990 లో ఈయన తన కార్యదర్శి టెస్సా వాన్ వైచార్డ్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు.

ఈయన 1985 లో 'ది గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్' నుండి విరమణ పొందారు, అయినప్పటికీ 1996 వరకు సలహాదారు పాత్రలో కొనసాగారు. ఈయన రచనలు కొనసాగిస్తూ, 1999 లో 'నోరిస్ మెక్‌విర్టర్స్ బుక్ ఆఫ్ మిలీనియం రికార్డ్స్' అనే కొత్త సమాచార పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించారు.

1985 లో, ఈయన 'స్పిట్టింగ్ ఇమేజ్' టీవీ ప్రోగ్రామ్‌పై విఫలమైన నష్టపరిహార దావా వేశారు, ఆ ప్రోగ్రామ్ ఒక నగ్న మహిళ శరీరానికి మెక్‌విర్టర్ ముఖాన్ని అమర్చిన సబ్‌లిమినల్ చిత్రాన్ని చూపించింది.&lt;ref name=&quot;NorrisObDT&quot;/&gt;

మెక్‌విర్టర్ 2004 ఏప్రిల్ 19 న 78 ఏళ్ల వయస్సులో విల్ట్‌షైర్‌లోని కింగ్టన్ లాంగ్లీలోని తన నివాసంలో గుండెపోటుతో మరణించారు. మార్గరెట్ థాచర్, జెరెమీ బీడెల్, జెఫ్రీ ఆర్చర్, సర్ రోజర్ బ్యానిస్టర్ తదితరులు హాజరైన ఈయన స్మారక సేవ 2004 అక్టోబరు 7 న లండన్‌లోని ట్రాఫాల్గర్ స్క్వేర్‌లోని సెయింట్ మార్టిన్-ఇన్-ది-ఫీల్డ్స్‌లో జరిగింది. ఈయన భౌతికకాయాన్ని కింగ్టన్ లాంగ్లీలోని సెయింట్ పీటర్స్ చర్చిలో ఖననం చేశారు.

== ఎంచుకున్న గ్రంథసూచి ==

; క్రీడలు, సాధారణ విజ్ఞాన సర్వస్వం

* ''డన్లప్ ఇలస్ట్రేటెడ్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఫ్యాక్ట్స్'' (ఇది తరువాత &quot;గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ ఆన్సర్స్&quot; గా మారింది)
* ''గెట్ టు యువర్ మార్క్స్'' (1951, రోస్ మెక్‌విర్టర్‌తో కలిసి)
* ''గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్'' (1955–1975, రోస్ మెక్‌విర్టర్‌తో కలిసి)
* ''గిన్నిస్ బుక్ ఆఫ్ రికార్డ్స్'' (1976–1985)
* ''గిన్నిస్ స్పోర్ట్స్ రికార్డ్ బుక్'' (1977–1978)
* ''బుక్ ఆఫ్ మిలీనియం రికార్డ్స్'' {{ISBN|1-85227-805-6}}

; వ్యక్తిగతం

* ''రోస్: ది స్టోరీ ఆఫ్ ఎ షేర్డ్ లైఫ్'' {{ISBN|0-902782-23-1}}
* ''విన్చ్‌మోర్ హిల్ లైవ్స్'' S Delvin (1991) (రచయితగా భాగస్వామి) {{ISBN|0-7212-0896-7}}

; రాజకీయం

* ''ట్రీసన్ ఎట్ మాస్ట్రిచ్ట్'' (1994, రాడ్నీ అట్కిన్సన్‌తో కలిసి)
* ''రోస్ వాస్ రైట్ – ది మెక్‌విర్టర్ ఫైల్'' (2014) {{ISBN|978-085205-118-4}}

== మూలాలు ==
{{reflist}}

== వెలుపలి లంకెలు ==
* [http://www.mcwhirterfoundation.org ది మెక్‌విర్టర్ ఫౌండేషన్]

[[వర్గం:1925 జననాలు]]
[[వర్గం:2004 మరణాలు]]</text>
      <sha1>dxows23x1rc9m1vvo0sp0fm77z8vbgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం చర్చ:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు</title>
    <ns>15</ns>
    <id>508965</id>
    <revision>
      <id>4954061</id>
      <parentid>4952792</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T10:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2070" sha1="fzkhde2nbfjlrcsipqrsak7akd2dn7b" xml:space="preserve">== ఈ మూడు వర్గాలు ఒకే కోవకుచెందినవి కదా?. ==

[[User:K.Venkataramana|వెంకటరమణ]]గారూ [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే ఈ వర్గం కాకుండా [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే మరొక వర్గం ఉంది. ఈ రెండు వర్గాలు మీరు సృష్టించినవి. మొదటి వర్గం 2026 సృష్టించగా, రెండవ వర్గం 2014 లో సృష్టించబడింది. మొదటి వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. రెండవ వర్గానికి  సరిపోయే వికీడేటా లింకు కలిపిలేదు.   ఈ రెండు ఒకే కోవకు చెందినవి అని నా అభిప్రాయం. అలాగే [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] 2021లో కొద్దిపాటి అక్షరభేదాలతో [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు మరొక వర్గం సృష్టించారు.  కావున పరిశీలించి ఈ మూడింటిని పరిశీలించి మెరుగైన వర్గం ఉంచి, మిగిలినవి తొలగించవలసిన అవసరముంది.కొవున దీనిమీద స్పందించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:15, 4 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fzkhde2nbfjlrcsipqrsak7akd2dn7b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954062</id>
      <parentid>4954061</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:11:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4954062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="49w2fscazzq1upl1cusp7r82looi1w2" xml:space="preserve">== ఈ మూడు వర్గాలు ఒకే కోవకుచెందినవి కదా?. ==

[[User:K.Venkataramana|వెంకటరమణ]]గారూ [[:వర్గం:భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే ఈ వర్గం కాకుండా [[:వర్గం:భారత వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే మరొక వర్గం ఉంది. ఈ రెండు వర్గాలు మీరు సృష్టించినవి. మొదటి వర్గం 2026 సృష్టించగా, రెండవ వర్గం 2014 లో సృష్టించబడింది. మొదటి వర్గం వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. రెండవ వర్గానికి  సరిపోయే వికీడేటా లింకు కలిపిలేదు.   ఈ రెండు ఒకే కోవకు చెందినవి అని నా అభిప్రాయం. అలాగే [[:వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] అనే మరొక వర్గం 2021లో కొద్దిపాటి అక్షరభేదాలతో [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు సృష్టించారు.  కావున పరిశీలించి ఈ మూడింటిని పరిశీలించి మెరుగైన వర్గం ఉంచి, మిగిలినవి తొలగించవలసిన అవసరముంది.కొవున దీనిమీద స్పందించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:15, 4 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>49w2fscazzq1upl1cusp7r82looi1w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:సావిత్రి (నటి)/GA2</title>
    <ns>1</ns>
    <id>509084</id>
    <revision>
      <id>4953867</id>
      <parentid>4953657</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T15:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>K.Venkataramana</username>
        <id>27319</id>
      </contributor>
      <comment>పునః పరిశీలన అభ్యర్థన</comment>
      <origin>4953867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25329" sha1="ddaii1vv6cyuh779k20jmahvi48qcly" xml:space="preserve">[[సావిత్రి (నటి)]] వ్యాసంపై చేసిన [[చర్చ:సావిత్రి (నటి)/GA1|తొలిసమీక్ష]] మేరకు, [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] మెరుగుపరచి రెండవసారి మంచివ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. నేను ఆ వ్యాసాన్ని సమీక్షించి కింది సూచనలు చేస్తున్నాను. ఇది రెండవ సమీక్ష.

# నెలల పేర్లలో మూడు చోట్ల తప్పులున్నాయి (1935 డిసెంబర్ 6 - 1981 డిసెంబర్ 26, సావిత్రి 1934 డిసెంబర్ 6 న )
# పై మూడు చోట్లా తేదీలకు, సంబవత్సరాలకు లింకులిచ్చారు
# ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్” గౌరవం లభించింది - గౌరవం అని రాసారు, అది పురస్కారమా? లేక ఆమెను అలా వర్ణించారా? &quot;పద్మశ్రీ అనే పురస్కారం లభించింది&quot; అనం, ప్రసిద్ధి చెందిన పురస్కారం కాబట్టి. “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్” కు ప్రసిద్ధి లేదు కదా. అందుచేత &quot;గౌరవం&quot; కు ముందు &quot;అనే&quot; రావాలి.
#&quot;ఆమెను తెలుగులో మహానటి (గొప్ప నటి) తమిళంలో నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం) అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు.&quot; - మహానటి పక్కన పక్కన కామా ఉండాలి, బ్రాకెట్లో గొప్ప నటి అక్కర్లేదు. 
# జీవిత చరిత్రాత్మక చిత్రం - జీవిత చరిత్ర చిత్రం
# ఆమె సహోదరుడు అయిన మారుతిని- ఇంగ్లీషులో ఓల్డర్ సిబ్లింగ్ అని రాసారు. అంచేత ఇక్కడ &quot;ఆమె అన్నయ్య మారుతిని&quot; అని రాయాలి.
# తన అత్తామామల ఇంటికి వెళ్ళింది - ఇక్కడ కొంత తికమక ఏర్పడింది. ఇంగ్లీషులో ఆంట్, అంకుల్ అని ఉంది. కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య సావిత్రి మామగారు అని రాసారు. బహుశా ఆమె తల్లి పిల్లలను తీసుకుని పుట్టింటికి వెళ్ళిందేమో అనిపిస్తోంది. వెంకట్రామయ్య ఆమెకు అన్నయ్య/తమ్ముడు, సావిత్రికి మేనమామ అయి ఉండవచ్చు. పరిశీలించాలి.
# రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి - &quot;ఇతరులు&quot; సరిగా లేదు. &quot;రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి&quot; అంటే బావుంటుంది.
# &quot;సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె మామగారైన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు&quot; ఈ వాక్యం, ఆ తరువాత వచ్చిన &quot;రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని విజయవాడలో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&quot;  అనే వాక్యం - ఈ రెండూ పరస్పర సంబంధం ఉన్నవి, ఒకే విభాగంలో ఉన్నవీను. అంచేత రెండు కలిపి రాస్తే బాగుంటుంది. ఒక నమూనా ఇలా- &lt;blockquote&gt;రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆమెకు నాట్యంపై ఆసక్తి కలిగింది. ఆమెలో నాట్య ప్రతిభ ఉందని గమనించిన మామగారు కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య, ఆమెను ఆ నృత్యనిలయంలో చేర్పించి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యాలలో శిక్షణ ఇప్పించాడు. చిన్నతనం లోనే ఆమె, విజయవాడలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;/blockquote&gt; అలాగే ఇక్కడ మూలం కావాలి.
# కొంతకాలం [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్టీఆర్]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]] తదితరులు నడుపుతున్న నాటకాల కంపెనీలో పనిచేసి,  - జగ్గయ్య, ఎన్టీయార్ కలిసి ఒక నాటక కంపెనీ నడిపారా, లేక వారివి వేరువేరు కంపెనీలా? ఒకటే అయితే, &quot;కలిసి నడుపుతున్న&quot; అంటే మెరుగు. ఆ కంపెనీ పేరు రాస్తే మరింత బాగు. వేరువేరు అయితే &quot;నాటకాల కంపెనీలో&quot; అనేది తప్పు. కింద &quot;జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో&quot; అని వచ్చింది. అది గమనించాలి.
# &quot;నాటక ప్రదర్శనల సమయంలో ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలను బట్టి ఆమెకు గుర్తింపు లభించింది. ఆమె అనేక నాటకాలలో నటించింది; అందులో ఒక నాటకానికి గాను ప్రముఖ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]] ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు.&quot; - ఈ వాక్యాలను ఇలా అమర్చాలి: &quot;సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు.&quot; (ఇదీ, ఇలాంటివీ కేవలం సూచనలే. కచ్చితంగా ఇలానే రాయాలని కాదు. మార్చాల్సిన అవసరాన్ని ఎత్తి చూపడమే ప్రధాన ఉద్దేశం. అక్కడ ఉన్న సందర్భాన్ని బట్టి తగిన విధంగా మార్చాలి.)  
# ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది - &quot;అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది&quot; అనేది అతకలేదు.
# వాక్యం పూర్తి కాగానే, స్పేసు లేకుండా  ఫుల్‌స్టాప్ ఉండాలి. ఆ తరువాత వెంటనే, స్పేసు లేకుండా, మూలం ఉండాలి. ఇలాంటి లోపాలు. 
## '''ఇలా ఉండాలి.[1]''' 
## ఇలా కాదు[1].
## ఇలా కూడా కాదు [1].
## ఇలానూ కాదు[1] .
## ఇలా కూడా ఉండకూడదు. [1]
# చేయడాంతో - అక్షర దోషం
# సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది, - ఇక్కడ కామా కాదు, ఫుల్‌స్టాప్ ఉండాలి
# ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత పని ఉంది. - ఇది అర్థవంతంగా లేదు. &quot;ఇందులో భాగంగా జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కూడా పనిచేసింది.&quot; అని అర్థం వచ్చేలా రాయాలా?
# అగ్ని పరీక్ష - లింకు ఇవ్వాలి
# సంసారం (1950) - లింకు ఇవ్వాలి. 
# ఆమె చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు, చివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు.  - వాక్యం అర్థవంతంగా లేదు.  - &quot;ఆ సినిమా చిత్రీకరణలో ఆమె చాలా టెన్షనుకు లోనైంది. అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది.&quot; అని రాయవచ్చు. ఆ తరువాత వచ్చిన &quot;చిివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు.&quot; వాక్యంలో చెప్పదలచిన విషయం ఏంటో అర్థం కావడం లేదు. ఆ వాక్యాన్ని సహజంగా రాస్తే అర్థవంతంగా ఉంటుంది. చివరికి ఆమెను తీసేసి, వేరేవారిని తీసుకున్నారని చెప్పదలచారా?  ఇంగ్లీషు రీప్లేస్‌ను &quot;భర్తీ చెయ్యడం&quot; అని యంత్రం అనువదిస్తుంది గానీ తెలుగులో ఆ వాడుక లేదు. అందువలన కృతకంగా ఉంటుంది, అర్థం కాదు.
# ఈ చిత్రంలో ఆమెకు చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర ఇవ్వబడింది, - కామా కాదు, ఫుల్‌స్టాపుండాలి. &quot;చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర&quot; అర్థం కావడం లేదు. &quot;ఇవ్వబడింది&quot; - లభించింది/దొరికింది అంటే సహజంగా ఉంటుంది.
# &quot;ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ రాకముందు రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో)లో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసింది.&quot; - ఫ్లాష్‌బ్యాక్ పద్ధతిలో చెప్పిన వాక్యం ఇది. ఇది ఇంగ్లీషుకు సహజంగానే ఉంటుంది గానీ, తెలుగులో అంతగా అతకదు. తెలుగులో సహజంగా, &quot;రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది.&quot;
# &quot;అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో రాణించే ప్రతిభావంతురాలిగా నిలబెట్టింది&quot; - వాక్యాన్ని మరింత సహజంగా రాయాలి
# &quot;పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును)&quot; -పోషించడం ద్వారా బదులు పోషించి అంటే బాగుంటుంది. చివర్లో బ్రాకెట్టు పొరపాటున పడినట్లుంది.
# అలాగే, 'మిస్సమ్మ' (1955) చిత్రంలో నటి భానుమతి స్థానంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రను పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందింది - భానుమతి స్థానంలో ఆమె రావడం అనేది ఒక పెద్ద విశేషం. దాని గురించి ముందు రాయలేదు కాబట్టి, ఇక్కడ మరీ ఇంత మామూలుగా తేల్చేయకుండా, వేరే వాక్యంగా రాస్తే బాగుంటుంది, ఇలా:  &quot;'మిస్సమ్మ' (1955) చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&quot;
# ఆమె అతిథులకు గౌరవించడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాలు చేసేది. - వాక్య నిర్మాణ దోషం
# కానీ ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు.- కానీ అక్కరలేదు
# గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. - వాక్యంలో మొదటి భాగానికీ, రెండో భాగానికీ కార్యకారణ సంబంధం లాంటిది ఉన్నట్ల్కు రాసారు. కానీ ఆ రెండు పరస్పర సంబంధం ఉన్నవి కావు.
# వంటి చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ - వంటి చిత్రాలలో నటించి, బాలీవుడ్‌లోనూ
# అదే సమయంలో కొందరు పొగడ్తలతో ఆమెను ప్రోత్సహించి, విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించేలా, వాటిని నిర్మించేలా చేశారు. - ఈ వాక్యాన్ని మరింత సహజంగా రాయాలి
# ఆయన తన గోరింటాకు (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. &quot;ఆయన తన&quot; అక్కర్లేదు.
# చాముండేశ్వరికి అభినయ్ వడ్డి అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన రామానుజన్ (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు. - ఈ వాక్యాల అమరిక సరిగా లేదు. తప్పు అర్థం ఇస్తున్నాయి. తిరగరాయాలి. అప్పుడు కూడా &quot;అందువలన..&quot; ఉండకూడదు. చాముండేశ్వరికి అభినయ్ వడ్డి అనే కుమారుడు - సావిత్రికి మనుమడు - ఉన్నాడు. ఆయన రామానుజన్ (2014) చిత్రంలో నటించాడు. లేదా సావిత్రి మనుమడు అణేది పూర్తిగా తీసెయ్యవచ్చు.
# 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న మధుమేహం, రక్తపోటు కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. - &quot;మధ్యకాలంలో&quot; తరువాత కామా ఉండాలి. &quot;పెరుగుతున్న మధుమేహం, రక్తపోటు కారణంగా&quot; బదులు &quot;మధుమేహం, రక్తపోటు పెరిగి,&quot; అని రాస్తే మరింత సహజంగా ఉంటుంది.
# అయితే, 1980 మే 10న బెంగళూరులోని హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. - &quot;అయితే&quot; అక్కరలేదు.
# అక్కడ తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. - హోటల్లో నోటీసులు అందుకుందా? అయి ఉండదు. ఆమె హోటల్లో ఉండగా ఇంటికి నోటీసులు వచ్చాయేమో! మళ్ళీ పరిశీలించండి.
# ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది - ఇక్కడ &quot;నిద్రపోయింది&quot; అనాలి.
# పడకకు పరిమితమైన స్థితి - దీన్ని తెలుగు నుడీలో మంచాన పడి అంటాం. అలా రాస్తే సహజంగా ఉంటుంది.
# &quot;సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు&quot; - వాక్యాన్ని సహజంగా రాయాలి
# “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.” - సహజంగా రాయాలి. నమూనా వాక్యాలు: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”
# ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు - గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట
# మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను - ఇవి రెండు వేరువేరు పురస్కారాలా? లేక పొరపాటున రెండుసార్లు పడిందా? వేరువేరైతే మధ్యలో కామా పెట్టి, చివర్లో &quot;అనే రెండు పురస్కారాలను&quot; అని రాయాలి. లేదంటే సందిగ్ధంగా ఉంటుంది.
# ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట నంది పురస్కారం విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. - ఇంకా కోరుతున్నారా? లేక పెట్టారా? పెడితే వాక్యానికి కాలదోషం పట్టినట్టు. అలాగే, ఈ వాక్యానికి మూలం ఉండాలి.
# ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు - &quot;చైతన్యపూర్వకంగా&quot; అనేది అర్థం కావడం లేదు.
# అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. - వాక్య నిర్మాణ దోషం
# ఎర్రవర్గాలు 12 ఉన్నాయి.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:54, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
==పునః పరిశీలన అభ్యర్థన==
[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు తెలియజేసిన సూచనలను పాటిస్తూ మరల వ్యాసాన్ని సవరించాను. శుద్ధి చేసాను. ఈ సమీక్ష మూలంగా వ్యాసం ఎలా రాయాలో, వాక్య నిర్మాణం ఎలా ఉండాలో, మూలాలు ఎలా చేర్చాలో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఈ కార్యక్రమం వలన మరిన్ని మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్దే అనుభవం వస్తుంది. ధన్యవాదాలు. శుద్ధి చేసిన ఈ వ్యాసాన్ని మరలా పునః సమీక్ష చేయవలసినదిగా కోరుచున్నాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:30, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ddaii1vv6cyuh779k20jmahvi48qcly</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953885</id>
      <parentid>4953867</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>/* పునః పరిశీలన అభ్యర్థన */ సమాధానం</comment>
      <origin>4953885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27078" sha1="op0jispdkb7011i3glmn8i0xpu0eikc" xml:space="preserve">[[సావిత్రి (నటి)]] వ్యాసంపై చేసిన [[చర్చ:సావిత్రి (నటి)/GA1|తొలిసమీక్ష]] మేరకు, [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] మెరుగుపరచి రెండవసారి మంచివ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. నేను ఆ వ్యాసాన్ని సమీక్షించి కింది సూచనలు చేస్తున్నాను. ఇది రెండవ సమీక్ష.

# నెలల పేర్లలో మూడు చోట్ల తప్పులున్నాయి (1935 డిసెంబర్ 6 - 1981 డిసెంబర్ 26, సావిత్రి 1934 డిసెంబర్ 6 న )
# పై మూడు చోట్లా తేదీలకు, సంబవత్సరాలకు లింకులిచ్చారు
# ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్” గౌరవం లభించింది - గౌరవం అని రాసారు, అది పురస్కారమా? లేక ఆమెను అలా వర్ణించారా? &quot;పద్మశ్రీ అనే పురస్కారం లభించింది&quot; అనం, ప్రసిద్ధి చెందిన పురస్కారం కాబట్టి. “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్” కు ప్రసిద్ధి లేదు కదా. అందుచేత &quot;గౌరవం&quot; కు ముందు &quot;అనే&quot; రావాలి.
#&quot;ఆమెను తెలుగులో మహానటి (గొప్ప నటి) తమిళంలో నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం) అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు.&quot; - మహానటి పక్కన పక్కన కామా ఉండాలి, బ్రాకెట్లో గొప్ప నటి అక్కర్లేదు. 
# జీవిత చరిత్రాత్మక చిత్రం - జీవిత చరిత్ర చిత్రం
# ఆమె సహోదరుడు అయిన మారుతిని- ఇంగ్లీషులో ఓల్డర్ సిబ్లింగ్ అని రాసారు. అంచేత ఇక్కడ &quot;ఆమె అన్నయ్య మారుతిని&quot; అని రాయాలి.
# తన అత్తామామల ఇంటికి వెళ్ళింది - ఇక్కడ కొంత తికమక ఏర్పడింది. ఇంగ్లీషులో ఆంట్, అంకుల్ అని ఉంది. కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య సావిత్రి మామగారు అని రాసారు. బహుశా ఆమె తల్లి పిల్లలను తీసుకుని పుట్టింటికి వెళ్ళిందేమో అనిపిస్తోంది. వెంకట్రామయ్య ఆమెకు అన్నయ్య/తమ్ముడు, సావిత్రికి మేనమామ అయి ఉండవచ్చు. పరిశీలించాలి.
# రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి - &quot;ఇతరులు&quot; సరిగా లేదు. &quot;రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి&quot; అంటే బావుంటుంది.
# &quot;సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె మామగారైన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు&quot; ఈ వాక్యం, ఆ తరువాత వచ్చిన &quot;రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని విజయవాడలో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&quot;  అనే వాక్యం - ఈ రెండూ పరస్పర సంబంధం ఉన్నవి, ఒకే విభాగంలో ఉన్నవీను. అంచేత రెండు కలిపి రాస్తే బాగుంటుంది. ఒక నమూనా ఇలా- &lt;blockquote&gt;రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆమెకు నాట్యంపై ఆసక్తి కలిగింది. ఆమెలో నాట్య ప్రతిభ ఉందని గమనించిన మామగారు కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య, ఆమెను ఆ నృత్యనిలయంలో చేర్పించి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యాలలో శిక్షణ ఇప్పించాడు. చిన్నతనం లోనే ఆమె, విజయవాడలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;/blockquote&gt; అలాగే ఇక్కడ మూలం కావాలి.
# కొంతకాలం [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్టీఆర్]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]] తదితరులు నడుపుతున్న నాటకాల కంపెనీలో పనిచేసి,  - జగ్గయ్య, ఎన్టీయార్ కలిసి ఒక నాటక కంపెనీ నడిపారా, లేక వారివి వేరువేరు కంపెనీలా? ఒకటే అయితే, &quot;కలిసి నడుపుతున్న&quot; అంటే మెరుగు. ఆ కంపెనీ పేరు రాస్తే మరింత బాగు. వేరువేరు అయితే &quot;నాటకాల కంపెనీలో&quot; అనేది తప్పు. కింద &quot;జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో&quot; అని వచ్చింది. అది గమనించాలి.
# &quot;నాటక ప్రదర్శనల సమయంలో ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలను బట్టి ఆమెకు గుర్తింపు లభించింది. ఆమె అనేక నాటకాలలో నటించింది; అందులో ఒక నాటకానికి గాను ప్రముఖ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]] ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు.&quot; - ఈ వాక్యాలను ఇలా అమర్చాలి: &quot;సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు.&quot; (ఇదీ, ఇలాంటివీ కేవలం సూచనలే. కచ్చితంగా ఇలానే రాయాలని కాదు. మార్చాల్సిన అవసరాన్ని ఎత్తి చూపడమే ప్రధాన ఉద్దేశం. అక్కడ ఉన్న సందర్భాన్ని బట్టి తగిన విధంగా మార్చాలి.)  
# ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది - &quot;అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది&quot; అనేది అతకలేదు.
# వాక్యం పూర్తి కాగానే, స్పేసు లేకుండా  ఫుల్‌స్టాప్ ఉండాలి. ఆ తరువాత వెంటనే, స్పేసు లేకుండా, మూలం ఉండాలి. ఇలాంటి లోపాలు. 
## '''ఇలా ఉండాలి.[1]''' 
## ఇలా కాదు[1].
## ఇలా కూడా కాదు [1].
## ఇలానూ కాదు[1] .
## ఇలా కూడా ఉండకూడదు. [1]
# చేయడాంతో - అక్షర దోషం
# సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది, - ఇక్కడ కామా కాదు, ఫుల్‌స్టాప్ ఉండాలి
# ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత పని ఉంది. - ఇది అర్థవంతంగా లేదు. &quot;ఇందులో భాగంగా జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కూడా పనిచేసింది.&quot; అని అర్థం వచ్చేలా రాయాలా?
# అగ్ని పరీక్ష - లింకు ఇవ్వాలి
# సంసారం (1950) - లింకు ఇవ్వాలి. 
# ఆమె చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు, చివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు.  - వాక్యం అర్థవంతంగా లేదు.  - &quot;ఆ సినిమా చిత్రీకరణలో ఆమె చాలా టెన్షనుకు లోనైంది. అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది.&quot; అని రాయవచ్చు. ఆ తరువాత వచ్చిన &quot;చిివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు.&quot; వాక్యంలో చెప్పదలచిన విషయం ఏంటో అర్థం కావడం లేదు. ఆ వాక్యాన్ని సహజంగా రాస్తే అర్థవంతంగా ఉంటుంది. చివరికి ఆమెను తీసేసి, వేరేవారిని తీసుకున్నారని చెప్పదలచారా?  ఇంగ్లీషు రీప్లేస్‌ను &quot;భర్తీ చెయ్యడం&quot; అని యంత్రం అనువదిస్తుంది గానీ తెలుగులో ఆ వాడుక లేదు. అందువలన కృతకంగా ఉంటుంది, అర్థం కాదు.
# ఈ చిత్రంలో ఆమెకు చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర ఇవ్వబడింది, - కామా కాదు, ఫుల్‌స్టాపుండాలి. &quot;చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర&quot; అర్థం కావడం లేదు. &quot;ఇవ్వబడింది&quot; - లభించింది/దొరికింది అంటే సహజంగా ఉంటుంది.
# &quot;ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ రాకముందు రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో)లో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసింది.&quot; - ఫ్లాష్‌బ్యాక్ పద్ధతిలో చెప్పిన వాక్యం ఇది. ఇది ఇంగ్లీషుకు సహజంగానే ఉంటుంది గానీ, తెలుగులో అంతగా అతకదు. తెలుగులో సహజంగా, &quot;రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది.&quot;
# &quot;అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో రాణించే ప్రతిభావంతురాలిగా నిలబెట్టింది&quot; - వాక్యాన్ని మరింత సహజంగా రాయాలి
# &quot;పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును)&quot; -పోషించడం ద్వారా బదులు పోషించి అంటే బాగుంటుంది. చివర్లో బ్రాకెట్టు పొరపాటున పడినట్లుంది.
# అలాగే, 'మిస్సమ్మ' (1955) చిత్రంలో నటి భానుమతి స్థానంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రను పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందింది - భానుమతి స్థానంలో ఆమె రావడం అనేది ఒక పెద్ద విశేషం. దాని గురించి ముందు రాయలేదు కాబట్టి, ఇక్కడ మరీ ఇంత మామూలుగా తేల్చేయకుండా, వేరే వాక్యంగా రాస్తే బాగుంటుంది, ఇలా:  &quot;'మిస్సమ్మ' (1955) చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&quot;
# ఆమె అతిథులకు గౌరవించడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాలు చేసేది. - వాక్య నిర్మాణ దోషం
# కానీ ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు.- కానీ అక్కరలేదు
# గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. - వాక్యంలో మొదటి భాగానికీ, రెండో భాగానికీ కార్యకారణ సంబంధం లాంటిది ఉన్నట్ల్కు రాసారు. కానీ ఆ రెండు పరస్పర సంబంధం ఉన్నవి కావు.
# వంటి చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ - వంటి చిత్రాలలో నటించి, బాలీవుడ్‌లోనూ
# అదే సమయంలో కొందరు పొగడ్తలతో ఆమెను ప్రోత్సహించి, విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించేలా, వాటిని నిర్మించేలా చేశారు. - ఈ వాక్యాన్ని మరింత సహజంగా రాయాలి
# ఆయన తన గోరింటాకు (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. &quot;ఆయన తన&quot; అక్కర్లేదు.
# చాముండేశ్వరికి అభినయ్ వడ్డి అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన రామానుజన్ (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు. - ఈ వాక్యాల అమరిక సరిగా లేదు. తప్పు అర్థం ఇస్తున్నాయి. తిరగరాయాలి. అప్పుడు కూడా &quot;అందువలన..&quot; ఉండకూడదు. చాముండేశ్వరికి అభినయ్ వడ్డి అనే కుమారుడు - సావిత్రికి మనుమడు - ఉన్నాడు. ఆయన రామానుజన్ (2014) చిత్రంలో నటించాడు. లేదా సావిత్రి మనుమడు అణేది పూర్తిగా తీసెయ్యవచ్చు.
# 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న మధుమేహం, రక్తపోటు కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. - &quot;మధ్యకాలంలో&quot; తరువాత కామా ఉండాలి. &quot;పెరుగుతున్న మధుమేహం, రక్తపోటు కారణంగా&quot; బదులు &quot;మధుమేహం, రక్తపోటు పెరిగి,&quot; అని రాస్తే మరింత సహజంగా ఉంటుంది.
# అయితే, 1980 మే 10న బెంగళూరులోని హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. - &quot;అయితే&quot; అక్కరలేదు.
# అక్కడ తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. - హోటల్లో నోటీసులు అందుకుందా? అయి ఉండదు. ఆమె హోటల్లో ఉండగా ఇంటికి నోటీసులు వచ్చాయేమో! మళ్ళీ పరిశీలించండి.
# ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది - ఇక్కడ &quot;నిద్రపోయింది&quot; అనాలి.
# పడకకు పరిమితమైన స్థితి - దీన్ని తెలుగు నుడీలో మంచాన పడి అంటాం. అలా రాస్తే సహజంగా ఉంటుంది.
# &quot;సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు&quot; - వాక్యాన్ని సహజంగా రాయాలి
# “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.” - సహజంగా రాయాలి. నమూనా వాక్యాలు: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”
# ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు - గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట
# మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను - ఇవి రెండు వేరువేరు పురస్కారాలా? లేక పొరపాటున రెండుసార్లు పడిందా? వేరువేరైతే మధ్యలో కామా పెట్టి, చివర్లో &quot;అనే రెండు పురస్కారాలను&quot; అని రాయాలి. లేదంటే సందిగ్ధంగా ఉంటుంది.
# ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట నంది పురస్కారం విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. - ఇంకా కోరుతున్నారా? లేక పెట్టారా? పెడితే వాక్యానికి కాలదోషం పట్టినట్టు. అలాగే, ఈ వాక్యానికి మూలం ఉండాలి.
# ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు - &quot;చైతన్యపూర్వకంగా&quot; అనేది అర్థం కావడం లేదు.
# అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. - వాక్య నిర్మాణ దోషం
# ఎర్రవర్గాలు 12 ఉన్నాయి.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:54, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
==పునః పరిశీలన అభ్యర్థన==
[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు తెలియజేసిన సూచనలను పాటిస్తూ మరల వ్యాసాన్ని సవరించాను. శుద్ధి చేసాను. ఈ సమీక్ష మూలంగా వ్యాసం ఎలా రాయాలో, వాక్య నిర్మాణం ఎలా ఉండాలో, మూలాలు ఎలా చేర్చాలో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఈ కార్యక్రమం వలన మరిన్ని మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్దే అనుభవం వస్తుంది. ధన్యవాదాలు. శుద్ధి చేసిన ఈ వ్యాసాన్ని మరలా పునః సమీక్ష చేయవలసినదిగా కోరుచున్నాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:30, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, ఇది పరిశీలించండి: &quot;పుష్పవల్లితో ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు&quot; - అంగీకరించనిది &quot;పెదనాన్న&quot; అని మార్చాలి, కదా? 
:చెప్పేవాడికి అడిగేవాడు లోకువ లాగా నేను సమీక్ష చేస్తూ పోయాను. దాన్ని రంధ్రాన్వేషణ లాగా భావించకుండా సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని బోలెడు మార్పులు చేసారు. అందువలన వ్యాసం మెరుగుపడి చాలా చక్కటి రూపానికి వచ్చింది. మీకు చాలా ధన్యవాదాలు. ఈ సమీక్ష వలన నేను కూడా చాలా నేర్చుకున్నాను. ముందుముందు మరిన్ని సమీక్షలు చేసేందుకు మీ తోడ్పాటు నాకు ప్రోత్సాహాన్నిచ్చింది. నేను రాయబోయే వ్యాసాలకు కూడా ఈ అనుభవం పనికొస్తుంది. నమస్కారం. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:51, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>op0jispdkb7011i3glmn8i0xpu0eikc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953886</id>
      <parentid>4953885</parentid>
      <timestamp>2026-09-06T16:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>/* పునః పరిశీలన అభ్యర్థన */</comment>
      <origin>4953886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27078" sha1="5x23cn0suto6m1reshibmvxhpqnb5m7" xml:space="preserve">[[సావిత్రి (నటి)]] వ్యాసంపై చేసిన [[చర్చ:సావిత్రి (నటి)/GA1|తొలిసమీక్ష]] మేరకు, [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] మెరుగుపరచి రెండవసారి మంచివ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. నేను ఆ వ్యాసాన్ని సమీక్షించి కింది సూచనలు చేస్తున్నాను. ఇది రెండవ సమీక్ష.

# నెలల పేర్లలో మూడు చోట్ల తప్పులున్నాయి (1935 డిసెంబర్ 6 - 1981 డిసెంబర్ 26, సావిత్రి 1934 డిసెంబర్ 6 న )
# పై మూడు చోట్లా తేదీలకు, సంబవత్సరాలకు లింకులిచ్చారు
# ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్” గౌరవం లభించింది - గౌరవం అని రాసారు, అది పురస్కారమా? లేక ఆమెను అలా వర్ణించారా? &quot;పద్మశ్రీ అనే పురస్కారం లభించింది&quot; అనం, ప్రసిద్ధి చెందిన పురస్కారం కాబట్టి. “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్” కు ప్రసిద్ధి లేదు కదా. అందుచేత &quot;గౌరవం&quot; కు ముందు &quot;అనే&quot; రావాలి.
#&quot;ఆమెను తెలుగులో మహానటి (గొప్ప నటి) తమిళంలో నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం) అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు.&quot; - మహానటి పక్కన పక్కన కామా ఉండాలి, బ్రాకెట్లో గొప్ప నటి అక్కర్లేదు. 
# జీవిత చరిత్రాత్మక చిత్రం - జీవిత చరిత్ర చిత్రం
# ఆమె సహోదరుడు అయిన మారుతిని- ఇంగ్లీషులో ఓల్డర్ సిబ్లింగ్ అని రాసారు. అంచేత ఇక్కడ &quot;ఆమె అన్నయ్య మారుతిని&quot; అని రాయాలి.
# తన అత్తామామల ఇంటికి వెళ్ళింది - ఇక్కడ కొంత తికమక ఏర్పడింది. ఇంగ్లీషులో ఆంట్, అంకుల్ అని ఉంది. కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య సావిత్రి మామగారు అని రాసారు. బహుశా ఆమె తల్లి పిల్లలను తీసుకుని పుట్టింటికి వెళ్ళిందేమో అనిపిస్తోంది. వెంకట్రామయ్య ఆమెకు అన్నయ్య/తమ్ముడు, సావిత్రికి మేనమామ అయి ఉండవచ్చు. పరిశీలించాలి.
# రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి - &quot;ఇతరులు&quot; సరిగా లేదు. &quot;రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి&quot; అంటే బావుంటుంది.
# &quot;సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె మామగారైన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు&quot; ఈ వాక్యం, ఆ తరువాత వచ్చిన &quot;రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని విజయవాడలో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&quot;  అనే వాక్యం - ఈ రెండూ పరస్పర సంబంధం ఉన్నవి, ఒకే విభాగంలో ఉన్నవీను. అంచేత రెండు కలిపి రాస్తే బాగుంటుంది. ఒక నమూనా ఇలా- &lt;blockquote&gt;రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆమెకు నాట్యంపై ఆసక్తి కలిగింది. ఆమెలో నాట్య ప్రతిభ ఉందని గమనించిన మామగారు కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య, ఆమెను ఆ నృత్యనిలయంలో చేర్పించి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యాలలో శిక్షణ ఇప్పించాడు. చిన్నతనం లోనే ఆమె, విజయవాడలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.&lt;/blockquote&gt; అలాగే ఇక్కడ మూలం కావాలి.
# కొంతకాలం [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్టీఆర్]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]] తదితరులు నడుపుతున్న నాటకాల కంపెనీలో పనిచేసి,  - జగ్గయ్య, ఎన్టీయార్ కలిసి ఒక నాటక కంపెనీ నడిపారా, లేక వారివి వేరువేరు కంపెనీలా? ఒకటే అయితే, &quot;కలిసి నడుపుతున్న&quot; అంటే మెరుగు. ఆ కంపెనీ పేరు రాస్తే మరింత బాగు. వేరువేరు అయితే &quot;నాటకాల కంపెనీలో&quot; అనేది తప్పు. కింద &quot;జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో&quot; అని వచ్చింది. అది గమనించాలి.
# &quot;నాటక ప్రదర్శనల సమయంలో ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలను బట్టి ఆమెకు గుర్తింపు లభించింది. ఆమె అనేక నాటకాలలో నటించింది; అందులో ఒక నాటకానికి గాను ప్రముఖ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]] ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు.&quot; - ఈ వాక్యాలను ఇలా అమర్చాలి: &quot;సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు.&quot; (ఇదీ, ఇలాంటివీ కేవలం సూచనలే. కచ్చితంగా ఇలానే రాయాలని కాదు. మార్చాల్సిన అవసరాన్ని ఎత్తి చూపడమే ప్రధాన ఉద్దేశం. అక్కడ ఉన్న సందర్భాన్ని బట్టి తగిన విధంగా మార్చాలి.)  
# ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది - &quot;అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది&quot; అనేది అతకలేదు.
# వాక్యం పూర్తి కాగానే, స్పేసు లేకుండా  ఫుల్‌స్టాప్ ఉండాలి. ఆ తరువాత వెంటనే, స్పేసు లేకుండా, మూలం ఉండాలి. ఇలాంటి లోపాలు. 
## '''ఇలా ఉండాలి.[1]''' 
## ఇలా కాదు[1].
## ఇలా కూడా కాదు [1].
## ఇలానూ కాదు[1] .
## ఇలా కూడా ఉండకూడదు. [1]
# చేయడాంతో - అక్షర దోషం
# సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది, - ఇక్కడ కామా కాదు, ఫుల్‌స్టాప్ ఉండాలి
# ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత పని ఉంది. - ఇది అర్థవంతంగా లేదు. &quot;ఇందులో భాగంగా జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కూడా పనిచేసింది.&quot; అని అర్థం వచ్చేలా రాయాలా?
# అగ్ని పరీక్ష - లింకు ఇవ్వాలి
# సంసారం (1950) - లింకు ఇవ్వాలి. 
# ఆమె చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు, చివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు.  - వాక్యం అర్థవంతంగా లేదు.  - &quot;ఆ సినిమా చిత్రీకరణలో ఆమె చాలా టెన్షనుకు లోనైంది. అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది.&quot; అని రాయవచ్చు. ఆ తరువాత వచ్చిన &quot;చిివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు.&quot; వాక్యంలో చెప్పదలచిన విషయం ఏంటో అర్థం కావడం లేదు. ఆ వాక్యాన్ని సహజంగా రాస్తే అర్థవంతంగా ఉంటుంది. చివరికి ఆమెను తీసేసి, వేరేవారిని తీసుకున్నారని చెప్పదలచారా?  ఇంగ్లీషు రీప్లేస్‌ను &quot;భర్తీ చెయ్యడం&quot; అని యంత్రం అనువదిస్తుంది గానీ తెలుగులో ఆ వాడుక లేదు. అందువలన కృతకంగా ఉంటుంది, అర్థం కాదు.
# ఈ చిత్రంలో ఆమెకు చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర ఇవ్వబడింది, - కామా కాదు, ఫుల్‌స్టాపుండాలి. &quot;చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర&quot; అర్థం కావడం లేదు. &quot;ఇవ్వబడింది&quot; - లభించింది/దొరికింది అంటే సహజంగా ఉంటుంది.
# &quot;ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ రాకముందు రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో)లో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసింది.&quot; - ఫ్లాష్‌బ్యాక్ పద్ధతిలో చెప్పిన వాక్యం ఇది. ఇది ఇంగ్లీషుకు సహజంగానే ఉంటుంది గానీ, తెలుగులో అంతగా అతకదు. తెలుగులో సహజంగా, &quot;రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది.&quot;
# &quot;అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో రాణించే ప్రతిభావంతురాలిగా నిలబెట్టింది&quot; - వాక్యాన్ని మరింత సహజంగా రాయాలి
# &quot;పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును)&quot; -పోషించడం ద్వారా బదులు పోషించి అంటే బాగుంటుంది. చివర్లో బ్రాకెట్టు పొరపాటున పడినట్లుంది.
# అలాగే, 'మిస్సమ్మ' (1955) చిత్రంలో నటి భానుమతి స్థానంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రను పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందింది - భానుమతి స్థానంలో ఆమె రావడం అనేది ఒక పెద్ద విశేషం. దాని గురించి ముందు రాయలేదు కాబట్టి, ఇక్కడ మరీ ఇంత మామూలుగా తేల్చేయకుండా, వేరే వాక్యంగా రాస్తే బాగుంటుంది, ఇలా:  &quot;'మిస్సమ్మ' (1955) చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.&quot;
# ఆమె అతిథులకు గౌరవించడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాలు చేసేది. - వాక్య నిర్మాణ దోషం
# కానీ ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు.- కానీ అక్కరలేదు
# గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. - వాక్యంలో మొదటి భాగానికీ, రెండో భాగానికీ కార్యకారణ సంబంధం లాంటిది ఉన్నట్ల్కు రాసారు. కానీ ఆ రెండు పరస్పర సంబంధం ఉన్నవి కావు.
# వంటి చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ - వంటి చిత్రాలలో నటించి, బాలీవుడ్‌లోనూ
# అదే సమయంలో కొందరు పొగడ్తలతో ఆమెను ప్రోత్సహించి, విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించేలా, వాటిని నిర్మించేలా చేశారు. - ఈ వాక్యాన్ని మరింత సహజంగా రాయాలి
# ఆయన తన గోరింటాకు (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. &quot;ఆయన తన&quot; అక్కర్లేదు.
# చాముండేశ్వరికి అభినయ్ వడ్డి అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన రామానుజన్ (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు. - ఈ వాక్యాల అమరిక సరిగా లేదు. తప్పు అర్థం ఇస్తున్నాయి. తిరగరాయాలి. అప్పుడు కూడా &quot;అందువలన..&quot; ఉండకూడదు. చాముండేశ్వరికి అభినయ్ వడ్డి అనే కుమారుడు - సావిత్రికి మనుమడు - ఉన్నాడు. ఆయన రామానుజన్ (2014) చిత్రంలో నటించాడు. లేదా సావిత్రి మనుమడు అణేది పూర్తిగా తీసెయ్యవచ్చు.
# 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న మధుమేహం, రక్తపోటు కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. - &quot;మధ్యకాలంలో&quot; తరువాత కామా ఉండాలి. &quot;పెరుగుతున్న మధుమేహం, రక్తపోటు కారణంగా&quot; బదులు &quot;మధుమేహం, రక్తపోటు పెరిగి,&quot; అని రాస్తే మరింత సహజంగా ఉంటుంది.
# అయితే, 1980 మే 10న బెంగళూరులోని హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. - &quot;అయితే&quot; అక్కరలేదు.
# అక్కడ తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. - హోటల్లో నోటీసులు అందుకుందా? అయి ఉండదు. ఆమె హోటల్లో ఉండగా ఇంటికి నోటీసులు వచ్చాయేమో! మళ్ళీ పరిశీలించండి.
# ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది - ఇక్కడ &quot;నిద్రపోయింది&quot; అనాలి.
# పడకకు పరిమితమైన స్థితి - దీన్ని తెలుగు నుడీలో మంచాన పడి అంటాం. అలా రాస్తే సహజంగా ఉంటుంది.
# &quot;సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు&quot; - వాక్యాన్ని సహజంగా రాయాలి
# “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సదాహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.” - సహజంగా రాయాలి. నమూనా వాక్యాలు: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె &quot;సతతహరిత తార&quot; గా ఎదిగింది.”
# ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు - గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట
# మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను - ఇవి రెండు వేరువేరు పురస్కారాలా? లేక పొరపాటున రెండుసార్లు పడిందా? వేరువేరైతే మధ్యలో కామా పెట్టి, చివర్లో &quot;అనే రెండు పురస్కారాలను&quot; అని రాయాలి. లేదంటే సందిగ్ధంగా ఉంటుంది.
# ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట నంది పురస్కారం విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. - ఇంకా కోరుతున్నారా? లేక పెట్టారా? పెడితే వాక్యానికి కాలదోషం పట్టినట్టు. అలాగే, ఈ వాక్యానికి మూలం ఉండాలి.
# ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు - &quot;చైతన్యపూర్వకంగా&quot; అనేది అర్థం కావడం లేదు.
# అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. - వాక్య నిర్మాణ దోషం
# ఎర్రవర్గాలు 12 ఉన్నాయి.
__[[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 02:54, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)
==పునః పరిశీలన అభ్యర్థన==
[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు తెలియజేసిన సూచనలను పాటిస్తూ మరల వ్యాసాన్ని సవరించాను. శుద్ధి చేసాను. ఈ సమీక్ష మూలంగా వ్యాసం ఎలా రాయాలో, వాక్య నిర్మాణం ఎలా ఉండాలో, మూలాలు ఎలా చేర్చాలో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఈ కార్యక్రమం వలన మరిన్ని మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్దే అనుభవం వస్తుంది. ధన్యవాదాలు. శుద్ధి చేసిన ఈ వ్యాసాన్ని మరలా పునః సమీక్ష చేయవలసినదిగా కోరుచున్నాను.➤ &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:blue&quot;&gt; [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; 15:30, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)

:@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, ఇది పరిశీలించండి: &quot;పుష్పవల్లితో ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు&quot; - అంగీకరించనిది &quot;పెదనాన్న&quot; అని మార్చాలి, కదా? 
:అడిగేవాడికి చెప్పేవాడు లోకువ లాగా నేను సమీక్ష చేస్తూ పోయాను. దాన్ని రంధ్రాన్వేషణ లాగా భావించకుండా సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని బోలెడు మార్పులు చేసారు. అందువలన వ్యాసం మెరుగుపడి చాలా చక్కటి రూపానికి వచ్చింది. మీకు చాలా ధన్యవాదాలు. ఈ సమీక్ష వలన నేను కూడా చాలా నేర్చుకున్నాను. ముందుముందు మరిన్ని సమీక్షలు చేసేందుకు మీ తోడ్పాటు నాకు ప్రోత్సాహాన్నిచ్చింది. నేను రాయబోయే వ్యాసాలకు కూడా ఈ అనుభవం పనికొస్తుంది. నమస్కారం. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]&lt;small&gt; ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]]  •  [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])&lt;/small&gt; 16:51, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5x23cn0suto6m1reshibmvxhpqnb5m7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Damu Dop</title>
    <ns>2</ns>
    <id>509117</id>
    <revision>
      <id>4953819</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Damu Dop</username>
        <id>153869</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="57y2e2c7jnnefm4vxlyqd9gjn8j0vjw" xml:space="preserve">Damu is a Hyderabad-based Director of Photography and Cinematographer</text>
      <sha1>57y2e2c7jnnefm4vxlyqd9gjn8j0vjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Nouncatcher</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509118</id>
    <revision>
      <id>4953822</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10346" sha1="41rkevol6pi8au9vconp0pbxfv9qfsq" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Nouncatcher గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Nouncatcher గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:49, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>41rkevol6pi8au9vconp0pbxfv9qfsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Damu Dop</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509119</id>
    <revision>
      <id>4953823</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10340" sha1="61aypja4brjrbsma96w3whyot1ugzdl" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Damu Dop గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Damu Dop గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:49, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>61aypja4brjrbsma96w3whyot1ugzdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Active Police</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509120</id>
    <revision>
      <id>4953824</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10350" sha1="1cuy3l1jplfedrvytr2n63b91v20txa" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Active Police గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Active Police గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:50, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>1cuy3l1jplfedrvytr2n63b91v20txa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Sudhakar maddila</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509121</id>
    <revision>
      <id>4953825</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10356" sha1="7ejg5bpfejg35zldf95e88otwrsqxh7" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Sudhakar maddila గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Sudhakar maddila గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:50, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7ejg5bpfejg35zldf95e88otwrsqxh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Abhishekpsk</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509122</id>
    <revision>
      <id>4953826</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10346" sha1="m5ekw1v47qvqao7j6y0ffeesxht9fs6" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Abhishekpsk గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Abhishekpsk గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:51, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>m5ekw1v47qvqao7j6y0ffeesxht9fs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Adithya Balaji13</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509123</id>
    <revision>
      <id>4953827</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10356" sha1="ebnjmlr7w9up4uuzbqo8a713hrbuji6" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Adithya Balaji13 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Adithya Balaji13 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:51, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ebnjmlr7w9up4uuzbqo8a713hrbuji6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Gardedener</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509124</id>
    <revision>
      <id>4953828</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10344" sha1="d8d9ajttfvcsst1c51nsk4uyxdtcqkv" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Gardedener గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Gardedener గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:52, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>d8d9ajttfvcsst1c51nsk4uyxdtcqkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Lothungbeni Humtsoe</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509125</id>
    <revision>
      <id>4953829</id>
      <timestamp>2026-09-06T12:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10362" sha1="2qvp3akrmhz2l7u6ogzqvlahsndnscl" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Lothungbeni Humtsoe గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Lothungbeni Humtsoe గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 12:53, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>2qvp3akrmhz2l7u6ogzqvlahsndnscl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:అమెరికా చిత్రకారులు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>509126</id>
    <revision>
      <id>4953837</id>
      <timestamp>2026-09-06T13:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chaduvari</username>
        <id>97</id>
      </contributor>
      <comment>+వర్గాలు</comment>
      <origin>4953837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="dz2hajs2krx5c5278p9bqrp3c3ou9u8" xml:space="preserve">[[వర్గం:చిత్రకారులు]]
[[వర్గం:అమెరికా వ్యక్తులు]]</text>
      <sha1>dz2hajs2krx5c5278p9bqrp3c3ou9u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ప్రిల్యూడ్ (సంగీతం)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509127</id>
    <revision>
      <id>4953842</id>
      <timestamp>2026-09-06T13:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1362460008|Prelude (music)]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4953842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20938" sha1="sz1rq5reptap3m9ved5zqhtksow7065" xml:space="preserve">
'''ప్రిల్యూడ్''' అనేది ఒక చిన్న [[సంగీతం|సంగీత]] భాగం, దీని [[సంగీత రూపం|రూపం]] ఒక్కో భాగానికి ఒక్కో విధంగా ఉండవచ్చు. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=preludes|url=http://www.thefreedictionary.com/preludes|access-date=9 April 2018|via=The Free Dictionary}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Prelude - music|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/474848/prelude|access-date=9 April 2018|website=britannica.com}}&lt;/ref&gt; ఉదాహరణకు, బరోక్ యుగంలో ఇది సాధారణంగా పొడవైన, మరింత సంక్లిష్టమైన ఒక రచనలోని తదుపరి భాగాలకు పరిచయంగా ఉపయోగపడి ఉండవచ్చు, అయితే [[రొమాంటిసిజం|రొమాంటిక్ యుగంలో]] ఇది ఒక స్వతంత్ర రచనగా కూడా ఉండి ఉండవచ్చు. సాధారణంగా ఇందులో, ఆ రచన అంతటా పునరావృతమయ్యే కొన్ని లయబద్ధమైన, శ్రావ్యమైన మూలాంశాలు ఉంటాయి. శైలీపరంగా, ఈ పీఠిక ఆశువుగా సాగే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది. ఈ పదం ఒక ఆరంభ గీతాన్ని, ముఖ్యంగా ఒక [[ఒపెరా]] లేదా ఒరేటోరియోను కూడా సూచించవచ్చు.

సోలో కీబోర్డ్ కోసం ఒక '''ప్రిల్యూడ్, ఫ్యూగ్''' సాధారణంగా ఒకే కీలో రెండు మూవ్‌మెంట్‌లను కలిగి ఉంటుంది. [[శాస్త్రీయ సంగీతం|శాస్త్రీయ సంగీతంలో]], ప్రిల్యూడ్, [[ఫ్యూగ్|ఫ్యూగ్‌ల]] కలయికకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. చాలా మంది సంగీతకర్తలు ఈ రకమైన రచనలు చేశారు. ఈ ఫార్మాట్ వాడకానికి సాధారణంగా [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్]] యొక్క రెండు ప్రిల్యూడ్స్, ఫ్యూగ్స్ పుస్తకాలైన ' ''ది వెల్-టెంపర్డ్ క్లావియర్' స్ఫూర్తినిచ్చింది,'' వీటిని వరుసగా 1722, 1742లో పూర్తి చేశారు. అయితే, అటువంటి స్వరకల్పన చేసిన మొదటి వ్యక్తి బాచ్ కాదు: జోహన్ కాస్పర్ ఫెర్డినాండ్ ఫిషర్ తన 1702 నాటి రచన ''&lt;nowiki/&gt;'అరియాడ్నే మ్యూసికా'లో'' 20 స్వరాల చక్రాన్ని రచించాడు.

బాక్, చోపిన్, స్క్రియాబిన్, షోస్తాకోవిచ్, డెబస్సీ వంటి అనేక స్వరకర్తలు 24 ప్రిల్యూడ్‌ల సెట్‌లను రచించారు.


== చరిత్ర ==
[[మ్యూజికల్ నోటేషన్|నోటేషన్]] చేయబడిన మొదటి ప్రీలుడ్స్ చర్చి సంగీతాన్ని పరిచయం చేయడానికి వాయించే ఆర్గాన్ పీసులు, 1448 నాటి ఇలెబోర్గ్ టాబ్లేచర్‌లోని ఐదు చిన్న ''ప్రెయాంబులాలు'' తొలి ఉదాహరణలుగా మిగిలి ఉన్నాయి  వీటి వెంటనే, [[లూట్ (వీణ)|ల్యూట్]], ఇతర [[పునరుజ్జీవన సంగీతం|పునరుజ్జీవన]] కాలపు తంత్రీ వాయిద్యాల కోసం [[సంగీత మెరుగుదల|ఆశువుగా]], స్వేచ్ఛగా స్వరపరిచిన ప్రీల్యూడ్‌లు వచ్చాయి. వీటిని మొదట్లో వేళ్లకు వ్యాయామం చేయడానికి, వాయిద్యం యొక్క శృతిని, ధ్వని నాణ్యతను తనిఖీ చేయడానికి ఉపయోగించేవారు. ఉదాహరణకు, 1508లో {{Lang|it|tastar de corde}} అనే శీర్షికతో ప్రచురించబడిన జోన్ అంబ్రోసియో డల్జా యొక్క కొన్ని రచనల సమూహంలో ఇది కనిపిస్తుంది. (ఇటాలియన్‌లో, అక్షరాలా, &quot;తీగల పరీక్ష&quot;). &lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; 

కీబోర్డ్ ప్రీల్యూడ్‌లు 17వ శతాబ్దంలో [[ఫ్రాన్స్|ఫ్రాన్స్‌లో]] కనిపించడం ప్రారంభించాయి: ప్రతి స్వర వ్యవధిని ప్రదర్శకుడికే వదిలివేసే కొలత లేని ప్రీల్యూడ్‌లను, హార్ప్‌సికార్డ్ సూట్‌లలో పరిచయ భాగాలుగా ఉపయోగించారు. లూయిస్ కూపెరిన్ (సుమారు 1626–1661) ఈ శైలిని స్వీకరించిన మొదటి స్వరకర్త, 18వ శతాబ్దం మొదటి అర్ధభాగం వరకు జీన్-హెన్రీ డి'ఆంగెల్‌బర్ట్ (1629–1691), ఎలిసబెత్ జాక్వెట్ డి లా గెర్రే (1665–1729), ఫ్రాంకోయిస్ కూపెరిన్ (1668–1733), జీన్-ఫిలిప్ రామో (1683–1764) వంటి అనేక మంది స్వరకర్తలు హార్ప్‌సికార్డ్ ప్రీల్యూడ్‌లను ఉపయోగించారు, వీరిలో రామో యొక్క మొట్టమొదటి ముద్రిత రచన (1706) ఈ రూపంలోనే ఉంది. హార్ప్సికార్డ్ కోసం చివరి కొలత లేని ప్రీల్యూడ్‌లు 1720ల కాలం నాటివి.

17వ శతాబ్దపు [[జర్మనీ|జర్మనీలో]] ప్రిల్యూడ్ అభివృద్ధి చెందడం , జోహన్ జాకబ్ ఫ్రోబెర్గర్ లేదా గిరోలామో ఫ్రెస్కోబాల్డి వంటి వారి కీబోర్డ్ టోకాటాలను పోలిన ఒక విభాగాల రూపానికి దారితీసింది. డీటెరిచ్ బుక్స్‌టెహూడ్ (సుమారు 1637–1707), నికోలస్ బ్రున్స్ (సుమారు 1665–1697) వంటి ఉత్తర జర్మన్ స్వరకర్తల ప్రీల్యూడ్‌లు, స్వేచ్ఛాయుత ఆశువుగా పలికిన భాగాలను కచ్చితమైన [[కౌంటర్ పాయింట్|కాంట్రాపంటల్]] రచనలోని భాగాలతో (సాధారణంగా సంక్షిప్త [[ఫ్యూగ్|ఫ్యూగ్‌లు]] ) కలిపాయి. జర్మనీ వెలుపల, ఆ కాలంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన డచ్ స్వరకర్తలలో ఒకరైన అబ్రహం వాన్ డెన్ కెర్క్‌హోవెన్ (సుమారు 1618–సుమారు 1701), తన కొన్ని ప్రీల్యూడ్‌ల కోసం ఈ నమూనాను ఉపయోగించారు. దక్షిణ, మధ్య జర్మన్ స్వరకర్తలు విభాగాల నమూనాను అనుసరించలేదు, వారి ప్రస్తావనలు దాదాపుగా కచ్చితమైన కౌంటర్‌పాయింట్ లేకుండా, ఆశువుగా సాగే స్వభావంతోనే ఉండిపోయాయి.

17వ శతాబ్దం ద్వితీయార్ధంలో, జర్మన్ స్వరకర్తలు ప్రిల్యూడ్‌లను (లేదా కొన్నిసార్లు టోకాటాలను ) అదే కీలో ఫ్యూగ్‌లతో జత చేయడం ప్రారంభించారు; అలా చేసిన వారిలో జోహన్ పాచెల్బెల్ (సుమారు 1653–1706) మొదటివారు, అయినప్పటికీ [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్]] (1685–1750) యొక్క &quot;ప్రిల్యూడ్, ఫ్యూగ్&quot; రచనలు నేడు చాలా ఎక్కువ సంఖ్యలో, సుప్రసిద్ధంగా ఉన్నాయి. బాక్ యొక్క ఆర్గాన్ ప్రీల్యూడ్‌లు దక్షిణ, ఉత్తర జర్మన్ ప్రభావాలను రెండింటినీ స్వీకరించి, చాలా వైవిధ్యభరితంగా ఉంటాయి. బాక్ యొక్క చాలా ప్రీల్యూడ్‌లు థీమ్, వేరియేషన్ రూపంలో వ్రాయబడ్డాయి, ఇందులో ఒకే థీమ్ మోటిఫ్‌ను అనుకరణ, విలోమం, మాడ్యులేషన్ లేదా రెట్రోగ్రెషన్‌తో పాటు ఈ బరోక్ రూపంలో ఉన్న ఇతర పద్ధతులతో ఉపయోగించారు.

జోహన్ కాస్పర్ ఫెర్డినాండ్ ఫిషర్, 17వ శతాబ్దం చివరి నాటి ఫ్రెంచ్ శైలిని జర్మన్ హార్ప్సికార్డ్ సంగీతానికి తీసుకువచ్చిన తొలి జర్మన్ స్వరకర్తలలో ఒకరు. ఆయన ప్రామాణిక ఫ్రెంచ్ ఓవర్చర్‌ స్థానంలో కొలత లేని ప్రిల్యూడ్‌ను ప్రవేశపెట్టారు. ఫిషర్ యొక్క ''అరియాడ్నే మ్యూసికా'' అనేది కీబోర్డ్ సంగీత చక్రం, ఇందులో ప్రీలుడ్‌లు, ఫ్యూగ్‌ల జంటలు ఉంటాయి; ఈ ప్రీలుడ్‌లు చాలా వైవిధ్యంగా ఉంటాయి, ఏ నిర్దిష్ట నమూనాకు కట్టుబడి ఉండవు. జోహన్ సెబాస్టియన్ బాక్ యొక్క ' ''ది వెల్-టెంపర్డ్ క్లావియర్'కు'' ''&lt;nowiki/&gt;'అరియాడ్నే మ్యూసికా''' ఒక పూర్వగామిగా పనిచేసింది; ఈ క్లావియర్‌లో ఒక్కొక్కదానిలో 24 &quot;ప్రెల్యూడ్, ఫ్యూగ్&quot; జతలు కలిగిన రెండు పుస్తకాలు ఉన్నాయి. బాక్ యొక్క ప్రీల్యూడ్‌లు కూడా విభిన్నంగా ఉండేవి; కొన్ని బరోక్ నృత్యాలను పోలి ఉండగా, మరికొన్ని అతని &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mweg&quot;&gt;ఇన్వెన్షన్స్, సింఫోనియాస్‌ను&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; పోలిన రెండు, మూడు భాగాల కాంట్రాపంటల్ రచనలుగా ఉండేవి. బాచ్ తన ప్రతి &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwfA&quot;&gt;ఇంగ్లీష్ సూట్‌ను&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; పరిచయం చేయడానికి ప్రీలుడ్‌లను కూడా స్వరపరిచాడు.

''వెల్-టెంపర్డ్ క్లావియర్'' రాబోయే శతాబ్దాలలో చాలా మంది స్వరకర్తలను ప్రభావితం చేసింది, వారిలో కొందరు బాక్ చేసినట్లుగా 24 [[మేజర్ స్కేల్ (సంగీతం)|మేజర్]], [[మైనర్ స్కేల్ (సంగీతం)|మైనర్]] కీలను ఉపయోగించుకోవాలనే ఉద్దేశ్యంతో, కొన్నిసార్లు 12 లేదా 24 చొప్పున ప్రీల్యూడ్‌లను రాశారు. ఫ్రెడెరిక్ చోపిన్ (1810–1849) 24 ప్రీల్యూడ్‌ల సమితి, Op. 28 ను రచించారు. ఇది తరచుగా సరళమైన త్రికోణ రూపంలో స్వరపరచబడింది, ఇది ప్రీల్యూడ్‌ను దాని అసలు పరిచయ ప్రయోజనం నుండి విముక్తి చేసి, ఒక స్వతంత్ర కచేరీ భాగంగా పనిచేయడానికి అనుమతించింది. ముజియో క్లెమెంటీ, జోహన్ నెపోముక్ హమ్మెల్, ఇగ్నాజ్ మోషెలెస్ వంటి ఇతర పియానిస్ట్-స్వరకర్తలు, ఆశువుగా ప్రీలుడింగ్ చేయడంలో నైపుణ్యం లేని పియానిస్టుల ప్రయోజనం కోసం ఇంతకు ముందు ప్రీలుడ్‌ల సేకరణలను ప్రచురించినప్పటికీ, చోపిన్ యొక్క సెట్ ఈ శైలిని పునరుద్ధరించింది. &lt;ref name=&quot;Taruskin2009&quot;&gt;{{Cite book|title=The Oxford History of Western Music: Music in the Nineteenth Century|last=Taruskin|first=Richard|date=24 June 2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-979602-1|location=Oxford|pages=333–338|chapter=The Chopinesque Miniature|chapter-url=https://books.google.com/books?id=D-0VX3ASxm4C&amp;pg=PT333}}&lt;/ref&gt;

చోపిన్ యొక్క కూర్పు మేజర్, మైనర్ కీలలో 24 లేదా 25 పియానో ప్రీల్యూడ్‌ల ఇతర సేకరణలకు ఒక నమూనాగా పనిచేసింది,  వాటిలో చార్లెస్-వాలెంటిన్ అల్కాన్ ( పియానో లేదా ఆర్గాన్ కోసం Op. 31 ), ఫెర్రుసియో బుసోని (Op. 37, BV 181), సీజర్ క్యూయి (Op. 64), స్టీఫెన్ హెల్లర్ (Op. 81), అలెగ్జాండర్ స్క్రియాబిన్ ( Op. 11 ) లచే రూపొందించబడినవి ఉన్నాయి. క్లాడ్ డెబస్సీ (1862–1918) [[సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిస్టిక్]] పియానో ప్రీల్యూడ్‌ల రెండు పుస్తకాలను రాశారు, ఈ శైలిలో అసాధారణంగా, వాటికి వర్ణనాత్మక శీర్షికలు ఉన్నాయి. &lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt; ఒక నిర్దిష్ట సంగీత కార్యక్రమానికి బదులుగా ఒక భావోద్వేగాన్ని వ్యక్తపరిచే, అనుబంధం లేని పాత్ర రచనగా ప్రీల్యూడ్ గురించి చోపిన్ యొక్క భావన, జార్జ్ ఆంథెయిల్, జార్జ్ గెర్ష్విన్, ఆల్బెర్టో గినాస్టెరా, డిమిత్రి కబాలెవ్స్కీ, బోహుస్లావ్ మార్టినూ, ఒలివియర్ మెస్సియన్, సెర్గీ రాఖ్మానినాఫ్ (ఇతను ఒక పూర్తి సెట్‌ను కూడా పూర్తి చేశాడు), గియాసింటో స్కెల్సీ, కరోల్ షిమానోవ్స్కీ వంటి స్వరకర్తల రచనలతో 20వ శతాబ్దంలోకి విస్తరించింది. &lt;ref name=&quot;Grove&quot; /&gt;

20వ శతాబ్దపు కొంతమంది స్వరకర్తలు బరోక్-ప్రేరేపిత సూట్‌లలోకి ప్రిల్యూడ్‌లను కూడా చేర్చారు: అటువంటి &quot;జతపరచబడిన&quot; ప్రిల్యూడ్‌లలో మారిస్ రావెల్ యొక్క ''లే టోంబో డి కూపెరిన్'' (1914/17), ఆర్నాల్డ్ షోన్‌బెర్గ్ యొక్క &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwtA&quot;&gt;పియానో కోసం సూట్&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;, Op. 25 (1921/23) ఉన్నాయి, ఈ రెండూ పరిచయ ప్రిల్యూడ్‌తో ప్రారంభమవుతాయి ( ''జెనెసిస్ సూట్‌కు'' షోన్‌బెర్గ్ యొక్క కోరల్ పరిచయం [[నియోక్లాసిసిజం (సంగీతం)|నియోబరోక్]] ఉద్దేశం లేకుండా 20వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన జతపరచబడిన ప్రిల్యూడ్‌కు ఒక అరుదైన ఉదాహరణ  ). విడిగా ఉన్న పియానో ప్రీల్యూడ్స్ ( Op. 34 ) శ్రేణితో పాటు, డిమిత్రి షోస్తాకోవిచ్ బాక్ యొక్క ''వెల్-టెంపర్డ్ క్లావియర్'' సంప్రదాయంలో 24 ప్రీల్యూడ్స్, ఫ్యూగ్స్ సమితిని స్వరపరిచారు, అయితే బాక్ వలె క్రోమాటిక్‌గా కాకుండా, చోపిన్ చేసినట్లుగా సర్కిల్ ఆఫ్ ఫిఫ్త్స్ ఉపయోగించి వాటిని కీ ప్రకారం అమర్చారు.

కొంతమంది అవాంట్-గార్డ్ స్వరకర్తలు కూడా అనుబంధం లేని ప్రస్తావనలను రూపొందించారు. జాన్ కేజ్ యొక్క సంక్షిప్త &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwxA&quot;&gt;'ప్రెల్యూడ్ ఫర్ మెడిటేషన్'&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ప్రిపేర్డ్ పియానో కోసం వ్రాయబడింది, అయితే ఫ్రాంకోయిస్-బెర్నార్డ్ మాచే యొక్క ''&lt;nowiki/&gt;'ప్రెల్యూడ్'' ' (1959), [[Branimir Sakač|బ్రానిమిర్ సకాచ్]] యొక్క ''&lt;nowiki/&gt;'అలేటరీ ప్రెల్యూడ్'' ' (1961) ఎలక్ట్రానిక్ వనరులు, [[యాదృచ్ఛిక సంగీతం|అలేటరీ]] టెక్నిక్‌లను ఉపయోగిస్తాయి.</text>
      <sha1>sz1rq5reptap3m9ved5zqhtksow7065</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:Sudhakar maddila</title>
    <ns>2</ns>
    <id>509128</id>
    <revision>
      <id>4953872</id>
      <timestamp>2026-09-06T16:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sudhakar maddila</username>
        <id>153862</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with 'సుధాకర్ మద్దిల సెప్టెంబర్ 15 న 1976 లో జన్మించారు.ప్రాథమిక విద్య పెనుకొండ లో ఉన్నత పాఠశాల విద్యా కొడిగేనహళ్లి లో ఇంటర్ అనంతపూర్ లో డిగ్రీ అనంతపూర్ లో పూర్తి చేసుకున్నారు.  ఉపా...'</comment>
      <origin>4953872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="658" sha1="ecam8oiqtr5vkccjy8n5yxopjr35o6e" xml:space="preserve">సుధాకర్ మద్దిల సెప్టెంబర్ 15 న 1976 లో జన్మించారు.ప్రాథమిక విద్య పెనుకొండ లో ఉన్నత పాఠశాల విద్యా కొడిగేనహళ్లి లో ఇంటర్ అనంతపూర్ లో డిగ్రీ అనంతపూర్ లో పూర్తి చేసుకున్నారు.

ఉపాధ్యాయుడుగా ఉద్యోగం ప్రారంభించి ఇప్పుడు మండల విద్యాశాఖాధికారిగా ఉన్నారు.</text>
      <sha1>ecam8oiqtr5vkccjy8n5yxopjr35o6e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Satirdan kahraman</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509129</id>
    <redirect title="వాడుకరి చర్చ:Mümtaz" />
    <revision>
      <id>4953903</id>
      <timestamp>2026-09-06T22:12:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neriah</username>
        <id>104785</id>
      </contributor>
      <comment>Neriah, [[వాడుకరి చర్చ:Satirdan kahraman]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Mümtaz]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Satirdan kahraman|Satirdan kahraman]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Mümtaz|Mümtaz]]&quot;</comment>
      <origin>4953903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="2wyxz2jpdahszkgkt0rohq4qb08gyb5" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[వాడుకరి చర్చ:Mümtaz]]</text>
      <sha1>2wyxz2jpdahszkgkt0rohq4qb08gyb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Yashaswigangarapu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509130</id>
    <revision>
      <id>4953908</id>
      <timestamp>2026-09-07T00:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10358" sha1="9syvzv2rorlycozzka5bunfomoi9bjg" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Yashaswigangarapu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Yashaswigangarapu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:38, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9syvzv2rorlycozzka5bunfomoi9bjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:S.PRANAV VIJAY</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509131</id>
    <revision>
      <id>4953909</id>
      <timestamp>2026-09-07T00:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10352" sha1="5mbyu363ctt7ph5xaxfnj3m1d1wvouo" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;S.PRANAV VIJAY గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
S.PRANAV VIJAY గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:38, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5mbyu363ctt7ph5xaxfnj3m1d1wvouo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Harshabangalore112233</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509132</id>
    <revision>
      <id>4953910</id>
      <timestamp>2026-09-07T00:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10366" sha1="tedb5ncktddmzvxgjxdhpi9ksjjoth5" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Harshabangalore112233 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Harshabangalore112233 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:39, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tedb5ncktddmzvxgjxdhpi9ksjjoth5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Heet18457</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509133</id>
    <revision>
      <id>4953911</id>
      <timestamp>2026-09-07T00:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10342" sha1="5brupgnac4c3bmcqobwksc4ghkhkh5p" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Heet18457 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Heet18457 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:39, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5brupgnac4c3bmcqobwksc4ghkhkh5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Shyam rachaytha</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509134</id>
    <revision>
      <id>4953912</id>
      <timestamp>2026-09-07T00:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10354" sha1="9knanqfu0rlbibq9ugldb3vwu9da3ib" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Shyam rachaytha గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Shyam rachaytha గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:39, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9knanqfu0rlbibq9ugldb3vwu9da3ib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Saicharan91</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509135</id>
    <revision>
      <id>4953913</id>
      <timestamp>2026-09-07T00:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10346" sha1="qju1qih2hgyx7jd3g7yz0k8ic83vdqu" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Saicharan91 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Saicharan91 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:40, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>qju1qih2hgyx7jd3g7yz0k8ic83vdqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Shivakumar kamagoud</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509136</id>
    <revision>
      <id>4953914</id>
      <timestamp>2026-09-07T00:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10362" sha1="b23eekioew90dcw3v1gludukzbr3wm4" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Shivakumar kamagoud గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Shivakumar kamagoud గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:40, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>b23eekioew90dcw3v1gludukzbr3wm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Padmaja.D</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509137</id>
    <revision>
      <id>4953915</id>
      <timestamp>2026-09-07T00:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10342" sha1="rgqil2916gvkl72x5y0baloavfx6n6w" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Padmaja.D గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Padmaja.D గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:41, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rgqil2916gvkl72x5y0baloavfx6n6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:జెట్టిపాలెం</title>
    <ns>1</ns>
    <id>509138</id>
    <revision>
      <id>4953929</id>
      <timestamp>2026-09-07T01:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు}}'</comment>
      <origin>4953929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="6o4ase1cuvol62gd1ljk02zuyz2qdib" xml:space="preserve">{{ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>6o4ase1cuvol62gd1ljk02zuyz2qdib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:సత్రసాల</title>
    <ns>1</ns>
    <id>509139</id>
    <revision>
      <id>4953930</id>
      <timestamp>2026-09-07T01:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు}}'</comment>
      <origin>4953930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102" sha1="6o4ase1cuvol62gd1ljk02zuyz2qdib" xml:space="preserve">{{ఆంధ్రప్రదేశ్ రెవెన్యూయేతర గ్రామాలు}}</text>
      <sha1>6o4ase1cuvol62gd1ljk02zuyz2qdib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నమక్ హలాల్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509140</id>
    <revision>
      <id>4953931</id>
      <timestamp>2026-09-07T01:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1368790479|Namak Halaal]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4953931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8573" sha1="ju28xnwpgsxkrh0huzy0y7xa769kl7q" xml:space="preserve">'''నమక్ హలాల్''' అనేది ప్రకాష్ మెహ్రా దర్శకత్వం వహించిన, [[ఖాదర్ ఖాన్]] రాసిన 1982 భారతీయ హిందీ భాషా చిత్రం. ఈ చిత్రంలో [[శశి కపూర్]], [[అమితాబ్ బచ్చన్]], [[స్మితా పాటిల్]], [[పర్వీన్ బాబీ]], [[వహీదా రెహ్మాన్]] తదితరులు నటించారు.

ప్రకాష్ మెహ్రా మొదట్లో [[శశి కపూర్]] పాత్ర కోసం అమితాబ్ బచ్చన్ తో పాటు [[రాజేష్ ఖన్నా]]&lt;nowiki/&gt;ను సంప్రదించాడు, ఎందుకంటే ఇద్దరూ నటులు ఇదే విధమైన చిత్రం నమక్ హరామ్ చేసారు, కానీ అమితాబ్ బచ్చన్ ఆ పాత్రను తిరస్కరించాడు. 

ఈ చిత్రం 1982లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన మూడవ భారతీయ చిత్రంగా నిలిచింది, ఇది 120 మిలియన్ డాలర్లు  వసూలు చేసింది. ఇది భారతదేశంలో అన్ని కాలాలలో అతిపెద్ద కామెడీ బ్లాక్బస్టర్, ఇక్కడ ఇది 20 మిలియన్లకు పైగా టిక్కెట్లను విక్రయించింది, ద్రవ్యోల్బణం-సర్దుబాటు చేసిన [[నికర లాభం|నికర ఆదాయం]] దాదాపు ₹3 బిలియన్లకు సమానం (2019 నాటికి US $31 మిలియన్లు).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5659|title=Top Comedy Nett Grossers - Housefull 4 Tops|date=28 November 2019|access-date=28 November 2019|publisher=boxofficeindia.com}}&lt;/ref&gt; దీనిని [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]]&lt;nowiki/&gt;లో [[భలే రాముడు (1984 సినిమా)|భలే రాముడు]] (1984)గా, [[తమిళ సినిమా|తమిళం]]&lt;nowiki/&gt;లో వేలైక్కారన్ (1987)గా పునర్నిర్మించారు. &quot;రాత్ బాకీ&quot; పాటను ''ఇట్టెఫాక్'' చిత్రం కోసం [[తనిష్క్ బాగ్చి]] రీక్రియేట్ చేశారు. 'నేను ఇంగ్లీష్ మాట్లాడగలను, నేను ఇంగ్లీష్ నడవగలను, ఇంగ్లీష్ చాలా ఫన్నీ భాష కాబట్టి నేను ఇంగ్లీష్ నవ్వగలను' అనే సంభాషణకు ఈ చిత్రం బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gulati|first=Triya|date=2024-09-22|title=English is a very funny language—Bachchan gave the OG Bollywood monologue in ‘Namak Halaal’|url=https://theprint.in/feature/reel-take/english-very-funny-language-bachchan-monologue-namak-halaal/2278236/|access-date=2025-01-17|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt;


== తారాగణం ==

* రాజ్ సింగ్ గా [[శశి కపూర్]]
* అర్జున్ సింగ్ గా [[అమితాబ్ బచ్చన్]]
* పూనమ్ గా [[స్మితా పాటిల్]]
* నిషాగా [[పర్వీన్ బాబీ]]
* సావిత్రి సింగ్ గా [[వహీదా రెహమాన్]]
* దశరథ్ సింగ్ &quot;దడ్డు&quot; గా ఓం ప్రకాష్
* [[రంజీత్|రంజిత్]] సింగ్ గా రంజిత్
* గిర్ధర్ సింగ్ గా సత్యన్ కప్పూ
* తల్వార్ సింగ్ గా విజు ఖోటే
* భైరోన్ గా రామ్ సేథీ
* రాజా సాహెబ్ గా కమల్ కపూర్
* భీమ్ సింగ్ గా [[సురేష్ ఒబెరాయ్]]
* నిషా తల్లిగా ఆశాలతా వాబ్గాంవ్కర్
* హోటల్ అతిథిగా దేవ్ కుమార్

== ఉత్పత్తి ==
ప్రకాష్ మెహ్రా మొదట రాజా సింగ్ పాత్ర కోసం [[రాజేష్ ఖన్నా]]&lt;nowiki/&gt;ను పరిగణించారు, ఎందుకంటే ఆయన, అమితాబ్ బచ్చన్ దీనికి దశాబ్దం క్రితం ''నమక్ హరామ్'' లో నటించారు, ''నమక్ హలాల్'' లో పాత్రలను రివర్స్ చేయడం కావ్యాత్మక న్యాయం అవుతుంది. ఈ సమస్యల కారణంగా ప్రకాష్ మెహ్రా ఆ పాత్ర కోసం [[రాజ్ బబ్బర్]] తదుపరిగా పరిగణలోకి తీసుకున్నాడు, అది చివరికి శశి కపూర్ వద్దకు వెళ్ళింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raj Babbar Behind the Scenes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Raj-Babbar-Behind-the-scenes/articleshow/37604626.cms|access-date=3 September 2015|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

1968 [[హాలీవుడ్]] చిత్రం ది ''పార్టీ'' కథానాయకుడు అయిన హ్రుండి బక్షి పాత్ర ద్వారా ప్రభావితమైన కథానాయకుడు అర్జున్ సింగ్ పాత్రను అమితాబ్ బచ్చన్ పోషించాడు, హ్రుండి బక్సి బ్రిటిష్ హాస్యనటుడు పీటర్ సెల్లెర్స్ పోషించిన భారతీయ పాత్ర.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 July 2017|title=Picture the song: Bring out the eyeshades for 'Jawani Jaanemann' from 'Namak Halaal'|url=https://scroll.in/reel/845546/picture-the-song-bring-out-the-eyeshades-for-jawani-jaanemann-from-namak-halaal|access-date=9 September 2019|website=[[Scroll.in]]}}&lt;/ref&gt;

వర్షంలో &quot;ఆజ్ రాపత్ జాయే&quot; అనే సన్నిహిత పాటను చిత్రీకరించడానికి [[స్మితా పాటిల్]] మొదట్లో విముఖత చూపింది, సహ నటుడు అమితాబ్ నుండి చాలా వ్యక్తిగత ఒప్పింపు తరువాత ఆమె అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/namak-halaal-turns-40-amitabh-bachchan-smita-patil-bappi-lahiri-songs-7889434/|title=When Amitabh Bachchan put an 'uncomfortable' Smita Patil at ease during Namak Halal: 'With a lot of personal persuasion…'|date=1 May 2022|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు ==

; 30వ ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డులు&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;

'''గెలిచినవి'''

* ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు [[కిషోర్ కుమార్]] (పగ్ ఘుంగరూ) 

'''నామినేట్ చేయబడినవి'''

* ఉత్తమ నటుడు  -[[అమితాబ్ బచ్చన్]]
* ఉత్తమ సహాయ నటుడు - [[శశి కపూర్]]
* ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - [[బప్పీలహరి|బప్పీ లాహిరి]]
* ఉత్తమ గీత రచయిత - అంజాన్, ప్రకాష్ మెహ్రా (పగ్ ఘుంగరూ) 

== మూలాలు ==

[[వర్గం:Articles with hAudio microformats]]
[[వర్గం:1982 సినిమాలు]]
[[వర్గం:Short description is different from Wikidata]]
[[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>ju28xnwpgsxkrh0huzy0y7xa769kl7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953933</id>
      <parentid>4953931</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8570" sha1="is9449hapkpg8gfp33w9m1sbv0va848" xml:space="preserve">'''నమక్ హలాల్''' అనేది ప్రకాష్ మెహ్రా దర్శకత్వం వహించిన, [[ఖాదర్ ఖాన్]] రాసిన 1982 భారతీయ హిందీ భాషా చిత్రం. ఈ చిత్రంలో [[శశి కపూర్]], [[అమితాబ్ బచ్చన్]], [[స్మితా పాటిల్]], [[పర్వీన్ బాబీ]], [[వహీదా రెహ్మాన్]] తదితరులు నటించారు.

ప్రకాష్ మెహ్రా మొదట్లో [[శశి కపూర్]] పాత్ర కోసం అమితాబ్ బచ్చన్ తో పాటు [[రాజేష్ ఖన్నా]]&lt;nowiki/&gt;ను సంప్రదించాడు, ఎందుకంటే ఇద్దరూ నటులు ఇదే విధమైన చిత్రం నమక్ హరామ్ చేసారు, కానీ అమితాబ్ బచ్చన్ ఆ పాత్రను తిరస్కరించాడు.

ఈ చిత్రం 1982లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన మూడవ భారతీయ చిత్రంగా నిలిచింది, ఇది 120 మిలియన్ డాలర్లు  వసూలు చేసింది. ఇది భారతదేశంలో అన్ని కాలాలలో అతిపెద్ద కామెడీ బ్లాక్బస్టర్, ఇక్కడ ఇది 20 మిలియన్లకు పైగా టిక్కెట్లను విక్రయించింది, ద్రవ్యోల్బణం-సర్దుబాటు చేసిన [[నికర లాభం|నికర ఆదాయం]] దాదాపు ₹3 బిలియన్లకు సమానం (2019 నాటికి US $31 మిలియన్లు).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5659|title=Top Comedy Nett Grossers - Housefull 4 Tops|date=28 November 2019|access-date=28 November 2019|publisher=boxofficeindia.com}}&lt;/ref&gt; దీనిని [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]]&lt;nowiki/&gt;లో [[భలే రాముడు (1984 సినిమా)|భలే రాముడు]] (1984)గా, [[తమిళ సినిమా|తమిళం]]&lt;nowiki/&gt;లో వేలైక్కారన్ (1987)గా పునర్నిర్మించారు. &quot;రాత్ బాకీ&quot; పాటను ''ఇట్టెఫాక్'' చిత్రం కోసం [[తనిష్క్ బాగ్చి]] రీక్రియేట్ చేశారు. 'నేను ఇంగ్లీష్ మాట్లాడగలను, నేను ఇంగ్లీష్ నడవగలను, ఇంగ్లీష్ చాలా ఫన్నీ భాష కాబట్టి నేను ఇంగ్లీష్ నవ్వగలను' అనే సంభాషణకు ఈ చిత్రం బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gulati|first=Triya|date=2024-09-22|title=English is a very funny language—Bachchan gave the OG Bollywood monologue in ‘Namak Halaal’|url=https://theprint.in/feature/reel-take/english-very-funny-language-bachchan-monologue-namak-halaal/2278236/|access-date=2025-01-17|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
== తారాగణం ==

* రాజ్ సింగ్ గా [[శశి కపూర్]]
* అర్జున్ సింగ్ గా [[అమితాబ్ బచ్చన్]]
* పూనమ్ గా [[స్మితా పాటిల్]]
* నిషాగా [[పర్వీన్ బాబీ]]
* సావిత్రి సింగ్ గా [[వహీదా రెహమాన్]]
* దశరథ్ సింగ్ &quot;దడ్డు&quot; గా ఓం ప్రకాష్
* [[రంజీత్|రంజిత్]] సింగ్ గా రంజిత్
* గిర్ధర్ సింగ్ గా సత్యన్ కప్పూ
* తల్వార్ సింగ్ గా విజు ఖోటే
* భైరోన్ గా రామ్ సేథీ
* రాజా సాహెబ్ గా కమల్ కపూర్
* భీమ్ సింగ్ గా [[సురేష్ ఒబెరాయ్]]
* నిషా తల్లిగా ఆశాలతా వాబ్గాంవ్కర్
* హోటల్ అతిథిగా దేవ్ కుమార్

== ఉత్పత్తి ==
ప్రకాష్ మెహ్రా మొదట రాజా సింగ్ పాత్ర కోసం [[రాజేష్ ఖన్నా]]&lt;nowiki/&gt;ను పరిగణించారు, ఎందుకంటే ఆయన, అమితాబ్ బచ్చన్ దీనికి దశాబ్దం క్రితం ''నమక్ హరామ్'' లో నటించారు, ''నమక్ హలాల్'' లో పాత్రలను రివర్స్ చేయడం కావ్యాత్మక న్యాయం అవుతుంది. ఈ సమస్యల కారణంగా ప్రకాష్ మెహ్రా ఆ పాత్ర కోసం [[రాజ్ బబ్బర్]] తదుపరిగా పరిగణలోకి తీసుకున్నాడు, అది చివరికి శశి కపూర్ వద్దకు వెళ్ళింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raj Babbar Behind the Scenes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Raj-Babbar-Behind-the-scenes/articleshow/37604626.cms|access-date=3 September 2015|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

1968 [[హాలీవుడ్]] చిత్రం ది ''పార్టీ'' కథానాయకుడు అయిన హ్రుండి బక్షి పాత్ర ద్వారా ప్రభావితమైన కథానాయకుడు అర్జున్ సింగ్ పాత్రను అమితాబ్ బచ్చన్ పోషించాడు, హ్రుండి బక్సి బ్రిటిష్ హాస్యనటుడు పీటర్ సెల్లెర్స్ పోషించిన భారతీయ పాత్ర.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 July 2017|title=Picture the song: Bring out the eyeshades for 'Jawani Jaanemann' from 'Namak Halaal'|url=https://scroll.in/reel/845546/picture-the-song-bring-out-the-eyeshades-for-jawani-jaanemann-from-namak-halaal|access-date=9 September 2019|website=[[Scroll.in]]}}&lt;/ref&gt;

వర్షంలో &quot;ఆజ్ రాపత్ జాయే&quot; అనే సన్నిహిత పాటను చిత్రీకరించడానికి [[స్మితా పాటిల్]] మొదట్లో విముఖత చూపింది, సహ నటుడు అమితాబ్ నుండి చాలా వ్యక్తిగత ఒప్పింపు తరువాత ఆమె అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/namak-halaal-turns-40-amitabh-bachchan-smita-patil-bappi-lahiri-songs-7889434/|title=When Amitabh Bachchan put an 'uncomfortable' Smita Patil at ease during Namak Halal: 'With a lot of personal persuasion…'|date=1 May 2022|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు ==

; 30వ ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డులు&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;

'''గెలిచినవి'''

* ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు [[కిషోర్ కుమార్]] (పగ్ ఘుంగరూ) 

'''నామినేట్ చేయబడినవి'''

* ఉత్తమ నటుడు  -[[అమితాబ్ బచ్చన్]]
* ఉత్తమ సహాయ నటుడు - [[శశి కపూర్]]
* ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - [[బప్పీలహరి|బప్పీ లాహిరి]]
* ఉత్తమ గీత రచయిత - అంజాన్, ప్రకాష్ మెహ్రా (పగ్ ఘుంగరూ) 

== మూలాలు ==

[[వర్గం:Articles with hAudio microformats]]
[[వర్గం:1982 సినిమాలు]]
[[వర్గం:Short description is different from Wikidata]]
[[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>is9449hapkpg8gfp33w9m1sbv0va848</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953934</id>
      <parentid>4953933</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10253" sha1="0aub922nad1mmfivvsrs8uwnognko1h" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = నమక్ హలాల్
| director       = ప్రకాష్ మెహ్రా
| writer         = సురేంద్ర కౌల్ (కథ) &lt;br/&gt;లక్ష్మీకాంత్ శర్మ (స్క్రీన్ ప్లే) &lt;br/&gt;కాదర్ ఖాన్ (సంభాషణలు)
| producer       = సత్యేంద్ర పాల్
| starring       = [[శశి కపూర్]]&lt;br&gt;[[అమితాబ్ బచ్చన్]]&lt;br&gt;[[స్మితా పాటిల్]]&lt;br&gt;[[పర్వీన్ బాబీ]]&lt;br&gt;[[వహీదా రెహమాన్]]&lt;br&gt;ఓం ప్రకాష్&lt;br&gt;రంజీత్
| narrator       = 
| cinematography = ఎన్. సత్యేన్
| editing        = జయంత్ అధికారి
| music          = [[బప్పీలహరి]]
| distributor    = చౌదరి ఎంటర్‌ప్రైజెస్&lt;br /&gt;ప్రకాష్ మెహ్రా ప్రొడక్షన్స్
| released       = {{Film date|1982|04|30|df=yes}}
| runtime        = 172 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = [[హిందీ సినిమా]]
| budget         = 
| gross          = {{INR|120 million}}&lt;ref name=&quot;boi82&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&amp;catName=MTk4Mg== |title=Box Office 1982 |website=[[Box Office India]] |date=5 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&amp;catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013  |access-date=9 September 2019}}&lt;/ref&gt;
}}'''నమక్ హలాల్''' అనేది ప్రకాష్ మెహ్రా దర్శకత్వం వహించిన, [[ఖాదర్ ఖాన్]] రాసిన 1982 భారతీయ హిందీ భాషా చిత్రం. ఈ చిత్రంలో [[శశి కపూర్]], [[అమితాబ్ బచ్చన్]], [[స్మితా పాటిల్]], [[పర్వీన్ బాబీ]], [[వహీదా రెహ్మాన్]] తదితరులు నటించారు.

ప్రకాష్ మెహ్రా మొదట్లో [[శశి కపూర్]] పాత్ర కోసం అమితాబ్ బచ్చన్ తో పాటు [[రాజేష్ ఖన్నా]]&lt;nowiki/&gt;ను సంప్రదించాడు, ఎందుకంటే ఇద్దరూ నటులు ఇదే విధమైన చిత్రం నమక్ హరామ్ చేసారు, కానీ అమితాబ్ బచ్చన్ ఆ పాత్రను తిరస్కరించాడు.

ఈ చిత్రం 1982లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన మూడవ భారతీయ చిత్రంగా నిలిచింది, ఇది 120 మిలియన్ డాలర్లు  వసూలు చేసింది. ఇది భారతదేశంలో అన్ని కాలాలలో అతిపెద్ద కామెడీ బ్లాక్బస్టర్, ఇక్కడ ఇది 20 మిలియన్లకు పైగా టిక్కెట్లను విక్రయించింది, ద్రవ్యోల్బణం-సర్దుబాటు చేసిన [[నికర లాభం|నికర ఆదాయం]] దాదాపు ₹3 బిలియన్లకు సమానం (2019 నాటికి US $31 మిలియన్లు).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5659|title=Top Comedy Nett Grossers - Housefull 4 Tops|date=28 November 2019|access-date=28 November 2019|publisher=boxofficeindia.com}}&lt;/ref&gt; దీనిని [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]]&lt;nowiki/&gt;లో [[భలే రాముడు (1984 సినిమా)|భలే రాముడు]] (1984)గా, [[తమిళ సినిమా|తమిళం]]&lt;nowiki/&gt;లో వేలైక్కారన్ (1987)గా పునర్నిర్మించారు. &quot;రాత్ బాకీ&quot; పాటను ''ఇట్టెఫాక్'' చిత్రం కోసం [[తనిష్క్ బాగ్చి]] రీక్రియేట్ చేశారు. 'నేను ఇంగ్లీష్ మాట్లాడగలను, నేను ఇంగ్లీష్ నడవగలను, ఇంగ్లీష్ చాలా ఫన్నీ భాష కాబట్టి నేను ఇంగ్లీష్ నవ్వగలను' అనే సంభాషణకు ఈ చిత్రం బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gulati|first=Triya|date=2024-09-22|title=English is a very funny language—Bachchan gave the OG Bollywood monologue in ‘Namak Halaal’|url=https://theprint.in/feature/reel-take/english-very-funny-language-bachchan-monologue-namak-halaal/2278236/|access-date=2025-01-17|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
== తారాగణం ==

* రాజ్ సింగ్ గా [[శశి కపూర్]]
* అర్జున్ సింగ్ గా [[అమితాబ్ బచ్చన్]]
* పూనమ్ గా [[స్మితా పాటిల్]]
* నిషాగా [[పర్వీన్ బాబీ]]
* సావిత్రి సింగ్ గా [[వహీదా రెహమాన్]]
* దశరథ్ సింగ్ &quot;దడ్డు&quot; గా ఓం ప్రకాష్
* [[రంజీత్|రంజిత్]] సింగ్ గా రంజిత్
* గిర్ధర్ సింగ్ గా సత్యన్ కప్పూ
* తల్వార్ సింగ్ గా విజు ఖోటే
* భైరోన్ గా రామ్ సేథీ
* రాజా సాహెబ్ గా కమల్ కపూర్
* భీమ్ సింగ్ గా [[సురేష్ ఒబెరాయ్]]
* నిషా తల్లిగా ఆశాలతా వాబ్గాంవ్కర్
* హోటల్ అతిథిగా దేవ్ కుమార్

== ఉత్పత్తి ==
ప్రకాష్ మెహ్రా మొదట రాజా సింగ్ పాత్ర కోసం [[రాజేష్ ఖన్నా]]&lt;nowiki/&gt;ను పరిగణించారు, ఎందుకంటే ఆయన, అమితాబ్ బచ్చన్ దీనికి దశాబ్దం క్రితం ''నమక్ హరామ్'' లో నటించారు, ''నమక్ హలాల్'' లో పాత్రలను రివర్స్ చేయడం కావ్యాత్మక న్యాయం అవుతుంది. ఈ సమస్యల కారణంగా ప్రకాష్ మెహ్రా ఆ పాత్ర కోసం [[రాజ్ బబ్బర్]] తదుపరిగా పరిగణలోకి తీసుకున్నాడు, అది చివరికి శశి కపూర్ వద్దకు వెళ్ళింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raj Babbar Behind the Scenes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Raj-Babbar-Behind-the-scenes/articleshow/37604626.cms|access-date=3 September 2015|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

1968 [[హాలీవుడ్]] చిత్రం ది ''పార్టీ'' కథానాయకుడు అయిన హ్రుండి బక్షి పాత్ర ద్వారా ప్రభావితమైన కథానాయకుడు అర్జున్ సింగ్ పాత్రను అమితాబ్ బచ్చన్ పోషించాడు, హ్రుండి బక్సి బ్రిటిష్ హాస్యనటుడు పీటర్ సెల్లెర్స్ పోషించిన భారతీయ పాత్ర.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 July 2017|title=Picture the song: Bring out the eyeshades for 'Jawani Jaanemann' from 'Namak Halaal'|url=https://scroll.in/reel/845546/picture-the-song-bring-out-the-eyeshades-for-jawani-jaanemann-from-namak-halaal|access-date=9 September 2019|website=[[Scroll.in]]}}&lt;/ref&gt;

వర్షంలో &quot;ఆజ్ రాపత్ జాయే&quot; అనే సన్నిహిత పాటను చిత్రీకరించడానికి [[స్మితా పాటిల్]] మొదట్లో విముఖత చూపింది, సహ నటుడు అమితాబ్ నుండి చాలా వ్యక్తిగత ఒప్పింపు తరువాత ఆమె అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/namak-halaal-turns-40-amitabh-bachchan-smita-patil-bappi-lahiri-songs-7889434/|title=When Amitabh Bachchan put an 'uncomfortable' Smita Patil at ease during Namak Halal: 'With a lot of personal persuasion…'|date=1 May 2022|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు ==

; 30వ ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డులు&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;

'''గెలిచినవి'''

* ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు [[కిషోర్ కుమార్]] (పగ్ ఘుంగరూ) 

'''నామినేట్ చేయబడినవి'''

* ఉత్తమ నటుడు  -[[అమితాబ్ బచ్చన్]]
* ఉత్తమ సహాయ నటుడు - [[శశి కపూర్]]
* ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - [[బప్పీలహరి|బప్పీ లాహిరి]]
* ఉత్తమ గీత రచయిత - అంజాన్, ప్రకాష్ మెహ్రా (పగ్ ఘుంగరూ) 

== మూలాలు ==

[[వర్గం:Articles with hAudio microformats]]
[[వర్గం:1982 సినిమాలు]]
[[వర్గం:Short description is different from Wikidata]]
[[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>0aub922nad1mmfivvsrs8uwnognko1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953945</id>
      <parentid>4953934</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T01:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10257" sha1="d0a51um8iub26do9wmhizu2mxkpffgz" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = నమక్ హలాల్
| director       = ప్రకాష్ మెహ్రా
| writer         = సురేంద్ర కౌల్ (కథ) &lt;br/&gt;లక్ష్మీకాంత్ శర్మ (స్క్రీన్ ప్లే) &lt;br/&gt;కాదర్ ఖాన్ (సంభాషణలు)
| producer       = సత్యేంద్ర పాల్
| starring       = [[శశి కపూర్]]&lt;br&gt;[[అమితాబ్ బచ్చన్]]&lt;br&gt;[[స్మితా పాటిల్]]&lt;br&gt;[[పర్వీన్ బాబీ]]&lt;br&gt;[[వహీదా రెహమాన్]]&lt;br&gt;ఓం ప్రకాష్&lt;br&gt;[[రంజీత్]]
| narrator       = 
| cinematography = ఎన్. సత్యేన్
| editing        = జయంత్ అధికారి
| music          = [[బప్పీలహరి]]
| distributor    = చౌదరి ఎంటర్‌ప్రైజెస్&lt;br /&gt;ప్రకాష్ మెహ్రా ప్రొడక్షన్స్
| released       = {{Film date|1982|04|30|df=yes}}
| runtime        = 172 నిమిషాలు
| country        = భారతదేశం
| language       = [[హిందీ సినిమా]]
| budget         = 
| gross          = {{INR|120 million}}&lt;ref name=&quot;boi82&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&amp;catName=MTk4Mg== |title=Box Office 1982 |website=[[Box Office India]] |date=5 October 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&amp;catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013  |access-date=9 September 2019}}&lt;/ref&gt;
}}'''నమక్ హలాల్''' అనేది ప్రకాష్ మెహ్రా దర్శకత్వం వహించిన, [[ఖాదర్ ఖాన్]] రాసిన 1982 భారతీయ హిందీ భాషా చిత్రం. ఈ చిత్రంలో [[శశి కపూర్]], [[అమితాబ్ బచ్చన్]], [[స్మితా పాటిల్]], [[పర్వీన్ బాబీ]], [[వహీదా రెహ్మాన్]] తదితరులు నటించారు.

ప్రకాష్ మెహ్రా మొదట్లో [[శశి కపూర్]] పాత్ర కోసం అమితాబ్ బచ్చన్ తో పాటు [[రాజేష్ ఖన్నా]]&lt;nowiki/&gt;ను సంప్రదించాడు, ఎందుకంటే ఇద్దరూ నటులు ఇదే విధమైన చిత్రం నమక్ హరామ్ చేసారు, కానీ అమితాబ్ బచ్చన్ ఆ పాత్రను తిరస్కరించాడు.

ఈ చిత్రం 1982లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన మూడవ భారతీయ చిత్రంగా నిలిచింది, ఇది 120 మిలియన్ డాలర్లు  వసూలు చేసింది. ఇది భారతదేశంలో అన్ని కాలాలలో అతిపెద్ద కామెడీ బ్లాక్బస్టర్, ఇక్కడ ఇది 20 మిలియన్లకు పైగా టిక్కెట్లను విక్రయించింది, ద్రవ్యోల్బణం-సర్దుబాటు చేసిన [[నికర లాభం|నికర ఆదాయం]] దాదాపు ₹3 బిలియన్లకు సమానం (2019 నాటికి US $31 మిలియన్లు).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5659|title=Top Comedy Nett Grossers - Housefull 4 Tops|date=28 November 2019|access-date=28 November 2019|publisher=boxofficeindia.com}}&lt;/ref&gt; దీనిని [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]]&lt;nowiki/&gt;లో [[భలే రాముడు (1984 సినిమా)|భలే రాముడు]] (1984)గా, [[తమిళ సినిమా|తమిళం]]&lt;nowiki/&gt;లో వేలైక్కారన్ (1987)గా పునర్నిర్మించారు. &quot;రాత్ బాకీ&quot; పాటను ''ఇట్టెఫాక్'' చిత్రం కోసం [[తనిష్క్ బాగ్చి]] రీక్రియేట్ చేశారు. 'నేను ఇంగ్లీష్ మాట్లాడగలను, నేను ఇంగ్లీష్ నడవగలను, ఇంగ్లీష్ చాలా ఫన్నీ భాష కాబట్టి నేను ఇంగ్లీష్ నవ్వగలను' అనే సంభాషణకు ఈ చిత్రం బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Gulati|first=Triya|date=2024-09-22|title=English is a very funny language—Bachchan gave the OG Bollywood monologue in ‘Namak Halaal’|url=https://theprint.in/feature/reel-take/english-very-funny-language-bachchan-monologue-namak-halaal/2278236/|access-date=2025-01-17|website=ThePrint|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
== తారాగణం ==

* రాజ్ సింగ్ గా [[శశి కపూర్]]
* అర్జున్ సింగ్ గా [[అమితాబ్ బచ్చన్]]
* పూనమ్ గా [[స్మితా పాటిల్]]
* నిషాగా [[పర్వీన్ బాబీ]]
* సావిత్రి సింగ్ గా [[వహీదా రెహమాన్]]
* దశరథ్ సింగ్ &quot;దడ్డు&quot; గా ఓం ప్రకాష్
* [[రంజీత్|రంజిత్]] సింగ్ గా రంజిత్
* గిర్ధర్ సింగ్ గా సత్యన్ కప్పూ
* తల్వార్ సింగ్ గా విజు ఖోటే
* భైరోన్ గా రామ్ సేథీ
* రాజా సాహెబ్ గా కమల్ కపూర్
* భీమ్ సింగ్ గా [[సురేష్ ఒబెరాయ్]]
* నిషా తల్లిగా ఆశాలతా వాబ్గాంవ్కర్
* హోటల్ అతిథిగా దేవ్ కుమార్

== ఉత్పత్తి ==
ప్రకాష్ మెహ్రా మొదట రాజా సింగ్ పాత్ర కోసం [[రాజేష్ ఖన్నా]]&lt;nowiki/&gt;ను పరిగణించారు, ఎందుకంటే ఆయన, అమితాబ్ బచ్చన్ దీనికి దశాబ్దం క్రితం ''నమక్ హరామ్'' లో నటించారు, ''నమక్ హలాల్'' లో పాత్రలను రివర్స్ చేయడం కావ్యాత్మక న్యాయం అవుతుంది. ఈ సమస్యల కారణంగా ప్రకాష్ మెహ్రా ఆ పాత్ర కోసం [[రాజ్ బబ్బర్]] తదుపరిగా పరిగణలోకి తీసుకున్నాడు, అది చివరికి శశి కపూర్ వద్దకు వెళ్ళింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Raj Babbar Behind the Scenes|url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Raj-Babbar-Behind-the-scenes/articleshow/37604626.cms|access-date=3 September 2015|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

1968 [[హాలీవుడ్]] చిత్రం ది ''పార్టీ'' కథానాయకుడు అయిన హ్రుండి బక్షి పాత్ర ద్వారా ప్రభావితమైన కథానాయకుడు అర్జున్ సింగ్ పాత్రను అమితాబ్ బచ్చన్ పోషించాడు, హ్రుండి బక్సి బ్రిటిష్ హాస్యనటుడు పీటర్ సెల్లెర్స్ పోషించిన భారతీయ పాత్ర.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=31 July 2017|title=Picture the song: Bring out the eyeshades for 'Jawani Jaanemann' from 'Namak Halaal'|url=https://scroll.in/reel/845546/picture-the-song-bring-out-the-eyeshades-for-jawani-jaanemann-from-namak-halaal|access-date=9 September 2019|website=[[Scroll.in]]}}&lt;/ref&gt;

వర్షంలో &quot;ఆజ్ రాపత్ జాయే&quot; అనే సన్నిహిత పాటను చిత్రీకరించడానికి [[స్మితా పాటిల్]] మొదట్లో విముఖత చూపింది, సహ నటుడు అమితాబ్ నుండి చాలా వ్యక్తిగత ఒప్పింపు తరువాత ఆమె అంగీకరించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/namak-halaal-turns-40-amitabh-bachchan-smita-patil-bappi-lahiri-songs-7889434/|title=When Amitabh Bachchan put an 'uncomfortable' Smita Patil at ease during Namak Halal: 'With a lot of personal persuasion…'|date=1 May 2022|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== అవార్డులు ==

; 30వ ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డులు&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt;

'''గెలిచినవి'''

* ఉత్తమ నేపథ్య గాయకుడు [[కిషోర్ కుమార్]] (పగ్ ఘుంగరూ) 

'''నామినేట్ చేయబడినవి'''

* ఉత్తమ నటుడు  -[[అమితాబ్ బచ్చన్]]
* ఉత్తమ సహాయ నటుడు - [[శశి కపూర్]]
* ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు - [[బప్పీలహరి|బప్పీ లాహిరి]]
* ఉత్తమ గీత రచయిత - అంజాన్, ప్రకాష్ మెహ్రా (పగ్ ఘుంగరూ) 

== మూలాలు ==

[[వర్గం:Articles with hAudio microformats]]
[[వర్గం:1982 సినిమాలు]]
[[వర్గం:Short description is different from Wikidata]]
[[వర్గం:క్లుప్త వివరణ ఉన్న వ్యాసాలు]]</text>
      <sha1>d0a51um8iub26do9wmhizu2mxkpffgz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>భారత స్కౌట్స్ గైడ్స్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509141</id>
    <revision>
      <id>4953947</id>
      <timestamp>2026-09-07T02:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}} {{Use Indian English|date=August 2026}} {{Use dmy dates|date=June 2021}} {{infobox WorldScouting |type               = సంస్థ |image              = Bharat Scouts and Guides.svg |image_size         = 175 |name               = భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ |headquarters       = న్యూఢి...'</comment>
      <origin>4953947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46626" sha1="hx77ap7spi7pt7kv3b7ddgk7r9xlyoy" xml:space="preserve">{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}
{{Use dmy dates|date=June 2021}}
{{infobox WorldScouting
|type               = సంస్థ
|image              = Bharat Scouts and Guides.svg
|image_size         = 175
|name               = భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్
|headquarters       = న్యూఢిల్లీ
|country            = భారతదేశం
|founded_date       = {{start date and age|df=yes|1950|11|7}}
|members            = 6,251,269
&lt;br /&gt;స్కౌట్ విభాగం 3,835,094
&lt;br /&gt;గైడ్ విభాగం 2,416,175
|chief_scout_title  = చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్
|chief_scout        = కె. కె. ఖండేల్వాల్
|chief_scout_title2 = అధ్యక్షుడు
|chief_scout2       = [[అనిల్ జైన్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|అనిల్ జైన్]]
|awarded_for        = [[అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరం|పీస్ మెసెంజర్ అవార్డు]]&lt;br /&gt;[[జాతీయ సమైక్యతకు ఇందిరా గాంధీ అవార్డు]]
|website            = {{URL|bsgindia.org}}
|affiliation        = [[వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్]]&lt;br /&gt;[[వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్]]
|gender1            = స్త్రీ
|pattern_head1      = barehead
|color_head1        = 
|pattern_body1      = blouse short sleeves
|color_body1        = 5A4FCF
|pattern_legs1      = skirt
|color_legs1        = 5A4FCF
|uniform_caption1   = గైడ్

|pattern_head2    = beret
|color_head2      = 000080
|pattern_body2    = shirt short sleeves
|color_body2      = 778899
|pattern_legs2    = trousers
|color_legs2      = 0000FF
|uniform_caption2 = స్కౌట్

|pattern_head3    = barehead
|color_head3      = 
|pattern_body3    = shirt long sleeves
|color_body3      = 000000
|pattern_legs3    = trousers
|color_legs3      = 000000
|uniform_caption3 = రోవర్
|skintone         = M
}}

'''భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్''' ('''BSG''') అనేది భారతదేశానికి చెందిన జాతీయ [[స్కౌటింగ్]], [[గర్ల్ గైడ్స్|గైడింగ్]] సంఘం. BSG జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] గుర్తింపునిచ్చింది.&lt;ref name=yf&gt;{{cite web | title = Promotion of Scouting &amp; Guiding | publisher = Department of Youth Affairs, Ministry of Youth Affairs and Sports | url = http://yas.nic.in/en/yas1/about-department | access-date = 2014-08-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140814155944/http://yas.nic.in/en/yas1/promotion-scouting-guiding | archive-date = 14 August 2014 }}&lt;/ref&gt;

1909లో [[ది స్కౌట్ అసోసియేషన్]] విదేశీ శాఖగా భారతదేశంలో స్కౌటింగ్ స్థాపించారు. ఆ తర్వాత 1938లో [[వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్|వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో]] ఇది సభ్యత్వం పొందింది. 1911లో భారతదేశంలో గైడింగ్ ప్రారంభమైంది. 1928లో స్థాపించిన [[వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్]] వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత [[బంగ్లాదేశ్]], [[పాకిస్తాన్]] భూభాగాలు కూడా ఇందులో ఉండేవి. BSGలో 3,835,094 మంది స్కౌట్స్ (2021 నాటికి)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WOSM's Membership Census {{!}} Scout Learning Zone |url=https://learn.scout.org/resource/wosms-membership-census |access-date=2023-12-06 |website=learn.scout.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census_2010&quot;&gt;{{cite web|title=Triennal review: Census as at 1 December 2010|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|publisher=World Organization of the Scout Movement|access-date=13 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508035838/http://www.scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|archive-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt;, 1,286,161 మంది గైడ్స్ (2005 నాటికి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;BSG-membership&quot;&gt;{{cite web |title=Membership |url=http://www.bsgindia.org/membership.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honouring the oath: The beginning|url= http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20070819071116/http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|url-status= dead|archive-date= 19 August 2007|work=[[ది హిందూ]]|date=17 August 2007 }}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
===బాయ్ స్కౌట్స్===
[[File:Scouts in Delhi.jpg|thumb|220px|ఢిల్లీలో బాయ్ స్కౌట్స్]]
1909లో [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియాలో]] అధికారికంగా స్కౌటింగ్ ప్రారంభమైంది, బెంగళూరులోని [[బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్|బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో]] మొదట దీనిని స్టార్ట్ చేసారు. స్థానిక భారతీయుల కోసం స్కౌటింగ్‌ను 1913లో జస్టిస్ [[వివియన్ బోస్]], మదన్ మోహన్, [[హృదయనాథ్ కుంజ్రు]], [[గిరిజా శంకర్ బాజ్‌పాయ్]], [[అన్నీ బిసెంట్]], [[జార్జ్ అరుండేల్]] ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు, బ్రిటిష్, విదేశీ స్కౌట్‌లకు మాత్రమే దీనిలో ప్రవేశం ఉండేది. 1916లో, కబ్ (Cub) విభాగం, ఆ తర్వాత 1918లో రోవర్ (Rover) విభాగం ప్రారంభమయ్యాయి.
[[File:Eastern Railway Bharat Scouts and Guides camp in Asansol 11.jpg|left|thumb|అసన్సోల్‌లో తూర్పు రైల్వే భారత్ స్కౌట్స్ క్యాంప్]]

1916లో, [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ [[జె. ఎస్. విల్సన్]] కలకత్తా పోలీస్ ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' అనే పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. కల్నల్ విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్కౌట్ కమిషనర్ [[ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్|ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్‌కు]] తన సేవలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు. 1917లో ఓల్డ్ మిషన్ చర్చ్ ట్రూప్‌కు అసిస్టెంట్ స్కౌట్‌మాస్టర్ అయ్యారు. &quot;స్కౌటింగ్ వారికి శిక్షణ ఇచ్చి విప్లవకారులుగా మార్చగలదు&quot; అనే [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వ]] ఆదేశం కారణంగా భారతీయ బాలురకు ప్రవేశం నిరాకరించబడింది. వీళ్లిద్దరూ కలిసి [[ది స్కౌట్ అసోసియేషన్|బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్‌లో]] భారతీయ బాలుర ప్రవేశం కోసం పోరాడారు. విల్సన్ కొద్దికాలంలోనే కబ్‌మాస్టర్, స్కౌట్‌మాస్టర్‌గా పనిచేశారు. పిక్‌ఫోర్డ్ భారతదేశానికి చీఫ్ స్కౌట్ కమిషనర్‌గా పదోన్నతి పొందినప్పుడు, 1919 మేలో విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషనర్ అయ్యారు.

ప్రభుత్వ ఆదేశాన్ని దాటవేసే మార్గంగా, అవే లక్ష్యాలు, పద్ధతులతో ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్'' స్థాపించారు. ఆ తర్వాత అనేక ప్రత్యేక స్కౌట్ సంస్థలు పుట్టుకొచ్చాయి. అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ నేతృత్వంలో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] 1916లో ''ఇండియన్ బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[మైసూరు]]''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[వడోదర|బరోడా]]''; [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాద్‌లో]] ''[[నిజాం]] స్కౌట్స్''; మదన్ మోహన్ మాలవ్య, హృదయనాథ్ కుంజ్రు చేత 1917లో [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్‌లో]] స్థాపించిన ''[[సేవా సమితి]] స్కౌట్ అసోసియేషన్''; పైన పేర్కొన్న ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[బెంగాల్]]'' లాంటివి ఎన్నో వెలిశాయి. 1920 ఆగస్టులో కలకత్తాలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో విల్సన్ స్కౌట్ ర్యాలీని నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా అప్పటి [[భారతదేశ గవర్నర్-జనరల్|వైస్రాయ్ ఆఫ్ ఇండియా]], చీఫ్ స్కౌట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అయిన [[రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్|లార్డ్ బాడెన్-పావెల్‌ను]] భారతదేశాన్ని సందర్శించమని ఆహ్వానించారు. లార్డ్, [[ఓలేవ్ బాడెన్-పావెల్|లేడీ బాడెన్-పావెల్]] కలకత్తా నుండి [[యాంగోన్|రంగూన్]] వెళ్ళే ముందు ఉపఖండంలో చిన్న పర్యటన కోసం 1921 జనవరి చివరలో [[ముంబై|బాంబే]] చేరుకున్నారు. ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్ వారితో పాటు వెళ్లి వారి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరిగా మారారు.

[[File:Boy Scouts Association in India.svg|thumb|140px|భారతదేశంలో బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ చిహ్నం- ఇందులో ఆధునిక బర్మా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ చిత్రపటంలో కలిసి ఉన్నాయి]]

ఈ పర్యటన ఫలితంగా సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్ మినహా అన్ని స్కౌట్ సంస్థలు ఏకమై '''ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'''గా ఏర్పడ్డాయి. 1922లో పిక్‌ఫోర్డ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళారు, లండన్‌లోని వారి ప్రధాన కార్యాలయంలో ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఓవర్సీస్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు, కార్యక్రమాలలో భారతీయ అబ్బాయిలను చేర్చాలనే అతని లక్ష్యం నెరవేరింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = John S. | last = Wilson | author-link = J. S. Wilson | date = 1959 | title = Scouting Round the World | edition = First |publisher = Blandford Press |url=https://archive.org/details/scoutingroundwor0000unse/page/n5/mode/2up |pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

జాతీయవాద ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1938లో చాలా మంది సభ్యులు ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా నుండి విడిపోయారు. వారు సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్, కొత్తగా స్థాపించిన ''ఇండియా నేషనల్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌తో'' కలిసి భారతదేశంలో మొదటి సహ-విద్యా స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంస్థ అయిన '''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history1&quot;&gt;{{cite web |title=The Bharat Scouts and Guides |url=http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm |publisher=scoutsnguides.com |access-date=13 January 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070110215818/http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 10 January 2007}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో, ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో సభ్యత్వం పొందింది.

===గర్ల్ గైడ్స్===
మొదటి గర్ల్ గైడ్స్ కంపెనీని 1911లో [[జబల్పూర్|జబల్‌పూర్‌లోని]] [[క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్|క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌లో]] స్థాపించారు. ఈ ఉద్యమం వేగంగా ఎదిగింది: 1915 నాటికి, 1,200కు పైగా సభ్యులతో యాభైకి పైగా కంపెనీలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా [[గర్ల్‌గైడింగ్ UK|గర్ల్ గైడ్ అసోసియేషన్‌లో]] నమోదయ్యాయి, కేవలం యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన బాలికలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఈ కంపెనీలు 1916లో '''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశాయి. అదే సంవత్సరంలో ఈ సంస్థను భారతీయ బాలికల కోసం కూడా తెరిచారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;&gt;{{cite web |title=About us |url=http://www.bsgindia.org/abouts.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=6 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606093409/http://www.bsgindia.org/abouts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;&gt;{{cite book |last=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |title= Trefoil round the World|year=1997 |publisher=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |location=London |isbn=0-900827-75-0}}&lt;/ref&gt;

[[జె. ఎస్. విల్సన్]] గర్ల్ గైడ్ ర్యాలీలకు రవాణా సౌకర్యం కల్పించారు.
&lt;blockquote&gt;
పోలీసు వ్యాన్లలో ప్రయాణించాలా లేక అల్లర్ల సమయంలో వాడే ట్రక్కులో ప్రయాణించాలా అనేది బాలికలకు ఎప్పుడూ స్పష్టంగా తెలిసేది కాదు. వ్యాన్లు వారిని ప్రజల కంటపడకుండా దాచినా, చాలా వేడిగా ఉండేవి; కటకటాలు ఉన్న ట్రక్కులు చల్లగా ఉన్నా, అచ్చం [[కలకత్తా జూ|కలకత్తా జంతుప్రదర్శనశాలను]] గుర్తుకు తెచ్చేవి!
&lt;/blockquote&gt;
1928లో, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్, గర్ల్ స్కౌట్స్‌లో వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా చేరింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, [[భారతదేశ విభజన|విభజన]] తరువాత 1948లో ఈ సభ్యత్వం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;/&gt;

===భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్===
[[File:The Bharat Scouts &amp; Guides National Headquarters, Delhi.jpg|thumb|220px|భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఢిల్లీ]]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరాల్లో [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]], [[మంగళ్ దాస్ పక్వాసా]] లాంటి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు, స్కౌట్ నాయకులు భారతదేశ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీనికి తొలి విజయంగా 1950 నవంబర్ 7న ''బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'', ''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్'' కలిసి భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. ఒక సంవత్సరం తరువాత, 1951 ఆగస్టు 15న, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' ఈ కొత్త సంస్థలో విలీనమైంది.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;/&gt;

1959లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 17వ [[ప్రపంచ స్కౌట్ కాన్ఫరెన్స్|ప్రపంచ స్కౌట్ సదస్సుకు]] BSG ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1966లో భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పుణె|పూణేలో]] [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]] ప్రారంభమైంది. ఈ నాలుగవ [[వరల్డ్ సెంటర్ (WAGGGS)|వరల్డ్ సెంటర్]] ఏర్పాటు ఆలోచన 1956లో [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన WAGGGS అంతర్జాతీయ కమిషనర్ల సమావేశంలో రూపుదిద్దుకుంది.

1986లో [[అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరం|అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరానికి]] చేసిన గణనీయమైన కృషికి గాను [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను గౌరవ &quot;శాంతి దూతలుగా&quot; ఎంపిక చేసింది.

===సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్===
'''సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్''' భారతదేశంలో [[అత్యంత పురాతన స్కౌట్ గ్రూపులు|అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ గ్రూప్]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Group|date=21 October 2005|url=http://sethnas.org/the-group/|publisher=Sethna's 18th West Bombay Scouts|access-date=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; దీనిని 1914లో రుస్తుంజీ ఎడుల్జీ సేత్నా (1898–1954) స్థాపించారు. స్కౌట్ ఉద్యమ స్థాపకుడు రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్ రాసిన ''[[స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్]]'' పుస్తకం చదివిన ఆయన, ఆ పుస్తకానికి ఆకర్షితులై స్థానిక భారతీయ బాలురు కోసం మొదటి స్కౌట్ గ్రూపులలో ఒకదాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అంతకు ముందు కొన్ని స్కౌట్ గ్రూపులు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వారికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి.

రంగు, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా అందరికీ స్కౌటింగ్ అవకాశం కల్పించేంత వరకు సేత్నా పోటీ పడుతున్న స్కౌట్ సంఘాలలో చేరడానికి, తన ట్రూపును నమోదు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ వ్యత్యాసం గురించి ఆయన బాడెన్-పావెల్‌కు లేఖ రాశారు. 1921లో నిబంధనలు మార్చారు. అందరూ భారతదేశంలోని స్కౌట్ ఉద్యమంలో భాగం కావడానికి అనుమతి లభించింది. 18వ వెస్ట్ బృందం ప్రారంభమైన రోజు నుండి నిరంతరంగా నడుస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ యుద్ధాలు లేదా [[భారతదేశ విభజన|భారతదేశ విభజన]] ఏదీ ఈ గ్రూప్ కార్యకలాపాలను ఆపలేకపోయాయి.

===ప్రముఖ సభ్యులు===
[[వివియన్ బోస్]] 1947 నుండి 1949 వరకు వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ లోని [[ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ|ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీలో]] సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

1969లో శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్|లక్ష్మీ మజుందార్‌కు]] ప్రపంచ స్కౌటింగ్‌కు చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ ప్రదానం చేసే [[వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్|వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్]] ఏకైక విశిష్ట పురస్కారం ''[[బ్రాంజ్ వోల్ఫ్]]'' లభించింది.

==కార్యక్రమం==
సంస్థ తన మిషన్‌లో తమ లక్ష్యాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
:''స్కౌట్ వాగ్దానం, నియమాల ఆధారంగా యువత విద్యకు తోడ్పడటం ద్వారా, వ్యక్తులుగా తమను తాము తీర్చిదిద్దుకుంటూ సమాజంలో నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించే మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించడమే స్కౌటింగ్ లక్ష్యం.''&lt;ref name=&quot;BSG-misson&quot;&gt;{{cite web |title=Mission statement |url=http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928062700/http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

స్కౌట్, గైడ్ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, జాంబోరీలు, ర్యాలీలు, సదస్సుల వంటి కొన్ని ఉమ్మడి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. వికలాంగ బాలురు, బాలికలు కూడా స్కౌటింగ్ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారు.

స్కౌట్ చిహ్నం ఇరవై నాలుగు ఆకులతో కూడిన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దీనిని ''అశోక చక్రం'' అంటారు. ఇది [[సార్‌నాథ్|సార్‌నాథ్‌లోని]] [[అశోక స్తంభాలు|అశోక స్తంభం]] నుండి తీసుకున్నారు. ఇందులో [[భారత జాతీయపతాకం|భారత జాతీయ జెండా]] రంగులైన [[ఆకుపచ్చ]], [[కాషాయం రంగు|కాషాయం]] ఉంటాయి.

===విభాగాలు, శాఖలు===
సంస్థను వయస్సు ఆధారంగా నాలుగు (విభాగాన్ని బట్టి మూడు) విభాగాలుగా విభజించారు:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;&gt;{{cite web |title=Youth training |url=http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=26 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326111140/http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

బన్నీస్ (బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ) - వయస్సు 3 నుండి 5 సంవత్సరాలు
;భారత్ స్కౌట్స్
* [[కబ్ స్కౌట్|కబ్స్]] - బాలురు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* [[బాయ్ స్కౌట్|స్కౌట్స్]] - బాలురు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* [[రోవర్ స్కౌట్|రోవర్స్]] - బాలురు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

;భారత్ గైడ్స్
* బుల్‌బుల్స్ - బాలికలు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* [[గర్ల్ గైడ్, గర్ల్ స్కౌట్|గైడ్స్]] - బాలికలు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* [[రేంజర్ (గర్ల్ గైడ్)|రేంజర్స్]] - బాలికలు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

వీటికి అదనంగా, నాలుగు ప్రత్యేక శాఖలు ఉన్నాయి:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot; /&gt;
* [[ఎక్స్‌టెన్షన్ స్కౌటింగ్]]
* [[సీ స్కౌటింగ్]]
* [[ఎయిర్ స్కౌటింగ్]]
* [[వెంచర్ స్కౌట్|వెంచర్ క్లబ్ స్కీమ్]]

===పురస్కారాలు===
అత్యున్నత పురస్కారాలు:
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ విభాగానికి &quot;గోల్డెన్ యారో అవార్డు&quot;
* స్కౌట్/గైడ్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి స్కౌట్/గైడ్ అవార్డు
* రోవర్/రేంజర్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి రోవర్/రేంజర్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;/&gt;

===స్కౌట్/గైడ్ నినాదం===
* బన్నీస్ - కీప్ స్మైలింగ్
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ - డూ యువర్ బెస్ట్ (మీ వంతు కృషి చేయండి)
* స్కౌట్స్/గైడ్స్ - బి ప్రిపేర్డ్! (సిద్ధంగా ఉండండి!)
* రోవర్స్/రేంజర్స్ - సర్వీస్ (సేవ)

===స్కౌట్/గైడ్ వాగ్దానం===
&lt;poem&gt;&quot;నా గౌరవప్రమాణంగా నేను సాధ్యమైనంత ఉత్తమంగా పనిచేస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భగవంతుని{{efn|name=dharma|ఎవరైనా కోరుకుంటే &quot;భగవంతుడు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;ధర్మం&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.}} పట్ల, నా దేశం పట్ల నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను.
ఇతర ప్రజలకు సహాయం చేస్తాను.
స్కౌట్/గైడ్ నియమాలను పాటిస్తాను.&quot;&lt;/poem&gt;

===స్కౌట్, గైడ్ నియమాలు===
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ నమ్మదగినవారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ విధేయులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ అందరికీ స్నేహితులు, ప్రతి ఇతర స్కౌట్/గైడ్‌కు సోదరుడు/సోదరి లాంటివారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ మర్యాదపూర్వకంగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ జంతువులకు స్నేహితుడిగా ఉంటారు, ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ క్రమశిక్షణతో ఉంటారు, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడంలో సహాయపడతారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ధైర్యవంతులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ పొదుపుగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ఆలోచన, మాట, చేతల్లో పవిత్రంగా ఉంటారు.

==సభ్యత్వం==
&lt;!-- ఈ పట్టికలోని గణాంకాలను మూలాలు ఉదహరించకుండా మార్చవద్దు. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! వరుస సంఖ్య 
! రాష్ట్రం 
! స్కౌట్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! గైడ్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! మొత్తం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
|-
|1
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
|4,807
|4,791
|9,598
|-
|2
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|18,510
|15,150
|33,660
|-
|3
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|6,583
|6,706
|13,289
|-
|4
|[[అసోం]]
|5,755
|3,922
|9,677
|-
|5
|[[బీహార్]]
|36,892
|2,828
|39,720
|-
|6
|[[మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,265
|1,480
|3,745
|-
|7
|[[చండీగఢ్]]
|7,200
|6,106
|13,306
|-
|8
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|48,408
|36,373
|84,781
|-
|9
|[[దాద్రా నగర్ హవేలీ]]
|658
|392
|1050
|-
|10
|[[డామన్ డయ్యూ]]
|
|
|
|-
|11
|[[ఢిల్లీ]]
|13,922
|17,080
|31,002
|-
|12
|[[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|6,470
|4,222
|10,692
|-
|13
|[[తూర్పు తీర రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే]]
|919
|748
|1,667
|-
|14
|[[తూర్పు మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,533
|1,572
|4,105
|-
|15
|[[గోవా]]
|24,639
|25,315
|49,956
|-
|16
|[[గుజరాత్]]
|38,115
|26,872
|64,987
|-
|17
|[[హర్యానా]]
|531,701
|284,764
|816,465
|-
|18
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|33,106
|27,124
|60,230
|-
|19
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|4,605
|3,999
|8,604
|-
|20
|[[జార్ఖండ్]]
|3,874
|3,179
|7,053
|-
|21
|[[కర్ణాటక]]
|234,846
|161,612
|396,458
|-
|22
|[[కేంద్రీయ విద్యాలయ]] సంఘటన్
|129,140
|92,457
|221,597
|-
|23
|[[కేరళ]]
|63,160
|74,918
|138,078
|-
|24
|[[లక్షద్వీప్]]
|
|
|
|-
|25
|[[మధ్య ప్రదేశ్]]
|300,862
|46,926
|347,788
|-
|26
|[[మహారాష్ట్ర]]
|800,666
|647,207
|1,447,873
|-
|27
|[[మణిపూర్]]
|2,720
|1,457
|4,177
|-
|28
|[[మేఘాలయ]]
|7,969
|9,806
|17,775
|-
|29
|[[మిజోరం]]
|1,948
|2,425
|4,373
|-
|30
|[[నాగాలాండ్]]
|2,041
|1,864
|3,905
|-
|31
|[[నవోదయ విద్యాలయ]] సమితి
|18,732
|18,451
|37,183
|-
|32
|[[ఈశాన్య రైల్వే (భారతదేశం)|నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|7,776
|5,294
|13,070
|-
|33
|[[నార్త్ ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ రైల్వే]]
|5,679
|3,245
|8,924
|-
|34
|[[ఉత్తర రైల్వే (భారతదేశం)|నార్తర్న్ రైల్వే]]
|14,352
|5,284
|19,636
|-
|35
|[[ఉత్తర మధ్య రైల్వే]]
|2,629
|1,165
|3,794
|-
|36
|[[వాయువ్య రైల్వే]]
|2,930
|1,460
|4,390
|-
|37
|[[ఒడిశా]]
|47,974
|19,552
|67,526
|-
|38
|[[పుదుచ్చేరి (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]]
|1,728
|819
|2,547
|-
|39
|[[పంజాబ్, ఇండియా|పంజాబ్]]
|74,203
|17,222
|91,425
|-
|40
|[[రాజస్థాన్]]
|845,594
|219,176
|1,064,770
|-
|41
|[[సిక్కిం]]
|1,869
|1,734
|3,603
|-
|42
|[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]
|3,931
|3,354
|7,285
|-
|43
|[[ఆగ్నేయ రైల్వే జోన్ (భారతదేశం)|సౌత్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,863
|1,245
|3,108
|-
|44
|[[ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే]]
|3,975
|3,405
|7,380
|-
|45
|[[నైరుతి రైల్వే (భారతదేశం)|సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,049
|572
|1,621
|-
|46
|[[దక్షిణ రైల్వే (భారతదేశం)|సదరన్ రైల్వే]]
|3,020
|1,836
|4,856
|-
|47
|[[తమిళనాడు]]
|178,321
|98,021
|276,342
|-
|48
|[[తెలంగాణ]]
|9,145
|6,489
|15,634
|-
|49
|[[త్రిపుర]]
|1,525
|1,138
|2,663
|-
|50
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|76,944
|48,174
|125,118
|-
|51
|[[ఉత్తరాఖండ్]]
|29,894
|15,397
|45,291
|-
|52
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|10,051
|10,061
|20,112
|-
|53
|[[పశ్చిమ రైల్వే (భారతదేశం)|వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|2,942
|1,125
|4,067
|-
|54
|[[పశ్చిమ మధ్య రైల్వే]]
|1,946
|1,305
|3,251
|-
|55
|[[సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్]]
|
|
|
|-
|56
|[[దుబాయ్]]
|
|
|
|-
|57
|[[దోహా]]
|
|
|
|-
|58
|[[సౌదీ అరేబియా]]
|
|
|
|-
|59
|[[మస్కట్, ఒమన్|మస్కట్]]
|4,733
|4,730
|9,463
|}

==నాయకత్వం==
అధ్యక్షులు
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
! పేరు
! చిత్రం
! పదవి చేపట్టిన తేది
! పదవి ముగిసిన తేది
|-
! 1
| [[మంగళ్ దాస్ పక్వాసా]]
| [[File:Mangaldas_Pakvasa.jpg|70px]]
| 1953
| 1960 నవంబర్
|-
! 2
| [[అమ్ము స్వామినాథన్]]
| [[File:AmmuSwaminathan1945.png|70px]]
| 1960 నవంబర్
| 1965 మార్చి
|-
! 3
| [[భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సిన్హా]]
| [[File:Justice_Bhuvneshwar_Prasad_Sinha.jpg|70px]]
| 1965 ఏప్రిల్
| 1967 ఫిబ్రవరి
|-
! 4
| [[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది|చందూలాల్ ఎం. త్రివేది]]
| [[File:Chandulal_Madhavlal_Trivedi.png|70px]]
| 1967 ఫిబ్రవరి
| 1973 అక్టోబర్
|-
! 5
| [[ధర్మ వీర]]
| [[File:Dharma_Vir,_ICS.jpg|70px]]
| 1973 నవంబర్
| 1976 సెప్టెంబర్
|-
! 6
| [[బాబు జగ్జీవన్ రామ్|జగ్జీవన్ రామ్]]
| [[File:Jagjivan_Ram_stamp_(cropped).jpg|70px]]
| 1976 సెప్టెంబర్
| 1983 ఏప్రిల్
|-
! 7
| [[శంకర్రావు చవాన్]]
| [[File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|70px]]
| 1983 ఏప్రిల్
| 1998 నవంబర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 8
| rowspan=&quot;2&quot; | [[రామేశ్వర్ ఠాకూర్]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|70px]]
| 1998 నవంబర్
| 2001 నవంబర్
|-
| 2004 నవంబర్
| 2013 నవంబర్
|-
! 9
| [[శరద్ పవార్]]
| [[File:Sharad_Pawar,_Minister_of_AgricultureCrop.jpg|70px]]
| 2001 నవంబర్
| 2004 నవంబర్
|-
! 10
| [[అశోక్ గెహ్లాట్]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|70px]]
| 2013 నవంబర్
| 2016 నవంబర్
|-
! 11
| [[అనిల్ జైన్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|అనిల్ జైన్]]
| [[File:Doctor_Anil_Jain.jpg|70px]]
| 2016 నవంబర్
| '''ప్రస్తుతం'''
|-
|}

===చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్లు===
# డాక్టర్ [[హృదయనాథ్ కుంజ్రు]] 1952 నుండి 1957 నవంబర్ వరకు
# జస్టిస్ [[వివియన్ బోస్]] 1957 నవంబర్ నుండి 1959 నవంబర్ వరకు
# ప్రొఫెసర్ మదన్ మోహన్ 1959 నవంబర్ నుండి 1960 నవంబర్ వరకు
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1960 నవంబర్ నుండి 1964 నవంబర్ వరకు
# శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్]] 1964 నవంబర్ నుండి 1983 ఏప్రిల్ వరకు
# [[లక్ష్మణ్ సింగ్ (స్కౌటింగ్)|లక్ష్మణ్ సింగ్]] 1983 ఏప్రిల్ నుండి 1992 నవంబర్ వరకు
# [[వి.పి. దీనదయాళు నాయుడు]] 1992 నవంబర్ నుండి 1995 నవంబర్ వరకు
# [[లలిత్ మోహన్ జైన్]] 1995 నవంబర్ నుండి 2013 నవంబర్ వరకు
# [[భైదాస్ ఐ. నగరాళే]] 2013 నవంబర్ నుండి 25 మే 2017 వరకు
# డాక్టర్ [[కృష్ణ కుమార్ ఖండేల్వాల్]] 9 జూలై 2017 నుండి ప్రస్తుతం వరకు
*నేషనల్ కమిషనర్ పేరును 2014 నవంబర్ 30న చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్‌గా మార్చారు&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |title=BSG India: Office Bearers |access-date=25 May 2017 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606091910/http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ విభాగాలు==
[[సౌదీ అరేబియా]], [[ఖతార్]], [[ఒమన్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[యెమెన్]] దేశాల్లోని భారతీయ పౌరుల కోసం BSG ప్రత్యేక విభాగాలను నిర్వహిస్తోంది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లక్ష్మీ మజుందార్]]
* [[ఎవెలిన్ నోరా షుల్లై]]
* [[సతీష్ రంజన్ దాస్]]
* [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]]

==గమనికలు==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==సాహిత్యం==
* ''స్కౌటింగ్ రౌండ్ ది వరల్డ్'', [[జె. ఎస్. విల్సన్|జాన్ ఎస్. విల్సన్]], మొదటి ప్రచురణ, బ్ల్యాండ్‌ఫోర్డ్ ప్రెస్ 1959 పేజీ 203.

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|www.bsgindia.org}}
* [http://www.sethnas.org సేత్నాస్ 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్] భారతదేశపు అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ ట్రూప్

{{WOSM|asia}}
{{WAGGGS|asia}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్}}
[[వర్గం:వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో స్కౌటింగ్, గైడింగ్]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న సంస్థలు]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన భారతీయ సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో పిల్లలకు సంబంధించిన సంస్థలు]]
[[వర్గం:1909లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]]
[[వర్గం:1909లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]</text>
      <sha1>hx77ap7spi7pt7kv3b7ddgk7r9xlyoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953948</id>
      <parentid>4953947</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48816" sha1="5dx1gnff6rt78zs0js7w9482jmjdbi7" xml:space="preserve">{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}
{{Use dmy dates|date=June 2021}}
{{infobox WorldScouting
|type               = సంస్థ
|image              = Bharat Scouts and Guides.svg
|image_size         = 175
|name               = భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్
|headquarters       = న్యూఢిల్లీ
|country            = భారతదేశం
|founded_date       = {{start date and age|df=yes|1950|11|7}}
|members            = 6,251,269
&lt;br /&gt;స్కౌట్ విభాగం 3,835,094
&lt;br /&gt;గైడ్ విభాగం 2,416,175
|chief_scout_title  = చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్
|chief_scout        = కె. కె. ఖండేల్వాల్
|chief_scout_title2 = అధ్యక్షుడు
|chief_scout2       = [[అనిల్ జైన్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|అనిల్ జైన్]]
|awarded_for        = [[అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరం|పీస్ మెసెంజర్ అవార్డు]]&lt;br /&gt;[[జాతీయ సమైక్యతకు ఇందిరా గాంధీ అవార్డు]]
|website            = {{URL|bsgindia.org}}
|affiliation        = [[వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్]]&lt;br /&gt;[[వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్]]
|gender1            = స్త్రీ
|pattern_head1      = barehead
|color_head1        = 
|pattern_body1      = blouse short sleeves
|color_body1        = 5A4FCF
|pattern_legs1      = skirt
|color_legs1        = 5A4FCF
|uniform_caption1   = గైడ్

|pattern_head2    = beret
|color_head2      = 000080
|pattern_body2    = shirt short sleeves
|color_body2      = 778899
|pattern_legs2    = trousers
|color_legs2      = 0000FF
|uniform_caption2 = స్కౌట్

|pattern_head3    = barehead
|color_head3      = 
|pattern_body3    = shirt long sleeves
|color_body3      = 000000
|pattern_legs3    = trousers
|color_legs3      = 000000
|uniform_caption3 = రోవర్
|skintone         = M
}}
{{Infobox WorldScouting
|type               = organization
|image              = Bharat Scouts and Guides.svg
|image_size         = 175
|name               = భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్
|headquarters       = న్యూఢిల్లీ
|country            = భారతదేశం
|founded_date       = {{start date and age|df=yes|1950|11|7}}
|members            = 6,251,269
&lt;br /&gt;స్కౌట్ విభాగం 3,835,094
&lt;br /&gt;గైడ్ విభాగం 2,416,175
|chief_scout_title  = చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్
|chief_scout        = కె. కె. ఖండేల్వాల్
|chief_scout_title2 = అధ్యక్షుడు
|chief_scout2       = [[అనిల్ జైన్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|అనిల్ జైన్]]
|awarded_for        = [[అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరం|పీస్ మెసెంజర్ అవార్డు]]&lt;br /&gt;[[జాతీయ సమైక్యతకు ఇందిరా గాంధీ అవార్డు]]
|website            = {{URL|bsgindia.org}}
|affiliation        = [[వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్]]&lt;br /&gt;[[వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్]]
|gender1            = female
|pattern_head1      = barehead
|color_head1        = 
|pattern_body1      = blouse short sleeves
|color_body1        = 5A4FCF
|pattern_legs1      = skirt
|color_legs1        = 5A4FCF
|uniform_caption1   = గైడ్

|pattern_head2    = beret
|color_head2      = 000080
|pattern_body2    = shirt short sleeves
|color_body2      = 778899
|pattern_legs2    = trousers
|color_legs2      = 0000FF
|uniform_caption2 = స్కౌట్

|pattern_head3    = barehead
|color_head3      = 
|pattern_body3    = shirt long sleeves
|color_body3      = 000000
|pattern_legs3    = trousers
|color_legs3      = 000000
|uniform_caption3 = రోవర్
|skintone         = M
}}


'''భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్''' ('''BSG''') అనేది భారతదేశానికి చెందిన జాతీయ [[స్కౌటింగ్]], [[గర్ల్ గైడ్స్|గైడింగ్]] సంఘం. BSG జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] గుర్తింపునిచ్చింది.&lt;ref name=yf&gt;{{cite web | title = Promotion of Scouting &amp; Guiding | publisher = Department of Youth Affairs, Ministry of Youth Affairs and Sports | url = http://yas.nic.in/en/yas1/about-department | access-date = 2014-08-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140814155944/http://yas.nic.in/en/yas1/promotion-scouting-guiding | archive-date = 14 August 2014 }}&lt;/ref&gt;

1909లో [[ది స్కౌట్ అసోసియేషన్]] విదేశీ శాఖగా భారతదేశంలో స్కౌటింగ్ స్థాపించారు. ఆ తర్వాత 1938లో [[వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్|వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో]] ఇది సభ్యత్వం పొందింది. 1911లో భారతదేశంలో గైడింగ్ ప్రారంభమైంది. 1928లో స్థాపించిన [[వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్]] వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత [[బంగ్లాదేశ్]], [[పాకిస్తాన్]] భూభాగాలు కూడా ఇందులో ఉండేవి. BSGలో 3,835,094 మంది స్కౌట్స్ (2021 నాటికి)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WOSM's Membership Census {{!}} Scout Learning Zone |url=https://learn.scout.org/resource/wosms-membership-census |access-date=2023-12-06 |website=learn.scout.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census_2010&quot;&gt;{{cite web|title=Triennal review: Census as at 1 December 2010|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|publisher=World Organization of the Scout Movement|access-date=13 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508035838/http://www.scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|archive-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt;, 1,286,161 మంది గైడ్స్ (2005 నాటికి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;BSG-membership&quot;&gt;{{cite web |title=Membership |url=http://www.bsgindia.org/membership.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honouring the oath: The beginning|url= http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20070819071116/http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|url-status= dead|archive-date= 19 August 2007|work=[[ది హిందూ]]|date=17 August 2007 }}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
===బాయ్ స్కౌట్స్===
[[File:Scouts in Delhi.jpg|thumb|220px|ఢిల్లీలో బాయ్ స్కౌట్స్]]
1909లో [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియాలో]] అధికారికంగా స్కౌటింగ్ ప్రారంభమైంది, బెంగళూరులోని [[బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్|బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో]] మొదట దీనిని స్టార్ట్ చేసారు. స్థానిక భారతీయుల కోసం స్కౌటింగ్‌ను 1913లో జస్టిస్ [[వివియన్ బోస్]], మదన్ మోహన్, [[హృదయనాథ్ కుంజ్రు]], [[గిరిజా శంకర్ బాజ్‌పాయ్]], [[అన్నీ బిసెంట్]], [[జార్జ్ అరుండేల్]] ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు, బ్రిటిష్, విదేశీ స్కౌట్‌లకు మాత్రమే దీనిలో ప్రవేశం ఉండేది. 1916లో, కబ్ (Cub) విభాగం, ఆ తర్వాత 1918లో రోవర్ (Rover) విభాగం ప్రారంభమయ్యాయి.
[[File:Eastern Railway Bharat Scouts and Guides camp in Asansol 11.jpg|left|thumb|అసన్సోల్‌లో తూర్పు రైల్వే భారత్ స్కౌట్స్ క్యాంప్]]

1916లో, [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ [[జె. ఎస్. విల్సన్]] కలకత్తా పోలీస్ ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' అనే పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. కల్నల్ విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్కౌట్ కమిషనర్ [[ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్|ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్‌కు]] తన సేవలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు. 1917లో ఓల్డ్ మిషన్ చర్చ్ ట్రూప్‌కు అసిస్టెంట్ స్కౌట్‌మాస్టర్ అయ్యారు. &quot;స్కౌటింగ్ వారికి శిక్షణ ఇచ్చి విప్లవకారులుగా మార్చగలదు&quot; అనే [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వ]] ఆదేశం కారణంగా భారతీయ బాలురకు ప్రవేశం నిరాకరించబడింది. వీళ్లిద్దరూ కలిసి [[ది స్కౌట్ అసోసియేషన్|బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్‌లో]] భారతీయ బాలుర ప్రవేశం కోసం పోరాడారు. విల్సన్ కొద్దికాలంలోనే కబ్‌మాస్టర్, స్కౌట్‌మాస్టర్‌గా పనిచేశారు. పిక్‌ఫోర్డ్ భారతదేశానికి చీఫ్ స్కౌట్ కమిషనర్‌గా పదోన్నతి పొందినప్పుడు, 1919 మేలో విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషనర్ అయ్యారు.

ప్రభుత్వ ఆదేశాన్ని దాటవేసే మార్గంగా, అవే లక్ష్యాలు, పద్ధతులతో ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్'' స్థాపించారు. ఆ తర్వాత అనేక ప్రత్యేక స్కౌట్ సంస్థలు పుట్టుకొచ్చాయి. అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ నేతృత్వంలో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] 1916లో ''ఇండియన్ బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[మైసూరు]]''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[వడోదర|బరోడా]]''; [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాద్‌లో]] ''[[నిజాం]] స్కౌట్స్''; మదన్ మోహన్ మాలవ్య, హృదయనాథ్ కుంజ్రు చేత 1917లో [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్‌లో]] స్థాపించిన ''[[సేవా సమితి]] స్కౌట్ అసోసియేషన్''; పైన పేర్కొన్న ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[బెంగాల్]]'' లాంటివి ఎన్నో వెలిశాయి. 1920 ఆగస్టులో కలకత్తాలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో విల్సన్ స్కౌట్ ర్యాలీని నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా అప్పటి [[భారతదేశ గవర్నర్-జనరల్|వైస్రాయ్ ఆఫ్ ఇండియా]], చీఫ్ స్కౌట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అయిన [[రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్|లార్డ్ బాడెన్-పావెల్‌ను]] భారతదేశాన్ని సందర్శించమని ఆహ్వానించారు. లార్డ్, [[ఓలేవ్ బాడెన్-పావెల్|లేడీ బాడెన్-పావెల్]] కలకత్తా నుండి [[యాంగోన్|రంగూన్]] వెళ్ళే ముందు ఉపఖండంలో చిన్న పర్యటన కోసం 1921 జనవరి చివరలో [[ముంబై|బాంబే]] చేరుకున్నారు. ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్ వారితో పాటు వెళ్లి వారి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరిగా మారారు.

[[File:Boy Scouts Association in India.svg|thumb|140px|భారతదేశంలో బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ చిహ్నం- ఇందులో ఆధునిక బర్మా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ చిత్రపటంలో కలిసి ఉన్నాయి]]

ఈ పర్యటన ఫలితంగా సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్ మినహా అన్ని స్కౌట్ సంస్థలు ఏకమై '''ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'''గా ఏర్పడ్డాయి. 1922లో పిక్‌ఫోర్డ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళారు, లండన్‌లోని వారి ప్రధాన కార్యాలయంలో ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఓవర్సీస్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు, కార్యక్రమాలలో భారతీయ అబ్బాయిలను చేర్చాలనే అతని లక్ష్యం నెరవేరింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = John S. | last = Wilson | author-link = J. S. Wilson | date = 1959 | title = Scouting Round the World | edition = First |publisher = Blandford Press |url=https://archive.org/details/scoutingroundwor0000unse/page/n5/mode/2up |pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

జాతీయవాద ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1938లో చాలా మంది సభ్యులు ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా నుండి విడిపోయారు. వారు సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్, కొత్తగా స్థాపించిన ''ఇండియా నేషనల్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌తో'' కలిసి భారతదేశంలో మొదటి సహ-విద్యా స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంస్థ అయిన '''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history1&quot;&gt;{{cite web |title=The Bharat Scouts and Guides |url=http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm |publisher=scoutsnguides.com |access-date=13 January 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070110215818/http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 10 January 2007}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో, ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో సభ్యత్వం పొందింది.

===గర్ల్ గైడ్స్===
మొదటి గర్ల్ గైడ్స్ కంపెనీని 1911లో [[జబల్పూర్|జబల్‌పూర్‌లోని]] [[క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్|క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌లో]] స్థాపించారు. ఈ ఉద్యమం వేగంగా ఎదిగింది: 1915 నాటికి, 1,200కు పైగా సభ్యులతో యాభైకి పైగా కంపెనీలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా [[గర్ల్‌గైడింగ్ UK|గర్ల్ గైడ్ అసోసియేషన్‌లో]] నమోదయ్యాయి, కేవలం యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన బాలికలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఈ కంపెనీలు 1916లో '''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశాయి. అదే సంవత్సరంలో ఈ సంస్థను భారతీయ బాలికల కోసం కూడా తెరిచారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;&gt;{{cite web |title=About us |url=http://www.bsgindia.org/abouts.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=6 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606093409/http://www.bsgindia.org/abouts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;&gt;{{cite book |last=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |title= Trefoil round the World|year=1997 |publisher=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |location=London |isbn=0-900827-75-0}}&lt;/ref&gt;

[[జె. ఎస్. విల్సన్]] గర్ల్ గైడ్ ర్యాలీలకు రవాణా సౌకర్యం కల్పించారు.
&lt;blockquote&gt;
పోలీసు వ్యాన్లలో ప్రయాణించాలా లేక అల్లర్ల సమయంలో వాడే ట్రక్కులో ప్రయాణించాలా అనేది బాలికలకు ఎప్పుడూ స్పష్టంగా తెలిసేది కాదు. వ్యాన్లు వారిని ప్రజల కంటపడకుండా దాచినా, చాలా వేడిగా ఉండేవి; కటకటాలు ఉన్న ట్రక్కులు చల్లగా ఉన్నా, అచ్చం [[కలకత్తా జూ|కలకత్తా జంతుప్రదర్శనశాలను]] గుర్తుకు తెచ్చేవి!
&lt;/blockquote&gt;
1928లో, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్, గర్ల్ స్కౌట్స్‌లో వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా చేరింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, [[భారతదేశ విభజన|విభజన]] తరువాత 1948లో ఈ సభ్యత్వం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;/&gt;

===భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్===
[[File:The Bharat Scouts &amp; Guides National Headquarters, Delhi.jpg|thumb|220px|భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఢిల్లీ]]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరాల్లో [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]], [[మంగళ్ దాస్ పక్వాసా]] లాంటి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు, స్కౌట్ నాయకులు భారతదేశ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీనికి తొలి విజయంగా 1950 నవంబర్ 7న ''బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'', ''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్'' కలిసి భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. ఒక సంవత్సరం తరువాత, 1951 ఆగస్టు 15న, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' ఈ కొత్త సంస్థలో విలీనమైంది.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;/&gt;

1959లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 17వ [[ప్రపంచ స్కౌట్ కాన్ఫరెన్స్|ప్రపంచ స్కౌట్ సదస్సుకు]] BSG ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1966లో భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పుణె|పూణేలో]] [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]] ప్రారంభమైంది. ఈ నాలుగవ [[వరల్డ్ సెంటర్ (WAGGGS)|వరల్డ్ సెంటర్]] ఏర్పాటు ఆలోచన 1956లో [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన WAGGGS అంతర్జాతీయ కమిషనర్ల సమావేశంలో రూపుదిద్దుకుంది.

1986లో [[అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరం|అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరానికి]] చేసిన గణనీయమైన కృషికి గాను [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను గౌరవ &quot;శాంతి దూతలుగా&quot; ఎంపిక చేసింది.

===సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్===
'''సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్''' భారతదేశంలో [[అత్యంత పురాతన స్కౌట్ గ్రూపులు|అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ గ్రూప్]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Group|date=21 October 2005|url=http://sethnas.org/the-group/|publisher=Sethna's 18th West Bombay Scouts|access-date=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; దీనిని 1914లో రుస్తుంజీ ఎడుల్జీ సేత్నా (1898–1954) స్థాపించారు. స్కౌట్ ఉద్యమ స్థాపకుడు రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్ రాసిన ''[[స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్]]'' పుస్తకం చదివిన ఆయన, ఆ పుస్తకానికి ఆకర్షితులై స్థానిక భారతీయ బాలురు కోసం మొదటి స్కౌట్ గ్రూపులలో ఒకదాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అంతకు ముందు కొన్ని స్కౌట్ గ్రూపులు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వారికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి.

రంగు, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా అందరికీ స్కౌటింగ్ అవకాశం కల్పించేంత వరకు సేత్నా పోటీ పడుతున్న స్కౌట్ సంఘాలలో చేరడానికి, తన ట్రూపును నమోదు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ వ్యత్యాసం గురించి ఆయన బాడెన్-పావెల్‌కు లేఖ రాశారు. 1921లో నిబంధనలు మార్చారు. అందరూ భారతదేశంలోని స్కౌట్ ఉద్యమంలో భాగం కావడానికి అనుమతి లభించింది. 18వ వెస్ట్ బృందం ప్రారంభమైన రోజు నుండి నిరంతరంగా నడుస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ యుద్ధాలు లేదా [[భారతదేశ విభజన|భారతదేశ విభజన]] ఏదీ ఈ గ్రూప్ కార్యకలాపాలను ఆపలేకపోయాయి.

===ప్రముఖ సభ్యులు===
[[వివియన్ బోస్]] 1947 నుండి 1949 వరకు వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ లోని [[ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ|ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీలో]] సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

1969లో శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్|లక్ష్మీ మజుందార్‌కు]] ప్రపంచ స్కౌటింగ్‌కు చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ ప్రదానం చేసే [[వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్|వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్]] ఏకైక విశిష్ట పురస్కారం ''[[బ్రాంజ్ వోల్ఫ్]]'' లభించింది.

==కార్యక్రమం==
సంస్థ తన మిషన్‌లో తమ లక్ష్యాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
:''స్కౌట్ వాగ్దానం, నియమాల ఆధారంగా యువత విద్యకు తోడ్పడటం ద్వారా, వ్యక్తులుగా తమను తాము తీర్చిదిద్దుకుంటూ సమాజంలో నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించే మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించడమే స్కౌటింగ్ లక్ష్యం.''&lt;ref name=&quot;BSG-misson&quot;&gt;{{cite web |title=Mission statement |url=http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928062700/http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

స్కౌట్, గైడ్ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, జాంబోరీలు, ర్యాలీలు, సదస్సుల వంటి కొన్ని ఉమ్మడి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. వికలాంగ బాలురు, బాలికలు కూడా స్కౌటింగ్ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారు.

స్కౌట్ చిహ్నం ఇరవై నాలుగు ఆకులతో కూడిన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దీనిని ''అశోక చక్రం'' అంటారు. ఇది [[సార్‌నాథ్|సార్‌నాథ్‌లోని]] [[అశోక స్తంభాలు|అశోక స్తంభం]] నుండి తీసుకున్నారు. ఇందులో [[భారత జాతీయపతాకం|భారత జాతీయ జెండా]] రంగులైన [[ఆకుపచ్చ]], [[కాషాయం రంగు|కాషాయం]] ఉంటాయి.

===విభాగాలు, శాఖలు===
సంస్థను వయస్సు ఆధారంగా నాలుగు (విభాగాన్ని బట్టి మూడు) విభాగాలుగా విభజించారు:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;&gt;{{cite web |title=Youth training |url=http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=26 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326111140/http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

బన్నీస్ (బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ) - వయస్సు 3 నుండి 5 సంవత్సరాలు
;భారత్ స్కౌట్స్
* [[కబ్ స్కౌట్|కబ్స్]] - బాలురు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* [[బాయ్ స్కౌట్|స్కౌట్స్]] - బాలురు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* [[రోవర్ స్కౌట్|రోవర్స్]] - బాలురు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

;భారత్ గైడ్స్
* బుల్‌బుల్స్ - బాలికలు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* [[గర్ల్ గైడ్, గర్ల్ స్కౌట్|గైడ్స్]] - బాలికలు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* [[రేంజర్ (గర్ల్ గైడ్)|రేంజర్స్]] - బాలికలు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

వీటికి అదనంగా, నాలుగు ప్రత్యేక శాఖలు ఉన్నాయి:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot; /&gt;
* [[ఎక్స్‌టెన్షన్ స్కౌటింగ్]]
* [[సీ స్కౌటింగ్]]
* [[ఎయిర్ స్కౌటింగ్]]
* [[వెంచర్ స్కౌట్|వెంచర్ క్లబ్ స్కీమ్]]

===పురస్కారాలు===
అత్యున్నత పురస్కారాలు:
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ విభాగానికి &quot;గోల్డెన్ యారో అవార్డు&quot;
* స్కౌట్/గైడ్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి స్కౌట్/గైడ్ అవార్డు
* రోవర్/రేంజర్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి రోవర్/రేంజర్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;/&gt;

===స్కౌట్/గైడ్ నినాదం===
* బన్నీస్ - కీప్ స్మైలింగ్
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ - డూ యువర్ బెస్ట్ (మీ వంతు కృషి చేయండి)
* స్కౌట్స్/గైడ్స్ - బి ప్రిపేర్డ్! (సిద్ధంగా ఉండండి!)
* రోవర్స్/రేంజర్స్ - సర్వీస్ (సేవ)

===స్కౌట్/గైడ్ వాగ్దానం===
&lt;poem&gt;&quot;నా గౌరవప్రమాణంగా నేను సాధ్యమైనంత ఉత్తమంగా పనిచేస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భగవంతుని{{efn|name=dharma|ఎవరైనా కోరుకుంటే &quot;భగవంతుడు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;ధర్మం&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.}} పట్ల, నా దేశం పట్ల నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను.
ఇతర ప్రజలకు సహాయం చేస్తాను.
స్కౌట్/గైడ్ నియమాలను పాటిస్తాను.&quot;&lt;/poem&gt;

===స్కౌట్, గైడ్ నియమాలు===
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ నమ్మదగినవారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ విధేయులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ అందరికీ స్నేహితులు, ప్రతి ఇతర స్కౌట్/గైడ్‌కు సోదరుడు/సోదరి లాంటివారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ మర్యాదపూర్వకంగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ జంతువులకు స్నేహితుడిగా ఉంటారు, ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ క్రమశిక్షణతో ఉంటారు, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడంలో సహాయపడతారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ధైర్యవంతులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ పొదుపుగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ఆలోచన, మాట, చేతల్లో పవిత్రంగా ఉంటారు.

==సభ్యత్వం==
&lt;!-- ఈ పట్టికలోని గణాంకాలను మూలాలు ఉదహరించకుండా మార్చవద్దు. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! వరుస సంఖ్య 
! రాష్ట్రం 
! స్కౌట్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! గైడ్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! మొత్తం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
|-
|1
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
|4,807
|4,791
|9,598
|-
|2
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|18,510
|15,150
|33,660
|-
|3
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|6,583
|6,706
|13,289
|-
|4
|[[అసోం]]
|5,755
|3,922
|9,677
|-
|5
|[[బీహార్]]
|36,892
|2,828
|39,720
|-
|6
|[[మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,265
|1,480
|3,745
|-
|7
|[[చండీగఢ్]]
|7,200
|6,106
|13,306
|-
|8
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|48,408
|36,373
|84,781
|-
|9
|[[దాద్రా నగర్ హవేలీ]]
|658
|392
|1050
|-
|10
|[[డామన్ డయ్యూ]]
|
|
|
|-
|11
|[[ఢిల్లీ]]
|13,922
|17,080
|31,002
|-
|12
|[[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|6,470
|4,222
|10,692
|-
|13
|[[తూర్పు తీర రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే]]
|919
|748
|1,667
|-
|14
|[[తూర్పు మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,533
|1,572
|4,105
|-
|15
|[[గోవా]]
|24,639
|25,315
|49,956
|-
|16
|[[గుజరాత్]]
|38,115
|26,872
|64,987
|-
|17
|[[హర్యానా]]
|531,701
|284,764
|816,465
|-
|18
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|33,106
|27,124
|60,230
|-
|19
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|4,605
|3,999
|8,604
|-
|20
|[[జార్ఖండ్]]
|3,874
|3,179
|7,053
|-
|21
|[[కర్ణాటక]]
|234,846
|161,612
|396,458
|-
|22
|[[కేంద్రీయ విద్యాలయ]] సంఘటన్
|129,140
|92,457
|221,597
|-
|23
|[[కేరళ]]
|63,160
|74,918
|138,078
|-
|24
|[[లక్షద్వీప్]]
|
|
|
|-
|25
|[[మధ్య ప్రదేశ్]]
|300,862
|46,926
|347,788
|-
|26
|[[మహారాష్ట్ర]]
|800,666
|647,207
|1,447,873
|-
|27
|[[మణిపూర్]]
|2,720
|1,457
|4,177
|-
|28
|[[మేఘాలయ]]
|7,969
|9,806
|17,775
|-
|29
|[[మిజోరం]]
|1,948
|2,425
|4,373
|-
|30
|[[నాగాలాండ్]]
|2,041
|1,864
|3,905
|-
|31
|[[నవోదయ విద్యాలయ]] సమితి
|18,732
|18,451
|37,183
|-
|32
|[[ఈశాన్య రైల్వే (భారతదేశం)|నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|7,776
|5,294
|13,070
|-
|33
|[[నార్త్ ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ రైల్వే]]
|5,679
|3,245
|8,924
|-
|34
|[[ఉత్తర రైల్వే (భారతదేశం)|నార్తర్న్ రైల్వే]]
|14,352
|5,284
|19,636
|-
|35
|[[ఉత్తర మధ్య రైల్వే]]
|2,629
|1,165
|3,794
|-
|36
|[[వాయువ్య రైల్వే]]
|2,930
|1,460
|4,390
|-
|37
|[[ఒడిశా]]
|47,974
|19,552
|67,526
|-
|38
|[[పుదుచ్చేరి (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]]
|1,728
|819
|2,547
|-
|39
|[[పంజాబ్, ఇండియా|పంజాబ్]]
|74,203
|17,222
|91,425
|-
|40
|[[రాజస్థాన్]]
|845,594
|219,176
|1,064,770
|-
|41
|[[సిక్కిం]]
|1,869
|1,734
|3,603
|-
|42
|[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]
|3,931
|3,354
|7,285
|-
|43
|[[ఆగ్నేయ రైల్వే జోన్ (భారతదేశం)|సౌత్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,863
|1,245
|3,108
|-
|44
|[[ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే]]
|3,975
|3,405
|7,380
|-
|45
|[[నైరుతి రైల్వే (భారతదేశం)|సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,049
|572
|1,621
|-
|46
|[[దక్షిణ రైల్వే (భారతదేశం)|సదరన్ రైల్వే]]
|3,020
|1,836
|4,856
|-
|47
|[[తమిళనాడు]]
|178,321
|98,021
|276,342
|-
|48
|[[తెలంగాణ]]
|9,145
|6,489
|15,634
|-
|49
|[[త్రిపుర]]
|1,525
|1,138
|2,663
|-
|50
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|76,944
|48,174
|125,118
|-
|51
|[[ఉత్తరాఖండ్]]
|29,894
|15,397
|45,291
|-
|52
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|10,051
|10,061
|20,112
|-
|53
|[[పశ్చిమ రైల్వే (భారతదేశం)|వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|2,942
|1,125
|4,067
|-
|54
|[[పశ్చిమ మధ్య రైల్వే]]
|1,946
|1,305
|3,251
|-
|55
|[[సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్]]
|
|
|
|-
|56
|[[దుబాయ్]]
|
|
|
|-
|57
|[[దోహా]]
|
|
|
|-
|58
|[[సౌదీ అరేబియా]]
|
|
|
|-
|59
|[[మస్కట్, ఒమన్|మస్కట్]]
|4,733
|4,730
|9,463
|}

==నాయకత్వం==
అధ్యక్షులు
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
! పేరు
! చిత్రం
! పదవి చేపట్టిన తేది
! పదవి ముగిసిన తేది
|-
! 1
| [[మంగళ్ దాస్ పక్వాసా]]
| [[File:Mangaldas_Pakvasa.jpg|70px]]
| 1953
| 1960 నవంబర్
|-
! 2
| [[అమ్ము స్వామినాథన్]]
| [[File:AmmuSwaminathan1945.png|70px]]
| 1960 నవంబర్
| 1965 మార్చి
|-
! 3
| [[భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సిన్హా]]
| [[File:Justice_Bhuvneshwar_Prasad_Sinha.jpg|70px]]
| 1965 ఏప్రిల్
| 1967 ఫిబ్రవరి
|-
! 4
| [[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది|చందూలాల్ ఎం. త్రివేది]]
| [[File:Chandulal_Madhavlal_Trivedi.png|70px]]
| 1967 ఫిబ్రవరి
| 1973 అక్టోబర్
|-
! 5
| [[ధర్మ వీర]]
| [[File:Dharma_Vir,_ICS.jpg|70px]]
| 1973 నవంబర్
| 1976 సెప్టెంబర్
|-
! 6
| [[బాబు జగ్జీవన్ రామ్|జగ్జీవన్ రామ్]]
| [[File:Jagjivan_Ram_stamp_(cropped).jpg|70px]]
| 1976 సెప్టెంబర్
| 1983 ఏప్రిల్
|-
! 7
| [[శంకర్రావు చవాన్]]
| [[File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|70px]]
| 1983 ఏప్రిల్
| 1998 నవంబర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 8
| rowspan=&quot;2&quot; | [[రామేశ్వర్ ఠాకూర్]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|70px]]
| 1998 నవంబర్
| 2001 నవంబర్
|-
| 2004 నవంబర్
| 2013 నవంబర్
|-
! 9
| [[శరద్ పవార్]]
| [[File:Sharad_Pawar,_Minister_of_AgricultureCrop.jpg|70px]]
| 2001 నవంబర్
| 2004 నవంబర్
|-
! 10
| [[అశోక్ గెహ్లాట్]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|70px]]
| 2013 నవంబర్
| 2016 నవంబర్
|-
! 11
| [[అనిల్ జైన్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|అనిల్ జైన్]]
| [[File:Doctor_Anil_Jain.jpg|70px]]
| 2016 నవంబర్
| '''ప్రస్తుతం'''
|-
|}

===చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్లు===
# డాక్టర్ [[హృదయనాథ్ కుంజ్రు]] 1952 నుండి 1957 నవంబర్ వరకు
# జస్టిస్ [[వివియన్ బోస్]] 1957 నవంబర్ నుండి 1959 నవంబర్ వరకు
# ప్రొఫెసర్ మదన్ మోహన్ 1959 నవంబర్ నుండి 1960 నవంబర్ వరకు
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1960 నవంబర్ నుండి 1964 నవంబర్ వరకు
# శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్]] 1964 నవంబర్ నుండి 1983 ఏప్రిల్ వరకు
# [[లక్ష్మణ్ సింగ్ (స్కౌటింగ్)|లక్ష్మణ్ సింగ్]] 1983 ఏప్రిల్ నుండి 1992 నవంబర్ వరకు
# [[వి.పి. దీనదయాళు నాయుడు]] 1992 నవంబర్ నుండి 1995 నవంబర్ వరకు
# [[లలిత్ మోహన్ జైన్]] 1995 నవంబర్ నుండి 2013 నవంబర్ వరకు
# [[భైదాస్ ఐ. నగరాళే]] 2013 నవంబర్ నుండి 25 మే 2017 వరకు
# డాక్టర్ [[కృష్ణ కుమార్ ఖండేల్వాల్]] 9 జూలై 2017 నుండి ప్రస్తుతం వరకు
*నేషనల్ కమిషనర్ పేరును 2014 నవంబర్ 30న చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్‌గా మార్చారు&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |title=BSG India: Office Bearers |access-date=25 May 2017 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606091910/http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ విభాగాలు==
[[సౌదీ అరేబియా]], [[ఖతార్]], [[ఒమన్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[యెమెన్]] దేశాల్లోని భారతీయ పౌరుల కోసం BSG ప్రత్యేక విభాగాలను నిర్వహిస్తోంది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లక్ష్మీ మజుందార్]]
* [[ఎవెలిన్ నోరా షుల్లై]]
* [[సతీష్ రంజన్ దాస్]]
* [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]]

==గమనికలు==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==సాహిత్యం==
* ''స్కౌటింగ్ రౌండ్ ది వరల్డ్'', [[జె. ఎస్. విల్సన్|జాన్ ఎస్. విల్సన్]], మొదటి ప్రచురణ, బ్ల్యాండ్‌ఫోర్డ్ ప్రెస్ 1959 పేజీ 203.

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|www.bsgindia.org}}
* [http://www.sethnas.org సేత్నాస్ 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్] భారతదేశపు అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ ట్రూప్

{{WOSM|asia}}
{{WAGGGS|asia}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్}}
[[వర్గం:వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో స్కౌటింగ్, గైడింగ్]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న సంస్థలు]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన భారతీయ సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో పిల్లలకు సంబంధించిన సంస్థలు]]
[[వర్గం:1909లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]]
[[వర్గం:1909లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]</text>
      <sha1>5dx1gnff6rt78zs0js7w9482jmjdbi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953949</id>
      <parentid>4953948</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:26:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44247" sha1="gzbuusvcydiy6eibt7kakaaazloe79g" xml:space="preserve">{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}
{{Use dmy dates|date=June 2021}}

'''భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్''' ('''BSG''') అనేది భారతదేశానికి చెందిన జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం. BSG జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] గుర్తింపునిచ్చింది.&lt;ref name=yf&gt;{{cite web | title = Promotion of Scouting &amp; Guiding | publisher = Department of Youth Affairs, Ministry of Youth Affairs and Sports | url = http://yas.nic.in/en/yas1/about-department | access-date = 2014-08-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140814155944/http://yas.nic.in/en/yas1/promotion-scouting-guiding | archive-date = 14 August 2014 }}&lt;/ref&gt;

1909లో ది స్కౌట్ అసోసియేషన్ విదేశీ శాఖగా భారతదేశంలో స్కౌటింగ్ స్థాపించారు. ఆ తర్వాత 1938లో వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో ఇది సభ్యత్వం పొందింది. 1911లో భారతదేశంలో గైడింగ్ ప్రారంభమైంది. 1928లో స్థాపించిన వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత [[బంగ్లాదేశ్]], [[పాకిస్తాన్]] భూభాగాలు కూడా ఇందులో ఉండేవి. BSGలో 3,835,094 మంది స్కౌట్స్ (2021 నాటికి)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WOSM's Membership Census {{!}} Scout Learning Zone |url=https://learn.scout.org/resource/wosms-membership-census |access-date=2023-12-06 |website=learn.scout.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census_2010&quot;&gt;{{cite web|title=Triennal review: Census as at 1 December 2010|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|publisher=World Organization of the Scout Movement|access-date=13 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508035838/http://www.scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|archive-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt;, 1,286,161 మంది గైడ్స్ (2005 నాటికి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;BSG-membership&quot;&gt;{{cite web |title=Membership |url=http://www.bsgindia.org/membership.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honouring the oath: The beginning|url= http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20070819071116/http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|url-status= dead|archive-date= 19 August 2007|work=[[ది హిందూ]]|date=17 August 2007 }}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
===బాయ్ స్కౌట్స్===
[[File:Scouts in Delhi.jpg|thumb|220px|ఢిల్లీలో బాయ్ స్కౌట్స్]]
1909లో [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియాలో]] అధికారికంగా స్కౌటింగ్ ప్రారంభమైంది, బెంగళూరులోని [[బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్|బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో]] మొదట దీనిని స్టార్ట్ చేసారు. స్థానిక భారతీయుల కోసం స్కౌటింగ్‌ను 1913లో జస్టిస్ [[వివియన్ బోస్]], మదన్ మోహన్, [[హృదయనాథ్ కుంజ్రు]], [[గిరిజా శంకర్ బాజ్‌పాయ్]], [[అన్నీ బిసెంట్]], [[జార్జ్ అరుండేల్]] ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు, బ్రిటిష్, విదేశీ స్కౌట్‌లకు మాత్రమే దీనిలో ప్రవేశం ఉండేది. 1916లో, కబ్ (Cub) విభాగం, ఆ తర్వాత 1918లో రోవర్ (Rover) విభాగం ప్రారంభమయ్యాయి.
[[File:Eastern Railway Bharat Scouts and Guides camp in Asansol 11.jpg|left|thumb|అసన్సోల్‌లో తూర్పు రైల్వే భారత్ స్కౌట్స్ క్యాంప్]]

1916లో, [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ [[జె. ఎస్. విల్సన్]] కలకత్తా పోలీస్ ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' అనే పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. కల్నల్ విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్కౌట్ కమిషనర్ [[ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్|ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్‌కు]] తన సేవలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు. 1917లో ఓల్డ్ మిషన్ చర్చ్ ట్రూప్‌కు అసిస్టెంట్ స్కౌట్‌మాస్టర్ అయ్యారు. &quot;స్కౌటింగ్ వారికి శిక్షణ ఇచ్చి విప్లవకారులుగా మార్చగలదు&quot; అనే [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వ]] ఆదేశం కారణంగా భారతీయ బాలురకు ప్రవేశం నిరాకరించబడింది. వీళ్లిద్దరూ కలిసి [[ది స్కౌట్ అసోసియేషన్|బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్‌లో]] భారతీయ బాలుర ప్రవేశం కోసం పోరాడారు. విల్సన్ కొద్దికాలంలోనే కబ్‌మాస్టర్, స్కౌట్‌మాస్టర్‌గా పనిచేశారు. పిక్‌ఫోర్డ్ భారతదేశానికి చీఫ్ స్కౌట్ కమిషనర్‌గా పదోన్నతి పొందినప్పుడు, 1919 మేలో విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషనర్ అయ్యారు.

ప్రభుత్వ ఆదేశాన్ని దాటవేసే మార్గంగా, అవే లక్ష్యాలు, పద్ధతులతో ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్'' స్థాపించారు. ఆ తర్వాత అనేక ప్రత్యేక స్కౌట్ సంస్థలు పుట్టుకొచ్చాయి. అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ నేతృత్వంలో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] 1916లో ''ఇండియన్ బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[మైసూరు]]''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[వడోదర|బరోడా]]''; [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాద్‌లో]] ''[[నిజాం]] స్కౌట్స్''; మదన్ మోహన్ మాలవ్య, హృదయనాథ్ కుంజ్రు చేత 1917లో [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్‌లో]] స్థాపించిన ''[[సేవా సమితి]] స్కౌట్ అసోసియేషన్''; పైన పేర్కొన్న ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[బెంగాల్]]'' లాంటివి ఎన్నో వెలిశాయి. 1920 ఆగస్టులో కలకత్తాలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో విల్సన్ స్కౌట్ ర్యాలీని నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా అప్పటి [[భారతదేశ గవర్నర్-జనరల్|వైస్రాయ్ ఆఫ్ ఇండియా]], చీఫ్ స్కౌట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అయిన [[రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్|లార్డ్ బాడెన్-పావెల్‌ను]] భారతదేశాన్ని సందర్శించమని ఆహ్వానించారు. లార్డ్, [[ఓలేవ్ బాడెన్-పావెల్|లేడీ బాడెన్-పావెల్]] కలకత్తా నుండి [[యాంగోన్|రంగూన్]] వెళ్ళే ముందు ఉపఖండంలో చిన్న పర్యటన కోసం 1921 జనవరి చివరలో [[ముంబై|బాంబే]] చేరుకున్నారు. ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్ వారితో పాటు వెళ్లి వారి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరిగా మారారు.

[[File:Boy Scouts Association in India.svg|thumb|140px|భారతదేశంలో బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ చిహ్నం- ఇందులో ఆధునిక బర్మా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ చిత్రపటంలో కలిసి ఉన్నాయి]]

ఈ పర్యటన ఫలితంగా సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్ మినహా అన్ని స్కౌట్ సంస్థలు ఏకమై '''ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'''గా ఏర్పడ్డాయి. 1922లో పిక్‌ఫోర్డ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళారు, లండన్‌లోని వారి ప్రధాన కార్యాలయంలో ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఓవర్సీస్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు, కార్యక్రమాలలో భారతీయ అబ్బాయిలను చేర్చాలనే అతని లక్ష్యం నెరవేరింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = John S. | last = Wilson | author-link = J. S. Wilson | date = 1959 | title = Scouting Round the World | edition = First |publisher = Blandford Press |url=https://archive.org/details/scoutingroundwor0000unse/page/n5/mode/2up |pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

జాతీయవాద ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1938లో చాలా మంది సభ్యులు ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా నుండి విడిపోయారు. వారు సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్, కొత్తగా స్థాపించిన ''ఇండియా నేషనల్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌తో'' కలిసి భారతదేశంలో మొదటి సహ-విద్యా స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంస్థ అయిన '''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history1&quot;&gt;{{cite web |title=The Bharat Scouts and Guides |url=http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm |publisher=scoutsnguides.com |access-date=13 January 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070110215818/http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 10 January 2007}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో, ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో సభ్యత్వం పొందింది.

===గర్ల్ గైడ్స్===
మొదటి గర్ల్ గైడ్స్ కంపెనీని 1911లో [[జబల్పూర్|జబల్‌పూర్‌లోని]] [[క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్|క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌లో]] స్థాపించారు. ఈ ఉద్యమం వేగంగా ఎదిగింది: 1915 నాటికి, 1,200కు పైగా సభ్యులతో యాభైకి పైగా కంపెనీలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా [[గర్ల్‌గైడింగ్ UK|గర్ల్ గైడ్ అసోసియేషన్‌లో]] నమోదయ్యాయి, కేవలం యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన బాలికలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఈ కంపెనీలు 1916లో '''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశాయి. అదే సంవత్సరంలో ఈ సంస్థను భారతీయ బాలికల కోసం కూడా తెరిచారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;&gt;{{cite web |title=About us |url=http://www.bsgindia.org/abouts.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=6 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606093409/http://www.bsgindia.org/abouts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;&gt;{{cite book |last=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |title= Trefoil round the World|year=1997 |publisher=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |location=London |isbn=0-900827-75-0}}&lt;/ref&gt;

[[జె. ఎస్. విల్సన్]] గర్ల్ గైడ్ ర్యాలీలకు రవాణా సౌకర్యం కల్పించారు.
&lt;blockquote&gt;
పోలీసు వ్యాన్లలో ప్రయాణించాలా లేక అల్లర్ల సమయంలో వాడే ట్రక్కులో ప్రయాణించాలా అనేది బాలికలకు ఎప్పుడూ స్పష్టంగా తెలిసేది కాదు. వ్యాన్లు వారిని ప్రజల కంటపడకుండా దాచినా, చాలా వేడిగా ఉండేవి; కటకటాలు ఉన్న ట్రక్కులు చల్లగా ఉన్నా, అచ్చం [[కలకత్తా జూ|కలకత్తా జంతుప్రదర్శనశాలను]] గుర్తుకు తెచ్చేవి!
&lt;/blockquote&gt;
1928లో, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్, గర్ల్ స్కౌట్స్‌లో వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా చేరింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, [[భారతదేశ విభజన|విభజన]] తరువాత 1948లో ఈ సభ్యత్వం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;/&gt;

===భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్===
[[File:The Bharat Scouts &amp; Guides National Headquarters, Delhi.jpg|thumb|220px|భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఢిల్లీ]]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరాల్లో [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]], [[మంగళ్ దాస్ పక్వాసా]] లాంటి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు, స్కౌట్ నాయకులు భారతదేశ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీనికి తొలి విజయంగా 1950 నవంబర్ 7న ''బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'', ''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్'' కలిసి భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. ఒక సంవత్సరం తరువాత, 1951 ఆగస్టు 15న, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' ఈ కొత్త సంస్థలో విలీనమైంది.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;/&gt;

1959లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 17వ [[ప్రపంచ స్కౌట్ కాన్ఫరెన్స్|ప్రపంచ స్కౌట్ సదస్సుకు]] BSG ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1966లో భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పుణె|పూణేలో]] [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]] ప్రారంభమైంది. ఈ నాలుగవ [[వరల్డ్ సెంటర్ (WAGGGS)|వరల్డ్ సెంటర్]] ఏర్పాటు ఆలోచన 1956లో [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన WAGGGS అంతర్జాతీయ కమిషనర్ల సమావేశంలో రూపుదిద్దుకుంది.

1986లో [[అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరం|అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరానికి]] చేసిన గణనీయమైన కృషికి గాను [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను గౌరవ &quot;శాంతి దూతలుగా&quot; ఎంపిక చేసింది.

===సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్===
'''సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్''' భారతదేశంలో [[అత్యంత పురాతన స్కౌట్ గ్రూపులు|అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ గ్రూప్]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Group|date=21 October 2005|url=http://sethnas.org/the-group/|publisher=Sethna's 18th West Bombay Scouts|access-date=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; దీనిని 1914లో రుస్తుంజీ ఎడుల్జీ సేత్నా (1898–1954) స్థాపించారు. స్కౌట్ ఉద్యమ స్థాపకుడు రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్ రాసిన ''[[స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్]]'' పుస్తకం చదివిన ఆయన, ఆ పుస్తకానికి ఆకర్షితులై స్థానిక భారతీయ బాలురు కోసం మొదటి స్కౌట్ గ్రూపులలో ఒకదాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అంతకు ముందు కొన్ని స్కౌట్ గ్రూపులు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వారికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి.

రంగు, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా అందరికీ స్కౌటింగ్ అవకాశం కల్పించేంత వరకు సేత్నా పోటీ పడుతున్న స్కౌట్ సంఘాలలో చేరడానికి, తన ట్రూపును నమోదు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ వ్యత్యాసం గురించి ఆయన బాడెన్-పావెల్‌కు లేఖ రాశారు. 1921లో నిబంధనలు మార్చారు. అందరూ భారతదేశంలోని స్కౌట్ ఉద్యమంలో భాగం కావడానికి అనుమతి లభించింది. 18వ వెస్ట్ బృందం ప్రారంభమైన రోజు నుండి నిరంతరంగా నడుస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ యుద్ధాలు లేదా [[భారతదేశ విభజన|భారతదేశ విభజన]] ఏదీ ఈ గ్రూప్ కార్యకలాపాలను ఆపలేకపోయాయి.

===ప్రముఖ సభ్యులు===
[[వివియన్ బోస్]] 1947 నుండి 1949 వరకు వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ లోని [[ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ|ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీలో]] సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

1969లో శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్|లక్ష్మీ మజుందార్‌కు]] ప్రపంచ స్కౌటింగ్‌కు చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ ప్రదానం చేసే [[వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్|వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్]] ఏకైక విశిష్ట పురస్కారం ''[[బ్రాంజ్ వోల్ఫ్]]'' లభించింది.

==కార్యక్రమం==
సంస్థ తన మిషన్‌లో తమ లక్ష్యాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
:''స్కౌట్ వాగ్దానం, నియమాల ఆధారంగా యువత విద్యకు తోడ్పడటం ద్వారా, వ్యక్తులుగా తమను తాము తీర్చిదిద్దుకుంటూ సమాజంలో నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించే మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించడమే స్కౌటింగ్ లక్ష్యం.''&lt;ref name=&quot;BSG-misson&quot;&gt;{{cite web |title=Mission statement |url=http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928062700/http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

స్కౌట్, గైడ్ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, జాంబోరీలు, ర్యాలీలు, సదస్సుల వంటి కొన్ని ఉమ్మడి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. వికలాంగ బాలురు, బాలికలు కూడా స్కౌటింగ్ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారు.

స్కౌట్ చిహ్నం ఇరవై నాలుగు ఆకులతో కూడిన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దీనిని ''అశోక చక్రం'' అంటారు. ఇది [[సార్‌నాథ్|సార్‌నాథ్‌లోని]] [[అశోక స్తంభాలు|అశోక స్తంభం]] నుండి తీసుకున్నారు. ఇందులో [[భారత జాతీయపతాకం|భారత జాతీయ జెండా]] రంగులైన [[ఆకుపచ్చ]], [[కాషాయం రంగు|కాషాయం]] ఉంటాయి.

===విభాగాలు, శాఖలు===
సంస్థను వయస్సు ఆధారంగా నాలుగు (విభాగాన్ని బట్టి మూడు) విభాగాలుగా విభజించారు:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;&gt;{{cite web |title=Youth training |url=http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=26 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326111140/http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

బన్నీస్ (బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ) - వయస్సు 3 నుండి 5 సంవత్సరాలు
;భారత్ స్కౌట్స్
* [[కబ్ స్కౌట్|కబ్స్]] - బాలురు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* [[బాయ్ స్కౌట్|స్కౌట్స్]] - బాలురు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* [[రోవర్ స్కౌట్|రోవర్స్]] - బాలురు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

;భారత్ గైడ్స్
* బుల్‌బుల్స్ - బాలికలు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* [[గర్ల్ గైడ్, గర్ల్ స్కౌట్|గైడ్స్]] - బాలికలు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* [[రేంజర్ (గర్ల్ గైడ్)|రేంజర్స్]] - బాలికలు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

వీటికి అదనంగా, నాలుగు ప్రత్యేక శాఖలు ఉన్నాయి:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot; /&gt;
* [[ఎక్స్‌టెన్షన్ స్కౌటింగ్]]
* [[సీ స్కౌటింగ్]]
* [[ఎయిర్ స్కౌటింగ్]]
* [[వెంచర్ స్కౌట్|వెంచర్ క్లబ్ స్కీమ్]]

===పురస్కారాలు===
అత్యున్నత పురస్కారాలు:
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ విభాగానికి &quot;గోల్డెన్ యారో అవార్డు&quot;
* స్కౌట్/గైడ్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి స్కౌట్/గైడ్ అవార్డు
* రోవర్/రేంజర్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి రోవర్/రేంజర్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;/&gt;

===స్కౌట్/గైడ్ నినాదం===
* బన్నీస్ - కీప్ స్మైలింగ్
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ - డూ యువర్ బెస్ట్ (మీ వంతు కృషి చేయండి)
* స్కౌట్స్/గైడ్స్ - బి ప్రిపేర్డ్! (సిద్ధంగా ఉండండి!)
* రోవర్స్/రేంజర్స్ - సర్వీస్ (సేవ)

===స్కౌట్/గైడ్ వాగ్దానం===
&lt;poem&gt;&quot;నా గౌరవప్రమాణంగా నేను సాధ్యమైనంత ఉత్తమంగా పనిచేస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భగవంతుని{{efn|name=dharma|ఎవరైనా కోరుకుంటే &quot;భగవంతుడు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;ధర్మం&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.}} పట్ల, నా దేశం పట్ల నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను.
ఇతర ప్రజలకు సహాయం చేస్తాను.
స్కౌట్/గైడ్ నియమాలను పాటిస్తాను.&quot;&lt;/poem&gt;

===స్కౌట్, గైడ్ నియమాలు===
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ నమ్మదగినవారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ విధేయులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ అందరికీ స్నేహితులు, ప్రతి ఇతర స్కౌట్/గైడ్‌కు సోదరుడు/సోదరి లాంటివారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ మర్యాదపూర్వకంగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ జంతువులకు స్నేహితుడిగా ఉంటారు, ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ క్రమశిక్షణతో ఉంటారు, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడంలో సహాయపడతారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ధైర్యవంతులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ పొదుపుగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ఆలోచన, మాట, చేతల్లో పవిత్రంగా ఉంటారు.

==సభ్యత్వం==
&lt;!-- ఈ పట్టికలోని గణాంకాలను మూలాలు ఉదహరించకుండా మార్చవద్దు. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! వరుస సంఖ్య 
! రాష్ట్రం 
! స్కౌట్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! గైడ్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! మొత్తం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
|-
|1
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
|4,807
|4,791
|9,598
|-
|2
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|18,510
|15,150
|33,660
|-
|3
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|6,583
|6,706
|13,289
|-
|4
|[[అసోం]]
|5,755
|3,922
|9,677
|-
|5
|[[బీహార్]]
|36,892
|2,828
|39,720
|-
|6
|[[మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,265
|1,480
|3,745
|-
|7
|[[చండీగఢ్]]
|7,200
|6,106
|13,306
|-
|8
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|48,408
|36,373
|84,781
|-
|9
|[[దాద్రా నగర్ హవేలీ]]
|658
|392
|1050
|-
|10
|[[డామన్ డయ్యూ]]
|
|
|
|-
|11
|[[ఢిల్లీ]]
|13,922
|17,080
|31,002
|-
|12
|[[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|6,470
|4,222
|10,692
|-
|13
|[[తూర్పు తీర రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే]]
|919
|748
|1,667
|-
|14
|[[తూర్పు మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,533
|1,572
|4,105
|-
|15
|[[గోవా]]
|24,639
|25,315
|49,956
|-
|16
|[[గుజరాత్]]
|38,115
|26,872
|64,987
|-
|17
|[[హర్యానా]]
|531,701
|284,764
|816,465
|-
|18
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|33,106
|27,124
|60,230
|-
|19
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|4,605
|3,999
|8,604
|-
|20
|[[జార్ఖండ్]]
|3,874
|3,179
|7,053
|-
|21
|[[కర్ణాటక]]
|234,846
|161,612
|396,458
|-
|22
|[[కేంద్రీయ విద్యాలయ]] సంఘటన్
|129,140
|92,457
|221,597
|-
|23
|[[కేరళ]]
|63,160
|74,918
|138,078
|-
|24
|[[లక్షద్వీప్]]
|
|
|
|-
|25
|[[మధ్య ప్రదేశ్]]
|300,862
|46,926
|347,788
|-
|26
|[[మహారాష్ట్ర]]
|800,666
|647,207
|1,447,873
|-
|27
|[[మణిపూర్]]
|2,720
|1,457
|4,177
|-
|28
|[[మేఘాలయ]]
|7,969
|9,806
|17,775
|-
|29
|[[మిజోరం]]
|1,948
|2,425
|4,373
|-
|30
|[[నాగాలాండ్]]
|2,041
|1,864
|3,905
|-
|31
|[[నవోదయ విద్యాలయ]] సమితి
|18,732
|18,451
|37,183
|-
|32
|[[ఈశాన్య రైల్వే (భారతదేశం)|నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|7,776
|5,294
|13,070
|-
|33
|[[నార్త్ ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ రైల్వే]]
|5,679
|3,245
|8,924
|-
|34
|[[ఉత్తర రైల్వే (భారతదేశం)|నార్తర్న్ రైల్వే]]
|14,352
|5,284
|19,636
|-
|35
|[[ఉత్తర మధ్య రైల్వే]]
|2,629
|1,165
|3,794
|-
|36
|[[వాయువ్య రైల్వే]]
|2,930
|1,460
|4,390
|-
|37
|[[ఒడిశా]]
|47,974
|19,552
|67,526
|-
|38
|[[పుదుచ్చేరి (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]]
|1,728
|819
|2,547
|-
|39
|[[పంజాబ్, ఇండియా|పంజాబ్]]
|74,203
|17,222
|91,425
|-
|40
|[[రాజస్థాన్]]
|845,594
|219,176
|1,064,770
|-
|41
|[[సిక్కిం]]
|1,869
|1,734
|3,603
|-
|42
|[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]
|3,931
|3,354
|7,285
|-
|43
|[[ఆగ్నేయ రైల్వే జోన్ (భారతదేశం)|సౌత్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,863
|1,245
|3,108
|-
|44
|[[ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే]]
|3,975
|3,405
|7,380
|-
|45
|[[నైరుతి రైల్వే (భారతదేశం)|సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,049
|572
|1,621
|-
|46
|[[దక్షిణ రైల్వే (భారతదేశం)|సదరన్ రైల్వే]]
|3,020
|1,836
|4,856
|-
|47
|[[తమిళనాడు]]
|178,321
|98,021
|276,342
|-
|48
|[[తెలంగాణ]]
|9,145
|6,489
|15,634
|-
|49
|[[త్రిపుర]]
|1,525
|1,138
|2,663
|-
|50
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|76,944
|48,174
|125,118
|-
|51
|[[ఉత్తరాఖండ్]]
|29,894
|15,397
|45,291
|-
|52
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|10,051
|10,061
|20,112
|-
|53
|[[పశ్చిమ రైల్వే (భారతదేశం)|వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|2,942
|1,125
|4,067
|-
|54
|[[పశ్చిమ మధ్య రైల్వే]]
|1,946
|1,305
|3,251
|-
|55
|[[సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్]]
|
|
|
|-
|56
|[[దుబాయ్]]
|
|
|
|-
|57
|[[దోహా]]
|
|
|
|-
|58
|[[సౌదీ అరేబియా]]
|
|
|
|-
|59
|[[మస్కట్, ఒమన్|మస్కట్]]
|4,733
|4,730
|9,463
|}

==నాయకత్వం==
అధ్యక్షులు
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
! పేరు
! చిత్రం
! పదవి చేపట్టిన తేది
! పదవి ముగిసిన తేది
|-
! 1
| [[మంగళ్ దాస్ పక్వాసా]]
| [[File:Mangaldas_Pakvasa.jpg|70px]]
| 1953
| 1960 నవంబర్
|-
! 2
| [[అమ్ము స్వామినాథన్]]
| [[File:AmmuSwaminathan1945.png|70px]]
| 1960 నవంబర్
| 1965 మార్చి
|-
! 3
| [[భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సిన్హా]]
| [[File:Justice_Bhuvneshwar_Prasad_Sinha.jpg|70px]]
| 1965 ఏప్రిల్
| 1967 ఫిబ్రవరి
|-
! 4
| [[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది|చందూలాల్ ఎం. త్రివేది]]
| [[File:Chandulal_Madhavlal_Trivedi.png|70px]]
| 1967 ఫిబ్రవరి
| 1973 అక్టోబర్
|-
! 5
| [[ధర్మ వీర]]
| [[File:Dharma_Vir,_ICS.jpg|70px]]
| 1973 నవంబర్
| 1976 సెప్టెంబర్
|-
! 6
| [[బాబు జగ్జీవన్ రామ్|జగ్జీవన్ రామ్]]
| [[File:Jagjivan_Ram_stamp_(cropped).jpg|70px]]
| 1976 సెప్టెంబర్
| 1983 ఏప్రిల్
|-
! 7
| [[శంకర్రావు చవాన్]]
| [[File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|70px]]
| 1983 ఏప్రిల్
| 1998 నవంబర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 8
| rowspan=&quot;2&quot; | [[రామేశ్వర్ ఠాకూర్]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|70px]]
| 1998 నవంబర్
| 2001 నవంబర్
|-
| 2004 నవంబర్
| 2013 నవంబర్
|-
! 9
| [[శరద్ పవార్]]
| [[File:Sharad_Pawar,_Minister_of_AgricultureCrop.jpg|70px]]
| 2001 నవంబర్
| 2004 నవంబర్
|-
! 10
| [[అశోక్ గెహ్లాట్]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|70px]]
| 2013 నవంబర్
| 2016 నవంబర్
|-
! 11
| [[అనిల్ జైన్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|అనిల్ జైన్]]
| [[File:Doctor_Anil_Jain.jpg|70px]]
| 2016 నవంబర్
| '''ప్రస్తుతం'''
|-
|}

===చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్లు===
# డాక్టర్ [[హృదయనాథ్ కుంజ్రు]] 1952 నుండి 1957 నవంబర్ వరకు
# జస్టిస్ [[వివియన్ బోస్]] 1957 నవంబర్ నుండి 1959 నవంబర్ వరకు
# ప్రొఫెసర్ మదన్ మోహన్ 1959 నవంబర్ నుండి 1960 నవంబర్ వరకు
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1960 నవంబర్ నుండి 1964 నవంబర్ వరకు
# శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్]] 1964 నవంబర్ నుండి 1983 ఏప్రిల్ వరకు
# [[లక్ష్మణ్ సింగ్ (స్కౌటింగ్)|లక్ష్మణ్ సింగ్]] 1983 ఏప్రిల్ నుండి 1992 నవంబర్ వరకు
# [[వి.పి. దీనదయాళు నాయుడు]] 1992 నవంబర్ నుండి 1995 నవంబర్ వరకు
# [[లలిత్ మోహన్ జైన్]] 1995 నవంబర్ నుండి 2013 నవంబర్ వరకు
# [[భైదాస్ ఐ. నగరాళే]] 2013 నవంబర్ నుండి 25 మే 2017 వరకు
# డాక్టర్ [[కృష్ణ కుమార్ ఖండేల్వాల్]] 9 జూలై 2017 నుండి ప్రస్తుతం వరకు
*నేషనల్ కమిషనర్ పేరును 2014 నవంబర్ 30న చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్‌గా మార్చారు&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |title=BSG India: Office Bearers |access-date=25 May 2017 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606091910/http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ విభాగాలు==
[[సౌదీ అరేబియా]], [[ఖతార్]], [[ఒమన్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[యెమెన్]] దేశాల్లోని భారతీయ పౌరుల కోసం BSG ప్రత్యేక విభాగాలను నిర్వహిస్తోంది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లక్ష్మీ మజుందార్]]
* [[ఎవెలిన్ నోరా షుల్లై]]
* [[సతీష్ రంజన్ దాస్]]
* [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]]

==గమనికలు==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==సాహిత్యం==
* ''స్కౌటింగ్ రౌండ్ ది వరల్డ్'', [[జె. ఎస్. విల్సన్|జాన్ ఎస్. విల్సన్]], మొదటి ప్రచురణ, బ్ల్యాండ్‌ఫోర్డ్ ప్రెస్ 1959 పేజీ 203.

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|www.bsgindia.org}}
* [http://www.sethnas.org సేత్నాస్ 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్] భారతదేశపు అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ ట్రూప్

{{WOSM|asia}}
{{WAGGGS|asia}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్}}
[[వర్గం:వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో స్కౌటింగ్, గైడింగ్]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న సంస్థలు]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన భారతీయ సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో పిల్లలకు సంబంధించిన సంస్థలు]]
[[వర్గం:1909లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]]
[[వర్గం:1909లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]</text>
      <sha1>gzbuusvcydiy6eibt7kakaaazloe79g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953950</id>
      <parentid>4953949</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* చరిత్ర */</comment>
      <origin>4953950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43226" sha1="p03kvtx1a8ju56g8roy9odvtvbz112p" xml:space="preserve">{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}
{{Use dmy dates|date=June 2021}}

'''భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్''' ('''BSG''') అనేది భారతదేశానికి చెందిన జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం. BSG జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] గుర్తింపునిచ్చింది.&lt;ref name=yf&gt;{{cite web | title = Promotion of Scouting &amp; Guiding | publisher = Department of Youth Affairs, Ministry of Youth Affairs and Sports | url = http://yas.nic.in/en/yas1/about-department | access-date = 2014-08-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140814155944/http://yas.nic.in/en/yas1/promotion-scouting-guiding | archive-date = 14 August 2014 }}&lt;/ref&gt;

1909లో ది స్కౌట్ అసోసియేషన్ విదేశీ శాఖగా భారతదేశంలో స్కౌటింగ్ స్థాపించారు. ఆ తర్వాత 1938లో వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో ఇది సభ్యత్వం పొందింది. 1911లో భారతదేశంలో గైడింగ్ ప్రారంభమైంది. 1928లో స్థాపించిన వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత [[బంగ్లాదేశ్]], [[పాకిస్తాన్]] భూభాగాలు కూడా ఇందులో ఉండేవి. BSGలో 3,835,094 మంది స్కౌట్స్ (2021 నాటికి)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WOSM's Membership Census {{!}} Scout Learning Zone |url=https://learn.scout.org/resource/wosms-membership-census |access-date=2023-12-06 |website=learn.scout.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census_2010&quot;&gt;{{cite web|title=Triennal review: Census as at 1 December 2010|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|publisher=World Organization of the Scout Movement|access-date=13 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508035838/http://www.scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|archive-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt;, 1,286,161 మంది గైడ్స్ (2005 నాటికి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;BSG-membership&quot;&gt;{{cite web |title=Membership |url=http://www.bsgindia.org/membership.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honouring the oath: The beginning|url= http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20070819071116/http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|url-status= dead|archive-date= 19 August 2007|work=[[ది హిందూ]]|date=17 August 2007 }}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
===బాయ్ స్కౌట్స్===
[[File:Scouts in Delhi.jpg|thumb|220px|ఢిల్లీలో బాయ్ స్కౌట్స్]]
1909లో [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియాలో]] అధికారికంగా స్కౌటింగ్ ప్రారంభమైంది, బెంగళూరులోని బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో మొదట దీనిని స్టార్ట్ చేసారు. స్థానిక భారతీయుల కోసం స్కౌటింగ్‌ను 1913లో జస్టిస్ వివియన్ బోస్, మదన్ మోహన్, హృదయనాథ్ కుంజ్రు, గిరిజా శంకర్ బాజ్‌పాయ్, అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు, బ్రిటిష్, విదేశీ స్కౌట్‌లకు మాత్రమే దీనిలో ప్రవేశం ఉండేది. 1916లో, కబ్ (Cub) విభాగం, ఆ తర్వాత 1918లో రోవర్ (Rover) విభాగం ప్రారంభమయ్యాయి.
[[File:Eastern Railway Bharat Scouts and Guides camp in Asansol 11.jpg|left|thumb|అసన్సోల్‌లో తూర్పు రైల్వే భారత్ స్కౌట్స్ క్యాంప్]]

1916లో, [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ జె. ఎస్. విల్సన్ కలకత్తా పోలీస్ ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' అనే పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. కల్నల్ విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్కౌట్ కమిషనర్ ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్‌కు తన సేవలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు. 1917లో ఓల్డ్ మిషన్ చర్చ్ ట్రూప్‌కు అసిస్టెంట్ స్కౌట్‌మాస్టర్ అయ్యారు. &quot;స్కౌటింగ్ వారికి శిక్షణ ఇచ్చి విప్లవకారులుగా మార్చగలదు&quot; అనే [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వ]] ఆదేశం కారణంగా భారతీయ బాలురకు ప్రవేశం నిరాకరించబడింది. వీళ్లిద్దరూ కలిసి బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్‌లో భారతీయ బాలుర ప్రవేశం కోసం పోరాడారు. విల్సన్ కొద్దికాలంలోనే కబ్‌మాస్టర్, స్కౌట్‌మాస్టర్‌గా పనిచేశారు. పిక్‌ఫోర్డ్ భారతదేశానికి చీఫ్ స్కౌట్ కమిషనర్‌గా పదోన్నతి పొందినప్పుడు, 1919 మేలో విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషనర్ అయ్యారు.

ప్రభుత్వ ఆదేశాన్ని దాటవేసే మార్గంగా, అవే లక్ష్యాలు, పద్ధతులతో ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్'' స్థాపించారు. ఆ తర్వాత అనేక ప్రత్యేక స్కౌట్ సంస్థలు పుట్టుకొచ్చాయి. అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ నేతృత్వంలో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] 1916లో ''ఇండియన్ బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[మైసూరు]]''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[వడోదర|బరోడా]]''; [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాద్‌లో]] ''[[నిజాం]] స్కౌట్స్''; మదన్ మోహన్ మాలవ్య, హృదయనాథ్ కుంజ్రు చేత 1917లో [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్‌లో]] స్థాపించిన ''సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్''; పైన పేర్కొన్న ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[బెంగాల్]]'' లాంటివి ఎన్నో వెలిశాయి. 1920 ఆగస్టులో కలకత్తాలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో విల్సన్ స్కౌట్ ర్యాలీని నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా అప్పటి వైస్రాయ్ ఆఫ్ ఇండియా, చీఫ్ స్కౌట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అయిన లార్డ్ బాడెన్-పావెల్‌ను భారతదేశాన్ని సందర్శించమని ఆహ్వానించారు. లార్డ్, లేడీ బాడెన్-పావెల్ కలకత్తా నుండి [[యాంగోన్|రంగూన్]] వెళ్ళే ముందు ఉపఖండంలో చిన్న పర్యటన కోసం 1921 జనవరి చివరలో [[ముంబై|బాంబే]] చేరుకున్నారు. ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్ వారితో పాటు వెళ్లి వారి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరిగా మారారు.

[[File:Boy Scouts Association in India.svg|thumb|140px|భారతదేశంలో బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ చిహ్నం- ఇందులో ఆధునిక బర్మా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ చిత్రపటంలో కలిసి ఉన్నాయి]]

ఈ పర్యటన ఫలితంగా సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్ మినహా అన్ని స్కౌట్ సంస్థలు ఏకమై '''ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'''గా ఏర్పడ్డాయి. 1922లో పిక్‌ఫోర్డ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళారు, లండన్‌లోని వారి ప్రధాన కార్యాలయంలో ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఓవర్సీస్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు, కార్యక్రమాలలో భారతీయ అబ్బాయిలను చేర్చాలనే అతని లక్ష్యం నెరవేరింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = John S. | last = Wilson | author-link = J. S. Wilson | date = 1959 | title = Scouting Round the World | edition = First |publisher = Blandford Press |url=https://archive.org/details/scoutingroundwor0000unse/page/n5/mode/2up |pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

జాతీయవాద ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1938లో చాలా మంది సభ్యులు ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా నుండి విడిపోయారు. వారు సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్, కొత్తగా స్థాపించిన ''ఇండియా నేషనల్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌తో'' కలిసి భారతదేశంలో మొదటి సహ-విద్యా స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంస్థ అయిన '''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history1&quot;&gt;{{cite web |title=The Bharat Scouts and Guides |url=http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm |publisher=scoutsnguides.com |access-date=13 January 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070110215818/http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 10 January 2007}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో, ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో సభ్యత్వం పొందింది.

===గర్ల్ గైడ్స్===
మొదటి గర్ల్ గైడ్స్ కంపెనీని 1911లో [[జబల్పూర్|జబల్‌పూర్‌లోని]] క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌లో స్థాపించారు. ఈ ఉద్యమం వేగంగా ఎదిగింది: 1915 నాటికి, 1,200కు పైగా సభ్యులతో యాభైకి పైగా కంపెనీలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా గర్ల్ గైడ్ అసోసియేషన్‌లో నమోదయ్యాయి, కేవలం యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన బాలికలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఈ కంపెనీలు 1916లో '''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశాయి. అదే సంవత్సరంలో ఈ సంస్థను భారతీయ బాలికల కోసం కూడా తెరిచారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;&gt;{{cite web |title=About us |url=http://www.bsgindia.org/abouts.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=6 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606093409/http://www.bsgindia.org/abouts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;&gt;{{cite book |last=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |title= Trefoil round the World|year=1997 |publisher=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |location=London |isbn=0-900827-75-0}}&lt;/ref&gt;

జె. ఎస్. విల్సన్ గర్ల్ గైడ్ ర్యాలీలకు రవాణా సౌకర్యం కల్పించారు.
&lt;blockquote&gt;
పోలీసు వ్యాన్లలో ప్రయాణించాలా లేక అల్లర్ల సమయంలో వాడే ట్రక్కులో ప్రయాణించాలా అనేది బాలికలకు ఎప్పుడూ స్పష్టంగా తెలిసేది కాదు. వ్యాన్లు వారిని ప్రజల కంటపడకుండా దాచినా, చాలా వేడిగా ఉండేవి; కటకటాలు ఉన్న ట్రక్కులు చల్లగా ఉన్నా, అచ్చం [[కలకత్తా జూ|కలకత్తా జంతుప్రదర్శనశాలను]] గుర్తుకు తెచ్చేవి!
&lt;/blockquote&gt;
1928లో, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్, గర్ల్ స్కౌట్స్‌లో వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా చేరింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, [[భారతదేశ విభజన|విభజన]] తరువాత 1948లో ఈ సభ్యత్వం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;/&gt;

===భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్===
[[File:The Bharat Scouts &amp; Guides National Headquarters, Delhi.jpg|thumb|220px|భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఢిల్లీ]]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరాల్లో [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]], మంగళ్ దాస్ పక్వాసా లాంటి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు, స్కౌట్ నాయకులు భారతదేశ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీనికి తొలి విజయంగా 1950 నవంబర్ 7న ''బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'', ''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్'' కలిసి భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. ఒక సంవత్సరం తరువాత, 1951 ఆగస్టు 15న, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' ఈ కొత్త సంస్థలో విలీనమైంది.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;/&gt;

1959లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 17వ ప్రపంచ స్కౌట్ సదస్సుకు BSG ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1966లో భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పుణె|పూణేలో]] సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్ ప్రారంభమైంది. ఈ నాలుగవ వరల్డ్ సెంటర్ ఏర్పాటు ఆలోచన 1956లో [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన WAGGGS అంతర్జాతీయ కమిషనర్ల సమావేశంలో రూపుదిద్దుకుంది.

1986లో అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరానికి చేసిన గణనీయమైన కృషికి గాను [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను గౌరవ &quot;శాంతి దూతలుగా&quot; ఎంపిక చేసింది.

===సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్===
'''సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్''' భారతదేశంలో అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ గ్రూప్.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Group|date=21 October 2005|url=http://sethnas.org/the-group/|publisher=Sethna's 18th West Bombay Scouts|access-date=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; దీనిని 1914లో రుస్తుంజీ ఎడుల్జీ సేత్నా (1898–1954) స్థాపించారు. స్కౌట్ ఉద్యమ స్థాపకుడు రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్ రాసిన ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' పుస్తకం చదివిన ఆయన, ఆ పుస్తకానికి ఆకర్షితులై స్థానిక భారతీయ బాలురు కోసం మొదటి స్కౌట్ గ్రూపులలో ఒకదాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అంతకు ముందు కొన్ని స్కౌట్ గ్రూపులు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వారికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి.

రంగు, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా అందరికీ స్కౌటింగ్ అవకాశం కల్పించేంత వరకు సేత్నా పోటీ పడుతున్న స్కౌట్ సంఘాలలో చేరడానికి, తన ట్రూపును నమోదు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ వ్యత్యాసం గురించి ఆయన బాడెన్-పావెల్‌కు లేఖ రాశారు. 1921లో నిబంధనలు మార్చారు. అందరూ భారతదేశంలోని స్కౌట్ ఉద్యమంలో భాగం కావడానికి అనుమతి లభించింది. 18వ వెస్ట్ బృందం ప్రారంభమైన రోజు నుండి నిరంతరంగా నడుస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ యుద్ధాలు లేదా [[భారతదేశ విభజన|భారతదేశ విభజన]] ఏదీ ఈ గ్రూప్ కార్యకలాపాలను ఆపలేకపోయాయి.

===ప్రముఖ సభ్యులు===
వివియన్ బోస్ 1947 నుండి 1949 వరకు వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ లోని ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

1969లో శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్|లక్ష్మీ మజుందార్‌కు]] ప్రపంచ స్కౌటింగ్‌కు చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ ప్రదానం చేసే వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ ఏకైక విశిష్ట పురస్కారం ''బ్రాంజ్ వోల్ఫ్'' లభించింది.

==కార్యక్రమం==
సంస్థ తన మిషన్‌లో తమ లక్ష్యాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
:''స్కౌట్ వాగ్దానం, నియమాల ఆధారంగా యువత విద్యకు తోడ్పడటం ద్వారా, వ్యక్తులుగా తమను తాము తీర్చిదిద్దుకుంటూ సమాజంలో నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించే మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించడమే స్కౌటింగ్ లక్ష్యం.''&lt;ref name=&quot;BSG-misson&quot;&gt;{{cite web |title=Mission statement |url=http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928062700/http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

స్కౌట్, గైడ్ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, జాంబోరీలు, ర్యాలీలు, సదస్సుల వంటి కొన్ని ఉమ్మడి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. వికలాంగ బాలురు, బాలికలు కూడా స్కౌటింగ్ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారు.

స్కౌట్ చిహ్నం ఇరవై నాలుగు ఆకులతో కూడిన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దీనిని ''అశోక చక్రం'' అంటారు. ఇది [[సార్‌నాథ్|సార్‌నాథ్‌లోని]] [[అశోక స్తంభాలు|అశోక స్తంభం]] నుండి తీసుకున్నారు. ఇందులో [[భారత జాతీయపతాకం|భారత జాతీయ జెండా]] రంగులైన [[ఆకుపచ్చ]], [[కాషాయం రంగు|కాషాయం]] ఉంటాయి.

===విభాగాలు, శాఖలు===
సంస్థను వయస్సు ఆధారంగా నాలుగు (విభాగాన్ని బట్టి మూడు) విభాగాలుగా విభజించారు:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;&gt;{{cite web |title=Youth training |url=http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=26 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326111140/http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

బన్నీస్ (బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ) - వయస్సు 3 నుండి 5 సంవత్సరాలు
;భారత్ స్కౌట్స్
* [[కబ్ స్కౌట్|కబ్స్]] - బాలురు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* [[బాయ్ స్కౌట్|స్కౌట్స్]] - బాలురు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* [[రోవర్ స్కౌట్|రోవర్స్]] - బాలురు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

;భారత్ గైడ్స్
* బుల్‌బుల్స్ - బాలికలు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* [[గర్ల్ గైడ్, గర్ల్ స్కౌట్|గైడ్స్]] - బాలికలు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* [[రేంజర్ (గర్ల్ గైడ్)|రేంజర్స్]] - బాలికలు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

వీటికి అదనంగా, నాలుగు ప్రత్యేక శాఖలు ఉన్నాయి:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot; /&gt;
* [[ఎక్స్‌టెన్షన్ స్కౌటింగ్]]
* [[సీ స్కౌటింగ్]]
* [[ఎయిర్ స్కౌటింగ్]]
* [[వెంచర్ స్కౌట్|వెంచర్ క్లబ్ స్కీమ్]]

===పురస్కారాలు===
అత్యున్నత పురస్కారాలు:
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ విభాగానికి &quot;గోల్డెన్ యారో అవార్డు&quot;
* స్కౌట్/గైడ్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి స్కౌట్/గైడ్ అవార్డు
* రోవర్/రేంజర్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి రోవర్/రేంజర్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;/&gt;

===స్కౌట్/గైడ్ నినాదం===
* బన్నీస్ - కీప్ స్మైలింగ్
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ - డూ యువర్ బెస్ట్ (మీ వంతు కృషి చేయండి)
* స్కౌట్స్/గైడ్స్ - బి ప్రిపేర్డ్! (సిద్ధంగా ఉండండి!)
* రోవర్స్/రేంజర్స్ - సర్వీస్ (సేవ)

===స్కౌట్/గైడ్ వాగ్దానం===
&lt;poem&gt;&quot;నా గౌరవప్రమాణంగా నేను సాధ్యమైనంత ఉత్తమంగా పనిచేస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భగవంతుని{{efn|name=dharma|ఎవరైనా కోరుకుంటే &quot;భగవంతుడు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;ధర్మం&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.}} పట్ల, నా దేశం పట్ల నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను.
ఇతర ప్రజలకు సహాయం చేస్తాను.
స్కౌట్/గైడ్ నియమాలను పాటిస్తాను.&quot;&lt;/poem&gt;

===స్కౌట్, గైడ్ నియమాలు===
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ నమ్మదగినవారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ విధేయులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ అందరికీ స్నేహితులు, ప్రతి ఇతర స్కౌట్/గైడ్‌కు సోదరుడు/సోదరి లాంటివారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ మర్యాదపూర్వకంగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ జంతువులకు స్నేహితుడిగా ఉంటారు, ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ క్రమశిక్షణతో ఉంటారు, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడంలో సహాయపడతారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ధైర్యవంతులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ పొదుపుగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ఆలోచన, మాట, చేతల్లో పవిత్రంగా ఉంటారు.

==సభ్యత్వం==
&lt;!-- ఈ పట్టికలోని గణాంకాలను మూలాలు ఉదహరించకుండా మార్చవద్దు. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! వరుస సంఖ్య 
! రాష్ట్రం 
! స్కౌట్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! గైడ్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! మొత్తం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
|-
|1
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
|4,807
|4,791
|9,598
|-
|2
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|18,510
|15,150
|33,660
|-
|3
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|6,583
|6,706
|13,289
|-
|4
|[[అసోం]]
|5,755
|3,922
|9,677
|-
|5
|[[బీహార్]]
|36,892
|2,828
|39,720
|-
|6
|[[మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,265
|1,480
|3,745
|-
|7
|[[చండీగఢ్]]
|7,200
|6,106
|13,306
|-
|8
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|48,408
|36,373
|84,781
|-
|9
|[[దాద్రా నగర్ హవేలీ]]
|658
|392
|1050
|-
|10
|[[డామన్ డయ్యూ]]
|
|
|
|-
|11
|[[ఢిల్లీ]]
|13,922
|17,080
|31,002
|-
|12
|[[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|6,470
|4,222
|10,692
|-
|13
|[[తూర్పు తీర రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే]]
|919
|748
|1,667
|-
|14
|[[తూర్పు మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,533
|1,572
|4,105
|-
|15
|[[గోవా]]
|24,639
|25,315
|49,956
|-
|16
|[[గుజరాత్]]
|38,115
|26,872
|64,987
|-
|17
|[[హర్యానా]]
|531,701
|284,764
|816,465
|-
|18
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|33,106
|27,124
|60,230
|-
|19
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|4,605
|3,999
|8,604
|-
|20
|[[జార్ఖండ్]]
|3,874
|3,179
|7,053
|-
|21
|[[కర్ణాటక]]
|234,846
|161,612
|396,458
|-
|22
|[[కేంద్రీయ విద్యాలయ]] సంఘటన్
|129,140
|92,457
|221,597
|-
|23
|[[కేరళ]]
|63,160
|74,918
|138,078
|-
|24
|[[లక్షద్వీప్]]
|
|
|
|-
|25
|[[మధ్య ప్రదేశ్]]
|300,862
|46,926
|347,788
|-
|26
|[[మహారాష్ట్ర]]
|800,666
|647,207
|1,447,873
|-
|27
|[[మణిపూర్]]
|2,720
|1,457
|4,177
|-
|28
|[[మేఘాలయ]]
|7,969
|9,806
|17,775
|-
|29
|[[మిజోరం]]
|1,948
|2,425
|4,373
|-
|30
|[[నాగాలాండ్]]
|2,041
|1,864
|3,905
|-
|31
|[[నవోదయ విద్యాలయ]] సమితి
|18,732
|18,451
|37,183
|-
|32
|[[ఈశాన్య రైల్వే (భారతదేశం)|నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|7,776
|5,294
|13,070
|-
|33
|[[నార్త్ ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ రైల్వే]]
|5,679
|3,245
|8,924
|-
|34
|[[ఉత్తర రైల్వే (భారతదేశం)|నార్తర్న్ రైల్వే]]
|14,352
|5,284
|19,636
|-
|35
|[[ఉత్తర మధ్య రైల్వే]]
|2,629
|1,165
|3,794
|-
|36
|[[వాయువ్య రైల్వే]]
|2,930
|1,460
|4,390
|-
|37
|[[ఒడిశా]]
|47,974
|19,552
|67,526
|-
|38
|[[పుదుచ్చేరి (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]]
|1,728
|819
|2,547
|-
|39
|[[పంజాబ్, ఇండియా|పంజాబ్]]
|74,203
|17,222
|91,425
|-
|40
|[[రాజస్థాన్]]
|845,594
|219,176
|1,064,770
|-
|41
|[[సిక్కిం]]
|1,869
|1,734
|3,603
|-
|42
|[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]
|3,931
|3,354
|7,285
|-
|43
|[[ఆగ్నేయ రైల్వే జోన్ (భారతదేశం)|సౌత్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,863
|1,245
|3,108
|-
|44
|[[ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే]]
|3,975
|3,405
|7,380
|-
|45
|[[నైరుతి రైల్వే (భారతదేశం)|సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,049
|572
|1,621
|-
|46
|[[దక్షిణ రైల్వే (భారతదేశం)|సదరన్ రైల్వే]]
|3,020
|1,836
|4,856
|-
|47
|[[తమిళనాడు]]
|178,321
|98,021
|276,342
|-
|48
|[[తెలంగాణ]]
|9,145
|6,489
|15,634
|-
|49
|[[త్రిపుర]]
|1,525
|1,138
|2,663
|-
|50
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|76,944
|48,174
|125,118
|-
|51
|[[ఉత్తరాఖండ్]]
|29,894
|15,397
|45,291
|-
|52
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|10,051
|10,061
|20,112
|-
|53
|[[పశ్చిమ రైల్వే (భారతదేశం)|వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|2,942
|1,125
|4,067
|-
|54
|[[పశ్చిమ మధ్య రైల్వే]]
|1,946
|1,305
|3,251
|-
|55
|[[సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్]]
|
|
|
|-
|56
|[[దుబాయ్]]
|
|
|
|-
|57
|[[దోహా]]
|
|
|
|-
|58
|[[సౌదీ అరేబియా]]
|
|
|
|-
|59
|[[మస్కట్, ఒమన్|మస్కట్]]
|4,733
|4,730
|9,463
|}

==నాయకత్వం==
అధ్యక్షులు
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
! పేరు
! చిత్రం
! పదవి చేపట్టిన తేది
! పదవి ముగిసిన తేది
|-
! 1
| [[మంగళ్ దాస్ పక్వాసా]]
| [[File:Mangaldas_Pakvasa.jpg|70px]]
| 1953
| 1960 నవంబర్
|-
! 2
| [[అమ్ము స్వామినాథన్]]
| [[File:AmmuSwaminathan1945.png|70px]]
| 1960 నవంబర్
| 1965 మార్చి
|-
! 3
| [[భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సిన్హా]]
| [[File:Justice_Bhuvneshwar_Prasad_Sinha.jpg|70px]]
| 1965 ఏప్రిల్
| 1967 ఫిబ్రవరి
|-
! 4
| [[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది|చందూలాల్ ఎం. త్రివేది]]
| [[File:Chandulal_Madhavlal_Trivedi.png|70px]]
| 1967 ఫిబ్రవరి
| 1973 అక్టోబర్
|-
! 5
| [[ధర్మ వీర]]
| [[File:Dharma_Vir,_ICS.jpg|70px]]
| 1973 నవంబర్
| 1976 సెప్టెంబర్
|-
! 6
| [[బాబు జగ్జీవన్ రామ్|జగ్జీవన్ రామ్]]
| [[File:Jagjivan_Ram_stamp_(cropped).jpg|70px]]
| 1976 సెప్టెంబర్
| 1983 ఏప్రిల్
|-
! 7
| [[శంకర్రావు చవాన్]]
| [[File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|70px]]
| 1983 ఏప్రిల్
| 1998 నవంబర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 8
| rowspan=&quot;2&quot; | [[రామేశ్వర్ ఠాకూర్]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|70px]]
| 1998 నవంబర్
| 2001 నవంబర్
|-
| 2004 నవంబర్
| 2013 నవంబర్
|-
! 9
| [[శరద్ పవార్]]
| [[File:Sharad_Pawar,_Minister_of_AgricultureCrop.jpg|70px]]
| 2001 నవంబర్
| 2004 నవంబర్
|-
! 10
| [[అశోక్ గెహ్లాట్]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|70px]]
| 2013 నవంబర్
| 2016 నవంబర్
|-
! 11
| [[అనిల్ జైన్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|అనిల్ జైన్]]
| [[File:Doctor_Anil_Jain.jpg|70px]]
| 2016 నవంబర్
| '''ప్రస్తుతం'''
|-
|}

===చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్లు===
# డాక్టర్ [[హృదయనాథ్ కుంజ్రు]] 1952 నుండి 1957 నవంబర్ వరకు
# జస్టిస్ [[వివియన్ బోస్]] 1957 నవంబర్ నుండి 1959 నవంబర్ వరకు
# ప్రొఫెసర్ మదన్ మోహన్ 1959 నవంబర్ నుండి 1960 నవంబర్ వరకు
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1960 నవంబర్ నుండి 1964 నవంబర్ వరకు
# శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్]] 1964 నవంబర్ నుండి 1983 ఏప్రిల్ వరకు
# [[లక్ష్మణ్ సింగ్ (స్కౌటింగ్)|లక్ష్మణ్ సింగ్]] 1983 ఏప్రిల్ నుండి 1992 నవంబర్ వరకు
# [[వి.పి. దీనదయాళు నాయుడు]] 1992 నవంబర్ నుండి 1995 నవంబర్ వరకు
# [[లలిత్ మోహన్ జైన్]] 1995 నవంబర్ నుండి 2013 నవంబర్ వరకు
# [[భైదాస్ ఐ. నగరాళే]] 2013 నవంబర్ నుండి 25 మే 2017 వరకు
# డాక్టర్ [[కృష్ణ కుమార్ ఖండేల్వాల్]] 9 జూలై 2017 నుండి ప్రస్తుతం వరకు
*నేషనల్ కమిషనర్ పేరును 2014 నవంబర్ 30న చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్‌గా మార్చారు&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |title=BSG India: Office Bearers |access-date=25 May 2017 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606091910/http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ విభాగాలు==
[[సౌదీ అరేబియా]], [[ఖతార్]], [[ఒమన్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[యెమెన్]] దేశాల్లోని భారతీయ పౌరుల కోసం BSG ప్రత్యేక విభాగాలను నిర్వహిస్తోంది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లక్ష్మీ మజుందార్]]
* [[ఎవెలిన్ నోరా షుల్లై]]
* [[సతీష్ రంజన్ దాస్]]
* [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]]

==గమనికలు==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==సాహిత్యం==
* ''స్కౌటింగ్ రౌండ్ ది వరల్డ్'', [[జె. ఎస్. విల్సన్|జాన్ ఎస్. విల్సన్]], మొదటి ప్రచురణ, బ్ల్యాండ్‌ఫోర్డ్ ప్రెస్ 1959 పేజీ 203.

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|www.bsgindia.org}}
* [http://www.sethnas.org సేత్నాస్ 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్] భారతదేశపు అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ ట్రూప్

{{WOSM|asia}}
{{WAGGGS|asia}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్}}
[[వర్గం:వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో స్కౌటింగ్, గైడింగ్]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న సంస్థలు]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన భారతీయ సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో పిల్లలకు సంబంధించిన సంస్థలు]]
[[వర్గం:1909లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]]
[[వర్గం:1909లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]</text>
      <sha1>p03kvtx1a8ju56g8roy9odvtvbz112p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953951</id>
      <parentid>4953950</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* కార్యక్రమం */</comment>
      <origin>4953951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42831" sha1="ptndfl99imab1l8yh5tr19d9h4n9i9u" xml:space="preserve">{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}
{{Use dmy dates|date=June 2021}}

'''భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్''' ('''BSG''') అనేది భారతదేశానికి చెందిన జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం. BSG జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] గుర్తింపునిచ్చింది.&lt;ref name=yf&gt;{{cite web | title = Promotion of Scouting &amp; Guiding | publisher = Department of Youth Affairs, Ministry of Youth Affairs and Sports | url = http://yas.nic.in/en/yas1/about-department | access-date = 2014-08-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140814155944/http://yas.nic.in/en/yas1/promotion-scouting-guiding | archive-date = 14 August 2014 }}&lt;/ref&gt;

1909లో ది స్కౌట్ అసోసియేషన్ విదేశీ శాఖగా భారతదేశంలో స్కౌటింగ్ స్థాపించారు. ఆ తర్వాత 1938లో వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో ఇది సభ్యత్వం పొందింది. 1911లో భారతదేశంలో గైడింగ్ ప్రారంభమైంది. 1928లో స్థాపించిన వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత [[బంగ్లాదేశ్]], [[పాకిస్తాన్]] భూభాగాలు కూడా ఇందులో ఉండేవి. BSGలో 3,835,094 మంది స్కౌట్స్ (2021 నాటికి)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WOSM's Membership Census {{!}} Scout Learning Zone |url=https://learn.scout.org/resource/wosms-membership-census |access-date=2023-12-06 |website=learn.scout.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census_2010&quot;&gt;{{cite web|title=Triennal review: Census as at 1 December 2010|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|publisher=World Organization of the Scout Movement|access-date=13 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508035838/http://www.scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|archive-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt;, 1,286,161 మంది గైడ్స్ (2005 నాటికి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;BSG-membership&quot;&gt;{{cite web |title=Membership |url=http://www.bsgindia.org/membership.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honouring the oath: The beginning|url= http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20070819071116/http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|url-status= dead|archive-date= 19 August 2007|work=[[ది హిందూ]]|date=17 August 2007 }}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
===బాయ్ స్కౌట్స్===
[[File:Scouts in Delhi.jpg|thumb|220px|ఢిల్లీలో బాయ్ స్కౌట్స్]]
1909లో [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియాలో]] అధికారికంగా స్కౌటింగ్ ప్రారంభమైంది, బెంగళూరులోని బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో మొదట దీనిని స్టార్ట్ చేసారు. స్థానిక భారతీయుల కోసం స్కౌటింగ్‌ను 1913లో జస్టిస్ వివియన్ బోస్, మదన్ మోహన్, హృదయనాథ్ కుంజ్రు, గిరిజా శంకర్ బాజ్‌పాయ్, అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు, బ్రిటిష్, విదేశీ స్కౌట్‌లకు మాత్రమే దీనిలో ప్రవేశం ఉండేది. 1916లో, కబ్ (Cub) విభాగం, ఆ తర్వాత 1918లో రోవర్ (Rover) విభాగం ప్రారంభమయ్యాయి.
[[File:Eastern Railway Bharat Scouts and Guides camp in Asansol 11.jpg|left|thumb|అసన్సోల్‌లో తూర్పు రైల్వే భారత్ స్కౌట్స్ క్యాంప్]]

1916లో, [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ జె. ఎస్. విల్సన్ కలకత్తా పోలీస్ ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' అనే పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. కల్నల్ విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్కౌట్ కమిషనర్ ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్‌కు తన సేవలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు. 1917లో ఓల్డ్ మిషన్ చర్చ్ ట్రూప్‌కు అసిస్టెంట్ స్కౌట్‌మాస్టర్ అయ్యారు. &quot;స్కౌటింగ్ వారికి శిక్షణ ఇచ్చి విప్లవకారులుగా మార్చగలదు&quot; అనే [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వ]] ఆదేశం కారణంగా భారతీయ బాలురకు ప్రవేశం నిరాకరించబడింది. వీళ్లిద్దరూ కలిసి బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్‌లో భారతీయ బాలుర ప్రవేశం కోసం పోరాడారు. విల్సన్ కొద్దికాలంలోనే కబ్‌మాస్టర్, స్కౌట్‌మాస్టర్‌గా పనిచేశారు. పిక్‌ఫోర్డ్ భారతదేశానికి చీఫ్ స్కౌట్ కమిషనర్‌గా పదోన్నతి పొందినప్పుడు, 1919 మేలో విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషనర్ అయ్యారు.

ప్రభుత్వ ఆదేశాన్ని దాటవేసే మార్గంగా, అవే లక్ష్యాలు, పద్ధతులతో ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్'' స్థాపించారు. ఆ తర్వాత అనేక ప్రత్యేక స్కౌట్ సంస్థలు పుట్టుకొచ్చాయి. అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ నేతృత్వంలో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] 1916లో ''ఇండియన్ బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[మైసూరు]]''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[వడోదర|బరోడా]]''; [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాద్‌లో]] ''[[నిజాం]] స్కౌట్స్''; మదన్ మోహన్ మాలవ్య, హృదయనాథ్ కుంజ్రు చేత 1917లో [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్‌లో]] స్థాపించిన ''సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్''; పైన పేర్కొన్న ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[బెంగాల్]]'' లాంటివి ఎన్నో వెలిశాయి. 1920 ఆగస్టులో కలకత్తాలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో విల్సన్ స్కౌట్ ర్యాలీని నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా అప్పటి వైస్రాయ్ ఆఫ్ ఇండియా, చీఫ్ స్కౌట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అయిన లార్డ్ బాడెన్-పావెల్‌ను భారతదేశాన్ని సందర్శించమని ఆహ్వానించారు. లార్డ్, లేడీ బాడెన్-పావెల్ కలకత్తా నుండి [[యాంగోన్|రంగూన్]] వెళ్ళే ముందు ఉపఖండంలో చిన్న పర్యటన కోసం 1921 జనవరి చివరలో [[ముంబై|బాంబే]] చేరుకున్నారు. ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్ వారితో పాటు వెళ్లి వారి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరిగా మారారు.

[[File:Boy Scouts Association in India.svg|thumb|140px|భారతదేశంలో బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ చిహ్నం- ఇందులో ఆధునిక బర్మా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ చిత్రపటంలో కలిసి ఉన్నాయి]]

ఈ పర్యటన ఫలితంగా సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్ మినహా అన్ని స్కౌట్ సంస్థలు ఏకమై '''ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'''గా ఏర్పడ్డాయి. 1922లో పిక్‌ఫోర్డ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళారు, లండన్‌లోని వారి ప్రధాన కార్యాలయంలో ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఓవర్సీస్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు, కార్యక్రమాలలో భారతీయ అబ్బాయిలను చేర్చాలనే అతని లక్ష్యం నెరవేరింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = John S. | last = Wilson | author-link = J. S. Wilson | date = 1959 | title = Scouting Round the World | edition = First |publisher = Blandford Press |url=https://archive.org/details/scoutingroundwor0000unse/page/n5/mode/2up |pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

జాతీయవాద ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1938లో చాలా మంది సభ్యులు ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా నుండి విడిపోయారు. వారు సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్, కొత్తగా స్థాపించిన ''ఇండియా నేషనల్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌తో'' కలిసి భారతదేశంలో మొదటి సహ-విద్యా స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంస్థ అయిన '''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history1&quot;&gt;{{cite web |title=The Bharat Scouts and Guides |url=http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm |publisher=scoutsnguides.com |access-date=13 January 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070110215818/http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 10 January 2007}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో, ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో సభ్యత్వం పొందింది.

===గర్ల్ గైడ్స్===
మొదటి గర్ల్ గైడ్స్ కంపెనీని 1911లో [[జబల్పూర్|జబల్‌పూర్‌లోని]] క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌లో స్థాపించారు. ఈ ఉద్యమం వేగంగా ఎదిగింది: 1915 నాటికి, 1,200కు పైగా సభ్యులతో యాభైకి పైగా కంపెనీలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా గర్ల్ గైడ్ అసోసియేషన్‌లో నమోదయ్యాయి, కేవలం యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన బాలికలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఈ కంపెనీలు 1916లో '''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశాయి. అదే సంవత్సరంలో ఈ సంస్థను భారతీయ బాలికల కోసం కూడా తెరిచారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;&gt;{{cite web |title=About us |url=http://www.bsgindia.org/abouts.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=6 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606093409/http://www.bsgindia.org/abouts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;&gt;{{cite book |last=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |title= Trefoil round the World|year=1997 |publisher=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |location=London |isbn=0-900827-75-0}}&lt;/ref&gt;

జె. ఎస్. విల్సన్ గర్ల్ గైడ్ ర్యాలీలకు రవాణా సౌకర్యం కల్పించారు.
&lt;blockquote&gt;
పోలీసు వ్యాన్లలో ప్రయాణించాలా లేక అల్లర్ల సమయంలో వాడే ట్రక్కులో ప్రయాణించాలా అనేది బాలికలకు ఎప్పుడూ స్పష్టంగా తెలిసేది కాదు. వ్యాన్లు వారిని ప్రజల కంటపడకుండా దాచినా, చాలా వేడిగా ఉండేవి; కటకటాలు ఉన్న ట్రక్కులు చల్లగా ఉన్నా, అచ్చం [[కలకత్తా జూ|కలకత్తా జంతుప్రదర్శనశాలను]] గుర్తుకు తెచ్చేవి!
&lt;/blockquote&gt;
1928లో, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్, గర్ల్ స్కౌట్స్‌లో వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా చేరింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, [[భారతదేశ విభజన|విభజన]] తరువాత 1948లో ఈ సభ్యత్వం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;/&gt;

===భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్===
[[File:The Bharat Scouts &amp; Guides National Headquarters, Delhi.jpg|thumb|220px|భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఢిల్లీ]]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరాల్లో [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]], మంగళ్ దాస్ పక్వాసా లాంటి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు, స్కౌట్ నాయకులు భారతదేశ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీనికి తొలి విజయంగా 1950 నవంబర్ 7న ''బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'', ''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్'' కలిసి భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. ఒక సంవత్సరం తరువాత, 1951 ఆగస్టు 15న, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' ఈ కొత్త సంస్థలో విలీనమైంది.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;/&gt;

1959లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 17వ ప్రపంచ స్కౌట్ సదస్సుకు BSG ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1966లో భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పుణె|పూణేలో]] సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్ ప్రారంభమైంది. ఈ నాలుగవ వరల్డ్ సెంటర్ ఏర్పాటు ఆలోచన 1956లో [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన WAGGGS అంతర్జాతీయ కమిషనర్ల సమావేశంలో రూపుదిద్దుకుంది.

1986లో అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరానికి చేసిన గణనీయమైన కృషికి గాను [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను గౌరవ &quot;శాంతి దూతలుగా&quot; ఎంపిక చేసింది.

===సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్===
'''సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్''' భారతదేశంలో అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ గ్రూప్.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Group|date=21 October 2005|url=http://sethnas.org/the-group/|publisher=Sethna's 18th West Bombay Scouts|access-date=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; దీనిని 1914లో రుస్తుంజీ ఎడుల్జీ సేత్నా (1898–1954) స్థాపించారు. స్కౌట్ ఉద్యమ స్థాపకుడు రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్ రాసిన ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' పుస్తకం చదివిన ఆయన, ఆ పుస్తకానికి ఆకర్షితులై స్థానిక భారతీయ బాలురు కోసం మొదటి స్కౌట్ గ్రూపులలో ఒకదాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అంతకు ముందు కొన్ని స్కౌట్ గ్రూపులు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వారికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి.

రంగు, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా అందరికీ స్కౌటింగ్ అవకాశం కల్పించేంత వరకు సేత్నా పోటీ పడుతున్న స్కౌట్ సంఘాలలో చేరడానికి, తన ట్రూపును నమోదు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ వ్యత్యాసం గురించి ఆయన బాడెన్-పావెల్‌కు లేఖ రాశారు. 1921లో నిబంధనలు మార్చారు. అందరూ భారతదేశంలోని స్కౌట్ ఉద్యమంలో భాగం కావడానికి అనుమతి లభించింది. 18వ వెస్ట్ బృందం ప్రారంభమైన రోజు నుండి నిరంతరంగా నడుస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ యుద్ధాలు లేదా [[భారతదేశ విభజన|భారతదేశ విభజన]] ఏదీ ఈ గ్రూప్ కార్యకలాపాలను ఆపలేకపోయాయి.

===ప్రముఖ సభ్యులు===
వివియన్ బోస్ 1947 నుండి 1949 వరకు వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ లోని ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

1969లో శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్|లక్ష్మీ మజుందార్‌కు]] ప్రపంచ స్కౌటింగ్‌కు చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ ప్రదానం చేసే వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ ఏకైక విశిష్ట పురస్కారం ''బ్రాంజ్ వోల్ఫ్'' లభించింది.

==కార్యక్రమం==
సంస్థ తన మిషన్‌లో తమ లక్ష్యాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
:''స్కౌట్ వాగ్దానం, నియమాల ఆధారంగా యువత విద్యకు తోడ్పడటం ద్వారా, వ్యక్తులుగా తమను తాము తీర్చిదిద్దుకుంటూ సమాజంలో నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించే మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించడమే స్కౌటింగ్ లక్ష్యం.''&lt;ref name=&quot;BSG-misson&quot;&gt;{{cite web |title=Mission statement |url=http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928062700/http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

స్కౌట్, గైడ్ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, జాంబోరీలు, ర్యాలీలు, సదస్సుల వంటి కొన్ని ఉమ్మడి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. వికలాంగ బాలురు, బాలికలు కూడా స్కౌటింగ్ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారు.

స్కౌట్ చిహ్నం ఇరవై నాలుగు ఆకులతో కూడిన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దీనిని ''అశోక చక్రం'' అంటారు. ఇది సార్‌నాథ్‌లోని అశోక స్తంభం నుండి తీసుకున్నారు. ఇందులో [[భారత జాతీయపతాకం|భారత జాతీయ జెండా]] రంగులైన [[ఆకుపచ్చ]], కాషాయం ఉంటాయి.

===విభాగాలు, శాఖలు===
సంస్థను వయస్సు ఆధారంగా నాలుగు (విభాగాన్ని బట్టి మూడు) విభాగాలుగా విభజించారు:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;&gt;{{cite web |title=Youth training |url=http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=26 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326111140/http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

బన్నీస్ (బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ) - వయస్సు 3 నుండి 5 సంవత్సరాలు
;భారత్ స్కౌట్స్
* కబ్స్ - బాలురు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* స్కౌట్స్ - బాలురు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* రోవర్స్ - బాలురు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

;భారత్ గైడ్స్
* బుల్‌బుల్స్ - బాలికలు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* గైడ్స్ - బాలికలు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* రేంజర్స్ - బాలికలు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

వీటికి అదనంగా, నాలుగు ప్రత్యేక శాఖలు ఉన్నాయి:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot; /&gt;
* ఎక్స్‌టెన్షన్ స్కౌటింగ్
* సీ స్కౌటింగ్
* ఎయిర్ స్కౌటింగ్
* వెంచర్ క్లబ్ స్కీమ్

===పురస్కారాలు===
అత్యున్నత పురస్కారాలు:
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ విభాగానికి &quot;గోల్డెన్ యారో అవార్డు&quot;
* స్కౌట్/గైడ్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి స్కౌట్/గైడ్ అవార్డు
* రోవర్/రేంజర్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి రోవర్/రేంజర్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;/&gt;

===స్కౌట్/గైడ్ నినాదం===
* బన్నీస్ - కీప్ స్మైలింగ్
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ - డూ యువర్ బెస్ట్ (మీ వంతు కృషి చేయండి)
* స్కౌట్స్/గైడ్స్ - బి ప్రిపేర్డ్! (సిద్ధంగా ఉండండి!)
* రోవర్స్/రేంజర్స్ - సర్వీస్ (సేవ)

===స్కౌట్/గైడ్ వాగ్దానం===
&lt;poem&gt;&quot;నా గౌరవప్రమాణంగా నేను సాధ్యమైనంత ఉత్తమంగా పనిచేస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భగవంతుని{{efn|name=dharma|ఎవరైనా కోరుకుంటే &quot;భగవంతుడు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;ధర్మం&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.}} పట్ల, నా దేశం పట్ల నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను.
ఇతర ప్రజలకు సహాయం చేస్తాను.
స్కౌట్/గైడ్ నియమాలను పాటిస్తాను.&quot;&lt;/poem&gt;

===స్కౌట్, గైడ్ నియమాలు===
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ నమ్మదగినవారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ విధేయులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ అందరికీ స్నేహితులు, ప్రతి ఇతర స్కౌట్/గైడ్‌కు సోదరుడు/సోదరి లాంటివారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ మర్యాదపూర్వకంగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ జంతువులకు స్నేహితుడిగా ఉంటారు, ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ క్రమశిక్షణతో ఉంటారు, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడంలో సహాయపడతారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ధైర్యవంతులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ పొదుపుగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ఆలోచన, మాట, చేతల్లో పవిత్రంగా ఉంటారు.

==సభ్యత్వం==
&lt;!-- ఈ పట్టికలోని గణాంకాలను మూలాలు ఉదహరించకుండా మార్చవద్దు. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! వరుస సంఖ్య 
! రాష్ట్రం 
! స్కౌట్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! గైడ్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! మొత్తం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
|-
|1
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
|4,807
|4,791
|9,598
|-
|2
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|18,510
|15,150
|33,660
|-
|3
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|6,583
|6,706
|13,289
|-
|4
|[[అసోం]]
|5,755
|3,922
|9,677
|-
|5
|[[బీహార్]]
|36,892
|2,828
|39,720
|-
|6
|[[మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,265
|1,480
|3,745
|-
|7
|[[చండీగఢ్]]
|7,200
|6,106
|13,306
|-
|8
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|48,408
|36,373
|84,781
|-
|9
|[[దాద్రా నగర్ హవేలీ]]
|658
|392
|1050
|-
|10
|[[డామన్ డయ్యూ]]
|
|
|
|-
|11
|[[ఢిల్లీ]]
|13,922
|17,080
|31,002
|-
|12
|[[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|6,470
|4,222
|10,692
|-
|13
|[[తూర్పు తీర రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే]]
|919
|748
|1,667
|-
|14
|[[తూర్పు మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,533
|1,572
|4,105
|-
|15
|[[గోవా]]
|24,639
|25,315
|49,956
|-
|16
|[[గుజరాత్]]
|38,115
|26,872
|64,987
|-
|17
|[[హర్యానా]]
|531,701
|284,764
|816,465
|-
|18
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|33,106
|27,124
|60,230
|-
|19
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|4,605
|3,999
|8,604
|-
|20
|[[జార్ఖండ్]]
|3,874
|3,179
|7,053
|-
|21
|[[కర్ణాటక]]
|234,846
|161,612
|396,458
|-
|22
|[[కేంద్రీయ విద్యాలయ]] సంఘటన్
|129,140
|92,457
|221,597
|-
|23
|[[కేరళ]]
|63,160
|74,918
|138,078
|-
|24
|[[లక్షద్వీప్]]
|
|
|
|-
|25
|[[మధ్య ప్రదేశ్]]
|300,862
|46,926
|347,788
|-
|26
|[[మహారాష్ట్ర]]
|800,666
|647,207
|1,447,873
|-
|27
|[[మణిపూర్]]
|2,720
|1,457
|4,177
|-
|28
|[[మేఘాలయ]]
|7,969
|9,806
|17,775
|-
|29
|[[మిజోరం]]
|1,948
|2,425
|4,373
|-
|30
|[[నాగాలాండ్]]
|2,041
|1,864
|3,905
|-
|31
|[[నవోదయ విద్యాలయ]] సమితి
|18,732
|18,451
|37,183
|-
|32
|[[ఈశాన్య రైల్వే (భారతదేశం)|నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|7,776
|5,294
|13,070
|-
|33
|[[నార్త్ ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ రైల్వే]]
|5,679
|3,245
|8,924
|-
|34
|[[ఉత్తర రైల్వే (భారతదేశం)|నార్తర్న్ రైల్వే]]
|14,352
|5,284
|19,636
|-
|35
|[[ఉత్తర మధ్య రైల్వే]]
|2,629
|1,165
|3,794
|-
|36
|[[వాయువ్య రైల్వే]]
|2,930
|1,460
|4,390
|-
|37
|[[ఒడిశా]]
|47,974
|19,552
|67,526
|-
|38
|[[పుదుచ్చేరి (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]]
|1,728
|819
|2,547
|-
|39
|[[పంజాబ్, ఇండియా|పంజాబ్]]
|74,203
|17,222
|91,425
|-
|40
|[[రాజస్థాన్]]
|845,594
|219,176
|1,064,770
|-
|41
|[[సిక్కిం]]
|1,869
|1,734
|3,603
|-
|42
|[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]
|3,931
|3,354
|7,285
|-
|43
|[[ఆగ్నేయ రైల్వే జోన్ (భారతదేశం)|సౌత్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,863
|1,245
|3,108
|-
|44
|[[ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే]]
|3,975
|3,405
|7,380
|-
|45
|[[నైరుతి రైల్వే (భారతదేశం)|సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,049
|572
|1,621
|-
|46
|[[దక్షిణ రైల్వే (భారతదేశం)|సదరన్ రైల్వే]]
|3,020
|1,836
|4,856
|-
|47
|[[తమిళనాడు]]
|178,321
|98,021
|276,342
|-
|48
|[[తెలంగాణ]]
|9,145
|6,489
|15,634
|-
|49
|[[త్రిపుర]]
|1,525
|1,138
|2,663
|-
|50
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|76,944
|48,174
|125,118
|-
|51
|[[ఉత్తరాఖండ్]]
|29,894
|15,397
|45,291
|-
|52
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|10,051
|10,061
|20,112
|-
|53
|[[పశ్చిమ రైల్వే (భారతదేశం)|వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|2,942
|1,125
|4,067
|-
|54
|[[పశ్చిమ మధ్య రైల్వే]]
|1,946
|1,305
|3,251
|-
|55
|[[సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్]]
|
|
|
|-
|56
|[[దుబాయ్]]
|
|
|
|-
|57
|[[దోహా]]
|
|
|
|-
|58
|[[సౌదీ అరేబియా]]
|
|
|
|-
|59
|[[మస్కట్, ఒమన్|మస్కట్]]
|4,733
|4,730
|9,463
|}

==నాయకత్వం==
అధ్యక్షులు
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
! పేరు
! చిత్రం
! పదవి చేపట్టిన తేది
! పదవి ముగిసిన తేది
|-
! 1
| [[మంగళ్ దాస్ పక్వాసా]]
| [[File:Mangaldas_Pakvasa.jpg|70px]]
| 1953
| 1960 నవంబర్
|-
! 2
| [[అమ్ము స్వామినాథన్]]
| [[File:AmmuSwaminathan1945.png|70px]]
| 1960 నవంబర్
| 1965 మార్చి
|-
! 3
| [[భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సిన్హా]]
| [[File:Justice_Bhuvneshwar_Prasad_Sinha.jpg|70px]]
| 1965 ఏప్రిల్
| 1967 ఫిబ్రవరి
|-
! 4
| [[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది|చందూలాల్ ఎం. త్రివేది]]
| [[File:Chandulal_Madhavlal_Trivedi.png|70px]]
| 1967 ఫిబ్రవరి
| 1973 అక్టోబర్
|-
! 5
| [[ధర్మ వీర]]
| [[File:Dharma_Vir,_ICS.jpg|70px]]
| 1973 నవంబర్
| 1976 సెప్టెంబర్
|-
! 6
| [[బాబు జగ్జీవన్ రామ్|జగ్జీవన్ రామ్]]
| [[File:Jagjivan_Ram_stamp_(cropped).jpg|70px]]
| 1976 సెప్టెంబర్
| 1983 ఏప్రిల్
|-
! 7
| [[శంకర్రావు చవాన్]]
| [[File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|70px]]
| 1983 ఏప్రిల్
| 1998 నవంబర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 8
| rowspan=&quot;2&quot; | [[రామేశ్వర్ ఠాకూర్]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|70px]]
| 1998 నవంబర్
| 2001 నవంబర్
|-
| 2004 నవంబర్
| 2013 నవంబర్
|-
! 9
| [[శరద్ పవార్]]
| [[File:Sharad_Pawar,_Minister_of_AgricultureCrop.jpg|70px]]
| 2001 నవంబర్
| 2004 నవంబర్
|-
! 10
| [[అశోక్ గెహ్లాట్]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|70px]]
| 2013 నవంబర్
| 2016 నవంబర్
|-
! 11
| [[అనిల్ జైన్ (ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకుడు)|అనిల్ జైన్]]
| [[File:Doctor_Anil_Jain.jpg|70px]]
| 2016 నవంబర్
| '''ప్రస్తుతం'''
|-
|}

===చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్లు===
# డాక్టర్ [[హృదయనాథ్ కుంజ్రు]] 1952 నుండి 1957 నవంబర్ వరకు
# జస్టిస్ [[వివియన్ బోస్]] 1957 నవంబర్ నుండి 1959 నవంబర్ వరకు
# ప్రొఫెసర్ మదన్ మోహన్ 1959 నవంబర్ నుండి 1960 నవంబర్ వరకు
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1960 నవంబర్ నుండి 1964 నవంబర్ వరకు
# శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్]] 1964 నవంబర్ నుండి 1983 ఏప్రిల్ వరకు
# [[లక్ష్మణ్ సింగ్ (స్కౌటింగ్)|లక్ష్మణ్ సింగ్]] 1983 ఏప్రిల్ నుండి 1992 నవంబర్ వరకు
# [[వి.పి. దీనదయాళు నాయుడు]] 1992 నవంబర్ నుండి 1995 నవంబర్ వరకు
# [[లలిత్ మోహన్ జైన్]] 1995 నవంబర్ నుండి 2013 నవంబర్ వరకు
# [[భైదాస్ ఐ. నగరాళే]] 2013 నవంబర్ నుండి 25 మే 2017 వరకు
# డాక్టర్ [[కృష్ణ కుమార్ ఖండేల్వాల్]] 9 జూలై 2017 నుండి ప్రస్తుతం వరకు
*నేషనల్ కమిషనర్ పేరును 2014 నవంబర్ 30న చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్‌గా మార్చారు&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |title=BSG India: Office Bearers |access-date=25 May 2017 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606091910/http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ విభాగాలు==
[[సౌదీ అరేబియా]], [[ఖతార్]], [[ఒమన్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[యెమెన్]] దేశాల్లోని భారతీయ పౌరుల కోసం BSG ప్రత్యేక విభాగాలను నిర్వహిస్తోంది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లక్ష్మీ మజుందార్]]
* [[ఎవెలిన్ నోరా షుల్లై]]
* [[సతీష్ రంజన్ దాస్]]
* [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]]

==గమనికలు==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==సాహిత్యం==
* ''స్కౌటింగ్ రౌండ్ ది వరల్డ్'', [[జె. ఎస్. విల్సన్|జాన్ ఎస్. విల్సన్]], మొదటి ప్రచురణ, బ్ల్యాండ్‌ఫోర్డ్ ప్రెస్ 1959 పేజీ 203.

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|www.bsgindia.org}}
* [http://www.sethnas.org సేత్నాస్ 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్] భారతదేశపు అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ ట్రూప్

{{WOSM|asia}}
{{WAGGGS|asia}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్}}
[[వర్గం:వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో స్కౌటింగ్, గైడింగ్]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న సంస్థలు]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన భారతీయ సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో పిల్లలకు సంబంధించిన సంస్థలు]]
[[వర్గం:1909లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]]
[[వర్గం:1909లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]</text>
      <sha1>ptndfl99imab1l8yh5tr19d9h4n9i9u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953952</id>
      <parentid>4953951</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* నాయకత్వం */</comment>
      <origin>4953952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42711" sha1="sgirrv5ogupwnhzbysehfbt5lm5fd0o" xml:space="preserve">{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}
{{Use dmy dates|date=June 2021}}

'''భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్''' ('''BSG''') అనేది భారతదేశానికి చెందిన జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం. BSG జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] గుర్తింపునిచ్చింది.&lt;ref name=yf&gt;{{cite web | title = Promotion of Scouting &amp; Guiding | publisher = Department of Youth Affairs, Ministry of Youth Affairs and Sports | url = http://yas.nic.in/en/yas1/about-department | access-date = 2014-08-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140814155944/http://yas.nic.in/en/yas1/promotion-scouting-guiding | archive-date = 14 August 2014 }}&lt;/ref&gt;

1909లో ది స్కౌట్ అసోసియేషన్ విదేశీ శాఖగా భారతదేశంలో స్కౌటింగ్ స్థాపించారు. ఆ తర్వాత 1938లో వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో ఇది సభ్యత్వం పొందింది. 1911లో భారతదేశంలో గైడింగ్ ప్రారంభమైంది. 1928లో స్థాపించిన వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత [[బంగ్లాదేశ్]], [[పాకిస్తాన్]] భూభాగాలు కూడా ఇందులో ఉండేవి. BSGలో 3,835,094 మంది స్కౌట్స్ (2021 నాటికి)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WOSM's Membership Census {{!}} Scout Learning Zone |url=https://learn.scout.org/resource/wosms-membership-census |access-date=2023-12-06 |website=learn.scout.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census_2010&quot;&gt;{{cite web|title=Triennal review: Census as at 1 December 2010|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|publisher=World Organization of the Scout Movement|access-date=13 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508035838/http://www.scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|archive-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt;, 1,286,161 మంది గైడ్స్ (2005 నాటికి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;BSG-membership&quot;&gt;{{cite web |title=Membership |url=http://www.bsgindia.org/membership.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honouring the oath: The beginning|url= http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20070819071116/http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|url-status= dead|archive-date= 19 August 2007|work=[[ది హిందూ]]|date=17 August 2007 }}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
===బాయ్ స్కౌట్స్===
[[File:Scouts in Delhi.jpg|thumb|220px|ఢిల్లీలో బాయ్ స్కౌట్స్]]
1909లో [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియాలో]] అధికారికంగా స్కౌటింగ్ ప్రారంభమైంది, బెంగళూరులోని బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో మొదట దీనిని స్టార్ట్ చేసారు. స్థానిక భారతీయుల కోసం స్కౌటింగ్‌ను 1913లో జస్టిస్ వివియన్ బోస్, మదన్ మోహన్, హృదయనాథ్ కుంజ్రు, గిరిజా శంకర్ బాజ్‌పాయ్, అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు, బ్రిటిష్, విదేశీ స్కౌట్‌లకు మాత్రమే దీనిలో ప్రవేశం ఉండేది. 1916లో, కబ్ (Cub) విభాగం, ఆ తర్వాత 1918లో రోవర్ (Rover) విభాగం ప్రారంభమయ్యాయి.
[[File:Eastern Railway Bharat Scouts and Guides camp in Asansol 11.jpg|left|thumb|అసన్సోల్‌లో తూర్పు రైల్వే భారత్ స్కౌట్స్ క్యాంప్]]

1916లో, [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ జె. ఎస్. విల్సన్ కలకత్తా పోలీస్ ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' అనే పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. కల్నల్ విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్కౌట్ కమిషనర్ ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్‌కు తన సేవలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు. 1917లో ఓల్డ్ మిషన్ చర్చ్ ట్రూప్‌కు అసిస్టెంట్ స్కౌట్‌మాస్టర్ అయ్యారు. &quot;స్కౌటింగ్ వారికి శిక్షణ ఇచ్చి విప్లవకారులుగా మార్చగలదు&quot; అనే [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వ]] ఆదేశం కారణంగా భారతీయ బాలురకు ప్రవేశం నిరాకరించబడింది. వీళ్లిద్దరూ కలిసి బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్‌లో భారతీయ బాలుర ప్రవేశం కోసం పోరాడారు. విల్సన్ కొద్దికాలంలోనే కబ్‌మాస్టర్, స్కౌట్‌మాస్టర్‌గా పనిచేశారు. పిక్‌ఫోర్డ్ భారతదేశానికి చీఫ్ స్కౌట్ కమిషనర్‌గా పదోన్నతి పొందినప్పుడు, 1919 మేలో విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషనర్ అయ్యారు.

ప్రభుత్వ ఆదేశాన్ని దాటవేసే మార్గంగా, అవే లక్ష్యాలు, పద్ధతులతో ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్'' స్థాపించారు. ఆ తర్వాత అనేక ప్రత్యేక స్కౌట్ సంస్థలు పుట్టుకొచ్చాయి. అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ నేతృత్వంలో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] 1916లో ''ఇండియన్ బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[మైసూరు]]''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[వడోదర|బరోడా]]''; [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాద్‌లో]] ''[[నిజాం]] స్కౌట్స్''; మదన్ మోహన్ మాలవ్య, హృదయనాథ్ కుంజ్రు చేత 1917లో [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్‌లో]] స్థాపించిన ''సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్''; పైన పేర్కొన్న ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[బెంగాల్]]'' లాంటివి ఎన్నో వెలిశాయి. 1920 ఆగస్టులో కలకత్తాలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో విల్సన్ స్కౌట్ ర్యాలీని నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా అప్పటి వైస్రాయ్ ఆఫ్ ఇండియా, చీఫ్ స్కౌట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అయిన లార్డ్ బాడెన్-పావెల్‌ను భారతదేశాన్ని సందర్శించమని ఆహ్వానించారు. లార్డ్, లేడీ బాడెన్-పావెల్ కలకత్తా నుండి [[యాంగోన్|రంగూన్]] వెళ్ళే ముందు ఉపఖండంలో చిన్న పర్యటన కోసం 1921 జనవరి చివరలో [[ముంబై|బాంబే]] చేరుకున్నారు. ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్ వారితో పాటు వెళ్లి వారి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరిగా మారారు.

[[File:Boy Scouts Association in India.svg|thumb|140px|భారతదేశంలో బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ చిహ్నం- ఇందులో ఆధునిక బర్మా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ చిత్రపటంలో కలిసి ఉన్నాయి]]

ఈ పర్యటన ఫలితంగా సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్ మినహా అన్ని స్కౌట్ సంస్థలు ఏకమై '''ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'''గా ఏర్పడ్డాయి. 1922లో పిక్‌ఫోర్డ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళారు, లండన్‌లోని వారి ప్రధాన కార్యాలయంలో ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఓవర్సీస్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు, కార్యక్రమాలలో భారతీయ అబ్బాయిలను చేర్చాలనే అతని లక్ష్యం నెరవేరింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = John S. | last = Wilson | author-link = J. S. Wilson | date = 1959 | title = Scouting Round the World | edition = First |publisher = Blandford Press |url=https://archive.org/details/scoutingroundwor0000unse/page/n5/mode/2up |pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

జాతీయవాద ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1938లో చాలా మంది సభ్యులు ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా నుండి విడిపోయారు. వారు సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్, కొత్తగా స్థాపించిన ''ఇండియా నేషనల్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌తో'' కలిసి భారతదేశంలో మొదటి సహ-విద్యా స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంస్థ అయిన '''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history1&quot;&gt;{{cite web |title=The Bharat Scouts and Guides |url=http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm |publisher=scoutsnguides.com |access-date=13 January 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070110215818/http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 10 January 2007}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో, ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో సభ్యత్వం పొందింది.

===గర్ల్ గైడ్స్===
మొదటి గర్ల్ గైడ్స్ కంపెనీని 1911లో [[జబల్పూర్|జబల్‌పూర్‌లోని]] క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌లో స్థాపించారు. ఈ ఉద్యమం వేగంగా ఎదిగింది: 1915 నాటికి, 1,200కు పైగా సభ్యులతో యాభైకి పైగా కంపెనీలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా గర్ల్ గైడ్ అసోసియేషన్‌లో నమోదయ్యాయి, కేవలం యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన బాలికలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఈ కంపెనీలు 1916లో '''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశాయి. అదే సంవత్సరంలో ఈ సంస్థను భారతీయ బాలికల కోసం కూడా తెరిచారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;&gt;{{cite web |title=About us |url=http://www.bsgindia.org/abouts.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=6 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606093409/http://www.bsgindia.org/abouts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;&gt;{{cite book |last=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |title= Trefoil round the World|year=1997 |publisher=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |location=London |isbn=0-900827-75-0}}&lt;/ref&gt;

జె. ఎస్. విల్సన్ గర్ల్ గైడ్ ర్యాలీలకు రవాణా సౌకర్యం కల్పించారు.
&lt;blockquote&gt;
పోలీసు వ్యాన్లలో ప్రయాణించాలా లేక అల్లర్ల సమయంలో వాడే ట్రక్కులో ప్రయాణించాలా అనేది బాలికలకు ఎప్పుడూ స్పష్టంగా తెలిసేది కాదు. వ్యాన్లు వారిని ప్రజల కంటపడకుండా దాచినా, చాలా వేడిగా ఉండేవి; కటకటాలు ఉన్న ట్రక్కులు చల్లగా ఉన్నా, అచ్చం [[కలకత్తా జూ|కలకత్తా జంతుప్రదర్శనశాలను]] గుర్తుకు తెచ్చేవి!
&lt;/blockquote&gt;
1928లో, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్, గర్ల్ స్కౌట్స్‌లో వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా చేరింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, [[భారతదేశ విభజన|విభజన]] తరువాత 1948లో ఈ సభ్యత్వం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;/&gt;

===భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్===
[[File:The Bharat Scouts &amp; Guides National Headquarters, Delhi.jpg|thumb|220px|భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఢిల్లీ]]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరాల్లో [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]], మంగళ్ దాస్ పక్వాసా లాంటి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు, స్కౌట్ నాయకులు భారతదేశ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీనికి తొలి విజయంగా 1950 నవంబర్ 7న ''బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'', ''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్'' కలిసి భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. ఒక సంవత్సరం తరువాత, 1951 ఆగస్టు 15న, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' ఈ కొత్త సంస్థలో విలీనమైంది.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;/&gt;

1959లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 17వ ప్రపంచ స్కౌట్ సదస్సుకు BSG ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1966లో భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పుణె|పూణేలో]] సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్ ప్రారంభమైంది. ఈ నాలుగవ వరల్డ్ సెంటర్ ఏర్పాటు ఆలోచన 1956లో [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన WAGGGS అంతర్జాతీయ కమిషనర్ల సమావేశంలో రూపుదిద్దుకుంది.

1986లో అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరానికి చేసిన గణనీయమైన కృషికి గాను [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను గౌరవ &quot;శాంతి దూతలుగా&quot; ఎంపిక చేసింది.

===సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్===
'''సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్''' భారతదేశంలో అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ గ్రూప్.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Group|date=21 October 2005|url=http://sethnas.org/the-group/|publisher=Sethna's 18th West Bombay Scouts|access-date=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; దీనిని 1914లో రుస్తుంజీ ఎడుల్జీ సేత్నా (1898–1954) స్థాపించారు. స్కౌట్ ఉద్యమ స్థాపకుడు రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్ రాసిన ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' పుస్తకం చదివిన ఆయన, ఆ పుస్తకానికి ఆకర్షితులై స్థానిక భారతీయ బాలురు కోసం మొదటి స్కౌట్ గ్రూపులలో ఒకదాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అంతకు ముందు కొన్ని స్కౌట్ గ్రూపులు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వారికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి.

రంగు, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా అందరికీ స్కౌటింగ్ అవకాశం కల్పించేంత వరకు సేత్నా పోటీ పడుతున్న స్కౌట్ సంఘాలలో చేరడానికి, తన ట్రూపును నమోదు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ వ్యత్యాసం గురించి ఆయన బాడెన్-పావెల్‌కు లేఖ రాశారు. 1921లో నిబంధనలు మార్చారు. అందరూ భారతదేశంలోని స్కౌట్ ఉద్యమంలో భాగం కావడానికి అనుమతి లభించింది. 18వ వెస్ట్ బృందం ప్రారంభమైన రోజు నుండి నిరంతరంగా నడుస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ యుద్ధాలు లేదా [[భారతదేశ విభజన|భారతదేశ విభజన]] ఏదీ ఈ గ్రూప్ కార్యకలాపాలను ఆపలేకపోయాయి.

===ప్రముఖ సభ్యులు===
వివియన్ బోస్ 1947 నుండి 1949 వరకు వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ లోని ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

1969లో శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్|లక్ష్మీ మజుందార్‌కు]] ప్రపంచ స్కౌటింగ్‌కు చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ ప్రదానం చేసే వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ ఏకైక విశిష్ట పురస్కారం ''బ్రాంజ్ వోల్ఫ్'' లభించింది.

==కార్యక్రమం==
సంస్థ తన మిషన్‌లో తమ లక్ష్యాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
:''స్కౌట్ వాగ్దానం, నియమాల ఆధారంగా యువత విద్యకు తోడ్పడటం ద్వారా, వ్యక్తులుగా తమను తాము తీర్చిదిద్దుకుంటూ సమాజంలో నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించే మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించడమే స్కౌటింగ్ లక్ష్యం.''&lt;ref name=&quot;BSG-misson&quot;&gt;{{cite web |title=Mission statement |url=http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928062700/http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

స్కౌట్, గైడ్ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, జాంబోరీలు, ర్యాలీలు, సదస్సుల వంటి కొన్ని ఉమ్మడి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. వికలాంగ బాలురు, బాలికలు కూడా స్కౌటింగ్ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారు.

స్కౌట్ చిహ్నం ఇరవై నాలుగు ఆకులతో కూడిన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దీనిని ''అశోక చక్రం'' అంటారు. ఇది సార్‌నాథ్‌లోని అశోక స్తంభం నుండి తీసుకున్నారు. ఇందులో [[భారత జాతీయపతాకం|భారత జాతీయ జెండా]] రంగులైన [[ఆకుపచ్చ]], కాషాయం ఉంటాయి.

===విభాగాలు, శాఖలు===
సంస్థను వయస్సు ఆధారంగా నాలుగు (విభాగాన్ని బట్టి మూడు) విభాగాలుగా విభజించారు:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;&gt;{{cite web |title=Youth training |url=http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=26 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326111140/http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

బన్నీస్ (బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ) - వయస్సు 3 నుండి 5 సంవత్సరాలు
;భారత్ స్కౌట్స్
* కబ్స్ - బాలురు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* స్కౌట్స్ - బాలురు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* రోవర్స్ - బాలురు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

;భారత్ గైడ్స్
* బుల్‌బుల్స్ - బాలికలు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* గైడ్స్ - బాలికలు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* రేంజర్స్ - బాలికలు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

వీటికి అదనంగా, నాలుగు ప్రత్యేక శాఖలు ఉన్నాయి:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot; /&gt;
* ఎక్స్‌టెన్షన్ స్కౌటింగ్
* సీ స్కౌటింగ్
* ఎయిర్ స్కౌటింగ్
* వెంచర్ క్లబ్ స్కీమ్

===పురస్కారాలు===
అత్యున్నత పురస్కారాలు:
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ విభాగానికి &quot;గోల్డెన్ యారో అవార్డు&quot;
* స్కౌట్/గైడ్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి స్కౌట్/గైడ్ అవార్డు
* రోవర్/రేంజర్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి రోవర్/రేంజర్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;/&gt;

===స్కౌట్/గైడ్ నినాదం===
* బన్నీస్ - కీప్ స్మైలింగ్
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ - డూ యువర్ బెస్ట్ (మీ వంతు కృషి చేయండి)
* స్కౌట్స్/గైడ్స్ - బి ప్రిపేర్డ్! (సిద్ధంగా ఉండండి!)
* రోవర్స్/రేంజర్స్ - సర్వీస్ (సేవ)

===స్కౌట్/గైడ్ వాగ్దానం===
&lt;poem&gt;&quot;నా గౌరవప్రమాణంగా నేను సాధ్యమైనంత ఉత్తమంగా పనిచేస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భగవంతుని{{efn|name=dharma|ఎవరైనా కోరుకుంటే &quot;భగవంతుడు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;ధర్మం&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.}} పట్ల, నా దేశం పట్ల నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను.
ఇతర ప్రజలకు సహాయం చేస్తాను.
స్కౌట్/గైడ్ నియమాలను పాటిస్తాను.&quot;&lt;/poem&gt;

===స్కౌట్, గైడ్ నియమాలు===
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ నమ్మదగినవారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ విధేయులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ అందరికీ స్నేహితులు, ప్రతి ఇతర స్కౌట్/గైడ్‌కు సోదరుడు/సోదరి లాంటివారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ మర్యాదపూర్వకంగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ జంతువులకు స్నేహితుడిగా ఉంటారు, ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ క్రమశిక్షణతో ఉంటారు, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడంలో సహాయపడతారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ధైర్యవంతులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ పొదుపుగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ఆలోచన, మాట, చేతల్లో పవిత్రంగా ఉంటారు.

==సభ్యత్వం==
&lt;!-- ఈ పట్టికలోని గణాంకాలను మూలాలు ఉదహరించకుండా మార్చవద్దు. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! వరుస సంఖ్య 
! రాష్ట్రం 
! స్కౌట్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! గైడ్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! మొత్తం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
|-
|1
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
|4,807
|4,791
|9,598
|-
|2
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|18,510
|15,150
|33,660
|-
|3
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|6,583
|6,706
|13,289
|-
|4
|[[అసోం]]
|5,755
|3,922
|9,677
|-
|5
|[[బీహార్]]
|36,892
|2,828
|39,720
|-
|6
|[[మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,265
|1,480
|3,745
|-
|7
|[[చండీగఢ్]]
|7,200
|6,106
|13,306
|-
|8
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|48,408
|36,373
|84,781
|-
|9
|[[దాద్రా నగర్ హవేలీ]]
|658
|392
|1050
|-
|10
|[[డామన్ డయ్యూ]]
|
|
|
|-
|11
|[[ఢిల్లీ]]
|13,922
|17,080
|31,002
|-
|12
|[[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|6,470
|4,222
|10,692
|-
|13
|[[తూర్పు తీర రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే]]
|919
|748
|1,667
|-
|14
|[[తూర్పు మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,533
|1,572
|4,105
|-
|15
|[[గోవా]]
|24,639
|25,315
|49,956
|-
|16
|[[గుజరాత్]]
|38,115
|26,872
|64,987
|-
|17
|[[హర్యానా]]
|531,701
|284,764
|816,465
|-
|18
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|33,106
|27,124
|60,230
|-
|19
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|4,605
|3,999
|8,604
|-
|20
|[[జార్ఖండ్]]
|3,874
|3,179
|7,053
|-
|21
|[[కర్ణాటక]]
|234,846
|161,612
|396,458
|-
|22
|[[కేంద్రీయ విద్యాలయ]] సంఘటన్
|129,140
|92,457
|221,597
|-
|23
|[[కేరళ]]
|63,160
|74,918
|138,078
|-
|24
|[[లక్షద్వీప్]]
|
|
|
|-
|25
|[[మధ్య ప్రదేశ్]]
|300,862
|46,926
|347,788
|-
|26
|[[మహారాష్ట్ర]]
|800,666
|647,207
|1,447,873
|-
|27
|[[మణిపూర్]]
|2,720
|1,457
|4,177
|-
|28
|[[మేఘాలయ]]
|7,969
|9,806
|17,775
|-
|29
|[[మిజోరం]]
|1,948
|2,425
|4,373
|-
|30
|[[నాగాలాండ్]]
|2,041
|1,864
|3,905
|-
|31
|[[నవోదయ విద్యాలయ]] సమితి
|18,732
|18,451
|37,183
|-
|32
|[[ఈశాన్య రైల్వే (భారతదేశం)|నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|7,776
|5,294
|13,070
|-
|33
|[[నార్త్ ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ రైల్వే]]
|5,679
|3,245
|8,924
|-
|34
|[[ఉత్తర రైల్వే (భారతదేశం)|నార్తర్న్ రైల్వే]]
|14,352
|5,284
|19,636
|-
|35
|[[ఉత్తర మధ్య రైల్వే]]
|2,629
|1,165
|3,794
|-
|36
|[[వాయువ్య రైల్వే]]
|2,930
|1,460
|4,390
|-
|37
|[[ఒడిశా]]
|47,974
|19,552
|67,526
|-
|38
|[[పుదుచ్చేరి (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]]
|1,728
|819
|2,547
|-
|39
|[[పంజాబ్, ఇండియా|పంజాబ్]]
|74,203
|17,222
|91,425
|-
|40
|[[రాజస్థాన్]]
|845,594
|219,176
|1,064,770
|-
|41
|[[సిక్కిం]]
|1,869
|1,734
|3,603
|-
|42
|[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]
|3,931
|3,354
|7,285
|-
|43
|[[ఆగ్నేయ రైల్వే జోన్ (భారతదేశం)|సౌత్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,863
|1,245
|3,108
|-
|44
|[[ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే]]
|3,975
|3,405
|7,380
|-
|45
|[[నైరుతి రైల్వే (భారతదేశం)|సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,049
|572
|1,621
|-
|46
|[[దక్షిణ రైల్వే (భారతదేశం)|సదరన్ రైల్వే]]
|3,020
|1,836
|4,856
|-
|47
|[[తమిళనాడు]]
|178,321
|98,021
|276,342
|-
|48
|[[తెలంగాణ]]
|9,145
|6,489
|15,634
|-
|49
|[[త్రిపుర]]
|1,525
|1,138
|2,663
|-
|50
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|76,944
|48,174
|125,118
|-
|51
|[[ఉత్తరాఖండ్]]
|29,894
|15,397
|45,291
|-
|52
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|10,051
|10,061
|20,112
|-
|53
|[[పశ్చిమ రైల్వే (భారతదేశం)|వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|2,942
|1,125
|4,067
|-
|54
|[[పశ్చిమ మధ్య రైల్వే]]
|1,946
|1,305
|3,251
|-
|55
|[[సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్]]
|
|
|
|-
|56
|[[దుబాయ్]]
|
|
|
|-
|57
|[[దోహా]]
|
|
|
|-
|58
|[[సౌదీ అరేబియా]]
|
|
|
|-
|59
|[[మస్కట్, ఒమన్|మస్కట్]]
|4,733
|4,730
|9,463
|}

==నాయకత్వం==
అధ్యక్షులు
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
! పేరు
! చిత్రం
! పదవి చేపట్టిన తేది
! పదవి ముగిసిన తేది
|-
! 1
| మంగళ్ దాస్ పక్వాసా
| [[File:Mangaldas_Pakvasa.jpg|70px]]
| 1953
| 1960 నవంబర్
|-
! 2
| [[అమ్ము స్వామినాథన్]]
| [[File:AmmuSwaminathan1945.png|70px]]
| 1960 నవంబర్
| 1965 మార్చి
|-
! 3
| [[భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సిన్హా]]
| [[File:Justice_Bhuvneshwar_Prasad_Sinha.jpg|70px]]
| 1965 ఏప్రిల్
| 1967 ఫిబ్రవరి
|-
! 4
| [[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది|చందూలాల్ ఎం. త్రివేది]]
| [[File:Chandulal_Madhavlal_Trivedi.png|70px]]
| 1967 ఫిబ్రవరి
| 1973 అక్టోబర్
|-
! 5
| [[ధర్మ వీర]]
| [[File:Dharma_Vir,_ICS.jpg|70px]]
| 1973 నవంబర్
| 1976 సెప్టెంబర్
|-
! 6
| [[జగ్జీవన్ రాం|జగ్జీవన్ రామ్]]
| [[File:Jagjivan_Ram_stamp_(cropped).jpg|70px]]
| 1976 సెప్టెంబర్
| 1983 ఏప్రిల్
|-
! 7
| శంకర్రావు చవాన్
| [[File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|70px]]
| 1983 ఏప్రిల్
| 1998 నవంబర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 8
| rowspan=&quot;2&quot; | [[రామేశ్వర్ ఠాకూర్]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|70px]]
| 1998 నవంబర్
| 2001 నవంబర్
|-
| 2004 నవంబర్
| 2013 నవంబర్
|-
! 9
| [[శరద్ పవార్]]
| [[File:Sharad_Pawar,_Minister_of_AgricultureCrop.jpg|70px]]
| 2001 నవంబర్
| 2004 నవంబర్
|-
! 10
| [[అశోక్ గెహ్లోట్|అశోక్ గెహ్లాట్]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|70px]]
| 2013 నవంబర్
| 2016 నవంబర్
|-
! 11
| అనిల్ జైన్
| [[File:Doctor_Anil_Jain.jpg|70px]]
| 2016 నవంబర్
| '''ప్రస్తుతం'''
|-
|}

===చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్లు===
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1952 నుండి 1957 నవంబర్ వరకు
# జస్టిస్ వివియన్ బోస్ 1957 నవంబర్ నుండి 1959 నవంబర్ వరకు
# ప్రొఫెసర్ మదన్ మోహన్ 1959 నవంబర్ నుండి 1960 నవంబర్ వరకు
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1960 నవంబర్ నుండి 1964 నవంబర్ వరకు
# శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్]] 1964 నవంబర్ నుండి 1983 ఏప్రిల్ వరకు
# [[లక్ష్మణ్ సింగ్ (స్కౌటింగ్)|లక్ష్మణ్ సింగ్]] 1983 ఏప్రిల్ నుండి 1992 నవంబర్ వరకు
# వి.పి. దీనదయాళు నాయుడు 1992 నవంబర్ నుండి 1995 నవంబర్ వరకు
# లలిత్ మోహన్ జైన్ 1995 నవంబర్ నుండి 2013 నవంబర్ వరకు
# భైదాస్ ఐ. నగరాళే 2013 నవంబర్ నుండి 25 మే 2017 వరకు
# డాక్టర్ కృష్ణ కుమార్ ఖండేల్వాల్ 9 జూలై 2017 నుండి ప్రస్తుతం వరకు
*నేషనల్ కమిషనర్ పేరును 2014 నవంబర్ 30న చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్‌గా మార్చారు&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |title=BSG India: Office Bearers |access-date=25 May 2017 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606091910/http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ విభాగాలు==
[[సౌదీ అరేబియా]], [[ఖతార్]], [[ఒమన్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[యెమెన్]] దేశాల్లోని భారతీయ పౌరుల కోసం BSG ప్రత్యేక విభాగాలను నిర్వహిస్తోంది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లక్ష్మీ మజుందార్]]
* [[ఎవెలిన్ నోరా షుల్లై]]
* [[సతీష్ రంజన్ దాస్]]
* [[సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్]]

==గమనికలు==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==సాహిత్యం==
* ''స్కౌటింగ్ రౌండ్ ది వరల్డ్'', [[జె. ఎస్. విల్సన్|జాన్ ఎస్. విల్సన్]], మొదటి ప్రచురణ, బ్ల్యాండ్‌ఫోర్డ్ ప్రెస్ 1959 పేజీ 203.

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|www.bsgindia.org}}
* [http://www.sethnas.org సేత్నాస్ 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్] భారతదేశపు అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ ట్రూప్

{{WOSM|asia}}
{{WAGGGS|asia}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్}}
[[వర్గం:వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో స్కౌటింగ్, గైడింగ్]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న సంస్థలు]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన భారతీయ సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో పిల్లలకు సంబంధించిన సంస్థలు]]
[[వర్గం:1909లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]]
[[వర్గం:1909లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]</text>
      <sha1>sgirrv5ogupwnhzbysehfbt5lm5fd0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953953</id>
      <parentid>4953952</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* ఇవి కూడా చూడండి */</comment>
      <origin>4953953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42699" sha1="6g0zjygap0whmlevm5onzgqualhk0kr" xml:space="preserve">{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}
{{Use dmy dates|date=June 2021}}

'''భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్''' ('''BSG''') అనేది భారతదేశానికి చెందిన జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం. BSG జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] గుర్తింపునిచ్చింది.&lt;ref name=yf&gt;{{cite web | title = Promotion of Scouting &amp; Guiding | publisher = Department of Youth Affairs, Ministry of Youth Affairs and Sports | url = http://yas.nic.in/en/yas1/about-department | access-date = 2014-08-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140814155944/http://yas.nic.in/en/yas1/promotion-scouting-guiding | archive-date = 14 August 2014 }}&lt;/ref&gt;

1909లో ది స్కౌట్ అసోసియేషన్ విదేశీ శాఖగా భారతదేశంలో స్కౌటింగ్ స్థాపించారు. ఆ తర్వాత 1938లో వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో ఇది సభ్యత్వం పొందింది. 1911లో భారతదేశంలో గైడింగ్ ప్రారంభమైంది. 1928లో స్థాపించిన వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత [[బంగ్లాదేశ్]], [[పాకిస్తాన్]] భూభాగాలు కూడా ఇందులో ఉండేవి. BSGలో 3,835,094 మంది స్కౌట్స్ (2021 నాటికి)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WOSM's Membership Census {{!}} Scout Learning Zone |url=https://learn.scout.org/resource/wosms-membership-census |access-date=2023-12-06 |website=learn.scout.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census_2010&quot;&gt;{{cite web|title=Triennal review: Census as at 1 December 2010|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|publisher=World Organization of the Scout Movement|access-date=13 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508035838/http://www.scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|archive-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt;, 1,286,161 మంది గైడ్స్ (2005 నాటికి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;BSG-membership&quot;&gt;{{cite web |title=Membership |url=http://www.bsgindia.org/membership.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honouring the oath: The beginning|url= http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20070819071116/http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|url-status= dead|archive-date= 19 August 2007|work=[[ది హిందూ]]|date=17 August 2007 }}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
===బాయ్ స్కౌట్స్===
[[File:Scouts in Delhi.jpg|thumb|220px|ఢిల్లీలో బాయ్ స్కౌట్స్]]
1909లో [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియాలో]] అధికారికంగా స్కౌటింగ్ ప్రారంభమైంది, బెంగళూరులోని బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో మొదట దీనిని స్టార్ట్ చేసారు. స్థానిక భారతీయుల కోసం స్కౌటింగ్‌ను 1913లో జస్టిస్ వివియన్ బోస్, మదన్ మోహన్, హృదయనాథ్ కుంజ్రు, గిరిజా శంకర్ బాజ్‌పాయ్, అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు, బ్రిటిష్, విదేశీ స్కౌట్‌లకు మాత్రమే దీనిలో ప్రవేశం ఉండేది. 1916లో, కబ్ (Cub) విభాగం, ఆ తర్వాత 1918లో రోవర్ (Rover) విభాగం ప్రారంభమయ్యాయి.
[[File:Eastern Railway Bharat Scouts and Guides camp in Asansol 11.jpg|left|thumb|అసన్సోల్‌లో తూర్పు రైల్వే భారత్ స్కౌట్స్ క్యాంప్]]

1916లో, [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ జె. ఎస్. విల్సన్ కలకత్తా పోలీస్ ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' అనే పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. కల్నల్ విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్కౌట్ కమిషనర్ ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్‌కు తన సేవలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు. 1917లో ఓల్డ్ మిషన్ చర్చ్ ట్రూప్‌కు అసిస్టెంట్ స్కౌట్‌మాస్టర్ అయ్యారు. &quot;స్కౌటింగ్ వారికి శిక్షణ ఇచ్చి విప్లవకారులుగా మార్చగలదు&quot; అనే [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వ]] ఆదేశం కారణంగా భారతీయ బాలురకు ప్రవేశం నిరాకరించబడింది. వీళ్లిద్దరూ కలిసి బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్‌లో భారతీయ బాలుర ప్రవేశం కోసం పోరాడారు. విల్సన్ కొద్దికాలంలోనే కబ్‌మాస్టర్, స్కౌట్‌మాస్టర్‌గా పనిచేశారు. పిక్‌ఫోర్డ్ భారతదేశానికి చీఫ్ స్కౌట్ కమిషనర్‌గా పదోన్నతి పొందినప్పుడు, 1919 మేలో విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషనర్ అయ్యారు.

ప్రభుత్వ ఆదేశాన్ని దాటవేసే మార్గంగా, అవే లక్ష్యాలు, పద్ధతులతో ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్'' స్థాపించారు. ఆ తర్వాత అనేక ప్రత్యేక స్కౌట్ సంస్థలు పుట్టుకొచ్చాయి. అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ నేతృత్వంలో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] 1916లో ''ఇండియన్ బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[మైసూరు]]''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[వడోదర|బరోడా]]''; [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాద్‌లో]] ''[[నిజాం]] స్కౌట్స్''; మదన్ మోహన్ మాలవ్య, హృదయనాథ్ కుంజ్రు చేత 1917లో [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్‌లో]] స్థాపించిన ''సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్''; పైన పేర్కొన్న ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[బెంగాల్]]'' లాంటివి ఎన్నో వెలిశాయి. 1920 ఆగస్టులో కలకత్తాలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో విల్సన్ స్కౌట్ ర్యాలీని నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా అప్పటి వైస్రాయ్ ఆఫ్ ఇండియా, చీఫ్ స్కౌట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అయిన లార్డ్ బాడెన్-పావెల్‌ను భారతదేశాన్ని సందర్శించమని ఆహ్వానించారు. లార్డ్, లేడీ బాడెన్-పావెల్ కలకత్తా నుండి [[యాంగోన్|రంగూన్]] వెళ్ళే ముందు ఉపఖండంలో చిన్న పర్యటన కోసం 1921 జనవరి చివరలో [[ముంబై|బాంబే]] చేరుకున్నారు. ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్ వారితో పాటు వెళ్లి వారి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరిగా మారారు.

[[File:Boy Scouts Association in India.svg|thumb|140px|భారతదేశంలో బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ చిహ్నం- ఇందులో ఆధునిక బర్మా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ చిత్రపటంలో కలిసి ఉన్నాయి]]

ఈ పర్యటన ఫలితంగా సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్ మినహా అన్ని స్కౌట్ సంస్థలు ఏకమై '''ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'''గా ఏర్పడ్డాయి. 1922లో పిక్‌ఫోర్డ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళారు, లండన్‌లోని వారి ప్రధాన కార్యాలయంలో ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఓవర్సీస్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు, కార్యక్రమాలలో భారతీయ అబ్బాయిలను చేర్చాలనే అతని లక్ష్యం నెరవేరింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = John S. | last = Wilson | author-link = J. S. Wilson | date = 1959 | title = Scouting Round the World | edition = First |publisher = Blandford Press |url=https://archive.org/details/scoutingroundwor0000unse/page/n5/mode/2up |pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

జాతీయవాద ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1938లో చాలా మంది సభ్యులు ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా నుండి విడిపోయారు. వారు సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్, కొత్తగా స్థాపించిన ''ఇండియా నేషనల్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌తో'' కలిసి భారతదేశంలో మొదటి సహ-విద్యా స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంస్థ అయిన '''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history1&quot;&gt;{{cite web |title=The Bharat Scouts and Guides |url=http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm |publisher=scoutsnguides.com |access-date=13 January 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070110215818/http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 10 January 2007}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో, ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో సభ్యత్వం పొందింది.

===గర్ల్ గైడ్స్===
మొదటి గర్ల్ గైడ్స్ కంపెనీని 1911లో [[జబల్పూర్|జబల్‌పూర్‌లోని]] క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌లో స్థాపించారు. ఈ ఉద్యమం వేగంగా ఎదిగింది: 1915 నాటికి, 1,200కు పైగా సభ్యులతో యాభైకి పైగా కంపెనీలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా గర్ల్ గైడ్ అసోసియేషన్‌లో నమోదయ్యాయి, కేవలం యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన బాలికలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఈ కంపెనీలు 1916లో '''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశాయి. అదే సంవత్సరంలో ఈ సంస్థను భారతీయ బాలికల కోసం కూడా తెరిచారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;&gt;{{cite web |title=About us |url=http://www.bsgindia.org/abouts.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=6 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606093409/http://www.bsgindia.org/abouts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;&gt;{{cite book |last=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |title= Trefoil round the World|year=1997 |publisher=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |location=London |isbn=0-900827-75-0}}&lt;/ref&gt;

జె. ఎస్. విల్సన్ గర్ల్ గైడ్ ర్యాలీలకు రవాణా సౌకర్యం కల్పించారు.
&lt;blockquote&gt;
పోలీసు వ్యాన్లలో ప్రయాణించాలా లేక అల్లర్ల సమయంలో వాడే ట్రక్కులో ప్రయాణించాలా అనేది బాలికలకు ఎప్పుడూ స్పష్టంగా తెలిసేది కాదు. వ్యాన్లు వారిని ప్రజల కంటపడకుండా దాచినా, చాలా వేడిగా ఉండేవి; కటకటాలు ఉన్న ట్రక్కులు చల్లగా ఉన్నా, అచ్చం [[కలకత్తా జూ|కలకత్తా జంతుప్రదర్శనశాలను]] గుర్తుకు తెచ్చేవి!
&lt;/blockquote&gt;
1928లో, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్, గర్ల్ స్కౌట్స్‌లో వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా చేరింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, [[భారతదేశ విభజన|విభజన]] తరువాత 1948లో ఈ సభ్యత్వం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;/&gt;

===భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్===
[[File:The Bharat Scouts &amp; Guides National Headquarters, Delhi.jpg|thumb|220px|భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఢిల్లీ]]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరాల్లో [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]], మంగళ్ దాస్ పక్వాసా లాంటి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు, స్కౌట్ నాయకులు భారతదేశ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీనికి తొలి విజయంగా 1950 నవంబర్ 7న ''బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'', ''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్'' కలిసి భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. ఒక సంవత్సరం తరువాత, 1951 ఆగస్టు 15న, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' ఈ కొత్త సంస్థలో విలీనమైంది.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;/&gt;

1959లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 17వ ప్రపంచ స్కౌట్ సదస్సుకు BSG ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1966లో భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పుణె|పూణేలో]] సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్ ప్రారంభమైంది. ఈ నాలుగవ వరల్డ్ సెంటర్ ఏర్పాటు ఆలోచన 1956లో [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన WAGGGS అంతర్జాతీయ కమిషనర్ల సమావేశంలో రూపుదిద్దుకుంది.

1986లో అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరానికి చేసిన గణనీయమైన కృషికి గాను [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను గౌరవ &quot;శాంతి దూతలుగా&quot; ఎంపిక చేసింది.

===సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్===
'''సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్''' భారతదేశంలో అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ గ్రూప్.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Group|date=21 October 2005|url=http://sethnas.org/the-group/|publisher=Sethna's 18th West Bombay Scouts|access-date=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; దీనిని 1914లో రుస్తుంజీ ఎడుల్జీ సేత్నా (1898–1954) స్థాపించారు. స్కౌట్ ఉద్యమ స్థాపకుడు రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్ రాసిన ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' పుస్తకం చదివిన ఆయన, ఆ పుస్తకానికి ఆకర్షితులై స్థానిక భారతీయ బాలురు కోసం మొదటి స్కౌట్ గ్రూపులలో ఒకదాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అంతకు ముందు కొన్ని స్కౌట్ గ్రూపులు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వారికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి.

రంగు, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా అందరికీ స్కౌటింగ్ అవకాశం కల్పించేంత వరకు సేత్నా పోటీ పడుతున్న స్కౌట్ సంఘాలలో చేరడానికి, తన ట్రూపును నమోదు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ వ్యత్యాసం గురించి ఆయన బాడెన్-పావెల్‌కు లేఖ రాశారు. 1921లో నిబంధనలు మార్చారు. అందరూ భారతదేశంలోని స్కౌట్ ఉద్యమంలో భాగం కావడానికి అనుమతి లభించింది. 18వ వెస్ట్ బృందం ప్రారంభమైన రోజు నుండి నిరంతరంగా నడుస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ యుద్ధాలు లేదా [[భారతదేశ విభజన|భారతదేశ విభజన]] ఏదీ ఈ గ్రూప్ కార్యకలాపాలను ఆపలేకపోయాయి.

===ప్రముఖ సభ్యులు===
వివియన్ బోస్ 1947 నుండి 1949 వరకు వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ లోని ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

1969లో శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్|లక్ష్మీ మజుందార్‌కు]] ప్రపంచ స్కౌటింగ్‌కు చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ ప్రదానం చేసే వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ ఏకైక విశిష్ట పురస్కారం ''బ్రాంజ్ వోల్ఫ్'' లభించింది.

==కార్యక్రమం==
సంస్థ తన మిషన్‌లో తమ లక్ష్యాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
:''స్కౌట్ వాగ్దానం, నియమాల ఆధారంగా యువత విద్యకు తోడ్పడటం ద్వారా, వ్యక్తులుగా తమను తాము తీర్చిదిద్దుకుంటూ సమాజంలో నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించే మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించడమే స్కౌటింగ్ లక్ష్యం.''&lt;ref name=&quot;BSG-misson&quot;&gt;{{cite web |title=Mission statement |url=http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928062700/http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

స్కౌట్, గైడ్ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, జాంబోరీలు, ర్యాలీలు, సదస్సుల వంటి కొన్ని ఉమ్మడి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. వికలాంగ బాలురు, బాలికలు కూడా స్కౌటింగ్ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారు.

స్కౌట్ చిహ్నం ఇరవై నాలుగు ఆకులతో కూడిన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దీనిని ''అశోక చక్రం'' అంటారు. ఇది సార్‌నాథ్‌లోని అశోక స్తంభం నుండి తీసుకున్నారు. ఇందులో [[భారత జాతీయపతాకం|భారత జాతీయ జెండా]] రంగులైన [[ఆకుపచ్చ]], కాషాయం ఉంటాయి.

===విభాగాలు, శాఖలు===
సంస్థను వయస్సు ఆధారంగా నాలుగు (విభాగాన్ని బట్టి మూడు) విభాగాలుగా విభజించారు:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;&gt;{{cite web |title=Youth training |url=http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=26 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326111140/http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

బన్నీస్ (బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ) - వయస్సు 3 నుండి 5 సంవత్సరాలు
;భారత్ స్కౌట్స్
* కబ్స్ - బాలురు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* స్కౌట్స్ - బాలురు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* రోవర్స్ - బాలురు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

;భారత్ గైడ్స్
* బుల్‌బుల్స్ - బాలికలు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* గైడ్స్ - బాలికలు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* రేంజర్స్ - బాలికలు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

వీటికి అదనంగా, నాలుగు ప్రత్యేక శాఖలు ఉన్నాయి:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot; /&gt;
* ఎక్స్‌టెన్షన్ స్కౌటింగ్
* సీ స్కౌటింగ్
* ఎయిర్ స్కౌటింగ్
* వెంచర్ క్లబ్ స్కీమ్

===పురస్కారాలు===
అత్యున్నత పురస్కారాలు:
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ విభాగానికి &quot;గోల్డెన్ యారో అవార్డు&quot;
* స్కౌట్/గైడ్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి స్కౌట్/గైడ్ అవార్డు
* రోవర్/రేంజర్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి రోవర్/రేంజర్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;/&gt;

===స్కౌట్/గైడ్ నినాదం===
* బన్నీస్ - కీప్ స్మైలింగ్
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ - డూ యువర్ బెస్ట్ (మీ వంతు కృషి చేయండి)
* స్కౌట్స్/గైడ్స్ - బి ప్రిపేర్డ్! (సిద్ధంగా ఉండండి!)
* రోవర్స్/రేంజర్స్ - సర్వీస్ (సేవ)

===స్కౌట్/గైడ్ వాగ్దానం===
&lt;poem&gt;&quot;నా గౌరవప్రమాణంగా నేను సాధ్యమైనంత ఉత్తమంగా పనిచేస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భగవంతుని{{efn|name=dharma|ఎవరైనా కోరుకుంటే &quot;భగవంతుడు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;ధర్మం&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.}} పట్ల, నా దేశం పట్ల నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను.
ఇతర ప్రజలకు సహాయం చేస్తాను.
స్కౌట్/గైడ్ నియమాలను పాటిస్తాను.&quot;&lt;/poem&gt;

===స్కౌట్, గైడ్ నియమాలు===
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ నమ్మదగినవారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ విధేయులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ అందరికీ స్నేహితులు, ప్రతి ఇతర స్కౌట్/గైడ్‌కు సోదరుడు/సోదరి లాంటివారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ మర్యాదపూర్వకంగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ జంతువులకు స్నేహితుడిగా ఉంటారు, ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ క్రమశిక్షణతో ఉంటారు, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడంలో సహాయపడతారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ధైర్యవంతులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ పొదుపుగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ఆలోచన, మాట, చేతల్లో పవిత్రంగా ఉంటారు.

==సభ్యత్వం==
&lt;!-- ఈ పట్టికలోని గణాంకాలను మూలాలు ఉదహరించకుండా మార్చవద్దు. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! వరుస సంఖ్య 
! రాష్ట్రం 
! స్కౌట్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! గైడ్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! మొత్తం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
|-
|1
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
|4,807
|4,791
|9,598
|-
|2
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|18,510
|15,150
|33,660
|-
|3
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|6,583
|6,706
|13,289
|-
|4
|[[అసోం]]
|5,755
|3,922
|9,677
|-
|5
|[[బీహార్]]
|36,892
|2,828
|39,720
|-
|6
|[[మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,265
|1,480
|3,745
|-
|7
|[[చండీగఢ్]]
|7,200
|6,106
|13,306
|-
|8
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|48,408
|36,373
|84,781
|-
|9
|[[దాద్రా నగర్ హవేలీ]]
|658
|392
|1050
|-
|10
|[[డామన్ డయ్యూ]]
|
|
|
|-
|11
|[[ఢిల్లీ]]
|13,922
|17,080
|31,002
|-
|12
|[[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|6,470
|4,222
|10,692
|-
|13
|[[తూర్పు తీర రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే]]
|919
|748
|1,667
|-
|14
|[[తూర్పు మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,533
|1,572
|4,105
|-
|15
|[[గోవా]]
|24,639
|25,315
|49,956
|-
|16
|[[గుజరాత్]]
|38,115
|26,872
|64,987
|-
|17
|[[హర్యానా]]
|531,701
|284,764
|816,465
|-
|18
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|33,106
|27,124
|60,230
|-
|19
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|4,605
|3,999
|8,604
|-
|20
|[[జార్ఖండ్]]
|3,874
|3,179
|7,053
|-
|21
|[[కర్ణాటక]]
|234,846
|161,612
|396,458
|-
|22
|[[కేంద్రీయ విద్యాలయ]] సంఘటన్
|129,140
|92,457
|221,597
|-
|23
|[[కేరళ]]
|63,160
|74,918
|138,078
|-
|24
|[[లక్షద్వీప్]]
|
|
|
|-
|25
|[[మధ్య ప్రదేశ్]]
|300,862
|46,926
|347,788
|-
|26
|[[మహారాష్ట్ర]]
|800,666
|647,207
|1,447,873
|-
|27
|[[మణిపూర్]]
|2,720
|1,457
|4,177
|-
|28
|[[మేఘాలయ]]
|7,969
|9,806
|17,775
|-
|29
|[[మిజోరం]]
|1,948
|2,425
|4,373
|-
|30
|[[నాగాలాండ్]]
|2,041
|1,864
|3,905
|-
|31
|[[నవోదయ విద్యాలయ]] సమితి
|18,732
|18,451
|37,183
|-
|32
|[[ఈశాన్య రైల్వే (భారతదేశం)|నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|7,776
|5,294
|13,070
|-
|33
|[[నార్త్ ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ రైల్వే]]
|5,679
|3,245
|8,924
|-
|34
|[[ఉత్తర రైల్వే (భారతదేశం)|నార్తర్న్ రైల్వే]]
|14,352
|5,284
|19,636
|-
|35
|[[ఉత్తర మధ్య రైల్వే]]
|2,629
|1,165
|3,794
|-
|36
|[[వాయువ్య రైల్వే]]
|2,930
|1,460
|4,390
|-
|37
|[[ఒడిశా]]
|47,974
|19,552
|67,526
|-
|38
|[[పుదుచ్చేరి (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]]
|1,728
|819
|2,547
|-
|39
|[[పంజాబ్, ఇండియా|పంజాబ్]]
|74,203
|17,222
|91,425
|-
|40
|[[రాజస్థాన్]]
|845,594
|219,176
|1,064,770
|-
|41
|[[సిక్కిం]]
|1,869
|1,734
|3,603
|-
|42
|[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]
|3,931
|3,354
|7,285
|-
|43
|[[ఆగ్నేయ రైల్వే జోన్ (భారతదేశం)|సౌత్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,863
|1,245
|3,108
|-
|44
|[[ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే]]
|3,975
|3,405
|7,380
|-
|45
|[[నైరుతి రైల్వే (భారతదేశం)|సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,049
|572
|1,621
|-
|46
|[[దక్షిణ రైల్వే (భారతదేశం)|సదరన్ రైల్వే]]
|3,020
|1,836
|4,856
|-
|47
|[[తమిళనాడు]]
|178,321
|98,021
|276,342
|-
|48
|[[తెలంగాణ]]
|9,145
|6,489
|15,634
|-
|49
|[[త్రిపుర]]
|1,525
|1,138
|2,663
|-
|50
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|76,944
|48,174
|125,118
|-
|51
|[[ఉత్తరాఖండ్]]
|29,894
|15,397
|45,291
|-
|52
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|10,051
|10,061
|20,112
|-
|53
|[[పశ్చిమ రైల్వే (భారతదేశం)|వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|2,942
|1,125
|4,067
|-
|54
|[[పశ్చిమ మధ్య రైల్వే]]
|1,946
|1,305
|3,251
|-
|55
|[[సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్]]
|
|
|
|-
|56
|[[దుబాయ్]]
|
|
|
|-
|57
|[[దోహా]]
|
|
|
|-
|58
|[[సౌదీ అరేబియా]]
|
|
|
|-
|59
|[[మస్కట్, ఒమన్|మస్కట్]]
|4,733
|4,730
|9,463
|}

==నాయకత్వం==
అధ్యక్షులు
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
! పేరు
! చిత్రం
! పదవి చేపట్టిన తేది
! పదవి ముగిసిన తేది
|-
! 1
| మంగళ్ దాస్ పక్వాసా
| [[File:Mangaldas_Pakvasa.jpg|70px]]
| 1953
| 1960 నవంబర్
|-
! 2
| [[అమ్ము స్వామినాథన్]]
| [[File:AmmuSwaminathan1945.png|70px]]
| 1960 నవంబర్
| 1965 మార్చి
|-
! 3
| [[భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సిన్హా]]
| [[File:Justice_Bhuvneshwar_Prasad_Sinha.jpg|70px]]
| 1965 ఏప్రిల్
| 1967 ఫిబ్రవరి
|-
! 4
| [[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది|చందూలాల్ ఎం. త్రివేది]]
| [[File:Chandulal_Madhavlal_Trivedi.png|70px]]
| 1967 ఫిబ్రవరి
| 1973 అక్టోబర్
|-
! 5
| [[ధర్మ వీర]]
| [[File:Dharma_Vir,_ICS.jpg|70px]]
| 1973 నవంబర్
| 1976 సెప్టెంబర్
|-
! 6
| [[జగ్జీవన్ రాం|జగ్జీవన్ రామ్]]
| [[File:Jagjivan_Ram_stamp_(cropped).jpg|70px]]
| 1976 సెప్టెంబర్
| 1983 ఏప్రిల్
|-
! 7
| శంకర్రావు చవాన్
| [[File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|70px]]
| 1983 ఏప్రిల్
| 1998 నవంబర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 8
| rowspan=&quot;2&quot; | [[రామేశ్వర్ ఠాకూర్]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|70px]]
| 1998 నవంబర్
| 2001 నవంబర్
|-
| 2004 నవంబర్
| 2013 నవంబర్
|-
! 9
| [[శరద్ పవార్]]
| [[File:Sharad_Pawar,_Minister_of_AgricultureCrop.jpg|70px]]
| 2001 నవంబర్
| 2004 నవంబర్
|-
! 10
| [[అశోక్ గెహ్లోట్|అశోక్ గెహ్లాట్]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|70px]]
| 2013 నవంబర్
| 2016 నవంబర్
|-
! 11
| అనిల్ జైన్
| [[File:Doctor_Anil_Jain.jpg|70px]]
| 2016 నవంబర్
| '''ప్రస్తుతం'''
|-
|}

===చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్లు===
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1952 నుండి 1957 నవంబర్ వరకు
# జస్టిస్ వివియన్ బోస్ 1957 నవంబర్ నుండి 1959 నవంబర్ వరకు
# ప్రొఫెసర్ మదన్ మోహన్ 1959 నవంబర్ నుండి 1960 నవంబర్ వరకు
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1960 నవంబర్ నుండి 1964 నవంబర్ వరకు
# శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్]] 1964 నవంబర్ నుండి 1983 ఏప్రిల్ వరకు
# [[లక్ష్మణ్ సింగ్ (స్కౌటింగ్)|లక్ష్మణ్ సింగ్]] 1983 ఏప్రిల్ నుండి 1992 నవంబర్ వరకు
# వి.పి. దీనదయాళు నాయుడు 1992 నవంబర్ నుండి 1995 నవంబర్ వరకు
# లలిత్ మోహన్ జైన్ 1995 నవంబర్ నుండి 2013 నవంబర్ వరకు
# భైదాస్ ఐ. నగరాళే 2013 నవంబర్ నుండి 25 మే 2017 వరకు
# డాక్టర్ కృష్ణ కుమార్ ఖండేల్వాల్ 9 జూలై 2017 నుండి ప్రస్తుతం వరకు
*నేషనల్ కమిషనర్ పేరును 2014 నవంబర్ 30న చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్‌గా మార్చారు&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |title=BSG India: Office Bearers |access-date=25 May 2017 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606091910/http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ విభాగాలు==
[[సౌదీ అరేబియా]], [[ఖతార్]], [[ఒమన్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[యెమెన్]] దేశాల్లోని భారతీయ పౌరుల కోసం BSG ప్రత్యేక విభాగాలను నిర్వహిస్తోంది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లక్ష్మీ మజుందార్]]
* ఎవెలిన్ నోరా షుల్లై
* సతీష్ రంజన్ దాస్
* సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్

==గమనికలు==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==సాహిత్యం==
* ''స్కౌటింగ్ రౌండ్ ది వరల్డ్'', [[జె. ఎస్. విల్సన్|జాన్ ఎస్. విల్సన్]], మొదటి ప్రచురణ, బ్ల్యాండ్‌ఫోర్డ్ ప్రెస్ 1959 పేజీ 203.

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|www.bsgindia.org}}
* [http://www.sethnas.org సేత్నాస్ 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్] భారతదేశపు అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ ట్రూప్

{{WOSM|asia}}
{{WAGGGS|asia}}
{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్}}
[[వర్గం:వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ సభ్య సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో స్కౌటింగ్, గైడింగ్]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]
[[వర్గం:ఢిల్లీ కేంద్రంగా ఉన్న సంస్థలు]]
[[వర్గం:1950లో స్థాపించబడిన భారతీయ సంస్థలు]]
[[వర్గం:భారతదేశంలో పిల్లలకు సంబంధించిన సంస్థలు]]
[[వర్గం:1909లో భారతదేశంలో స్థాపనలు]]
[[వర్గం:1909లో స్థాపించబడిన యువజన సంస్థలు]]</text>
      <sha1>6g0zjygap0whmlevm5onzgqualhk0kr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953954</id>
      <parentid>4953953</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:31:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* బయటి లింకులు */</comment>
      <origin>4953954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41550" sha1="qarz0tfsotjzxblmpv1ack9nn16wh9v" xml:space="preserve">{{Short description|భారతదేశ జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం}}
{{Use Indian English|date=August 2026}}
{{Use dmy dates|date=June 2021}}

'''భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్''' ('''BSG''') అనేది భారతదేశానికి చెందిన జాతీయ స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంఘం. BSG జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయానికి [[భారత ప్రభుత్వం]] గుర్తింపునిచ్చింది.&lt;ref name=yf&gt;{{cite web | title = Promotion of Scouting &amp; Guiding | publisher = Department of Youth Affairs, Ministry of Youth Affairs and Sports | url = http://yas.nic.in/en/yas1/about-department | access-date = 2014-08-13 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140814155944/http://yas.nic.in/en/yas1/promotion-scouting-guiding | archive-date = 14 August 2014 }}&lt;/ref&gt;

1909లో ది స్కౌట్ అసోసియేషన్ విదేశీ శాఖగా భారతదేశంలో స్కౌటింగ్ స్థాపించారు. ఆ తర్వాత 1938లో వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో ఇది సభ్యత్వం పొందింది. 1911లో భారతదేశంలో గైడింగ్ ప్రారంభమైంది. 1928లో స్థాపించిన వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్ అండ్ గర్ల్ స్కౌట్స్ వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా నిలిచింది, ఆ సమయంలో ప్రస్తుత [[బంగ్లాదేశ్]], [[పాకిస్తాన్]] భూభాగాలు కూడా ఇందులో ఉండేవి. BSGలో 3,835,094 మంది స్కౌట్స్ (2021 నాటికి)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WOSM's Membership Census {{!}} Scout Learning Zone |url=https://learn.scout.org/resource/wosms-membership-census |access-date=2023-12-06 |website=learn.scout.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census_2010&quot;&gt;{{cite web|title=Triennal review: Census as at 1 December 2010|url=http://scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|publisher=World Organization of the Scout Movement|access-date=13 January 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508035838/http://www.scout.org/en/content/download/22261/199900/file/Census.pdf|archive-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt;, 1,286,161 మంది గైడ్స్ (2005 నాటికి) ఉన్నారు.&lt;ref name=&quot;BSG-membership&quot;&gt;{{cite web |title=Membership |url=http://www.bsgindia.org/membership.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=20 May 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520070519/http://www.bsgindia.org/membership.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Honouring the oath: The beginning|url= http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|archive-url= https://web.archive.org/web/20070819071116/http://www.hindu.com/yw/2007/08/17/stories/2007081750750800.htm|url-status= dead|archive-date= 19 August 2007|work=[[ది హిందూ]]|date=17 August 2007 }}&lt;/ref&gt;

==చరిత్ర==
===బాయ్ స్కౌట్స్===
[[File:Scouts in Delhi.jpg|thumb|220px|ఢిల్లీలో బాయ్ స్కౌట్స్]]
1909లో [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ ఇండియాలో]] అధికారికంగా స్కౌటింగ్ ప్రారంభమైంది, బెంగళూరులోని బిషప్ కాటన్ బాయ్స్ స్కూల్‌లో మొదట దీనిని స్టార్ట్ చేసారు. స్థానిక భారతీయుల కోసం స్కౌటింగ్‌ను 1913లో జస్టిస్ వివియన్ బోస్, మదన్ మోహన్, హృదయనాథ్ కుంజ్రు, గిరిజా శంకర్ బాజ్‌పాయ్, అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ ప్రారంభించారు. అంతకు ముందు, బ్రిటిష్, విదేశీ స్కౌట్‌లకు మాత్రమే దీనిలో ప్రవేశం ఉండేది. 1916లో, కబ్ (Cub) విభాగం, ఆ తర్వాత 1918లో రోవర్ (Rover) విభాగం ప్రారంభమయ్యాయి.
[[File:Eastern Railway Bharat Scouts and Guides camp in Asansol 11.jpg|left|thumb|అసన్సోల్‌లో తూర్పు రైల్వే భారత్ స్కౌట్స్ క్యాంప్]]

1916లో, [[కోల్‌కతా|కలకత్తా]] సీనియర్ డిప్యూటీ కమిషనర్ ఆఫ్ పోలీస్ జె. ఎస్. విల్సన్ కలకత్తా పోలీస్ ట్రైనింగ్ స్కూల్‌లో ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' అనే పాఠ్యపుస్తకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు. కల్నల్ విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ స్కౌట్ కమిషనర్ ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్‌కు తన సేవలను అందించడానికి ముందుకొచ్చారు. 1917లో ఓల్డ్ మిషన్ చర్చ్ ట్రూప్‌కు అసిస్టెంట్ స్కౌట్‌మాస్టర్ అయ్యారు. &quot;స్కౌటింగ్ వారికి శిక్షణ ఇచ్చి విప్లవకారులుగా మార్చగలదు&quot; అనే [[బ్రిటిష్ రాజ్|భారత ప్రభుత్వ]] ఆదేశం కారణంగా భారతీయ బాలురకు ప్రవేశం నిరాకరించబడింది. వీళ్లిద్దరూ కలిసి బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్‌లో భారతీయ బాలుర ప్రవేశం కోసం పోరాడారు. విల్సన్ కొద్దికాలంలోనే కబ్‌మాస్టర్, స్కౌట్‌మాస్టర్‌గా పనిచేశారు. పిక్‌ఫోర్డ్ భారతదేశానికి చీఫ్ స్కౌట్ కమిషనర్‌గా పదోన్నతి పొందినప్పుడు, 1919 మేలో విల్సన్ డిస్ట్రిక్ట్ కమిషనర్ అయ్యారు.

ప్రభుత్వ ఆదేశాన్ని దాటవేసే మార్గంగా, అవే లక్ష్యాలు, పద్ధతులతో ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ బెంగాల్'' స్థాపించారు. ఆ తర్వాత అనేక ప్రత్యేక స్కౌట్ సంస్థలు పుట్టుకొచ్చాయి. అన్నీ బిసెంట్, జార్జ్ అరుండేల్ నేతృత్వంలో [[చెన్నై|మద్రాసులో]] 1916లో ''ఇండియన్ బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[మైసూరు]]''; ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[వడోదర|బరోడా]]''; [[హైదరాబాదు రాష్ట్రం|హైదరాబాద్‌లో]] ''[[నిజాం]] స్కౌట్స్''; మదన్ మోహన్ మాలవ్య, హృదయనాథ్ కుంజ్రు చేత 1917లో [[ప్రయాగ్‌రాజ్|అలహాబాద్‌లో]] స్థాపించిన ''సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్''; పైన పేర్కొన్న ''బాయ్ స్కౌట్స్ ఆఫ్ [[బెంగాల్]]'' లాంటివి ఎన్నో వెలిశాయి. 1920 ఆగస్టులో కలకత్తాలో జరిగిన ఒక సమావేశంలో విల్సన్ స్కౌట్ ర్యాలీని నిర్వహించారు. దీని ఫలితంగా అప్పటి వైస్రాయ్ ఆఫ్ ఇండియా, చీఫ్ స్కౌట్ ఆఫ్ ది వరల్డ్ అయిన లార్డ్ బాడెన్-పావెల్‌ను భారతదేశాన్ని సందర్శించమని ఆహ్వానించారు. లార్డ్, లేడీ బాడెన్-పావెల్ కలకత్తా నుండి [[యాంగోన్|రంగూన్]] వెళ్ళే ముందు ఉపఖండంలో చిన్న పర్యటన కోసం 1921 జనవరి చివరలో [[ముంబై|బాంబే]] చేరుకున్నారు. ఆల్ఫ్రెడ్ పిక్‌ఫోర్డ్ వారితో పాటు వెళ్లి వారి అత్యంత సన్నిహితులలో ఒకరిగా మారారు.

[[File:Boy Scouts Association in India.svg|thumb|140px|భారతదేశంలో బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ చిహ్నం- ఇందులో ఆధునిక బర్మా, పాకిస్తాన్, బంగ్లాదేశ్ చిత్రపటంలో కలిసి ఉన్నాయి]]

ఈ పర్యటన ఫలితంగా సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్ మినహా అన్ని స్కౌట్ సంస్థలు ఏకమై '''ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'''గా ఏర్పడ్డాయి. 1922లో పిక్‌ఫోర్డ్ ఇంగ్లాండ్‌కు తిరిగి వెళ్ళారు, లండన్‌లోని వారి ప్రధాన కార్యాలయంలో ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఓవర్సీస్ కమిషనర్‌గా నియమితులయ్యారు, కార్యక్రమాలలో భారతీయ అబ్బాయిలను చేర్చాలనే అతని లక్ష్యం నెరవేరింది.&lt;ref&gt;{{cite book | first = John S. | last = Wilson | author-link = J. S. Wilson | date = 1959 | title = Scouting Round the World | edition = First |publisher = Blandford Press |url=https://archive.org/details/scoutingroundwor0000unse/page/n5/mode/2up |pages=8–9}}&lt;/ref&gt;

జాతీయవాద ఉద్యమ నేపథ్యంలో 1938లో చాలా మంది సభ్యులు ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా నుండి విడిపోయారు. వారు సేవా సమితి స్కౌట్ అసోసియేషన్, కొత్తగా స్థాపించిన ''ఇండియా నేషనల్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌తో'' కలిసి భారతదేశంలో మొదటి సహ-విద్యా స్కౌటింగ్, గైడింగ్ సంస్థ అయిన '''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history1&quot;&gt;{{cite web |title=The Bharat Scouts and Guides |url=http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm |publisher=scoutsnguides.com |access-date=13 January 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070110215818/http://www.scoutsnguides.com/html/Section2/Sec2_History.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 10 January 2007}}&lt;/ref&gt; అదే సంవత్సరంలో, ది బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్‌లో సభ్యత్వం పొందింది.

===గర్ల్ గైడ్స్===
మొదటి గర్ల్ గైడ్స్ కంపెనీని 1911లో [[జబల్పూర్|జబల్‌పూర్‌లోని]] క్రైస్ట్ చర్చ్ స్కూల్‌లో స్థాపించారు. ఈ ఉద్యమం వేగంగా ఎదిగింది: 1915 నాటికి, 1,200కు పైగా సభ్యులతో యాభైకి పైగా కంపెనీలు ఉండేవి. ఇవన్నీ నేరుగా గర్ల్ గైడ్ అసోసియేషన్‌లో నమోదయ్యాయి, కేవలం యూరోపియన్ సంతతికి చెందిన బాలికలకు మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి. ఈ కంపెనీలు 1916లో '''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్‌ను''' ఏర్పాటు చేశాయి. అదే సంవత్సరంలో ఈ సంస్థను భారతీయ బాలికల కోసం కూడా తెరిచారు.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;&gt;{{cite web |title=About us |url=http://www.bsgindia.org/abouts.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=6 June 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070606093409/http://www.bsgindia.org/abouts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;&gt;{{cite book |last=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |title= Trefoil round the World|year=1997 |publisher=World Association of Girl Guides and Girl Scouts |location=London |isbn=0-900827-75-0}}&lt;/ref&gt;

జె. ఎస్. విల్సన్ గర్ల్ గైడ్ ర్యాలీలకు రవాణా సౌకర్యం కల్పించారు.
&lt;blockquote&gt;
పోలీసు వ్యాన్లలో ప్రయాణించాలా లేక అల్లర్ల సమయంలో వాడే ట్రక్కులో ప్రయాణించాలా అనేది బాలికలకు ఎప్పుడూ స్పష్టంగా తెలిసేది కాదు. వ్యాన్లు వారిని ప్రజల కంటపడకుండా దాచినా, చాలా వేడిగా ఉండేవి; కటకటాలు ఉన్న ట్రక్కులు చల్లగా ఉన్నా, అచ్చం [[కలకత్తా జూ|కలకత్తా జంతుప్రదర్శనశాలను]] గుర్తుకు తెచ్చేవి!
&lt;/blockquote&gt;
1928లో, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' వరల్డ్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ గర్ల్ గైడ్స్, గర్ల్ స్కౌట్స్‌లో వ్యవస్థాపక సభ్యులలో ఒకటిగా చేరింది. భారతదేశ స్వాతంత్ర్యం, [[భారతదేశ విభజన|విభజన]] తరువాత 1948లో ఈ సభ్యత్వం పునరుద్ధరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Trefoil1997&quot;/&gt;

===భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్===
[[File:The Bharat Scouts &amp; Guides National Headquarters, Delhi.jpg|thumb|220px|భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్ జాతీయ ప్రధాన కార్యాలయం, ఢిల్లీ]]
భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చిన మొదటి సంవత్సరాల్లో [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ]], [[మౌలానా అబుల్ కలామ్ ఆజాద్]], మంగళ్ దాస్ పక్వాసా లాంటి ప్రముఖ రాజకీయ నాయకులు, స్కౌట్ నాయకులు భారతదేశ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించారు. దీనికి తొలి విజయంగా 1950 నవంబర్ 7న ''బాయ్ స్కౌట్స్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఇండియా'', ''హిందుస్తాన్ స్కౌట్ అసోసియేషన్'' కలిసి భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌గా ఏర్పడ్డాయి. ఒక సంవత్సరం తరువాత, 1951 ఆగస్టు 15న, ''ఆల్ ఇండియా గర్ల్ గైడ్స్ అసోసియేషన్'' ఈ కొత్త సంస్థలో విలీనమైంది.&lt;ref name=&quot;BSG-history2&quot;/&gt;

1959లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 17వ ప్రపంచ స్కౌట్ సదస్సుకు BSG ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 1966లో భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర|మహారాష్ట్రలోని]] [[పుణె|పూణేలో]] సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్ ప్రారంభమైంది. ఈ నాలుగవ వరల్డ్ సెంటర్ ఏర్పాటు ఆలోచన 1956లో [[న్యూఢిల్లీ|న్యూఢిల్లీలో]] జరిగిన WAGGGS అంతర్జాతీయ కమిషనర్ల సమావేశంలో రూపుదిద్దుకుంది.

1986లో అంతర్జాతీయ శాంతి సంవత్సరానికి చేసిన గణనీయమైన కృషికి గాను [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్‌ను గౌరవ &quot;శాంతి దూతలుగా&quot; ఎంపిక చేసింది.

===సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్===
'''సేత్నా 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్''' భారతదేశంలో అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ గ్రూప్.&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Group|date=21 October 2005|url=http://sethnas.org/the-group/|publisher=Sethna's 18th West Bombay Scouts|access-date=4 May 2012}}&lt;/ref&gt; దీనిని 1914లో రుస్తుంజీ ఎడుల్జీ సేత్నా (1898–1954) స్థాపించారు. స్కౌట్ ఉద్యమ స్థాపకుడు రాబర్ట్ బాడెన్-పావెల్ రాసిన ''స్కౌటింగ్ ఫర్ బాయ్స్'' పుస్తకం చదివిన ఆయన, ఆ పుస్తకానికి ఆకర్షితులై స్థానిక భారతీయ బాలురు కోసం మొదటి స్కౌట్ గ్రూపులలో ఒకదాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అంతకు ముందు కొన్ని స్కౌట్ గ్రూపులు ఉన్నప్పటికీ, అవి ప్రధానంగా భారతదేశంలోని బ్రిటిష్ వారికి మాత్రమే పరిమితమయ్యాయి.

రంగు, కులం, మతం అనే భేదం లేకుండా అందరికీ స్కౌటింగ్ అవకాశం కల్పించేంత వరకు సేత్నా పోటీ పడుతున్న స్కౌట్ సంఘాలలో చేరడానికి, తన ట్రూపును నమోదు చేయడానికి నిరాకరించారు. ఈ వ్యత్యాసం గురించి ఆయన బాడెన్-పావెల్‌కు లేఖ రాశారు. 1921లో నిబంధనలు మార్చారు. అందరూ భారతదేశంలోని స్కౌట్ ఉద్యమంలో భాగం కావడానికి అనుమతి లభించింది. 18వ వెస్ట్ బృందం ప్రారంభమైన రోజు నుండి నిరంతరంగా నడుస్తూనే ఉంది. ప్రపంచ యుద్ధాలు లేదా [[భారతదేశ విభజన|భారతదేశ విభజన]] ఏదీ ఈ గ్రూప్ కార్యకలాపాలను ఆపలేకపోయాయి.

===ప్రముఖ సభ్యులు===
వివియన్ బోస్ 1947 నుండి 1949 వరకు వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ లోని ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీలో సభ్యుడిగా ఉన్నారు.

1969లో శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్|లక్ష్మీ మజుందార్‌కు]] ప్రపంచ స్కౌటింగ్‌కు చేసిన అసాధారణ సేవలకు గాను ప్రపంచ స్కౌట్ కమిటీ ప్రదానం చేసే వరల్డ్ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ది స్కౌట్ మూవ్‌మెంట్ ఏకైక విశిష్ట పురస్కారం ''బ్రాంజ్ వోల్ఫ్'' లభించింది.

==కార్యక్రమం==
సంస్థ తన మిషన్‌లో తమ లక్ష్యాలను ఇలా వివరిస్తుంది:
:''స్కౌట్ వాగ్దానం, నియమాల ఆధారంగా యువత విద్యకు తోడ్పడటం ద్వారా, వ్యక్తులుగా తమను తాము తీర్చిదిద్దుకుంటూ సమాజంలో నిర్మాణాత్మక పాత్ర పోషించే మెరుగైన ప్రపంచాన్ని నిర్మించడమే స్కౌటింగ్ లక్ష్యం.''&lt;ref name=&quot;BSG-misson&quot;&gt;{{cite web |title=Mission statement |url=http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928062700/http://www.bsgindia.org/MISSION%20VISION.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

స్కౌట్, గైడ్ విభాగాలు వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, జాంబోరీలు, ర్యాలీలు, సదస్సుల వంటి కొన్ని ఉమ్మడి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తాయి. వికలాంగ బాలురు, బాలికలు కూడా స్కౌటింగ్ కార్యక్రమంలో పాల్గొంటారు.

స్కౌట్ చిహ్నం ఇరవై నాలుగు ఆకులతో కూడిన చక్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది, దీనిని ''అశోక చక్రం'' అంటారు. ఇది సార్‌నాథ్‌లోని అశోక స్తంభం నుండి తీసుకున్నారు. ఇందులో [[భారత జాతీయపతాకం|భారత జాతీయ జెండా]] రంగులైన [[ఆకుపచ్చ]], కాషాయం ఉంటాయి.

===విభాగాలు, శాఖలు===
సంస్థను వయస్సు ఆధారంగా నాలుగు (విభాగాన్ని బట్టి మూడు) విభాగాలుగా విభజించారు:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;&gt;{{cite web |title=Youth training |url=http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |publisher=The Bharat Scouts and Guides |access-date=13 January 2007 |archive-date=26 March 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070326111140/http://www.bsgindia.org/TRAINING.HTM |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

బన్నీస్ (బాలురు, బాలికలు ఇద్దరికీ) - వయస్సు 3 నుండి 5 సంవత్సరాలు
;భారత్ స్కౌట్స్
* కబ్స్ - బాలురు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* స్కౌట్స్ - బాలురు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* రోవర్స్ - బాలురు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

;భారత్ గైడ్స్
* బుల్‌బుల్స్ - బాలికలు, వయస్సు 5 నుండి 10 సంవత్సరాలు
* గైడ్స్ - బాలికలు, వయస్సు 10 నుండి 17 సంవత్సరాలు
* రేంజర్స్ - బాలికలు, వయస్సు 17 నుండి 25 సంవత్సరాలు

వీటికి అదనంగా, నాలుగు ప్రత్యేక శాఖలు ఉన్నాయి:&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot; /&gt;
* ఎక్స్‌టెన్షన్ స్కౌటింగ్
* సీ స్కౌటింగ్
* ఎయిర్ స్కౌటింగ్
* వెంచర్ క్లబ్ స్కీమ్

===పురస్కారాలు===
అత్యున్నత పురస్కారాలు:
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ విభాగానికి &quot;గోల్డెన్ యారో అవార్డు&quot;
* స్కౌట్/గైడ్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి స్కౌట్/గైడ్ అవార్డు
* రోవర్/రేంజర్ విభాగానికి రాష్ట్రపతి రోవర్/రేంజర్ అవార్డు&lt;ref name=&quot;BSG-awards&quot;/&gt;

===స్కౌట్/గైడ్ నినాదం===
* బన్నీస్ - కీప్ స్మైలింగ్
* కబ్స్/బుల్‌బుల్స్ - డూ యువర్ బెస్ట్ (మీ వంతు కృషి చేయండి)
* స్కౌట్స్/గైడ్స్ - బి ప్రిపేర్డ్! (సిద్ధంగా ఉండండి!)
* రోవర్స్/రేంజర్స్ - సర్వీస్ (సేవ)

===స్కౌట్/గైడ్ వాగ్దానం===
&lt;poem&gt;&quot;నా గౌరవప్రమాణంగా నేను సాధ్యమైనంత ఉత్తమంగా పనిచేస్తానని వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
భగవంతుని{{efn|name=dharma|ఎవరైనా కోరుకుంటే &quot;భగవంతుడు&quot; అనే పదానికి బదులుగా &quot;ధర్మం&quot; అనే పదాన్ని ఉపయోగించవచ్చు.}} పట్ల, నా దేశం పట్ల నా కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తిస్తాను.
ఇతర ప్రజలకు సహాయం చేస్తాను.
స్కౌట్/గైడ్ నియమాలను పాటిస్తాను.&quot;&lt;/poem&gt;

===స్కౌట్, గైడ్ నియమాలు===
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ నమ్మదగినవారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ విధేయులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ అందరికీ స్నేహితులు, ప్రతి ఇతర స్కౌట్/గైడ్‌కు సోదరుడు/సోదరి లాంటివారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ మర్యాదపూర్వకంగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ జంతువులకు స్నేహితుడిగా ఉంటారు, ప్రకృతిని ప్రేమిస్తారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ క్రమశిక్షణతో ఉంటారు, ప్రజా ఆస్తులను రక్షించడంలో సహాయపడతారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ధైర్యవంతులు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ పొదుపుగా ఉంటారు.
# ఒక స్కౌట్/గైడ్ ఆలోచన, మాట, చేతల్లో పవిత్రంగా ఉంటారు.

==సభ్యత్వం==
&lt;!-- ఈ పట్టికలోని గణాంకాలను మూలాలు ఉదహరించకుండా మార్చవద్దు. --&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! వరుస సంఖ్య 
! రాష్ట్రం 
! స్కౌట్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! గైడ్ విభాగం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
! మొత్తం [http://bsgindia.org/Membership/Picture/BSG%20Census%202015-16.pdf]
|-
|1
|[[అండమాన్ నికోబార్ దీవులు]]
|4,807
|4,791
|9,598
|-
|2
|[[ఆంధ్రప్రదేశ్]]
|18,510
|15,150
|33,660
|-
|3
|[[అరుణాచల్ ప్రదేశ్]]
|6,583
|6,706
|13,289
|-
|4
|[[అసోం]]
|5,755
|3,922
|9,677
|-
|5
|[[బీహార్]]
|36,892
|2,828
|39,720
|-
|6
|[[మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,265
|1,480
|3,745
|-
|7
|[[చండీగఢ్]]
|7,200
|6,106
|13,306
|-
|8
|[[ఛత్తీస్‌గఢ్]]
|48,408
|36,373
|84,781
|-
|9
|[[దాద్రా నగర్ హవేలీ]]
|658
|392
|1050
|-
|10
|[[డామన్ డయ్యూ]]
|
|
|
|-
|11
|[[ఢిల్లీ]]
|13,922
|17,080
|31,002
|-
|12
|[[తూర్పు రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|6,470
|4,222
|10,692
|-
|13
|[[తూర్పు తీర రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ కోస్ట్ రైల్వే]]
|919
|748
|1,667
|-
|14
|[[తూర్పు మధ్య రైల్వే (భారతదేశం)|ఈస్ట్ సెంట్రల్ రైల్వే]]
|2,533
|1,572
|4,105
|-
|15
|[[గోవా]]
|24,639
|25,315
|49,956
|-
|16
|[[గుజరాత్]]
|38,115
|26,872
|64,987
|-
|17
|[[హర్యానా]]
|531,701
|284,764
|816,465
|-
|18
|[[హిమాచల్ ప్రదేశ్]]
|33,106
|27,124
|60,230
|-
|19
|[[జమ్మూ కాశ్మీర్ (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]]
|4,605
|3,999
|8,604
|-
|20
|[[జార్ఖండ్]]
|3,874
|3,179
|7,053
|-
|21
|[[కర్ణాటక]]
|234,846
|161,612
|396,458
|-
|22
|[[కేంద్రీయ విద్యాలయ]] సంఘటన్
|129,140
|92,457
|221,597
|-
|23
|[[కేరళ]]
|63,160
|74,918
|138,078
|-
|24
|[[లక్షద్వీప్]]
|
|
|
|-
|25
|[[మధ్య ప్రదేశ్]]
|300,862
|46,926
|347,788
|-
|26
|[[మహారాష్ట్ర]]
|800,666
|647,207
|1,447,873
|-
|27
|[[మణిపూర్]]
|2,720
|1,457
|4,177
|-
|28
|[[మేఘాలయ]]
|7,969
|9,806
|17,775
|-
|29
|[[మిజోరం]]
|1,948
|2,425
|4,373
|-
|30
|[[నాగాలాండ్]]
|2,041
|1,864
|3,905
|-
|31
|[[నవోదయ విద్యాలయ]] సమితి
|18,732
|18,451
|37,183
|-
|32
|[[ఈశాన్య రైల్వే (భారతదేశం)|నార్త్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|7,776
|5,294
|13,070
|-
|33
|[[నార్త్ ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ రైల్వే]]
|5,679
|3,245
|8,924
|-
|34
|[[ఉత్తర రైల్వే (భారతదేశం)|నార్తర్న్ రైల్వే]]
|14,352
|5,284
|19,636
|-
|35
|[[ఉత్తర మధ్య రైల్వే]]
|2,629
|1,165
|3,794
|-
|36
|[[వాయువ్య రైల్వే]]
|2,930
|1,460
|4,390
|-
|37
|[[ఒడిశా]]
|47,974
|19,552
|67,526
|-
|38
|[[పుదుచ్చేరి (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|పుదుచ్చేరి]]
|1,728
|819
|2,547
|-
|39
|[[పంజాబ్, ఇండియా|పంజాబ్]]
|74,203
|17,222
|91,425
|-
|40
|[[రాజస్థాన్]]
|845,594
|219,176
|1,064,770
|-
|41
|[[సిక్కిం]]
|1,869
|1,734
|3,603
|-
|42
|[[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]]
|3,931
|3,354
|7,285
|-
|43
|[[ఆగ్నేయ రైల్వే జోన్ (భారతదేశం)|సౌత్ ఈస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,863
|1,245
|3,108
|-
|44
|[[ఆగ్నేయ మధ్య రైల్వే]]
|3,975
|3,405
|7,380
|-
|45
|[[నైరుతి రైల్వే (భారతదేశం)|సౌత్ వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|1,049
|572
|1,621
|-
|46
|[[దక్షిణ రైల్వే (భారతదేశం)|సదరన్ రైల్వే]]
|3,020
|1,836
|4,856
|-
|47
|[[తమిళనాడు]]
|178,321
|98,021
|276,342
|-
|48
|[[తెలంగాణ]]
|9,145
|6,489
|15,634
|-
|49
|[[త్రిపుర]]
|1,525
|1,138
|2,663
|-
|50
|[[ఉత్తర ప్రదేశ్]]
|76,944
|48,174
|125,118
|-
|51
|[[ఉత్తరాఖండ్]]
|29,894
|15,397
|45,291
|-
|52
|[[పశ్చిమ బెంగాల్]]
|10,051
|10,061
|20,112
|-
|53
|[[పశ్చిమ రైల్వే (భారతదేశం)|వెస్టర్న్ రైల్వే]]
|2,942
|1,125
|4,067
|-
|54
|[[పశ్చిమ మధ్య రైల్వే]]
|1,946
|1,305
|3,251
|-
|55
|[[సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్|సెంట్రల్ టిబెటన్ స్కూల్]]
|
|
|
|-
|56
|[[దుబాయ్]]
|
|
|
|-
|57
|[[దోహా]]
|
|
|
|-
|58
|[[సౌదీ అరేబియా]]
|
|
|
|-
|59
|[[మస్కట్, ఒమన్|మస్కట్]]
|4,733
|4,730
|9,463
|}

==నాయకత్వం==
అధ్యక్షులు
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!#
! పేరు
! చిత్రం
! పదవి చేపట్టిన తేది
! పదవి ముగిసిన తేది
|-
! 1
| మంగళ్ దాస్ పక్వాసా
| [[File:Mangaldas_Pakvasa.jpg|70px]]
| 1953
| 1960 నవంబర్
|-
! 2
| [[అమ్ము స్వామినాథన్]]
| [[File:AmmuSwaminathan1945.png|70px]]
| 1960 నవంబర్
| 1965 మార్చి
|-
! 3
| [[భువనేశ్వర్ ప్రసాద్ సిన్హా]]
| [[File:Justice_Bhuvneshwar_Prasad_Sinha.jpg|70px]]
| 1965 ఏప్రిల్
| 1967 ఫిబ్రవరి
|-
! 4
| [[చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది|చందూలాల్ ఎం. త్రివేది]]
| [[File:Chandulal_Madhavlal_Trivedi.png|70px]]
| 1967 ఫిబ్రవరి
| 1973 అక్టోబర్
|-
! 5
| [[ధర్మ వీర]]
| [[File:Dharma_Vir,_ICS.jpg|70px]]
| 1973 నవంబర్
| 1976 సెప్టెంబర్
|-
! 6
| [[జగ్జీవన్ రాం|జగ్జీవన్ రామ్]]
| [[File:Jagjivan_Ram_stamp_(cropped).jpg|70px]]
| 1976 సెప్టెంబర్
| 1983 ఏప్రిల్
|-
! 7
| శంకర్రావు చవాన్
| [[File:Shankarrao_Chavan_2007_stamp_of_India_(cropped).jpg|70px]]
| 1983 ఏప్రిల్
| 1998 నవంబర్
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | 8
| rowspan=&quot;2&quot; | [[రామేశ్వర్ ఠాకూర్]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[File:The_Governor_of_Karnataka,_Shri_Rameshwar_Thakur_in_Bangalore_on_January_13,_2008.jpg|70px]]
| 1998 నవంబర్
| 2001 నవంబర్
|-
| 2004 నవంబర్
| 2013 నవంబర్
|-
! 9
| [[శరద్ పవార్]]
| [[File:Sharad_Pawar,_Minister_of_AgricultureCrop.jpg|70px]]
| 2001 నవంబర్
| 2004 నవంబర్
|-
! 10
| [[అశోక్ గెహ్లోట్|అశోక్ గెహ్లాట్]]
| [[File:Ashok_Gehlot_2012.jpg|70px]]
| 2013 నవంబర్
| 2016 నవంబర్
|-
! 11
| అనిల్ జైన్
| [[File:Doctor_Anil_Jain.jpg|70px]]
| 2016 నవంబర్
| '''ప్రస్తుతం'''
|-
|}

===చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్లు===
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1952 నుండి 1957 నవంబర్ వరకు
# జస్టిస్ వివియన్ బోస్ 1957 నవంబర్ నుండి 1959 నవంబర్ వరకు
# ప్రొఫెసర్ మదన్ మోహన్ 1959 నవంబర్ నుండి 1960 నవంబర్ వరకు
# డాక్టర్ హృదయనాథ్ కుంజ్రు 1960 నవంబర్ నుండి 1964 నవంబర్ వరకు
# శ్రీమతి [[లక్ష్మీ మజుందార్]] 1964 నవంబర్ నుండి 1983 ఏప్రిల్ వరకు
# [[లక్ష్మణ్ సింగ్ (స్కౌటింగ్)|లక్ష్మణ్ సింగ్]] 1983 ఏప్రిల్ నుండి 1992 నవంబర్ వరకు
# వి.పి. దీనదయాళు నాయుడు 1992 నవంబర్ నుండి 1995 నవంబర్ వరకు
# లలిత్ మోహన్ జైన్ 1995 నవంబర్ నుండి 2013 నవంబర్ వరకు
# భైదాస్ ఐ. నగరాళే 2013 నవంబర్ నుండి 25 మే 2017 వరకు
# డాక్టర్ కృష్ణ కుమార్ ఖండేల్వాల్ 9 జూలై 2017 నుండి ప్రస్తుతం వరకు
*నేషనల్ కమిషనర్ పేరును 2014 నవంబర్ 30న చీఫ్ నేషనల్ కమిషనర్‌గా మార్చారు&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |title=BSG India: Office Bearers |access-date=25 May 2017 |archive-date=6 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606091910/http://bsgindia.org/Organisation%20Setup/Office%20Bearers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==విదేశీ విభాగాలు==
[[సౌదీ అరేబియా]], [[ఖతార్]], [[ఒమన్]], [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్]], [[యెమెన్]] దేశాల్లోని భారతీయ పౌరుల కోసం BSG ప్రత్యేక విభాగాలను నిర్వహిస్తోంది.

==ఇవి కూడా చూడండి==
* [[లక్ష్మీ మజుందార్]]
* ఎవెలిన్ నోరా షుల్లై
* సతీష్ రంజన్ దాస్
* సంగం వరల్డ్ గర్ల్ గైడ్/గర్ల్ స్కౌట్ సెంటర్

==గమనికలు==
{{notelist}}

==మూలాలు==
{{Reflist}}

==సాహిత్యం==
* ''స్కౌటింగ్ రౌండ్ ది వరల్డ్'', [[జె. ఎస్. విల్సన్|జాన్ ఎస్. విల్సన్]], మొదటి ప్రచురణ, బ్ల్యాండ్‌ఫోర్డ్ ప్రెస్ 1959 పేజీ 203.

==బయటి లింకులు==
* {{Official website|www.bsgindia.org}}
* [http://www.sethnas.org సేత్నాస్ 18వ వెస్ట్ బాంబే స్కౌట్ గ్రూప్] భారతదేశపు అత్యంత పురాతనమైన, నిరంతరంగా నడుస్తున్న స్కౌట్ ట్రూప్


{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:భారత్ స్కౌట్స్, గైడ్స్}}</text>
      <sha1>qarz0tfsotjzxblmpv1ack9nn16wh9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రిక్వియం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509142</id>
    <revision>
      <id>4953955</id>
      <timestamp>2026-09-07T02:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1358525277|Requiem]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4953955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13783" sha1="s2fzq0npnuqx39fic6qij5ix2ncsukr" xml:space="preserve">
[[దస్త్రం:09965jfCirilo_R._Almario_Wake_Funeral_ceremonies_Malolos_Cathedralfvf_02.jpg|thumb| మైనర్ బాసిలికా, కేథడ్రల్ ఆఫ్ ది ఇమ్మాక్యులేట్ కాన్సెప్షన్, మలోలోస్, బులాకాన్, 2016లో జరిగిన మాస్ ఆఫ్ పాల్ VI లో బిషప్ సిరిలో అల్మారియో కోసం రిక్వియం]]
[[దస్త్రం:Strasbourg_crypte_de_la_cathédrale_Notre_Dame_messe_de_Requiem_2013_01.JPG|thumb| లూయిస్ XVI, [[ఫ్రెంచ్ విప్లవం|ఫ్రెంచ్ విప్లవ]] బాధితుల కోసం ప్రతి సంవత్సరం స్ట్రాస్‌బర్గ్ కేథడ్రల్ క్రిప్ట్‌లో జరుపుకునే ట్రైడెంటైన్ మాస్‌లోని రిక్వియమ్, 2013]]
[[దస్త్రం:Bulla-Ferdinant.jpg|thumb|270x270px| 1914లో ఒక [[రష్యా|రష్యన్]] వార్తాపత్రికలో ప్రచురించబడిన, [[సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్|సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్‌లోని]] సెయింట్ కేథరీన్ కేథడ్రల్‌లో ఆస్ట్రియా ఆర్చ్‌డ్యూక్ ఫ్రాంజ్ ఫెర్డినాండ్ కోసం జరిపిన రెక్వియమ్ మాస్.]]
'''రిక్వియమ్''' ( [[లాటిన్|లాటిన్‌లో]] 'విశ్రాంతి') లేదా '''రిక్వియమ్ మాస్''', దీనిని '''మృతుల కోసం చేసే మాస్''' అని కూడా పిలుస్తారు ( Latin   ) లేదా '''మాస్ ఆఫ్ ది డెడ్''' ( Latin   ), అనేది [[కాథలిక్ చర్చి|కాథలిక్ చర్చిలో]] మరణించిన వారి ఆత్మల శాంతి కొరకు, రోమన్ మిస్సల్ యొక్క ఒక ప్రత్యేక రూపాన్ని ఉపయోగించి అర్పించే ఒక ప్రార్థన . దీనిని సాధారణంగా అంత్యక్రియల సందర్భంలో జరుపుకుంటారు (కొన్ని దేశాలలో దీనిని తరచుగా అంత్యక్రియల ప్రార్థన అని పిలుస్తారు).

రిక్వియమ్ మాస్‌లోని ప్రార్థనల యొక్క సంగీత కూర్పులను కూడా రిక్వియమ్‌లు అని పిలుస్తారు, ఆ తర్వాత ఈ పదాన్ని మతపరమైన లేదా ఆరాధనాపరమైన సంబంధం లేకపోయినప్పటికీ, మరణం, మరణించడం, సంతాపంతో ముడిపడి ఉన్న ఇతర సంగీత కూర్పులకు కూడా వర్తింపజేయడం జరిగింది.

ఈ పదాన్ని క్యాథలిక్ చర్చి వెలుపల, ముఖ్యంగా వెస్ట్రన్ రైట్ ఆర్థోడాక్స్ క్రైస్తవ్యం, ఆంగ్లికనిజం యొక్క ఆంగ్లో-క్యాథలిక్ సంప్రదాయం, కొన్ని లూథరన్ చర్చిలలో ఇలాంటి వేడుకల కోసం కూడా ఉపయోగిస్తారు. తూర్పు ఆర్థడాక్స్, తూర్పు కాథలిక్ చర్చిలలో, అలాగే కొన్ని మెథడిస్ట్ చర్చిలలో కూడా, పూర్తిగా భిన్నమైన ఆచార రూపం, గ్రంథాలతో పోల్చదగిన సేవ ఉంది. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=C5V7oyy69zgC&amp;pg=PA649|title=The Encyclopedia Of Christianity, Volume 4|last=Fahlbusch|first=Erwin|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|year=2005|isbn=978-0802824165|quote=The possibility of a funeral Eucharist is provided in North American Lutheran, Episcopal/Anglican, and United Methodist worship books.|access-date=3 November 2012}}&lt;/ref&gt;

దివ్యబలి, దాని కూర్పులు, ఆరాధన క్రమం యొక్క ప్రవేశ గీతం నుండి వాటి పేర్లను తీసుకున్నాయి, ఇది {{Lang|la|Requiem aeternam dona eis, Domine}} అనే పదాలతో ప్రారంభమవుతుంది. ( [[లాటిన్|లాటిన్‌లో]] &quot; ఓ ప్రభువా, వారికి నిత్య విశ్రాంతిని ప్రసాదించు &quot;), ఇది 2 ఎజ్రా 2:34-35 నుండి ఉదహరించబడింది — ''రిక్వియమ్'' అనేది &quot;విశ్రాంతి, సేదతీరు&quot; అని అర్థం వచ్చే లాటిన్ నామవాచకం {{Wikt-lang|la|requies}} యొక్క ఏకవచన కర్మ విభక్తి రూపం.  1970లో సవరించబడిన రోమన్ మిస్సల్, మృతుల కొరకు జరిపే ప్రార్థనల సూత్రాలలో ఈ పదబంధాన్ని మొదటి ప్రవేశ గీతంగా ఉపయోగిస్తుంది, ఇది నేటికీ వాడుకలో ఉంది. 


=== సంగీత కూర్పుల చరిత్ర ===
[[దస్త్రం:RequiemAeternamChant.jpg|thumb|400x400px| ''లిబర్ యుజువాలిస్'' నుండి ఒక రిక్వియమ్ మాస్ కోసం గ్రెగోరియన్ శ్లోకం యొక్క ప్రారంభోత్సవం]]
అనేక శతాబ్దాలుగా రిక్వియమ్ యొక్క పాఠాలను గ్రెగోరియన్ రాగాలకు అనుగుణంగా పాడేవారు. 15వ శతాబ్దం ఉత్తరార్ధంలో ఎప్పుడో రచించిన జోహన్నెస్ ఓకెఘెమ్ యొక్క 'ది రిక్వియమ్ ', నేటికీ లభ్యమవుతున్న అత్యంత పురాతన బహుస్వర సంగీత కూర్పు. పెద్ద స్వరకర్త అయిన డుఫే స్వరపరిచిన ఒక కూర్పు, బహుశా అంతకు ముందే ఉండి ఉండవచ్చు, అది ఇప్పుడు లభ్యం కాలేదు: ఓకెఘెమ్ స్వరపరిచినది దానిని నమూనాగా తీసుకుని ఉండవచ్చు.  ట్రెంట్ మండలి ప్రార్థనా క్రమాలలో ఉపయోగించే గ్రంథాలను ప్రామాణీకరించడానికి ముందు, ఐరోపా అంతటా వివిధ ప్రార్థనా క్రమాలలో వాడుకలో ఉన్న విభిన్న గ్రంథాలను అనేక తొలి రచనలు ప్రతిబింబిస్తాయి. సుమారు 1500 నాటి బ్రుమెల్ యొక్క రిక్వియమ్, ''డైస్ ఇరేను'' కలిగి ఉన్న మొదటిది. రిక్వియమ్ యొక్క ప్రారంభ బహుస్వర కూర్పులలో, కూర్పులలోనే గణనీయమైన నిర్మాణాత్మక వైరుధ్యం ఉంది: సాధారణ స్వర లేదా ఫాక్స్‌బోర్డాన్ లాంటి భాగాలు, ఓకెఘెమ్ యొక్క రిక్వియమ్ యొక్క ఆఫర్టరీలో వలె, ప్రతిస్వర సంక్లిష్టత కలిగిన ఇతర విభాగాలతో విరుద్ధంగా ఉంటాయి. &lt;ref name=&quot;Fitch&quot; /&gt;

16వ శతాబ్దంలో, మరింత ఎక్కువ మంది స్వరకర్తలు రెక్వియమ్ మాస్‌కు సంగీతం సమకూర్చారు. మాస్ ఆర్డినరీని కూర్చే పద్ధతికి భిన్నంగా, ఈ కూర్పులలో చాలా వరకు కాంటస్-ఫిర్మస్ పద్ధతిని ఉపయోగించాయి, ఇది శతాబ్దం మధ్య నాటికి చాలా పాతబడిపోయింది. అదనంగా, ఈ కూర్పులు ఓకెఘెమ్, బ్రుమెల్ యొక్క ప్రారంభ కూర్పుల కంటే తక్కువ ధ్వని వైరుధ్యాన్ని ఉపయోగించాయి, అయినప్పటికీ స్వర స్కోరింగ్ తరచుగా మరింత గొప్పగా ఉండేది, ఉదాహరణకు జోస్క్విన్ డెస్ ప్రెజ్ మరణం కోసం జీన్ రిచాఫోర్ట్ రాసిన ఆరు-స్వరాల రెక్వియమ్‌లో.  1550కి ముందు ఉన్న ఇతర స్వరకర్తలలో పెడ్రో డి ఎస్కోబార్, ఆంటోయిన్ డి ఫెవిన్, క్రిస్టోబల్ మోరేల్స్, పియరీ డి లా ర్యూ ఉన్నారు; లా ర్యూ ద్వారా బహుశా Ockeghem తర్వాత రెండవ పురాతనమైనది.

[[దస్త్రం:K626_Requiem_Mozart.jpg|thumb| మోజార్ట్ యొక్క &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwATM&quot;&gt;రెక్వియమ్&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;, K 626 (1791) రాతప్రతిలోని ఒక భాగం, మొదటి మూవ్‌మెంట్ కోసం అతను పెట్టిన శీర్షికను చూపుతోంది.]]
నేటి వరకు 2,000కు పైగా రిక్వియమ్ స్వరరచనలు చేయబడ్డాయి. సాధారణంగా పునరుజ్జీవన కాలపు స్వరకల్పనలు, ముఖ్యంగా ఐబీరియన్ ద్వీపకల్పంలో రచించబడనివి, ''అకాపెల్లాగా'' (అంటే తోడుగా వాద్య పరికరాలు లేకుండా) ప్రదర్శించబడవచ్చు, అయితే సుమారు 1600 నుండి స్వరకర్తలు బృందగానానికి తోడుగా వాద్య పరికరాలను ఉపయోగించడానికి, గాత్ర సోలో వాద్యకారులను కూడా చేర్చడానికి ఎక్కువగా ఇష్టపడ్డారు. ప్రార్థనా గ్రంథంలోని ఎంత భాగాన్ని సంగీతానికి అనువదించారనే విషయంలో వివిధ కూర్పుల మధ్య చాలా వైవిధ్యం ఉంటుంది.

చాలా మంది స్వరకర్తలు ఆరాధన క్రమం యొక్క కొన్ని భాగాలను, ముఖ్యంగా గ్రాడ్యువల్, ట్రాక్ట్‌లను విడిచిపెడతారు. ఫౌరే ''&lt;nowiki/&gt;'డైస్ ఇరే'ను'' విడిచిపెట్టాడు, అయితే గత శతాబ్దాలలో ఫ్రెంచ్ స్వరకర్తలు అదే పాఠాన్ని తరచుగా ఒక స్వతంత్ర రచనగా స్వరపరిచారు.

కొన్నిసార్లు స్వరకర్తలు ప్రార్థనా గ్రంథంలోని ఒక అంశాన్ని రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ భాగాలుగా విభజిస్తారు; దాని గ్రంథం నిడివి కారణంగా, ''&lt;nowiki/&gt;'డైస్ ఇరే''' అనేది గ్రంథంలో అత్యంత తరచుగా విభజించబడే విభాగం (ఉదాహరణకు, మొజార్ట్ విషయంలో వలె). అసలైన రోమన్ కాథలిక్ ప్రార్థనా క్రమంలో ''ఇంట్రాయిట్'', ''కైరీ'' వెంటనే పక్కపక్కనే ఉండటం వలన, వాటిని తరచుగా ఒకే మూవ్‌మెంట్‌గా స్వరపరుస్తారు.</text>
      <sha1>s2fzq0npnuqx39fic6qij5ix2ncsukr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509143</id>
    <revision>
      <id>4953957</id>
      <timestamp>2026-09-07T02:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503197|Major depressive disorder]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4953957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15866" sha1="4v0akrsjt2kkxv3plwzr63ywifr8amu" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Major depressive disorder
|synonym          =Clinical depression, major depression, unipolar depression, unipolar disorder, recurrent depression
|image            =Van Gogh - Trauernder alter Mann.jpeg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =[[At Eternity's Gate|Sorrowing Old Man ('At Eternity's Gate')]]&lt;br&gt;by [[Vincent van Gogh]] (1890)
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]]
|symptoms         =[[depression (mood)|Low mood]], low [[self-esteem]], [[anhedonia|loss of interest]] in normally enjoyable activities, low energy, [[pain]] without a clear cause&lt;ref name=NIH2016/&gt;
|complications    =[[Self-harm]], [[suicide]]&lt;ref name=Rich2014/&gt;
|onset            =20s–30s&lt;ref name=DSM5/&gt;&lt;ref name=Kes2013/&gt;
|duration         =&gt; 2 weeks&lt;ref name=NIH2016/&gt;
|types            =
|causes           =[[genetics|Genetic]], environmental, and psychological factors&lt;ref name=NIH2016/&gt;
|risks            =[[Family history (medicine)|Family history]], major life changes, certain [[medication]]s, [[chronic health problem]]s, [[substance abuse]]&lt;ref name=NIH2016/&gt;&lt;ref name=DSM5/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =[[Bipolar disorder]], [[Attention deficit hyperactivity disorder|ADHD]], [[sadness]]&lt;ref name=DSM5/&gt;
|prevention       =
|treatment        =[[psychotherapy|Counseling]], [[antidepressant medication]], [[electroconvulsive therapy]], [[exercise]]&lt;ref name=Coo2013&gt;{{cite journal |vauthors=Cooney GM, Dwan K, Greig CA, Lawlor DA, Rimer J, Waugh FR, McMurdo M, Mead GE |title=Exercise for depression |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=9 |issue=9 |page=CD004366 |date=September 2013 |pmid=24026850 |doi=10.1002/14651858.CD004366.pub6 |editor1-last=Mead |editor1-first=Gillian E }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NIH2016/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =163 million (2017)&lt;ref name=&quot;GBD 2017 prevalence&quot;&gt;{{cite journal |last1=GBD 2017 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators |title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 354 diseases and injuries for 195 countries and territories, 1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017 |journal=Lancet |date=November 10, 2018 |volume=392 |issue=10159 |pages=1789–1858 |doi=10.1016/S0140-6736(18)32279-7 |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32279-7/fulltext |access-date=23 June 2020 |pmid=30496104 |pmc=6227754 |archive-date=13 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713210323/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32279-7/fulltext |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713210323/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32279-7/fulltext |date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt;
|deaths           =
}}మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్ ('''ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత''') అనేది చాలా సందర్భాలలో ఉండే కనీసం రెండు వారాల తక్కువ మానసిక స్థితి కలిగి ఉండే ఒక [[మానసిక రుగ్మత]].&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Depression|url=http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|website=NIMH|access-date=31 July 2016|date=May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805065529/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|archive-date=5 August 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805065529/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|date=5 August 2016}}&lt;/ref&gt; ఇది తరచుగా తక్కువ ఆత్మగౌరవం, సాధారణంగా ఆనందించే కార్యకలాపాలపై ఆసక్తి కోల్పోవడం, తక్కువ శక్తి, స్పష్టమైన కారణం లేకుండా నొప్పిని కలిగి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; ప్రభావితమైన వారు అప్పుడప్పుడు తప్పుడు నమ్మకాలను కలిగి ఉండవచ్చు లేదా ఇతరులు చేయలేని విషయాలను చూడవచ్చు లేదా వినవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; కొంతమందికి వారు సాధారణమైన సంవత్సరాలతో వేరు చేయబడిన మాంద్యం కాలాలు ఉంటాయి, మరికొందరు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ లక్షణాలు కలిగి ఉంటారు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{Citation|last=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|place=Arlington|publisher=American Psychiatric Publishing|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/160 160–68]|isbn=978-0-89042-555-8|edition=5th|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/160|access-date=22 July 2016}}&lt;/ref&gt; ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత ఒక వ్యక్తి వ్యక్తిగత జీవితం, పని జీవితం లేదా విద్యతో పాటు నిద్ర, ఆహారపు అలవాట్లు, సాధారణ ఆరోగ్యాన్ని ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; పెద్ద డిప్రెషన్ ఉన్న పెద్దవారిలో 2-8% [[ఆత్మహత్య]] ద్వారా మరణిస్తారు, ఆత్మహత్యతో మరణించే వారిలో 50% మంది డిప్రెషన్ లేదా మరొక మానసిక రుగ్మత బాధపడుతున్నారు.&lt;ref name=&quot;Rich2014&quot;&gt;{{Cite book|last=Richards|first=C. Steven|last2=O'Hara|first2=Michael W.|title=The Oxford Handbook of Depression and Comorbidity|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-979704-2|page=254|url=https://books.google.com/books?id=9jpsAwAAQBAJ&amp;pg=PA254|access-date=6 August 2020|archive-date=5 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805180629/https://books.google.com/books?id=9jpsAwAAQBAJ&amp;pg=PA254}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Strakowski|first=Stephen|last2=Nelson|first2=Erik|title=Major Depressive Disorder|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-026432-1|page=PT27|url=https://books.google.ca/books?id=nD8FCgAAQBAJ&amp;pg=PT27|access-date=6 August 2020|archive-date=16 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216203202/https://books.google.ca/books?id=nD8FCgAAQBAJ&amp;pg=PT27}}&lt;/ref&gt;

దీనికి కారణం జన్యు, పర్యావరణ, మానసిక కారకాల కలయిక అని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; ప్రమాద కారకాలలో ఈ పరిస్థితి కుటుంబ చరిత్ర, ప్రధాన జీవిత మార్పులు, కొన్ని మందులు, దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్య సమస్యలు, మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; సుమారు 40% ప్రమాదం జన్యుశాస్త్రానికి సంబంధించినదిగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత నిర్ధారణ వ్యక్తి నివేదించబడిన అనుభవాలు, మానసిక స్థితి పరీక్ష ఆధారపడి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Pat2015&quot;&gt;{{Cite book|last=Patton|first=Lauren L.|title=The ADA Practical Guide to Patients with Medical Conditions|date=2015|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-118-92928-5|page=339|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=OTJiCgAAQBAJ&amp;pg=PA339|access-date=6 August 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013900/https://books.google.com/books?id=OTJiCgAAQBAJ&amp;pg=PA339}}&lt;/ref&gt; ఈ రుగ్మతకు ప్రయోగశాల పరీక్ష లేదు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; అయితే, ఇలాంటి లక్షణాలకు కారణమయ్యే శారీరక పరిస్థితులను తోసిపుచ్చడానికి పరీక్షలు చేయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Pat2015&quot; /&gt; మేజర్ డిప్రెషన్ అనేది జీవితంలో సాధారణ భాగంగా ఉండే విచారం కంటే ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది,&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; 2016 నుండి, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రివెంటివ్ సర్వీసెస్ టాస్క్ ఫోర్స్ (USPSTF) 12 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో నిరాశ కోసం స్క్రీనింగ్ను సిఫారసు చేసింది, 2005 కోచ్రేన్ సమీక్ష స్క్రీనింగ్ ప్రశ్నాపత్రాల సాధారణ ఉపయోగం గుర్తించడం లేదా చికిత్సపై తక్కువ ప్రభావాన్ని చూపుతుందని కనుగొన్నారు.

ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత ఉన్నవారికి సాధారణంగా కౌన్సెలింగ్, యాంటిడిప్రెసెంట్ మందులతో చికిత్స చేస్తారు..&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; మందులు ప్రభావవంతంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి, కానీ ప్రభావం చాలా తీవ్రంగా నిరాశకు గురైన వారిలో మాత్రమే గణనీయంగా ఉండవచ్చు. . మందులు ఆత్మహత్య ప్రమాదాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది . ఉపయోగించే కౌన్సిలింగ్ రకాలు కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT), ఇంటర్ పర్సనల్ థెరఫీ.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; ఇతర చర్యలు ప్రభావవంతంగా లేకపోతే, ఎలెక్ట్రోకాన్వల్సివ్ థెరపీ (ECT) ను పరిగణించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; తనకు హాని కలిగించే ప్రమాదం ఉన్న సందర్భాల్లో ఆసుపత్రిలో చేరడం అవసరం కావచ్చు, అప్పుడప్పుడు ఒక వ్యక్తి కోరికలకు వ్యతిరేకంగా జరగవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=American Psychiatric Association|title=American Psychiatric Association Practice Guidelines for the Treatment of Psychiatric Disorders: Compendium 2006|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=978-0-89042-385-1|page=780|url=https://books.google.com/books?id=zql0AqtRSrYC&amp;pg=PA780|year=2006|access-date=6 August 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013931/https://books.google.com/books?id=zql0AqtRSrYC&amp;pg=PA780}}&lt;/ref&gt;

2017లో తీవ్ర నిరాశ రుగ్మత (మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్) దాదాపు 163 మిలియన్ల మందిని (ప్రపంచ జనాభాలో 2%) ప్రభావితం చేసింది. వారి జీవితంలోని ఒక దశలో ప్రభావితమైన వ్యక్తుల శాతం జపాన్‌లో  7% నుండి ఫ్రాన్స్‌లో 21% వరకు ఉంటుంది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో జీవితకాల రేట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి (అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో పోలిస్తే 15%).&lt;ref name=&quot;Kes2013&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Kessler RC, Bromet EJ |title=The epidemiology of depression across cultures |journal=Annual Review of Public Health |volume=34 |pages=119–38 |date=2013 |pmid=23514317 |pmc=4100461 |doi=10.1146/annurev-publhealth-031912-114409 }}&lt;/ref&gt; ఈ రుగ్మత వల్ల [[వెన్నునొప్పి|తక్కువ వెన్నునొప్పి]] తర్వాత రెండవ అత్యధిక సంవత్సరాలు వైకల్యంతో జీవించారు. ప్రారంభంలో అత్యంత సాధారణ సమయం ఒక వ్యక్తి 20, 30 లలో ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kes2013&quot; /&gt; పురుషుల కంటే స్త్రీలు రెండు రెట్లు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kes2013&quot; /&gt; అమెరికన్ సైకియాట్రిక్ అసోసియేషన్ 1980లో డయాగ్నొస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ మాన్యువల్ ఆఫ్ మెంటల్ డిజార్డర్స్ (DSM-III) కు &quot;మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్&quot; ను జోడించింది.&lt;ref name=&quot;Her2008&quot; /&gt; ఇది DSM-IIలో మునుపటి నిస్పృహ నరాలవ్యాధి విభజన, ఇది ఇప్పుడు డిస్టీమియా అని పిలువబడే పరిస్థితులను, అణగారిన మానసిక స్థితితో సర్దుబాటు రుగ్మత కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;Her2008&quot;&gt;{{Cite book|last=Hersen|first=Michel|last2=Rosqvist|first2=Johan|title=Handbook of Psychological Assessment, Case Conceptualization, and Treatment, Volume 1: Adults|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-17356-5|page=32|date=2008|url=https://books.google.com/books?id=zOBdVdjGf4oC&amp;pg=PA32|access-date=6 August 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013915/https://books.google.com/books?id=zOBdVdjGf4oC&amp;pg=PA32}}&lt;/ref&gt; ప్రస్తుతం లేదా గతంలో ప్రభావితమైన వారు కళంకితులుగా చూడబడవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Strakowski|first=Stephen M.|last2=Nelson|first2=Erik|title=Major Depressive Disorder|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-020618-5|page=Chapter 1|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dz8FCgAAQBAJ&amp;pg=PT9|chapter=Introduction|year=2015|access-date=6 August 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116014031/https://books.google.com/books?id=dz8FCgAAQBAJ&amp;pg=PT9}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>4v0akrsjt2kkxv3plwzr63ywifr8amu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953959</id>
      <parentid>4953957</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T02:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4953959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16814" sha1="h2jfq1k4bmzawdtl6u0wcuh451aaa6m" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             = మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్
|synonym          =ఇతర పేర్లు: క్లినికల్ డిప్రెషన్, మేజర్ డిప్రెషన్, యూనిపోలార్ డిప్రెషన్, యూనిపోలార్ డిజార్డర్, రికరెంట్ డిప్రెషన్
|image            =Van Gogh - Trauernder alter Mann.jpeg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =దుఃఖిస్తున్న వృద్ధుడు ('శాశ్వతత్వ ద్వారం వద్ద')&lt;br&gt;విన్సెంట్ వాన్ గోహ్ (1890)

|pronounce        =
|specialty        =	మనోవైద్యం
|symptoms         =	తక్కువ మానసిక స్థితి, తక్కువ ఆత్మగౌరవం, సాధారణంగా ఆనందించే కార్యకలాపాలపై ఆసక్తి కోల్పోవడం, తక్కువ శక్తి, స్పష్టమైన కారణం లేకుండా నొప్పి&lt;ref name=NIH2016/&gt;
|complications    =	స్వీయ-హాని , ఆత్మహత్య&lt;ref name=Rich2014/&gt;
|onset            =20–30 ఏళ్ల వారు&lt;ref name=DSM5/&gt;&lt;ref name=Kes2013/&gt;
|duration         =&gt; 2 వారాలు &lt;ref name=NIH2016/&gt;
|types            =
|causes           =జన్యు , పర్యావరణ, మానసిక కారకాలు&lt;ref name=NIH2016/&gt;
|risks            =కుటుంబ చరిత్ర , ప్రధాన జీవిత మార్పులు, కొన్ని మందులు , దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్య సమస్యలు , మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం&lt;ref name=NIH2016/&gt;&lt;ref name=DSM5/&gt;
|diagnosis        =
|differential     =నిర్ధారణ, బైపోలార్ డిజార్డర్, ADHD, విచారం&lt;ref name=DSM5/&gt;
|prevention       =
|treatment        =	కౌన్సెలింగ్, యాంటీ డిప్రెసెంట్ మందులు, ఎలక్ట్రోకన్వల్సివ్ థెరపీ, వ్యాయామం&lt;ref name=Coo2013&gt;{{cite journal |vauthors=Cooney GM, Dwan K, Greig CA, Lawlor DA, Rimer J, Waugh FR, McMurdo M, Mead GE |title=Exercise for depression |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |volume=9 |issue=9 |page=CD004366 |date=September 2013 |pmid=24026850 |doi=10.1002/14651858.CD004366.pub6 |editor1-last=Mead |editor1-first=Gillian E }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NIH2016/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =	163 మిలియన్లు (2017)&lt;ref name=&quot;GBD 2017 prevalence&quot;&gt;{{cite journal |last1=GBD 2017 Disease and Injury Incidence and Prevalence Collaborators |title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 354 diseases and injuries for 195 countries and territories, 1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017 |journal=Lancet |date=November 10, 2018 |volume=392 |issue=10159 |pages=1789–1858 |doi=10.1016/S0140-6736(18)32279-7 |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32279-7/fulltext |access-date=23 June 2020 |pmid=30496104 |pmc=6227754 |archive-date=13 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200713210323/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32279-7/fulltext |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713210323/https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)32279-7/fulltext |date=13 July 2020 }}&lt;/ref&gt;
|deaths           =
}}మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్ ('''ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత''') అనేది చాలా సందర్భాలలో ఉండే కనీసం రెండు వారాల తక్కువ మానసిక స్థితి కలిగి ఉండే ఒక [[మానసిక రుగ్మత]].&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot;&gt;{{Cite web|title=Depression|url=http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|website=NIMH|access-date=31 July 2016|date=May 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805065529/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|archive-date=5 August 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805065529/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/depression/index.shtml|date=5 August 2016}}&lt;/ref&gt; ఇది తరచుగా తక్కువ ఆత్మగౌరవం, సాధారణంగా ఆనందించే కార్యకలాపాలపై ఆసక్తి కోల్పోవడం, తక్కువ శక్తి, స్పష్టమైన కారణం లేకుండా నొప్పిని కలిగి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; ప్రభావితమైన వారు అప్పుడప్పుడు తప్పుడు నమ్మకాలను కలిగి ఉండవచ్చు లేదా ఇతరులు చేయలేని విషయాలను చూడవచ్చు లేదా వినవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; కొంతమందికి వారు సాధారణమైన సంవత్సరాలతో వేరు చేయబడిన మాంద్యం కాలాలు ఉంటాయి, మరికొందరు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ లక్షణాలు కలిగి ఉంటారు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{Citation|last=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|place=Arlington|publisher=American Psychiatric Publishing|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/160 160–68]|isbn=978-0-89042-555-8|edition=5th|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/160|access-date=22 July 2016}}&lt;/ref&gt; ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత ఒక వ్యక్తి వ్యక్తిగత జీవితం, పని జీవితం లేదా విద్యతో పాటు నిద్ర, ఆహారపు అలవాట్లు, సాధారణ ఆరోగ్యాన్ని ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; పెద్ద డిప్రెషన్ ఉన్న పెద్దవారిలో 2-8% [[ఆత్మహత్య]] ద్వారా మరణిస్తారు, ఆత్మహత్యతో మరణించే వారిలో 50% మంది డిప్రెషన్ లేదా మరొక మానసిక రుగ్మత బాధపడుతున్నారు.&lt;ref name=&quot;Rich2014&quot;&gt;{{Cite book|last=Richards|first=C. Steven|last2=O'Hara|first2=Michael W.|title=The Oxford Handbook of Depression and Comorbidity|date=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-979704-2|page=254|url=https://books.google.com/books?id=9jpsAwAAQBAJ&amp;pg=PA254|access-date=6 August 2020|archive-date=5 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200805180629/https://books.google.com/books?id=9jpsAwAAQBAJ&amp;pg=PA254}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Strakowski|first=Stephen|last2=Nelson|first2=Erik|title=Major Depressive Disorder|date=2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-026432-1|page=PT27|url=https://books.google.ca/books?id=nD8FCgAAQBAJ&amp;pg=PT27|access-date=6 August 2020|archive-date=16 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216203202/https://books.google.ca/books?id=nD8FCgAAQBAJ&amp;pg=PT27}}&lt;/ref&gt;

దీనికి కారణం జన్యు, పర్యావరణ, మానసిక కారకాల కలయిక అని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; ప్రమాద కారకాలలో ఈ పరిస్థితి కుటుంబ చరిత్ర, ప్రధాన జీవిత మార్పులు, కొన్ని మందులు, దీర్ఘకాలిక ఆరోగ్య సమస్యలు, మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; సుమారు 40% ప్రమాదం జన్యుశాస్త్రానికి సంబంధించినదిగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత నిర్ధారణ వ్యక్తి నివేదించబడిన అనుభవాలు, మానసిక స్థితి పరీక్ష ఆధారపడి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Pat2015&quot;&gt;{{Cite book|last=Patton|first=Lauren L.|title=The ADA Practical Guide to Patients with Medical Conditions|date=2015|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-118-92928-5|page=339|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=OTJiCgAAQBAJ&amp;pg=PA339|access-date=6 August 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013900/https://books.google.com/books?id=OTJiCgAAQBAJ&amp;pg=PA339}}&lt;/ref&gt; ఈ రుగ్మతకు ప్రయోగశాల పరీక్ష లేదు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; అయితే, ఇలాంటి లక్షణాలకు కారణమయ్యే శారీరక పరిస్థితులను తోసిపుచ్చడానికి పరీక్షలు చేయవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Pat2015&quot; /&gt; మేజర్ డిప్రెషన్ అనేది జీవితంలో సాధారణ భాగంగా ఉండే విచారం కంటే ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది,&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; 2016 నుండి, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రివెంటివ్ సర్వీసెస్ టాస్క్ ఫోర్స్ (USPSTF) 12 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో నిరాశ కోసం స్క్రీనింగ్ను సిఫారసు చేసింది, 2005 కోచ్రేన్ సమీక్ష స్క్రీనింగ్ ప్రశ్నాపత్రాల సాధారణ ఉపయోగం గుర్తించడం లేదా చికిత్సపై తక్కువ ప్రభావాన్ని చూపుతుందని కనుగొన్నారు.

ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత ఉన్నవారికి సాధారణంగా కౌన్సెలింగ్, యాంటిడిప్రెసెంట్ మందులతో చికిత్స చేస్తారు..&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; మందులు ప్రభావవంతంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి, కానీ ప్రభావం చాలా తీవ్రంగా నిరాశకు గురైన వారిలో మాత్రమే గణనీయంగా ఉండవచ్చు. . మందులు ఆత్మహత్య ప్రమాదాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది . ఉపయోగించే కౌన్సిలింగ్ రకాలు కాగ్నిటివ్ బిహేవియరల్ థెరపీ (CBT), ఇంటర్ పర్సనల్ థెరఫీ.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; ఇతర చర్యలు ప్రభావవంతంగా లేకపోతే, ఎలెక్ట్రోకాన్వల్సివ్ థెరపీ (ECT) ను పరిగణించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; తనకు హాని కలిగించే ప్రమాదం ఉన్న సందర్భాల్లో ఆసుపత్రిలో చేరడం అవసరం కావచ్చు, అప్పుడప్పుడు ఒక వ్యక్తి కోరికలకు వ్యతిరేకంగా జరగవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=American Psychiatric Association|title=American Psychiatric Association Practice Guidelines for the Treatment of Psychiatric Disorders: Compendium 2006|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=978-0-89042-385-1|page=780|url=https://books.google.com/books?id=zql0AqtRSrYC&amp;pg=PA780|year=2006|access-date=6 August 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013931/https://books.google.com/books?id=zql0AqtRSrYC&amp;pg=PA780}}&lt;/ref&gt;

2017లో తీవ్ర నిరాశ రుగ్మత (మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్) దాదాపు 163 మిలియన్ల మందిని (ప్రపంచ జనాభాలో 2%) ప్రభావితం చేసింది. వారి జీవితంలోని ఒక దశలో ప్రభావితమైన వ్యక్తుల శాతం జపాన్‌లో  7% నుండి ఫ్రాన్స్‌లో 21% వరకు ఉంటుంది. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో జీవితకాల రేట్లు ఎక్కువగా ఉన్నాయి (అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలతో పోలిస్తే 15%).&lt;ref name=&quot;Kes2013&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Kessler RC, Bromet EJ |title=The epidemiology of depression across cultures |journal=Annual Review of Public Health |volume=34 |pages=119–38 |date=2013 |pmid=23514317 |pmc=4100461 |doi=10.1146/annurev-publhealth-031912-114409 }}&lt;/ref&gt; ఈ రుగ్మత వల్ల [[వెన్నునొప్పి|తక్కువ వెన్నునొప్పి]] తర్వాత రెండవ అత్యధిక సంవత్సరాలు వైకల్యంతో జీవించారు. ప్రారంభంలో అత్యంత సాధారణ సమయం ఒక వ్యక్తి 20, 30 లలో ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kes2013&quot; /&gt; పురుషుల కంటే స్త్రీలు రెండు రెట్లు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kes2013&quot; /&gt; అమెరికన్ సైకియాట్రిక్ అసోసియేషన్ 1980లో డయాగ్నొస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ మాన్యువల్ ఆఫ్ మెంటల్ డిజార్డర్స్ (DSM-III) కు &quot;మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్&quot; ను జోడించింది.&lt;ref name=&quot;Her2008&quot; /&gt; ఇది DSM-IIలో మునుపటి నిస్పృహ నరాలవ్యాధి విభజన, ఇది ఇప్పుడు డిస్టీమియా అని పిలువబడే పరిస్థితులను, అణగారిన మానసిక స్థితితో సర్దుబాటు రుగ్మత కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;Her2008&quot;&gt;{{Cite book|last=Hersen|first=Michel|last2=Rosqvist|first2=Johan|title=Handbook of Psychological Assessment, Case Conceptualization, and Treatment, Volume 1: Adults|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-17356-5|page=32|date=2008|url=https://books.google.com/books?id=zOBdVdjGf4oC&amp;pg=PA32|access-date=6 August 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116013915/https://books.google.com/books?id=zOBdVdjGf4oC&amp;pg=PA32}}&lt;/ref&gt; ప్రస్తుతం లేదా గతంలో ప్రభావితమైన వారు కళంకితులుగా చూడబడవచ్చు.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Strakowski|first=Stephen M.|last2=Nelson|first2=Erik|title=Major Depressive Disorder|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-020618-5|page=Chapter 1|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dz8FCgAAQBAJ&amp;pg=PT9|chapter=Introduction|year=2015|access-date=6 August 2020|archive-date=16 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116014031/https://books.google.com/books?id=dz8FCgAAQBAJ&amp;pg=PT9}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>h2jfq1k4bmzawdtl6u0wcuh451aaa6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>హిందుస్తాన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509144</id>
    <revision>
      <id>4953958</id>
      <timestamp>2026-09-07T02:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{short description|భారతదేశానికి చారిత్రక పేరు}} {{other uses|హిందుస్తాన్ (అస్పష్టత నివారణ)}} {{Use Indian English|date=ఆగస్టు 2024}} {{Use dmy dates|date=ఆగస్టు 2024}} [[File:1864 Johnson's Map of India (Hindostan or British India) - Geographicus - India-j-64.jpg|thumb|300px|[[ఆల్విన్ జె. జాన్సన్]] గా...'</comment>
      <origin>4953958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65699" sha1="buuxncljj26mgnqtskot96wk3w1wjrg" xml:space="preserve">{{short description|భారతదేశానికి చారిత్రక పేరు}}
{{other uses|హిందుస్తాన్ (అస్పష్టత నివారణ)}}
{{Use Indian English|date=ఆగస్టు 2024}}
{{Use dmy dates|date=ఆగస్టు 2024}}
[[File:1864 Johnson's Map of India (Hindostan or British India) - Geographicus - India-j-64.jpg|thumb|300px|[[ఆల్విన్ జె. జాన్సన్]] గారి హిందుస్తాన్ లేదా [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ భారతదేశ]] మ్యాప్, 1864]]

'''హిందుస్తాన్''' ({{IPA|en|ˈhɪn.du.stæn}} లేదా {{IPA|en|ˈhɪn.du.stɑn}}, {{respell|HIN|doo|stan}}; {{small|{{audio|Hindustan pronunciation1.ogg|ఉచ్ఛారణ}}}}), దీని సంక్షిప్త రూపం '''హింద్'''తో పాటు,&lt;ref name=&quot;Kapur20192&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది భారతదేశానికి, విస్తృతంగా చెప్పాలంటే [[భారత ఉపఖండం|भारतीय उपఖండానికి]] [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] భాషలో ఉన్న పేరు. ఇది తదుపరి కాలంలో [[హిందుస్తానీ భాష|హిందుస్తానీ]] మాట్లాడే స్థానికుల మధ్య సర్వసాధారణంగా వాడుకలోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గోయెల్ |first1=కోెలి మొయిత్రా |date=2 మార్చి 2018 |title=ఇన్ అదర్ స్పేసెస్: కాంటೆಸ್ಟೇಷన్స్ ఆఫ్ నేషనల్ ఐడెంటిటీ ఇన్ &quot;న్యూ&quot; ఇండియాస్ గ్లోబలైజ్డ్ ಮೀಡಿಯಾಸ್ಕೇಪ್ಸ್ |journal=జర్నలిజం &amp; కమ్యూనికేషన్ మోనోగ్రాఫ్స్ |volume=20 |issue=1 |pages=4–73 |doi=10.1177/1522637917750131 |quote=&quot;హిందుస్తాన్,&quot; లేదా హిందువుల భూమి, ఇది భారతదేశానికి మరో హిందీ పేరు. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Śivaprasāda18742&quot;&gt;{{cite book |last1=శివప్రసాద్ |first1=రాజా |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ |date=1874 |publisher=మెడికల్ హాల్ ప్రెస్ |page=15 |language=en |quote=పర్షియన్లు సింధు (ఇండస్) నది ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న ప్రాంతాన్ని హింద్ అని పిలిచారు, ఇది సింధ్ అనే పదానికి రూపాంతరం మాత్రమే.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brill&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}: &quot;వారు గంగానది దిగువ ప్రాంతంలోని భారతదేశానికి లేదా మరింత వదులుగా చెప్పాలంటే సరైన భారత ఉపఖండానికి 'హిందుస్తాన్' అనే పేరును ఉపయోగించారు. 'షాపూర్ I' యొక్క 'నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్' శాసనంలో 'హిందుస్తాన్' అనే పదం దిగువ సింధు నది వద్ద ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచించింది మరియు తరువాత క్రమంగా దాదాపు మొత్తం ఉపఖండాన్ని సూచించడం ప్రారంభించింది. ఇది మధ్యయుగాలలో భారతదేశంలో మరియు వెలుపల విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన పేరు.&quot;&lt;/ref&gt; 

చారిత్రకంగా ఈ పదం ఉత్తర భారత ఉపఖండానికి&lt;ref&gt;(దక్షిణాన ఉన్న [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్‌కు]] భిన్నంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం]] యొక్క అత్యున్నత భాగం మరియు [[వింధ్య పర్వత శ్రేణికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాలు, ప్రత్యేకించి [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] [[దోయబ్]] ప్రాంతం)&lt;/ref&gt; మరియు మొత్తం ఉపఖండానికి ఏకకాలంలో ఉపయోగించబడింది.

1947లో [[భారత విభజన]] జరిగినప్పటి నుండి, 'హిందుస్తాన్' నేటికీ [[భారతదేశం|భారత రిపబ్లిక్]] యొక్క చారిత్రక పేరుగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంది.&lt;ref&gt;{{citation |title=షేక్ అయ్యాజ్ ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ – లాంగ్వేజ్ &amp; లిటరేచర్ |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020050542/http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html |archive-date=20 అక్టోబర్ 2007 |chapter=సింధ్: యాన్ ఇంట్రడక్షన్ |chapter-url=http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh20092&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer20102&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;

ఈ పదానికి అరబిక్ సమానార్థకం [[పేర్లు భారతదేశం|అల్-హింద్]].&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆంగ్లంలో హిందుస్తాన్ సాధారణంగా '''హిందోస్తాన్''' లేదా '''హిందూస్తాన్''' అని కూడా స్పెల్లింగ్ చేయబడింది. ఈ పదం [[ప్రాకృతం]] మరియు [[సంస్కృతం]] భాషలలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గ్రియర్సన్ |first1=జార్జ్ ఎ. |title=హిందుస్తాన్ అండ్ హిందోస్తాన్ |journal=బులెటిన్ ఆఫ్ ది స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియంటల్ అండ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్ |date=ఫిబ్రవరి 1933 |volume=7 |issue=1 |pages=257–260 |doi=10.1017/S0041977X00105889 |s2cid=176975272 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/hindustan-and-hindostan/3BDB1D9A8EE259F9FBEAE9856508B350 |language=en |issn=1474-0699|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== వ్యుత్పత్తి ==
హిందుస్తాన్ అనేది [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] పదం ''హిందూ'' నుండి వచ్చింది, ఇది [[సంస్కృత]] పదం ''సింధు'' (&quot;''[[ఇండస్ నది]]''&quot;) తో సంబంధం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;
అస్కో పార్పొలా ప్రకారం, [[ప్రోటో-ఇరానియన్ భాష|ప్రోటో-ఇరానియన్]] ధ్వని మార్పు ''*s'' &gt; ''h'' క్రీ.పూ. 850 మరియు 600 మధ్య సంభవించింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 9}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, [[రుగ్వేద]] ''[[సప్త సింధు|సప్త సింధవ]]'' (ఏడు నదుల భూమి) అవేస్తాలో ''హప్తా హిందూ'' అయింది. ఇది అహురా మజ్డా చేత సృష్టించబడిన &quot;పదిహేనవ డొమైన్&quot; అని చెప్పబడింది, ఇది 'అసాధారణ వేడి' కలిగిన భూమి.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=2}}&lt;/ref&gt;
క్రీ.పూ. 515లో, [[మొదటి డేరియస్]] [[ఇండస్ లోయ అచమెనిడ్ విజయం|సింధు లోయను కలుపుకున్నారు]], ప్రస్తుత [[సింధ్]] తో సహా, దీనిని పర్షియన్‌లో ''హిందూ'' అని పిలిచేవారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 1}}&lt;/ref&gt; [[మొదటి జెర్క్సెస్]] కాలంలో, &quot;హిందూ&quot; అనే పదం సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములకు కూడా వర్తింపజేయబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;

[[మధ్య పర్షియన్]]లో, బహుశా మొదటి శీతాబ్దపు CE నుండి, ''[[-స్టాన్|-స్తాన్]]'' ప్రత్యయం జోడించబడింది, ఇది ఒక దేశం లేదా ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది, ప్రస్తుత పదం ''హిందూస్తాన్'' ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011|p=105}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, క్రీ.శ. 262 నాటి [[షాపూర్ I]] యొక్క [[నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్]] శాసనంలో సింధ్‌ను ''హిందూస్తాన్'' అని పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=553}}&lt;/ref&gt;

చరిత్రకారుడు [[బి. ఎన్. ముఖర్జీ]] ప్రకారం, దిగువ సింధు బేసిన్ నుండి ''హిందూస్తాన్'' అనే పదం క్రమంగా &quot;మొత్తం ఉపఖండానికి&quot; విస్తరించబడింది. గ్రీకో-రోమన్ పేరు &quot;ఇండియా&quot; మరియు చైనీస్ పేరు [[యిందు|షెన్-టు]] కూడా ఇదే విధమైన పరిణామాన్ని అనుసరించాయి.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt;

పర్షియన్ పదం హిందూ నుండి ఉద్భవించిన అరబిక్ పదం ''[[అల్-హింద్|హింద్]]'', మక్రాన్ తీరం నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు విస్తృతమైన [[గ్రేటర్ ఇండియా|విశాలమైన ప్రాంతాన్ని]] సూచించడానికి అరబ్బుల చేత পূর্বে ఉపయోగించబడింది.&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;/&gt; కానీ చివరకు అది కూడా భారత ఉపఖండంతో గుర్తింపు పొందింది.

== ప్రస్తుత వాడుక ==

=== భారత రిపబ్లిక్ ===
ఆధునిక కాలపు [[భారత రిపబ్లిక్‌ను]] సూచించడానికి &quot;హిందుస్తాన్&quot; తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Singh2009&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer2010&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;&gt;{{citation |last=వైట్-స్పున్నర్ |first=బార్నీ |title=పార్టిషన్: ది స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ అండ్ ది క్రియేషన్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ ఇన్ 1947 |url=https://books.google.com/books?id=2Wx9DQAAQBAJ&amp;pg=PR5 |year=2017 |publisher=సైమన్ &amp; షూస్టర్ యుకె |isbn=978-1-4711-4802-6 |page=5}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక భారతదేశ జాతీయ జెండా లేదా ప్రాతినిధ్యం వహించే జట్లు మరియు సంస్థలతో కూడిన క్రీడా ఈవెంట్‌లు మరియు ఇతర బహిరంగ కార్యక్రమాలలో ఈ పదంతో కూడిన నినాదాలు సాధారణంగా వినిపిస్తాయి. మార్కెటింగ్‌లో, ఇది ప్రకటనల ప్రచారాలలో జాతీయ మూలానికి సూచికగా కూడా సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది మరియు అనేక [[హిందుస్తాన్ (అస్పష్టత నివారణ)#కంపెనీలు|కంపెనీ పేర్లలో]] ఉంది. [[పాకిస్తాన్]] వ్యవస్థాపకుడు [[మహమ్మద్ అలీ జిన్నా]] మరియు అతని పార్టీ [[ఆల్-ఇండియా ముస్లిం లీగ్|ముస్లిం లీగ్]] హిందువుల మెజారిటీ జనాభాను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆధునిక భారత రిపబ్లిక్‌ను &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలవాలని పట్టుబట్టాయి.&lt;ref&gt;{{cite book |last=పాండే |first=అపర్ణ |date=2011 |title=ఎక్స్‌ప్లెయినింగ్ పాకిస్తాన్స్ ఫారిన్ పాలసీ: ఎస్కేపింగ్ ఇండియా |url=https://books.google.com/books?id=ceg-kSmft94C&amp;pg=PA15 |location=న్యూయార్క్ |publisher=రౌట్లెడ్జ్ |pages=14–15 |isbn=978-0415599009 |quote=&quot;విభజన సమయంలో, రెండు స్వతంత్ర దేశాలను హిందుస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్ అని పిలవాలని ముస్లిం లీగ్ బ్రిటీష్ వారిని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించింది, కానీ బ్రిటీష్ వారు లేదా కాంగ్రెస్ ఈ డిమాండ్‌కు తలొగ్గలేదు. జిన్నా మరియు పాకిస్తానీ విధాన రూపకర్తలలో ఎక్కువ మంది స్వతంత్ర భారతదేశాన్ని తరచుగా 'హిందుస్తాన్' అని సూచించడం ద్వి-राष्ट्र సిద్ధాంతానికి నిదర్శనం.&quot;}}&lt;/ref&gt;

=== భాష ===
{{main article|హిందుస్తానీ భాష}}

''[[హిందుస్తానీ భాష]]'' అనేది హిందుస్తాన్ భాష మరియు ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో [[లింగ్వా ఫ్రాంకా]].&lt;ref name=&quot;Ashmore1961&quot;&gt;{{cite book |last1=యాష్మోర్ |first1=హ్యారీ ఎస్. |title=ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా: ఎ న్యూ సర్వే ఆఫ్ యూనివర్సల్ నాలెッジ, వాల్యూమ్ 11 |date=1961 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]] |page=579 |language=en |quote=ఉత్తర భారతదేశంలో మరియు పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లో అన్ని వర్గాల నుండి 50,000,000 మందికి పైగా ప్రజల రోజువారీ సంభాషణ భాష ఒక సాధారణ భాష యొక్క వ్యక్తీకరణగా ఉంది.}}&lt;/ref&gt; హిందుస్తానీ [[పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్]] మరియు [[ఢిల్లీ]] ప్రాంతాల [[పాత హిందీ]] భాష నుండి ఉద్భవించింది. దీని సాహిత్య ప్రమాణ రూపాలు - [[ఆధునిక ప్రామాణిక హిందీ]] మరియు [[ఆధునిక ప్రామాణిక ఉర్దూ]] - వేర్వేరు లిపులను ఉపయోగిస్తాయి. హిందీ రిజిస్టర్ దాని సంక్షిప్త రూపం ''హింద్'' (ఇండియా) నుండి ఉద్భవించింది.&lt;ref name=&quot;Beg1996&quot;&gt;{{cite book |last1=బేగ్ |first1=మిర్జా ఖలీల్ |title=సోషియోలింగ్విస్టిక్ పర్స్పెక్టివ్ ఆఫ్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ ఇన్ ఇండియా |date=1996 |publisher=బహ్రి పబ్లికేషన్స్ |page=37 |language=en |quote=ఇండియా అని అర్థం వచ్చే హింద్ అనే పదం పర్షియన్ భాష నుండి వచ్చింది, మరియు పర్షియన్ వర్ణమాల లో యా-ఇ-మారుఫ్ గా లిప్యంతరీకరించబడిన ప్రత్యయం 'సబంధించిన' అని అర్థం ఇచ్చే ఒక వ్యాకరణ సూచిక. కాబట్టి హిందీ అంటే 'భారతదేశానికి సంబంధించిన/చెందిన' లేదా 'భారతీయ స్థానిక' అని అర్థం.}}&lt;/ref&gt;

== చారిత్రక వాడుకలు ==
{{quotebox
| align = right
| width = 200px
| title = [[బాబర్ నామా]]
| text = హిందుస్తాన్ దేశం విస్తారమైనది, మనుషులతో మరియు ఉత్పత్తులతో నిండి ఉంది. తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన కూడా ఇది దాని [[హిందూ మహాసముద్రం|గొప్ప చుట్టుముట్టే మహాసముద్రంతో]] ముగుస్తుంది. ఉత్తరాన ఇది [[హిందూ-కుష్]], [[కాఫిస్తాన్]] మరియు [[కాశ్మీర్]] ప్రాంతాలతో కలిసే పర్వతాలను కలిగి ఉంది. దీనికి వాయువ్యంలో [[కాబూల్]], [[గజ్ని]] మరియు [[కందహార్]] ఉన్నాయి. మొత్తం హిందుస్తాన్‌కు [[ఢిల్లీ]] రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది...
| source = – ''[[బాబర్ నామా]]'', ఎ. ఎస్. బెవెరిడ్జ్, అనువాదం, వాల్యూమ్ 1, sec. iii: 'హిందుస్తాన్'{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=17}}
}}
ప్రారంభ పర్షియన్ పండితులకు భారతదేశ విస్తృతి గురించి పరిమిత జ్ఞానం ఉండేది. ఇస్లాం రాక మరియు [[ప్రారంభ ముస్లిం దండయాత్రలు|ముస్లిం విజయాల]] తర్వాత, ''హిందుస్తాన్'' అర్థం దాని అరబిక్ రూపాంతరమైన ''హింద్'' తో పరస్పర చర్య జరిపింది, ఇది పర్షియన్ నుండి కూడా ఉద్భవించింది మరియు దానికి దాదాపు పర్యాయపదంగా మారింది. సముద్ర వ్యాపారంలో నిమగ్నమైన అరబ్బులు, పశ్చిమ బలూచిస్తాన్‌లోని 'తిస్' (ఆధునిక [[చాబహార్]] సమీపంలో) నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు ఉన్న అన్ని భూములను, ముఖ్యంగా &quot;''అల్-హింద్''&quot; గా దాని విస్తృత రూపంలో ఉపయోగించినప్పుడు, తమ ''హింద్'' భావనలో చేర్చారు. ''హిందుస్తాన్'' ఈ విస్తృతమైన అర్థాన్ని పొందలేదు. [[ఆండ్రే వింక్]] ప్రకారం, ఇది [[సింధ్]] (స్థూలంగా ప్రస్తుత పశ్చిమ పాకిస్తాన్) మరియు [[హింద్]] (సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములు) మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని పొందలేదు;&lt;ref name=Brill&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఎస్. మక్బூல் |chapter=హింద్: ది జియోగ్రఫీ ఆఫ్ ఇండియా అకార్డింగ్ టు ది మీడియేవల్ ముస్లిం జియోగ్రాఫర్స్ |chapter-url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hind-COM_0290 |editor1=బి. లూయిస్ |editor2=వి. ఎల్. మెనేజ్ |editor3=సిహెచ్. పెల్లాట్ |editor4=జె. షాచ్ట్ |title=ది ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇస్లామ్, వాల్యూమ్ III (H–IRAM) |edition=రెండవ |url=https://books.google.com/books?id=z8X4vQAACAAJ |year=1986 |publisher=బ్రిల్ |isbn=978-90-04-12756-2 |ref={{sfnref|అహ్మద్, హింద్: ది జియోగ్రఫీ|1986}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=5}}: &quot;అరబ్బులు గ్రీకువలెనే ముందే ఉన్న పర్షియన్ పదத்தை స్వీకరించారు, కానీ సింధ్ మరియు మక్రాన్ నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం మరియు ప్రధాన భూభాగ ఆగ్నేయాసియా వరకు ఉన్న మొత్తం భారతీయ ప్రాంతానికి దాని ప్రయోగాన్ని విస్తరించిన మొదటివారు వారే.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=145}}: &quot;అరబిక్ సాహిత్యం తరచుగా 'సింధ్'ను 'హింద్'తో కలిపి ఒకే పదంగా మారుస్తుంది. వాస్తవానికి సింధ్, ప్రాదేశికంగా అస్పష్టంగా నిర్వచించబడినప్పటికీ, ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్ ఉన్న ప్రాంతంతో బాగా అతివ్యాప్తి చెందుతుంది. ఇది ఖచ్చితంగా ప్రస్తుత సింధ్ మరియు మక్రాన్ ప్రావిన్సుకు మించి విస్తరించింది; బలూచిస్తాన్ మొత్తం, పంజాబ్ లో కొంత భాగం మరియు వాయువ్య సరిహద్దు రాష్ట్రాన్ని చేర్చారు.&quot;&lt;/ref&gt; ఇతర మూలాలు ''సింధ్'' మరియు ''హింద్'' ప్రారంభ కాలం నుండి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయని పేర్కొన్నాయి,&lt;ref name=&quot;Fatiḥpūrī1987&quot;&gt;{{cite book |last1=ఫతిహ్‌పూరి |first1=దిల్దార్ అలీ ఫర్మాన్ |title=పాకిస్తాన్ మూవ్‌మెంట్ అండ్ హిందీ-ఉర్దూ కాన్‌ఫ్లిక్ట్ |date=1987 |publisher=సంగ్-ఇ-మీల్ పబ్లికేషన్స్ |language=en |quote=&quot;'హింద్' మరియు 'సింధ్' పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి అనడానికి ఉదాహరణలు ఉన్నాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; మరియు [[భారత ఉపఖండంలో ముస్లిం దండయాత్రలు|భారతదేశంలో ఇస్లామిక్ పాలన రాక]] తర్వాత, &quot;హింద్ మరియు సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;&lt;ref name=&quot;Qureshi1965&quot;&gt;{{cite book |last1=ఖురేషి |first1=ఇష్తియాక్ హుసేన్ |title=ది స్ట్రగుల్ ఫర్ పాకిస్తాన్ |date=1965 |publisher=యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కరాచీ |page=1|language=en |quote=అరబ్ విజయం తర్వాతే సింధ్ అనే పేరు ఆధునిక సింధ్‌కు మించి చాలా భూభాగాలకు వర్తింపజేయబడింది మరియు క్రమంగా హింద్ మరియు సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; 

10 వ శతాబ్దపు గ్రంథం ''[[హుదుద్ అల్-ఆలం]]'' ''హిందుస్తాన్‌ను'' స్థూలంగా భారత ఉపఖండంగా నిర్వచించింది, దీని పశ్చిమ సరిహద్దు సింధు నది ద్వారా ఏర్పడింది, దక్షిణ సరిహద్దు మహాసముద్రం వరకు మరియు తూర్పు సరిహద్దు ప్రస్తుత అస్సాం అయిన [[కామరూప్]] వద్ద ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt; తదుపరి పది శతాబ్దాల పాటు, ''హింద్'' మరియు ''హిందుస్తాన్'' రెండూ ఉపఖండంలో ఖచ్చితంగా ఈ అర్థంతో పాటు వాటి విశేషణాలైన ''హిందవి'', ''హిందుస్తానీ'' మరియు ''హిందీ'' తో ఉపయోగించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{citation |first=ఎం. అథర్ |last=అలీ |title=ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా: అక్బర్ అండ్ అబుల్ ఫజ్ల్ |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=24 |pages=80–88 |number=1/3 |date=జనవరి 1996 |jstor=3520120 |ref={{sfnref|అలీ, ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా|1996}} |doi=10.2307/3520120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఇంతియాజ్ |chapter=కాన్సెప్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా: ఎక్స్పాండింగ్ హొరిజా没什么 ఇన్ ఎర్లీ మెడీవల్ అరబిక్ అండ్ పర్షియన్ రైటింగ్ |editor=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ఇండియా — స్టడీస్ ఇన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |url=https://books.google.com/books?id=AyhuAAAAMAAJ |year=2005 |publisher=మున్షీరామ్ మనోహర్‌లాల్ పబ్లిషర్స్ |isbn=978-81-215-1152-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |first=ఇర్ఫాన్ |last=హబీబ్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా: నోట్స్ ఆన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=25 |pages=3–10 |number=7/8 |date=జూలై 1997 |jstor=3517600 |ref={{sfnref|హబీబ్, ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా|1997}} |doi=10.2307/3517600}}&lt;/ref&gt; నిజానికి, క్రీ.శ. 1220 లో, చరిత్రకారుడు [[హసన్ నిజామి]] ''హింద్'' ను &quot;[[పెషావర్]] నుండి [[హిందూ మహాసముద్రం|సముద్ర తీరాల]] వరకు, మరియు మరొక దిశలో [[సివిస్తాన్]] నుండి [[చిన్ హిల్స్|చిన్ కొండల]] వరకు&quot; ఉన్నట్లు వర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;IM1887&quot;&gt;{{cite book |title=ది ఇండియన్ మ్యాగజైన్, ఇష్యూస్ 193-204 |date=1887 |publisher=నేషనల్ ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఎయిడ్ ఆఫ్ సోషల్ ప్రోగ్రెస్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ ఇండియా |page=292 |language=en |quote=మళ్ళీ నిషాపుర్‌కు చెందిన హసన్ నిజామి, సుమారు క్రీ.శ. 1220 లో వ్రాశారు: &quot;పెషావర్ నుండి సముద్ర తీరాల వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి 'చిన్' కొండల వరకు მთლიანად 'హింద్'.&quot;}}&lt;/ref&gt;

11వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన [[తుర్కో-పర్షియన్ సంప్రదాయం|తుర్కో-పర్షియన్]] విజయాలతో, ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఖచ్చితమైన అర్థం రూపుదిద్దుకుంది, ఇది సింధు నది భూమిని నిర్వచించింది. విజేతలు మిగిలిన ఉపఖண்டాన్ని విస్మరిస్తూ తమ నియంత్రణలో ఉన్న భూములను హిందుస్తాన్ అని పిలిచేవారు.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot;&gt;షొయబ్ దానియల్, [https://scroll.in/article/855876/land-of-hindus-mohan-bhagwat-narendra-modi-and-the-sangh-parivar-are-using-hindustan-all-wrong ల్యాండ్ ఆఫ్ హిందుూస్? మోహన్ భగవత్, నరేంద్ర మోడీ అండ్ ది సంఘ్ పరివార్ ఆర్ యూజింగ్ 'హిందుస్తాన్' ఆల్ రాంగ్], Scroll.in, 30 అక్టోబర్ 2017.&lt;/ref&gt;
11వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో [[లాహోర్]] రాజధానిగా [[పంజాబ్]] లోని [[ఘజ్ని]] యొక్క [[ఉపగ్రహ రాష్ట్రం]] &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/hindu జె. టి. పి. డి బ్రూయిన్, ఆర్ట్. హిందూ] ఎట్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఇరానికా వాల్యూమ్ XII, ఫాస్క్. 3, pp. 311-312, అందుబాటులో ఉంది http://www.iranicaonline.org/articles/hindu, గ్రహించబడిన తేదీ 6 మే 2016&lt;/ref&gt; [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] స్థాపించబడిన తర్వాత, ఉత్తర భారతదేశం, ముఖ్యంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం|గంగా మైదానాలు]] మరియు పంజాబ్ &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web |title=హిందుస్తాన్ |url=https://www.britannica.com/eb/article-9040520/Hindustan |access-date=2 మే 2007 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]], ఇంక్. |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anglo-Indian&quot;&gt;{{citation |last1=యూల్ |first1=హెన్రీ |last2=బర్నెల్ |first2=ఆర్ధర్ కోక్ |title=హాబ్సన్-జోబ్సన్: ది ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ |url=https://books.google.com/books?id=rcjmiBm8hHQC&amp;pg=PR3 |year=1996 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1886 |publisher=వర్డ్స్‌వర్త్ ఎడిషన్స్ |isbn=978-1-85326-363-7}}: &quot;'''హిందోస్తాన్''', n.p. పర్స్. ''హిందూస్తాన్''. (a) 'హిందువులు' లేదా సింధు ప్రజల దేశం, భారతదేశం. ఆధునిక స్థానిక భాషలో ఈ పదం విలక్షణంగా (b) నర్మదా నదికి ఉత్తరాన ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచిస్తుంది, బెంగాల్ మరియు బీహార్ మినాయించి. తరువాతి ప్రావిన్సులు ''పూర్బ్''గా పరిగణించబడతాయి, మరియు నర్మదాకు దక్షిణాన ఉన్నవన్నీ ''దక్కన్''గా పరిగణించబడతాయి. కానీ ఈ పదం పాత మొహమ్మదన్ రచయితలలో ఆంగ్ల పాఠశాల పుస్తకాలు మరియు అట్లాస్‌లలో ఉపయోగించినట్లే ఉపయోగించబడుతుంది, అనగా (a) సరైన భారతదేశానికి సమానమైనది. కాబట్టి బాబర్ హిందుస్తాన్ గురించి ఇలా అంటాడు: 'తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన ఇది మహాసముద్రంచే సరిహద్దులుగా ఉంది'&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macdonnell&quot;&gt;{{cite book |last=మ్యాక్‌డొనెల్ |first=ఆర్ధర్ ఎ. |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సంస్కృత లిటరేచర్ |publisher=హ్యాస్కెల్ హౌస్ పబ్లిషర్స్ |year=1968 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1900 |url=https://books.google.com/books?id=nVmf1yA6H-4C&amp;pg=PA141 |page=141 |id=GGKEY:N230TU9P9E1}}&lt;/ref&gt; పండితుడు [[బి. ఎన్. ముఖర్జీ|బ్రాటింద్ర నాథ్ ముఖర్జీ]] ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఈ ఇరుకైన అర్థం విస్తృత అర్థంతో పాటు పక్కపక్కనే ఉందని మరియు కొంతమంది రచయితలు వాటిని ఏకాలంలోనైనా ఏకకాలంలో ఉపయోగించారని పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=132}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (1206–1526) మరియు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] (1526–1857) కాలంలో, పాలకవర్గం మరియు దాని పర్షియన్ చరిత్రకారులు &quot;హిందుస్తాన్&quot; మరియు &quot;హింద్&quot; మధ్య మరింత స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. హిందుస్తాన్ ముస్లిం రాజకీయ నియంత్రణలో ఉన్న [[దోయబ్]] మరియు ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలలోని ఉత్తర భారతదేశ ప్రావిన్సులను సూచిస్తుంది, అయితే &quot;హింద్&quot; భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలను సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |author=పీటర్ జాక్సన్ |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;dq=tughluq+hind+and+sind&amp;pg=PA86 |title=ది ఢిల్లీ సుల్తానేట్: ఎ పొలిటికల్ అండ్ మిలిటరీ హిస్టరీ |date=2003 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=9780521543293}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో, హిందుస్తాన్ నేటి ఉత్తర భారతదేశం, పంజాబ్ మరియు సింధు భూభాగాలను సూచిస్తుంది. మొఘలులు తమ భూములను 'హిందుస్తాన్' అని పిలిచారు. 'మొఘల్' అనే పదం ఆ భూమిని సూచించడానికి ఎప్పుడూ ఉపయోగించబడలేదు. సామ్రాజ్యం విస్తరించిన కొద్దీ 'హిందుస్తాన్' కూడా విస్తరించింది. అదే సమయంలో, మొత్తం భారత ఉపఖండంగా 'హిందుస్తాన్' అనే అర్థం [[బాబర్ నామా]] మరియు [[ఐన్-ఇ-అక్బరీ]] లలో కూడా కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite book |last=వానినా |first=యూజెనియా |author-link=యూజెనియా వానినా |title=మెడీవల్ ఇండియన్ మైండ్‌స్కేప్స్: స్పేస్, టైమ్, సొసైటీ, మ్యాన్ |url=https://books.google.com/books?id=yriGbWNAF5EC&amp;pg=PA47 |year=2012 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-19-1 |page=47 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; మొఘలులు &quot;హిందుస్తానీ&quot; మరియు &quot;హిందూ&quot; మధ్య మరింత వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. మొఘల్ మూలాల్లో, హిందుస్తానీ సాధారణంగా హిందుస్తాన్‌లోని ముస్లింలను సూచిస్తుంది, అయితే ముస్లిమేతర భారతీయులను [[హిందువులుగా]] సూచించారు.&lt;ref&gt;{{cite book  |title=పార్టీస్ అండ్ పాలిటిక్స్ అట్ ది మొఘల్ కోర్ట్ |author=చంద్ర, సతీష్ |date= 1959 }}&lt;/ref&gt; ఈ అర్థం ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో కూడా ఉపయోగించబడింది, ఉదాహరణకు [[గ్యాసుద్దీన్ బల్బన్]] సైన్యాన్ని &quot;హిందుస్తానీ&quot; సైనికులుగా సూచించారు, వారిపై &quot;హిందువులు&quot; దాడి చేశారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== నేపాల్ రాజ్యం ===
చివరి [[గూర్ఖా రాజ్యం|గూర్ఖాలీ]] రాజు [[పృథ్వి నారాయణ షా]] ఇస్లామిక్ మొఘల్ शासకుల చేత ఉత్తర భారతదేశం పాలించబడుతున్నందున, కొత్తగా ఏకం చేయబడిన [[నేపాల్ రాజ్యాన్ని]] ''[[అసల్ హిందుస్తాన్ (చారిత్రక పేరు)|అసల్ హిందుస్తాన్]]'' (నిజమైన హిందుస్తాన్) గా ప్రకటించుకున్నారు. హిందూ సామాజిక సంప్రదాయాన్ని ([[ధర్మశాస్త్రం]]) తన పాలనలో అమలు చేయడానికి మరియు హిందువులకు నివాసయోగ్యమైన దేశంగా తన దేశాన్ని సూచించడానికి ఈ స్వయం ప్రకటన చేయబడింది. అతను ఉత్తర భారతదేశాన్ని ''ముఘ్లాన్'' ([[మొఘల్ సామ్రాజ్య]] దేశం) అని కూడా సూచించాడు మరియు ఆ ప్రాంతం ముస్లిం విదేశీయుల చేత చొరబాటు చేయబడిందని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=बडामहाराज पृथिवि नारायण शाह को दिव्य उपदेश|author1-link=యోగి నరహరినాథ్ |last1=నరహరినాథ్ |first1=యోగి |author2-link=బాబూరామ్ ఆచార్య |last2=ఆచార్య |first2=బాబూరామ్ |publisher=శ్రీ కృష్ణ ఆచార్య |year=2014 |edition=2014 పునర్ముద్రణ |isbn=978-99933-912-1-0 |location=కాఠ్మాండు |pages=4, 5}}&lt;/ref&gt;

=== వలస భారతదేశం ===
యూరోపియన్ల రాకతో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;హిందుస్తాన్&quot;, మరియు &quot;మొఘల్ సామ్రాజ్యం&quot; అనే పదాల ద్వంద్వ అర్థాలు కొనసాగాయి. ఉదాహరణకు, రెన్నెల్ 1792 లో ''మెమోయిర్ ఆఫ్ ఎ మ్యాప్ ఆఫ్ హిందోస్తాన్'' లేదా మొగుల్ ఎంపైర్ పేరుతో ఒక అట్లాస్‌ను తయారు చేశారు, ఇది వాస్తవానికి భారత ఉపఖండాన్ని చిత్రించింది. రెన్నెల్ చేత ఈ పదాల సమ్మేళనం ఆ కాలంలో ఈ భావనల సంక్లిష్టత మరియు అతివ్యాప్తిని వివరిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Edney p.11&quot;&gt;{{citation |last=ఎడ్నీ |first=మాథ్యూ హెచ్. |title=మ్యాపింగ్న్ యాన్ ఎంపైర్: ది జియోగ్రాఫికల్ కన్స్ట్రక్షన్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఇండియా, 1765-1843 |url=https://books.google.com/books?id=LF_FBgAAQBAJ&amp;pg=PA11 |date=2009 |publisher=[[యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో ప్రెస్]] |isbn=978-0-226-18486-9 |page=11}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 3}} జె. బెర్నౌలి, ज्याనికి 'హిందుస్తాన్' అంటే మొఘల్ సామ్రాజ్యం అని అర్థం, అతని ఫ్రెంచ్ అనువాదానికి ''లా కార్టే జనరల్ డి ఎల్'ఇండే'' (జనరల్ మ్యాప్ ఆఫ్ ఇండియా) అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=71}}&lt;/ref&gt;
బ్రిటిష్ లెక్కల ప్రకారం ఈ 'హిందుస్తాన్' బ్రిటీష్ పాలిత భూభాగాలు (ఎక్కువగా 'బ్రిటిష్ ఇండియా' అని పిలువబడుతుంది) మరియు స్థానిక शासకుల చేత పాలించబడే భూభాగాలు విడగొట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=48}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనప్పటికీ, బ్రిటిష్ అధికారులు మరియు రచయితలు భారతీయులు 'హిందుస్తాన్'ను ఉత్తర భారతదేశాన్ని మాత్రమే సూచించడానికి ఉపయోగిస్తున్నారని భావించారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=133}}&lt;ref name=Macdonnell/&gt; 1886 లో ప్రచురించబడిన ఒక ''ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ'' ప్రకారం, 'హిందుస్తాన్' అంటే భారతదేశం అయినప్పటికీ, స్థానిక వాడుకలో ఇది బీహార్ మరియు బెంగాల్ మినాయించి [[నర్మదా నదికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాన్ని సూచించడానికి వచ్చిందని పేర్కొంది.&lt;ref name=&quot;Anglo-Indian&quot;/&gt;

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ సమయంలో, భారతీయులు తమ భూమిని 'ఇండియా', 'హిందుస్తాన్' మరియు 'భారత్' అనే మూడు పేర్లతో పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 1}}&lt;/ref&gt; [[మహమ్మద్ ఇక్బాల్]] కవిత [[తరానా-ఇ-హింద్|తరానా-ఇ-హిందీ]] (&quot;హింద్ ప్రజల గీతం&quot;) [[भारतीय स्वाधीनता आंदोलन|భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల]] మధ్య జనాదరణ పొందిన దేశభక్తి గీతం:&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 26}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
''సారే జహాన్‌ సే అచ్ఛా హిందుస్తాన్ హమారా''
(ప్రపంచం మొత్తాని కంటే మెరుగైనది, మన హిందుస్తాన్)
&lt;/poem&gt;

=== భారతదేశ విభజన ===
{{Main|భారత విభజన}}

[[Image:Jai Hind Post-mark.gif|thumb|250px|right|[[జై హింద్ పోస్ట్-మార్క్]], ఇది 15 ఆగస్టు 1947 న జారీ చేయబడింది]]
[[ఆల్-ఇండియా ముస్లిం లీగ్]] యొక్క 1940 [[లాహోర్ తీర్మానం]] [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] యొక్క వాయువ్య మరియు ఈశాన్య ప్రాంతాలలో ముస్లిం మెజారిటీ ఉన్న ప్రాంతాలకు సార్వభౌమత్వాన్ని డిమాండ్ చేసింది, ఇది ప్రజా వాడుకలో '[[పాకిస్తాన్]]' అని పిలువబడింది మరియు భారతదేశ dominion 'హిందుస్తాన్' అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015|pp=17–18,&amp;nbsp;22}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిష్ అధికారులు కూడా ఈ రెండు పదాలను ఎన్నుకుని అధికారికంగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;/&gt;

అయినప్పటికీ, 'హిందుస్తాన్' అంటే హిందువుల భూమి అనే అంతర్గత అర్థం కారణంగా ఈ నామకరణం భారతీయ నాయకుల ఆమోదాన్ని పొందలేదు. కొత్త [[భారతదేశ డొమినియన్]] 'హిందుస్తాన్' అని కాకుండా 'ఇండియా' అని పిలవబడాలని వారు పట్టుబట్టారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=సభర్వాల్ |first=గోపా |title=ఇండియా సిన్స్ 1947: ది ఇండిపెండెంట్ ఇయర్స్ |url=https://books.google.com/books?id=D9gvCgAAQBAJ&amp;pg=PT12 |date=2007 |publisher=[[పెంగ్విన్ బుక్స్]] లిమిటెడ్ |isbn=978-93-5214-089-3 |page=12 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; బహుశా అదే కారణంగా, 'హిందుస్తాన్' పేరు [[భారత రాజ్యాంగ సభ]] యొక్క అధికారిక ఆమోదాన్ని పొందలేదు, అయితే 'భారత్' అధికారిక పేరుగా స్వీకరించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 39}}&lt;/ref&gt; అయితే 'హిందుస్తాన్' అనధికారికంగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంటుందని గుర్తించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్స్ 42–45}}&lt;/ref&gt;

[[భారత సాయుధ దళాలు]] ఈ పేరు యొక్క వందన సంస్కరణ అయిన &quot;[[జై హింద్]]&quot; ను యుద్ధ నినాదంగా ఉపయోగిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;/&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==
{{Portal|భారతదేశం}}
* [[అసల్ హిందుస్తాన్ (చారిత్రక పేరు)|అసల్ హిందుస్తాన్]] - నేపాల్ ([[గూర్ఖా]]) రాజ్యపు చారిత్రక పేరు 
* [[హిందుస్తానీ (అస్పష్టత నివారణ)|హిందోస్తాని]], సురినామ్‌లోని భారతీయ సంతతి ప్రజలకు డచ్ పదం
* [[అల్-హిండియా]], ఇరాక్‌లోని కర్బలాలో ఉన్న నగరం, ఒక భారతీయ ప్రభువు పేరు పెట్టబడింది
* [[ప్రధాన భూభాగం భారతదేశం]]
* [[భారతదేశం పేర్లు]]
** [[ఆర్యావర్తం]]
** [[భారత్ (పదం)|భారత్]]
** [[జంబూద్వీపం]]
* [[గంజా-జముని తహజీబ్]], ఉత్తర భారతదేశంలో హిందూ-ముస్లిం సంస్కృతుల సమ్మేళనం
* [[-స్తాన్]], &quot;యొక్క భూమి&quot; అని అర్థం వచ్చే పర్షియన్ ప్రత్యయం

== సూచనలు ==
{{Reflist}}

== సాధారణ మూలాలు ==
* {{cite journal |last=క్లెమెంటిన్-ఓఝా |first=കാథరిన్ |title='ഇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్…': ఒన్ కంట్రీ, టూ నేమ్స్ |journal=సౌత్ ఏషియా మల్టీడిసిప్లినరీ అకాడమిక్ జర్నల్ |volume=10 |year=2014 |url=http://samaj.revues.org/3717 |ref={{sfnref|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014}}}}
* {{citation |last=ధులిపాలా |first=వెంకట్ |title=క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా |url=https://books.google.com/books?id=1Z6TBQAAQBAJ&amp;pg=PR2 |date=2015 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=978-1-107-05212-3 |ref={{sfnref|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015}}}}
* {{cite book |last=హబీబ్ |first=ఇర్ఫాన్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |chapter=హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్: ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ ఎవొల్యూషన్ అండ్ రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఎ లాంగ్వేజ్ |editor1=ఇశ్రత్ ఆలం |editor2=సయ్యద్ ఏజాజ్ హుస్సేన్ |title=ది వేరియడ్ ఫేసెట్స్ ఆఫ్ హిస్టరీ: ఎస్సేస్ ఇన్ హానర్ ఆఫ్ అనిరుద్ధ రాయ్ |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5qSbjBTDC-UC&amp;pg=PA105 |year=2011 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-16-0 |pages=105–124 |ref={{sfnref|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{cite book |last=లిప్నర్ |first=జూలియస్ |title=హిందూస్: దేర్ రిలీజియస్ బిలీఫ్స్ అండ్ ప్రాక్టీసెస్ |author-link=జూలియస్ జె. లిప్నర్ |publisher=[[రౌట్లెడ్జ్]] |year=1998 |isbn=0415051827}}
* {{cite book |first=అస్కో |last=పార్పొలా |author-link=అస్కో పార్పొలా |title=ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం: ది अर्ಲಿ ఆర్యన్స్ అండ్ ది ఇండస్ సివిలైజేషన్ |publisher=[[ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్]] |year=2015 |isbn=978-0190226923 |ref={{sfnref|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015}}}}
* {{cite book |last=ముఖర్జీ |first=బ్రాటింద్ర నాథ్ |author-link=బి. ఎన్. ముఖర్జీ |title=ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్ |url=https://books.google.com/books?id=aBFuAAAAMAAJ |year=1989 |publisher=ప్లేస్ నేమ్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా |ref={{sfnref|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{citation |editor1-last=రాయ్ |editor1-first=నిహారంజన్ |editor2-last=చట్టోపాధ్యాయ |editor2-first=బ్రజదులాల్ |title=ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్ |url=https://books.google.com/books?id=Zcyho16xzWEC |year=2000 |publisher=ఓరియంట్ బ్లాక్‌స్వాన్ |isbn=978-81-250-1871-1 |ref={{sfnref|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000}}}}
* {{cite journal |last=శర్మ |first=అరవింద్ |author-link=అరవింద్ శర్మ |title=ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ |journal=న్యూమెన్ |volume=49 |pages=1–36 |number=1 |year=2002 |jstor=3270470 |ref={{sfnref|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002}} |doi=10.1163/15685270252772759}}
* {{cite journal |last=వింక్ |first=ఆండ్రే |title=అల్-హింద్: ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది ఇండో-ఇస్లామిక్ వరల్డ్ |publisher=[[బ్రిల్ పబ్లిషర్స్|బ్రిల్]] |year=2002 |edition=మూడవ |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1990 |isbn=0391041738 |url=https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC |ref={{sfnref|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{Wikiquote}}
* ''ఎ స్కెచ్ ఆఫ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ ఫ్రమ్ ది ఫస్ట్ ముస్లిం కాంక్వెస్ట్ టు ది ఫాల్ ఆఫ్ ది మొఘల్ ఎంపైర్'' రచయిత [[హెన్రీ జార్జ్ కీన్ (1826–1915)|హెచ్. జి. కీన్]]. ([https://www.jstor.org/pss/546854 హిందుస్తాన్] ది ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ, వాల్యూమ్ 2, నం. 5 (జనవరి 1887), pp.&amp;nbsp;180–181.)
* ''స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియా త్రూ ది ఏజెస్; యాన్ ఎంటర్‌టైనింగ్ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్, టు ది సప్రెషన్ ఆఫ్ ది మ్యూటిని'', రచయిత ఫ్లోరా అన్నీ స్టీల్, 1909 ఇ.పి. డటన్ అండ్ కో., న్యూయార్క్.
* ''ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్: పోస్ట్ క్లాసికల్ అండ్ మోడర్న్'', ఎడ్. బి.ఎస్. దానియా మరియు అలెగ్జాండర్ డౌ. 2003, మోతీలాల్ బనార్సీదాస్, {{ISBN|81-208-1993-4}}.
* [https://www.britannica.com/place/Hindustan-historical-area-Asia హిందుస్తాన్] ఆన్ [[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]]

{{coord|23|59|40|N|67|25|51|E|display=title}}

[[Category:భారతదేశ సాంస్కృతిక చరిత్ర]]
[[Category:భారతదేశ జనసాంద్రత చరిత్ర]]
[[Category:పర్షియన్ పదాలు మరియు పదబంధాలు]]
[[Category:ఉర్దూ పదాలు మరియు పదబంధాలు]]
[[Category:బెంగాలీ పదాలు మరియు పదబంధాలు]]
[[Category:హిందీ పదాలు మరియు పదబంధాలు]]
[[Category:భారతదేశపు టోపోనిమ్‌లు]]
[[Category:ఉత్తర భారతదేశం]]</text>
      <sha1>buuxncljj26mgnqtskot96wk3w1wjrg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953962</id>
      <parentid>4953958</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <origin>4953962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63651" sha1="hkj0ytlfajj3q4m8cb75sv84xcwqnx4" xml:space="preserve">{{short description|భారతదేశానికి చారిత్రక పేరు}}
{{Use Indian English|date=ఆగస్టు 2024}}
{{Use dmy dates|date=ఆగస్టు 2024}}
[[File:1864 Johnson's Map of India (Hindostan or British India) - Geographicus - India-j-64.jpg|thumb|300px|ఆల్విన్ జె. జాన్సన్ గారి హిందుస్తాన్ లేదా [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ భారతదేశ]] మ్యాప్, 1864]]

'''హిందుస్తాన్''' ({{IPA|en|ˈhɪn.du.stæn}} లేదా {{IPA|en|ˈhɪn.du.stɑn}}, {{respell|HIN|doo|stan}}; {{small|{{audio|Hindustan pronunciation1.ogg|ఉచ్ఛారణ}}}}), దీని సంక్షిప్త రూపం '''హింద్'''తో పాటు,&lt;ref name=&quot;Kapur20192&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది భారతదేశానికి, విస్తృతంగా చెప్పాలంటే [[భారత ఉపఖండం]] [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] భాషలో ఉన్న పేరు. ఇది తదుపరి కాలంలో [[హిందుస్తానీ భాష|హిందుస్తానీ]] మాట్లాడే స్థానికుల మధ్య సర్వసాధారణంగా వాడుకలోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గోయెల్ |first1=కోెలి మొయిత్రా |date=2 మార్చి 2018 |title=ఇన్ అదర్ స్పేసెస్: కాంటೆಸ್ಟೇಷన్స్ ఆఫ్ నేషనల్ ఐడెంటిటీ ఇన్ &quot;న్యూ&quot; ఇండియాస్ గ్లోబలైజ్డ్ ಮೀಡಿಯಾಸ್ಕೇಪ್ಸ್ |journal=జర్నలిజం &amp; కమ్యూనికేషన్ మోనోగ్రాఫ్స్ |volume=20 |issue=1 |pages=4–73 |doi=10.1177/1522637917750131 |quote=&quot;హిందుస్తాన్,&quot; లేదా హిందువుల భూమి, ఇది భారతదేశానికి మరో హిందీ పేరు. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Śivaprasāda18742&quot;&gt;{{cite book |last1=శివప్రసాద్ |first1=రాజా |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ |date=1874 |publisher=మెడికల్ హాల్ ప్రెస్ |page=15 |language=en |quote=పర్షియన్లు సింధు (ఇండస్) నది ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న ప్రాంతాన్ని హింద్ అని పిలిచారు, ఇది సింధ్ అనే పదానికి రూపాంతరం మాత్రమే.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brill&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}: &quot;వారు గంగానది దిగువ ప్రాంతంలోని భారతదేశానికి లేదా మరింత వదులుగా చెప్పాలంటే సరైన భారత ఉపఖండానికి 'హిందుస్తాన్' అనే పేరును ఉపయోగించారు. 'షాపూర్ I' యొక్క 'నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్' శాసనంలో 'హిందుస్తాన్' అనే పదం దిగువ సింధు నది వద్ద ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచించింది మరియు తరువాత క్రమంగా దాదాపు మొత్తం ఉపఖండాన్ని సూచించడం ప్రారంభించింది. ఇది మధ్యయుగాలలో భారతదేశంలో మరియు వెలుపల విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన పేరు.&quot;&lt;/ref&gt; 

చారిత్రకంగా ఈ పదం ఉత్తర భారత ఉపఖండానికి&lt;ref&gt;(దక్షిణాన ఉన్న [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్‌కు]] భిన్నంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం]] యొక్క అత్యున్నత భాగం మరియు [[వింధ్య పర్వత శ్రేణికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాలు, ప్రత్యేకించి [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] [[దోయబ్]] ప్రాంతం)&lt;/ref&gt; మరియు మొత్తం ఉపఖండానికి ఏకకాలంలో ఉపయోగించబడింది.

1947లో [[భారత విభజన]] జరిగినప్పటి నుండి, 'హిందుస్తాన్' నేటికీ [[భారతదేశం|భారత రిపబ్లిక్]] యొక్క చారిత్రక పేరుగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంది.&lt;ref&gt;{{citation |title=షేక్ అయ్యాజ్ ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ – లాంగ్వేజ్ &amp; లిటరేచర్ |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020050542/http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html |archive-date=20 అక్టోబర్ 2007 |chapter=సింధ్: యాన్ ఇంట్రడక్షన్ |chapter-url=http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh20092&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer20102&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;

ఈ పదానికి అరబిక్ సమానార్థకం అల్-హింద్.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆంగ్లంలో హిందుస్తాన్ సాధారణంగా '''హిందోస్తాన్''' లేదా '''హిందూస్తాన్''' అని కూడా స్పెల్లింగ్ చేయబడింది. ఈ పదం [[ప్రాకృతం]] మరియు [[సంస్కృతం]] భాషలలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గ్రియర్సన్ |first1=జార్జ్ ఎ. |title=హిందుస్తాన్ అండ్ హిందోస్తాన్ |journal=బులెటిన్ ఆఫ్ ది స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియంటల్ అండ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్ |date=ఫిబ్రవరి 1933 |volume=7 |issue=1 |pages=257–260 |doi=10.1017/S0041977X00105889 |s2cid=176975272 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/hindustan-and-hindostan/3BDB1D9A8EE259F9FBEAE9856508B350 |language=en |issn=1474-0699|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== వ్యుత్పత్తి ==
హిందుస్తాన్ అనేది [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] పదం ''హిందూ'' నుండి వచ్చింది, ఇది [[సంస్కృత]] పదం ''సింధు'' (&quot;''ఇండస్ నది''&quot;) తో సంబంధం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;
అస్కో పార్పొలా ప్రకారం, ప్రోటో-ఇరానియన్ ధ్వని మార్పు ''*s'' &gt; ''h'' క్రీ.పూ. 850 మరియు 600 మధ్య సంభవించింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 9}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, రుగ్వేద ''సప్త సింధవ'' (ఏడు నదుల భూమి) అవేస్తాలో ''హప్తా హిందూ'' అయింది. ఇది అహురా మజ్డా చేత సృష్టించబడిన &quot;పదిహేనవ డొమైన్&quot; అని చెప్పబడింది, ఇది 'అసాధారణ వేడి' కలిగిన భూమి.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=2}}&lt;/ref&gt;
క్రీ.పూ. 515లో, మొదటి డేరియస్ సింధు లోయను కలుపుకున్నారు, ప్రస్తుత [[సింధ్]] తో సహా, దీనిని పర్షియన్‌లో ''హిందూ'' అని పిలిచేవారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 1}}&lt;/ref&gt; మొదటి జెర్క్సెస్ కాలంలో, &quot;హిందూ&quot; అనే పదం సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములకు కూడా వర్తింపజేయబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;

మధ్య పర్షియన్లో, బహుశా మొదటి శీతాబ్దపు CE నుండి, ''-స్తాన్'' ప్రత్యయం జోడించబడింది, ఇది ఒక దేశం లేదా ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది, ప్రస్తుత పదం ''హిందూస్తాన్'' ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011|p=105}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, క్రీ.శ. 262 నాటి షాపూర్ I యొక్క నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్ శాసనంలో సింధ్‌ను ''హిందూస్తాన్'' అని పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=553}}&lt;/ref&gt;

చరిత్రకారుడు బి. ఎన్. ముఖర్జీ ప్రకారం, దిగువ సింధు బేసిన్ నుండి ''హిందూస్తాన్'' అనే పదం క్రమంగా &quot;మొత్తం ఉపఖండానికి&quot; విస్తరించబడింది. గ్రీకో-రోమన్ పేరు &quot;ఇండియా&quot; మరియు చైనీస్ పేరు షెన్-టు కూడా ఇదే విధమైన పరిణామాన్ని అనుసరించాయి.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt;

పర్షియన్ పదం హిందూ నుండి ఉద్భవించిన అరబిక్ పదం ''హింద్'', మక్రాన్ తీరం నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు విస్తృతమైన [[గ్రేటర్ ఇండియా|విశాలమైన ప్రాంతాన్ని]] సూచించడానికి అరబ్బుల చేత পূর্বে ఉపయోగించబడింది.&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;/&gt; కానీ చివరకు అది కూడా భారత ఉపఖండంతో గుర్తింపు పొందింది.

== ప్రస్తుత వాడుక ==

=== భారత రిపబ్లిక్ ===
ఆధునిక కాలపు భారత రిపబ్లిక్‌ను సూచించడానికి &quot;హిందుస్తాన్&quot; తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Singh2009&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer2010&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;&gt;{{citation |last=వైట్-స్పున్నర్ |first=బార్నీ |title=పార్టిషన్: ది స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ అండ్ ది క్రియేషన్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ ఇన్ 1947 |url=https://books.google.com/books?id=2Wx9DQAAQBAJ&amp;pg=PR5 |year=2017 |publisher=సైమన్ &amp; షూస్టర్ యుకె |isbn=978-1-4711-4802-6 |page=5}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక భారతదేశ జాతీయ జెండా లేదా ప్రాతినిధ్యం వహించే జట్లు  సంస్థలతో కూడిన క్రీడా ఈవెంట్‌లు  ఇతర బహిరంగ కార్యక్రమాలలో ఈ పదంతో కూడిన నినాదాలు సాధారణంగా వినిపిస్తాయి. మార్కెటింగ్‌లో, ఇది ప్రకటనల ప్రచారాలలో జాతీయ మూలానికి సూచికగా కూడా సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది మరియు అనేక కంపెనీ పేర్లలో ఉంది. [[పాకిస్తాన్]] వ్యవస్థాపకుడు [[మహమ్మద్ అలీ జిన్నా]] మరియు అతని పార్టీ ముస్లిం లీగ్ హిందువుల మెజారిటీ జనాభాను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆధునిక భారత రిపబ్లిక్‌ను &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలవాలని పట్టుబట్టాయి.&lt;ref&gt;{{cite book |last=పాండే |first=అపర్ణ |date=2011 |title=ఎక్స్‌ప్లెయినింగ్ పాకిస్తాన్స్ ఫారిన్ పాలసీ: ఎస్కేపింగ్ ఇండియా |url=https://books.google.com/books?id=ceg-kSmft94C&amp;pg=PA15 |location=న్యూయార్క్ |publisher=రౌట్లెడ్జ్ |pages=14–15 |isbn=978-0415599009 |quote=&quot;విభజన సమయంలో, రెండు స్వతంత్ర దేశాలను హిందుస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్ అని పిలవాలని ముస్లిం లీగ్ బ్రిటీష్ వారిని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించింది, కానీ బ్రిటీష్ వారు లేదా కాంగ్రెస్ ఈ డిమాండ్‌కు తలొగ్గలేదు. జిన్నా మరియు పాకిస్తానీ విధాన రూపకర్తలలో ఎక్కువ మంది స్వతంత్ర భారతదేశాన్ని తరచుగా 'హిందుస్తాన్' అని సూచించడం ద్వి-राष्ट्र సిద్ధాంతానికి నిదర్శనం.&quot;}}&lt;/ref&gt;

=== భాష ===
{{main article|హిందుస్తానీ భాష}}

''[[హిందుస్తానీ భాష]]'' అనేది హిందుస్తాన్ భాష మరియు ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో లింగ్వా ఫ్రాంకా.&lt;ref name=&quot;Ashmore1961&quot;&gt;{{cite book |last1=యాష్మోర్ |first1=హ్యారీ ఎస్. |title=ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా: ఎ న్యూ సర్వే ఆఫ్ యూనివర్సల్ నాలెッジ, వాల్యూమ్ 11 |date=1961 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]] |page=579 |language=en |quote=ఉత్తర భారతదేశంలో మరియు పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లో అన్ని వర్గాల నుండి 50,000,000 మందికి పైగా ప్రజల రోజువారీ సంభాషణ భాష ఒక సాధారణ భాష యొక్క వ్యక్తీకరణగా ఉంది.}}&lt;/ref&gt; హిందుస్తానీ పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్  [[ఢిల్లీ]] ప్రాంతాల పాత హిందీ భాష నుండి ఉద్భవించింది. దీని సాహిత్య ప్రమాణ రూపాలు - ఆధునిక ప్రామాణిక హిందీ  ఆధునిక ప్రామాణిక ఉర్దూ - వేర్వేరు లిపులను ఉపయోగిస్తాయి. హిందీ రిజిస్టర్ దాని సంక్షిప్త రూపం ''హింద్'' (ఇండియా) నుండి ఉద్భవించింది.&lt;ref name=&quot;Beg1996&quot;&gt;{{cite book |last1=బేగ్ |first1=మిర్జా ఖలీల్ |title=సోషియోలింగ్విస్టిక్ పర్స్పెక్టివ్ ఆఫ్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ ఇన్ ఇండియా |date=1996 |publisher=బహ్రి పబ్లికేషన్స్ |page=37 |language=en |quote=ఇండియా అని అర్థం వచ్చే హింద్ అనే పదం పర్షియన్ భాష నుండి వచ్చింది, మరియు పర్షియన్ వర్ణమాల లో యా-ఇ-మారుఫ్ గా లిప్యంతరీకరించబడిన ప్రత్యయం 'సబంధించిన' అని అర్థం ఇచ్చే ఒక వ్యాకరణ సూచిక. కాబట్టి హిందీ అంటే 'భారతదేశానికి సంబంధించిన/చెందిన' లేదా 'భారతీయ స్థానిక' అని అర్థం.}}&lt;/ref&gt;

== చారిత్రక వాడుకలు ==
{{quotebox
| align = right
| width = 200px
| title = [[బాబర్ నామా]]
| text = హిందుస్తాన్ దేశం విస్తారమైనది, మనుషులతో మరియు ఉత్పత్తులతో నిండి ఉంది. తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన కూడా ఇది దాని [[హిందూ మహాసముద్రం|గొప్ప చుట్టుముట్టే మహాసముద్రంతో]] ముగుస్తుంది. ఉత్తరాన ఇది [[హిందూ-కుష్]], [[కాఫిస్తాన్]] మరియు [[కాశ్మీర్]] ప్రాంతాలతో కలిసే పర్వతాలను కలిగి ఉంది. దీనికి వాయువ్యంలో [[కాబూల్]], [[గజ్ని]] మరియు [[కందహార్]] ఉన్నాయి. మొత్తం హిందుస్తాన్‌కు [[ఢిల్లీ]] రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది...
| source = – ''[[బాబర్ నామా]]'', ఎ. ఎస్. బెవెరిడ్జ్, అనువాదం, వాల్యూమ్ 1, sec. iii: 'హిందుస్తాన్'{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=17}}
}}
ప్రారంభ పర్షియన్ పండితులకు భారతదేశ విస్తృతి గురించి పరిమిత జ్ఞానం ఉండేది. ఇస్లాం రాక  ముస్లిం విజయాల తర్వాత, ''హిందుస్తాన్'' అర్థం దాని అరబిక్ రూపాంతరమైన ''హింద్'' తో పరస్పర చర్య జరిపింది, ఇది పర్షియన్ నుండి కూడా ఉద్భవించింది  దానికి దాదాపు పర్యాయపదంగా మారింది. సముద్ర వ్యాపారంలో నిమగ్నమైన అరబ్బులు, పశ్చిమ బలూచిస్తాన్‌లోని 'తిస్' (ఆధునిక చాబహార్ సమీపంలో) నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు ఉన్న అన్ని భూములను, ముఖ్యంగా &quot;''అల్-హింద్''&quot; గా దాని విస్తృత రూపంలో ఉపయోగించినప్పుడు, తమ ''హింద్'' భావనలో చేర్చారు. ''హిందుస్తాన్'' ఈ విస్తృతమైన అర్థాన్ని పొందలేదు. ఆండ్రే వింక్ ప్రకారం, ఇది [[సింధ్]] (స్థూలంగా ప్రస్తుత పశ్చిమ పాకిస్తాన్)  హింద్ (సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములు) మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని పొందలేదు;&lt;ref name=Brill&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఎస్. మక్బூல் |chapter=హింద్: ది జియోగ్రఫీ ఆఫ్ ఇండియా అకార్డింగ్ టు ది మీడియేవల్ ముస్లిం జియోగ్రాఫర్స్ |chapter-url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hind-COM_0290 |editor1=బి. లూయిస్ |editor2=వి. ఎల్. మెనేజ్ |editor3=సిహెచ్. పెల్లాట్ |editor4=జె. షాచ్ట్ |title=ది ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇస్లామ్, వాల్యూమ్ III (H–IRAM) |edition=రెండవ |url=https://books.google.com/books?id=z8X4vQAACAAJ |year=1986 |publisher=బ్రిల్ |isbn=978-90-04-12756-2 |ref={{sfnref|అహ్మద్, హింద్: ది జియోగ్రఫీ|1986}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=5}}: &quot;అరబ్బులు గ్రీకువలెనే ముందే ఉన్న పర్షియన్ పదத்தை స్వీకరించారు, కానీ సింధ్ మరియు మక్రాన్ నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం మరియు ప్రధాన భూభాగ ఆగ్నేయాసియా వరకు ఉన్న మొత్తం భారతీయ ప్రాంతానికి దాని ప్రయోగాన్ని విస్తరించిన మొదటివారు వారే.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=145}}: &quot;అరబిక్ సాహిత్యం తరచుగా 'సింధ్'ను 'హింద్'తో కలిపి ఒకే పదంగా మారుస్తుంది. వాస్తవానికి సింధ్, ప్రాదేశికంగా అస్పష్టంగా నిర్వచించబడినప్పటికీ, ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్ ఉన్న ప్రాంతంతో బాగా అతివ్యాప్తి చెందుతుంది. ఇది ఖచ్చితంగా ప్రస్తుత సింధ్ మరియు మక్రాన్ ప్రావిన్సుకు మించి విస్తరించింది; బలూచిస్తాన్ మొత్తం, పంజాబ్ లో కొంత భాగం మరియు వాయువ్య సరిహద్దు రాష్ట్రాన్ని చేర్చారు.&quot;&lt;/ref&gt; ఇతర మూలాలు ''సింధ్''  ''హింద్'' ప్రారంభ కాలం నుండి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయని పేర్కొన్నాయి,&lt;ref name=&quot;Fatiḥpūrī1987&quot;&gt;{{cite book |last1=ఫతిహ్‌పూరి |first1=దిల్దార్ అలీ ఫర్మాన్ |title=పాకిస్తాన్ మూవ్‌మెంట్ అండ్ హిందీ-ఉర్దూ కాన్‌ఫ్లిక్ట్ |date=1987 |publisher=సంగ్-ఇ-మీల్ పబ్లికేషన్స్ |language=en |quote=&quot;'హింద్' మరియు 'సింధ్' పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి అనడానికి ఉదాహరణలు ఉన్నాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; మరియు భారతదేశంలో ఇస్లామిక్ పాలన రాక తర్వాత, &quot;హింద్  సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;&lt;ref name=&quot;Qureshi1965&quot;&gt;{{cite book |last1=ఖురేషి |first1=ఇష్తియాక్ హుసేన్ |title=ది స్ట్రగుల్ ఫర్ పాకిస్తాన్ |date=1965 |publisher=యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కరాచీ |page=1|language=en |quote=అరబ్ విజయం తర్వాతే సింధ్ అనే పేరు ఆధునిక సింధ్‌కు మించి చాలా భూభాగాలకు వర్తింపజేయబడింది మరియు క్రమంగా హింద్ మరియు సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; 

10 వ శతాబ్దపు గ్రంథం ''[[హుదుద్ అల్-ఆలం]]'' ''హిందుస్తాన్‌ను'' స్థూలంగా భారత ఉపఖండంగా నిర్వచించింది, దీని పశ్చిమ సరిహద్దు సింధు నది ద్వారా ఏర్పడింది, దక్షిణ సరిహద్దు మహాసముద్రం వరకు  తూర్పు సరిహద్దు ప్రస్తుత అస్సాం అయిన కామరూప్ వద్ద ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt; తదుపరి పది శతాబ్దాల పాటు, ''హింద్''  ''హిందుస్తాన్'' రెండూ ఉపఖండంలో ఖచ్చితంగా ఈ అర్థంతో పాటు వాటి విశేషణాలైన ''హిందవి'', ''హిందుస్తానీ''  ''హిందీ'' తో ఉపయోగించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{citation |first=ఎం. అథర్ |last=అలీ |title=ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా: అక్బర్ అండ్ అబుల్ ఫజ్ల్ |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=24 |pages=80–88 |number=1/3 |date=జనవరి 1996 |jstor=3520120 |ref={{sfnref|అలీ, ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా|1996}} |doi=10.2307/3520120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఇంతియాజ్ |chapter=కాన్సెప్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా: ఎక్స్పాండింగ్ హొరిజా没什么 ఇన్ ఎర్లీ మెడీవల్ అరబిక్ అండ్ పర్షియన్ రైటింగ్ |editor=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ఇండియా — స్టడీస్ ఇన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |url=https://books.google.com/books?id=AyhuAAAAMAAJ |year=2005 |publisher=మున్షీరామ్ మనోహర్‌లాల్ పబ్లిషర్స్ |isbn=978-81-215-1152-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |first=ఇర్ఫాన్ |last=హబీబ్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా: నోట్స్ ఆన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=25 |pages=3–10 |number=7/8 |date=జూలై 1997 |jstor=3517600 |ref={{sfnref|హబీబ్, ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా|1997}} |doi=10.2307/3517600}}&lt;/ref&gt; నిజానికి, క్రీ.శ. 1220 లో, చరిత్రకారుడు హసన్ నిజామి ''హింద్'' ను &quot;[[పెషావర్]] నుండి [[హిందూ మహాసముద్రం|సముద్ర తీరాల]] వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి చిన్ కొండల వరకు&quot; ఉన్నట్లు వర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;IM1887&quot;&gt;{{cite book |title=ది ఇండియన్ మ్యాగజైన్, ఇష్యూస్ 193-204 |date=1887 |publisher=నేషనల్ ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఎయిడ్ ఆఫ్ సోషల్ ప్రోగ్రెస్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ ఇండియా |page=292 |language=en |quote=మళ్ళీ నిషాపుర్‌కు చెందిన హసన్ నిజామి, సుమారు క్రీ.శ. 1220 లో వ్రాశారు: &quot;పెషావర్ నుండి సముద్ర తీరాల వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి 'చిన్' కొండల వరకు მთლიანად 'హింద్'.&quot;}}&lt;/ref&gt;

11వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన తుర్కో-పర్షియన్ విజయాలతో, ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఖచ్చితమైన అర్థం రూపుదిద్దుకుంది, ఇది సింధు నది భూమిని నిర్వచించింది. విజేతలు మిగిలిన  విస్మరిస్తూ తమ నియంత్రణలో ఉన్న భూములను హిందుస్తాన్ అని పిలిచేవారు.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot;&gt;షొయబ్ దానియల్, [https://scroll.in/article/855876/land-of-hindus-mohan-bhagwat-narendra-modi-and-the-sangh-parivar-are-using-hindustan-all-wrong ల్యాండ్ ఆఫ్ హిందుూస్? మోహన్ భగవత్, నరేంద్ర మోడీ అండ్ ది సంఘ్ పరివార్ ఆర్ యూజింగ్ 'హిందుస్తాన్' ఆల్ రాంగ్], Scroll.in, 30 అక్టోబర్ 2017.&lt;/ref&gt;
11వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో [[లాహోర్]] రాజధానిగా [[పంజాబ్]] లోని ఘజ్ని యొక్క ఉపగ్రహ రాష్ట్రం &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/hindu జె. టి. పి. డి బ్రూయిన్, ఆర్ట్. హిందూ] ఎట్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఇరానికా వాల్యూమ్ XII, ఫాస్క్. 3, pp. 311-312, అందుబాటులో ఉంది http://www.iranicaonline.org/articles/hindu, గ్రహించబడిన తేదీ 6 మే 2016&lt;/ref&gt; [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] స్థాపించబడిన తర్వాత, ఉత్తర భారతదేశం, ముఖ్యంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం|గంగా మైదానాలు]]  పంజాబ్ &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web |title=హిందుస్తాన్ |url=https://www.britannica.com/eb/article-9040520/Hindustan |access-date=2 మే 2007 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]], ఇంక్. |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anglo-Indian&quot;&gt;{{citation |last1=యూల్ |first1=హెన్రీ |last2=బర్నెల్ |first2=ఆర్ధర్ కోక్ |title=హాబ్సన్-జోబ్సన్: ది ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ |url=https://books.google.com/books?id=rcjmiBm8hHQC&amp;pg=PR3 |year=1996 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1886 |publisher=వర్డ్స్‌వర్త్ ఎడిషన్స్ |isbn=978-1-85326-363-7}}: &quot;'''హిందోస్తాన్''', n.p. పర్స్. ''హిందూస్తాన్''. (a) 'హిందువులు' లేదా సింధు ప్రజల దేశం, భారతదేశం. ఆధునిక స్థానిక భాషలో ఈ పదం విలక్షణంగా (b) నర్మదా నదికి ఉత్తరాన ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచిస్తుంది, బెంగాల్ మరియు బీహార్ మినాయించి. తరువాతి ప్రావిన్సులు ''పూర్బ్''గా పరిగణించబడతాయి, మరియు నర్మదాకు దక్షిణాన ఉన్నవన్నీ ''దక్కన్''గా పరిగణించబడతాయి. కానీ ఈ పదం పాత మొహమ్మదన్ రచయితలలో ఆంగ్ల పాఠశాల పుస్తకాలు మరియు అట్లాస్‌లలో ఉపయోగించినట్లే ఉపయోగించబడుతుంది, అనగా (a) సరైన భారతదేశానికి సమానమైనది. కాబట్టి బాబర్ హిందుస్తాన్ గురించి ఇలా అంటాడు: 'తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన ఇది మహాసముద్రంచే సరిహద్దులుగా ఉంది'&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macdonnell&quot;&gt;{{cite book |last=మ్యాక్‌డొనెల్ |first=ఆర్ధర్ ఎ. |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సంస్కృత లిటరేచర్ |publisher=హ్యాస్కెల్ హౌస్ పబ్లిషర్స్ |year=1968 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1900 |url=https://books.google.com/books?id=nVmf1yA6H-4C&amp;pg=PA141 |page=141 |id=GGKEY:N230TU9P9E1}}&lt;/ref&gt; పండితుడు బ్రాటింద్ర నాథ్ ముఖర్జీ ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఈ ఇరుకైన అర్థం విస్తృత అర్థంతో పాటు పక్కపక్కనే ఉందని  కొంతమంది రచయితలు వాటిని ఏకాలంలోనైనా ఏకకాలంలో ఉపయోగించారని పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=132}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (1206–1526) మరియు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] (1526–1857) కాలంలో, పాలకవర్గం మరియు దాని పర్షియన్ చరిత్రకారులు &quot;హిందుస్తాన్&quot;  &quot;హింద్&quot; మధ్య మరింత స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. హిందుస్తాన్ ముస్లిం రాజకీయ నియంత్రణలో ఉన్న దోయబ్  ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలలోని ఉత్తర భారతదేశ ప్రావిన్సులను సూచిస్తుంది, అయితే &quot;హింద్&quot; భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలను సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |author=పీటర్ జాక్సన్ |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;dq=tughluq+hind+and+sind&amp;pg=PA86 |title=ది ఢిల్లీ సుల్తానేట్: ఎ పొలిటికల్ అండ్ మిలిటరీ హిస్టరీ |date=2003 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=9780521543293}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో, హిందుస్తాన్ నేటి ఉత్తర భారతదేశం, పంజాబ్  సింధు భూభాగాలను సూచిస్తుంది. మొఘలులు తమ భూములను 'హిందుస్తాన్' అని పిలిచారు. 'మొఘల్' అనే పదం ఆ భూమిని సూచించడానికి ఎప్పుడూ ఉపయోగించబడలేదు. సామ్రాజ్యం విస్తరించిన కొద్దీ 'హిందుస్తాన్' కూడా విస్తరించింది. అదే సమయంలో, మొత్తం భారత ఉపఖండంగా 'హిందుస్తాన్' అనే అర్థం బాబర్ నామా మరియు ఐన్-ఇ-అక్బరీ లలో కూడా కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite book |last=వానినా |first=యూజెనియా |author-link=యూజెనియా వానినా |title=మెడీవల్ ఇండియన్ మైండ్‌స్కేప్స్: స్పేస్, టైమ్, సొసైటీ, మ్యాన్ |url=https://books.google.com/books?id=yriGbWNAF5EC&amp;pg=PA47 |year=2012 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-19-1 |page=47 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; మొఘలులు &quot;హిందుస్తానీ&quot;  &quot;హిందూ&quot; మధ్య మరింత వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. మొఘల్ మూలాల్లో, హిందుస్తానీ సాధారణంగా హిందుస్తాన్‌లోని ముస్లింలను సూచిస్తుంది, అయితే ముస్లిమేతర భారతీయులను హిందువులుగా సూచించారు.&lt;ref&gt;{{cite book  |title=పార్టీస్ అండ్ పాలిటిక్స్ అట్ ది మొఘల్ కోర్ట్ |author=చంద్ర, సతీష్ |date= 1959 }}&lt;/ref&gt; ఈ అర్థం ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో కూడా ఉపయోగించబడింది, ఉదాహరణకు గ్యాసుద్దీన్ బల్బన్ సైన్యాన్ని &quot;హిందుస్తానీ&quot; సైనికులుగా సూచించారు, వారిపై &quot;హిందువులు&quot; దాడి చేశారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== నేపాల్ రాజ్యం ===
చివరి [[గూర్ఖా రాజ్యం|గూర్ఖాలీ]] రాజు పృథ్వి నారాయణ షా ఇస్లామిక్ మొఘల్ ల చేత ఉత్తర భారతదేశం పాలించబడుతున్నందున, కొత్తగా ఏకం చేయబడిన నేపాల్ రాజ్యాన్ని ''అసల్ హిందుస్తాన్'' (నిజమైన హిందుస్తాన్) గా ప్రకటించుకున్నారు. హిందూ సామాజిక సంప్రదాయాన్ని (ధర్మశాస్త్రం) తన పాలనలో అమలు చేయడానికి మరియు హిందువులకు నివాసయోగ్యమైన దేశంగా తన దేశాన్ని సూచించడానికి ఈ స్వయం ప్రకటన చేయబడింది. అతను ఉత్తర భారతదేశాన్ని ''ముఘ్లాన్'' (మొఘల్ సామ్రాజ్య దేశం) అని కూడా సూచించాడు  ఆ ప్రాంతం ముస్లిం విదేశీయుల చేత చొరబాటు చేయబడిందని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=बडामहाराज पृथिवि नारायण शाह को दिव्य उपदेश|author1-link=యోగి నరహరినాథ్ |last1=నరహరినాథ్ |first1=యోగి |author2-link=బాబూరామ్ ఆచార్య |last2=ఆచార్య |first2=బాబూరామ్ |publisher=శ్రీ కృష్ణ ఆచార్య |year=2014 |edition=2014 పునర్ముద్రణ |isbn=978-99933-912-1-0 |location=కాఠ్మాండు |pages=4, 5}}&lt;/ref&gt;

=== వలస భారతదేశం ===
యూరోపియన్ల రాకతో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;హిందుస్తాన్&quot;,  &quot;మొఘల్ సామ్రాజ్యం&quot; అనే పదాల ద్వంద్వ అర్థాలు కొనసాగాయి. ఉదాహరణకు, రెన్నెల్ 1792 లో ''మెమోయిర్ ఆఫ్ ఎ మ్యాప్ ఆఫ్ హిందోస్తాన్'' లేదా మొగుల్ ఎంపైర్ పేరుతో ఒక అట్లాస్‌ను తయారు చేశారు, ఇది వాస్తవానికి భారత ఉపఖండాన్ని చిత్రించింది. రెన్నెల్ చేత ఈ పదాల సమ్మేళనం ఆ కాలంలో ఈ భావనల సంక్లిష్టత  అతివ్యాప్తిని వివరిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Edney p.11&quot;&gt;{{citation |last=ఎడ్నీ |first=మాథ్యూ హెచ్. |title=మ్యాపింగ్న్ యాన్ ఎంపైర్: ది జియోగ్రాఫికల్ కన్స్ట్రక్షన్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఇండియా, 1765-1843 |url=https://books.google.com/books?id=LF_FBgAAQBAJ&amp;pg=PA11 |date=2009 |publisher=[[యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో ప్రెస్]] |isbn=978-0-226-18486-9 |page=11}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 3}} జె. బెర్నౌలి,  'హిందుస్తాన్' అంటే మొఘల్ సామ్రాజ్యం అని అర్థం, అతని ఫ్రెంచ్ అనువాదానికి ''లా కార్టే జనరల్ డి ఎల్'ఇండే'' (జనరల్ మ్యాప్ ఆఫ్ ఇండియా) అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=71}}&lt;/ref&gt;
బ్రిటిష్ లెక్కల ప్రకారం ఈ 'హిందుస్తాన్' బ్రిటీష్ పాలిత భూభాగాలు (ఎక్కువగా 'బ్రిటిష్ ఇండియా' అని పిలువబడుతుంది)  స్థానిక  చేత పాలించబడే భూభాగాలు విడగొట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=48}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనప్పటికీ, బ్రిటిష్ అధికారులు మరియు రచయితలు భారతీయులు 'హిందుస్తాన్'ను ఉత్తర భారతదేశాన్ని మాత్రమే సూచించడానికి ఉపయోగిస్తున్నారని భావించారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=133}} 1886 లో ప్రచురించబడిన ఒక ''ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ'' ప్రకారం, 'హిందుస్తాన్' అంటే భారతదేశం అయినప్పటికీ, స్థానిక వాడుకలో ఇది బీహార్ మరియు బెంగాల్ మినాయించి [[నర్మదా నదికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాన్ని సూచించడానికి వచ్చిందని పేర్కొంది.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ సమయంలో, భారతీయులు తమ భూమిని 'ఇండియా', 'హిందుస్తాన్' మరియు 'భారత్' అనే మూడు పేర్లతో పిలిచారు.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 1}}&lt;/ref&gt; [[మహమ్మద్ ఇక్బాల్]] కవిత తరానా-ఇ-హిందీ (&quot;హింద్ ప్రజల గీతం&quot;) భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల మధ్య జనాదరణ పొందిన దేశభక్తి గీతం:&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 26}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
''సారే జహాన్‌ సే అచ్ఛా హిందుస్తాన్ హమారా''
(ప్రపంచం మొత్తాని కంటే మెరుగైనది, మన హిందుస్తాన్)
&lt;/poem&gt;

=== భారతదేశ విభజన ===
{{Main|భారత విభజన}}

[[Image:Jai Hind Post-mark.gif|thumb|250px|right|జై హింద్ పోస్ట్-మార్క్, ఇది 15 ఆగస్టు 1947 న జారీ చేయబడింది]]
ఆల్-ఇండియా ముస్లిం లీగ్  1940 [[లాహోర్ తీర్మానం]] [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]  వాయువ్య మరియు ఈశాన్య ప్రాంతాలలో ముస్లిం మెజారిటీ ఉన్న ప్రాంతాలకు సార్వభౌమత్వాన్ని డిమాండ్ చేసింది, ఇది ప్రజా వాడుకలో '[[పాకిస్తాన్]]' అని పిలువబడింది  భారతదేశ dominion 'హిందుస్తాన్' అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015|pp=17–18,&amp;nbsp;22}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిష్ అధికారులు కూడా ఈ రెండు పదాలను ఎన్నుకుని అధికారికంగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;/&gt;

అయినప్పటికీ, 'హిందుస్తాన్' అంటే హిందువుల భూమి అనే అంతర్గత అర్థం కారణంగా ఈ నామకరణం భారతీయ నాయకుల ఆమోదాన్ని పొందలేదు. కొత్త భారతదేశ డొమినియన్ 'హిందుస్తాన్' అని కాకుండా 'ఇండియా' అని పిలవబడాలని వారు పట్టుబట్టారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=సభర్వాల్ |first=గోపా |title=ఇండియా సిన్స్ 1947: ది ఇండిపెండెంట్ ఇయర్స్ |url=https://books.google.com/books?id=D9gvCgAAQBAJ&amp;pg=PT12 |date=2007 |publisher=[[పెంగ్విన్ బుక్స్]] లిమిటెడ్ |isbn=978-93-5214-089-3 |page=12 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; బహుశా అదే కారణంగా, 'హిందుస్తాన్' పేరు [[భారత రాజ్యాంగ సభ]] యొక్క అధికారిక ఆమోదాన్ని పొందలేదు, అయితే 'భారత్' అధికారిక పేరుగా స్వీకరించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 39}}&lt;/ref&gt; అయితే 'హిందుస్తాన్' అనధికారికంగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంటుందని గుర్తించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్స్ 42–45}}&lt;/ref&gt;

భారత సాయుధ దళాలు ఈ పేరు యొక్క వందన సంస్కరణ అయిన &quot;[[జై హింద్]]&quot; ను యుద్ధ నినాదంగా ఉపయోగిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;/&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* అసల్ హిందుస్తాన్ - నేపాల్ ([[గూర్ఖా]]) రాజ్యపు చారిత్రక పేరు 
* హిందోస్తాని, సురినామ్‌లోని భారతీయ సంతతి ప్రజలకు డచ్ పదం
* అల్-హిండియా, ఇరాక్‌లోని కర్బలాలో ఉన్న నగరం, ఒక భారతీయ ప్రభువు పేరు పెట్టబడింది
* ప్రధాన భూభాగం భారతదేశం
* భారతదేశం పేర్లు
** ఆర్యావర్తం
** భారత్
** జంబూద్వీపం
* గంజా-జముని తహజీబ్, ఉత్తర భారతదేశంలో హిందూ-ముస్లిం సంస్కృతుల సమ్మేళనం
* -స్తాన్, &quot;యొక్క భూమి&quot; అని అర్థం వచ్చే పర్షియన్ ప్రత్యయం

== సూచనలు ==
{{Reflist}}

== సాధారణ మూలాలు ==
* {{cite journal |last=క్లెమెంటిన్-ఓఝా |first=കാథరిన్ |title='ഇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్…': ఒన్ కంట్రీ, టూ నేమ్స్ |journal=సౌత్ ఏషియా మల్టీడిసిప్లినరీ అకాడమిక్ జర్నల్ |volume=10 |year=2014 |url=http://samaj.revues.org/3717 |ref={{sfnref|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014}}}}
* {{citation |last=ధులిపాలా |first=వెంకట్ |title=క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా |url=https://books.google.com/books?id=1Z6TBQAAQBAJ&amp;pg=PR2 |date=2015 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=978-1-107-05212-3 |ref={{sfnref|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015}}}}
* {{cite book |last=హబీబ్ |first=ఇర్ఫాన్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |chapter=హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్: ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ ఎవొల్యూషన్ అండ్ రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఎ లాంగ్వేజ్ |editor1=ఇశ్రత్ ఆలం |editor2=సయ్యద్ ఏజాజ్ హుస్సేన్ |title=ది వేరియడ్ ఫేసెట్స్ ఆఫ్ హిస్టరీ: ఎస్సేస్ ఇన్ హానర్ ఆఫ్ అనిరుద్ధ రాయ్ |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5qSbjBTDC-UC&amp;pg=PA105 |year=2011 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-16-0 |pages=105–124 |ref={{sfnref|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{cite book |last=లిప్నర్ |first=జూలియస్ |title=హిందూస్: దేర్ రిలీజియస్ బిలీఫ్స్ అండ్ ప్రాక్టీసెస్ |author-link=జూలియస్ జె. లిప్నర్ |publisher=[[రౌట్లెడ్జ్]] |year=1998 |isbn=0415051827}}
* {{cite book |first=అస్కో |last=పార్పొలా |author-link=అస్కో పార్పొలా |title=ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం: ది अर्ಲಿ ఆర్యన్స్ అండ్ ది ఇండస్ సివిలైజేషన్ |publisher=[[ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్]] |year=2015 |isbn=978-0190226923 |ref={{sfnref|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015}}}}
* {{cite book |last=ముఖర్జీ |first=బ్రాటింద్ర నాథ్ |author-link=బి. ఎన్. ముఖర్జీ |title=ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్ |url=https://books.google.com/books?id=aBFuAAAAMAAJ |year=1989 |publisher=ప్లేస్ నేమ్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా |ref={{sfnref|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{citation |editor1-last=రాయ్ |editor1-first=నిహారంజన్ |editor2-last=చట్టోపాధ్యాయ |editor2-first=బ్రజదులాల్ |title=ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్ |url=https://books.google.com/books?id=Zcyho16xzWEC |year=2000 |publisher=ఓరియంట్ బ్లాక్‌స్వాన్ |isbn=978-81-250-1871-1 |ref={{sfnref|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000}}}}
* {{cite journal |last=శర్మ |first=అరవింద్ |author-link=అరవింద్ శర్మ |title=ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ |journal=న్యూమెన్ |volume=49 |pages=1–36 |number=1 |year=2002 |jstor=3270470 |ref={{sfnref|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002}} |doi=10.1163/15685270252772759}}
* {{cite journal |last=వింక్ |first=ఆండ్రే |title=అల్-హింద్: ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది ఇండో-ఇస్లామిక్ వరల్డ్ |publisher=[[బ్రిల్ పబ్లిషర్స్|బ్రిల్]] |year=2002 |edition=మూడవ |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1990 |isbn=0391041738 |url=https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC |ref={{sfnref|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{Wikiquote}}
* ''ఎ స్కెచ్ ఆఫ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ ఫ్రమ్ ది ఫస్ట్ ముస్లిం కాంక్వెస్ట్ టు ది ఫాల్ ఆఫ్ ది మొఘల్ ఎంపైర్'' రచయిత [[హెన్రీ జార్జ్ కీన్ (1826–1915)|హెచ్. జి. కీన్]]. ([https://www.jstor.org/pss/546854 హిందుస్తాన్] ది ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ, వాల్యూమ్ 2, నం. 5 (జనవరి 1887), pp.&amp;nbsp;180–181.)
* ''స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియా త్రూ ది ఏజెస్; యాన్ ఎంటర్‌టైనింగ్ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్, టు ది సప్రెషన్ ఆఫ్ ది మ్యూటిని'', రచయిత ఫ్లోరా అన్నీ స్టీల్, 1909 ఇ.పి. డటన్ అండ్ కో., న్యూయార్క్.
* ''ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్: పోస్ట్ క్లాసికల్ అండ్ మోడర్న్'', ఎడ్. బి.ఎస్. దానియా మరియు అలెగ్జాండర్ డౌ. 2003, మోతీలాల్ బనార్సీదాస్, {{ISBN|81-208-1993-4}}.
* [https://www.britannica.com/place/Hindustan-historical-area-Asia హిందుస్తాన్] ఆన్ [[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]]

{{coord|23|59|40|N|67|25|51|E|display=title}}

[[Category:భారతదేశ సాంస్కృతిక చరిత్ర]]
[[Category:భారతదేశ జనసాంద్రత చరిత్ర]]
[[Category:పర్షియన్ పదాలు మరియు పదబంధాలు]]
[[Category:ఉర్దూ పదాలు మరియు పదబంధాలు]]
[[Category:బెంగాలీ పదాలు మరియు పదబంధాలు]]
[[Category:హిందీ పదాలు మరియు పదబంధాలు]]
[[Category:భారతదేశపు టోపోనిమ్‌లు]]
[[Category:ఉత్తర భారతదేశం]]</text>
      <sha1>hkj0ytlfajj3q4m8cb75sv84xcwqnx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953963</id>
      <parentid>4953962</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* మరింత చదవడానికి */</comment>
      <origin>4953963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63165" sha1="4csntaqp9y9ygmr23e58yr472yfww4o" xml:space="preserve">{{short description|భారతదేశానికి చారిత్రక పేరు}}
{{Use Indian English|date=ఆగస్టు 2024}}
{{Use dmy dates|date=ఆగస్టు 2024}}
[[File:1864 Johnson's Map of India (Hindostan or British India) - Geographicus - India-j-64.jpg|thumb|300px|ఆల్విన్ జె. జాన్సన్ గారి హిందుస్తాన్ లేదా [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ భారతదేశ]] మ్యాప్, 1864]]

'''హిందుస్తాన్''' ({{IPA|en|ˈhɪn.du.stæn}} లేదా {{IPA|en|ˈhɪn.du.stɑn}}, {{respell|HIN|doo|stan}}; {{small|{{audio|Hindustan pronunciation1.ogg|ఉచ్ఛారణ}}}}), దీని సంక్షిప్త రూపం '''హింద్'''తో పాటు,&lt;ref name=&quot;Kapur20192&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది భారతదేశానికి, విస్తృతంగా చెప్పాలంటే [[భారత ఉపఖండం]] [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] భాషలో ఉన్న పేరు. ఇది తదుపరి కాలంలో [[హిందుస్తానీ భాష|హిందుస్తానీ]] మాట్లాడే స్థానికుల మధ్య సర్వసాధారణంగా వాడుకలోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గోయెల్ |first1=కోెలి మొయిత్రా |date=2 మార్చి 2018 |title=ఇన్ అదర్ స్పేసెస్: కాంటೆಸ್ಟೇಷన్స్ ఆఫ్ నేషనల్ ఐడెంటిటీ ఇన్ &quot;న్యూ&quot; ఇండియాస్ గ్లోబలైజ్డ్ ಮೀಡಿಯಾಸ್ಕೇಪ್ಸ್ |journal=జర్నలిజం &amp; కమ్యూనికేషన్ మోనోగ్రాఫ్స్ |volume=20 |issue=1 |pages=4–73 |doi=10.1177/1522637917750131 |quote=&quot;హిందుస్తాన్,&quot; లేదా హిందువుల భూమి, ఇది భారతదేశానికి మరో హిందీ పేరు. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Śivaprasāda18742&quot;&gt;{{cite book |last1=శివప్రసాద్ |first1=రాజా |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ |date=1874 |publisher=మెడికల్ హాల్ ప్రెస్ |page=15 |language=en |quote=పర్షియన్లు సింధు (ఇండస్) నది ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న ప్రాంతాన్ని హింద్ అని పిలిచారు, ఇది సింధ్ అనే పదానికి రూపాంతరం మాత్రమే.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brill&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}: &quot;వారు గంగానది దిగువ ప్రాంతంలోని భారతదేశానికి లేదా మరింత వదులుగా చెప్పాలంటే సరైన భారత ఉపఖండానికి 'హిందుస్తాన్' అనే పేరును ఉపయోగించారు. 'షాపూర్ I' యొక్క 'నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్' శాసనంలో 'హిందుస్తాన్' అనే పదం దిగువ సింధు నది వద్ద ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచించింది మరియు తరువాత క్రమంగా దాదాపు మొత్తం ఉపఖండాన్ని సూచించడం ప్రారంభించింది. ఇది మధ్యయుగాలలో భారతదేశంలో మరియు వెలుపల విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన పేరు.&quot;&lt;/ref&gt; 

చారిత్రకంగా ఈ పదం ఉత్తర భారత ఉపఖండానికి&lt;ref&gt;(దక్షిణాన ఉన్న [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్‌కు]] భిన్నంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం]] యొక్క అత్యున్నత భాగం మరియు [[వింధ్య పర్వత శ్రేణికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాలు, ప్రత్యేకించి [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] [[దోయబ్]] ప్రాంతం)&lt;/ref&gt; మరియు మొత్తం ఉపఖండానికి ఏకకాలంలో ఉపయోగించబడింది.

1947లో [[భారత విభజన]] జరిగినప్పటి నుండి, 'హిందుస్తాన్' నేటికీ [[భారతదేశం|భారత రిపబ్లిక్]] యొక్క చారిత్రక పేరుగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంది.&lt;ref&gt;{{citation |title=షేక్ అయ్యాజ్ ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ – లాంగ్వేజ్ &amp; లిటరేచర్ |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020050542/http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html |archive-date=20 అక్టోబర్ 2007 |chapter=సింధ్: యాన్ ఇంట్రడక్షన్ |chapter-url=http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh20092&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer20102&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;

ఈ పదానికి అరబిక్ సమానార్థకం అల్-హింద్.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆంగ్లంలో హిందుస్తాన్ సాధారణంగా '''హిందోస్తాన్''' లేదా '''హిందూస్తాన్''' అని కూడా స్పెల్లింగ్ చేయబడింది. ఈ పదం [[ప్రాకృతం]] మరియు [[సంస్కృతం]] భాషలలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గ్రియర్సన్ |first1=జార్జ్ ఎ. |title=హిందుస్తాన్ అండ్ హిందోస్తాన్ |journal=బులెటిన్ ఆఫ్ ది స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియంటల్ అండ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్ |date=ఫిబ్రవరి 1933 |volume=7 |issue=1 |pages=257–260 |doi=10.1017/S0041977X00105889 |s2cid=176975272 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/hindustan-and-hindostan/3BDB1D9A8EE259F9FBEAE9856508B350 |language=en |issn=1474-0699|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== వ్యుత్పత్తి ==
హిందుస్తాన్ అనేది [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] పదం ''హిందూ'' నుండి వచ్చింది, ఇది [[సంస్కృత]] పదం ''సింధు'' (&quot;''ఇండస్ నది''&quot;) తో సంబంధం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;
అస్కో పార్పొలా ప్రకారం, ప్రోటో-ఇరానియన్ ధ్వని మార్పు ''*s'' &gt; ''h'' క్రీ.పూ. 850 మరియు 600 మధ్య సంభవించింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 9}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, రుగ్వేద ''సప్త సింధవ'' (ఏడు నదుల భూమి) అవేస్తాలో ''హప్తా హిందూ'' అయింది. ఇది అహురా మజ్డా చేత సృష్టించబడిన &quot;పదిహేనవ డొమైన్&quot; అని చెప్పబడింది, ఇది 'అసాధారణ వేడి' కలిగిన భూమి.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=2}}&lt;/ref&gt;
క్రీ.పూ. 515లో, మొదటి డేరియస్ సింధు లోయను కలుపుకున్నారు, ప్రస్తుత [[సింధ్]] తో సహా, దీనిని పర్షియన్‌లో ''హిందూ'' అని పిలిచేవారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 1}}&lt;/ref&gt; మొదటి జెర్క్సెస్ కాలంలో, &quot;హిందూ&quot; అనే పదం సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములకు కూడా వర్తింపజేయబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;

మధ్య పర్షియన్లో, బహుశా మొదటి శీతాబ్దపు CE నుండి, ''-స్తాన్'' ప్రత్యయం జోడించబడింది, ఇది ఒక దేశం లేదా ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది, ప్రస్తుత పదం ''హిందూస్తాన్'' ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011|p=105}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, క్రీ.శ. 262 నాటి షాపూర్ I యొక్క నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్ శాసనంలో సింధ్‌ను ''హిందూస్తాన్'' అని పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=553}}&lt;/ref&gt;

చరిత్రకారుడు బి. ఎన్. ముఖర్జీ ప్రకారం, దిగువ సింధు బేసిన్ నుండి ''హిందూస్తాన్'' అనే పదం క్రమంగా &quot;మొత్తం ఉపఖండానికి&quot; విస్తరించబడింది. గ్రీకో-రోమన్ పేరు &quot;ఇండియా&quot; మరియు చైనీస్ పేరు షెన్-టు కూడా ఇదే విధమైన పరిణామాన్ని అనుసరించాయి.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt;

పర్షియన్ పదం హిందూ నుండి ఉద్భవించిన అరబిక్ పదం ''హింద్'', మక్రాన్ తీరం నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు విస్తృతమైన [[గ్రేటర్ ఇండియా|విశాలమైన ప్రాంతాన్ని]] సూచించడానికి అరబ్బుల చేత পূর্বে ఉపయోగించబడింది.&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;/&gt; కానీ చివరకు అది కూడా భారత ఉపఖండంతో గుర్తింపు పొందింది.

== ప్రస్తుత వాడుక ==

=== భారత రిపబ్లిక్ ===
ఆధునిక కాలపు భారత రిపబ్లిక్‌ను సూచించడానికి &quot;హిందుస్తాన్&quot; తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Singh2009&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer2010&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;&gt;{{citation |last=వైట్-స్పున్నర్ |first=బార్నీ |title=పార్టిషన్: ది స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ అండ్ ది క్రియేషన్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ ఇన్ 1947 |url=https://books.google.com/books?id=2Wx9DQAAQBAJ&amp;pg=PR5 |year=2017 |publisher=సైమన్ &amp; షూస్టర్ యుకె |isbn=978-1-4711-4802-6 |page=5}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక భారతదేశ జాతీయ జెండా లేదా ప్రాతినిధ్యం వహించే జట్లు  సంస్థలతో కూడిన క్రీడా ఈవెంట్‌లు  ఇతర బహిరంగ కార్యక్రమాలలో ఈ పదంతో కూడిన నినాదాలు సాధారణంగా వినిపిస్తాయి. మార్కెటింగ్‌లో, ఇది ప్రకటనల ప్రచారాలలో జాతీయ మూలానికి సూచికగా కూడా సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది మరియు అనేక కంపెనీ పేర్లలో ఉంది. [[పాకిస్తాన్]] వ్యవస్థాపకుడు [[మహమ్మద్ అలీ జిన్నా]] మరియు అతని పార్టీ ముస్లిం లీగ్ హిందువుల మెజారిటీ జనాభాను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆధునిక భారత రిపబ్లిక్‌ను &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలవాలని పట్టుబట్టాయి.&lt;ref&gt;{{cite book |last=పాండే |first=అపర్ణ |date=2011 |title=ఎక్స్‌ప్లెయినింగ్ పాకిస్తాన్స్ ఫారిన్ పాలసీ: ఎస్కేపింగ్ ఇండియా |url=https://books.google.com/books?id=ceg-kSmft94C&amp;pg=PA15 |location=న్యూయార్క్ |publisher=రౌట్లెడ్జ్ |pages=14–15 |isbn=978-0415599009 |quote=&quot;విభజన సమయంలో, రెండు స్వతంత్ర దేశాలను హిందుస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్ అని పిలవాలని ముస్లిం లీగ్ బ్రిటీష్ వారిని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించింది, కానీ బ్రిటీష్ వారు లేదా కాంగ్రెస్ ఈ డిమాండ్‌కు తలొగ్గలేదు. జిన్నా మరియు పాకిస్తానీ విధాన రూపకర్తలలో ఎక్కువ మంది స్వతంత్ర భారతదేశాన్ని తరచుగా 'హిందుస్తాన్' అని సూచించడం ద్వి-राष्ट्र సిద్ధాంతానికి నిదర్శనం.&quot;}}&lt;/ref&gt;

=== భాష ===
{{main article|హిందుస్తానీ భాష}}

''[[హిందుస్తానీ భాష]]'' అనేది హిందుస్తాన్ భాష మరియు ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో లింగ్వా ఫ్రాంకా.&lt;ref name=&quot;Ashmore1961&quot;&gt;{{cite book |last1=యాష్మోర్ |first1=హ్యారీ ఎస్. |title=ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా: ఎ న్యూ సర్వే ఆఫ్ యూనివర్సల్ నాలెッジ, వాల్యూమ్ 11 |date=1961 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]] |page=579 |language=en |quote=ఉత్తర భారతదేశంలో మరియు పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లో అన్ని వర్గాల నుండి 50,000,000 మందికి పైగా ప్రజల రోజువారీ సంభాషణ భాష ఒక సాధారణ భాష యొక్క వ్యక్తీకరణగా ఉంది.}}&lt;/ref&gt; హిందుస్తానీ పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్  [[ఢిల్లీ]] ప్రాంతాల పాత హిందీ భాష నుండి ఉద్భవించింది. దీని సాహిత్య ప్రమాణ రూపాలు - ఆధునిక ప్రామాణిక హిందీ  ఆధునిక ప్రామాణిక ఉర్దూ - వేర్వేరు లిపులను ఉపయోగిస్తాయి. హిందీ రిజిస్టర్ దాని సంక్షిప్త రూపం ''హింద్'' (ఇండియా) నుండి ఉద్భవించింది.&lt;ref name=&quot;Beg1996&quot;&gt;{{cite book |last1=బేగ్ |first1=మిర్జా ఖలీల్ |title=సోషియోలింగ్విస్టిక్ పర్స్పెక్టివ్ ఆఫ్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ ఇన్ ఇండియా |date=1996 |publisher=బహ్రి పబ్లికేషన్స్ |page=37 |language=en |quote=ఇండియా అని అర్థం వచ్చే హింద్ అనే పదం పర్షియన్ భాష నుండి వచ్చింది, మరియు పర్షియన్ వర్ణమాల లో యా-ఇ-మారుఫ్ గా లిప్యంతరీకరించబడిన ప్రత్యయం 'సబంధించిన' అని అర్థం ఇచ్చే ఒక వ్యాకరణ సూచిక. కాబట్టి హిందీ అంటే 'భారతదేశానికి సంబంధించిన/చెందిన' లేదా 'భారతీయ స్థానిక' అని అర్థం.}}&lt;/ref&gt;

== చారిత్రక వాడుకలు ==
{{quotebox
| align = right
| width = 200px
| title = [[బాబర్ నామా]]
| text = హిందుస్తాన్ దేశం విస్తారమైనది, మనుషులతో మరియు ఉత్పత్తులతో నిండి ఉంది. తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన కూడా ఇది దాని [[హిందూ మహాసముద్రం|గొప్ప చుట్టుముట్టే మహాసముద్రంతో]] ముగుస్తుంది. ఉత్తరాన ఇది [[హిందూ-కుష్]], [[కాఫిస్తాన్]] మరియు [[కాశ్మీర్]] ప్రాంతాలతో కలిసే పర్వతాలను కలిగి ఉంది. దీనికి వాయువ్యంలో [[కాబూల్]], [[గజ్ని]] మరియు [[కందహార్]] ఉన్నాయి. మొత్తం హిందుస్తాన్‌కు [[ఢిల్లీ]] రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది...
| source = – ''[[బాబర్ నామా]]'', ఎ. ఎస్. బెవెరిడ్జ్, అనువాదం, వాల్యూమ్ 1, sec. iii: 'హిందుస్తాన్'{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=17}}
}}
ప్రారంభ పర్షియన్ పండితులకు భారతదేశ విస్తృతి గురించి పరిమిత జ్ఞానం ఉండేది. ఇస్లాం రాక  ముస్లిం విజయాల తర్వాత, ''హిందుస్తాన్'' అర్థం దాని అరబిక్ రూపాంతరమైన ''హింద్'' తో పరస్పర చర్య జరిపింది, ఇది పర్షియన్ నుండి కూడా ఉద్భవించింది  దానికి దాదాపు పర్యాయపదంగా మారింది. సముద్ర వ్యాపారంలో నిమగ్నమైన అరబ్బులు, పశ్చిమ బలూచిస్తాన్‌లోని 'తిస్' (ఆధునిక చాబహార్ సమీపంలో) నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు ఉన్న అన్ని భూములను, ముఖ్యంగా &quot;''అల్-హింద్''&quot; గా దాని విస్తృత రూపంలో ఉపయోగించినప్పుడు, తమ ''హింద్'' భావనలో చేర్చారు. ''హిందుస్తాన్'' ఈ విస్తృతమైన అర్థాన్ని పొందలేదు. ఆండ్రే వింక్ ప్రకారం, ఇది [[సింధ్]] (స్థూలంగా ప్రస్తుత పశ్చిమ పాకిస్తాన్)  హింద్ (సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములు) మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని పొందలేదు;&lt;ref name=Brill&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఎస్. మక్బூல் |chapter=హింద్: ది జియోగ్రఫీ ఆఫ్ ఇండియా అకార్డింగ్ టు ది మీడియేవల్ ముస్లిం జియోగ్రాఫర్స్ |chapter-url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hind-COM_0290 |editor1=బి. లూయిస్ |editor2=వి. ఎల్. మెనేజ్ |editor3=సిహెచ్. పెల్లాట్ |editor4=జె. షాచ్ట్ |title=ది ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇస్లామ్, వాల్యూమ్ III (H–IRAM) |edition=రెండవ |url=https://books.google.com/books?id=z8X4vQAACAAJ |year=1986 |publisher=బ్రిల్ |isbn=978-90-04-12756-2 |ref={{sfnref|అహ్మద్, హింద్: ది జియోగ్రఫీ|1986}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=5}}: &quot;అరబ్బులు గ్రీకువలెనే ముందే ఉన్న పర్షియన్ పదத்தை స్వీకరించారు, కానీ సింధ్ మరియు మక్రాన్ నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం మరియు ప్రధాన భూభాగ ఆగ్నేయాసియా వరకు ఉన్న మొత్తం భారతీయ ప్రాంతానికి దాని ప్రయోగాన్ని విస్తరించిన మొదటివారు వారే.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=145}}: &quot;అరబిక్ సాహిత్యం తరచుగా 'సింధ్'ను 'హింద్'తో కలిపి ఒకే పదంగా మారుస్తుంది. వాస్తవానికి సింధ్, ప్రాదేశికంగా అస్పష్టంగా నిర్వచించబడినప్పటికీ, ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్ ఉన్న ప్రాంతంతో బాగా అతివ్యాప్తి చెందుతుంది. ఇది ఖచ్చితంగా ప్రస్తుత సింధ్ మరియు మక్రాన్ ప్రావిన్సుకు మించి విస్తరించింది; బలూచిస్తాన్ మొత్తం, పంజాబ్ లో కొంత భాగం మరియు వాయువ్య సరిహద్దు రాష్ట్రాన్ని చేర్చారు.&quot;&lt;/ref&gt; ఇతర మూలాలు ''సింధ్''  ''హింద్'' ప్రారంభ కాలం నుండి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయని పేర్కొన్నాయి,&lt;ref name=&quot;Fatiḥpūrī1987&quot;&gt;{{cite book |last1=ఫతిహ్‌పూరి |first1=దిల్దార్ అలీ ఫర్మాన్ |title=పాకిస్తాన్ మూవ్‌మెంట్ అండ్ హిందీ-ఉర్దూ కాన్‌ఫ్లిక్ట్ |date=1987 |publisher=సంగ్-ఇ-మీల్ పబ్లికేషన్స్ |language=en |quote=&quot;'హింద్' మరియు 'సింధ్' పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి అనడానికి ఉదాహరణలు ఉన్నాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; మరియు భారతదేశంలో ఇస్లామిక్ పాలన రాక తర్వాత, &quot;హింద్  సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;&lt;ref name=&quot;Qureshi1965&quot;&gt;{{cite book |last1=ఖురేషి |first1=ఇష్తియాక్ హుసేన్ |title=ది స్ట్రగుల్ ఫర్ పాకిస్తాన్ |date=1965 |publisher=యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కరాచీ |page=1|language=en |quote=అరబ్ విజయం తర్వాతే సింధ్ అనే పేరు ఆధునిక సింధ్‌కు మించి చాలా భూభాగాలకు వర్తింపజేయబడింది మరియు క్రమంగా హింద్ మరియు సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; 

10 వ శతాబ్దపు గ్రంథం ''[[హుదుద్ అల్-ఆలం]]'' ''హిందుస్తాన్‌ను'' స్థూలంగా భారత ఉపఖండంగా నిర్వచించింది, దీని పశ్చిమ సరిహద్దు సింధు నది ద్వారా ఏర్పడింది, దక్షిణ సరిహద్దు మహాసముద్రం వరకు  తూర్పు సరిహద్దు ప్రస్తుత అస్సాం అయిన కామరూప్ వద్ద ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt; తదుపరి పది శతాబ్దాల పాటు, ''హింద్''  ''హిందుస్తాన్'' రెండూ ఉపఖండంలో ఖచ్చితంగా ఈ అర్థంతో పాటు వాటి విశేషణాలైన ''హిందవి'', ''హిందుస్తానీ''  ''హిందీ'' తో ఉపయోగించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{citation |first=ఎం. అథర్ |last=అలీ |title=ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా: అక్బర్ అండ్ అబుల్ ఫజ్ల్ |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=24 |pages=80–88 |number=1/3 |date=జనవరి 1996 |jstor=3520120 |ref={{sfnref|అలీ, ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా|1996}} |doi=10.2307/3520120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఇంతియాజ్ |chapter=కాన్సెప్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా: ఎక్స్పాండింగ్ హొరిజా没什么 ఇన్ ఎర్లీ మెడీవల్ అరబిక్ అండ్ పర్షియన్ రైటింగ్ |editor=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ఇండియా — స్టడీస్ ఇన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |url=https://books.google.com/books?id=AyhuAAAAMAAJ |year=2005 |publisher=మున్షీరామ్ మనోహర్‌లాల్ పబ్లిషర్స్ |isbn=978-81-215-1152-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |first=ఇర్ఫాన్ |last=హబీబ్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా: నోట్స్ ఆన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=25 |pages=3–10 |number=7/8 |date=జూలై 1997 |jstor=3517600 |ref={{sfnref|హబీబ్, ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా|1997}} |doi=10.2307/3517600}}&lt;/ref&gt; నిజానికి, క్రీ.శ. 1220 లో, చరిత్రకారుడు హసన్ నిజామి ''హింద్'' ను &quot;[[పెషావర్]] నుండి [[హిందూ మహాసముద్రం|సముద్ర తీరాల]] వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి చిన్ కొండల వరకు&quot; ఉన్నట్లు వర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;IM1887&quot;&gt;{{cite book |title=ది ఇండియన్ మ్యాగజైన్, ఇష్యూస్ 193-204 |date=1887 |publisher=నేషనల్ ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఎయిడ్ ఆఫ్ సోషల్ ప్రోగ్రెస్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ ఇండియా |page=292 |language=en |quote=మళ్ళీ నిషాపుర్‌కు చెందిన హసన్ నిజామి, సుమారు క్రీ.శ. 1220 లో వ్రాశారు: &quot;పెషావర్ నుండి సముద్ర తీరాల వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి 'చిన్' కొండల వరకు მთლიანად 'హింద్'.&quot;}}&lt;/ref&gt;

11వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన తుర్కో-పర్షియన్ విజయాలతో, ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఖచ్చితమైన అర్థం రూపుదిద్దుకుంది, ఇది సింధు నది భూమిని నిర్వచించింది. విజేతలు మిగిలిన  విస్మరిస్తూ తమ నియంత్రణలో ఉన్న భూములను హిందుస్తాన్ అని పిలిచేవారు.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot;&gt;షొయబ్ దానియల్, [https://scroll.in/article/855876/land-of-hindus-mohan-bhagwat-narendra-modi-and-the-sangh-parivar-are-using-hindustan-all-wrong ల్యాండ్ ఆఫ్ హిందుూస్? మోహన్ భగవత్, నరేంద్ర మోడీ అండ్ ది సంఘ్ పరివార్ ఆర్ యూజింగ్ 'హిందుస్తాన్' ఆల్ రాంగ్], Scroll.in, 30 అక్టోబర్ 2017.&lt;/ref&gt;
11వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో [[లాహోర్]] రాజధానిగా [[పంజాబ్]] లోని ఘజ్ని యొక్క ఉపగ్రహ రాష్ట్రం &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/hindu జె. టి. పి. డి బ్రూయిన్, ఆర్ట్. హిందూ] ఎట్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఇరానికా వాల్యూమ్ XII, ఫాస్క్. 3, pp. 311-312, అందుబాటులో ఉంది http://www.iranicaonline.org/articles/hindu, గ్రహించబడిన తేదీ 6 మే 2016&lt;/ref&gt; [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] స్థాపించబడిన తర్వాత, ఉత్తర భారతదేశం, ముఖ్యంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం|గంగా మైదానాలు]]  పంజాబ్ &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web |title=హిందుస్తాన్ |url=https://www.britannica.com/eb/article-9040520/Hindustan |access-date=2 మే 2007 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]], ఇంక్. |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anglo-Indian&quot;&gt;{{citation |last1=యూల్ |first1=హెన్రీ |last2=బర్నెల్ |first2=ఆర్ధర్ కోక్ |title=హాబ్సన్-జోబ్సన్: ది ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ |url=https://books.google.com/books?id=rcjmiBm8hHQC&amp;pg=PR3 |year=1996 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1886 |publisher=వర్డ్స్‌వర్త్ ఎడిషన్స్ |isbn=978-1-85326-363-7}}: &quot;'''హిందోస్తాన్''', n.p. పర్స్. ''హిందూస్తాన్''. (a) 'హిందువులు' లేదా సింధు ప్రజల దేశం, భారతదేశం. ఆధునిక స్థానిక భాషలో ఈ పదం విలక్షణంగా (b) నర్మదా నదికి ఉత్తరాన ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచిస్తుంది, బెంగాల్ మరియు బీహార్ మినాయించి. తరువాతి ప్రావిన్సులు ''పూర్బ్''గా పరిగణించబడతాయి, మరియు నర్మదాకు దక్షిణాన ఉన్నవన్నీ ''దక్కన్''గా పరిగణించబడతాయి. కానీ ఈ పదం పాత మొహమ్మదన్ రచయితలలో ఆంగ్ల పాఠశాల పుస్తకాలు మరియు అట్లాస్‌లలో ఉపయోగించినట్లే ఉపయోగించబడుతుంది, అనగా (a) సరైన భారతదేశానికి సమానమైనది. కాబట్టి బాబర్ హిందుస్తాన్ గురించి ఇలా అంటాడు: 'తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన ఇది మహాసముద్రంచే సరిహద్దులుగా ఉంది'&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macdonnell&quot;&gt;{{cite book |last=మ్యాక్‌డొనెల్ |first=ఆర్ధర్ ఎ. |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సంస్కృత లిటరేచర్ |publisher=హ్యాస్కెల్ హౌస్ పబ్లిషర్స్ |year=1968 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1900 |url=https://books.google.com/books?id=nVmf1yA6H-4C&amp;pg=PA141 |page=141 |id=GGKEY:N230TU9P9E1}}&lt;/ref&gt; పండితుడు బ్రాటింద్ర నాథ్ ముఖర్జీ ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఈ ఇరుకైన అర్థం విస్తృత అర్థంతో పాటు పక్కపక్కనే ఉందని  కొంతమంది రచయితలు వాటిని ఏకాలంలోనైనా ఏకకాలంలో ఉపయోగించారని పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=132}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (1206–1526) మరియు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] (1526–1857) కాలంలో, పాలకవర్గం మరియు దాని పర్షియన్ చరిత్రకారులు &quot;హిందుస్తాన్&quot;  &quot;హింద్&quot; మధ్య మరింత స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. హిందుస్తాన్ ముస్లిం రాజకీయ నియంత్రణలో ఉన్న దోయబ్  ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలలోని ఉత్తర భారతదేశ ప్రావిన్సులను సూచిస్తుంది, అయితే &quot;హింద్&quot; భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలను సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |author=పీటర్ జాక్సన్ |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;dq=tughluq+hind+and+sind&amp;pg=PA86 |title=ది ఢిల్లీ సుల్తానేట్: ఎ పొలిటికల్ అండ్ మిలిటరీ హిస్టరీ |date=2003 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=9780521543293}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో, హిందుస్తాన్ నేటి ఉత్తర భారతదేశం, పంజాబ్  సింధు భూభాగాలను సూచిస్తుంది. మొఘలులు తమ భూములను 'హిందుస్తాన్' అని పిలిచారు. 'మొఘల్' అనే పదం ఆ భూమిని సూచించడానికి ఎప్పుడూ ఉపయోగించబడలేదు. సామ్రాజ్యం విస్తరించిన కొద్దీ 'హిందుస్తాన్' కూడా విస్తరించింది. అదే సమయంలో, మొత్తం భారత ఉపఖండంగా 'హిందుస్తాన్' అనే అర్థం బాబర్ నామా మరియు ఐన్-ఇ-అక్బరీ లలో కూడా కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite book |last=వానినా |first=యూజెనియా |author-link=యూజెనియా వానినా |title=మెడీవల్ ఇండియన్ మైండ్‌స్కేప్స్: స్పేస్, టైమ్, సొసైటీ, మ్యాన్ |url=https://books.google.com/books?id=yriGbWNAF5EC&amp;pg=PA47 |year=2012 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-19-1 |page=47 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; మొఘలులు &quot;హిందుస్తానీ&quot;  &quot;హిందూ&quot; మధ్య మరింత వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. మొఘల్ మూలాల్లో, హిందుస్తానీ సాధారణంగా హిందుస్తాన్‌లోని ముస్లింలను సూచిస్తుంది, అయితే ముస్లిమేతర భారతీయులను హిందువులుగా సూచించారు.&lt;ref&gt;{{cite book  |title=పార్టీస్ అండ్ పాలిటిక్స్ అట్ ది మొఘల్ కోర్ట్ |author=చంద్ర, సతీష్ |date= 1959 }}&lt;/ref&gt; ఈ అర్థం ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో కూడా ఉపయోగించబడింది, ఉదాహరణకు గ్యాసుద్దీన్ బల్బన్ సైన్యాన్ని &quot;హిందుస్తానీ&quot; సైనికులుగా సూచించారు, వారిపై &quot;హిందువులు&quot; దాడి చేశారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== నేపాల్ రాజ్యం ===
చివరి [[గూర్ఖా రాజ్యం|గూర్ఖాలీ]] రాజు పృథ్వి నారాయణ షా ఇస్లామిక్ మొఘల్ ల చేత ఉత్తర భారతదేశం పాలించబడుతున్నందున, కొత్తగా ఏకం చేయబడిన నేపాల్ రాజ్యాన్ని ''అసల్ హిందుస్తాన్'' (నిజమైన హిందుస్తాన్) గా ప్రకటించుకున్నారు. హిందూ సామాజిక సంప్రదాయాన్ని (ధర్మశాస్త్రం) తన పాలనలో అమలు చేయడానికి మరియు హిందువులకు నివాసయోగ్యమైన దేశంగా తన దేశాన్ని సూచించడానికి ఈ స్వయం ప్రకటన చేయబడింది. అతను ఉత్తర భారతదేశాన్ని ''ముఘ్లాన్'' (మొఘల్ సామ్రాజ్య దేశం) అని కూడా సూచించాడు  ఆ ప్రాంతం ముస్లిం విదేశీయుల చేత చొరబాటు చేయబడిందని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=बडामहाराज पृथिवि नारायण शाह को दिव्य उपदेश|author1-link=యోగి నరహరినాథ్ |last1=నరహరినాథ్ |first1=యోగి |author2-link=బాబూరామ్ ఆచార్య |last2=ఆచార్య |first2=బాబూరామ్ |publisher=శ్రీ కృష్ణ ఆచార్య |year=2014 |edition=2014 పునర్ముద్రణ |isbn=978-99933-912-1-0 |location=కాఠ్మాండు |pages=4, 5}}&lt;/ref&gt;

=== వలస భారతదేశం ===
యూరోపియన్ల రాకతో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;హిందుస్తాన్&quot;,  &quot;మొఘల్ సామ్రాజ్యం&quot; అనే పదాల ద్వంద్వ అర్థాలు కొనసాగాయి. ఉదాహరణకు, రెన్నెల్ 1792 లో ''మెమోయిర్ ఆఫ్ ఎ మ్యాప్ ఆఫ్ హిందోస్తాన్'' లేదా మొగుల్ ఎంపైర్ పేరుతో ఒక అట్లాస్‌ను తయారు చేశారు, ఇది వాస్తవానికి భారత ఉపఖండాన్ని చిత్రించింది. రెన్నెల్ చేత ఈ పదాల సమ్మేళనం ఆ కాలంలో ఈ భావనల సంక్లిష్టత  అతివ్యాప్తిని వివరిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Edney p.11&quot;&gt;{{citation |last=ఎడ్నీ |first=మాథ్యూ హెచ్. |title=మ్యాపింగ్న్ యాన్ ఎంపైర్: ది జియోగ్రాఫికల్ కన్స్ట్రక్షన్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఇండియా, 1765-1843 |url=https://books.google.com/books?id=LF_FBgAAQBAJ&amp;pg=PA11 |date=2009 |publisher=[[యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో ప్రెస్]] |isbn=978-0-226-18486-9 |page=11}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 3}} జె. బెర్నౌలి,  'హిందుస్తాన్' అంటే మొఘల్ సామ్రాజ్యం అని అర్థం, అతని ఫ్రెంచ్ అనువాదానికి ''లా కార్టే జనరల్ డి ఎల్'ఇండే'' (జనరల్ మ్యాప్ ఆఫ్ ఇండియా) అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=71}}&lt;/ref&gt;
బ్రిటిష్ లెక్కల ప్రకారం ఈ 'హిందుస్తాన్' బ్రిటీష్ పాలిత భూభాగాలు (ఎక్కువగా 'బ్రిటిష్ ఇండియా' అని పిలువబడుతుంది)  స్థానిక  చేత పాలించబడే భూభాగాలు విడగొట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=48}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనప్పటికీ, బ్రిటిష్ అధికారులు మరియు రచయితలు భారతీయులు 'హిందుస్తాన్'ను ఉత్తర భారతదేశాన్ని మాత్రమే సూచించడానికి ఉపయోగిస్తున్నారని భావించారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=133}} 1886 లో ప్రచురించబడిన ఒక ''ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ'' ప్రకారం, 'హిందుస్తాన్' అంటే భారతదేశం అయినప్పటికీ, స్థానిక వాడుకలో ఇది బీహార్ మరియు బెంగాల్ మినాయించి [[నర్మదా నదికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాన్ని సూచించడానికి వచ్చిందని పేర్కొంది.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ సమయంలో, భారతీయులు తమ భూమిని 'ఇండియా', 'హిందుస్తాన్' మరియు 'భారత్' అనే మూడు పేర్లతో పిలిచారు.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 1}}&lt;/ref&gt; [[మహమ్మద్ ఇక్బాల్]] కవిత తరానా-ఇ-హిందీ (&quot;హింద్ ప్రజల గీతం&quot;) భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల మధ్య జనాదరణ పొందిన దేశభక్తి గీతం:&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 26}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
''సారే జహాన్‌ సే అచ్ఛా హిందుస్తాన్ హమారా''
(ప్రపంచం మొత్తాని కంటే మెరుగైనది, మన హిందుస్తాన్)
&lt;/poem&gt;

=== భారతదేశ విభజన ===
{{Main|భారత విభజన}}

[[Image:Jai Hind Post-mark.gif|thumb|250px|right|జై హింద్ పోస్ట్-మార్క్, ఇది 15 ఆగస్టు 1947 న జారీ చేయబడింది]]
ఆల్-ఇండియా ముస్లిం లీగ్  1940 [[లాహోర్ తీర్మానం]] [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]  వాయువ్య మరియు ఈశాన్య ప్రాంతాలలో ముస్లిం మెజారిటీ ఉన్న ప్రాంతాలకు సార్వభౌమత్వాన్ని డిమాండ్ చేసింది, ఇది ప్రజా వాడుకలో '[[పాకిస్తాన్]]' అని పిలువబడింది  భారతదేశ dominion 'హిందుస్తాన్' అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015|pp=17–18,&amp;nbsp;22}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిష్ అధికారులు కూడా ఈ రెండు పదాలను ఎన్నుకుని అధికారికంగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;/&gt;

అయినప్పటికీ, 'హిందుస్తాన్' అంటే హిందువుల భూమి అనే అంతర్గత అర్థం కారణంగా ఈ నామకరణం భారతీయ నాయకుల ఆమోదాన్ని పొందలేదు. కొత్త భారతదేశ డొమినియన్ 'హిందుస్తాన్' అని కాకుండా 'ఇండియా' అని పిలవబడాలని వారు పట్టుబట్టారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=సభర్వాల్ |first=గోపా |title=ఇండియా సిన్స్ 1947: ది ఇండిపెండెంట్ ఇయర్స్ |url=https://books.google.com/books?id=D9gvCgAAQBAJ&amp;pg=PT12 |date=2007 |publisher=[[పెంగ్విన్ బుక్స్]] లిమిటెడ్ |isbn=978-93-5214-089-3 |page=12 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; బహుశా అదే కారణంగా, 'హిందుస్తాన్' పేరు [[భారత రాజ్యాంగ సభ]] యొక్క అధికారిక ఆమోదాన్ని పొందలేదు, అయితే 'భారత్' అధికారిక పేరుగా స్వీకరించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 39}}&lt;/ref&gt; అయితే 'హిందుస్తాన్' అనధికారికంగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంటుందని గుర్తించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్స్ 42–45}}&lt;/ref&gt;

భారత సాయుధ దళాలు ఈ పేరు యొక్క వందన సంస్కరణ అయిన &quot;[[జై హింద్]]&quot; ను యుద్ధ నినాదంగా ఉపయోగిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;/&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* అసల్ హిందుస్తాన్ - నేపాల్ ([[గూర్ఖా]]) రాజ్యపు చారిత్రక పేరు 
* హిందోస్తాని, సురినామ్‌లోని భారతీయ సంతతి ప్రజలకు డచ్ పదం
* అల్-హిండియా, ఇరాక్‌లోని కర్బలాలో ఉన్న నగరం, ఒక భారతీయ ప్రభువు పేరు పెట్టబడింది
* ప్రధాన భూభాగం భారతదేశం
* భారతదేశం పేర్లు
** ఆర్యావర్తం
** భారత్
** జంబూద్వీపం
* గంజా-జముని తహజీబ్, ఉత్తర భారతదేశంలో హిందూ-ముస్లిం సంస్కృతుల సమ్మేళనం
* -స్తాన్, &quot;యొక్క భూమి&quot; అని అర్థం వచ్చే పర్షియన్ ప్రత్యయం

== సూచనలు ==
{{Reflist}}

== సాధారణ మూలాలు ==
* {{cite journal |last=క్లెమెంటిన్-ఓఝా |first=കാథరిన్ |title='ഇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్…': ఒన్ కంట్రీ, టూ నేమ్స్ |journal=సౌత్ ఏషియా మల్టీడిసిప్లినరీ అకాడమిక్ జర్నల్ |volume=10 |year=2014 |url=http://samaj.revues.org/3717 |ref={{sfnref|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014}}}}
* {{citation |last=ధులిపాలా |first=వెంకట్ |title=క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా |url=https://books.google.com/books?id=1Z6TBQAAQBAJ&amp;pg=PR2 |date=2015 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=978-1-107-05212-3 |ref={{sfnref|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015}}}}
* {{cite book |last=హబీబ్ |first=ఇర్ఫాన్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |chapter=హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్: ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ ఎవొల్యూషన్ అండ్ రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఎ లాంగ్వేజ్ |editor1=ఇశ్రత్ ఆలం |editor2=సయ్యద్ ఏజాజ్ హుస్సేన్ |title=ది వేరియడ్ ఫేసెట్స్ ఆఫ్ హిస్టరీ: ఎస్సేస్ ఇన్ హానర్ ఆఫ్ అనిరుద్ధ రాయ్ |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5qSbjBTDC-UC&amp;pg=PA105 |year=2011 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-16-0 |pages=105–124 |ref={{sfnref|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{cite book |last=లిప్నర్ |first=జూలియస్ |title=హిందూస్: దేర్ రిలీజియస్ బిలీఫ్స్ అండ్ ప్రాక్టీసెస్ |author-link=జూలియస్ జె. లిప్నర్ |publisher=[[రౌట్లెడ్జ్]] |year=1998 |isbn=0415051827}}
* {{cite book |first=అస్కో |last=పార్పొలా |author-link=అస్కో పార్పొలా |title=ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం: ది अर्ಲಿ ఆర్యన్స్ అండ్ ది ఇండస్ సివిలైజేషన్ |publisher=[[ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్]] |year=2015 |isbn=978-0190226923 |ref={{sfnref|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015}}}}
* {{cite book |last=ముఖర్జీ |first=బ్రాటింద్ర నాథ్ |author-link=బి. ఎన్. ముఖర్జీ |title=ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్ |url=https://books.google.com/books?id=aBFuAAAAMAAJ |year=1989 |publisher=ప్లేస్ నేమ్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా |ref={{sfnref|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{citation |editor1-last=రాయ్ |editor1-first=నిహారంజన్ |editor2-last=చట్టోపాధ్యాయ |editor2-first=బ్రజదులాల్ |title=ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్ |url=https://books.google.com/books?id=Zcyho16xzWEC |year=2000 |publisher=ఓరియంట్ బ్లాక్‌స్వాన్ |isbn=978-81-250-1871-1 |ref={{sfnref|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000}}}}
* {{cite journal |last=శర్మ |first=అరవింద్ |author-link=అరవింద్ శర్మ |title=ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ |journal=న్యూమెన్ |volume=49 |pages=1–36 |number=1 |year=2002 |jstor=3270470 |ref={{sfnref|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002}} |doi=10.1163/15685270252772759}}
* {{cite journal |last=వింక్ |first=ఆండ్రే |title=అల్-హింద్: ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది ఇండో-ఇస్లామిక్ వరల్డ్ |publisher=[[బ్రిల్ పబ్లిషర్స్|బ్రిల్]] |year=2002 |edition=మూడవ |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1990 |isbn=0391041738 |url=https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC |ref={{sfnref|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{Wikiquote}}
* ''ఎ స్కెచ్ ఆఫ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ ఫ్రమ్ ది ఫస్ట్ ముస్లిం కాంక్వెస్ట్ టు ది ఫాల్ ఆఫ్ ది మొఘల్ ఎంపైర్'' రచయిత [[హెన్రీ జార్జ్ కీన్ (1826–1915)|హెచ్. జి. కీన్]]. ([https://www.jstor.org/pss/546854 హిందుస్తాన్] ది ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ, వాల్యూమ్ 2, నం. 5 (జనవరి 1887), pp.&amp;nbsp;180–181.)
* ''స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియా త్రూ ది ఏజెస్; యాన్ ఎంటర్‌టైనింగ్ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్, టు ది సప్రెషన్ ఆఫ్ ది మ్యూటిని'', రచయిత ఫ్లోరా అన్నీ స్టీల్, 1909 ఇ.పి. డటన్ అండ్ కో., న్యూయార్క్.
* ''ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్: పోస్ట్ క్లాసికల్ అండ్ మోడర్న్'', ఎడ్. బి.ఎస్. దానియా మరియు అలెగ్జాండర్ డౌ. 2003, మోతీలాల్ బనార్సీదాస్, {{ISBN|81-208-1993-4}}.
* [https://www.britannica.com/place/Hindustan-historical-area-Asia హిందుస్తాన్] ఆన్ [[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]]

{{coord|23|59|40|N|67|25|51|E|display=title}}

[[Category:భారతదేశ సాంస్కృతిక చరిత్ర]]
[[Category:భారతదేశ జనసాంద్రత చరిత్ర]]
[</text>
      <sha1>4csntaqp9y9ygmr23e58yr472yfww4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953964</id>
      <parentid>4953963</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63150" sha1="2bx1gb4ejvt08jsa93gqostz30iznsk" xml:space="preserve">{{short description|భారతదేశానికి చారిత్రక పేరు}}
{{Use Indian English|date=ఆగస్టు 2024}}
{{Use dmy dates|date=ఆగస్టు 2024}}
[[File:1864 Johnson's Map of India (Hindostan or British India) - Geographicus - India-j-64.jpg|thumb|300px|ఆల్విన్ జె. జాన్సన్ గారి హిందుస్తాన్ లేదా [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ భారతదేశ]] మ్యాప్, 1864]]

'''హిందుస్తాన్''' ({{IPA|en|ˈhɪn.du.stæn}} లేదా {{IPA|en|ˈhɪn.du.stɑn}}, {{respell|HIN|doo|stan}}; {{small|{{audio|Hindustan pronunciation1.ogg|ఉచ్ఛారణ}}}}), దీని సంక్షిప్త రూపం '''హింద్'''తో పాటు,&lt;ref name=&quot;Kapur20192&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది భారతదేశానికి, విస్తృతంగా చెప్పాలంటే [[భారత ఉపఖండం]] [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] భాషలో ఉన్న పేరు. ఇది తదుపరి కాలంలో [[హిందుస్తానీ భాష|హిందుస్తానీ]] మాట్లాడే స్థానికుల మధ్య సర్వసాధారణంగా వాడుకలోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గోయెల్ |first1=కోెలి మొయిత్రా |date=2 మార్చి 2018 |title=ఇన్ అదర్ స్పేసెస్: కాంటೆಸ್ಟೇಷన్స్ ఆఫ్ నేషనల్ ఐడెంటిటీ ఇన్ &quot;న్యూ&quot; ఇండియాస్ గ్లోబలైజ్డ్ ಮೀಡಿಯಾಸ್ಕೇಪ್ಸ್ |journal=జర్నలిజం &amp; కమ్యూనికేషన్ మోనోగ్రాఫ్స్ |volume=20 |issue=1 |pages=4–73 |doi=10.1177/1522637917750131 |quote=&quot;హిందుస్తాన్,&quot; లేదా హిందువుల భూమి, ఇది భారతదేశానికి మరో హిందీ పేరు. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Śivaprasāda18742&quot;&gt;{{cite book |last1=శివప్రసాద్ |first1=రాజా |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ |date=1874 |publisher=మెడికల్ హాల్ ప్రెస్ |page=15 |language=en |quote=పర్షియన్లు సింధు (ఇండస్) నది ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న ప్రాంతాన్ని హింద్ అని పిలిచారు, ఇది సింధ్ అనే పదానికి రూపాంతరం మాత్రమే.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brill&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}: &quot;వారు గంగానది దిగువ ప్రాంతంలోని భారతదేశానికి లేదా మరింత వదులుగా చెప్పాలంటే సరైన భారత ఉపఖండానికి 'హిందుస్తాన్' అనే పేరును ఉపయోగించారు. 'షాపూర్ I' యొక్క 'నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్' శాసనంలో 'హిందుస్తాన్' అనే పదం దిగువ సింధు నది వద్ద ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచించింది  తరువాత క్రమంగా దాదాపు మొత్తం ఉపఖండాన్ని సూచించడం ప్రారంభించింది. ఇది మధ్యయుగాలలో భారతదేశంలో మరియు వెలుపల విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన పేరు.&quot;&lt;/ref&gt; 

చారిత్రకంగా ఈ పదం ఉత్తర భారత ఉపఖండానికి&lt;ref&gt;(దక్షిణాన ఉన్న [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్‌కు]] భిన్నంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం]] యొక్క అత్యున్నత భాగం మరియు [[వింధ్య పర్వత శ్రేణికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాలు, ప్రత్యేకించి [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] [[దోయబ్]] ప్రాంతం)&lt;/ref&gt; మరియు మొత్తం ఉపఖండానికి ఏకకాలంలో ఉపయోగించబడింది.

1947లో [[భారత విభజన]] జరిగినప్పటి నుండి, 'హిందుస్తాన్' నేటికీ [[భారతదేశం|భారత రిపబ్లిక్]] యొక్క చారిత్రక పేరుగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంది.&lt;ref&gt;{{citation |title=షేక్ అయ్యాజ్ ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ – లాంగ్వేజ్ &amp; లిటరేచర్ |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020050542/http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html |archive-date=20 అక్టోబర్ 2007 |chapter=సింధ్: యాన్ ఇంట్రడక్షన్ |chapter-url=http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh20092&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer20102&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;

ఈ పదానికి అరబిక్ సమానార్థకం అల్-హింద్.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆంగ్లంలో హిందుస్తాన్ సాధారణంగా '''హిందోస్తాన్''' లేదా '''హిందూస్తాన్''' అని కూడా స్పెల్లింగ్ చేయబడింది. ఈ పదం [[ప్రాకృతం]] మరియు [[సంస్కృతం]] భాషలలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గ్రియర్సన్ |first1=జార్జ్ ఎ. |title=హిందుస్తాన్ అండ్ హిందోస్తాన్ |journal=బులెటిన్ ఆఫ్ ది స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియంటల్ అండ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్ |date=ఫిబ్రవరి 1933 |volume=7 |issue=1 |pages=257–260 |doi=10.1017/S0041977X00105889 |s2cid=176975272 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/hindustan-and-hindostan/3BDB1D9A8EE259F9FBEAE9856508B350 |language=en |issn=1474-0699|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== వ్యుత్పత్తి ==
హిందుస్తాన్ అనేది [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] పదం ''హిందూ'' నుండి వచ్చింది, ఇది [[సంస్కృత]] పదం ''సింధు'' (&quot;''ఇండస్ నది''&quot;) తో సంబంధం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;
అస్కో పార్పొలా ప్రకారం, ప్రోటో-ఇరానియన్ ధ్వని మార్పు ''*s'' &gt; ''h'' క్రీ.పూ. 850 మరియు 600 మధ్య సంభవించింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 9}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, రుగ్వేద ''సప్త సింధవ'' (ఏడు నదుల భూమి) అవేస్తాలో ''హప్తా హిందూ'' అయింది. ఇది అహురా మజ్డా చేత సృష్టించబడిన &quot;పదిహేనవ డొమైన్&quot; అని చెప్పబడింది, ఇది 'అసాధారణ వేడి' కలిగిన భూమి.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=2}}&lt;/ref&gt;
క్రీ.పూ. 515లో, మొదటి డేరియస్ సింధు లోయను కలుపుకున్నారు, ప్రస్తుత [[సింధ్]] తో సహా, దీనిని పర్షియన్‌లో ''హిందూ'' అని పిలిచేవారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 1}}&lt;/ref&gt; మొదటి జెర్క్సెస్ కాలంలో, &quot;హిందూ&quot; అనే పదం సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములకు కూడా వర్తింపజేయబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;

మధ్య పర్షియన్లో, బహుశా మొదటి శీతాబ్దపు CE నుండి, ''-స్తాన్'' ప్రత్యయం జోడించబడింది, ఇది ఒక దేశం లేదా ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది, ప్రస్తుత పదం ''హిందూస్తాన్'' ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011|p=105}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, క్రీ.శ. 262 నాటి షాపూర్ I యొక్క నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్ శాసనంలో సింధ్‌ను ''హిందూస్తాన్'' అని పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=553}}&lt;/ref&gt;

చరిత్రకారుడు బి. ఎన్. ముఖర్జీ ప్రకారం, దిగువ సింధు బేసిన్ నుండి ''హిందూస్తాన్'' అనే పదం క్రమంగా &quot;మొత్తం ఉపఖండానికి&quot; విస్తరించబడింది. గ్రీకో-రోమన్ పేరు &quot;ఇండియా&quot; మరియు చైనీస్ పేరు షెన్-టు కూడా ఇదే విధమైన పరిణామాన్ని అనుసరించాయి.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt;

పర్షియన్ పదం హిందూ నుండి ఉద్భవించిన అరబిక్ పదం ''హింద్'', మక్రాన్ తీరం నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు విస్తృతమైన [[గ్రేటర్ ఇండియా|విశాలమైన ప్రాంతాన్ని]] సూచించడానికి అరబ్బుల చేత পূর্বে ఉపయోగించబడింది.&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;/&gt; కానీ చివరకు అది కూడా భారత ఉపఖండంతో గుర్తింపు పొందింది.

== ప్రస్తుత వాడుక ==

=== భారత రిపబ్లిక్ ===
ఆధునిక కాలపు భారత రిపబ్లిక్‌ను సూచించడానికి &quot;హిందుస్తాన్&quot; తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Singh2009&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer2010&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;&gt;{{citation |last=వైట్-స్పున్నర్ |first=బార్నీ |title=పార్టిషన్: ది స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ అండ్ ది క్రియేషన్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ ఇన్ 1947 |url=https://books.google.com/books?id=2Wx9DQAAQBAJ&amp;pg=PR5 |year=2017 |publisher=సైమన్ &amp; షూస్టర్ యుకె |isbn=978-1-4711-4802-6 |page=5}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక భారతదేశ జాతీయ జెండా లేదా ప్రాతినిధ్యం వహించే జట్లు  సంస్థలతో కూడిన క్రీడా ఈవెంట్‌లు  ఇతర బహిరంగ కార్యక్రమాలలో ఈ పదంతో కూడిన నినాదాలు సాధారణంగా వినిపిస్తాయి. మార్కెటింగ్‌లో, ఇది ప్రకటనల ప్రచారాలలో జాతీయ మూలానికి సూచికగా కూడా సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది మరియు అనేక కంపెనీ పేర్లలో ఉంది. [[పాకిస్తాన్]] వ్యవస్థాపకుడు [[మహమ్మద్ అలీ జిన్నా]] మరియు అతని పార్టీ ముస్లిం లీగ్ హిందువుల మెజారిటీ జనాభాను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆధునిక భారత రిపబ్లిక్‌ను &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలవాలని పట్టుబట్టాయి.&lt;ref&gt;{{cite book |last=పాండే |first=అపర్ణ |date=2011 |title=ఎక్స్‌ప్లెయినింగ్ పాకిస్తాన్స్ ఫారిన్ పాలసీ: ఎస్కేపింగ్ ఇండియా |url=https://books.google.com/books?id=ceg-kSmft94C&amp;pg=PA15 |location=న్యూయార్క్ |publisher=రౌట్లెడ్జ్ |pages=14–15 |isbn=978-0415599009 |quote=&quot;విభజన సమయంలో, రెండు స్వతంత్ర దేశాలను హిందుస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్ అని పిలవాలని ముస్లిం లీగ్ బ్రిటీష్ వారిని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించింది, కానీ బ్రిటీష్ వారు లేదా కాంగ్రెస్ ఈ డిమాండ్‌కు తలొగ్గలేదు. జిన్నా మరియు పాకిస్తానీ విధాన రూపకర్తలలో ఎక్కువ మంది స్వతంత్ర భారతదేశాన్ని తరచుగా 'హిందుస్తాన్' అని సూచించడం ద్వి-राष्ट्र సిద్ధాంతానికి నిదర్శనం.&quot;}}&lt;/ref&gt;

=== భాష ===
{{main article|హిందుస్తానీ భాష}}

''[[హిందుస్తానీ భాష]]'' అనేది హిందుస్తాన్ భాష మరియు ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో లింగ్వా ఫ్రాంకా.&lt;ref name=&quot;Ashmore1961&quot;&gt;{{cite book |last1=యాష్మోర్ |first1=హ్యారీ ఎస్. |title=ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా: ఎ న్యూ సర్వే ఆఫ్ యూనివర్సల్ నాలెッジ, వాల్యూమ్ 11 |date=1961 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]] |page=579 |language=en |quote=ఉత్తర భారతదేశంలో మరియు పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లో అన్ని వర్గాల నుండి 50,000,000 మందికి పైగా ప్రజల రోజువారీ సంభాషణ భాష ఒక సాధారణ భాష యొక్క వ్యక్తీకరణగా ఉంది.}}&lt;/ref&gt; హిందుస్తానీ పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్  [[ఢిల్లీ]] ప్రాంతాల పాత హిందీ భాష నుండి ఉద్భవించింది. దీని సాహిత్య ప్రమాణ రూపాలు - ఆధునిక ప్రామాణిక హిందీ  ఆధునిక ప్రామాణిక ఉర్దూ - వేర్వేరు లిపులను ఉపయోగిస్తాయి. హిందీ రిజిస్టర్ దాని సంక్షిప్త రూపం ''హింద్'' (ఇండియా) నుండి ఉద్భవించింది.&lt;ref name=&quot;Beg1996&quot;&gt;{{cite book |last1=బేగ్ |first1=మిర్జా ఖలీల్ |title=సోషియోలింగ్విస్టిక్ పర్స్పెక్టివ్ ఆఫ్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ ఇన్ ఇండియా |date=1996 |publisher=బహ్రి పబ్లికేషన్స్ |page=37 |language=en |quote=ఇండియా అని అర్థం వచ్చే హింద్ అనే పదం పర్షియన్ భాష నుండి వచ్చింది, మరియు పర్షియన్ వర్ణమాల లో యా-ఇ-మారుఫ్ గా లిప్యంతరీకరించబడిన ప్రత్యయం 'సబంధించిన' అని అర్థం ఇచ్చే ఒక వ్యాకరణ సూచిక. కాబట్టి హిందీ అంటే 'భారతదేశానికి సంబంధించిన/చెందిన' లేదా 'భారతీయ స్థానిక' అని అర్థం.}}&lt;/ref&gt;

== చారిత్రక వాడుకలు ==
{{quotebox
| align = right
| width = 200px
| title = [[బాబర్ నామా]]
| text = హిందుస్తాన్ దేశం విస్తారమైనది, మనుషులతో మరియు ఉత్పత్తులతో నిండి ఉంది. తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన కూడా ఇది దాని [[హిందూ మహాసముద్రం|గొప్ప చుట్టుముట్టే మహాసముద్రంతో]] ముగుస్తుంది. ఉత్తరాన ఇది [[హిందూ-కుష్]], [[కాఫిస్తాన్]] మరియు [[కాశ్మీర్]] ప్రాంతాలతో కలిసే పర్వతాలను కలిగి ఉంది. దీనికి వాయువ్యంలో [[కాబూల్]], [[గజ్ని]] మరియు [[కందహార్]] ఉన్నాయి. మొత్తం హిందుస్తాన్‌కు [[ఢిల్లీ]] రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది...
| source = – ''[[బాబర్ నామా]]'', ఎ. ఎస్. బెవెరిడ్జ్, అనువాదం, వాల్యూమ్ 1, sec. iii: 'హిందుస్తాన్'{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=17}}
}}
ప్రారంభ పర్షియన్ పండితులకు భారతదేశ విస్తృతి గురించి పరిమిత జ్ఞానం ఉండేది. ఇస్లాం రాక  ముస్లిం విజయాల తర్వాత, ''హిందుస్తాన్'' అర్థం దాని అరబిక్ రూపాంతరమైన ''హింద్'' తో పరస్పర చర్య జరిపింది, ఇది పర్షియన్ నుండి కూడా ఉద్భవించింది  దానికి దాదాపు పర్యాయపదంగా మారింది. సముద్ర వ్యాపారంలో నిమగ్నమైన అరబ్బులు, పశ్చిమ బలూచిస్తాన్‌లోని 'తిస్' (ఆధునిక చాబహార్ సమీపంలో) నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు ఉన్న అన్ని భూములను, ముఖ్యంగా &quot;''అల్-హింద్''&quot; గా దాని విస్తృత రూపంలో ఉపయోగించినప్పుడు, తమ ''హింద్'' భావనలో చేర్చారు. ''హిందుస్తాన్'' ఈ విస్తృతమైన అర్థాన్ని పొందలేదు. ఆండ్రే వింక్ ప్రకారం, ఇది [[సింధ్]] (స్థూలంగా ప్రస్తుత పశ్చిమ పాకిస్తాన్)  హింద్ (సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములు) మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని పొందలేదు;&lt;ref name=Brill&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఎస్. మక్బூல் |chapter=హింద్: ది జియోగ్రఫీ ఆఫ్ ఇండియా అకార్డింగ్ టు ది మీడియేవల్ ముస్లిం జియోగ్రాఫర్స్ |chapter-url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hind-COM_0290 |editor1=బి. లూయిస్ |editor2=వి. ఎల్. మెనేజ్ |editor3=సిహెచ్. పెల్లాట్ |editor4=జె. షాచ్ట్ |title=ది ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇస్లామ్, వాల్యూమ్ III (H–IRAM) |edition=రెండవ |url=https://books.google.com/books?id=z8X4vQAACAAJ |year=1986 |publisher=బ్రిల్ |isbn=978-90-04-12756-2 |ref={{sfnref|అహ్మద్, హింద్: ది జియోగ్రఫీ|1986}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=5}}: &quot;అరబ్బులు గ్రీకువలెనే ముందే ఉన్న పర్షియన్ పదத்தை స్వీకరించారు, కానీ సింధ్ మరియు మక్రాన్ నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం మరియు ప్రధాన భూభాగ ఆగ్నేయాసియా వరకు ఉన్న మొత్తం భారతీయ ప్రాంతానికి దాని ప్రయోగాన్ని విస్తరించిన మొదటివారు వారే.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=145}}: &quot;అరబిక్ సాహిత్యం తరచుగా 'సింధ్'ను 'హింద్'తో కలిపి ఒకే పదంగా మారుస్తుంది. వాస్తవానికి సింధ్, ప్రాదేశికంగా అస్పష్టంగా నిర్వచించబడినప్పటికీ, ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్ ఉన్న ప్రాంతంతో బాగా అతివ్యాప్తి చెందుతుంది. ఇది ఖచ్చితంగా ప్రస్తుత సింధ్ మరియు మక్రాన్ ప్రావిన్సుకు మించి విస్తరించింది; బలూచిస్తాన్ మొత్తం, పంజాబ్ లో కొంత భాగం మరియు వాయువ్య సరిహద్దు రాష్ట్రాన్ని చేర్చారు.&quot;&lt;/ref&gt; ఇతర మూలాలు ''సింధ్''  ''హింద్'' ప్రారంభ కాలం నుండి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయని పేర్కొన్నాయి,&lt;ref name=&quot;Fatiḥpūrī1987&quot;&gt;{{cite book |last1=ఫతిహ్‌పూరి |first1=దిల్దార్ అలీ ఫర్మాన్ |title=పాకిస్తాన్ మూవ్‌మెంట్ అండ్ హిందీ-ఉర్దూ కాన్‌ఫ్లిక్ట్ |date=1987 |publisher=సంగ్-ఇ-మీల్ పబ్లికేషన్స్ |language=en |quote=&quot;'హింద్' మరియు 'సింధ్' పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి అనడానికి ఉదాహరణలు ఉన్నాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; మరియు భారతదేశంలో ఇస్లామిక్ పాలన రాక తర్వాత, &quot;హింద్  సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;&lt;ref name=&quot;Qureshi1965&quot;&gt;{{cite book |last1=ఖురేషి |first1=ఇష్తియాక్ హుసేన్ |title=ది స్ట్రగుల్ ఫర్ పాకిస్తాన్ |date=1965 |publisher=యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కరాచీ |page=1|language=en |quote=అరబ్ విజయం తర్వాతే సింధ్ అనే పేరు ఆధునిక సింధ్‌కు మించి చాలా భూభాగాలకు వర్తింపజేయబడింది మరియు క్రమంగా హింద్ మరియు సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; 

10 వ శతాబ్దపు గ్రంథం ''[[హుదుద్ అల్-ఆలం]]'' ''హిందుస్తాన్‌ను'' స్థూలంగా భారత ఉపఖండంగా నిర్వచించింది, దీని పశ్చిమ సరిహద్దు సింధు నది ద్వారా ఏర్పడింది, దక్షిణ సరిహద్దు మహాసముద్రం వరకు  తూర్పు సరిహద్దు ప్రస్తుత అస్సాం అయిన కామరూప్ వద్ద ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt; తదుపరి పది శతాబ్దాల పాటు, ''హింద్''  ''హిందుస్తాన్'' రెండూ ఉపఖండంలో ఖచ్చితంగా ఈ అర్థంతో పాటు వాటి విశేషణాలైన ''హిందవి'', ''హిందుస్తానీ''  ''హిందీ'' తో ఉపయోగించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{citation |first=ఎం. అథర్ |last=అలీ |title=ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా: అక్బర్ అండ్ అబుల్ ఫజ్ల్ |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=24 |pages=80–88 |number=1/3 |date=జనవరి 1996 |jstor=3520120 |ref={{sfnref|అలీ, ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా|1996}} |doi=10.2307/3520120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఇంతియాజ్ |chapter=కాన్సెప్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా: ఎక్స్పాండింగ్ హొరిజా没什么 ఇన్ ఎర్లీ మెడీవల్ అరబిక్ అండ్ పర్షియన్ రైటింగ్ |editor=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ఇండియా — స్టడీస్ ఇన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |url=https://books.google.com/books?id=AyhuAAAAMAAJ |year=2005 |publisher=మున్షీరామ్ మనోహర్‌లాల్ పబ్లిషర్స్ |isbn=978-81-215-1152-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |first=ఇర్ఫాన్ |last=హబీబ్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా: నోట్స్ ఆన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=25 |pages=3–10 |number=7/8 |date=జూలై 1997 |jstor=3517600 |ref={{sfnref|హబీబ్, ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా|1997}} |doi=10.2307/3517600}}&lt;/ref&gt; నిజానికి, క్రీ.శ. 1220 లో, చరిత్రకారుడు హసన్ నిజామి ''హింద్'' ను &quot;[[పెషావర్]] నుండి [[హిందూ మహాసముద్రం|సముద్ర తీరాల]] వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి చిన్ కొండల వరకు&quot; ఉన్నట్లు వర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;IM1887&quot;&gt;{{cite book |title=ది ఇండియన్ మ్యాగజైన్, ఇష్యూస్ 193-204 |date=1887 |publisher=నేషనల్ ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఎయిడ్ ఆఫ్ సోషల్ ప్రోగ్రెస్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ ఇండియా |page=292 |language=en |quote=మళ్ళీ నిషాపుర్‌కు చెందిన హసన్ నిజామి, సుమారు క్రీ.శ. 1220 లో వ్రాశారు: &quot;పెషావర్ నుండి సముద్ర తీరాల వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి 'చిన్' కొండల వరకు მთლიანად 'హింద్'.&quot;}}&lt;/ref&gt;

11వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన తుర్కో-పర్షియన్ విజయాలతో, ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఖచ్చితమైన అర్థం రూపుదిద్దుకుంది, ఇది సింధు నది భూమిని నిర్వచించింది. విజేతలు మిగిలిన  విస్మరిస్తూ తమ నియంత్రణలో ఉన్న భూములను హిందుస్తాన్ అని పిలిచేవారు.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot;&gt;షొయబ్ దానియల్, [https://scroll.in/article/855876/land-of-hindus-mohan-bhagwat-narendra-modi-and-the-sangh-parivar-are-using-hindustan-all-wrong ల్యాండ్ ఆఫ్ హిందుూస్? మోహన్ భగవత్, నరేంద్ర మోడీ అండ్ ది సంఘ్ పరివార్ ఆర్ యూజింగ్ 'హిందుస్తాన్' ఆల్ రాంగ్], Scroll.in, 30 అక్టోబర్ 2017.&lt;/ref&gt;
11వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో [[లాహోర్]] రాజధానిగా [[పంజాబ్]] లోని ఘజ్ని యొక్క ఉపగ్రహ రాష్ట్రం &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/hindu జె. టి. పి. డి బ్రూయిన్, ఆర్ట్. హిందూ] ఎట్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఇరానికా వాల్యూమ్ XII, ఫాస్క్. 3, pp. 311-312, అందుబాటులో ఉంది http://www.iranicaonline.org/articles/hindu, గ్రహించబడిన తేదీ 6 మే 2016&lt;/ref&gt; [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] స్థాపించబడిన తర్వాత, ఉత్తర భారతదేశం, ముఖ్యంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం|గంగా మైదానాలు]]  పంజాబ్ &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web |title=హిందుస్తాన్ |url=https://www.britannica.com/eb/article-9040520/Hindustan |access-date=2 మే 2007 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]], ఇంక్. |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anglo-Indian&quot;&gt;{{citation |last1=యూల్ |first1=హెన్రీ |last2=బర్నెల్ |first2=ఆర్ధర్ కోక్ |title=హాబ్సన్-జోబ్సన్: ది ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ |url=https://books.google.com/books?id=rcjmiBm8hHQC&amp;pg=PR3 |year=1996 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1886 |publisher=వర్డ్స్‌వర్త్ ఎడిషన్స్ |isbn=978-1-85326-363-7}}: &quot;'''హిందోస్తాన్''', n.p. పర్స్. ''హిందూస్తాన్''. (a) 'హిందువులు' లేదా సింధు ప్రజల దేశం, భారతదేశం. ఆధునిక స్థానిక భాషలో ఈ పదం విలక్షణంగా (b) నర్మదా నదికి ఉత్తరాన ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచిస్తుంది, బెంగాల్ మరియు బీహార్ మినాయించి. తరువాతి ప్రావిన్సులు ''పూర్బ్''గా పరిగణించబడతాయి, మరియు నర్మదాకు దక్షిణాన ఉన్నవన్నీ ''దక్కన్''గా పరిగణించబడతాయి. కానీ ఈ పదం పాత మొహమ్మదన్ రచయితలలో ఆంగ్ల పాఠశాల పుస్తకాలు మరియు అట్లాస్‌లలో ఉపయోగించినట్లే ఉపయోగించబడుతుంది, అనగా (a) సరైన భారతదేశానికి సమానమైనది. కాబట్టి బాబర్ హిందుస్తాన్ గురించి ఇలా అంటాడు: 'తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన ఇది మహాసముద్రంచే సరిహద్దులుగా ఉంది'&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macdonnell&quot;&gt;{{cite book |last=మ్యాక్‌డొనెల్ |first=ఆర్ధర్ ఎ. |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సంస్కృత లిటరేచర్ |publisher=హ్యాస్కెల్ హౌస్ పబ్లిషర్స్ |year=1968 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1900 |url=https://books.google.com/books?id=nVmf1yA6H-4C&amp;pg=PA141 |page=141 |id=GGKEY:N230TU9P9E1}}&lt;/ref&gt; పండితుడు బ్రాటింద్ర నాథ్ ముఖర్జీ ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఈ ఇరుకైన అర్థం విస్తృత అర్థంతో పాటు పక్కపక్కనే ఉందని  కొంతమంది రచయితలు వాటిని ఏకాలంలోనైనా ఏకకాలంలో ఉపయోగించారని పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=132}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (1206–1526) మరియు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] (1526–1857) కాలంలో, పాలకవర్గం మరియు దాని పర్షియన్ చరిత్రకారులు &quot;హిందుస్తాన్&quot;  &quot;హింద్&quot; మధ్య మరింత స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. హిందుస్తాన్ ముస్లిం రాజకీయ నియంత్రణలో ఉన్న దోయబ్  ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలలోని ఉత్తర భారతదేశ ప్రావిన్సులను సూచిస్తుంది, అయితే &quot;హింద్&quot; భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలను సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |author=పీటర్ జాక్సన్ |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;dq=tughluq+hind+and+sind&amp;pg=PA86 |title=ది ఢిల్లీ సుల్తానేట్: ఎ పొలిటికల్ అండ్ మిలిటరీ హిస్టరీ |date=2003 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=9780521543293}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో, హిందుస్తాన్ నేటి ఉత్తర భారతదేశం, పంజాబ్  సింధు భూభాగాలను సూచిస్తుంది. మొఘలులు తమ భూములను 'హిందుస్తాన్' అని పిలిచారు. 'మొఘల్' అనే పదం ఆ భూమిని సూచించడానికి ఎప్పుడూ ఉపయోగించబడలేదు. సామ్రాజ్యం విస్తరించిన కొద్దీ 'హిందుస్తాన్' కూడా విస్తరించింది. అదే సమయంలో, మొత్తం భారత ఉపఖండంగా 'హిందుస్తాన్' అనే అర్థం బాబర్ నామా మరియు ఐన్-ఇ-అక్బరీ లలో కూడా కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite book |last=వానినా |first=యూజెనియా |author-link=యూజెనియా వానినా |title=మెడీవల్ ఇండియన్ మైండ్‌స్కేప్స్: స్పేస్, టైమ్, సొసైటీ, మ్యాన్ |url=https://books.google.com/books?id=yriGbWNAF5EC&amp;pg=PA47 |year=2012 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-19-1 |page=47 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; మొఘలులు &quot;హిందుస్తానీ&quot;  &quot;హిందూ&quot; మధ్య మరింత వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. మొఘల్ మూలాల్లో, హిందుస్తానీ సాధారణంగా హిందుస్తాన్‌లోని ముస్లింలను సూచిస్తుంది, అయితే ముస్లిమేతర భారతీయులను హిందువులుగా సూచించారు.&lt;ref&gt;{{cite book  |title=పార్టీస్ అండ్ పాలిటిక్స్ అట్ ది మొఘల్ కోర్ట్ |author=చంద్ర, సతీష్ |date= 1959 }}&lt;/ref&gt; ఈ అర్థం ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో కూడా ఉపయోగించబడింది, ఉదాహరణకు గ్యాసుద్దీన్ బల్బన్ సైన్యాన్ని &quot;హిందుస్తానీ&quot; సైనికులుగా సూచించారు, వారిపై &quot;హిందువులు&quot; దాడి చేశారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== నేపాల్ రాజ్యం ===
చివరి [[గూర్ఖా రాజ్యం|గూర్ఖాలీ]] రాజు పృథ్వి నారాయణ షా ఇస్లామిక్ మొఘల్ ల చేత ఉత్తర భారతదేశం పాలించబడుతున్నందున, కొత్తగా ఏకం చేయబడిన నేపాల్ రాజ్యాన్ని ''అసల్ హిందుస్తాన్'' (నిజమైన హిందుస్తాన్) గా ప్రకటించుకున్నారు. హిందూ సామాజిక సంప్రదాయాన్ని (ధర్మశాస్త్రం) తన పాలనలో అమలు చేయడానికి మరియు హిందువులకు నివాసయోగ్యమైన దేశంగా తన దేశాన్ని సూచించడానికి ఈ స్వయం ప్రకటన చేయబడింది. అతను ఉత్తర భారతదేశాన్ని ''ముఘ్లాన్'' (మొఘల్ సామ్రాజ్య దేశం) అని కూడా సూచించాడు  ఆ ప్రాంతం ముస్లిం విదేశీయుల చేత చొరబాటు చేయబడిందని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=बडामहाराज पृथिवि नारायण शाह को दिव्य उपदेश|author1-link=యోగి నరహరినాథ్ |last1=నరహరినాథ్ |first1=యోగి |author2-link=బాబూరామ్ ఆచార్య |last2=ఆచార్య |first2=బాబూరామ్ |publisher=శ్రీ కృష్ణ ఆచార్య |year=2014 |edition=2014 పునర్ముద్రణ |isbn=978-99933-912-1-0 |location=కాఠ్మాండు |pages=4, 5}}&lt;/ref&gt;

=== వలస భారతదేశం ===
యూరోపియన్ల రాకతో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;హిందుస్తాన్&quot;,  &quot;మొఘల్ సామ్రాజ్యం&quot; అనే పదాల ద్వంద్వ అర్థాలు కొనసాగాయి. ఉదాహరణకు, రెన్నెల్ 1792 లో ''మెమోయిర్ ఆఫ్ ఎ మ్యాప్ ఆఫ్ హిందోస్తాన్'' లేదా మొగుల్ ఎంపైర్ పేరుతో ఒక అట్లాస్‌ను తయారు చేశారు, ఇది వాస్తవానికి భారత ఉపఖండాన్ని చిత్రించింది. రెన్నెల్ చేత ఈ పదాల సమ్మేళనం ఆ కాలంలో ఈ భావనల సంక్లిష్టత  అతివ్యాప్తిని వివరిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Edney p.11&quot;&gt;{{citation |last=ఎడ్నీ |first=మాథ్యూ హెచ్. |title=మ్యాపింగ్న్ యాన్ ఎంపైర్: ది జియోగ్రాఫికల్ కన్స్ట్రక్షన్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఇండియా, 1765-1843 |url=https://books.google.com/books?id=LF_FBgAAQBAJ&amp;pg=PA11 |date=2009 |publisher=[[యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో ప్రెస్]] |isbn=978-0-226-18486-9 |page=11}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 3}} జె. బెర్నౌలి,  'హిందుస్తాన్' అంటే మొఘల్ సామ్రాజ్యం అని అర్థం, అతని ఫ్రెంచ్ అనువాదానికి ''లా కార్టే జనరల్ డి ఎల్'ఇండే'' (జనరల్ మ్యాప్ ఆఫ్ ఇండియా) అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=71}}&lt;/ref&gt;
బ్రిటిష్ లెక్కల ప్రకారం ఈ 'హిందుస్తాన్' బ్రిటీష్ పాలిత భూభాగాలు (ఎక్కువగా 'బ్రిటిష్ ఇండియా' అని పిలువబడుతుంది)  స్థానిక  చేత పాలించబడే భూభాగాలు విడగొట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=48}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనప్పటికీ, బ్రిటిష్ అధికారులు మరియు రచయితలు భారతీయులు 'హిందుస్తాన్'ను ఉత్తర భారతదేశాన్ని మాత్రమే సూచించడానికి ఉపయోగిస్తున్నారని భావించారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=133}} 1886 లో ప్రచురించబడిన ఒక ''ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ'' ప్రకారం, 'హిందుస్తాన్' అంటే భారతదేశం అయినప్పటికీ, స్థానిక వాడుకలో ఇది బీహార్ మరియు బెంగాల్ మినాయించి [[నర్మదా నదికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాన్ని సూచించడానికి వచ్చిందని పేర్కొంది.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ సమయంలో, భారతీయులు తమ భూమిని 'ఇండియా', 'హిందుస్తాన్' మరియు 'భారత్' అనే మూడు పేర్లతో పిలిచారు.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 1}}&lt;/ref&gt; [[మహమ్మద్ ఇక్బాల్]] కవిత తరానా-ఇ-హిందీ (&quot;హింద్ ప్రజల గీతం&quot;) భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల మధ్య జనాదరణ పొందిన దేశభక్తి గీతం:&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 26}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
''సారే జహాన్‌ సే అచ్ఛా హిందుస్తాన్ హమారా''
(ప్రపంచం మొత్తాని కంటే మెరుగైనది, మన హిందుస్తాన్)
&lt;/poem&gt;

=== భారతదేశ విభజన ===
{{Main|భారత విభజన}}

[[Image:Jai Hind Post-mark.gif|thumb|250px|right|జై హింద్ పోస్ట్-మార్క్, ఇది 15 ఆగస్టు 1947 న జారీ చేయబడింది]]
ఆల్-ఇండియా ముస్లిం లీగ్  1940 [[లాహోర్ తీర్మానం]] [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]  వాయువ్య మరియు ఈశాన్య ప్రాంతాలలో ముస్లిం మెజారిటీ ఉన్న ప్రాంతాలకు సార్వభౌమత్వాన్ని డిమాండ్ చేసింది, ఇది ప్రజా వాడుకలో '[[పాకిస్తాన్]]' అని పిలువబడింది  భారతదేశ dominion 'హిందుస్తాన్' అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015|pp=17–18,&amp;nbsp;22}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిష్ అధికారులు కూడా ఈ రెండు పదాలను ఎన్నుకుని అధికారికంగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;/&gt;

అయినప్పటికీ, 'హిందుస్తాన్' అంటే హిందువుల భూమి అనే అంతర్గత అర్థం కారణంగా ఈ నామకరణం భారతీయ నాయకుల ఆమోదాన్ని పొందలేదు. కొత్త భారతదేశ డొమినియన్ 'హిందుస్తాన్' అని కాకుండా 'ఇండియా' అని పిలవబడాలని వారు పట్టుబట్టారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=సభర్వాల్ |first=గోపా |title=ఇండియా సిన్స్ 1947: ది ఇండిపెండెంట్ ఇయర్స్ |url=https://books.google.com/books?id=D9gvCgAAQBAJ&amp;pg=PT12 |date=2007 |publisher=[[పెంగ్విన్ బుక్స్]] లిమిటెడ్ |isbn=978-93-5214-089-3 |page=12 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; బహుశా అదే కారణంగా, 'హిందుస్తాన్' పేరు [[భారత రాజ్యాంగ సభ]] యొక్క అధికారిక ఆమోదాన్ని పొందలేదు, అయితే 'భారత్' అధికారిక పేరుగా స్వీకరించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 39}}&lt;/ref&gt; అయితే 'హిందుస్తాన్' అనధికారికంగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంటుందని గుర్తించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్స్ 42–45}}&lt;/ref&gt;

భారత సాయుధ దళాలు ఈ పేరు యొక్క వందన సంస్కరణ అయిన &quot;[[జై హింద్]]&quot; ను యుద్ధ నినాదంగా ఉపయోగిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;/&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* అసల్ హిందుస్తాన్ - నేపాల్ ([[గూర్ఖా]]) రాజ్యపు చారిత్రక పేరు 
* హిందోస్తాని, సురినామ్‌లోని భారతీయ సంతతి ప్రజలకు డచ్ పదం
* అల్-హిండియా, ఇరాక్‌లోని కర్బలాలో ఉన్న నగరం, ఒక భారతీయ ప్రభువు పేరు పెట్టబడింది
* ప్రధాన భూభాగం భారతదేశం
* భారతదేశం పేర్లు
** ఆర్యావర్తం
** భారత్
** జంబూద్వీపం
* గంజా-జముని తహజీబ్, ఉత్తర భారతదేశంలో హిందూ-ముస్లిం సంస్కృతుల సమ్మేళనం
* -స్తాన్, &quot;యొక్క భూమి&quot; అని అర్థం వచ్చే పర్షియన్ ప్రత్యయం

== సూచనలు ==
{{Reflist}}

== సాధారణ మూలాలు ==
* {{cite journal |last=క్లెమెంటిన్-ఓఝా |first=കാథరిన్ |title='ഇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్…': ఒన్ కంట్రీ, టూ నేమ్స్ |journal=సౌత్ ఏషియా మల్టీడిసిప్లినరీ అకాడమిక్ జర్నల్ |volume=10 |year=2014 |url=http://samaj.revues.org/3717 |ref={{sfnref|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014}}}}
* {{citation |last=ధులిపాలా |first=వెంకట్ |title=క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా |url=https://books.google.com/books?id=1Z6TBQAAQBAJ&amp;pg=PR2 |date=2015 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=978-1-107-05212-3 |ref={{sfnref|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015}}}}
* {{cite book |last=హబీబ్ |first=ఇర్ఫాన్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |chapter=హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్: ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ ఎవొల్యూషన్ అండ్ రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఎ లాంగ్వేజ్ |editor1=ఇశ్రత్ ఆలం |editor2=సయ్యద్ ఏజాజ్ హుస్సేన్ |title=ది వేరియడ్ ఫేసెట్స్ ఆఫ్ హిస్టరీ: ఎస్సేస్ ఇన్ హానర్ ఆఫ్ అనిరుద్ధ రాయ్ |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5qSbjBTDC-UC&amp;pg=PA105 |year=2011 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-16-0 |pages=105–124 |ref={{sfnref|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{cite book |last=లిప్నర్ |first=జూలియస్ |title=హిందూస్: దేర్ రిలీజియస్ బిలీఫ్స్ అండ్ ప్రాక్టీసెస్ |author-link=జూలియస్ జె. లిప్నర్ |publisher=[[రౌట్లెడ్జ్]] |year=1998 |isbn=0415051827}}
* {{cite book |first=అస్కో |last=పార్పొలా |author-link=అస్కో పార్పొలా |title=ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం: ది अर्ಲಿ ఆర్యన్స్ అండ్ ది ఇండస్ సివిలైజేషన్ |publisher=[[ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్]] |year=2015 |isbn=978-0190226923 |ref={{sfnref|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015}}}}
* {{cite book |last=ముఖర్జీ |first=బ్రాటింద్ర నాథ్ |author-link=బి. ఎన్. ముఖర్జీ |title=ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్ |url=https://books.google.com/books?id=aBFuAAAAMAAJ |year=1989 |publisher=ప్లేస్ నేమ్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా |ref={{sfnref|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{citation |editor1-last=రాయ్ |editor1-first=నిహారంజన్ |editor2-last=చట్టోపాధ్యాయ |editor2-first=బ్రజదులాల్ |title=ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్ |url=https://books.google.com/books?id=Zcyho16xzWEC |year=2000 |publisher=ఓరియంట్ బ్లాక్‌స్వాన్ |isbn=978-81-250-1871-1 |ref={{sfnref|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000}}}}
* {{cite journal |last=శర్మ |first=అరవింద్ |author-link=అరవింద్ శర్మ |title=ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ |journal=న్యూమెన్ |volume=49 |pages=1–36 |number=1 |year=2002 |jstor=3270470 |ref={{sfnref|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002}} |doi=10.1163/15685270252772759}}
* {{cite journal |last=వింక్ |first=ఆండ్రే |title=అల్-హింద్: ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది ఇండో-ఇస్లామిక్ వరల్డ్ |publisher=[[బ్రిల్ పబ్లిషర్స్|బ్రిల్]] |year=2002 |edition=మూడవ |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1990 |isbn=0391041738 |url=https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC |ref={{sfnref|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{Wikiquote}}
* ''ఎ స్కెచ్ ఆఫ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ ఫ్రమ్ ది ఫస్ట్ ముస్లిం కాంక్వెస్ట్ టు ది ఫాల్ ఆఫ్ ది మొఘల్ ఎంపైర్'' రచయిత [[హెన్రీ జార్జ్ కీన్ (1826–1915)|హెచ్. జి. కీన్]]. ([https://www.jstor.org/pss/546854 హిందుస్తాన్] ది ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ, వాల్యూమ్ 2, నం. 5 (జనవరి 1887), pp.&amp;nbsp;180–181.)
* ''స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియా త్రూ ది ఏజెస్; యాన్ ఎంటర్‌టైనింగ్ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్, టు ది సప్రెషన్ ఆఫ్ ది మ్యూటిని'', రచయిత ఫ్లోరా అన్నీ స్టీల్, 1909 ఇ.పి. డటన్ అండ్ కో., న్యూయార్క్.
* ''ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్: పోస్ట్ క్లాసికల్ అండ్ మోడర్న్'', ఎడ్. బి.ఎస్. దానియా మరియు అలెగ్జాండర్ డౌ. 2003, మోతీలాల్ బనార్సీదాస్, {{ISBN|81-208-1993-4}}.
* [https://www.britannica.com/place/Hindustan-historical-area-Asia హిందుస్తాన్] ఆన్ [[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]]

{{coord|23|59|40|N|67|25|51|E|display=title}}

[[Category:భారతదేశ సాంస్కృతిక చరిత్ర]]
[[Category:భారతదేశ జనసాంద్రత చరిత్ర]]
[</text>
      <sha1>2bx1gb4ejvt08jsa93gqostz30iznsk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953965</id>
      <parentid>4953964</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ఉదయ్ కిరణ్</username>
        <id>124579</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>4953965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63135" sha1="ep883evd5a2w0567hbdtzep7rrowoaf" xml:space="preserve">{{short description|భారతదేశానికి చారిత్రక పేరు}}
{{Use Indian English|date=ఆగస్టు 2024}}
{{Use dmy dates|date=ఆగస్టు 2024}}
[[File:1864 Johnson's Map of India (Hindostan or British India) - Geographicus - India-j-64.jpg|thumb|300px|ఆల్విన్ జె. జాన్సన్ గారి హిందుస్తాన్ లేదా [[బ్రిటిష్ రాజ్|బ్రిటిష్ భారతదేశ]] మ్యాప్, 1864]]

'''హిందుస్తాన్''' ({{IPA|en|ˈhɪn.du.stæn}} లేదా {{IPA|en|ˈhɪn.du.stɑn}}, {{respell|HIN|doo|stan}}; {{small|{{audio|Hindustan pronunciation1.ogg|ఉచ్ఛారణ}}}}), దీని సంక్షిప్త రూపం '''హింద్'''తో పాటు,&lt;ref name=&quot;Kapur20192&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఇది భారతదేశానికి, విస్తృతంగా చెప్పాలంటే [[భారత ఉపఖండం]] [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] భాషలో ఉన్న పేరు. ఇది తదుపరి కాలంలో [[హిందుస్తానీ భాష|హిందుస్తానీ]] మాట్లాడే స్థానికుల మధ్య సర్వసాధారణంగా వాడుకలోకి వచ్చింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గోయెల్ |first1=కోెలి మొయిత్రా |date=2 మార్చి 2018 |title=ఇన్ అదర్ స్పేసెస్: కాంటೆಸ್ಟೇಷన్స్ ఆఫ్ నేషనల్ ఐడెంటిటీ ఇన్ &quot;న్యూ&quot; ఇండియాస్ గ్లోబలైజ్డ్ ಮೀಡಿಯಾಸ್ಕೇಪ್ಸ್ |journal=జర్నలిజం &amp; కమ్యూనికేషన్ మోనోగ్రాఫ్స్ |volume=20 |issue=1 |pages=4–73 |doi=10.1177/1522637917750131 |quote=&quot;హిందుస్తాన్,&quot; లేదా హిందువుల భూమి, ఇది భారతదేశానికి మరో హిందీ పేరు. |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Śivaprasāda18742&quot;&gt;{{cite book |last1=శివప్రసాద్ |first1=రాజా |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ |date=1874 |publisher=మెడికల్ హాల్ ప్రెస్ |page=15 |language=en |quote=పర్షియన్లు సింధు (ఇండస్) నది ఎడమ ఒడ్డున ఉన్న ప్రాంతాన్ని హింద్ అని పిలిచారు, ఇది సింధ్ అనే పదానికి రూపాంతరం మాత్రమే.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brill&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}: &quot;వారు గంగానది దిగువ ప్రాంతంలోని భారతదేశానికి లేదా మరింత వదులుగా చెప్పాలంటే సరైన భారత ఉపఖండానికి 'హిందుస్తాన్' అనే పేరును ఉపయోగించారు. 'షాపూర్ I' యొక్క 'నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్' శాసనంలో 'హిందుస్తాన్' అనే పదం దిగువ సింధు నది వద్ద ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచించింది  తరువాత క్రమంగా దాదాపు మొత్తం ఉపఖండాన్ని సూచించడం ప్రారంభించింది. ఇది మధ్యయుగాలలో భారతదేశంలో మరియు వెలుపల విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన పేరు.&quot;&lt;/ref&gt; 

చారిత్రకంగా ఈ పదం ఉత్తర భారత ఉపఖండానికి&lt;ref&gt;(దక్షిణాన ఉన్న [[దక్కన్ పీఠభూమి|దక్కన్‌కు]] భిన్నంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం]] యొక్క అత్యున్నత భాగం మరియు [[వింధ్య పర్వత శ్రేణికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాలు, ప్రత్యేకించి [[ఉత్తర భారతదేశం|ఉత్తర భారతదేశంలోని]] [[దోయబ్]] ప్రాంతం)&lt;/ref&gt;  మొత్తం ఉపఖండానికి ఏకకాలంలో ఉపయోగించబడింది.

1947లో [[భారత విభజన]] జరిగినప్పటి నుండి, 'హిందుస్తాన్' నేటికీ [[భారతదేశం|భారత రిపబ్లిక్]] యొక్క చారిత్రక పేరుగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంది.&lt;ref&gt;{{citation |title=షేక్ అయ్యాజ్ ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ – లాంగ్వేజ్ &amp; లిటరేచర్ |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020050542/http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html |archive-date=20 అక్టోబర్ 2007 |chapter=సింధ్: యాన్ ఇంట్రడక్షన్ |chapter-url=http://www.usindh.edu.pk/shaikh_ayaz_conf_07/sindh.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Singh20092&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer20102&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;

ఈ పదానికి అరబిక్ సమానార్థకం అల్-హింద్.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;&gt;{{cite book |last1=కపూర్ |first1=అను |title=మ్యాపింగ్ ప్లేస్ నేమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా |date=2019 |publisher=టేలర్ &amp; ఫ్రాన్సిస్ |isbn=978-0-429-61421-7 |language=en}}&lt;/ref&gt; ఆంగ్లంలో హిందుస్తాన్ సాధారణంగా '''హిందోస్తాన్''' లేదా '''హిందూస్తాన్''' అని కూడా స్పెల్లింగ్ చేయబడింది. ఈ పదం [[ప్రాకృతం]] మరియు [[సంస్కృతం]] భాషలలో కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=గ్రియర్సన్ |first1=జార్జ్ ఎ. |title=హిందుస్తాన్ అండ్ హిందోస్తాన్ |journal=బులెటిన్ ఆఫ్ ది స్కూల్ ఆఫ్ ఓరియంటల్ అండ్ ఆఫ్రికన్ స్టడీస్ |date=ఫిబ్రవరి 1933 |volume=7 |issue=1 |pages=257–260 |doi=10.1017/S0041977X00105889 |s2cid=176975272 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/hindustan-and-hindostan/3BDB1D9A8EE259F9FBEAE9856508B350 |language=en |issn=1474-0699|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== వ్యుత్పత్తి ==
హిందుస్తాన్ అనేది [[పర్షియన్ భాష|పర్షియన్]] పదం ''హిందూ'' నుండి వచ్చింది, ఇది [[సంస్కృత]] పదం ''సింధు'' (&quot;''ఇండస్ నది''&quot;) తో సంబంధం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;
అస్కో పార్పొలా ప్రకారం, ప్రోటో-ఇరానియన్ ధ్వని మార్పు ''*s'' &gt; ''h'' క్రీ.పూ. 850 మరియు 600 మధ్య సంభవించింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 9}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, రుగ్వేద ''సప్త సింధవ'' (ఏడు నదుల భూమి) అవేస్తాలో ''హప్తా హిందూ'' అయింది. ఇది అహురా మజ్డా చేత సృష్టించబడిన &quot;పదిహేనవ డొమైన్&quot; అని చెప్పబడింది, ఇది 'అసాధారణ వేడి' కలిగిన భూమి.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=2}}&lt;/ref&gt;
క్రీ.పూ. 515లో, మొదటి డేరియస్ సింధు లోయను కలుపుకున్నారు, ప్రస్తుత [[సింధ్]] తో సహా, దీనిని పర్షియన్‌లో ''హిందూ'' అని పిలిచేవారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015|loc=అధ్యాయం 1}}&lt;/ref&gt; మొదటి జెర్క్సెస్ కాలంలో, &quot;హిందూ&quot; అనే పదం సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములకు కూడా వర్తింపజేయబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002|p=3}}&lt;/ref&gt;

మధ్య పర్షియన్లో, బహుశా మొదటి శీతాబ్దపు CE నుండి, ''-స్తాన్'' ప్రత్యయం జోడించబడింది, ఇది ఒక దేశం లేదా ప్రాంతాన్ని సూచిస్తుంది, ప్రస్తుత పదం ''హిందూస్తాన్'' ఏర్పడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011|p=105}}&lt;/ref&gt; అందువల్ల, క్రీ.శ. 262 నాటి షాపూర్ I యొక్క నక్ష్-ఇ-రుస్తమ్ శాసనంలో సింధ్‌ను ''హిందూస్తాన్'' అని పిలిచారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=553}}&lt;/ref&gt;

చరిత్రకారుడు బి. ఎన్. ముఖర్జీ ప్రకారం, దిగువ సింధు బేసిన్ నుండి ''హిందూస్తాన్'' అనే పదం క్రమంగా &quot;మొత్తం ఉపఖండానికి&quot; విస్తరించబడింది. గ్రీకో-రోమన్ పేరు &quot;ఇండియా&quot; మరియు చైనీస్ పేరు షెన్-టు కూడా ఇదే విధమైన పరిణామాన్ని అనుసరించాయి.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=46}}{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt;

పర్షియన్ పదం హిందూ నుండి ఉద్భవించిన అరబిక్ పదం ''హింద్'', మక్రాన్ తీరం నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు విస్తృతమైన [[గ్రేటర్ ఇండియా|విశాలమైన ప్రాంతాన్ని]] సూచించడానికి అరబ్బుల చేత পূর্বে ఉపయోగించబడింది.&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;/&gt; కానీ చివరకు అది కూడా భారత ఉపఖండంతో గుర్తింపు పొందింది.

== ప్రస్తుత వాడుక ==

=== భారత రిపబ్లిక్ ===
ఆధునిక కాలపు భారత రిపబ్లిక్‌ను సూచించడానికి &quot;హిందుస్తాన్&quot; తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Singh2009&quot;&gt;{{cite book |author=సరినా సింగ్ |url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA276 |title=లోన్లీ ప్లానెట్ ఇండియా |publisher=లోన్లీ ప్లానెట్ |year=2009 |isbn=9781741791518 |edition=13, ఇలస్ట్రేటెడ్ |page=276}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Everaer2010&quot;&gt;{{cite book |author=క్రిస్టిన్ ఎవెరర్ |url=https://books.google.com/books?id=LqZ-6QRKc7wC&amp;q=hindustan+zindabad&amp;pg=PA82 |title=ట్రేసింగ్ ది బౌండరీస్ బిట్వీన్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ: లాస్ట్ అండ్ యాడెడ్ ఇన్ ట్రాన్స్‌లేషన్ బిట్వీన్ 20త్ సెంచరీ షార్ట్ స్టోరీస్ |publisher=బ్రిల్ |year=2010 |isbn=9789004177314 |edition=యానోటేటెడ్ |page=82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;&gt;{{citation |last=వైట్-స్పున్నర్ |first=బార్నీ |title=పార్టిషన్: ది స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియన్ ఇండిపెండెన్స్ అండ్ ది క్రియేషన్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ ఇన్ 1947 |url=https://books.google.com/books?id=2Wx9DQAAQBAJ&amp;pg=PR5 |year=2017 |publisher=సైమన్ &amp; షూస్టర్ యుకె |isbn=978-1-4711-4802-6 |page=5}}&lt;/ref&gt; ఆధునిక భారతదేశ జాతీయ జెండా లేదా ప్రాతినిధ్యం వహించే జట్లు  సంస్థలతో కూడిన క్రీడా ఈవెంట్‌లు  ఇతర బహిరంగ కార్యక్రమాలలో ఈ పదంతో కూడిన నినాదాలు సాధారణంగా వినిపిస్తాయి. మార్కెటింగ్‌లో, ఇది ప్రకటనల ప్రచారాలలో జాతీయ మూలానికి సూచికగా కూడా సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది మరియు అనేక కంపెనీ పేర్లలో ఉంది. [[పాకిస్తాన్]] వ్యవస్థాపకుడు [[మహమ్మద్ అలీ జిన్నా]] మరియు అతని పార్టీ ముస్లిం లీగ్ హిందువుల మెజారిటీ జనాభాను దృష్టిలో ఉంచుకుని ఆధునిక భారత రిపబ్లిక్‌ను &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలవాలని పట్టుబట్టాయి.&lt;ref&gt;{{cite book |last=పాండే |first=అపర్ణ |date=2011 |title=ఎక్స్‌ప్లెయినింగ్ పాకిస్తాన్స్ ఫారిన్ పాలసీ: ఎస్కేపింగ్ ఇండియా |url=https://books.google.com/books?id=ceg-kSmft94C&amp;pg=PA15 |location=న్యూయార్క్ |publisher=రౌట్లెడ్జ్ |pages=14–15 |isbn=978-0415599009 |quote=&quot;విభజన సమయంలో, రెండు స్వతంత్ర దేశాలను హిందుస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్ అని పిలవాలని ముస్లిం లీగ్ బ్రిటీష్ వారిని ఒప్పించడానికి ప్రయత్నించింది, కానీ బ్రిటీష్ వారు లేదా కాంగ్రెస్ ఈ డిమాండ్‌కు తలొగ్గలేదు. జిన్నా మరియు పాకిస్తానీ విధాన రూపకర్తలలో ఎక్కువ మంది స్వతంత్ర భారతదేశాన్ని తరచుగా 'హిందుస్తాన్' అని సూచించడం ద్వి-राष्ट्र సిద్ధాంతానికి నిదర్శనం.&quot;}}&lt;/ref&gt;

=== భాష ===
{{main article|హిందుస్తానీ భాష}}

''[[హిందుస్తానీ భాష]]'' అనేది హిందుస్తాన్ భాష మరియు ఉత్తర భారత ఉపఖండంలో లింగ్వా ఫ్రాంకా.&lt;ref name=&quot;Ashmore1961&quot;&gt;{{cite book |last1=యాష్మోర్ |first1=హ్యారీ ఎస్. |title=ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా: ఎ న్యూ సర్వే ఆఫ్ యూనివర్సల్ నాలెッジ, వాల్యూమ్ 11 |date=1961 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]] |page=579 |language=en |quote=ఉత్తర భారతదేశంలో మరియు పశ్చిమ పాకిస్తాన్‌లో అన్ని వర్గాల నుండి 50,000,000 మందికి పైగా ప్రజల రోజువారీ సంభాషణ భాష ఒక సాధారణ భాష యొక్క వ్యక్తీకరణగా ఉంది.}}&lt;/ref&gt; హిందుస్తానీ పశ్చిమ ఉత్తర ప్రదేశ్  [[ఢిల్లీ]] ప్రాంతాల పాత హిందీ భాష నుండి ఉద్భవించింది. దీని సాహిత్య ప్రమాణ రూపాలు - ఆధునిక ప్రామాణిక హిందీ  ఆధునిక ప్రామాణిక ఉర్దూ - వేర్వేరు లిపులను ఉపయోగిస్తాయి. హిందీ రిజిస్టర్ దాని సంక్షిప్త రూపం ''హింద్'' (ఇండియా) నుండి ఉద్భవించింది.&lt;ref name=&quot;Beg1996&quot;&gt;{{cite book |last1=బేగ్ |first1=మిర్జా ఖలీల్ |title=సోషియోలింగ్విస్టిక్ పర్స్పెక్టివ్ ఆఫ్ హిందీ అండ్ ఉర్దూ ఇన్ ఇండియా |date=1996 |publisher=బహ్రి పబ్లికేషన్స్ |page=37 |language=en |quote=ఇండియా అని అర్థం వచ్చే హింద్ అనే పదం పర్షియన్ భాష నుండి వచ్చింది, మరియు పర్షియన్ వర్ణమాల లో యా-ఇ-మారుఫ్ గా లిప్యంతరీకరించబడిన ప్రత్యయం 'సబంధించిన' అని అర్థం ఇచ్చే ఒక వ్యాకరణ సూచిక. కాబట్టి హిందీ అంటే 'భారతదేశానికి సంబంధించిన/చెందిన' లేదా 'భారతీయ స్థానిక' అని అర్థం.}}&lt;/ref&gt;

== చారిత్రక వాడుకలు ==
{{quotebox
| align = right
| width = 200px
| title = [[బాబర్ నామా]]
| text = హిందుస్తాన్ దేశం విస్తారమైనది, మనుషులతో మరియు ఉత్పత్తులతో నిండి ఉంది. తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన కూడా ఇది దాని [[హిందూ మహాసముద్రం|గొప్ప చుట్టుముట్టే మహాసముద్రంతో]] ముగుస్తుంది. ఉత్తరాన ఇది [[హిందూ-కుష్]], [[కాఫిస్తాన్]] మరియు [[కాశ్మీర్]] ప్రాంతాలతో కలిసే పర్వతాలను కలిగి ఉంది. దీనికి వాయువ్యంలో [[కాబూల్]], [[గజ్ని]] మరియు [[కందహార్]] ఉన్నాయి. మొత్తం హిందుస్తాన్‌కు [[ఢిల్లీ]] రాజధానిగా పరిగణించబడుతుంది...
| source = – ''[[బాబర్ నామా]]'', ఎ. ఎస్. బెవెరిడ్జ్, అనువాదం, వాల్యూమ్ 1, sec. iii: 'హిందుస్తాన్'{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=17}}
}}
ప్రారంభ పర్షియన్ పండితులకు భారతదేశ విస్తృతి గురించి పరిమిత జ్ఞానం ఉండేది. ఇస్లాం రాక  ముస్లిం విజయాల తర్వాత, ''హిందుస్తాన్'' అర్థం దాని అరబిక్ రూపాంతరమైన ''హింద్'' తో పరస్పర చర్య జరిపింది, ఇది పర్షియన్ నుండి కూడా ఉద్భవించింది  దానికి దాదాపు పర్యాయపదంగా మారింది. సముద్ర వ్యాపారంలో నిమగ్నమైన అరబ్బులు, పశ్చిమ బలూచిస్తాన్‌లోని 'తిస్' (ఆధునిక చాబహార్ సమీపంలో) నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం వరకు ఉన్న అన్ని భూములను, ముఖ్యంగా &quot;''అల్-హింద్''&quot; గా దాని విస్తృత రూపంలో ఉపయోగించినప్పుడు, తమ ''హింద్'' భావనలో చేర్చారు. ''హిందుస్తాన్'' ఈ విస్తృతమైన అర్థాన్ని పొందలేదు. ఆండ్రే వింక్ ప్రకారం, ఇది [[సింధ్]] (స్థూలంగా ప్రస్తుత పశ్చిమ పాకిస్తాన్)  హింద్ (సింధు నదికి తూర్పున ఉన్న భూములు) మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని పొందలేదు;&lt;ref name=Brill&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఎస్. మక్బூல் |chapter=హింద్: ది జియోగ్రఫీ ఆఫ్ ఇండియా అకార్డింగ్ టు ది మీడియేవల్ ముస్లిం జియోగ్రాఫర్స్ |chapter-url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/hind-COM_0290 |editor1=బి. లూయిస్ |editor2=వి. ఎల్. మెనేజ్ |editor3=సిహెచ్. పెల్లాట్ |editor4=జె. షాచ్ట్ |title=ది ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇస్లామ్, వాల్యూమ్ III (H–IRAM) |edition=రెండవ |url=https://books.google.com/books?id=z8X4vQAACAAJ |year=1986 |publisher=బ్రిల్ |isbn=978-90-04-12756-2 |ref={{sfnref|అహ్మద్, హింద్: ది జియోగ్రఫీ|1986}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wink2002&quot;&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=5}}: &quot;అరబ్బులు గ్రీకువలెనే ముందే ఉన్న పర్షియన్ పదத்தை స్వీకరించారు, కానీ సింధ్ మరియు మక్రాన్ నుండి ఇండోనేషియా ద్వీపసమూహం మరియు ప్రధాన భూభాగ ఆగ్నేయాసియా వరకు ఉన్న మొత్తం భారతీయ ప్రాంతానికి దాని ప్రయోగాన్ని విస్తరించిన మొదటివారు వారే.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvp|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002|p=145}}: &quot;అరబిక్ సాహిత్యం తరచుగా 'సింధ్'ను 'హింద్'తో కలిపి ఒకే పదంగా మారుస్తుంది. వాస్తవానికి సింధ్, ప్రాదేశికంగా అస్పష్టంగా నిర్వచించబడినప్పటికీ, ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్ ఉన్న ప్రాంతంతో బాగా అతివ్యాప్తి చెందుతుంది. ఇది ఖచ్చితంగా ప్రస్తుత సింధ్ మరియు మక్రాన్ ప్రావిన్సుకు మించి విస్తరించింది; బలూచిస్తాన్ మొత్తం, పంజాబ్ లో కొంత భాగం మరియు వాయువ్య సరిహద్దు రాష్ట్రాన్ని చేర్చారు.&quot;&lt;/ref&gt; ఇతర మూలాలు ''సింధ్''  ''హింద్'' ప్రారంభ కాలం నుండి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయని పేర్కొన్నాయి,&lt;ref name=&quot;Fatiḥpūrī1987&quot;&gt;{{cite book |last1=ఫతిహ్‌పూరి |first1=దిల్దార్ అలీ ఫర్మాన్ |title=పాకిస్తాన్ మూవ్‌మెంట్ అండ్ హిందీ-ఉర్దూ కాన్‌ఫ్లిక్ట్ |date=1987 |publisher=సంగ్-ఇ-మీల్ పబ్లికేషన్స్ |language=en |quote=&quot;'హింద్' మరియు 'సింధ్' పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి అనడానికి ఉదాహరణలు ఉన్నాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; మరియు భారతదేశంలో ఇస్లామిక్ పాలన రాక తర్వాత, &quot;హింద్  సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;&lt;ref name=&quot;Qureshi1965&quot;&gt;{{cite book |last1=ఖురేషి |first1=ఇష్తియాక్ హుసేన్ |title=ది స్ట్రగుల్ ఫర్ పాకిస్తాన్ |date=1965 |publisher=యూనివర్సిటీ ఆఫ్ కరాచీ |page=1|language=en |quote=అరబ్ విజయం తర్వాతే సింధ్ అనే పేరు ఆధునిక సింధ్‌కు మించి చాలా భూభాగాలకు వర్తింపజేయబడింది మరియు క్రమంగా హింద్ మరియు సింధ్ రూపాంతరాలు మొత్తం ఉపఖండానికి పర్యాయపదాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి.&quot;}}&lt;/ref&gt; 

10 వ శతాబ్దపు గ్రంథం ''[[హుదుద్ అల్-ఆలం]]'' ''హిందుస్తాన్‌ను'' స్థూలంగా భారత ఉపఖండంగా నిర్వచించింది, దీని పశ్చిమ సరిహద్దు సింధు నది ద్వారా ఏర్పడింది, దక్షిణ సరిహద్దు మహాసముద్రం వరకు  తూర్పు సరిహద్దు ప్రస్తుత అస్సాం అయిన కామరూప్ వద్ద ఉంది.&lt;ref&gt;{{sfnp|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000|p=555}}&lt;/ref&gt; తదుపరి పది శతాబ్దాల పాటు, ''హింద్''  ''హిందుస్తాన్'' రెండూ ఉపఖండంలో ఖచ్చితంగా ఈ అర్థంతో పాటు వాటి విశేషణాలైన ''హిందవి'', ''హిందుస్తానీ''  ''హిందీ'' తో ఉపయోగించబడ్డాయి.&lt;ref&gt;{{citation |first=ఎం. అథర్ |last=అలీ |title=ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా: అక్బర్ అండ్ అబుల్ ఫజ్ల్ |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=24 |pages=80–88 |number=1/3 |date=జనవరి 1996 |jstor=3520120 |ref={{sfnref|అలీ, ది ఎవొల్యూషన్ ఆఫ్ ది పెర్సెప్షన్ ఆఫ్ ఇండియా|1996}} |doi=10.2307/3520120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |last=అహ్మద్ |first=ఇంతియాజ్ |chapter=కాన్సెప్ట్స్ ఆఫ్ ఇండియా: ఎక్స్పాండింగ్ హొరిజా没什么 ఇన్ ఎర్లీ మెడీవల్ అరబిక్ అండ్ పర్షియన్ రైటింగ్ |editor=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ఇండియా — స్టడీస్ ఇన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |url=https://books.google.com/books?id=AyhuAAAAMAAJ |year=2005 |publisher=మున్షీరామ్ మనోహర్‌లాల్ పబ్లిషర్స్ |isbn=978-81-215-1152-0 |pages=98–99}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |first=ఇర్ఫాన్ |last=హబీబ్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |title=ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా: నోట్స్ ఆన్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ ఐడియా |journal=[[సోషల్ సైంటిస్ట్ (జర్నల్)|సోషల్ సైంటిస్ట్]] |volume=25 |pages=3–10 |number=7/8 |date=జూలై 1997 |jstor=3517600 |ref={{sfnref|హబీబ్, ది ఫార్మేషన్ ఆఫ్ ఇండియా|1997}} |doi=10.2307/3517600}}&lt;/ref&gt; నిజానికి, క్రీ.శ. 1220 లో, చరిత్రకారుడు హసన్ నిజామి ''హింద్'' ను &quot;[[పెషావర్]] నుండి [[హిందూ మహాసముద్రం|సముద్ర తీరాల]] వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి చిన్ కొండల వరకు&quot; ఉన్నట్లు వర్ణించారు.&lt;ref name=&quot;IM1887&quot;&gt;{{cite book |title=ది ఇండియన్ మ్యాగజైన్, ఇష్యూస్ 193-204 |date=1887 |publisher=నేషనల్ ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఇన్ ఎయిడ్ ఆఫ్ సోషల్ ప్రోగ్రెస్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ ఇన్ ఇండియా |page=292 |language=en |quote=మళ్ళీ నిషాపుర్‌కు చెందిన హసన్ నిజామి, సుమారు క్రీ.శ. 1220 లో వ్రాశారు: &quot;పెషావర్ నుండి సముద్ర తీరాల వరకు, మరియు మరొక దిశలో సివిస్తాన్ నుండి 'చిన్' కొండల వరకు მთლიანად 'హింద్'.&quot;}}&lt;/ref&gt;

11వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన తుర్కో-పర్షియన్ విజయాలతో, ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఖచ్చితమైన అర్థం రూపుదిద్దుకుంది, ఇది సింధు నది భూమిని నిర్వచించింది. విజేతలు మిగిలిన  విస్మరిస్తూ తమ నియంత్రణలో ఉన్న భూములను హిందుస్తాన్ అని పిలిచేవారు.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot;&gt;షొయబ్ దానియల్, [https://scroll.in/article/855876/land-of-hindus-mohan-bhagwat-narendra-modi-and-the-sangh-parivar-are-using-hindustan-all-wrong ల్యాండ్ ఆఫ్ హిందుూస్? మోహన్ భగవత్, నరేంద్ర మోడీ అండ్ ది సంఘ్ పరివార్ ఆర్ యూజింగ్ 'హిందుస్తాన్' ఆల్ రాంగ్], Scroll.in, 30 అక్టోబర్ 2017.&lt;/ref&gt;
11వ శతాబ్దపు ప్రారంభంలో [[లాహోర్]] రాజధానిగా [[పంజాబ్]] లోని ఘజ్ని యొక్క ఉపగ్రహ రాష్ట్రం &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;[http://www.iranicaonline.org/articles/hindu జె. టి. పి. డి బ్రూయిన్, ఆర్ట్. హిందూ] ఎట్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఇరానికా వాల్యూమ్ XII, ఫాస్క్. 3, pp. 311-312, అందుబాటులో ఉంది http://www.iranicaonline.org/articles/hindu, గ్రహించబడిన తేదీ 6 మే 2016&lt;/ref&gt; [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] స్థాపించబడిన తర్వాత, ఉత్తర భారతదేశం, ముఖ్యంగా [[ఇండో-గంగా మైదానం|గంగా మైదానాలు]]  పంజాబ్ &quot;హిందుస్తాన్&quot; అని పిలువబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;Daniyal&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{{cite web |title=హిందుస్తాన్ |url=https://www.britannica.com/eb/article-9040520/Hindustan |access-date=2 మే 2007 |publisher=[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]], ఇంక్. |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Anglo-Indian&quot;&gt;{{citation |last1=యూల్ |first1=హెన్రీ |last2=బర్నెల్ |first2=ఆర్ధర్ కోక్ |title=హాబ్సన్-జోబ్సన్: ది ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ |url=https://books.google.com/books?id=rcjmiBm8hHQC&amp;pg=PR3 |year=1996 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1886 |publisher=వర్డ్స్‌వర్త్ ఎడిషన్స్ |isbn=978-1-85326-363-7}}: &quot;'''హిందోస్తాన్''', n.p. పర్స్. ''హిందూస్తాన్''. (a) 'హిందువులు' లేదా సింధు ప్రజల దేశం, భారతదేశం. ఆధునిక స్థానిక భాషలో ఈ పదం విలక్షణంగా (b) నర్మదా నదికి ఉత్తరాన ఉన్న భారతదేశాన్ని సూచిస్తుంది, బెంగాల్ మరియు బీహార్ మినాయించి. తరువాతి ప్రావిన్సులు ''పూర్బ్''గా పరిగణించబడతాయి, మరియు నర్మదాకు దక్షిణాన ఉన్నవన్నీ ''దక్కన్''గా పరిగణించబడతాయి. కానీ ఈ పదం పాత మొహమ్మదన్ రచయితలలో ఆంగ్ల పాఠశాల పుస్తకాలు మరియు అట్లాస్‌లలో ఉపయోగించినట్లే ఉపయోగించబడుతుంది, అనగా (a) సరైన భారతదేశానికి సమానమైనది. కాబట్టి బాబర్ హిందుస్తాన్ గురించి ఇలా అంటాడు: 'తూర్పు, దక్షిణ మరియు పశ్చిమాన ఇది మహాసముద్రంచే సరిహద్దులుగా ఉంది'&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Macdonnell&quot;&gt;{{cite book |last=మ్యాక్‌డొనెల్ |first=ఆర్ధర్ ఎ. |title=ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ సంస్కృత లిటరేచర్ |publisher=హ్యాస్కెల్ హౌస్ పబ్లిషర్స్ |year=1968 |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1900 |url=https://books.google.com/books?id=nVmf1yA6H-4C&amp;pg=PA141 |page=141 |id=GGKEY:N230TU9P9E1}}&lt;/ref&gt; పండితుడు బ్రాటింద్ర నాథ్ ముఖర్జీ ''హిందుస్తాన్'' యొక్క ఈ ఇరుకైన అర్థం విస్తృత అర్థంతో పాటు పక్కపక్కనే ఉందని  కొంతమంది రచయితలు వాటిని ఏకాలంలోనైనా ఏకకాలంలో ఉపయోగించారని పేర్కొన్నారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=132}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్ (1206–1526) మరియు [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం]] (1526–1857) కాలంలో, పాలకవర్గం మరియు దాని పర్షియన్ చరిత్రకారులు &quot;హిందుస్తాన్&quot;  &quot;హింద్&quot; మధ్య మరింత స్పష్టమైన వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. హిందుస్తాన్ ముస్లిం రాజకీయ నియంత్రణలో ఉన్న దోయబ్  ప్రక్కనే ఉన్న ప్రాంతాలలోని ఉత్తర భారతదేశ ప్రావిన్సులను సూచిస్తుంది, అయితే &quot;హింద్&quot; భారతదేశంలోని మిగిలిన ప్రాంతాలను సూచిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite book |author=పీటర్ జాక్సన్ |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC&amp;dq=tughluq+hind+and+sind&amp;pg=PA86 |title=ది ఢిల్లీ సుల్తానేట్: ఎ పొలిటికల్ అండ్ మిలిటరీ హిస్టరీ |date=2003 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=9780521543293}}&lt;/ref&gt;

ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో, హిందుస్తాన్ నేటి ఉత్తర భారతదేశం, పంజాబ్  సింధు భూభాగాలను సూచిస్తుంది. మొఘలులు తమ భూములను 'హిందుస్తాన్' అని పిలిచారు. 'మొఘల్' అనే పదం ఆ భూమిని సూచించడానికి ఎప్పుడూ ఉపయోగించబడలేదు. సామ్రాజ్యం విస్తరించిన కొద్దీ 'హిందుస్తాన్' కూడా విస్తరించింది. అదే సమయంలో, మొత్తం భారత ఉపఖండంగా 'హిందుస్తాన్' అనే అర్థం బాబర్ నామా మరియు ఐన్-ఇ-అక్బరీ లలో కూడా కనిపిస్తుంది.&lt;ref&gt;{{cite book |last=వానినా |first=యూజెనియా |author-link=యూజెనియా వానినా |title=మెడీవల్ ఇండియన్ మైండ్‌స్కేప్స్: స్పేస్, టైమ్, సొసైటీ, మ్యాన్ |url=https://books.google.com/books?id=yriGbWNAF5EC&amp;pg=PA47 |year=2012 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-19-1 |page=47 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; మొఘలులు &quot;హిందుస్తానీ&quot;  &quot;హిందూ&quot; మధ్య మరింత వ్యత్యాసాన్ని చూపించారు. మొఘల్ మూలాల్లో, హిందుస్తానీ సాధారణంగా హిందుస్తాన్‌లోని ముస్లింలను సూచిస్తుంది, అయితే ముస్లిమేతర భారతీయులను హిందువులుగా సూచించారు.&lt;ref&gt;{{cite book  |title=పార్టీస్ అండ్ పాలిటిక్స్ అట్ ది మొఘల్ కోర్ట్ |author=చంద్ర, సతీష్ |date= 1959 }}&lt;/ref&gt; ఈ అర్థం ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌లో కూడా ఉపయోగించబడింది, ఉదాహరణకు గ్యాసుద్దీన్ బల్బన్ సైన్యాన్ని &quot;హిందుస్తానీ&quot; సైనికులుగా సూచించారు, వారిపై &quot;హిందువులు&quot; దాడి చేశారు.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== నేపాల్ రాజ్యం ===
చివరి [[గూర్ఖా రాజ్యం|గూర్ఖాలీ]] రాజు పృథ్వి నారాయణ షా ఇస్లామిక్ మొఘల్ ల చేత ఉత్తర భారతదేశం పాలించబడుతున్నందున, కొత్తగా ఏకం చేయబడిన నేపాల్ రాజ్యాన్ని ''అసల్ హిందుస్తాన్'' (నిజమైన హిందుస్తాన్) గా ప్రకటించుకున్నారు. హిందూ సామాజిక సంప్రదాయాన్ని (ధర్మశాస్త్రం) తన పాలనలో అమలు చేయడానికి మరియు హిందువులకు నివాసయోగ్యమైన దేశంగా తన దేశాన్ని సూచించడానికి ఈ స్వయం ప్రకటన చేయబడింది. అతను ఉత్తర భారతదేశాన్ని ''ముఘ్లాన్'' (మొఘల్ సామ్రాజ్య దేశం) అని కూడా సూచించాడు  ఆ ప్రాంతం ముస్లిం విదేశీయుల చేత చొరబాటు చేయబడిందని పేర్కొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=बडामहाराज पृथिवि नारायण शाह को दिव्य उपदेश|author1-link=యోగి నరహరినాథ్ |last1=నరహరినాథ్ |first1=యోగి |author2-link=బాబూరామ్ ఆచార్య |last2=ఆచార్య |first2=బాబూరామ్ |publisher=శ్రీ కృష్ణ ఆచార్య |year=2014 |edition=2014 పునర్ముద్రణ |isbn=978-99933-912-1-0 |location=కాఠ్మాండు |pages=4, 5}}&lt;/ref&gt;

=== వలస భారతదేశం ===
యూరోపియన్ల రాకతో &quot;ఇండియా&quot;, &quot;హిందుస్తాన్&quot;,  &quot;మొఘల్ సామ్రాజ్యం&quot; అనే పదాల ద్వంద్వ అర్థాలు కొనసాగాయి. ఉదాహరణకు, రెన్నెల్ 1792 లో ''మెమోయిర్ ఆఫ్ ఎ మ్యాప్ ఆఫ్ హిందోస్తాన్'' లేదా మొగుల్ ఎంపైర్ పేరుతో ఒక అట్లాస్‌ను తయారు చేశారు, ఇది వాస్తవానికి భారత ఉపఖండాన్ని చిత్రించింది. రెన్నెల్ చేత ఈ పదాల సమ్మేళనం ఆ కాలంలో ఈ భావనల సంక్లిష్టత  అతివ్యాప్తిని వివరిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Edney p.11&quot;&gt;{{citation |last=ఎడ్నీ |first=మాథ్యూ హెచ్. |title=మ్యాపింగ్న్ యాన్ ఎంపైర్: ది జియోగ్రాఫికల్ కన్స్ట్రక్షన్ ఆఫ్ బ్రిటిష్ ఇండియా, 1765-1843 |url=https://books.google.com/books?id=LF_FBgAAQBAJ&amp;pg=PA11 |date=2009 |publisher=[[యూనివర్సిటీ ఆఫ్ చికాగో ప్రెస్]] |isbn=978-0-226-18486-9 |page=11}}&lt;/ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 3}} జె. బెర్నౌలి,  'హిందుస్తాన్' అంటే మొఘల్ సామ్రాజ్యం అని అర్థం, అతని ఫ్రెంచ్ అనువాదానికి ''లా కార్టే జనరల్ డి ఎల్'ఇండే'' (జనరల్ మ్యాప్ ఆఫ్ ఇండియా) అని పేరు పెట్టారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=71}}&lt;/ref&gt;
బ్రిటిష్ లెక్కల ప్రకారం ఈ 'హిందుస్తాన్' బ్రిటీష్ పాలిత భూభాగాలు (ఎక్కువగా 'బ్రిటిష్ ఇండియా' అని పిలువబడుతుంది)  స్థానిక  చేత పాలించబడే భూభాగాలు విడగొట్టబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=48}}&lt;/ref&gt; ఏదేమైనప్పటికీ, బ్రిటిష్ అధికారులు మరియు రచయితలు భారతీయులు 'హిందుస్తాన్'ను ఉత్తర భారతదేశాన్ని మాత్రమే సూచించడానికి ఉపయోగిస్తున్నారని భావించారు.&lt;ref&gt;{{sfnp|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989|p=133}} 1886 లో ప్రచురించబడిన ఒక ''ఆంగ్లో-ఇండియన్ డిక్షనరీ'' ప్రకారం, 'హిందుస్తాన్' అంటే భారతదేశం అయినప్పటికీ, స్థానిక వాడుకలో ఇది బీహార్ మరియు బెంగాల్ మినాయించి [[నర్మదా నదికి]] ఉత్తరాన ఉన్న ప్రాంతాన్ని సూచించడానికి వచ్చిందని పేర్కొంది.

స్వాతంత్ర్య ఉద్యమ సమయంలో, భారతీయులు తమ భూమిని 'ఇండియా', 'హిందుస్తాన్' మరియు 'భారత్' అనే మూడు పేర్లతో పిలిచారు.&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 1}}&lt;/ref&gt; [[మహమ్మద్ ఇక్బాల్]] కవిత తరానా-ఇ-హిందీ (&quot;హింద్ ప్రజల గీతం&quot;) భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధుల మధ్య జనాదరణ పొందిన దేశభక్తి గీతం:&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 26}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
''సారే జహాన్‌ సే అచ్ఛా హిందుస్తాన్ హమారా''
(ప్రపంచం మొత్తాని కంటే మెరుగైనది, మన హిందుస్తాన్)
&lt;/poem&gt;

=== భారతదేశ విభజన ===
{{Main|భారత విభజన}}

[[Image:Jai Hind Post-mark.gif|thumb|250px|right|జై హింద్ పోస్ట్-మార్క్, ఇది 15 ఆగస్టు 1947 న జారీ చేయబడింది]]
ఆల్-ఇండియా ముస్లిం లీగ్  1940 [[లాహోర్ తీర్మానం]] [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]  వాయువ్య మరియు ఈశాన్య ప్రాంతాలలో ముస్లిం మెజారిటీ ఉన్న ప్రాంతాలకు సార్వభౌమత్వాన్ని డిమాండ్ చేసింది, ఇది ప్రజా వాడుకలో '[[పాకిస్తాన్]]' అని పిలువబడింది  భారతదేశ dominion 'హిందుస్తాన్' అని పిలువబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015|pp=17–18,&amp;nbsp;22}}&lt;/ref&gt; బ్రిటిష్ అధికారులు కూడా ఈ రెండు పదాలను ఎన్నుకుని అధికారికంగా ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు.&lt;ref name=&quot;White-Spunner2017&quot;/&gt;

అయినప్పటికీ, 'హిందుస్తాన్' అంటే హిందువుల భూమి అనే అంతర్గత అర్థం కారణంగా ఈ నామకరణం భారతీయ నాయకుల ఆమోదాన్ని పొందలేదు. కొత్త భారతదేశ డొమినియన్ 'హిందుస్తాన్' అని కాకుండా 'ఇండియా' అని పిలవబడాలని వారు పట్టుబట్టారు.&lt;ref&gt;{{citation |last=సభర్వాల్ |first=గోపా |title=ఇండియా సిన్స్ 1947: ది ఇండిపెండెంట్ ఇయర్స్ |url=https://books.google.com/books?id=D9gvCgAAQBAJ&amp;pg=PT12 |date=2007 |publisher=[[పెంగ్విన్ బుక్స్]] లిమిటెడ్ |isbn=978-93-5214-089-3 |page=12 |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}&lt;/ref&gt; బహుశా అదే కారణంగా, 'హిందుస్తాన్' పేరు [[భారత రాజ్యాంగ సభ]] యొక్క అధికారిక ఆమోదాన్ని పొందలేదు, అయితే 'భారత్' అధికారిక పేరుగా స్వీకరించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్ 39}}&lt;/ref&gt; అయితే 'హిందుస్తాన్' అనధికారికంగా ఉపయోగించబడుతూనే ఉంటుందని గుర్తించబడింది.&lt;ref&gt;{{sfnp|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014|loc=పేరాగ్రాఫ్స్ 42–45}}&lt;/ref&gt;

భారత సాయుధ దళాలు ఈ పేరు యొక్క వందన సంస్కరణ అయిన &quot;[[జై హింద్]]&quot; ను యుద్ధ నినాదంగా ఉపయోగిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Kapur2019&quot;/&gt;

== ఇవి కూడా చూడండి ==

* అసల్ హిందుస్తాన్ - నేపాల్ ([[గూర్ఖా]]) రాజ్యపు చారిత్రక పేరు 
* హిందోస్తాని, సురినామ్‌లోని భారతీయ సంతతి ప్రజలకు డచ్ పదం
* అల్-హిండియా, ఇరాక్‌లోని కర్బలాలో ఉన్న నగరం, ఒక భారతీయ ప్రభువు పేరు పెట్టబడింది
* ప్రధాన భూభాగం భారతదేశం
* భారతదేశం పేర్లు
** ఆర్యావర్తం
** భారత్
** జంబూద్వీపం
* గంజా-జముని తహజీబ్, ఉత్తర భారతదేశంలో హిందూ-ముస్లిం సంస్కృతుల సమ్మేళనం
* -స్తాన్, &quot;యొక్క భూమి&quot; అని అర్థం వచ్చే పర్షియన్ ప్రత్యయం

== సూచనలు ==
{{Reflist}}

== సాధారణ మూలాలు ==
* {{cite journal |last=క్లెమెంటిన్-ఓఝా |first=കാథరిన్ |title='ഇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్…': ఒన్ కంట్రీ, టూ నేమ్స్ |journal=సౌత్ ఏషియా మల్టీడిసిప్లినరీ అకాడమిక్ జర్నల్ |volume=10 |year=2014 |url=http://samaj.revues.org/3717 |ref={{sfnref|క్లెమెంటిన్-ఓఝా, ఇండియా, దట్ ఈజ్ భారత్|2014}}}}
* {{citation |last=ధులిపాలా |first=వెంకట్ |title=క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా |url=https://books.google.com/books?id=1Z6TBQAAQBAJ&amp;pg=PR2 |date=2015 |publisher=కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్ |isbn=978-1-107-05212-3 |ref={{sfnref|ధులిపాలా, క్రియేటింగ్ ఎ న్యూ మదీనా|2015}}}}
* {{cite book |last=హబీబ్ |first=ఇర్ఫాన్ |author-link=ఇర్ఫాన్ హబీబ్ |chapter=హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్: ఆస్పెక్ట్స్ ఆఫ్ ఎవొల్యూషన్ అండ్ రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఎ లాంగ్వేజ్ |editor1=ఇశ్రత్ ఆలం |editor2=సయ్యద్ ఏజాజ్ హుస్సేన్ |title=ది వేరియడ్ ఫేసెట్స్ ఆఫ్ హిస్టరీ: ఎస్సేస్ ఇన్ హానర్ ఆఫ్ అనిరుద్ధ రాయ్ |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5qSbjBTDC-UC&amp;pg=PA105 |year=2011 |publisher=ప్రిమస్ బుక్స్ |isbn=978-93-80607-16-0 |pages=105–124 |ref={{sfnref|హబీబ్, హిందీ/హింద్వి ఇన్ మెడీవల్ టైమ్స్|2011}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{cite book |last=లిప్నర్ |first=జూలియస్ |title=హిందూస్: దేర్ రిలీజియస్ బిలీఫ్స్ అండ్ ప్రాక్టీసెస్ |author-link=జూలియస్ జె. లిప్నర్ |publisher=[[రౌట్లెడ్జ్]] |year=1998 |isbn=0415051827}}
* {{cite book |first=అస్కో |last=పార్పొలా |author-link=అస్కో పార్పొలా |title=ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం: ది अर्ಲಿ ఆర్యన్స్ అండ్ ది ఇండస్ సివిలైజేషన్ |publisher=[[ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్]] |year=2015 |isbn=978-0190226923 |ref={{sfnref|పార్పొలా, ది రూట్స్ ఆఫ్ హిందూయిజం|2015}}}}
* {{cite book |last=ముఖర్జీ |first=బ్రాటింద్ర నాథ్ |author-link=బి. ఎన్. ముఖర్జీ |title=ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్ |url=https://books.google.com/books?id=aBFuAAAAMAAJ |year=1989 |publisher=ప్లేస్ నేమ్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా |ref={{sfnref|ముఖర్జీ, ది ఫారిన్ నేమ్స్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ సబ్ కాంటినెంట్|1989}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}
* {{citation |editor1-last=రాయ్ |editor1-first=నిహారంజన్ |editor2-last=చట్టోపాధ్యాయ |editor2-first=బ్రజదులాల్ |title=ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్ |url=https://books.google.com/books?id=Zcyho16xzWEC |year=2000 |publisher=ఓరియంట్ బ్లాక్‌స్వాన్ |isbn=978-81-250-1871-1 |ref={{sfnref|రాయ్ &amp; చట్టోపాధ్యాయ, ఎ సోర్స్‌బుక్ ఆఫ్ ఇండియన్ సివిలైజేషన్|2000}}}}
* {{cite journal |last=శర్మ |first=అరవింద్ |author-link=అరవింద్ శర్మ |title=ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ |journal=న్యూమెన్ |volume=49 |pages=1–36 |number=1 |year=2002 |jstor=3270470 |ref={{sfnref|శర్మ, ఆన్ హిందూ, హిందుస్తాన్, హిందూయిజం అండ్ హిందుత్వ|2002}} |doi=10.1163/15685270252772759}}
* {{cite journal |last=వింక్ |first=ఆండ్రే |title=అల్-హింద్: ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది ఇండో-ఇస్లామిక్ వరల్డ్ |publisher=[[బ్రిల్ పబ్లిషర్స్|బ్రిల్]] |year=2002 |edition=మూడవ |orig-date=మొదట ప్రచురించబడింది 1990 |isbn=0391041738 |url=https://books.google.com/books?id=bCVyhH5VDjAC |ref={{sfnref|వింక్, అల్-హింద్, వాల్యూమ్ 1|2002}} |via=[[గూగుల్ బుక్స్]]}}

== మరింత చదవడానికి ==
{{Wikiquote}}
* ''ఎ స్కెచ్ ఆఫ్ ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్ ఫ్రమ్ ది ఫస్ట్ ముస్లిం కాంక్వెస్ట్ టు ది ఫాల్ ఆఫ్ ది మొఘల్ ఎంపైర్'' రచయిత [[హెన్రీ జార్జ్ కీన్ (1826–1915)|హెచ్. జి. కీన్]]. ([https://www.jstor.org/pss/546854 హిందుస్తాన్] ది ఇంగ్లీష్ హిస్టారికల్ రివ్యూ, వాల్యూమ్ 2, నం. 5 (జనవరి 1887), pp.&amp;nbsp;180–181.)
* ''స్టోరీ ఆఫ్ ఇండియా త్రూ ది ఏజెస్; యాన్ ఎంటర్‌టైనింగ్ హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్, టు ది సప్రెషన్ ఆఫ్ ది మ్యూటిని'', రచయిత ఫ్లోరా అన్నీ స్టీల్, 1909 ఇ.పి. డటన్ అండ్ కో., న్యూయార్క్.
* ''ది హిస్టరీ ఆఫ్ హిందుస్తాన్: పోస్ట్ క్లాసికల్ అండ్ మోడర్న్'', ఎడ్. బి.ఎస్. దానియా మరియు అలెగ్జాండర్ డౌ. 2003, మోతీలాల్ బనార్సీదాస్, {{ISBN|81-208-1993-4}}.
* [https://www.britannica.com/place/Hindustan-historical-area-Asia హిందుస్తాన్] ఆన్ [[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]]

{{coord|23|59|40|N|67|25|51|E|display=title}}

[[Category:భారతదేశ సాంస్కృతిక చరిత్ర]]
[[Category:భారతదేశ జనసాంద్రత చరిత్ర]]
[</text>
      <sha1>ep883evd5a2w0567hbdtzep7rrowoaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509145</id>
    <revision>
      <id>4953960</id>
      <timestamp>2026-09-07T03:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500435|Aortic dissection]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4953960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8839" sha1="3l8yt6hyiwl1ia8bi8vowpq9k0rmdu6" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Aortic dissection
|synonym          =
|image            =AoDissekt scheme StanfordB en.png
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Dissection of the descending part of the aorta (3), which starts from the left subclavian artery and extends to the abdominal aorta (4). The ascending aorta (1) and aortic arch (2) are not involved in this image.
|pronounce        =
|specialty        =[[Vascular surgery]], [[cardiothoracic surgery]]
|symptoms         =severe [[acute aortic syndrome|chest or back pain]], vomiting, [[diaphoresis|sweating]], [[lightheadedness]]&lt;ref name=Lancet2016/&gt;&lt;ref name=White2013/&gt;
|complications    =[[Stroke]], [[mesenteric ischemia]], [[myocardial ischemia]], [[aortic rupture]]&lt;ref name=White2013/&gt;
|onset            =Sudden&lt;ref name=Lancet2016/&gt;&lt;ref name=White2013/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =
|risks            =[[Hypertension|High blood pressure]], [[Marfan syndrome]], [[Turner syndrome]], [[bicuspid aortic valve]], previous [[heart surgery]], [[major trauma]], [[smoking]]&lt;ref name=Lancet2016/&gt;&lt;ref name=White2013/&gt;&lt;ref name=Criado2011/&gt;
|diagnosis        =[[Medical imaging]]&lt;ref name=Lancet2016/&gt;
|differential     =
|prevention       =Blood pressure control, not smoking &lt;ref name=Lancet2016/&gt;
|treatment        =Depends on the type&lt;ref name=Lancet2016/&gt;
|medication       =
|prognosis        =Mortality without treatment 10% (type B), 50% (type A)&lt;ref name=Criado2011/&gt;
|frequency        =3 per 100,000 per year&lt;ref name=Criado2011/&gt;
|deaths           =
}}

'''బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం''' (Aortic dissection) (A. D. ′) అనేది బృహద్ధమని లోపలి పొర గాయం కారణంగా బృహద్ధమని సంబంధిత గోడ యొక్క పొరల మధ్య రక్తం ప్రవహించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది, తద్వారా పొరలు వేరుగా ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot;&gt;{{Cite paper|author=Criado FJ|title=Aortic dissection: a 250-year perspective}}&lt;/ref&gt; చాలా సందర్భాలలో, ఇది అకస్మాత్తుగా తీవ్రమైన ఛాతీ లేదా వెన్నునొప్పి ప్రారంభంతో ముడిపడి ఉంటుంది, దీనిని తరచుగా &quot;చిరిగిపోవడం&quot; గా వర్ణిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot;&gt;{{Cite paper|author=Nienaber|title=Management of acute aortic dissection.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White2013&quot;&gt;{{Cite paper|author=White|title=Acute aortic emergencies--part 2: aortic dissections.}}&lt;/ref&gt;అలాగే, వాంతులు, చెమట పట్టడం, తలనొప్పి సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;ఇతర లక్షణాలు స్ట్రోక్ లేదా మెసెంటెరిక్ ఇస్కీమియా వంటి ఇతర అవయవాలకు రక్త సరఫరా తగ్గడం వల్ల సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం గుండెకు తగినంత రక్త ప్రవాహం లేకపోవడం లేదా బృహద్ధమని పూర్తి చీలిక నుండి త్వరగా మరణానికి దారితీస్తుంది.&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;

అధిక రక్తపోటు చరిత్ర ఉన్నవారిలో ఇది సర్వసాధారణం, [[మార్ఫాన్ సిండ్రోమ్]], [[ఎహ్లెర్స్-డాన్లోస్ సిండ్రోమ్స్|ఎహ్లెర్స్ డాన్లోస్ సిండ్రోమ్]], బైకస్పిడ్ బృహద్ధమని కవాటం, మునుపటి గుండె శస్త్రచికిత్స సహా రక్తనాళాల గోడ బలాన్ని ప్రభావితం చేసే అనేక బంధన కణజాల వ్యాధులు.&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt; [[గాయం|ప్రధాన గాయం]], [[ధూమపానం]], [[కొకైన్]] వాడకం, [[గర్భం]], థొరాసిక్ బృహద్ధమని సంబంధ రక్తనాళాల వాపు, ధమనుల వాపు, అసాధారణ లిపిడ్ స్థాయిలు కూడా ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt; వైద్య చిత్రణతో కూడిన కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ, [[ఎం అర్ ఐ|మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్]] లేదా అల్ట్రాసౌండ్ వంటి లక్షణాల ఆధారంగా రోగనిర్ధారణ అనుమానించబడుతుంది, ఇవి విభజనను నిర్ధారించడానికి మరింత అంచనా వేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;రెండు ప్రధాన రకాలు స్టాన్ఫోర్డ్ రకం A, ఇందులో బృహద్ధమని మొదటి భాగం ఉంటుంది, రకం B, ఇది చేయదు.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;

రక్తపోటు నియంత్రణ ద్వారా నివారణ జరుగుతుంది, ధూమపానం ద్వారా కాదు, థొరాసిక్ బృహద్ధమని సంబంధ రక్తనాళాల మరమ్మతు ద్వారా &lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt; నిర్వహణ అనేది ఇందులో పాలుపంచుకున్న బృహద్ధమని భాగంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;బృహద్ధమని మొదటి భాగాన్ని కలిగి ఉన్న విచ్ఛేదనం సాధారణంగా శస్త్రచికిత్స అవసరం..&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;శస్త్రచికిత్స ఛాతీలో లేదా రక్తనాళము లోపల నుండి తెరవడం ద్వారా చేయవచ్చు.బృహద్ధమని రెండవ భాగాన్ని కలిగి ఉన్న విచ్ఛేదనం సాధారణంగా రక్తపోటు, హృదయ స్పందన రేటు తగ్గించే మందులతో చికిత్స చేయవచ్చు, సమస్యలు ఉంటే తప్ప.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;

బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం చాలా అరుదు, ఇది సంవత్సరానికి 100,000 మందికి మూడు చొప్పున అంచనా వేయబడుతుంది.  ఇది మహిళల కంటే పురుషులలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;రోగనిర్ధారణలో సాధారణ వయస్సు 63, సుమారు 10% కేసులు 40 ఏళ్లలోపు సంభవిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt;చికిత్స లేకుండా, స్టాన్‌ఫోర్డ్ టైప్ A విభజనలతో ఉన్న సగం మంది వ్యక్తులు మూడు రోజుల్లోనే మరణిస్తారు, స్టాన్‌ఫోర్డ్ టైప్ B విభజనలతో ఉన్న 10% మంది ప్రజలు ఒక నెలలోపు మరణిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt;1760లో గ్రేట్ బ్రిటన్ రాజు రెండవ జార్జ్ మరణించిన తరువాత అతని పరీక్షలో AD మొదటి కేసు వివరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt;AD కోసం శస్త్రచికిత్సను 1950లలో మైఖేల్ ఇ. డెబాకీ ప్రవేశపెట్టారు.&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>3l8yt6hyiwl1ia8bi8vowpq9k0rmdu6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953961</id>
      <parentid>4953960</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4953961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9789" sha1="biw6k7nf3q118kuqs628q91cci7jzma" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             = బృహద్ధమని విచ్ఛేదనం
|synonym          =
|image            =AoDissekt scheme StanfordB en.png
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =ఎడమ సబ్‌క్లేవియన్ ధమని నుండి ప్రారంభమై ఉదర బృహద్ధమని (4) వరకు విస్తరించి ఉన్న బృహద్ధమని (3) అవరోహణ భాగం విచ్ఛేదనం. ఈ చిత్రంలో ఆరోహణ బృహద్ధమని (1), బృహద్ధమని వంపు (2) చేర్చబడలేదు.
|pronounce        =
|specialty        =	వాస్కులర్ సర్జరీ , కార్డియోథొరాసిక్ సర్జరీ
|symptoms         =తీవ్రమైన ఛాతీ లేదా వెన్ను నొప్పి , వాంతులు, చెమటలు , తల తిరగడం&lt;ref name=Lancet2016/&gt;&lt;ref name=White2013/&gt;
|complications    =స్ట్రోక్ , మెసెంటెరిక్ ఇస్కీమియా , మయోకార్డియల్ ఇస్కీమియా , బృహద్ధమని చీలిక&lt;ref name=White2013/&gt;
|onset            =ఆకస్మిక&lt;ref name=Lancet2016/&gt;&lt;ref name=White2013/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =
|risks            =అధిక రక్తపోటు, మార్ఫాన్ సిండ్రోమ్, టర్నర్ సిండ్రోమ్, బైకస్పిడ్ అయోర్టిక్ వాల్వ్, గతంలో గుండె శస్త్రచికిత్స, తీవ్రమైన గాయం, ధూమపానం&lt;ref name=Lancet2016/&gt;&lt;ref name=White2013/&gt;&lt;ref name=Criado2011/&gt;
|diagnosis        =వైద్య చిత్రణ&lt;ref name=Lancet2016/&gt;
|differential     =
|prevention       =రక్తపోటు నియంత్రణ, ధూమపానం చేయకపోవడం&lt;ref name=Lancet2016/&gt;
|treatment        =	రకాన్ని బట్టి ఉంటుంది&lt;ref name=Lancet2016/&gt;
|medication       =
|prognosis        =చికిత్స లేకుండా మరణాల రేటు 10% (టైప్ B), 50% (టైప్ A)&lt;ref name=Criado2011/&gt;
|frequency        =సంవత్సరానికి 100,000 మందికి 3&lt;ref name=Criado2011/&gt;
|deaths           =
}}

'''బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం''' (Aortic dissection) (A. D. ′) అనేది బృహద్ధమని లోపలి పొర గాయం కారణంగా బృహద్ధమని సంబంధిత గోడ యొక్క పొరల మధ్య రక్తం ప్రవహించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది, తద్వారా పొరలు వేరుగా ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot;&gt;{{Cite paper|author=Criado FJ|title=Aortic dissection: a 250-year perspective}}&lt;/ref&gt; చాలా సందర్భాలలో, ఇది అకస్మాత్తుగా తీవ్రమైన ఛాతీ లేదా వెన్నునొప్పి ప్రారంభంతో ముడిపడి ఉంటుంది, దీనిని తరచుగా &quot;చిరిగిపోవడం&quot; గా వర్ణిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot;&gt;{{Cite paper|author=Nienaber|title=Management of acute aortic dissection.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;White2013&quot;&gt;{{Cite paper|author=White|title=Acute aortic emergencies--part 2: aortic dissections.}}&lt;/ref&gt;అలాగే, వాంతులు, చెమట పట్టడం, తలనొప్పి సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;ఇతర లక్షణాలు స్ట్రోక్ లేదా మెసెంటెరిక్ ఇస్కీమియా వంటి ఇతర అవయవాలకు రక్త సరఫరా తగ్గడం వల్ల సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం గుండెకు తగినంత రక్త ప్రవాహం లేకపోవడం లేదా బృహద్ధమని పూర్తి చీలిక నుండి త్వరగా మరణానికి దారితీస్తుంది.&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;

అధిక రక్తపోటు చరిత్ర ఉన్నవారిలో ఇది సర్వసాధారణం, [[మార్ఫాన్ సిండ్రోమ్]], [[ఎహ్లెర్స్-డాన్లోస్ సిండ్రోమ్స్|ఎహ్లెర్స్ డాన్లోస్ సిండ్రోమ్]], బైకస్పిడ్ బృహద్ధమని కవాటం, మునుపటి గుండె శస్త్రచికిత్స సహా రక్తనాళాల గోడ బలాన్ని ప్రభావితం చేసే అనేక బంధన కణజాల వ్యాధులు.&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt; [[గాయం|ప్రధాన గాయం]], [[ధూమపానం]], [[కొకైన్]] వాడకం, [[గర్భం]], థొరాసిక్ బృహద్ధమని సంబంధ రక్తనాళాల వాపు, ధమనుల వాపు, అసాధారణ లిపిడ్ స్థాయిలు కూడా ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt; వైద్య చిత్రణతో కూడిన కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ, [[ఎం అర్ ఐ|మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్]] లేదా అల్ట్రాసౌండ్ వంటి లక్షణాల ఆధారంగా రోగనిర్ధారణ అనుమానించబడుతుంది, ఇవి విభజనను నిర్ధారించడానికి మరింత అంచనా వేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;రెండు ప్రధాన రకాలు స్టాన్ఫోర్డ్ రకం A, ఇందులో బృహద్ధమని మొదటి భాగం ఉంటుంది, రకం B, ఇది చేయదు.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;

రక్తపోటు నియంత్రణ ద్వారా నివారణ జరుగుతుంది, ధూమపానం ద్వారా కాదు, థొరాసిక్ బృహద్ధమని సంబంధ రక్తనాళాల మరమ్మతు ద్వారా &lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt; నిర్వహణ అనేది ఇందులో పాలుపంచుకున్న బృహద్ధమని భాగంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;బృహద్ధమని మొదటి భాగాన్ని కలిగి ఉన్న విచ్ఛేదనం సాధారణంగా శస్త్రచికిత్స అవసరం..&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;శస్త్రచికిత్స ఛాతీలో లేదా రక్తనాళము లోపల నుండి తెరవడం ద్వారా చేయవచ్చు.బృహద్ధమని రెండవ భాగాన్ని కలిగి ఉన్న విచ్ఛేదనం సాధారణంగా రక్తపోటు, హృదయ స్పందన రేటు తగ్గించే మందులతో చికిత్స చేయవచ్చు, సమస్యలు ఉంటే తప్ప.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;White2013&quot; /&gt;

బృహద్ధమని సంబంధ విచ్ఛేదనం చాలా అరుదు, ఇది సంవత్సరానికి 100,000 మందికి మూడు చొప్పున అంచనా వేయబడుతుంది.  ఇది మహిళల కంటే పురుషులలో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;రోగనిర్ధారణలో సాధారణ వయస్సు 63, సుమారు 10% కేసులు 40 ఏళ్లలోపు సంభవిస్తాయి.&lt;ref name=&quot;Lancet2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt;చికిత్స లేకుండా, స్టాన్‌ఫోర్డ్ టైప్ A విభజనలతో ఉన్న సగం మంది వ్యక్తులు మూడు రోజుల్లోనే మరణిస్తారు, స్టాన్‌ఫోర్డ్ టైప్ B విభజనలతో ఉన్న 10% మంది ప్రజలు ఒక నెలలోపు మరణిస్తారు.&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt;1760లో గ్రేట్ బ్రిటన్ రాజు రెండవ జార్జ్ మరణించిన తరువాత అతని పరీక్షలో AD మొదటి కేసు వివరించబడింది.&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt;AD కోసం శస్త్రచికిత్సను 1950లలో మైఖేల్ ఇ. డెబాకీ ప్రవేశపెట్టారు.&lt;ref name=&quot;Criado2011&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>biw6k7nf3q118kuqs628q91cci7jzma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సోనాటా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509146</id>
    <revision>
      <id>4953966</id>
      <timestamp>2026-09-07T03:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1356059960|Sonata]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4953966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10841" sha1="jgmwbbh756zft20fjw5xh3ur2t3gkdq" xml:space="preserve">
[[దస్త్రం:Beethoven_opus_101_manuscript.jpg|thumb| పియానో సొనాట నం. 28 కోసం [[లుడ్విగ్ వాన్ బీథోవెన్]]&lt;nowiki/&gt;మాన్యుస్క్రిప్ట్ స్కెచ్, మూవ్‌మెంట్ IV ''గెష్‌విండ్, డోచ్ నిచ్ట్ జు సెహ్ర్ అండ్ మిట్ ఎంట్‌స్చ్‌లోసెన్‌హీట్'' ( [[టెంపో|అల్లెగ్రో]] ), అతని స్వంత చేతివ్రాతతో. ఈ రచన 1816లో పూర్తయింది.]]
సంగీతంలో, '''సొనాటా''' ( {{IPAc-en|s|ə|ˈ|n|ɑː|t|ə}} ; బహువచనం. ''సొనాటే'' ) {{Efn|Italian: {{IPA|it|soˈnaːta|}}; from Latin and Italian: ''sonare'' [archaic Italian; replaced in the modern language by ''suonare''], &quot;to sound&quot;}} అనేది 3 లేదా 4 కదలికలను కలిగి ఉండే ఒక సంగీత భాగం, ఇది వివిధ సంగీత వాయిద్యాల కోసం ఉండవచ్చు. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/sonatainbaroquee0000newm_b8u3|title=The Sonata in the Baroque Era|last=Newman|first=William S.|publisher=Q. Q. Norton &amp; Company|year=1983|isbn=0393952754|edition=Fourth}}&lt;/ref&gt; : 17 సంగీత చరిత్రలో ఈ పదం పరిణామం చెందుతూ, [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)|శాస్త్రీయ]] యుగం వరకు వివిధ రూపాలను సూచించింది, ఆ తర్వాత దీని ప్రాముఖ్యత క్రమంగా పెరిగింది. సోనాటా అనేది ఒక అస్పష్టమైన పదం, దీనికి సందర్భం, కాల వ్యవధిని బట్టి వేర్వేరు అర్థాలు ఉంటాయి. 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి ఇది భారీ స్థాయి రచనలను రూపొందించే సూత్రంగా మారింది. దీనిని చాలా వాద్య సంగీత ప్రక్రియలకు వర్తింపజేశారు, [[ఫ్యూగ్|ఫ్యూగ్‌తో]] పాటు, కచేరీ సంగీతాన్ని వ్యవస్థీకరించడానికి, వ్యాఖ్యానించడానికి, విశ్లేషించడానికి ఉపయోగించే రెండు ప్రాథమిక పద్ధతులలో ఒకటిగా పరిగణించారు. శాస్త్రీయ యుగం నుండి సొనాటాల సంగీత శైలి మారినప్పటికీ, 20వ, 21వ శతాబ్దపు చాలా సొనాటాలు వాటి ప్రధాన నిర్మాణాన్ని కొనసాగిస్తున్నాయి.

సొనాటాచిన్న రూపమైన సొనాటినా (బహువచనం: ''సొనాటినే)'' అనే పదాన్ని తరచుగా చిన్న లేదా సాంకేతికంగా సులభమైన సొనాటా కోసం ఉపయోగిస్తారు.

== చరిత్ర ==

=== బరోక్ ===
[[దస్త్రం:Archive-ugent-be-0B4371EA-DD2B-11E1-8693-E85B8375B242_DS-5_(cropped).jpg|thumb| బరోక్ కాలంలో వ్రాయబడిన ఒక సొనాటావ్యక్తిగత స్వరలిపి. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sonata|url=https://lib.ugent.be/viewer/archive.ugent.be:0B4371EA-DD2B-11E1-8693-E85B8375B242#?c=&amp;m=&amp;s=&amp;cv=1&amp;xywh=0,-1012,11855,6619|access-date=2020-08-27|website=lib.ugent.be}}&lt;/ref&gt;]]
ఆర్కాంగెలో కోరెల్లి, అతని సమకాలీనుల రచనలలో, రెండు విస్తృత తరగతుల సొనాటాలు స్థాపించబడ్డాయి, వీటిని మొదట సెబాస్టియన్ డి బ్రోసార్డ్ తన ''డిక్షనైర్ డి మ్యూజిక్'' (మూడవ ఎడిషన్, ఆమ్‌స్టర్‌డామ్, సుమారు 1710)లో వివరించాడు: సొనాటా డా కీసా (అంటే, చర్చిలో ఉపయోగించడానికి అనువైనది), ఇది &quot; ''సొనాటాస్'' &quot; అని సరిగ్గా పిలువబడే రకం, సొనాటా డా కెమెరా (రాజసభలో ఉపయోగించడానికి సరైనది), ఇది ఒక ప్రస్తావనను కలిగి ఉంటుంది, దాని తర్వాత వరుస నృత్యాలు ఉంటాయి, అన్నీ ఒకే కీలో ఉంటాయి. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; : 21, 40 సొనాటా డా కీసానాలుగు, ఐదు లేదా ఆరు కదలికలు కూడా చాలా తరచుగా ఒకే కీలో ఉన్నప్పటికీ, ఒకటి లేదా రెండు అంతర్గత కదలికలు కొన్నిసార్లు విరుద్ధమైన టోనాలిటీలో ఉంటాయి. {{Sfn|Newman|1972a|loc=23–24}}

సాధారణంగా ఒకటి లేదా రెండు [[వయొలిన్|వయోలిన్‌లు]], బాసో కంటిన్యూవో కోసం ఉద్దేశించిన సొనాటా డా కీసాలో, సాధారణంగా ఒక నెమ్మదైన పరిచయం, వదులుగా ఫ్యూగ్ చేసిన [[టెంపో|అల్లెగ్రో]], ఒక [[wiktionary:cantabile|కాంటాబైల్]] నెమ్మదైన భాగం, సూట్‌లోని నృత్య బాణీలతో సారూప్యతను సూచించే ఒక బైనరీ రూపంలో ఉండే ఉత్సాహభరితమైన ముగింపు ఉంటాయి. అయితే, ఆర్కాంగెలో కోరెల్లి రచనల వరకు ఈ విధానం అంత స్పష్టంగా నిర్వచించబడలేదు, ఆ తర్వాత అది ఆవశ్యకమైన సొనాటాగా మారి ఇటాలియన్ వయోలిన్ సంగీత సంప్రదాయంగా కొనసాగింది.

సొనాటా డా కెమెరా దాదాపు పూర్తిగా ఆదర్శప్రాయమైన నృత్య బాణీలతో కూడి ఉంది. మరోవైపు, ''సొనాటా డా కీసా'', ''సొనాటా డా కెమెరా''లక్షణాలు అప్పుడు స్వేచ్ఛగా కలగలిసిపోయేవి. [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్]]&lt;nowiki/&gt;లభ్యమయ్యే 1,100 స్వరకల్పనలు, అమరికలు, లిప్యంతరీకరణలలో దాదాపు సగం వాద్య సంగీత రచనలు అయినప్పటికీ, వాటిలో కేవలం 4% మాత్రమే సొనాటాలు. {{Sfn|Newman|1972a|loc=266}}

''సొనాటా'' అనే పదాన్ని డొమెనికో స్కార్లాట్టి రచించిన, హార్ప్‌సికార్డ్ సోలో కోసం లేదా కొన్నిసార్లు ఇతర కీబోర్డ్ వాయిద్యాల కోసం రూపొందించిన 500కు పైగా రచనల శ్రేణికి కూడా వర్తింపజేస్తారు, ఇవి మొదట ''ఎస్సెర్సిజి పెర్ ఇల్ గ్రావిసెంబలో'' (హార్ప్‌సికార్డ్ కోసం వ్యాయామాలు) అనే పేరుతో ప్రచురించబడ్డాయి. ఈ రచనలలో చాలా వరకు ఒకే బైనరీ-ఫార్మ్ మూవ్‌మెంట్‌లో ఉంటాయి, దీనిలో రెండు భాగాలు ఒకే టెంపోలో ఉండి, ఒకే థీమాటిక్ మెటీరియల్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయినప్పటికీ అప్పుడప్పుడు విభాగాల మధ్య టెంపోలో మార్పులు ఉంటాయి. అవి తరచుగా అత్యంత నైపుణ్యంతో కూడి ఉంటాయి, ఆ కాలంలోని ఇతర రచనలలో సాధారణంగా ఉండే వాటికంటే మరింత దూరపు స్వర పరివర్తనాలు, మాడ్యులేషన్‌లను ఉపయోగిస్తాయి. వారి గొప్ప వైవిధ్యానికి, సృజనాత్మకతకు వారు ప్రశంసలు పొందారు.

వివాల్డిసోలో, ట్రియో సొనాటాలు రెండూ, అతను అదే సమయంలో రచిస్తున్న కాన్సర్టీలతో సారూప్యతలను చూపుతాయి. అతను 70కి పైగా సొనాటాలను స్వరపరిచాడు, వాటిలో అత్యధికం సోలో రకానికి చెందినవి; మిగిలిన వాటిలో చాలా వరకు ట్రియో సొనాటాలు, చాలా తక్కువ సంఖ్యలో బహుళ స్వరాల రకానికి చెందినవి. {{Sfn|Newman|1972a|loc=169–70}}

డొమెనికో పారాడీస్సొనాటాలు సౌమ్యమైన, దీర్ఘమైన రచనలు, వీటిలో సుందరమైన, శ్రావ్యమైన ఒక చిన్న రెండవ భాగం కూడా ఉంటుంది.


[[వర్గం:Articles with hAudio microformats]]</text>
      <sha1>jgmwbbh756zft20fjw5xh3ur2t3gkdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:విజయనగర జిల్లా</title>
    <ns>14</ns>
    <id>509147</id>
    <revision>
      <id>4953967</id>
      <timestamp>2026-09-07T03:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>4953967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953970</id>
      <parentid>4953967</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4953970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="lde7t4qshtmzu75oogxciywx4zwjze4" xml:space="preserve">[[వర్గం:కర్ణాటక జిల్లాలు]]</text>
      <sha1>lde7t4qshtmzu75oogxciywx4zwjze4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సూట్ (సంగీతం)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509148</id>
    <revision>
      <id>4953968</id>
      <timestamp>2026-09-07T03:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pranayraj1985</username>
        <id>29393</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1370246388|Suite (music)]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4953968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6143" sha1="73jzqv03hyppqp473mwakygy7ebt1z4" xml:space="preserve">
[[దస్త్రం:Gavotte_from_French_suite_n._5.jpg|thumb|260x260px| [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్|జె.ఎస్. బాచ్]] ఫ్రెంచ్ సూట్ నెం . 5 నుండి గవోట్]]
[[శాస్త్రీయ సంగీతం|పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ సంగీతంలో]], '''సూట్''' అనగా వాద్య లేదా ఆర్కెస్ట్రా/ కచేరీ బృందాల క్రమబద్ధమైన కూర్పు. ఇది 14వ శతాబ్దం చివరలో నృత్య బాణీల జతగా ప్రారంభమైంది;, దాని పరిధి పెరిగి, 17వ శతాబ్దం ప్రారంభం నాటికి, కొన్నిసార్లు పీఠికతో సహా ఐదు నృత్యాల వరకు ఉండేది. వేర్వేరు కదలికలు తరచుగా ఇతివృత్తపరంగా, స్వరపరంగా అనుసంధానించబడి ఉండేవి.  ఈ పదాన్ని టర్కిష్ ఫాసిల్, అరబ్ నూబాత్ వంటి ఇతర సంగీత సంప్రదాయాలలోని సారూప్య రూపాలను సూచించడానికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

[[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]] యుగంలో, సూట్ ఒక ముఖ్యమైన [[సంగీత రూపం]], దీనిని ''సూట్ డి డాన్సెస్'', ''ఆర్డ్రే'' ( ఫ్రాంకోయిస్ కూపెరిన్ ఇష్టపడే పదం), ''పార్టిటా'', లేదా ''ఓవర్చర్'' (తరచుగా నృత్యాల శ్రేణిని కలిగి ఉండే నాటకీయ &quot; ఓవర్చర్ &quot; తర్వాత) అని కూడా పిలుస్తారు &lt;ref name=&quot;Schulenberg&quot;&gt;{{Cite book|title=The Keyboard Music of J. S. Bach|last=Schulenberg|first=David|date=1992|publisher=Schirmer Books|location=New York, N.Y.}}&lt;/ref&gt; క్రిస్టోఫ్ గ్రౌప్నర్, టెలిమాన్, [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్|జె.ఎస్. బాచ్]] ల ఆర్కెస్ట్రల్ సూట్‌ల వలె ఉంటుంది.

18వ శతాబ్దంలో, సూట్ ఒక చక్రీయ రూపంగా ఆదరణ కోల్పోయి, దాని స్థానంలో సింఫనీ, సొనాటా, కాన్సెర్టోలకు చోటు కల్పించింది. ఇది 19వ శతాబ్దం చివరిలో పునరుద్ధరించబడింది, కానీ వేరే రూపంలో,  తరచుగా బ్యాలెట్ ( ''నట్‌క్రాకర్ సూట్'' ), నాటకానికి అనుబంధ సంగీతం ( ''ఎల్'ఆర్లేసియెన్'', ''మాస్క్వెరేడ్'' ), ఒపెరా, సినిమా ( ''లెఫ్టినెంట్ కిజే సూట్'' ) లేదా వీడియో గేమ్ ( ''షైనింగ్'' సిరీస్‌కు మోటోకి టేకెనౌచి 1994 సూట్) నుండి సారాంశాలను ప్రదర్శిస్తుంది, &lt;ref&gt;{{Cite web|title=''Symphonic Suite the Another Story of Shining Force''|url=http://www.rpgfan.com/soundtracks/sfss/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124005942/http://www.rpgfan.com/soundtracks/sfss/index.html|archive-date=2018-01-24|access-date=2012-01-04}}&lt;/ref&gt; లేదా పూర్తిగా అసలైన కదలికలు ( ''హోల్‌బర్గ్ సూట్'', ''ది ప్లానెట్స్'' ).


== చరిత్ర ==
ఎస్టియెన్ డు టెర్ట్రే 1557లో ''&lt;nowiki/&gt;'సుయ్టెస్ డి బ్రాన్స్లెస్'ను'' ప్రచురించారు, దీనితో సంగీతంలో 'సూట్' లేదా 'సుయ్టెస్' అనే పదం మొట్టమొదటిసారిగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది, అయినప్పటికీ ఆ కాలంలో దీని సాధారణ రూపం జంట నృత్యాలుగా ఉండేది. మొట్టమొదటి గుర్తించదగిన సూట్ 1611 నాటి ప్యూర్ల్ ' ''న్యూ పడోవాన్, ఇంట్రాడా, డాంట్జ్, గాలియార్డా''', దీనిలో శీర్షికలోని నాలుగు నృత్యాలు పది సూట్‌లలో పదేపదే కనిపిస్తాయి. జోహన్ షైన్ (1617) రచించిన ''బాంచెట్టో మ్యూజికేల్‌లో'' ఐదు విభిన్న నృత్యాలకు చెందిన 20 సన్నివేశాలు ఉన్నాయి. ఒక నిర్దిష్ట స్వరకర్త పేరు మీద రూపొందించబడిన మొట్టమొదటి నాలుగు-కదలికల సూట్, ''శాండ్లీ సూట్'', 1663లో ప్రచురించబడింది. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=English Keyboard Music Before the Nineteenth Century|last=Caldwell|first=John|date=1 April 1985|publisher=Courier Dover Publications|isbn=978-0-486-24851-6|page=155}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=English Solo Keyboard Music of the Middle and Late Baroque|last=Cooper|first=Barry A. R.|publisher=Garland|year=1989|isbn=978-0-8240-0191-9|page=40}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>73jzqv03hyppqp473mwakygy7ebt1z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మాండ్య జిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509149</id>
    <redirect title="మండ్య జిల్లా" />
    <revision>
      <id>4953973</id>
      <timestamp>2026-09-07T03:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>యర్రా రామారావు, [[మాండ్య జిల్లా]] పేజీని [[మండ్య జిల్లా]] కు తరలించారు: మరింత మొరుగైన పేరు</comment>
      <origin>4953973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="m7xo1ipnfotluuzxhmh2sb3ulcjvdx4" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[మండ్య జిల్లా]]</text>
      <sha1>m7xo1ipnfotluuzxhmh2sb3ulcjvdx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:మాండ్య జిల్లా</title>
    <ns>1</ns>
    <id>509150</id>
    <redirect title="చర్చ:మండ్య జిల్లా" />
    <revision>
      <id>4953975</id>
      <timestamp>2026-09-07T03:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>యర్రా రామారావు, [[చర్చ:మాండ్య జిల్లా]] పేజీని [[చర్చ:మండ్య జిల్లా]] కు తరలించారు: మరింత మొరుగైన పేరు</comment>
      <origin>4953975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83" sha1="ixr1mblrmnqfvczcy94i1edxdwd44ot" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చర్చ:మండ్య జిల్లా]]</text>
      <sha1>ixr1mblrmnqfvczcy94i1edxdwd44ot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అక్లీమ్ అక్తర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509151</id>
    <revision>
      <id>4953977</id>
      <timestamp>2026-09-07T03:59:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1344314983|Akleem Akhtar]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4953977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9351" sha1="mmivuko1dm6pv8tfm6tvjfgv4u3fok5" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=అక్లీమ్ అక్తర్|native_name=اکلیم اختر|image=Akleem Akhtar.png|caption=1960లలో అక్లీమ్ అక్తర్|birth_date={{circa|1931/1932}}|birth_place=గుజరాత్, పంజాబ్, బ్రిటీష్ రాజ్|death_date={{death date and age|2002|07|1|1931|df=yes}}|death_place=లాహోర్, పంజాబ్, పాకిస్థాన్|spouse=మోయిజ్ జీ|partner=[[యాహ్యా ఖాన్]] {{small|(1969 నుండి 1971 వరకు పాకిస్థాన్ సైనిక నియంత)}}|children=6|relatives=ఫఖర్-ఎ-ఆలం {{small|(మనవడు)}}}}

'''అక్లీమ్ అక్తర్''' (1931/32 - 2002 జూలై 1)''', జనరల్ రాణి''' అని కూడా పిలువబడే (ది రాణి జనరల్) [[యాహ్యా ఖాన్]] ఉంపుడుగత్తె.&lt;ref name=&quot;TFT&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thefridaytimes.com/tft/the-fascinating-tale-of-general-rani/|title=The fascinating tale of General Rani|last=Nadeem F. Paracha|date=28 March 2014|work=The Friday Times newspaper|access-date=15 December 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215210016/https://thefridaytimes.com/28-Mar-2014/the-fascinating-tale-of-general-rani|archive-date=15 December 2024}}&lt;/ref&gt; ఆయన పాలనలో పాకిస్తాన్ లో అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళగా కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
అక్లీమ్ అక్తర్ 1931 లేదా 1932లో [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;nowiki/&gt;లోని పంజాబ్ లోని గుజరాత్ నగరంలో సంప్రదాయవాద మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె బాల్యంలో చాలా మంది చేత తెలివైనదిగా పరిగణించబడింది, క్రీడలను ఆస్వాదిస్తున్నట్లు నివేదించబడింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dawn&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/45792/|title='Gen Rani' dies of cancer|date=2 July 2002|work=Dawn newspaper|access-date=19 December 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213317/https://www.dawn.com/news/45792/|archive-date=2 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dawn1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1175700|title=Irked by Shehla Raza's remarks, Fakhr-i-Alam resigns as chairman of censor board|last=Peerzada Salman|date=28 June 2016|work=Dawn newspaper|access-date=19 December 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701171447/https://images.dawn.com/news/1175700|archive-date=1 July 2016}}&lt;/ref&gt;

వయస్సులో తనకంటే రెండింతలు ఉన్న ఉత్తర కరాచీకి చెందిన మోయిజ్ జీ అనే పోలీసు అధికారితో అక్లీమ్ అక్తర్ వివాహం జరిగింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt; వారికి ఆరుగురు పిల్లలు కలిగారు. అయితే, 1963లో, ఈ వివాహ బంధం విడాకులతో ముగిసింది, ఆమె తన ఆరుగురు పిల్లలతో విడిగా జీవించసాగింది. ఆమెకు ఆదాయం లేక, కుటుంబం కష్టపడింది, భర్తను వదిలిన ఆమెను తల్లిదండ్రులు కూడా సహాయం చేయడానికి నిరాకరించినప్పుడు, ఆమె శక్తివంతమైన, సంపన్న వ్యక్తులతో అనుబంధం కోసం వెతకడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;NightOfGeneral&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

[[కరాచీ]], [[లాహోర్]], [[రావల్పిండి]]&lt;nowiki/&gt;లలోని వ్యాపార, రాజకీయ, సైనిక ప్రముఖులు తరచుగా సేదతీరే నైట్ క్లబ్ లను ఆమె కూడా సందర్శించడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt; వివిధ కారణాల వల్ల ఇంటి నుండి పారిపోయిన, పేదరికం, కఠినమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్న ఆకర్షణీయమైన యువతులను ఆమె సంప్రదించింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

వ్యభిచార వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించింది, ఆమె సంపన్న, ప్రభావవంతమైన పురుషులకు యువతులను అక్రమ రవాణా చేసింది.


== యాహ్యా ఖాన్ తో సంబంధం ==
పాకిస్తానీ జనరల్ [[యాహ్యా ఖాన్]] తో అక్లీమ్ అక్తర్ కు సన్నిహిత సంబంధం ఉందని, అతన్ని 'ఆగా జానీ' అని పిలిచేవారని సమాచారం.  వారి సన్నిహిత అనుబంధం కారణంగా ఆమె కార్యకలాపాలు యదేచ్ఛగా కొనసాగాయి. అయితే, తాము కేవలం స్నేహితులమని పేర్కొంటూ, యాహ్యా ఖాన్ ఉంపుడుగత్తెను కాదని ఆమె బహిరంగంగా ఖండించింది. ఒక ఇంటర్వ్యూలో, మద్యం, మహిళల పట్ల ఆయనకు ఉన్న బలహీనతలను తాను డబ్బుచేసుకున్నానని చెప్పింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NightOfGeneral&quot;&gt;{{Cite paper}}&lt;/ref&gt;

అక్లీమ్ అక్తర్ ను 'జనరల్ రాణి' అని కూడా పిలుస్తారు. రాణి అక్తర్ గా మారుపేరు వచ్చింది. 1969, 1971ల మధ్య [[పాకిస్తాన్]] లో యాహ్యా ఖాన్ సైనిక పాలనలో ఆమె అంతర్గత సర్కిల్లో చేర్చబడినందున ఆమెను సాధారణ ప్రజలు, మీడియా 'జనరల్' అని పిలిచేవారు. యాహ్యా ఖాన్ దృష్టిని ఆకర్షించే ప్రయత్నంలో, అనేక మంది అధికారులు, రాజకీయ నాయకులు అక్లీమ్ అక్తర్ ను సంప్రదించేవారు.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

== మరణం, వారసత్వం ==
మే 2002లో, అక్లీమ్ అక్తర్ కు క్యాన్సర్ అని పాకిస్తాన్ మీడియా నివేదించింది. ఆమె ఐదేళ్లపాటు క్యాన్సర్ తో పోరాడిన తరువాత 2002 జూలై 1న [[లాహోర్]] షేక్ జాయెద్ ఆసుపత్రిలో 70 / 71 సంవత్సరాల వయసులో మరణించింది.&lt;ref name=&quot;Dawn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

అక్లీమ్ అక్తర్ పాకిస్తాన్ పాప్ స్టార్ ఫఖర్-ఎ-ఆలం అమ్మమ్మ.&lt;ref name=&quot;Dawn1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PkHeraldFakhar&quot;&gt;{{Cite web|title=Fakhar-e-Alam: Actor, VJ and Singer|url=http://pakistanherald.com/Profile/Fakhar-e-Alam-797|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107075853/http://pakistanherald.com/Profile/Fakhar-e-Alam-797%20|archive-date=7 January 2019|access-date=19 December 2024|website=Pakistan Herald|publisher=Gibralter Information Technologies}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphOnline&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-rani-general-files-the-legacy-of-akleen-akhtar-lives-on-in-her-daughter/cid/1027330|title=The General Rani Files - The legacy of Akleem Akhtar lives on in her daughter|last=Ashok V. Desai|date=27 March 2007|work=The Telegraph Online (India) newspaper|access-date=15 December 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610195214/https://www.telegraphindia.com/opinion/the-rani-general-files-the-legacy-of-akleen-akhtar-lives-on-in-her-daughter/cid/1027330|archive-date=10 June 2020}}&lt;/ref&gt;

2023లో వచ్చిన హిందీ చిత్రం ''[[గదర్ 2]]''లో ఆర్య శర్మ ఆమె పాత్రను పోషించింది.


== మూలాలు ==

[[వర్గం:2002 మరణాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>mmivuko1dm6pv8tfm6tvjfgv4u3fok5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953978</id>
      <parentid>4953977</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T03:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9344" sha1="38jlt4d8nsrmgnjm1b1qcaxhqweweag" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=అక్లీమ్ అక్తర్|native_name=اکلیم اختر|image=Akleem Akhtar.png|caption=1960లలో అక్లీమ్ అక్తర్|birth_date={{circa|1931/1932}}|birth_place=గుజరాత్, పంజాబ్, బ్రిటీష్ రాజ్|death_date={{death date and age|2002|07|1|1931|df=yes}}|death_place=లాహోర్, పంజాబ్, పాకిస్థాన్|spouse=మోయిజ్ జీ|partner=[[యాహ్యా ఖాన్]] {{small|(1969 నుండి 1971 వరకు పాకిస్థాన్ సైనిక నియంత)}}|children=6|relatives=ఫఖర్-ఎ-ఆలం {{small|(మనవడు)}}}}

'''అక్లీమ్ అక్తర్''' (1931/32 - 2002 జూలై 1)''', జనరల్ రాణి''' అని కూడా పిలువబడే (ది రాణి జనరల్) [[యాహ్యా ఖాన్]] ఉంపుడుగత్తె.&lt;ref name=&quot;TFT&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thefridaytimes.com/tft/the-fascinating-tale-of-general-rani/|title=The fascinating tale of General Rani|last=Nadeem F. Paracha|date=28 March 2014|work=The Friday Times newspaper|access-date=15 December 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215210016/https://thefridaytimes.com/28-Mar-2014/the-fascinating-tale-of-general-rani|archive-date=15 December 2024}}&lt;/ref&gt; ఆయన పాలనలో పాకిస్తాన్ లో అత్యంత శక్తివంతమైన మహిళగా కొనసాగింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

== ప్రారంభ జీవితం ==
అక్లీమ్ అక్తర్ 1931 లేదా 1932లో [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]&lt;nowiki/&gt;లోని పంజాబ్ లోని గుజరాత్ నగరంలో సంప్రదాయవాద మధ్యతరగతి కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె బాల్యంలో చాలా మంది చేత తెలివైనదిగా పరిగణించబడింది, క్రీడలను ఆస్వాదిస్తున్నట్లు నివేదించబడింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dawn&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/45792/|title='Gen Rani' dies of cancer|date=2 July 2002|work=Dawn newspaper|access-date=19 December 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213317/https://www.dawn.com/news/45792/|archive-date=2 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dawn1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1175700|title=Irked by Shehla Raza's remarks, Fakhr-i-Alam resigns as chairman of censor board|last=Peerzada Salman|date=28 June 2016|work=Dawn newspaper|access-date=19 December 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701171447/https://images.dawn.com/news/1175700|archive-date=1 July 2016}}&lt;/ref&gt;

వయస్సులో తనకంటే రెండింతలు ఉన్న ఉత్తర కరాచీకి చెందిన మోయిజ్ జీ అనే పోలీసు అధికారితో అక్లీమ్ అక్తర్ వివాహం జరిగింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt; వారికి ఆరుగురు పిల్లలు కలిగారు. అయితే, 1963లో, ఈ వివాహ బంధం విడాకులతో ముగిసింది, ఆమె తన ఆరుగురు పిల్లలతో విడిగా జీవించసాగింది. ఆమెకు ఆదాయం లేక, కుటుంబం కష్టపడింది, భర్తను వదిలిన ఆమెను తల్లిదండ్రులు కూడా సహాయం చేయడానికి నిరాకరించినప్పుడు, ఆమె శక్తివంతమైన, సంపన్న వ్యక్తులతో అనుబంధం కోసం వెతకడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;NightOfGeneral&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

[[కరాచీ]], [[లాహోర్]], [[రావల్పిండి]]&lt;nowiki/&gt;లలోని వ్యాపార, రాజకీయ, సైనిక ప్రముఖులు తరచుగా సేదతీరే నైట్ క్లబ్ లను ఆమె కూడా సందర్శించడం ప్రారంభించింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt; వివిధ కారణాల వల్ల ఇంటి నుండి పారిపోయిన, పేదరికం, కఠినమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొన్న ఆకర్షణీయమైన యువతులను ఆమె సంప్రదించింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

వ్యభిచార వ్యాపారాన్ని ప్రారంభించింది, ఆమె సంపన్న, ప్రభావవంతమైన పురుషులకు యువతులను అక్రమ రవాణా చేసింది.
== యాహ్యా ఖాన్ తో సంబంధం ==
పాకిస్తానీ జనరల్ [[యాహ్యా ఖాన్]] తో అక్లీమ్ అక్తర్ కు సన్నిహిత సంబంధం ఉందని, అతన్ని 'ఆగా జానీ' అని పిలిచేవారని సమాచారం.  వారి సన్నిహిత అనుబంధం కారణంగా ఆమె కార్యకలాపాలు యదేచ్ఛగా కొనసాగాయి. అయితే, తాము కేవలం స్నేహితులమని పేర్కొంటూ, యాహ్యా ఖాన్ ఉంపుడుగత్తెను కాదని ఆమె బహిరంగంగా ఖండించింది. ఒక ఇంటర్వ్యూలో, మద్యం, మహిళల పట్ల ఆయనకు ఉన్న బలహీనతలను తాను డబ్బుచేసుకున్నానని చెప్పింది.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NightOfGeneral&quot;&gt;{{Cite paper}}&lt;/ref&gt;

అక్లీమ్ అక్తర్ ను 'జనరల్ రాణి' అని కూడా పిలుస్తారు. రాణి అక్తర్ గా మారుపేరు వచ్చింది. 1969, 1971ల మధ్య [[పాకిస్తాన్]] లో యాహ్యా ఖాన్ సైనిక పాలనలో ఆమె అంతర్గత సర్కిల్లో చేర్చబడినందున ఆమెను సాధారణ ప్రజలు, మీడియా 'జనరల్' అని పిలిచేవారు. యాహ్యా ఖాన్ దృష్టిని ఆకర్షించే ప్రయత్నంలో, అనేక మంది అధికారులు, రాజకీయ నాయకులు అక్లీమ్ అక్తర్ ను సంప్రదించేవారు.&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

== మరణం, వారసత్వం ==
మే 2002లో, అక్లీమ్ అక్తర్ కు క్యాన్సర్ అని పాకిస్తాన్ మీడియా నివేదించింది. ఆమె ఐదేళ్లపాటు క్యాన్సర్ తో పోరాడిన తరువాత 2002 జూలై 1న [[లాహోర్]] షేక్ జాయెద్ ఆసుపత్రిలో 70 / 71 సంవత్సరాల వయసులో మరణించింది.&lt;ref name=&quot;Dawn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;TFT&quot; /&gt;

అక్లీమ్ అక్తర్ పాకిస్తాన్ పాప్ స్టార్ ఫఖర్-ఎ-ఆలం అమ్మమ్మ.&lt;ref name=&quot;Dawn1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;PkHeraldFakhar&quot;&gt;{{Cite web|title=Fakhar-e-Alam: Actor, VJ and Singer|url=http://pakistanherald.com/Profile/Fakhar-e-Alam-797|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107075853/http://pakistanherald.com/Profile/Fakhar-e-Alam-797%20|archive-date=7 January 2019|access-date=19 December 2024|website=Pakistan Herald|publisher=Gibralter Information Technologies}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphOnline&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/the-rani-general-files-the-legacy-of-akleen-akhtar-lives-on-in-her-daughter/cid/1027330|title=The General Rani Files - The legacy of Akleem Akhtar lives on in her daughter|last=Ashok V. Desai|date=27 March 2007|work=The Telegraph Online (India) newspaper|access-date=15 December 2024|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200610195214/https://www.telegraphindia.com/opinion/the-rani-general-files-the-legacy-of-akleen-akhtar-lives-on-in-her-daughter/cid/1027330|archive-date=10 June 2020}}&lt;/ref&gt;

2023లో వచ్చిన హిందీ చిత్రం ''[[గదర్ 2]]''లో ఆర్య శర్మ ఆమె పాత్రను పోషించింది.
== మూలాలు ==

[[వర్గం:2002 మరణాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>38jlt4d8nsrmgnjm1b1qcaxhqweweag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Venkatsolobuilder</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509152</id>
    <revision>
      <id>4953979</id>
      <timestamp>2026-09-07T04:18:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10358" sha1="owt6qznz3lsv7nzydqrnxjbi3xpb2jm" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Venkatsolobuilder గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Venkatsolobuilder గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:18, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>owt6qznz3lsv7nzydqrnxjbi3xpb2jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Needstelugu</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509153</id>
    <revision>
      <id>4953980</id>
      <timestamp>2026-09-07T04:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4953980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10346" sha1="kmwjpj4im56dt5rtk2x1vx75lj3tx3g" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Needstelugu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Needstelugu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 04:18, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>kmwjpj4im56dt5rtk2x1vx75lj3tx3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>నికీషా రంగ్వాలా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509154</id>
    <revision>
      <id>4953982</id>
      <timestamp>2026-09-07T04:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1358996033|Nikkesha]]&quot; పేజీని అనువదించి సృష్టించారు</comment>
      <origin>4953982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15601" sha1="svz4sokb35p2zsx9jp7u44uy89xukup" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=నికీషా రంగ్వాలా|image=Nikkesha-Rangwala-musical-event-of-film-Zindagi-Tere-Naam.jpg|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1995|02|08}}|birth_place=వాంకోవర్, [[కెనడా]]|education=బ్రిటిష్ కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్)|alma_mater=వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్|occupation=నటి, మోడల్, గాయని|known_for=హక్ సే}}

'''నికీషా రంగ్వాలా''' (ఆంగ్లం: Nikkesha Rangwala; జననం 1995 ఫిబ్రవరి 8), '''నికీషా''' అని పిలువబడే కెనడియన్ నటి, మోడల్, గాయని. ఆమె హిందీ, గుజరాతీ, తెలుగు, తమిళం, పంజాబీ చిత్ర పరిశ్రమలలో [[భారతీయ సినిమా|భారతీయ సినిమాలు]], టెలివిజన్, మ్యూజిక్ వీడియోలలో పనిచేసినందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. వెబ్ సిరీస్ ''హక్ సే'' (2018)లో అమల్ మీర్జా పాత్రకు ఆమె బాగా గుర్తింపు పొందింది. [[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం.13]] (2024), [[డర్టీ ఫెలో]] (2024), ''డ్రీమ్ లాక్'' (2024) వంటి చిత్రాలలో కనిపించింది. ఆమె 30కి పైగా మ్యూజిక్ వీడియోలలో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.

== ప్రారంభ జీవితం ==
నికీషా రంగ్వాలా 1995 ఫిబ్రవరి 8న [[కెనడా]]&lt;nowiki/&gt;లోని వాంకోవర్ లో భారతీయ సంతతికి చెందిన కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె బ్రిటిష్ కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి కమ్యూనికేషన్ లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీ]] పూర్తి చేసింది. ఆమె సంగీత నాటక నృత్యం, గాయక బృందంలో చురుకుగా పాల్గొన్నది. ఆమె వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్, జాన్ కాసాబ్లాంకా ఇన్‌స్టిట్యూట్, భారతదేశంలోని [[ముంబై]] రోషన్ తనేజా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ యాక్టింగ్ లో శిక్షణ పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/actress-and-music-videos-model-nikkesha-to-wear-directorial-hat/articleshow/80996664.cms|title=Actress and music videos model, Nikkesha to wear directorial hat|date=2021-02-16|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/i-decided-to-sing-too-rather-than-only-act-in-music-videos-nikkesha/articleshow/111717853.cms|title=I Decided To Sing Too Rather Than Only Act In Music Videos: Nikkesha|last=Nijher|first=Jaspreet|date=15 July 2024|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title='Be yourself, be comfortable'|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/life-style/be-yourself-be-comfortable-844272/|access-date=2025-01-22|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఆమె ఇంగ్లీష్, హిందీ, పంజాబీ, గుజరాతీ భాషలలో అనర్గళంగా మాట్లాడగలదు. పాశ్చాత్య, [[భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం]]&lt;nowiki/&gt;లలో శిక్షణ పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=I am living my dream, says model-turned-actor Nikkesha|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/i-am-living-my-dream-177459/|access-date=2025-08-08|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;


== కెరీర్ ==
'''మోడలింగ్'''

సన్ సిల్క్, పాంటలూన్స్, [[డాబర్|డాబర్ ఆమ్లా]], ఫాస్ట్రాక్, లోరియల్, మింత్రా వంటి బ్రాండ్ల కోసం 50కి పైగా వాణిజ్య ప్రకటనలు, ముద్రణ ప్రచారాలలో కనిపించి నికీషా రంగ్వాలా తన కెరీర్ మోడల్ గా ప్రారంభించింది.

ఆమె నృత్య నేపథ్యం [[అమ్మీ విర్క్]] రాసిన &quot;రిగ్రెట్&quot;, కరణ్ ఔజలా రాసిన &quot;క్యా బాత్ ఏ&quot;, నింజా రాసిన &quot;రాజా రాణి&quot;, సింగగా రాసిన &quot;100 గులాబ్&quot; వంటి మ్యూజిక్ వీడియోలలో పాత్రలకు దారితీసింది. ఆమె కెనడియన్ మ్యూజికల్ ది లిస్ట్ (2015)లో కూడా సోలో ఆర్టిస్ట్ గా 56 పాత్రలను పోషించింది. 2016లో ముంబై [[నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (భారతదేశం)|నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్]] (NCPA థియేటర్)లో ఈజ్ ఇట్ బిజినెస్ ఆర్ ఈజ్ ఇట్స్ లవ్ అనే నాటకాన్ని నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/hotties-who-rule-punjab-as-chandigarh-times-most-desirable-women-2020/articleshow/83176089.cms|title=Hotties who rule Punjab as Chandigarh Times Most Desirable Women 2020|date=2021-06-03|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Ammy Virk &amp; his Regret|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/ammy-virk-his-regret-130441/|access-date=2025-01-22|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karan Aujlas Latest Singal Fallin Apart Showcases Kamal Soods Distinctive Style|url=https://zeenews.india.com/people/karan-aujlas-latest-singal-fallin-apart-showcases-kamal-soods-distinctive-style-2584041.html|access-date=2025-01-22|website=Zee News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/pandemic-changed-mankind-including-film-industry-which-is-now-casting-actors-across-cultures-nikkesha/articleshow/84240708.cms|title=Pandemic changed mankind, including film industry which is now casting actors across cultures: Nikkesha|date=2021-07-09|work=The Times of India|access-date=2025-08-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

=== నటన ===
నికీషా రంగ్వాలా ఆంగ్ల భాషా భారతీయ చిత్రం 'లక్కీ మ్యాన్' (2013) లో నటించడం ప్రారంభించింది, ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాతగా కూడా పనిచేసింది. 2017లో, ఆమె మెహుల్ భోజక్ సరసన గుజరాతీ రొమాంటిక్ డ్రామా ''రాక్ టోక్'' లో కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-details/rok-tok/movieshow/61223171.cms|title=Rok TokUA|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/ballari-lad-set-to-make-the-cut-as-director-in-bollywood/articleshow/45519152.cms|title=Ballari lad set to make the cut as director in Bollywood|date=2014-12-15|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

లిటిల్ ఉమెన్ భారతీయ అనుసరణ అయిన [[ఆల్ట్ బాలాజీ]] వెబ్ సిరీస్ హక్ సే (2018)లో అమల్ మీర్జా పాత్రకు ఆమె విస్తృత గుర్తింపు పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-02-06|title=Haq Se review: Stunning visuals, slick direction make for a satisfying watch of this ALTBalaji series|url=https://www.firstpost.com/entertainment/haq-se-review-stunning-visuals-slick-direction-make-for-a-satisfying-watch-of-this-altbalaji-series-4337497.html|access-date=2025-08-08|website=Firstpost|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

2020లో, ఆమె తెలుగు మిస్టరీ థ్రిల్లర్ చిత్రం మిస్సింగ్ః సెర్చ్ వర్సెస్ రివెంజ్ లో శ్రుతి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Missing release date: When and where to watch the Telugu film starring Harsha Narra, Nikkesha Rangwala|url=https://www.ottplay.com/news/missing-release-date-when-and-where-to-watch-the-telugu-film-starring-harsha-narra-nikkesha-rangwala/07afc9c6c5240|access-date=2025-01-22|website=OTTPlay|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-01-11|title=Haq Se trailer: Rajeev Khandelwal, Surveen Chawla starrer is more than just a love story set in Kashmir|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/haq-se-trailer-rajeev-khandelwal-surveen-chawla-watch-video-5020068/|access-date=2025-01-22|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

2024లో, ఆమె తెలుగు భాషా హర్రర్ థ్రిల్లర్ [[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం. 13]]&lt;nowiki/&gt;లో నటించింది, ఆ తరువాత రొమాంటిక్ యాక్షన్ డ్రామా ''[[డర్టీ ఫెలో]]'' లో సైరా పాత్రలో నటించింది. ఆమె తమిళ డ్రామా ''భాయ్ః స్లీపర్ సెల్స్'', హిందీ క్రైమ్ మిస్టరీ ''డ్రీమ్ లాక్'' లలో కనిపించింది, ఫైజల్ సయ్యద్ సరసన జెన్నిఫర్ పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-03-02|title=Inti Number 13: A Gripping Horror Thriller That Works|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/telugu/inti-number-13-a-gripping-horror-thriller-that-works-review-108158081|access-date=2025-01-22|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Inti No. 13 - The Anandaraj, Tanikella Bharani horror thriller locks its release date finally|url=https://www.ottplay.com/news/inti-no-13-the-anandaraj-tanikella-bharani-horror-thriller-locks-its-release-date-finally/286df6ad14625|access-date=2025-01-22|website=OTTPlay|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dirty Fellow Review: Internet Calls It An Action-packed Mafia Drama With Intriguing Twists|url=https://www.news18.com/movies/dirty-fellow-review-internet-calls-it-an-action-packed-mafia-drama-with-intriguing-twists-8903834.html|access-date=2025-01-22|website=News18|language=en}}&lt;/ref&gt;

అదనంగా, ఆమె హిందీ ఓటీటీ చిత్రం పతి, పత్నీ అండ్ కాండ్, [[లక్నో]] కు చెందిన క్రైమ్ థ్రిల్లర్ లో ప్రధాన పాత్రలో కనిపించింది.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

'''సంగీతం'''

2024లో, నికీషా రంగ్వాలా కెనడాలో బల్కర్ ధిల్లాన్ తో కలిసి పంజాబీ పాటను రికార్డ్ చేసి, ''ఇండియన్ ఐడల్ 13'' విజేత రిషి సింగ్ యుగళగీతం సిద్ధం చేస్తూ, పాడటానికి ముందుకొచ్చింది. చిత్ర దర్శకుడి ప్రోత్సాహం తరువాత ఆమె పతి, పత్నీ అండ్ కాండ్ కోసం ఒక పాటను కూడా రికార్డ్ చేసింది.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా/సిరీస్
!పాత్ర
!గమనిక
|-
|2013
|''లక్కీ మ్యాన్''
|
|కార్యనిర్వాహక నిర్మాత కూడా
|-
|2017
|''రాక్ టోక్''
|
|[[గుజరాతీ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rok TokUA|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-details/rok-tok/movieshow/61223171.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|''మిస్సింగ్ః సెర్చ్ వర్సెస్ రివెంజ్''
|శ్రుతి
|[[తెలుగు సినిమా]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2024
|''భాయ్ః స్లీపర్ సెల్స్''
|
|
|-
|''[[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం. 13]]''
|
|తెలుగు సినిమా
|-
|''[[డర్టీ ఫెలో]]''
|సాయిరా
|తెలుగు సినిమా
|-
|''డ్రీమ్ లాక్''
|జెన్నిఫర్
|
|-
|2025
|''పతి, పత్నీ'' ''అండ్'' ''కాండ్''
|
|[[హిందీ సినిమా]]
|-
|}

=== వెబ్ సిరీస్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!ప్లాట్‌ఫాం
!గమనిక
|-
|2018
|''హక్ సే''
|అమల్ మీర్జా
|[[ఆల్ట్ బాలాజీ]]
|
|-
|}

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
నికీషా రంగ్వాలా [[కథక్|కథక్ నర్తకి]], వాంకోవర్ లోని సంగీత నాటక రంగం, గాయక బృంద నేపథ్యం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Offers are pouring in'|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/offers-pouring-in-2431166|access-date=2025-08-08|website=Deccan Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:పంజాబీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1995 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>svz4sokb35p2zsx9jp7u44uy89xukup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953983</id>
      <parentid>4953982</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:29:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15595" sha1="c2l0eg3zuv5p3tixz6hcgxy0bvnc09i" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=నికీషా రంగ్వాలా|image=Nikkesha-Rangwala-musical-event-of-film-Zindagi-Tere-Naam.jpg|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1995|02|08}}|birth_place=వాంకోవర్, [[కెనడా]]|education=బ్రిటిష్ కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్)|alma_mater=వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్|occupation=నటి, మోడల్, గాయని|known_for=హక్ సే}}

'''నికీషా రంగ్వాలా''' (ఆంగ్లం: Nikkesha Rangwala; జననం 1995 ఫిబ్రవరి 8), '''నికీషా''' అని పిలువబడే కెనడియన్ నటి, మోడల్, గాయని. ఆమె హిందీ, గుజరాతీ, తెలుగు, తమిళం, పంజాబీ చిత్ర పరిశ్రమలలో [[భారతీయ సినిమా|భారతీయ సినిమాలు]], టెలివిజన్, మ్యూజిక్ వీడియోలలో పనిచేసినందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. వెబ్ సిరీస్ ''హక్ సే'' (2018)లో అమల్ మీర్జా పాత్రకు ఆమె బాగా గుర్తింపు పొందింది. [[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం.13]] (2024), [[డర్టీ ఫెలో]] (2024), ''డ్రీమ్ లాక్'' (2024) వంటి చిత్రాలలో కనిపించింది. ఆమె 30కి పైగా మ్యూజిక్ వీడియోలలో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.

== ప్రారంభ జీవితం ==
నికీషా రంగ్వాలా 1995 ఫిబ్రవరి 8న [[కెనడా]]&lt;nowiki/&gt;లోని వాంకోవర్ లో భారతీయ సంతతికి చెందిన కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె బ్రిటిష్ కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి కమ్యూనికేషన్ లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీ]] పూర్తి చేసింది. ఆమె సంగీత నాటక నృత్యం, గాయక బృందంలో చురుకుగా పాల్గొన్నది. ఆమె వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్, జాన్ కాసాబ్లాంకా ఇన్‌స్టిట్యూట్, భారతదేశంలోని [[ముంబై]] రోషన్ తనేజా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ యాక్టింగ్ లో శిక్షణ పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/actress-and-music-videos-model-nikkesha-to-wear-directorial-hat/articleshow/80996664.cms|title=Actress and music videos model, Nikkesha to wear directorial hat|date=2021-02-16|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/i-decided-to-sing-too-rather-than-only-act-in-music-videos-nikkesha/articleshow/111717853.cms|title=I Decided To Sing Too Rather Than Only Act In Music Videos: Nikkesha|last=Nijher|first=Jaspreet|date=15 July 2024|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title='Be yourself, be comfortable'|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/life-style/be-yourself-be-comfortable-844272/|access-date=2025-01-22|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఆమె ఇంగ్లీష్, హిందీ, పంజాబీ, గుజరాతీ భాషలలో అనర్గళంగా మాట్లాడగలదు. పాశ్చాత్య, [[భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం]]&lt;nowiki/&gt;లలో శిక్షణ పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=I am living my dream, says model-turned-actor Nikkesha|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/i-am-living-my-dream-177459/|access-date=2025-08-08|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;
== కెరీర్ ==

=== మోడలింగ్ ===
సన్ సిల్క్, పాంటలూన్స్, [[డాబర్|డాబర్ ఆమ్లా]], ఫాస్ట్రాక్, లోరియల్, మింత్రా వంటి బ్రాండ్ల కోసం 50కి పైగా వాణిజ్య ప్రకటనలు, ముద్రణ ప్రచారాలలో కనిపించి నికీషా రంగ్వాలా తన కెరీర్ మోడల్ గా ప్రారంభించింది.

ఆమె నృత్య నేపథ్యం [[అమ్మీ విర్క్]] రాసిన &quot;రిగ్రెట్&quot;, కరణ్ ఔజలా రాసిన &quot;క్యా బాత్ ఏ&quot;, నింజా రాసిన &quot;రాజా రాణి&quot;, సింగగా రాసిన &quot;100 గులాబ్&quot; వంటి మ్యూజిక్ వీడియోలలో పాత్రలకు దారితీసింది. ఆమె కెనడియన్ మ్యూజికల్ ది లిస్ట్ (2015)లో కూడా సోలో ఆర్టిస్ట్ గా 56 పాత్రలను పోషించింది. 2016లో ముంబై [[నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (భారతదేశం)|నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్]] (NCPA థియేటర్)లో ఈజ్ ఇట్ బిజినెస్ ఆర్ ఈజ్ ఇట్స్ లవ్ అనే నాటకాన్ని నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/hotties-who-rule-punjab-as-chandigarh-times-most-desirable-women-2020/articleshow/83176089.cms|title=Hotties who rule Punjab as Chandigarh Times Most Desirable Women 2020|date=2021-06-03|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Ammy Virk &amp; his Regret|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/ammy-virk-his-regret-130441/|access-date=2025-01-22|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karan Aujlas Latest Singal Fallin Apart Showcases Kamal Soods Distinctive Style|url=https://zeenews.india.com/people/karan-aujlas-latest-singal-fallin-apart-showcases-kamal-soods-distinctive-style-2584041.html|access-date=2025-01-22|website=Zee News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/pandemic-changed-mankind-including-film-industry-which-is-now-casting-actors-across-cultures-nikkesha/articleshow/84240708.cms|title=Pandemic changed mankind, including film industry which is now casting actors across cultures: Nikkesha|date=2021-07-09|work=The Times of India|access-date=2025-08-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

=== నటన ===
నికీషా రంగ్వాలా ఆంగ్ల భాషా భారతీయ చిత్రం 'లక్కీ మ్యాన్' (2013) లో నటించడం ప్రారంభించింది, ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాతగా కూడా పనిచేసింది. 2017లో, ఆమె మెహుల్ భోజక్ సరసన గుజరాతీ రొమాంటిక్ డ్రామా ''రాక్ టోక్'' లో కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-details/rok-tok/movieshow/61223171.cms|title=Rok TokUA|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/ballari-lad-set-to-make-the-cut-as-director-in-bollywood/articleshow/45519152.cms|title=Ballari lad set to make the cut as director in Bollywood|date=2014-12-15|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

లిటిల్ ఉమెన్ భారతీయ అనుసరణ అయిన [[ఆల్ట్ బాలాజీ]] వెబ్ సిరీస్ హక్ సే (2018)లో అమల్ మీర్జా పాత్రకు ఆమె విస్తృత గుర్తింపు పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-02-06|title=Haq Se review: Stunning visuals, slick direction make for a satisfying watch of this ALTBalaji series|url=https://www.firstpost.com/entertainment/haq-se-review-stunning-visuals-slick-direction-make-for-a-satisfying-watch-of-this-altbalaji-series-4337497.html|access-date=2025-08-08|website=Firstpost|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

2020లో, ఆమె తెలుగు మిస్టరీ థ్రిల్లర్ చిత్రం మిస్సింగ్ః సెర్చ్ వర్సెస్ రివెంజ్ లో శ్రుతి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Missing release date: When and where to watch the Telugu film starring Harsha Narra, Nikkesha Rangwala|url=https://www.ottplay.com/news/missing-release-date-when-and-where-to-watch-the-telugu-film-starring-harsha-narra-nikkesha-rangwala/07afc9c6c5240|access-date=2025-01-22|website=OTTPlay|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-01-11|title=Haq Se trailer: Rajeev Khandelwal, Surveen Chawla starrer is more than just a love story set in Kashmir|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/haq-se-trailer-rajeev-khandelwal-surveen-chawla-watch-video-5020068/|access-date=2025-01-22|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

2024లో, ఆమె తెలుగు భాషా హర్రర్ థ్రిల్లర్ [[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం. 13]]&lt;nowiki/&gt;లో నటించింది, ఆ తరువాత రొమాంటిక్ యాక్షన్ డ్రామా ''[[డర్టీ ఫెలో]]'' లో సైరా పాత్రలో నటించింది. ఆమె తమిళ డ్రామా ''భాయ్ః స్లీపర్ సెల్స్'', హిందీ క్రైమ్ మిస్టరీ ''డ్రీమ్ లాక్'' లలో కనిపించింది, ఫైజల్ సయ్యద్ సరసన జెన్నిఫర్ పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-03-02|title=Inti Number 13: A Gripping Horror Thriller That Works|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/telugu/inti-number-13-a-gripping-horror-thriller-that-works-review-108158081|access-date=2025-01-22|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Inti No. 13 - The Anandaraj, Tanikella Bharani horror thriller locks its release date finally|url=https://www.ottplay.com/news/inti-no-13-the-anandaraj-tanikella-bharani-horror-thriller-locks-its-release-date-finally/286df6ad14625|access-date=2025-01-22|website=OTTPlay|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dirty Fellow Review: Internet Calls It An Action-packed Mafia Drama With Intriguing Twists|url=https://www.news18.com/movies/dirty-fellow-review-internet-calls-it-an-action-packed-mafia-drama-with-intriguing-twists-8903834.html|access-date=2025-01-22|website=News18|language=en}}&lt;/ref&gt;

అదనంగా, ఆమె హిందీ ఓటీటీ చిత్రం పతి, పత్నీ అండ్ కాండ్, [[లక్నో]] కు చెందిన క్రైమ్ థ్రిల్లర్ లో ప్రధాన పాత్రలో కనిపించింది.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== సంగీతం ===
2024లో, నికీషా రంగ్వాలా కెనడాలో బల్కర్ ధిల్లాన్ తో కలిసి పంజాబీ పాటను రికార్డ్ చేసి, ''ఇండియన్ ఐడల్ 13'' విజేత రిషి సింగ్ యుగళగీతం సిద్ధం చేస్తూ, పాడటానికి ముందుకొచ్చింది. చిత్ర దర్శకుడి ప్రోత్సాహం తరువాత ఆమె పతి, పత్నీ అండ్ కాండ్ కోసం ఒక పాటను కూడా రికార్డ్ చేసింది.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా/సిరీస్
!పాత్ర
!గమనిక
|-
|2013
|''లక్కీ మ్యాన్''
|
|కార్యనిర్వాహక నిర్మాత కూడా
|-
|2017
|''రాక్ టోక్''
|
|[[గుజరాతీ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rok TokUA|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-details/rok-tok/movieshow/61223171.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|''మిస్సింగ్ః సెర్చ్ వర్సెస్ రివెంజ్''
|శ్రుతి
|[[తెలుగు సినిమా]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2024
|''భాయ్ః స్లీపర్ సెల్స్''
|
|
|-
|''[[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం. 13]]''
|
|తెలుగు సినిమా
|-
|''[[డర్టీ ఫెలో]]''
|సాయిరా
|తెలుగు సినిమా
|-
|''డ్రీమ్ లాక్''
|జెన్నిఫర్
|
|-
|2025
|''పతి, పత్నీ'' ''అండ్'' ''కాండ్''
|
|[[హిందీ సినిమా]]
|}

=== వెబ్ సిరీస్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!ప్లాట్‌ఫాం
!గమనిక
|-
|2018
|''హక్ సే''
|అమల్ మీర్జా
|[[ఆల్ట్ బాలాజీ]]
|
|}

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
నికీషా రంగ్వాలా [[కథక్|కథక్ నర్తకి]], వాంకోవర్ లోని సంగీత నాటక రంగం, గాయక బృంద నేపథ్యం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Offers are pouring in'|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/offers-pouring-in-2431166|access-date=2025-08-08|website=Deccan Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:పంజాబీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1995 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>c2l0eg3zuv5p3tixz6hcgxy0bvnc09i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953990</id>
      <parentid>4953983</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muralikrishna m</username>
        <id>106628</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>4953990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15467" sha1="bhe2ie78bbyg6nqw6k3pwbgpm9548ey" xml:space="preserve">
{{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=నికీషా రంగ్వాలా|image=Nikkesha-Rangwala-musical-event-of-film-Zindagi-Tere-Naam.jpg|alt=|caption=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1995|02|08}}|birth_place=వాంకోవర్, [[కెనడా]]|education=బ్రిటిష్ కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్)|alma_mater=వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్|occupation=నటి, మోడల్, గాయని|known_for=హక్ సే}}

'''నికీషా రంగ్వాలా''' (ఆంగ్లం: Nikkesha Rangwala; జననం 1995 ఫిబ్రవరి 8), '''నికీషా''' అని పిలువబడే కెనడియన్ నటి, మోడల్, గాయని. ఆమె హిందీ, గుజరాతీ, తెలుగు, తమిళం, పంజాబీ చిత్ర పరిశ్రమలలో [[భారతీయ సినిమా|భారతీయ సినిమాలు]], టెలివిజన్, మ్యూజిక్ వీడియోలలో పనిచేసినందుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. వెబ్ సిరీస్ ''హక్ సే'' (2018)లో అమల్ మీర్జా పాత్రకు ఆమె బాగా గుర్తింపు పొందింది. [[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం.13]] (2024), [[డర్టీ ఫెలో]] (2024), ''డ్రీమ్ లాక్'' (2024) వంటి చిత్రాలలో కనిపించింది. ఆమె 30కి పైగా మ్యూజిక్ వీడియోలలో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.

== ప్రారంభ జీవితం ==
నికీషా రంగ్వాలా 1995 ఫిబ్రవరి 8న [[కెనడా]]&lt;nowiki/&gt;లోని వాంకోవర్ లో భారతీయ సంతతికి చెందిన కుటుంబంలో జన్మించింది. ఆమె బ్రిటిష్ కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి కమ్యూనికేషన్ లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్|బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ డిగ్రీ]] పూర్తి చేసింది. ఆమె సంగీత నాటక నృత్యం, గాయక బృందంలో చురుకుగా పాల్గొన్నది. ఆమె వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్, జాన్ కాసాబ్లాంకా ఇన్‌స్టిట్యూట్, భారతదేశంలోని [[ముంబై]] రోషన్ తనేజా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ యాక్టింగ్ లో శిక్షణ పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/actress-and-music-videos-model-nikkesha-to-wear-directorial-hat/articleshow/80996664.cms|title=Actress and music videos model, Nikkesha to wear directorial hat|date=2021-02-16|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/i-decided-to-sing-too-rather-than-only-act-in-music-videos-nikkesha/articleshow/111717853.cms|title=I Decided To Sing Too Rather Than Only Act In Music Videos: Nikkesha|last=Nijher|first=Jaspreet|date=15 July 2024|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title='Be yourself, be comfortable'|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/life-style/be-yourself-be-comfortable-844272/|access-date=2025-01-22|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;

ఆమె ఇంగ్లీష్, హిందీ, పంజాబీ, గుజరాతీ భాషలలో అనర్గళంగా మాట్లాడగలదు. పాశ్చాత్య, [[భారతీయ శాస్త్రీయ సంగీతం]]&lt;nowiki/&gt;లలో శిక్షణ పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=I am living my dream, says model-turned-actor Nikkesha|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/i-am-living-my-dream-177459/|access-date=2025-08-08|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;
== కెరీర్ ==

=== మోడలింగ్ ===
సన్ సిల్క్, పాంటలూన్స్, [[డాబర్|డాబర్ ఆమ్లా]], ఫాస్ట్రాక్, లోరియల్, మింత్రా వంటి బ్రాండ్ల కోసం 50కి పైగా వాణిజ్య ప్రకటనలు, ముద్రణ ప్రచారాలలో కనిపించి నికీషా రంగ్వాలా తన కెరీర్ మోడల్ గా ప్రారంభించింది.

ఆమె నృత్య నేపథ్యం [[అమ్మీ విర్క్]] రాసిన &quot;రిగ్రెట్&quot;, కరణ్ ఔజలా రాసిన &quot;క్యా బాత్ ఏ&quot;, నింజా రాసిన &quot;రాజా రాణి&quot;, సింగగా రాసిన &quot;100 గులాబ్&quot; వంటి మ్యూజిక్ వీడియోలలో పాత్రలకు దారితీసింది. ఆమె కెనడియన్ మ్యూజికల్ ది లిస్ట్ (2015)లో కూడా సోలో ఆర్టిస్ట్ గా 56 పాత్రలను పోషించింది. 2016లో ముంబై [[నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ (భారతదేశం)|నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది పెర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్]] (NCPA థియేటర్)లో ఈజ్ ఇట్ బిజినెస్ ఆర్ ఈజ్ ఇట్స్ లవ్ అనే నాటకాన్ని నిర్మించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/chandigarh/hotties-who-rule-punjab-as-chandigarh-times-most-desirable-women-2020/articleshow/83176089.cms|title=Hotties who rule Punjab as Chandigarh Times Most Desirable Women 2020|date=2021-06-03|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|title=Ammy Virk &amp; his Regret|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/ammy-virk-his-regret-130441/|access-date=2025-01-22|website=The Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Karan Aujlas Latest Singal Fallin Apart Showcases Kamal Soods Distinctive Style|url=https://zeenews.india.com/people/karan-aujlas-latest-singal-fallin-apart-showcases-kamal-soods-distinctive-style-2584041.html|access-date=2025-01-22|website=Zee News|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/pandemic-changed-mankind-including-film-industry-which-is-now-casting-actors-across-cultures-nikkesha/articleshow/84240708.cms|title=Pandemic changed mankind, including film industry which is now casting actors across cultures: Nikkesha|date=2021-07-09|work=The Times of India|access-date=2025-08-08|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

=== నటన ===
నికీషా రంగ్వాలా ఆంగ్ల భాషా భారతీయ చిత్రం 'లక్కీ మ్యాన్' (2013) లో నటించడం ప్రారంభించింది, ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాతగా కూడా పనిచేసింది. 2017లో, ఆమె మెహుల్ భోజక్ సరసన గుజరాతీ రొమాంటిక్ డ్రామా ''రాక్ టోక్'' లో కనిపించింది.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-details/rok-tok/movieshow/61223171.cms|title=Rok TokUA|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/ballari-lad-set-to-make-the-cut-as-director-in-bollywood/articleshow/45519152.cms|title=Ballari lad set to make the cut as director in Bollywood|date=2014-12-15|work=The Times of India|access-date=2025-01-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

లిటిల్ ఉమెన్ భారతీయ అనుసరణ అయిన [[ఆల్ట్ బాలాజీ]] వెబ్ సిరీస్ హక్ సే (2018)లో అమల్ మీర్జా పాత్రకు ఆమె విస్తృత గుర్తింపు పొందింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-02-06|title=Haq Se review: Stunning visuals, slick direction make for a satisfying watch of this ALTBalaji series|url=https://www.firstpost.com/entertainment/haq-se-review-stunning-visuals-slick-direction-make-for-a-satisfying-watch-of-this-altbalaji-series-4337497.html|access-date=2025-08-08|website=Firstpost|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

2020లో, ఆమె తెలుగు మిస్టరీ థ్రిల్లర్ చిత్రం [[మిస్సింగ్]] లో శ్రుతి పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Missing release date: When and where to watch the Telugu film starring Harsha Narra, Nikkesha Rangwala|url=https://www.ottplay.com/news/missing-release-date-when-and-where-to-watch-the-telugu-film-starring-harsha-narra-nikkesha-rangwala/07afc9c6c5240|access-date=2025-01-22|website=OTTPlay|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-01-11|title=Haq Se trailer: Rajeev Khandelwal, Surveen Chawla starrer is more than just a love story set in Kashmir|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/haq-se-trailer-rajeev-khandelwal-surveen-chawla-watch-video-5020068/|access-date=2025-01-22|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;

2024లో, ఆమె తెలుగు భాషా హర్రర్ థ్రిల్లర్ [[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం. 13]]&lt;nowiki/&gt;లో నటించింది, ఆ తరువాత రొమాంటిక్ యాక్షన్ డ్రామా ''[[డర్టీ ఫెలో]]'' లో సైరా పాత్రలో నటించింది. ఆమె తమిళ డ్రామా ''భాయ్ః స్లీపర్ సెల్స్'', హిందీ క్రైమ్ మిస్టరీ ''డ్రీమ్ లాక్'' లలో కనిపించింది, ఫైజల్ సయ్యద్ సరసన జెన్నిఫర్ పాత్రను పోషించింది.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2024-03-02|title=Inti Number 13: A Gripping Horror Thriller That Works|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/reviews/telugu/inti-number-13-a-gripping-horror-thriller-that-works-review-108158081|access-date=2025-01-22|website=Times Now|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=Inti No. 13 - The Anandaraj, Tanikella Bharani horror thriller locks its release date finally|url=https://www.ottplay.com/news/inti-no-13-the-anandaraj-tanikella-bharani-horror-thriller-locks-its-release-date-finally/286df6ad14625|access-date=2025-01-22|website=OTTPlay|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dirty Fellow Review: Internet Calls It An Action-packed Mafia Drama With Intriguing Twists|url=https://www.news18.com/movies/dirty-fellow-review-internet-calls-it-an-action-packed-mafia-drama-with-intriguing-twists-8903834.html|access-date=2025-01-22|website=News18|language=en}}&lt;/ref&gt;

అదనంగా, ఆమె హిందీ ఓటీటీ చిత్రం పతి, పత్నీ అండ్ కాండ్, [[లక్నో]] కు చెందిన క్రైమ్ థ్రిల్లర్ లో ప్రధాన పాత్రలో కనిపించింది.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

=== సంగీతం ===
2024లో, నికీషా రంగ్వాలా కెనడాలో బల్కర్ ధిల్లాన్ తో కలిసి పంజాబీ పాటను రికార్డ్ చేసి, ''ఇండియన్ ఐడల్ 13'' విజేత రిషి సింగ్ యుగళగీతం సిద్ధం చేస్తూ, పాడటానికి ముందుకొచ్చింది. చిత్ర దర్శకుడి ప్రోత్సాహం తరువాత ఆమె పతి, పత్నీ అండ్ కాండ్ కోసం ఒక పాటను కూడా రికార్డ్ చేసింది.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

== ఫిల్మోగ్రఫీ ==

=== సినిమాలు ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!సినిమా/సిరీస్
!పాత్ర
!గమనిక
|-
|2013
|''లక్కీ మ్యాన్''
|
|కార్యనిర్వాహక నిర్మాత కూడా
|-
|2017
|''రాక్ టోక్''
|
|[[గుజరాతీ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Rok TokUA|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/gujarati/movie-details/rok-tok/movieshow/61223171.cms|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|[[మిస్సింగ్]]
|శ్రుతి
|[[తెలుగు సినిమా]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2024
|''భాయ్ః స్లీపర్ సెల్స్''
|
|
|-
|''[[ఇంటి నెం.13 (2024 తెలుగు సినిమా)|ఇంటి నెం. 13]]''
|
|తెలుగు సినిమా
|-
|''[[డర్టీ ఫెలో]]''
|సాయిరా
|తెలుగు సినిమా
|-
|''డ్రీమ్ లాక్''
|జెన్నిఫర్
|
|-
|2025
|''పతి, పత్నీ'' ''అండ్'' ''కాండ్''
|
|[[హిందీ సినిమా]]
|}

=== వెబ్ సిరీస్ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!సంవత్సరం
!శీర్షిక
!పాత్ర
!ప్లాట్‌ఫాం
!గమనిక
|-
|2018
|''హక్ సే''
|అమల్ మీర్జా
|[[ఆల్ట్ బాలాజీ]]
|
|}

== వ్యక్తిగత జీవితం ==
నికీషా రంగ్వాలా [[కథక్|కథక్ నర్తకి]], వాంకోవర్ లోని సంగీత నాటక రంగం, గాయక బృంద నేపథ్యం కలిగి ఉంది.&lt;ref&gt;{{Cite web|title='Offers are pouring in'|url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/offers-pouring-in-2431166|access-date=2025-08-08|website=Deccan Herald|language=en}}&lt;/ref&gt;

== మూలాలు ==

[[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:పంజాబీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:హిందీ సినిమా నటీమణులు]]
[[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]]
[[వర్గం:1995 జననాలు]]
[[వర్గం:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>bhe2ie78bbyg6nqw6k3pwbgpm9548ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>యాంటీసోషల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509155</id>
    <revision>
      <id>4953985</id>
      <timestamp>2026-09-07T04:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500427|Antisocial personality disorder]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4953985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5872" sha1="bwrfo2u9tt3ub8iomppxlvythrrxenm" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Antisocial personality disorder
|synonym          =Dissocial personality disorder (DPD), sociopathy, psychopathy&lt;ref name=DSM5/&gt;
|image            =Cluster B personality disorders.webm
|image_size       =300px
|image_thumbtime  =94
|alt              =
|caption          =Video explanation of cluster B personality disorders
|pronounce        =
|specialty        =[[Psychiatry]]
|symptoms         =Disregard for others rights, crime, repeated lying, poor planning, aggressive behavior, indifference following harming others&lt;ref name=DSM5/&gt;
|complications    =[[Unemployment]], [[suicide]]&lt;ref name=DSM5/&gt;&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|onset            =Childhood&lt;ref name=NLM2018&gt;{{cite web|title=Antisocial Personality Disorder|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMHT0024893/|website=National Library of Medicine|access-date=16 May 2018|language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20180921105946/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMHT0024893/|archive-date= September 21 2018}}&lt;/ref&gt;
|duration         =Long term&lt;ref name=DSM5/&gt;
|types            =
|causes           =
|risks            =[[Family history (medicine)|Family history]], [[poverty]], [[child abuse]]&lt;ref name=DSM5/&gt;&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|diagnosis        =Based on a [[psychiatric assessment]]&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|differential     =[[Conduct disorder]], [[substance use disorder]], [[bipolar disorder]], [[schizophrenia]], [[borderline personality disorder]], [[narcissistic personality disorder]], criminal behavior&lt;ref name=DSM5/&gt;
|prevention       =
|treatment        =Based on specific symptoms&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =~1.8% during a year&lt;ref name=DSM5/&gt;
|deaths           =
}}{{Personality disorders sidebar}}యాంటీసోషల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (ఎ. ఎస్. పి. డి లేదా '''ఎపిడి''') అనేది ఇతరుల హక్కులను దీర్ఘకాలికంగా నిర్లక్ష్యం చేసే వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{Citation|last=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.)|place=Arlington|publisher=American Psychiatric Publishing|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/659 659]|isbn=978-0890425558|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/661}}&lt;/ref&gt; తరచుగా నేర చరిత్ర, పదేపదే అబద్ధం చెప్పడం, పేలవమైన ప్రణాళిక, దూకుడు ప్రవర్తన, ఇతరుల భద్రత పట్ల తక్కువ గౌరవం, ఇతరులకు హాని కలిగించిన తరువాత ఉదాసీనత ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; సంక్లిష్టతలలో [[నిరుద్యోగం]], [[ఆత్మహత్య]] ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;

ప్రమాద కారకాలలో కుటుంబ చరిత్ర, [[పేదరికం]], పిల్లల దుర్వినియోగం లేదా నెలెక్ట్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=Stat2020&gt;{{cite journal |last1=Fisher |first1=KA |last2=Hany |first2=M |title=Antisocial Personality Disorder |date=January 2020 |pmid=31536279|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు కనీసం 15 సంవత్సరాల వయస్సు నుండి ఉంటాయి, ప్రవర్తనా రుగ్మత ఆ వయస్సు కంటే ముందే ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; అధికారిక రోగనిర్ధారణలో ఎవరైనా 17 ఏళ్లు పైబడిన వారు ఉండాలి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; సంఘ వ్యతిరేక వ్యక్తిత్వ రుగ్మత లక్షణాలు కూడా సైకోపతి, సోషియోపతి, డిసోషియల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (DPD) గా గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; ఇది ఒక క్లస్టర్ బి వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.

లక్షణాలను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నాలు చేయడంతో నిర్దిష్ట చికిత్స లేదు. ఆసుపత్రిలో చేరడం ఉపయోగకరంగా లేదని కనుగొనబడింది.&lt;ref name=Stat2020 /&gt; ASPD ఒక సంవత్సరంలో 0% నుండి 3.3% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేసింది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; పురుషులు సాధారణంగా మహిళల కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=Stat2020 /&gt; మద్య వ్యసనం కలిగిన పురుషులలో, మాదక ద్రవ్యాల దుర్వినియోగ రుగ్మత రేట్లు 70% కంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; వయస్సు పెరిగే కొద్దీ పరిస్థితి తక్కువ తీవ్రంగా మారవచ్చు.&lt;ref name=Stat2020 /&gt; ప్రభావితమైన వారు హింస కారణంగా మరణించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>bwrfo2u9tt3ub8iomppxlvythrrxenm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953989</id>
      <parentid>4953985</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4953989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6859" sha1="op2t4y2r2xn2v6gfw2tdkkzdqvd91wv" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =యాంటీసోషల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్
|synonym          =ఇతర పేర్లు: డిస్సోషియల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (DPD), సోషియోపతి, సైకోపతి&lt;ref name=DSM5/&gt;
|image            =Cluster B personality disorders.webm
|image_size       =300px
|image_thumbtime  =94
|alt              =
|caption          =క్లస్టర్ బి వ్యక్తిత్వ లోపాల వీడియో వివరణ

|pronounce        =
|specialty        =	మనోవైద్యం
|symptoms         =ఇతరుల హక్కులను పట్టించుకోకపోవడం, నేరం, పదేపదే అబద్ధాలు చెప్పడం, సరైన ప్రణాళిక లేకపోవడం, దూకుడు ప్రవర్తన, ఇతరులకు హాని కలిగించిన తర్వాత ఉదాసీనత&lt;ref name=DSM5/&gt;
|complications    =	నిరుద్యోగం , ఆత్మహత్య&lt;ref name=DSM5/&gt;&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|onset            =బాల్యం&lt;ref name=NLM2018&gt;{{cite web|title=Antisocial Personality Disorder|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMHT0024893/|website=National Library of Medicine|access-date=16 May 2018|language=en |archive-url= https://web.archive.org/web/20180921105946/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMHT0024893/|archive-date= September 21 2018}}&lt;/ref&gt;
|duration         =దీర్ఘకాలిక &lt;ref name=DSM5/&gt;
|types            =
|causes           =
|risks            =కుటుంబ చరిత్ర , పేదరికం , బాలల దుర్వినియోగం&lt;ref name=DSM5/&gt;&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|diagnosis        =మానసిక వైద్య అంచనా ఆధారంగా&lt;ref name=Stat2020/&gt;
|differential     =ప్రవర్తనా రుగ్మత , మాదకద్రవ్యాల వినియోగ రుగ్మత , బైపోలార్ డిజార్డర్ , స్కిజోఫ్రెనియా , బోర్డర్‌లైన్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ , నార్సిసిస్టిక్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ , నేర ప్రవర్తన&lt;ref name=DSM5/&gt;
|prevention       =
|treatment        =నిర్దిష్ట లక్షణాల ఆధారంగా &lt;ref name=Stat2020/&gt;
|medication       =
|prognosis        =
|frequency        =సంవత్సరానికి ~1.8%&lt;ref name=DSM5/&gt;
|deaths           =
}} 
యాంటీసోషల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (ఎ. ఎస్. పి. డి లేదా '''ఎపిడి''') అనేది ఇతరుల హక్కులను దీర్ఘకాలికంగా నిర్లక్ష్యం చేసే వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{Citation|last=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.)|place=Arlington|publisher=American Psychiatric Publishing|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/659 659]|isbn=978-0890425558|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/661}}&lt;/ref&gt; తరచుగా నేర చరిత్ర, పదేపదే అబద్ధం చెప్పడం, పేలవమైన ప్రణాళిక, దూకుడు ప్రవర్తన, ఇతరుల భద్రత పట్ల తక్కువ గౌరవం, ఇతరులకు హాని కలిగించిన తరువాత ఉదాసీనత ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; సంక్లిష్టతలలో [[నిరుద్యోగం]], [[ఆత్మహత్య]] ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;

ప్రమాద కారకాలలో కుటుంబ చరిత్ర, [[పేదరికం]], పిల్లల దుర్వినియోగం లేదా నెలెక్ట్ ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=Stat2020&gt;{{cite journal |last1=Fisher |first1=KA |last2=Hany |first2=M |title=Antisocial Personality Disorder |date=January 2020 |pmid=31536279|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు కనీసం 15 సంవత్సరాల వయస్సు నుండి ఉంటాయి, ప్రవర్తనా రుగ్మత ఆ వయస్సు కంటే ముందే ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; అధికారిక రోగనిర్ధారణలో ఎవరైనా 17 ఏళ్లు పైబడిన వారు ఉండాలి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; సంఘ వ్యతిరేక వ్యక్తిత్వ రుగ్మత లక్షణాలు కూడా సైకోపతి, సోషియోపతి, డిసోషియల్ పర్సనాలిటీ డిజార్డర్ (DPD) గా గుర్తించబడ్డాయి.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; ఇది ఒక క్లస్టర్ బి వ్యక్తిత్వ రుగ్మత.

లక్షణాలను మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నాలు చేయడంతో నిర్దిష్ట చికిత్స లేదు. ఆసుపత్రిలో చేరడం ఉపయోగకరంగా లేదని కనుగొనబడింది.&lt;ref name=Stat2020 /&gt; ASPD ఒక సంవత్సరంలో 0% నుండి 3.3% మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేసింది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; పురుషులు సాధారణంగా మహిళల కంటే మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=Stat2020 /&gt; మద్య వ్యసనం కలిగిన పురుషులలో, మాదక ద్రవ్యాల దుర్వినియోగ రుగ్మత రేట్లు 70% కంటే ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; వయస్సు పెరిగే కొద్దీ పరిస్థితి తక్కువ తీవ్రంగా మారవచ్చు.&lt;ref name=Stat2020 /&gt; ప్రభావితమైన వారు హింస కారణంగా మరణించే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}

[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>op2t4y2r2xn2v6gfw2tdkkzdqvd91wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>గ్లియోబ్లాస్టోమా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509156</id>
    <revision>
      <id>4953993</id>
      <timestamp>2026-09-07T04:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502199|Glioblastoma]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4953993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9287" sha1="lktq62rzejv3hqij4uhy10pak3tciwf" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Glioblastoma
|synonym          =Glioblastoma multiforme, grade IV astrocytoma
|image            =Glioblastoma - MR coronal with contrast.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Coronal [[Magnetic resonance imaging|MRI]] with contrast of a glioblastoma in a 15-year-old male
|pronounce        =
|specialty        =[[Oncology]], [[neurosurgery]]
|symptoms         =Initially nonspecific, [[headache]]s, personality changes, [[nausea]], symptoms similar to a [[stroke]]&lt;ref name=Young2015/&gt;
|complications    =
|onset            =~ 64 years old&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =Usually unclear&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;
|risks            =[[Genetic disorder]]s ([[neurofibromatosis]], [[Li–Fraumeni syndrome]]), previous [[radiation therapy]]&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|diagnosis        =[[CT scan]], [[Magnetic resonance imaging|MRI scan]], [[tissue biopsy]]&lt;ref name=Young2015/&gt;
|differential     =
|prevention       =Unknown&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|treatment        =[[Surgery]], [[chemotherapy]], [[radiation therapy|radiation]]&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|medication       =[[Temozolomide]], [[corticosteroids|steroids]]&lt;ref name=Young2015/&gt;&lt;ref name=Hart2013&gt;{{cite journal | vauthors = Hart MG, Garside R, Rogers G, Stein K, Grant R | title = Temozolomide for high grade glioma | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 4 | issue = 4 | pages = CD007415 | date = April 2013 | pmid = 23633341 | pmc = 6457743 | doi = 10.1002/14651858.CD007415.pub2 }}&lt;/ref&gt;
|prognosis        =[[Life expectancy]] ~ 14 months with treatment (5 year survival &lt;7%)&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Os2019&gt;{{cite journal | vauthors = Ostrom QT, Cioffi G, Gittleman H, Patil N, Waite K, Kruchko C, Barnholtz-Sloan JS | title = CBTRUS Statistical Report: Primary Brain and Other Central Nervous System Tumors Diagnosed in the United States in 2012-2016 | journal = Neuro-Oncology | volume = 21 | issue = Supplement_5 | pages = v1–v100 | date = November 2019 | pmid = 31675094 | pmc = 6823730 | doi = 10.1093/neuonc/noz150 }}&lt;/ref&gt;
|frequency        =3 per 100,000 per year&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|deaths           =
}}

'''గ్లియోబ్లాస్టోమా''' మల్టీఫార్మ్ అని కూడా పిలువబడే గ్లియోబ్లస్టోమా అనేది [[మెదడు]] ప్రారంభమయ్యే అత్యంత తీవ్రమైన [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]]. ప్రారంభంలో, గ్లియోబ్లాస్టోమా సంకేతాలు, లక్షణాలు నిర్దిష్టంగా ఉండవు. వాటిలో [[తలనొప్పి]], వ్యక్తిత్వ మార్పులు, వికారం, స్ట్రోక్ మాదిరిగానే లక్షణాలు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=Young2015&gt;{{cite journal | vauthors = Young RM, Jamshidi A, Davis G, Sherman JH | title = Current trends in the surgical management and treatment of adult glioblastoma | journal = Annals of Translational Medicine | volume = 3 | issue = 9 | pages = 121 | date = June 2015 | pmid = 26207249 | pmc = 4481356 | doi = 10.3978/j.issn.2305-5839.2015.05.10 }}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు తరచుగా వేగంగా క్షీణిస్తాయి, అపస్మారక స్థితి చేరవచ్చు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot;&gt;{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|chapter=Chapter 5.16}}&lt;/ref&gt;

గ్లియోబ్లాస్టోమా చాలా కేసులకు కారణం తెలియదు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt; అసాధారణ ప్రమాద కారకాలలో న్యూరోఫైబ్రోమాటోసిస్, లి-ఫ్రామేని సిండ్రోమ్ వంటి జన్యు రుగ్మతలు, మునుపటి [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt; గ్లియోబ్లాస్టోమాస్ అన్ని మెదడు కణితులలో 15% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. అవి సాధారణ మెదడు కణాల నుండి ప్రారంభమవుతాయి లేదా ఇప్పటికే ఉన్న తక్కువ-స్థాయి ఆస్ట్రోసైటోమా నుండి అభివృద్ధి చెందుతాయి.&lt;ref name=&quot;WCR2014,3.8&quot;&gt;{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|chapter=Chapter 3.8}}&lt;/ref&gt; రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా సిటి స్కాన్, [[ఎం అర్ ఐ|ఎంఆర్ఐ స్కాన్,]]  [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] కలయిక ద్వారా చేయబడుతుంది.&lt;ref name=Young2015 /&gt;

క్యాన్సర్ను నివారించడానికి తెలిసిన పద్ధతి లేదు.&lt;ref name=Gal2015&gt;{{cite journal | vauthors = Gallego O | title = Nonsurgical treatment of recurrent glioblastoma | journal = Current Oncology | volume = 22 | issue = 4 | pages = e273-81 | date = August 2015 | pmid = 26300678 | pmc = 4530825 | doi = 10.3747/co.22.2436 }}&lt;/ref&gt; చికిత్సలో సాధారణంగా [[శస్త్ర చికిత్స|శస్త్రచికిత్స]] ఉంటుంది, ఆ తరువాత కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] ఉపయోగిస్తారు. కీమోథెరపీలో భాగంగా టెమోజోలోమైడ్ అనే మందును తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=Gal2015 /&gt; వాపును తగ్గించడానికి,  లక్షణాలను తగ్గించడానికి అధిక మోతాదు స్టెరాయిడ్లను ఉపయోగించవచ్చు. కణితిని ఎక్కువ శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించడం అనేది ఎక్కువ కాలం జీవించటానికి సంబంధించినది.

గరిష్ట చికిత్స ఉన్నప్పటికీ, క్యాన్సర్ సాధారణంగా పునరావృతమవుతుంది.  రోగ నిర్ధారణ తరువాత మనుగడ సాధారణ వ్యవధి 12 నుండి 15 నెలలు, 3 నుండి 7% కంటే తక్కువ మంది ప్రజలు ఐదు సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం జీవించారు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt;  చికిత్స లేకుండా, మనుగడ సాధారణంగా మూడు నెలలు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Sch2007&quot;&gt;{{Cite book|last=Schapira|first=Anthony H.V.|title=Neurology and clinical neuroscience|date=2007|publisher=Mosby Elsevier|location=Philadelphia|isbn=9780323070539|page=1336|url=https://books.google.com/books?id=EwajBQAAQBAJ&amp;pg=PA1336|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729005047/https://books.google.ca/books?id=EwajBQAAQBAJ&amp;pg=PA1336|archive-date=2017-07-29}}&lt;/ref&gt;  ఇది మెదడులో ప్రారంభమయ్యే అత్యంత సాధారణ క్యాన్సర్, మెనింజియోమా తరువాత రెండవ అత్యంత సాధారణ మెదడు కణితి.  సంవత్సరానికి 100,000 మందిలో 3 మంది ఈ వ్యాధిని అభివృద్ధి చేస్తారు.&lt;ref name=Gal2015 /&gt; ఇది చాలా తరచుగా 64 సంవత్సరాల వయస్సులో ప్రారంభమవుతుంది, సాధారణంగా స్త్రీల కంటే పురుషులలో సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt;&lt;ref name=Gal2015 /&gt;  ఈ క్యాన్సర్‌కు చికిత్సగా ఇమ్యునోథెరపీని అధ్యయనం చేస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With Immunotherapy, Glimmers of Progress against Glioblastoma|url=http://www.cancer.gov/types/brain/research/immunotherapy-glioblastoma|website=National Cancer Institute|access-date=23 December 2015|date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224103950/http://www.cancer.gov/types/brain/research/immunotherapy-glioblastoma|archive-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>lktq62rzejv3hqij4uhy10pak3tciwf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953995</id>
      <parentid>4953993</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4953995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10185" sha1="bditqn9nu6wjshu51nmh1egoeukk2m1" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =గ్లియోబ్లాస్టోమా
|synonym          =ఇతర పేర్లు: గ్లియోబ్లాస్టోమా మల్టిఫార్మ్, గ్రేడ్ IV ఆస్ట్రోసైటోమా
|image            =Glioblastoma - MR coronal with contrast.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =15 ఏళ్ల బాలుడిలో గ్లియోబ్లాస్టోమా కాంట్రాస్ట్‌తో కూడిన కరోనల్ MRI
|pronounce        =
|specialty        =	ఆంకాలజీ , న్యూరోసర్జరీ
|symptoms         =ప్రారంభంలో నిర్దిష్టంగా ఉండవు, తలనొప్పి, వ్యక్తిత్వ మార్పులు, వికారం, స్ట్రోక్‌ను పోలిన లక్షణాలు&lt;ref name=Young2015/&gt;
|complications    =
|onset            =~ 64 సంవత్సరాల వయస్సు&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =సాధారణంగా అస్పష్టంగా ఉంది&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;
|risks            =జన్యుపరమైన రుగ్మతలు (న్యూరోఫైబ్రోమాటోసిస్ , లీ-ఫ్రామెని సిండ్రోమ్), మునుపటి రేడియేషన్ థెరపీ&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|diagnosis        = సి.టీ స్కాన్ , ఎం.ఆర్.ఐ స్కాన్ , కణజాల బయాప్సీ&lt;ref name=Young2015/&gt;
|differential     =
|prevention       =తెలియని &lt;ref name=Gal2015/&gt;
|treatment        =	శస్త్రచికిత్స , కీమోథెరపీ , రేడియేషన్&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|medication       =	టెమోజోలోమైడ్ , స్టెరాయిడ్లు &lt;ref name=Young2015/&gt;&lt;ref name=Hart2013&gt;{{cite journal | vauthors = Hart MG, Garside R, Rogers G, Stein K, Grant R | title = Temozolomide for high grade glioma | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 4 | issue = 4 | pages = CD007415 | date = April 2013 | pmid = 23633341 | pmc = 6457743 | doi = 10.1002/14651858.CD007415.pub2 }}&lt;/ref&gt;
|prognosis        =	చికిత్సతో జీవితకాలం ~ 14 నెలలు (5 సంవత్సరాల మనుగడ &lt;7%)&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Os2019&gt;{{cite journal | vauthors = Ostrom QT, Cioffi G, Gittleman H, Patil N, Waite K, Kruchko C, Barnholtz-Sloan JS | title = CBTRUS Statistical Report: Primary Brain and Other Central Nervous System Tumors Diagnosed in the United States in 2012-2016 | journal = Neuro-Oncology | volume = 21 | issue = Supplement_5 | pages = v1–v100 | date = November 2019 | pmid = 31675094 | pmc = 6823730 | doi = 10.1093/neuonc/noz150 }}&lt;/ref&gt;
|frequency        =సంవత్సరానికి 100,000 మందికి 3&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|deaths           =
}}

'''గ్లియోబ్లాస్టోమా''' మల్టీఫార్మ్ అని కూడా పిలువబడే గ్లియోబ్లస్టోమా అనేది [[మెదడు]] ప్రారంభమయ్యే అత్యంత తీవ్రమైన [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]]. ప్రారంభంలో, గ్లియోబ్లాస్టోమా సంకేతాలు, లక్షణాలు నిర్దిష్టంగా ఉండవు. వాటిలో [[తలనొప్పి]], వ్యక్తిత్వ మార్పులు, వికారం, స్ట్రోక్ మాదిరిగానే లక్షణాలు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=Young2015&gt;{{cite journal | vauthors = Young RM, Jamshidi A, Davis G, Sherman JH | title = Current trends in the surgical management and treatment of adult glioblastoma | journal = Annals of Translational Medicine | volume = 3 | issue = 9 | pages = 121 | date = June 2015 | pmid = 26207249 | pmc = 4481356 | doi = 10.3978/j.issn.2305-5839.2015.05.10 }}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు తరచుగా వేగంగా క్షీణిస్తాయి, అపస్మారక స్థితి చేరవచ్చు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot;&gt;{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|chapter=Chapter 5.16}}&lt;/ref&gt;

గ్లియోబ్లాస్టోమా చాలా కేసులకు కారణం తెలియదు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt; అసాధారణ ప్రమాద కారకాలలో న్యూరోఫైబ్రోమాటోసిస్, లి-ఫ్రామేని సిండ్రోమ్ వంటి జన్యు రుగ్మతలు, మునుపటి [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt; గ్లియోబ్లాస్టోమాస్ అన్ని మెదడు కణితులలో 15% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. అవి సాధారణ మెదడు కణాల నుండి ప్రారంభమవుతాయి లేదా ఇప్పటికే ఉన్న తక్కువ-స్థాయి ఆస్ట్రోసైటోమా నుండి అభివృద్ధి చెందుతాయి.&lt;ref name=&quot;WCR2014,3.8&quot;&gt;{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|chapter=Chapter 3.8}}&lt;/ref&gt; రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా సిటి స్కాన్, [[ఎం అర్ ఐ|ఎంఆర్ఐ స్కాన్,]]  [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] కలయిక ద్వారా చేయబడుతుంది.&lt;ref name=Young2015 /&gt;

క్యాన్సర్ను నివారించడానికి తెలిసిన పద్ధతి లేదు.&lt;ref name=Gal2015&gt;{{cite journal | vauthors = Gallego O | title = Nonsurgical treatment of recurrent glioblastoma | journal = Current Oncology | volume = 22 | issue = 4 | pages = e273-81 | date = August 2015 | pmid = 26300678 | pmc = 4530825 | doi = 10.3747/co.22.2436 }}&lt;/ref&gt; చికిత్సలో సాధారణంగా [[శస్త్ర చికిత్స|శస్త్రచికిత్స]] ఉంటుంది, ఆ తరువాత కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] ఉపయోగిస్తారు. కీమోథెరపీలో భాగంగా టెమోజోలోమైడ్ అనే మందును తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=Gal2015 /&gt; వాపును తగ్గించడానికి,  లక్షణాలను తగ్గించడానికి అధిక మోతాదు స్టెరాయిడ్లను ఉపయోగించవచ్చు. కణితిని ఎక్కువ శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించడం అనేది ఎక్కువ కాలం జీవించటానికి సంబంధించినది.

గరిష్ట చికిత్స ఉన్నప్పటికీ, క్యాన్సర్ సాధారణంగా పునరావృతమవుతుంది.  రోగ నిర్ధారణ తరువాత మనుగడ సాధారణ వ్యవధి 12 నుండి 15 నెలలు, 3 నుండి 7% కంటే తక్కువ మంది ప్రజలు ఐదు సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం జీవించారు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt;  చికిత్స లేకుండా, మనుగడ సాధారణంగా మూడు నెలలు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Sch2007&quot;&gt;{{Cite book|last=Schapira|first=Anthony H.V.|title=Neurology and clinical neuroscience|date=2007|publisher=Mosby Elsevier|location=Philadelphia|isbn=9780323070539|page=1336|url=https://books.google.com/books?id=EwajBQAAQBAJ&amp;pg=PA1336|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729005047/https://books.google.ca/books?id=EwajBQAAQBAJ&amp;pg=PA1336|archive-date=2017-07-29}}&lt;/ref&gt;  ఇది మెదడులో ప్రారంభమయ్యే అత్యంత సాధారణ క్యాన్సర్, మెనింజియోమా తరువాత రెండవ అత్యంత సాధారణ మెదడు కణితి.  సంవత్సరానికి 100,000 మందిలో 3 మంది ఈ వ్యాధిని అభివృద్ధి చేస్తారు.&lt;ref name=Gal2015 /&gt; ఇది చాలా తరచుగా 64 సంవత్సరాల వయస్సులో ప్రారంభమవుతుంది, సాధారణంగా స్త్రీల కంటే పురుషులలో సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt;&lt;ref name=Gal2015 /&gt;  ఈ క్యాన్సర్‌కు చికిత్సగా ఇమ్యునోథెరపీని అధ్యయనం చేస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With Immunotherapy, Glimmers of Progress against Glioblastoma|url=http://www.cancer.gov/types/brain/research/immunotherapy-glioblastoma|website=National Cancer Institute|access-date=23 December 2015|date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224103950/http://www.cancer.gov/types/brain/research/immunotherapy-glioblastoma|archive-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>bditqn9nu6wjshu51nmh1egoeukk2m1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953996</id>
      <parentid>4953995</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4953996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10206" sha1="6xqb5ycavrn3w0nbwexahva1v8o7c0x" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =గ్లియోబ్లాస్టోమా
|synonym          =ఇతర పేర్లు: గ్లియోబ్లాస్టోమా మల్టిఫార్మ్, గ్రేడ్ IV ఆస్ట్రోసైటోమా
|image            =Glioblastoma - MR coronal with contrast.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =15 ఏళ్ల బాలుడిలో గ్లియోబ్లాస్టోమా కాంట్రాస్ట్‌తో కూడిన కరోనల్ MRI
|pronounce        =
|specialty        =	ఆంకాలజీ , న్యూరోసర్జరీ
|symptoms         =ప్రారంభంలో నిర్దిష్టంగా ఉండవు, తలనొప్పి, వ్యక్తిత్వ మార్పులు, వికారం, స్ట్రోక్‌ను పోలిన లక్షణాలు&lt;ref name=Young2015/&gt;
|complications    =
|onset            =~ 64 సంవత్సరాల వయస్సు&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|duration         =
|types            =
|causes           =సాధారణంగా అస్పష్టంగా ఉంది&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;
|risks            =జన్యుపరమైన రుగ్మతలు (న్యూరోఫైబ్రోమాటోసిస్ , లీ-ఫ్రామెని సిండ్రోమ్), మునుపటి రేడియేషన్ థెరపీ&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|diagnosis        = సి.టీ స్కాన్ , ఎం.ఆర్.ఐ స్కాన్ , కణజాల బయాప్సీ&lt;ref name=Young2015/&gt;
|differential     =
|prevention       =తెలియని &lt;ref name=Gal2015/&gt;
|treatment        =	శస్త్రచికిత్స , కీమోథెరపీ , రేడియేషన్&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|medication       =	టెమోజోలోమైడ్ , స్టెరాయిడ్లు &lt;ref name=Young2015/&gt;&lt;ref name=Hart2013&gt;{{cite journal | vauthors = Hart MG, Garside R, Rogers G, Stein K, Grant R | title = Temozolomide for high grade glioma | journal = The Cochrane Database of Systematic Reviews | volume = 4 | issue = 4 | pages = CD007415 | date = April 2013 | pmid = 23633341 | pmc = 6457743 | doi = 10.1002/14651858.CD007415.pub2 }}&lt;/ref&gt;
|prognosis        =	చికిత్సతో జీవితకాలం ~ 14 నెలలు (5 సంవత్సరాల మనుగడ &lt;7%)&lt;ref name=WCR2014,5.16/&gt;&lt;ref name=Os2019&gt;{{cite journal | vauthors = Ostrom QT, Cioffi G, Gittleman H, Patil N, Waite K, Kruchko C, Barnholtz-Sloan JS | title = CBTRUS Statistical Report: Primary Brain and Other Central Nervous System Tumors Diagnosed in the United States in 2012-2016 | journal = Neuro-Oncology | volume = 21 | issue = Supplement_5 | pages = v1–v100 | date = November 2019 | pmid = 31675094 | pmc = 6823730 | doi = 10.1093/neuonc/noz150 }}&lt;/ref&gt;
|frequency        =సంవత్సరానికి 100,000 మందికి 3&lt;ref name=Gal2015/&gt;
|deaths           =
}}

'''గ్లియోబ్లాస్టోమా''' మల్టీఫార్మ్ అని కూడా పిలువబడే గ్లియోబ్లస్టోమా అనేది [[మెదడు]] ప్రారంభమయ్యే అత్యంత తీవ్రమైన [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]]. ప్రారంభంలో, గ్లియోబ్లాస్టోమా సంకేతాలు, లక్షణాలు నిర్దిష్టంగా ఉండవు. వాటిలో [[తలనొప్పి]], వ్యక్తిత్వ మార్పులు, వికారం, స్ట్రోక్ మాదిరిగానే లక్షణాలు ఉండవచ్చు.&lt;ref name=Young2015&gt;{{cite journal | vauthors = Young RM, Jamshidi A, Davis G, Sherman JH | title = Current trends in the surgical management and treatment of adult glioblastoma | journal = Annals of Translational Medicine | volume = 3 | issue = 9 | pages = 121 | date = June 2015 | pmid = 26207249 | pmc = 4481356 | doi = 10.3978/j.issn.2305-5839.2015.05.10 }}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు తరచుగా వేగంగా క్షీణిస్తాయి, అపస్మారక స్థితి చేరవచ్చు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot;&gt;{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|chapter=Chapter 5.16}}&lt;/ref&gt;

గ్లియోబ్లాస్టోమా చాలా కేసులకు కారణం తెలియదు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt; అసాధారణ ప్రమాద కారకాలలో న్యూరోఫైబ్రోమాటోసిస్, లి-ఫ్రామేని సిండ్రోమ్ వంటి జన్యు రుగ్మతలు, మునుపటి [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt; గ్లియోబ్లాస్టోమాస్ అన్ని మెదడు కణితులలో 15% ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. అవి సాధారణ మెదడు కణాల నుండి ప్రారంభమవుతాయి లేదా ఇప్పటికే ఉన్న తక్కువ-స్థాయి ఆస్ట్రోసైటోమా నుండి అభివృద్ధి చెందుతాయి.&lt;ref name=&quot;WCR2014,3.8&quot;&gt;{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|chapter=Chapter 3.8}}&lt;/ref&gt; రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా సిటి స్కాన్, [[ఎం అర్ ఐ|ఎంఆర్ఐ స్కాన్,]]  [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] కలయిక ద్వారా చేయబడుతుంది.&lt;ref name=Young2015 /&gt;

క్యాన్సర్ను నివారించడానికి తెలిసిన పద్ధతి లేదు.&lt;ref name=Gal2015&gt;{{cite journal | vauthors = Gallego O | title = Nonsurgical treatment of recurrent glioblastoma | journal = Current Oncology | volume = 22 | issue = 4 | pages = e273-81 | date = August 2015 | pmid = 26300678 | pmc = 4530825 | doi = 10.3747/co.22.2436 }}&lt;/ref&gt; చికిత్సలో సాధారణంగా [[శస్త్ర చికిత్స|శస్త్రచికిత్స]] ఉంటుంది, ఆ తరువాత కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] ఉపయోగిస్తారు. కీమోథెరపీలో భాగంగా టెమోజోలోమైడ్ అనే మందును తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=Gal2015 /&gt; వాపును తగ్గించడానికి,  లక్షణాలను తగ్గించడానికి అధిక మోతాదు స్టెరాయిడ్లను ఉపయోగించవచ్చు. కణితిని ఎక్కువ శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించడం అనేది ఎక్కువ కాలం జీవించటానికి సంబంధించినది.

గరిష్ట చికిత్స ఉన్నప్పటికీ, క్యాన్సర్ సాధారణంగా పునరావృతమవుతుంది.  రోగ నిర్ధారణ తరువాత మనుగడ సాధారణ వ్యవధి 12 నుండి 15 నెలలు, 3 నుండి 7% కంటే తక్కువ మంది ప్రజలు ఐదు సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం జీవించారు.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt;  చికిత్స లేకుండా, మనుగడ సాధారణంగా మూడు నెలలు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Sch2007&quot;&gt;{{Cite book|last=Schapira|first=Anthony H.V.|title=Neurology and clinical neuroscience|date=2007|publisher=Mosby Elsevier|location=Philadelphia|isbn=9780323070539|page=1336|url=https://books.google.com/books?id=EwajBQAAQBAJ&amp;pg=PA1336|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729005047/https://books.google.ca/books?id=EwajBQAAQBAJ&amp;pg=PA1336|archive-date=2017-07-29}}&lt;/ref&gt;  ఇది మెదడులో ప్రారంభమయ్యే అత్యంత సాధారణ క్యాన్సర్, మెనింజియోమా తరువాత రెండవ అత్యంత సాధారణ మెదడు కణితి.  సంవత్సరానికి 100,000 మందిలో 3 మంది ఈ వ్యాధిని అభివృద్ధి చేస్తారు.&lt;ref name=Gal2015 /&gt; ఇది చాలా తరచుగా 64 సంవత్సరాల వయస్సులో ప్రారంభమవుతుంది, సాధారణంగా స్త్రీల కంటే పురుషులలో సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;WCR2014,5.16&quot; /&gt;&lt;ref name=Gal2015 /&gt;  ఈ క్యాన్సర్‌కు చికిత్సగా ఇమ్యునోథెరపీని అధ్యయనం చేస్తున్నారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=With Immunotherapy, Glimmers of Progress against Glioblastoma|url=http://www.cancer.gov/types/brain/research/immunotherapy-glioblastoma|website=National Cancer Institute|access-date=23 December 2015|date=9 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224103950/http://www.cancer.gov/types/brain/research/immunotherapy-glioblastoma|archive-date=24 December 2015}}&lt;/ref&gt;

==మూలాలు==
{{మూలాలజాబితా}}
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>6xqb5ycavrn3w0nbwexahva1v8o7c0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఆక్సికోడోన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509157</id>
    <revision>
      <id>4953997</id>
      <timestamp>2026-09-07T04:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503984|Oxycodone]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4953997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17233" sha1="jy4i058p8arlxa58m243nrh0w4j9hl3" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|verifiedrevid    =464196835
|drug_name        =Oxycodone
|INN              =
|image            =Oxycodone.svg
|width            =225px
|alt              =
|image2           =Oxycodone structure.png
|width2           =225px
|alt2             =
|caption          =
|type             =&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =ɒksɪˈkəʊdəʊn
|tradename        =OxyContin, others
|synonyms         =Eukodal, eucodal; dihydrohydroxycodeinone, 7,8-dihydro-14-hydroxycodeinone, 6-deoxy-7,8-dihydro-14-hydroxy-3-O-methyl-6-oxomorphine&lt;ref name=&quot;MerckIndex&quot;&gt;{{cite book|title=The Merck index|publisher=Merck &amp; Co.|year=2006|isbn=978-0-911910-00-1|editor=O'Neil, Maryadele J.|edition=14|location=Whitehouse Station, NJ}}&lt;/ref&gt;
|IUPAC_name       =(5''R'',9''R'',13''S'',14''S'')-4,5α-Epoxy-14-hydroxy-3-methoxy-17-methylmorphinan-6-one

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Opioid]]&lt;ref name=AHFS2018/&gt;
|pregnancy_AU     =C
|pregnancy_AU_comment=&lt;ref name=&quot;Drugs.com pregnancy&quot;&gt;{{cite web | title=Oxycodone Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=14 October 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html | access-date=12 April 2020 | archive-date=19 June 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200619114900/https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619114900/https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html |date=19 June 2020 }}&lt;/ref&gt;
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[sublingual administration|sublingual]], [[intramuscular injection|intramuscular]], [[intravenous injection|intravenous]], [[intranasal administration|intranasal]], [[subcutaneous injection|subcutaneous]], [[transdermal administration|transdermal]], [[rectal administration|rectal]], [[epidural administration|epidural]]&lt;ref name=&quot;Kalso&quot;&gt;{{cite journal |author = Kalso E |title = Oxycodone |journal = Journal of Pain and Symptom Management |volume = 29 |issue = 5S |pages = S47–S56 |year = 2005 |pmid = 15907646 |doi = 10.1016/j.jpainsymman.2005.01.010|doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
|onset            ={{abbrlink|IR|Instant release}}: 10–30 minutes&lt;ref name=&quot;ElliottSmith2016&quot; &gt;{{cite book |author1=Jennifer A. Elliott |author2=Howard S. Smith |title=Handbook of Acute Pain Management |url=https://books.google.com/books?id=Em7OBQAAQBAJ&amp;pg=PA82 |date=19 April 2016 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4665-9635-1 |pages=82– |access-date=5 August 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417032426/https://books.google.com/books?id=Em7OBQAAQBAJ&amp;pg=PA82 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Howard Smith |author2=Steven Passik |title=Pain and Chemical Dependency |url=https://books.google.com/books?id=T88C-9VTDXMC&amp;pg=PA195 |date=25 April 2008 |publisher=Oxford University Press USA |isbn=978-0-19-530055-0 |pages=195– |access-date=5 August 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417043152/https://books.google.com/books?id=T88C-9VTDXMC&amp;pg=PA195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{abbrlink|CR|controlled release}}: 1 hour&lt;ref name=&quot;YarbroWujcik2010&quot;&gt;{{cite book |author1=Connie Henke Yarbro |author2=Debra Wujcik |author3=Barbara Holmes Gobel |title=Cancer Nursing: Principles and Practice |url=https://books.google.com/books?id=Ub6FWXVU7pQC&amp;pg=PA695 |date=15 November 2010 |publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers |isbn=978-1-4496-1829-2 |pages=695– |access-date=5 August 2020 |archive-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227012610/https://books.google.com/books?id=Ub6FWXVU7pQC&amp;pg=PA695 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|duration_of_action=By mouth (IR): 3–6 hrs&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;By mouth (CR): 10–12 hrs&lt;ref name=&quot;sunshine1996&quot;&gt;{{cite journal |first1=Abraham |last1=Sunshine |first2=Nancy Z. |last2=Olson |first3=Ariel |last3=Colon |first4=Juana |last4=Rivera |first5=Robert F. |last5=Kaiko |first6=Ronald D. |last6=Fitzmartin |first7=Robert F. |last7=Reder |first8=Paul D. |last8=Goldenheim |title=Analgesic Efficacy of Controlled-Release Oxycodone in Postoperative Pain |journal=Journal of Clinical Pharmacology |date=July 1996 |volume=36 |issue=7 |pages=595–603 |doi=10.1002/j.1552-4604.1996.tb04223.x |pmid=8844441 |quote=Treatment with CR oxycodone was safe and effective in this study, and its characteristics will be beneficial in the treatment of pain.}}&lt;/ref&gt;
|dependency_liability=High&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bonewit-West |first1=Kathy |last2=Hunt |first2=Sue A. |last3=Applegate |first3=Edith |title=Today's Medical Assistant: Clinical and Administrative Procedures |date=2012 |page=571 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9781455701506 |url=https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571 |language=en |access-date=2020-08-05 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728034412/https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240929161302/https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=2024-09-29 }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|oxycodone}}
|MedlinePlus      =a682132

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =Schedule 8
|legal_AU_comment =
|legal_BR         =&lt;!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--&gt;
|legal_BR_comment =
|legal_CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal_CA_comment =
|legal_DE         =Anlage III
|legal_DE_comment =
|legal_NZ         =&lt;!-- Class A, B, C --&gt;
|legal_NZ_comment =
|legal_UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--&gt;
|legal_UN_comment =
|legal_UK         =Class A
|legal_UK_comment =
|legal_US         =Schedule II
|legal_US_comment =
|legal_status     =&lt;!-- For countries not listed above --&gt;
|DailyMedID       =Oxycodone
|licence_US       =&lt;!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --&gt;
|licence_CA       =&lt;!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --&gt;
|licence_EU       =&lt;!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --&gt;

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =By mouth: 60–87%&lt;ref name = MSR&gt;{{cite web |title=Roxicodone, OxyContin (oxycodone) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more |work=Medscape Reference |publisher=WebMD |access-date=8 April 2014 |url=http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |date=13 April 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ElliottSmith2016&quot; /&gt;
|protein_bound    =45%&lt;ref name = MSR/&gt;
|metabolism       =[[Liver]]: mainly [[CYP3A]], and, to a much lesser extent, [[CYP2D6]] (~5%);&lt;ref name = MSR/&gt; 95% metabolized (i.e., 5% excreted unchanged)&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;
|metabolites      =• [[Noroxycodone]] (25%) &lt;ref name=Medscape&gt;{{cite web |title=Roxicodone, OxyContin (oxycodone) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more |work=Medscape Reference |publisher=WebMD |access-date=4 January 2019 |url=http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |date=13 April 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;• [[Noroxymorphone]] (15%, free and [[Bioconjugation|conjugated]])&lt;ref name=Medscape /&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;• [[Oxymorphone]] (11%, conjugated)&lt;ref name=Medscape /&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;• Others (e.g., minor metabolites)&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;
|elimination_half-life=By mouth (IR): 2–3 hrs (same {{abbrlink|t&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;|biological half-life}} for all {{abbrlink|ROAs|routes of administration}})&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ElliottSmith2016&quot; /&gt;&lt;br /&gt;By mouth (CR): 4.5 hrs&lt;ref name=&quot;McPhersonPincus2016&quot; &gt;{{cite book |author1=Richard A. McPherson |author2=Matthew R. Pincus |title=Henry's Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods |url=https://books.google.com/books?id=xAzhCwAAQBAJ&amp;pg=PA336 |date=31 March 2016 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-0-323-41315-2 |pages=336–}}&lt;/ref&gt;
|excretion        =[[Urine]] (83%)&lt;ref name = MSR/&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =18
|H                =21
|N                =1
|O                =4
|SMILES           =O=C4[C@@H]5Oc1c2c(ccc1OC)C[C@H]3N(CC[C@]25[C@@]3(O)CC4)C
|StdInChI         =1S/C18H21NO4/c1-19-8-7-17-14-10-3-4-12(22-2)15(14)23-16(17)11(20)5-6-18(17,21)13(19)9-10/h3-4,13,16,21H,5-9H2,1-2H3/t13-,16+,17+,18-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChI_comment =
|StdInChIKey      =BRUQQQPBMZOVGD-XFKAJCMBSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|Jmol             =
|density          =
|density_notes    =
|melting_point    =219
|melting_high     =
|melting_notes    =
|boiling_point    =
|boiling_notes    =
|solubility       =HCl: 166
|sol_units        =
|specific_rotation=
}}ఆక్సికోడిన్ బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''ఆక్సికోడోన్''', మితమైన నుండి తీవ్రమైన నొప్పి చికిత్సకు ఉపయోగించే ఓపియాయిడ్ ఔషధం.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot;&gt;{{Cite web|title=Oxycodone Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|website=Drugs.com|publisher=AHFS|access-date=28 December 2018|archive-date=28 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228174726/https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228174726/https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|date=28 December 2018}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణంగా నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది, తక్షణ-విడుదల, నియంత్రిత-విడుదల సూత్రీకరణలలో లభిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; నొప్పి ఉపశమనం సాధారణంగా 15 నిమిషాల్లో ప్రారంభమవుతుంది, తక్షణ-విడుదల సూత్రీకరణతో ఆరు గంటల వరకు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో, ఇది ఇంజెక్షన్ ద్వారా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;BNF74&quot;&gt;{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=442|edition=74}}&lt;/ref&gt; పారాసెటమాల్ (ఎసిటమైనోఫెన్) ఇబుప్రోఫెన్, నలోక్సోన్, ఆస్పిరిన్ కలిపి కూడా కలయిక ఉత్పత్తులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], వికారం, నిద్రపోవడం, మైకము, దురద, నోరు పొడిబారడం, చెమట పట్టడం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;  తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో వ్యసనం, శ్వాసకోశ మాంద్యం (శ్వాస తీసుకోవడంలో తగ్గుదల, తక్కువ రక్తపోటు) ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;  కోడైన్కు అలెర్జీ ఉన్నవారికి ఆక్సికోడోన్ అలెర్జీ కూడా ఉండవచ్చు.  గర్భధారణ ప్రారంభంలో ఆక్సికోడోన్ వాడకం సాపేక్షంగా సురక్షితంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; త్వరగా ఆపివేస్తే ఓపియాయిడ్ ఉపసంహరణ సంభవించవచ్చు. ఆక్సికోడోన్ μ-ఓపియాయిడ్ గ్రాహకాన్ని సక్రియం చేయడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;TalleyFrankum2015&quot;&gt;{{Cite book|last=Nicholas J Talley|last2=Brad Frankum|last3=David Currow|title=Essentials of Internal Medicine 3e|url=https://books.google.com/books?id=0Zq9BwAAQBAJ&amp;pg=PA491|date=10 February 2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-7295-8081-6|pages=491–|access-date=5 August 2020|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803114730/https://books.google.com/books?id=0Zq9BwAAQBAJ&amp;pg=PA491}}&lt;/ref&gt;  నోటి ద్వారా తీసుకున్నప్పుడు, ఇది [[మార్ఫిన్]] యొక్క సమానమైన మొత్తం కంటే సుమారు ఒకటిన్నర రెట్లు ప్రభావం కలిగి ఉంటుంది.

ఆక్సికోడోన్ మొట్టమొదట 1916 లో [[జర్మనీ]] బెబైన్ నుండి తయారు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Oxysynthesis2005&quot;&gt;{{Cite book|last=Sneader, W.|title=Drug discovery: a history|publisher=Wiley|year=2005|location=Hoboken, NJ|page=119|isbn=978-0-471-89980-8}}&lt;/ref&gt; ఇది మార్ఫిన్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ  ముఖ్యమైన ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO23rd&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|year=2023|hdl=10665/371090|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర US $0.30 కంటే తక్కువగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=22 December 2018|language=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|date=2018-12-19}}&lt;/ref&gt; 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 15 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 52 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web|title=Oxycodone - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411201148/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411201148/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|date=11 April 2020}}&lt;/ref&gt; ఆక్సికోడోన్ అనేది దుర్వినియోగానికి సాధారణ మందుగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Per2018&quot;&gt;{{Cite paper}}&lt;/ref&gt; నలోక్సోన్‌తో కలిపి  అనేక దుర్వినియోగ-నిరోధక సూత్రీకరణలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, 

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>jy4i058p8arlxa58m243nrh0w4j9hl3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954001</id>
      <parentid>4953997</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4954001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17839" sha1="b43ormsynmky91ieq2923jrxmh0mfux" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|verifiedrevid    =464196835
|drug_name        =ఆక్సికోడోన్
|INN              =
|image            =Oxycodone.svg
|width            =225px
|alt              =
|image2           =Oxycodone structure.png
|width2           =225px
|alt2             =
|caption          =
|type             =&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =ɒksɪˈkəʊdəʊn
|tradename        =ఆక్సికాంటిన్, ఇతరాలు
|synonyms         =యూకోడల్, యూకోడల్; డైహైడ్రోహైడ్రాక్సీకోడినోన్, 7,8-డైహైడ్రో-14-హైడ్రాక్సీకోడినోన్, 6-డీఆక్సీ-7,8-డైహైడ్రో-14-హైడ్రాక్సీ-3-O-మిథైల్-6-ఆక్సోమార్ఫిన్&lt;ref name=&quot;MerckIndex&quot;&gt;{{cite book|title=The Merck index|publisher=Merck &amp; Co.|year=2006|isbn=978-0-911910-00-1|editor=O'Neil, Maryadele J.|edition=14|location=Whitehouse Station, NJ}}&lt;/ref&gt;
|IUPAC_name       =(5''R'',9''R'',13''S'',14''S'')-4,5α-Epoxy-14-hydroxy-3-methoxy-17-methylmorphinan-6-one

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =ఓపియాయిడ్&lt;ref name=AHFS2018/&gt;
|pregnancy_AU     =C
|pregnancy_AU_comment=&lt;ref name=&quot;Drugs.com pregnancy&quot;&gt;{{cite web | title=Oxycodone Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=14 October 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html | access-date=12 April 2020 | archive-date=19 June 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200619114900/https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619114900/https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html |date=19 June 2020 }}&lt;/ref&gt;
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=	మలబద్ధకం , వికారం , నిద్రమత్తు, తలతిరగడం , దురద , నోరు పొడిబారడం , చెమట పట్టడం&lt;ref name=&quot;Kalso&quot;&gt;{{cite journal |author = Kalso E |title = Oxycodone |journal = Journal of Pain and Symptom Management |volume = 29 |issue = 5S |pages = S47–S56 |year = 2005 |pmid = 15907646 |doi = 10.1016/j.jpainsymman.2005.01.010|doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
|onset            ={{abbrlink|IR|Instant release}}: 10–30 minutes&lt;ref name=&quot;ElliottSmith2016&quot; &gt;{{cite book |author1=Jennifer A. Elliott |author2=Howard S. Smith |title=Handbook of Acute Pain Management |url=https://books.google.com/books?id=Em7OBQAAQBAJ&amp;pg=PA82 |date=19 April 2016 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4665-9635-1 |pages=82– |access-date=5 August 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417032426/https://books.google.com/books?id=Em7OBQAAQBAJ&amp;pg=PA82 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Howard Smith |author2=Steven Passik |title=Pain and Chemical Dependency |url=https://books.google.com/books?id=T88C-9VTDXMC&amp;pg=PA195 |date=25 April 2008 |publisher=Oxford University Press USA |isbn=978-0-19-530055-0 |pages=195– |access-date=5 August 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417043152/https://books.google.com/books?id=T88C-9VTDXMC&amp;pg=PA195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{abbrlink|CR|controlled release}}: 1 hour&lt;ref name=&quot;YarbroWujcik2010&quot;&gt;{{cite book |author1=Connie Henke Yarbro |author2=Debra Wujcik |author3=Barbara Holmes Gobel |title=Cancer Nursing: Principles and Practice |url=https://books.google.com/books?id=Ub6FWXVU7pQC&amp;pg=PA695 |date=15 November 2010 |publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers |isbn=978-1-4496-1829-2 |pages=695– |access-date=5 August 2020 |archive-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227012610/https://books.google.com/books?id=Ub6FWXVU7pQC&amp;pg=PA695 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|duration_of_action=By mouth (IR): 3–6 hrs&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;By mouth (CR): 10–12 hrs&lt;ref name=&quot;sunshine1996&quot;&gt;{{cite journal |first1=Abraham |last1=Sunshine |first2=Nancy Z. |last2=Olson |first3=Ariel |last3=Colon |first4=Juana |last4=Rivera |first5=Robert F. |last5=Kaiko |first6=Ronald D. |last6=Fitzmartin |first7=Robert F. |last7=Reder |first8=Paul D. |last8=Goldenheim |title=Analgesic Efficacy of Controlled-Release Oxycodone in Postoperative Pain |journal=Journal of Clinical Pharmacology |date=July 1996 |volume=36 |issue=7 |pages=595–603 |doi=10.1002/j.1552-4604.1996.tb04223.x |pmid=8844441 |quote=Treatment with CR oxycodone was safe and effective in this study, and its characteristics will be beneficial in the treatment of pain.}}&lt;/ref&gt;
|dependency_liability=High&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bonewit-West |first1=Kathy |last2=Hunt |first2=Sue A. |last3=Applegate |first3=Edith |title=Today's Medical Assistant: Clinical and Administrative Procedures |date=2012 |page=571 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9781455701506 |url=https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571 |language=en |access-date=2020-08-05 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728034412/https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240929161302/https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=2024-09-29 }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|మోనోగ్రాఫ్|oxycodone}}
|MedlinePlus      =a682132

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =Schedule 8
|legal_AU_comment =
|legal_BR         =&lt;!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--&gt;
|legal_BR_comment =
|legal_CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal_CA_comment =
|legal_DE         =Anlage III
|legal_DE_comment =
|legal_NZ         =&lt;!-- Class A, B, C --&gt;
|legal_NZ_comment =
|legal_UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--&gt;
|legal_UN_comment =
|legal_UK         =Class A
|legal_UK_comment =
|legal_US         =Schedule II
|legal_US_comment =
|legal_status     =&lt;!-- For countries not listed above --&gt;
|DailyMedID       =Oxycodone
|licence_US       =&lt;!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --&gt;
|licence_CA       =&lt;!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --&gt;
|licence_EU       =&lt;!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --&gt;

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =నోటి ద్వారా: 60–87%&lt;ref name = MSR&gt;{{cite web |title=Roxicodone, OxyContin (oxycodone) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more |work=Medscape Reference |publisher=WebMD |access-date=8 April 2014 |url=http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |date=13 April 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ElliottSmith2016&quot; /&gt;
|protein_bound    =45%&lt;ref name = MSR/&gt;
|metabolism       =	కాలేయం : ప్రధానంగా CYP3A , చాలా తక్కువ స్థాయిలో, CYP2D6 (~5%);;&lt;ref name = MSR/&gt; 95% జీవక్రియ చెందుతుంది (అంటే, 5% మార్పు లేకుండా విసర్జించబడుతుంది)&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;
|metabolites      =•  నొరాక్సీకోడోన్ (25%) &lt;ref name=Medscape&gt;{{cite web |title=Roxicodone, OxyContin (oxycodone) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more |work=Medscape Reference |publisher=WebMD |access-date=4 January 2019 |url=http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |date=13 April 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;నొరాక్సీమోర్ఫోన్ (15%, స్వేచ్ఛా &amp; సంయుక్త )&lt;ref name=Medscape /&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;• ఆక్సిమోర్ఫోన్ (11%, సంయుక్త)&lt;ref name=Medscape /&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;•ఇతరులు (ఉదా, చిన్న జీవక్రియలు)&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;
|elimination_half-life=నోటి ద్వారా (IR): 2–3 గంటలు (అన్ని {{abbrlink|t&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;|biological half-life}} for all {{abbrlink|ROAs|routes of administration}})&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ElliottSmith2016&quot; /&gt;&lt;br /&gt; నోటి ద్వారా (CR): 4.5 గంటలు&lt;ref name=&quot;McPhersonPincus2016&quot; &gt;{{cite book |author1=Richard A. McPherson |author2=Matthew R. Pincus |title=Henry's Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods |url=https://books.google.com/books?id=xAzhCwAAQBAJ&amp;pg=PA336 |date=31 March 2016 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-0-323-41315-2 |pages=336–}}&lt;/ref&gt;
|excretion        =[[Urine]] (83%)&lt;ref name = MSR/&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =18
|H                =21
|N                =1
|O                =4
|SMILES           =O=C4[C@@H]5Oc1c2c(ccc1OC)C[C@H]3N(CC[C@]25[C@@]3(O)CC4)C
|StdInChI         =1S/C18H21NO4/c1-19-8-7-17-14-10-3-4-12(22-2)15(14)23-16(17)11(20)5-6-18(17,21)13(19)9-10/h3-4,13,16,21H,5-9H2,1-2H3/t13-,16+,17+,18-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChI_comment =
|StdInChIKey      =BRUQQQPBMZOVGD-XFKAJCMBSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|Jmol             =
|density          =
|density_notes    =
|melting_point    =219
|melting_high     =
|melting_notes    =
|boiling_point    =
|boiling_notes    =
|solubility       =HCl: 166
|sol_units        =
|specific_rotation=
}}ఆక్సికోడిన్ బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''ఆక్సికోడోన్''', మితమైన నుండి తీవ్రమైన నొప్పి చికిత్సకు ఉపయోగించే ఓపియాయిడ్ ఔషధం.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot;&gt;{{Cite web|title=Oxycodone Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|website=Drugs.com|publisher=AHFS|access-date=28 December 2018|archive-date=28 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228174726/https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228174726/https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|date=28 December 2018}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణంగా నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది, తక్షణ-విడుదల, నియంత్రిత-విడుదల సూత్రీకరణలలో లభిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; నొప్పి ఉపశమనం సాధారణంగా 15 నిమిషాల్లో ప్రారంభమవుతుంది, తక్షణ-విడుదల సూత్రీకరణతో ఆరు గంటల వరకు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో, ఇది ఇంజెక్షన్ ద్వారా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;BNF74&quot;&gt;{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=442|edition=74}}&lt;/ref&gt; పారాసెటమాల్ (ఎసిటమైనోఫెన్) ఇబుప్రోఫెన్, నలోక్సోన్, ఆస్పిరిన్ కలిపి కూడా కలయిక ఉత్పత్తులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], వికారం, నిద్రపోవడం, మైకము, దురద, నోరు పొడిబారడం, చెమట పట్టడం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;  తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో వ్యసనం, శ్వాసకోశ మాంద్యం (శ్వాస తీసుకోవడంలో తగ్గుదల, తక్కువ రక్తపోటు) ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;  కోడైన్కు అలెర్జీ ఉన్నవారికి ఆక్సికోడోన్ అలెర్జీ కూడా ఉండవచ్చు.  గర్భధారణ ప్రారంభంలో ఆక్సికోడోన్ వాడకం సాపేక్షంగా సురక్షితంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; త్వరగా ఆపివేస్తే ఓపియాయిడ్ ఉపసంహరణ సంభవించవచ్చు. ఆక్సికోడోన్ μ-ఓపియాయిడ్ గ్రాహకాన్ని సక్రియం చేయడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;TalleyFrankum2015&quot;&gt;{{Cite book|last=Nicholas J Talley|last2=Brad Frankum|last3=David Currow|title=Essentials of Internal Medicine 3e|url=https://books.google.com/books?id=0Zq9BwAAQBAJ&amp;pg=PA491|date=10 February 2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-7295-8081-6|pages=491–|access-date=5 August 2020|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803114730/https://books.google.com/books?id=0Zq9BwAAQBAJ&amp;pg=PA491}}&lt;/ref&gt;  నోటి ద్వారా తీసుకున్నప్పుడు, ఇది [[మార్ఫిన్]] యొక్క సమానమైన మొత్తం కంటే సుమారు ఒకటిన్నర రెట్లు ప్రభావం కలిగి ఉంటుంది.

ఆక్సికోడోన్ మొట్టమొదట 1916 లో [[జర్మనీ]] బెబైన్ నుండి తయారు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Oxysynthesis2005&quot;&gt;{{Cite book|last=Sneader, W.|title=Drug discovery: a history|publisher=Wiley|year=2005|location=Hoboken, NJ|page=119|isbn=978-0-471-89980-8}}&lt;/ref&gt; ఇది మార్ఫిన్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ  ముఖ్యమైన ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO23rd&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|year=2023|hdl=10665/371090|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర US $0.30 కంటే తక్కువగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=22 December 2018|language=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|date=2018-12-19}}&lt;/ref&gt; 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 15 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 52 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web|title=Oxycodone - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411201148/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411201148/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|date=11 April 2020}}&lt;/ref&gt; ఆక్సికోడోన్ అనేది దుర్వినియోగానికి సాధారణ మందుగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Per2018&quot;&gt;{{Cite paper}}&lt;/ref&gt; నలోక్సోన్‌తో కలిపి  అనేక దుర్వినియోగ-నిరోధక సూత్రీకరణలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, 

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>b43ormsynmky91ieq2923jrxmh0mfux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954002</id>
      <parentid>4954001</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <origin>4954002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17788" sha1="3c5bdmgdr7z59unefhl9ci0rghxcuse" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|verifiedrevid    =464196835
|drug_name        =ఆక్సికోడోన్
|INN              =
|image            =Oxycodone.svg
|width            =225px
|alt              =
|image2           =Oxycodone structure.png
|width2           =225px
|alt2             =
|caption          =
|type             =&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =ɒksɪˈkəʊdəʊn
|tradename        =ఆక్సికాంటిన్, ఇతరాలు
|synonyms         =యూకోడల్, యూకోడల్; డైహైడ్రోహైడ్రాక్సీకోడినోన్, 7,8-డైహైడ్రో-14-హైడ్రాక్సీకోడినోన్, 6-డీఆక్సీ-7,8-డైహైడ్రో-14-హైడ్రాక్సీ-3-O-మిథైల్-6-ఆక్సోమార్ఫిన్&lt;ref name=&quot;MerckIndex&quot;&gt;{{cite book|title=The Merck index|publisher=Merck &amp; Co.|year=2006|isbn=978-0-911910-00-1|editor=O'Neil, Maryadele J.|edition=14|location=Whitehouse Station, NJ}}&lt;/ref&gt;
|IUPAC_name       =(5''R'',9''R'',13''S'',14''S'')-4,5α-Epoxy-14-hydroxy-3-methoxy-17-methylmorphinan-6-one

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =ఓపియాయిడ్&lt;ref name=AHFS2018/&gt;
|pregnancy_AU     =C
|pregnancy_AU_comment=&lt;ref name=&quot;Drugs.com pregnancy&quot;&gt;{{cite web | title=Oxycodone Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=14 October 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html | access-date=12 April 2020 | archive-date=19 June 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200619114900/https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619114900/https://www.drugs.com/pregnancy/oxycodone.html |date=19 June 2020 }}&lt;/ref&gt;
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=	మలబద్ధకం , వికారం , నిద్రమత్తు, తలతిరగడం , దురద , నోరు పొడిబారడం , చెమట పట్టడం&lt;ref name=&quot;Kalso&quot;&gt;{{cite journal |author = Kalso E |title = Oxycodone |journal = Journal of Pain and Symptom Management |volume = 29 |issue = 5S |pages = S47–S56 |year = 2005 |pmid = 15907646 |doi = 10.1016/j.jpainsymman.2005.01.010|doi-access = free }}&lt;/ref&gt;
|onset            ={{abbrlink|IR|Instant release}}: 10–30 minutes&lt;ref name=&quot;ElliottSmith2016&quot; &gt;{{cite book |author1=Jennifer A. Elliott |author2=Howard S. Smith |title=Handbook of Acute Pain Management |url=https://books.google.com/books?id=Em7OBQAAQBAJ&amp;pg=PA82 |date=19 April 2016 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4665-9635-1 |pages=82– |access-date=5 August 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417032426/https://books.google.com/books?id=Em7OBQAAQBAJ&amp;pg=PA82 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Howard Smith |author2=Steven Passik |title=Pain and Chemical Dependency |url=https://books.google.com/books?id=T88C-9VTDXMC&amp;pg=PA195 |date=25 April 2008 |publisher=Oxford University Press USA |isbn=978-0-19-530055-0 |pages=195– |access-date=5 August 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417043152/https://books.google.com/books?id=T88C-9VTDXMC&amp;pg=PA195 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{abbrlink|CR|controlled release}}: 1 hour&lt;ref name=&quot;YarbroWujcik2010&quot;&gt;{{cite book |author1=Connie Henke Yarbro |author2=Debra Wujcik |author3=Barbara Holmes Gobel |title=Cancer Nursing: Principles and Practice |url=https://books.google.com/books?id=Ub6FWXVU7pQC&amp;pg=PA695 |date=15 November 2010 |publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers |isbn=978-1-4496-1829-2 |pages=695– |access-date=5 August 2020 |archive-date=27 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227012610/https://books.google.com/books?id=Ub6FWXVU7pQC&amp;pg=PA695 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|duration_of_action=నోటి ద్వారా (IR): 3–6 గంటలు&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;నోటి ద్వారా (CR): 10–12 గంటలు&lt;ref name=&quot;sunshine1996&quot;&gt;{{cite journal |first1=Abraham |last1=Sunshine |first2=Nancy Z. |last2=Olson |first3=Ariel |last3=Colon |first4=Juana |last4=Rivera |first5=Robert F. |last5=Kaiko |first6=Ronald D. |last6=Fitzmartin |first7=Robert F. |last7=Reder |first8=Paul D. |last8=Goldenheim |title=Analgesic Efficacy of Controlled-Release Oxycodone in Postoperative Pain |journal=Journal of Clinical Pharmacology |date=July 1996 |volume=36 |issue=7 |pages=595–603 |doi=10.1002/j.1552-4604.1996.tb04223.x |pmid=8844441 |quote=Treatment with CR oxycodone was safe and effective in this study, and its characteristics will be beneficial in the treatment of pain.}}&lt;/ref&gt;
|dependency_liability=High&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bonewit-West |first1=Kathy |last2=Hunt |first2=Sue A. |last3=Applegate |first3=Edith |title=Today's Medical Assistant: Clinical and Administrative Procedures |date=2012 |page=571 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9781455701506 |url=https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571 |language=en |access-date=2020-08-05 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728034412/https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240929161302/https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571#v=onepage&amp;q&amp;f=false |date=2024-09-29 }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|మోనోగ్రాఫ్|oxycodone}}
|MedlinePlus      =a682132

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =Schedule 8
|legal_AU_comment =
|legal_BR         =&lt;!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--&gt;
|legal_BR_comment =
|legal_CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal_CA_comment =
|legal_DE         =Anlage III
|legal_DE_comment =
|legal_NZ         =&lt;!-- Class A, B, C --&gt;
|legal_NZ_comment =
|legal_UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--&gt;
|legal_UN_comment =
|legal_UK         =Class A
|legal_UK_comment =
|legal_US         =Schedule II
|legal_US_comment =
|legal_status     =&lt;!-- For countries not listed above --&gt;
|DailyMedID       =Oxycodone
|licence_US       =&lt;!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --&gt;
|licence_CA       =&lt;!-- Health Canada may use generic or brand name (generic name preferred) --&gt;
|licence_EU       =&lt;!-- EMA uses INN (or special INN_EMA) --&gt;

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =నోటి ద్వారా: 60–87%&lt;ref name = MSR&gt;{{cite web |title=Roxicodone, OxyContin (oxycodone) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more |work=Medscape Reference |publisher=WebMD |access-date=8 April 2014 |url=http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |date=13 April 2014 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =45%&lt;ref name = MSR/&gt;
|metabolism       =	కాలేయం : ప్రధానంగా CYP3A , చాలా తక్కువ స్థాయిలో, CYP2D6 (~5%);;&lt;ref name = MSR/&gt; 95% జీవక్రియ చెందుతుంది (అంటే, 5% మార్పు లేకుండా విసర్జించబడుతుంది) 
|metabolites      =•  నొరాక్సీకోడోన్ (25%) &lt;ref name=Medscape&gt;{{cite web |title=Roxicodone, OxyContin (oxycodone) dosing, indications, interactions, adverse effects, and more |work=Medscape Reference |publisher=WebMD |access-date=4 January 2019 |url=http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413145108/http://reference.medscape.com/drug/roxicodone-oxycontin-oxycodone-343321#showall |date=13 April 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;నొరాక్సీమోర్ఫోన్ (15%, స్వేచ్ఛా &amp; సంయుక్త )&lt;ref name=Medscape /&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;• ఆక్సిమోర్ఫోన్ (11%, సంయుక్త)&lt;ref name=Medscape /&gt;&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;&lt;br /&gt;•ఇతరులు (ఉదా, చిన్న జీవక్రియలు)&lt;ref name=&quot;SmithPassik2008&quot; /&gt;
|elimination_half-life=నోటి ద్వారా (IR): 2–3 గంటలు (అన్ని {{abbrlink|t&lt;sub&gt;1/2&lt;/sub&gt;|biological half-life}} for all {{abbrlink|ROAs|routes of administration}})&lt;br /&gt; నోటి ద్వారా (CR): 4.5 గంటలు&lt;ref name=&quot;McPhersonPincus2016&quot; &gt;{{cite book |author1=Richard A. McPherson |author2=Matthew R. Pincus |title=Henry's Clinical Diagnosis and Management by Laboratory Methods |url=https://books.google.com/books?id=xAzhCwAAQBAJ&amp;pg=PA336 |date=31 March 2016 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=978-0-323-41315-2 |pages=336–}}&lt;/ref&gt;
|excretion        =[[Urine]] (83%)&lt;ref name = MSR/&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =18
|H                =21
|N                =1
|O                =4
|SMILES           =O=C4[C@@H]5Oc1c2c(ccc1OC)C[C@H]3N(CC[C@]25[C@@]3(O)CC4)C
|StdInChI         =1S/C18H21NO4/c1-19-8-7-17-14-10-3-4-12(22-2)15(14)23-16(17)11(20)5-6-18(17,21)13(19)9-10/h3-4,13,16,21H,5-9H2,1-2H3/t13-,16+,17+,18-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChI_comment =
|StdInChIKey      =BRUQQQPBMZOVGD-XFKAJCMBSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|Jmol             =
|density          =
|density_notes    =
|melting_point    =219
|melting_high     =
|melting_notes    =
|boiling_point    =
|boiling_notes    =
|solubility       =HCl: 166
|sol_units        =
|specific_rotation=
}}ఆక్సికోడిన్ బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''ఆక్సికోడోన్''', మితమైన నుండి తీవ్రమైన నొప్పి చికిత్సకు ఉపయోగించే ఓపియాయిడ్ ఔషధం.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot;&gt;{{Cite web|title=Oxycodone Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|website=Drugs.com|publisher=AHFS|access-date=28 December 2018|archive-date=28 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181228174726/https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181228174726/https://www.drugs.com/monograph/oxycodone.html|date=28 December 2018}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణంగా నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది, తక్షణ-విడుదల, నియంత్రిత-విడుదల సూత్రీకరణలలో లభిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; నొప్పి ఉపశమనం సాధారణంగా 15 నిమిషాల్లో ప్రారంభమవుతుంది, తక్షణ-విడుదల సూత్రీకరణతో ఆరు గంటల వరకు ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; యునైటెడ్ కింగ్డమ్లో, ఇది ఇంజెక్షన్ ద్వారా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;BNF74&quot;&gt;{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=442|edition=74}}&lt;/ref&gt; పారాసెటమాల్ (ఎసిటమైనోఫెన్) ఇబుప్రోఫెన్, నలోక్సోన్, ఆస్పిరిన్ కలిపి కూడా కలయిక ఉత్పత్తులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], వికారం, నిద్రపోవడం, మైకము, దురద, నోరు పొడిబారడం, చెమట పట్టడం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;  తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో వ్యసనం, శ్వాసకోశ మాంద్యం (శ్వాస తీసుకోవడంలో తగ్గుదల, తక్కువ రక్తపోటు) ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;  కోడైన్కు అలెర్జీ ఉన్నవారికి ఆక్సికోడోన్ అలెర్జీ కూడా ఉండవచ్చు.  గర్భధారణ ప్రారంభంలో ఆక్సికోడోన్ వాడకం సాపేక్షంగా సురక్షితంగా కనిపిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; త్వరగా ఆపివేస్తే ఓపియాయిడ్ ఉపసంహరణ సంభవించవచ్చు. ఆక్సికోడోన్ μ-ఓపియాయిడ్ గ్రాహకాన్ని సక్రియం చేయడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.&lt;ref name=&quot;TalleyFrankum2015&quot;&gt;{{Cite book|last=Nicholas J Talley|last2=Brad Frankum|last3=David Currow|title=Essentials of Internal Medicine 3e|url=https://books.google.com/books?id=0Zq9BwAAQBAJ&amp;pg=PA491|date=10 February 2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-7295-8081-6|pages=491–|access-date=5 August 2020|archive-date=3 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803114730/https://books.google.com/books?id=0Zq9BwAAQBAJ&amp;pg=PA491}}&lt;/ref&gt;  నోటి ద్వారా తీసుకున్నప్పుడు, ఇది [[మార్ఫిన్]] యొక్క సమానమైన మొత్తం కంటే సుమారు ఒకటిన్నర రెట్లు ప్రభావం కలిగి ఉంటుంది.

ఆక్సికోడోన్ మొట్టమొదట 1916 లో [[జర్మనీ]] బెబైన్ నుండి తయారు చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;Oxysynthesis2005&quot;&gt;{{Cite book|last=Sneader, W.|title=Drug discovery: a history|publisher=Wiley|year=2005|location=Hoboken, NJ|page=119|isbn=978-0-471-89980-8}}&lt;/ref&gt; ఇది మార్ఫిన్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ  ముఖ్యమైన ఔషధాల జాబితాలో ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO23rd&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|year=2023|hdl=10665/371090|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర US $0.30 కంటే తక్కువగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=22 December 2018|language=en|archive-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|date=2018-12-19}}&lt;/ref&gt; 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 15 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో 52 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web|title=Oxycodone - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411201148/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411201148/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Oxycodone|date=11 April 2020}}&lt;/ref&gt; ఆక్సికోడోన్ అనేది దుర్వినియోగానికి సాధారణ మందుగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;Per2018&quot;&gt;{{Cite paper}}&lt;/ref&gt; నలోక్సోన్‌తో కలిపి  అనేక దుర్వినియోగ-నిరోధక సూత్రీకరణలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, 

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>3c5bdmgdr7z59unefhl9ci0rghxcuse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో భారతీయ సైన్యం</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509158</id>
    <redirect title="రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత సైన్యం" />
    <revision>
      <id>4953998</id>
      <timestamp>2026-09-07T04:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavan santhosh.s</username>
        <id>33622</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Redirect|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత సైన్యం}}'</comment>
      <origin>4953998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="fo9bqzjc802ktc1f9a7m057kq3znxio" xml:space="preserve">{{Redirect|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత సైన్యం}}</text>
      <sha1>fo9bqzjc802ktc1f9a7m057kq3znxio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4953999</id>
      <parentid>4953998</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T04:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pavan santhosh.s</username>
        <id>33622</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Redirected page to [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత సైన్యం]]</comment>
      <origin>4953999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140" sha1="kgseqx89wcu06zj5pbdt0npi6zt5rbx" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో భారత సైన్యం]]</text>
      <sha1>kgseqx89wcu06zj5pbdt0npi6zt5rbx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>మిర్టాజపైన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509159</id>
    <revision>
      <id>4954004</id>
      <timestamp>2026-09-07T04:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457860|Mirtazapine]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4954004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13348" sha1="njtsnwmd5r3tuzh4u3xwor7lcx3evay" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =408610027
|image            =Mirtazapine.svg
|width            =175px
|image2           =File:Mirtazapine-from-xtal-2003-US-patent-6723845-3D-balls.png
|width2           =175px

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =
|tradename        =Remeron, Mirataz, others
|synonyms         =Mepirzapine; 6-azamianserin; ORG-3770&lt;ref name=&quot;IndexNominum2000&quot;&gt;{{cite book|title=Index Nominum 2000: International Drug Directory|url=https://books.google.com/books?id=5GpcTQD_L2oC&amp;pg=PA696|year=2000|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-3-88763-075-1|pages=696–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Drugs.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.drugs.com/international/mirtazapine.html|title=Mirtazapine - Drugs.com|publisher=|access-date=26 August 2016|archive-date=17 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181117063153/https://www.drugs.com/international/mirtazapine.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117063153/https://www.drugs.com/international/mirtazapine.html |date=17 November 2018 }}&lt;/ref&gt;
|IUPAC_name       =(±)-2-Methyl-1,2,3,4,10,14b-hexahydropyrazino[2,1-''a'']pyrido[2,3-''c''][2]benzazepine

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Tetracyclic antidepressant]] (TeCA)&lt;ref name=AHSF2018/&gt;
|pregnancy_AU     =B3
|pregnancy_AU_comment=&lt;ref name=&quot;Drugs.com pregnancy&quot;&gt;{{cite web | title=Mirtazapine Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=23 September 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/mirtazapine.html | access-date=4 March 2020 | archive-date=22 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200822200226/https://www.drugs.com/pregnancy/mirtazapine.html | url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200822200226/https://www.drugs.com/pregnancy/mirtazapine.html |date=22 August 2020 }}&lt;/ref&gt;
|routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] ([[tablet (pharmacy)|tablets]]), Topical
|onset            =
|duration_of_action=
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|mirtazapine}}
|MedlinePlus      =a697009

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_CA         =Rx-only
|legal_UK         =POM (A)
|legal_US         =Rx-only
|DailyMedID       =Mirtazapine
|licence_US       =Mirtazapine

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =50%&lt;ref name=&quot;pmid10885584&quot; &gt;{{cite journal | vauthors = Timmer CJ, Sitsen JM, Delbressine LP | title = Clinical pharmacokinetics of mirtazapine | journal = Clinical Pharmacokinetics | volume = 38 | issue = 6 | pages = 461–74 | date = June 2000 | pmid = 10885584 | doi = 10.2165/00003088-200038060-00001 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = DM/&gt;&lt;ref name = AXIT&gt;{{cite web|title=Axit Mirtazapine PRODUCT INFORMATION|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2010-PI-05345-3|work=TGA eBusiness Services|publisher=alphapharm|access-date=15 October 2013|date=25 October 2011|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920021431/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2010-PI-05345-3|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920021431/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2010-PI-05345-3 |date=20 September 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = EMC&gt;{{cite web|title=Mirtazapine 30 mg Tablets – Summary of Product Characteristics|date=20 March 2013|access-date=24 October 2013|format=PDF|url=http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/25201/SPC/Mirtazapine+30+mg+Tablets/|work=electronic Medicines Compendium|publisher=Sandoz Limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731104144/http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/25201/SPC/Mirtazapine+30+mg+Tablets/|archive-date=31 July 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029192723/http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/25201/SPC/Mirtazapine+30+mg+Tablets/ |date=29 October 2013 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =85%&lt;ref name=&quot;pmid10885584&quot; /&gt;&lt;ref name = DM&gt;{{cite web | title = REMERON (mirtazapine) tablet, film coated [Organon Pharmaceuticals USA] | url = http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=010f9162-9f7f-4b6d-a6e4-4f832f26f38e | work = DailyMed | publisher = Organon Pharmaceuticals USA | date = October 2012 |access-date= 24 October 2013 | archive-date = 10 January 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210110090359/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=010f9162-9f7f-4b6d-a6e4-4f832f26f38e | url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110090359/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=010f9162-9f7f-4b6d-a6e4-4f832f26f38e |date=10 January 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = AXIT /&gt;&lt;ref name = EMC /&gt;
|metabolism       =[[Liver]] ([[CYP1A2]], [[CYP2D6]], [[CYP3A4]])&lt;ref name=&quot;pmid10885584&quot; /&gt;&lt;ref name = DM/&gt;&lt;ref name = AXIT /&gt;&lt;ref name = EMC /&gt;&lt;ref name=Ant2001&gt;{{cite journal | vauthors = Anttila SA, Leinonen EV | title = A review of the pharmacological and clinical profile of mirtazapine | journal = CNS Drug Rev | volume = 7 | issue = 3 | pages = 249–64 | year = 2001 | pmid = 11607047 | pmc = 6494141 | doi = 10.1111/j.1527-3458.2001.tb00198.x| url = }}&lt;/ref&gt;
|metabolites      =Desmethylmirtazapine (contributes 3–10% of activity)&lt;ref name=Ant2001 /&gt;
|elimination_half-life=20–40 hours&lt;ref name=&quot;pmid10885584&quot; /&gt;&lt;ref name = DM/&gt;&lt;ref name = AXIT /&gt;&lt;ref name = EMC /&gt;
|excretion        =[[Urine]]: 75%&lt;ref name=&quot;pmid10885584&quot; /&gt;&lt;br /&gt;[[Feces]]: 15%&lt;ref name=&quot;pmid10885584&quot; /&gt;&lt;ref name = DM/&gt;&lt;ref name = AXIT /&gt;&lt;ref name = EMC /&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =17
|H                =19
|N                =3
|SMILES           =n1cccc3c1N4C(c2ccccc2C3)CN(C)CC4
|StdInChI         =1S/C17H19N3/c1-19-9-10-20-16(12-19)15-7-3-2-5-13(15)11-14-6-4-8-18-17(14)20/h2-8,16H,9-12H2,1H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =RONZAEMNMFQXRA-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|chirality        =[[Racemic mixture]]
|density          =1.22
|melting_point    =114
|melting_high     =116
|boiling_point    =432
|solubility       =Soluble in [[methanol]] and [[chloroform]]
|drug_name        =Mirtazapine
}}మిర్టాజాపైన్, ఇతరులలో రెమెరోన్ బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది ప్రధానంగా నిరాశకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే యాంటిడిప్రెసెంట్.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot;&gt;{{Cite web|title=Mirtazapine Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/mirtazapine.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=20 November 2018|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110231757/https://www.drugs.com/monograph/mirtazapine.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210110231757/https://www.drugs.com/monograph/mirtazapine.html|date=10 January 2021}}&lt;/ref&gt; దీని పూర్తి ప్రభావం సంభవించడానికి నాలుగు వారాల కంటే ఎక్కువ సమయం పట్టవచ్చు, కొంత ప్రయోజనం బహుశా ఒకటి నుండి రెండు వారాల ముందుగానే ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; తరచుగా ఇది [[ఆందోళన]] లేదా [[నిద్రలేమి]] సమస్యలతో సంక్లిష్టమైన నిరాశలో ఉపయోగించబడుతుంది.&lt;ref name=Ant2001 /&gt; ప్రభావం ఇతర యాంటిడిప్రెసెంట్స్ మాదిరిగానే ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;TI2021&quot;&gt;{{Cite web|title=[129] Mirtazapine: Update on efficacy, safety, dose response|url=https://www.ti.ubc.ca/2021/05/06/129-mirtazapine-update-on-efficacy-safety-dose-response/|website=www.ti.ubc.ca|access-date=8 May 2021|language=en-CA|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507191909/https://www.ti.ubc.ca/2021/05/06/129-mirtazapine-update-on-efficacy-safety-dose-response/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507191909/https://www.ti.ubc.ca/2021/05/06/129-mirtazapine-update-on-efficacy-safety-dose-response/|date=7 May 2021}}&lt;/ref&gt; ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో బరువు పెరగడం, నిద్రపోవడం, మైకము ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో [[ఉన్మాదం]], తక్కువ తెల్ల రక్త గణన, పిల్లలలో [[ఆత్మహత్య]] పెరగడం వంటివి ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; ఉపసంహరణ లక్షణాలు ఆపడంతో సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;BNF74&quot;&gt;{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=354|edition=74}}&lt;/ref&gt; ఇది ఒక MAO నిరోధకం తో కలిసి సిఫారసు చేయబడలేదు.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించడం సురక్షితమేనా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; ఇది ఎలా పనిచేస్తుందో స్పష్టంగా తెలియదు, కానీ ఇది కొన్ని అడ్రెనర్జిక్, సెరోటోనిన్ గ్రాహకాలను నిరోధించవచ్చు.&lt;ref name=Ant2001 /&gt;&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; రసాయనికంగా, ఇది టెట్రాసైక్లిక్ యాంటిడిప్రెసెంట్ (TECA).&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; ఇది బలమైన యాంటిహిస్టామైన్ ప్రభావాలను కూడా కలిగి ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt;

మిర్టాజాపైన్ 1996లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్యపరమైన వాడుకలోకి వచ్చింది.&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; పేటెంట్ 2004లో ముగిసింది, [[జనరిక్ మందులు|సాధారణ]] వెర్షన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి.&lt;ref&gt;{{Cite book|vauthors=Schatzberg AF, Cole JO, DeBattista C|title=Manual of Clinical Psychopharmacology|edition=7th|date=2010|publisher=American Psychiatric Publishing|location=Arlington, VA|isbn=978-1-58562-377-8|chapter=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AHSF2018&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి టోకు ధర నెలకు సుమారు US$3.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=NADAC as of 2018-11-21|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=21 November 2018|archive-date=1 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601083834/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601083834/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-11-21/j5j5-fxwa|date=1 June 2019}}&lt;/ref&gt; యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 2018 నాటికి నెలకు NHS సరఫరా ఖర్చు నెలకు £160.&lt;ref name=&quot;BNF76&quot;&gt;{{Cite book|title=British national formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=369|edition=76}}&lt;/ref&gt; 2017లో, ఇది ఆరు మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 119వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన ఔషధం.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web|title=Mirtazapine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Mirtazapine|access-date=11 April 2020|archive-date=20 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020055609/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Mirtazapine|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201020055609/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Mirtazapine|date=20 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>njtsnwmd5r3tuzh4u3xwor7lcx3evay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అమిలోయిడోసిస్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509160</id>
    <revision>
      <id>4954011</id>
      <timestamp>2026-09-07T05:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500393|Amyloidosis]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4954011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7740" sha1="7agh6bhbyy1ccq0665dkk0cmctpedkw" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition
|name             =Amyloidosis
|synonym          =
|image            =Amyloid fibril formation and classic facial features of AL amyloidosis.jpg
|image_size       =
|image_thumbtime  =
|alt              =
|caption          =Classic facial features of AL amyloidosis with [[purpura|bleeding under the skin]] (bruising) around the eyes&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hawkins|first1=P|title=AL amyloidosis|date=29 April 2015|url=http://wikilite.com/wikilite/index.php?title=AL_amyloidosis#28.1._Introduction|website=Wikilite.com|access-date=19 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222150708/http://wikilite.com/wikilite/index.php?title=AL_amyloidosis#28.1._Introduction|archive-date=22 December 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222150708/http://wikilite.com/wikilite/index.php?title=AL_amyloidosis#28.1._Introduction |date=22 December 2015 }}&lt;/ref&gt;
|pronounce        =
|specialty        =[[Endocrinology]], [[rheumatology]], [[cardiology]]
|symptoms         =Feeling tired, weight loss, swelling of the legs, shortness of breath, bleeding, feeling light headed with standing&lt;ref name=Haz2013/&gt;
|complications    =
|onset            =55–65 years old&lt;ref name=Haz2013/&gt;
|duration         =
|types            =Light chain (AL), inflammation (AA), dialysis (Aβ&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;M), [[hereditary amyloidosis transthyretin-related|hereditary and old age]] (ATTR)&lt;ref name=Haz2013/&gt;
|causes           =Genetic or acquired&lt;ref name=Pep2006&gt;{{cite journal|last1=Pepys|first1=MB|title=Amyloidosis.|journal=Annual Review of Medicine|date=2006|volume=57|pages=223–41|pmid=16409147|doi=10.1146/annurev.med.57.121304.131243}}&lt;/ref&gt;
|risks            =
|diagnosis        =[[Biopsy|Tissue biopsy]]&lt;ref name=Haz2013/&gt;
|differential     =
|prevention       =
|treatment        =[[Symptomatic treatment|Supportive care]], directed at the underlying cause, [[dialysis]], [[organ transplantation]]&lt;ref name=Pep2006 /&gt;
|medication       =
|prognosis        =Improved with treatment&lt;ref name=Pep2006 /&gt;
|frequency        =3–13 per million per year (AL amyloidosis)&lt;ref name=Haz2013/&gt;
|deaths           =1 per 1,000 people (developed world)&lt;ref name=Pep2006 /&gt;
}}అమైలోయిడోసిస్ అనేది అమైలోయిడ్ ఫైబ్రిల్స్ అని పిలువబడే అసాధారణ [[మాంసకృత్తులు|ప్రోటీన్లు]] కణజాలంలో ఏర్పడే వ్యాధుల సమూహం.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=AL amyloidosis|url=https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/5797/al-amyloidosis|website=rarediseases.info.nih.gov|publisher=Genetic and Rare Diseases Information Center (GARD)|access-date=22 April 2017|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170424001401/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/5797/al-amyloidosis|archive-date=24 April 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424001401/https://rarediseases.info.nih.gov/diseases/5797/al-amyloidosis|date=24 April 2017}}&lt;/ref&gt; లక్షణాలు రకంపై ఆధారపడి ఉంటాయి, తరచుగా మారుతూ ఉంటాయి. . వాటిలో అతిసారం, బరువు తగ్గడం, అలసటగా అనిపించడం, నాలుక పెరగడం, రక్తస్రావం, తిమ్మిరి, నిలబడి మూర్ఛపోవడం, కాళ్ళు వాపు లేదా ప్లీహము పెరగడం వంటివి ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;Haz2013&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hazenberg|first1=BP|title=Amyloidosis: a clinical overview.|journal=Rheumatic Diseases Clinics of North America|date=May 2013|volume=39|issue=2|pages=323–45|pmid=23597967|doi=10.1016/j.rdc.2013.02.012|url=https://pure.rug.nl/ws/files/17452552/Amyloidosis_Clinics_NA_2013.pdf|access-date=2019-04-17|archive-date=2021-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417234113/https://pure.rug.nl/ws/files/17452552/Amyloidosis_Clinics_NA_2013.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417234113/https://pure.rug.nl/ws/files/17452552/Amyloidosis_Clinics_NA_2013.pdf |date=2021-04-17 }}&lt;/ref&gt;

సుమారు 30 రకాల అమిలోయిడోసిస్ ఉన్నాయి, ప్రతి ఒక్కటి ఒక నిర్దిష్ట ప్రోటీన్ తప్పు మడత కారణంగా ఉన్నాయి. కొన్ని జన్యుపరమైనవి కాగా మరికొన్ని పొందబడతాయి . అవి స్థానికీకరించబడిన, వ్యవస్థాగత రూపాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి..&lt;ref name=&quot;Haz2013&quot; /&gt; నాలుగు అత్యంత సాధారణ రకాల దైహిక వ్యాధులు లైట్ చైన్ (ఎఎఎల్) ఇన్ఫ్లమేషన్ (ఎఎఎ) డయాలసిస్ (Aβ&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;), వంశపారంపర్య, వృద్ధాప్యం (ATTR).

మూత్రంలో ప్రోటీన్ కనుగొనబడినప్పుడు, అవయవ విస్తరణ ఉన్నప్పుడు లేదా బహుళ పరిధీయ నరాలతో సమస్యలు కనిపించినప్పుడు రోగ నిర్ధారణ అనుమానించబడవచ్చు, ఎందుకు అనేది అస్పష్టంగా ఉంది. [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] ద్వారా రోగ నిర్ధారణ నిర్ధారించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;Haz2013&quot; /&gt; వేరియబుల్ ప్రెజెంటేషన్ కారణంగా, రోగ నిర్ధారణ తరచుగా చేరుకోవడానికి కొంత సమయం పట్టవచ్చు.

చికిత్స అనేది ప్రోటీన్ మొత్తాన్ని తగ్గించే దిశగా ఉంటుంది . ఇది కొన్నిసార్లు అంతర్లీన కారణాన్ని నిర్ణయించడం, చికిత్స చేయడం ద్వారా సాధించవచ్చు..&lt;ref name=&quot;Haz2013&quot; /&gt; ఏ.ఎల్ అమిలోయిడోసిస్ సంవత్సరానికి మిలియన్ ప్రజలకు 3-13, ఎఎ అమిలోయిడోసిస్ సంవత్సరానికి మిలియన్ మందికి 2 మందిలో సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;Haz2013&quot; /&gt; ఈ రెండు రకాలు ప్రారంభమయ్యే సాధారణ వయస్సు 55 నుండి 60 సంవత్సరాల వయస్సు.&lt;ref name=&quot;Haz2013&quot; /&gt; చికిత్స లేకుండా, ఆయుర్దాయం ఆరు నెలల నుండి నాలుగు సంవత్సరాల మధ్య ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;Haz2013&quot; /&gt; అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచంలో ప్రతి 1,000 మందిలో సుమారు 1 మంది అమైలోసిస్ కారణంగా మరణిస్తున్నారు. అమైలోసిస్ కనీసం 1639 నుండి వర్ణించబడింది.&lt;ref name=&quot;Haz2013&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>7agh6bhbyy1ccq0665dkk0cmctpedkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>శివగంగై జిల్లా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509161</id>
    <redirect title="శివగంగ జిల్లా" />
    <revision>
      <id>4954013</id>
      <timestamp>2026-09-07T05:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>యర్రా రామారావు, పేజీ [[శివగంగై జిల్లా]] ను [[శివగంగ జిల్లా]] కు దారిమార్పు ద్వారా తరలించారు</comment>
      <origin>4954013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="s6i6bwf29j6xcndv8hhbznczhv4pg05" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శివగంగ జిల్లా]]</text>
      <sha1>s6i6bwf29j6xcndv8hhbznczhv4pg05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ఫ్లూక్సెటైన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509162</id>
    <revision>
      <id>4954014</id>
      <timestamp>2026-09-07T05:28:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502061|Fluoxetine]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4954014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11744" sha1="9pyy6wqzxju1kuhtjuylvirgmumm45c" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|verifiedrevid    =456481815
|drug_name        =Fluoxetine
|image            =Fluoxetine.svg
|alt              =
|image2           =R-and-S-fluoxetine-enantiomers-based-on-HCl-xtal-Mercury-3D-balls.png
|width2           =250
|caption          =Fluoxetine (top),&lt;br /&gt;(''R'')-fluoxetine (left), (''S'')-fluoxetine (right)

&lt;!--
|type             =

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        ={{IPAc-en|f|l|u|ˈ|ɒ|k|s|ə|t|iː|n}}
|tradename        =Prozac, Sarafem, Adofen, other
|synonyms         =
|IUPAC_name       =''N''-methyl-3-phenyl-3-[4-(trifluoromethyl)phenoxy]propan-1-amine

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Selective serotonin reuptake inhibitor]] (SSRI)&lt;ref name=AHFS2015/&gt;
|pregnancy_AU     =C
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=By mouth
|onset            =2 to 3 weeks&lt;ref name=MSF2020&gt;{{cite web |title=FLUOXETINE oral - Essential drugs |url=https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/fluoxetine-oral-16683693.html |website=medicalguidelines.msf.org |access-date=30 August 2020 |archive-date=29 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210829131003/https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/fluoxetine-oral-16683693.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|duration_of_action=
|addiction_liability=None&lt;ref name=Hub2001&gt;{{cite book |last1=Hubbard |first1=John R. |last2=Martin |first2=Peter R. |title=Substance Abuse in the Mentally and Physically Disabled |date=2001 |publisher=CRC Press |isbn=9780824744977 |page=26 |url=https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&amp;pg=PA26 |language=en |access-date=3 August 2020 |archive-date=1 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020251/https://books.google.com/books?id=MY1kFYk98mQC&amp;pg=PA26 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|fluoxetine-hydrochloride}}
|MedlinePlus      =a689006

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S4
|legal_CA         =Rx-only
|legal_UK         =POM
|legal_US         =Rx-only
|legal_status     =
|DailyMedID       =Fluoxetine
|licence_US       =Fluoxetine
|licence_EU       =yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =60–80%&lt;ref name=AHFS2015/&gt;
|protein_bound    =94–95%&lt;ref name=ProzacLabel2014&gt;{{cite web|url=http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2014/018936s102lbl.pdf|title=Prozac Label|year=2014|publisher=FDA|access-date=5 April 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304035901/http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2014/018936s102lbl.pdf|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
|metabolism       =[[Liver]] (mostly [[CYP2D6]]-mediated)&lt;ref name=TGA/&gt;
|metabolites      =norfluoxetine, desmethylfluoxetine
|elimination_half-life=1–3 days (acute)&lt;br&gt;4–6 days (chronic)&lt;ref name=TGA/&gt;&lt;ref name=PK/&gt;
|excretion        =Urine (80%), faeces (15%)&lt;ref name=TGA&gt;{{cite web|title=PROZAC® Fluoxetine Hydrochloride|work=TGA eBusiness Services|publisher=Eli Lilly Australia Pty. Limited|date=9 October 2013|access-date=23 November 2013|url=https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2010-PI-04098-3|format=PDF|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425231029/https://www.ebs.tga.gov.au/ebs/picmi/picmirepository.nsf/pdf?OpenAgent&amp;id=CP-2010-PI-04098-3|archive-date=25 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=PK&gt;{{cite journal | vauthors = Altamura AC, Moro AR, Percudani M | title = Clinical pharmacokinetics of fluoxetine | journal = Clinical Pharmacokinetics | volume = 26 | issue = 3 | pages = 201–14 | date = March 1994 | pmid = 8194283 | doi = 10.2165/00003088-199426030-00004 }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =17
|F                =3
|H                =18
|N                =1
|O                =1
|SMILES           =CNCCC(c1ccccc1)Oc2ccc(cc2)C(F)(F)F
|StdInChI         =1S/C17H18F3NO/c1-21-12-11-16(13-5-3-2-4-6-13)22-15-9-7-14(8-10-15)17(18,19)20/h2-10,16,21H,11-12H2,1H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =RTHCYVBBDHJXIQ-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|chirality        =[[Racemic mixture]]
|melting_point    =179
|melting_high     =182
|melting_notes    =
|boiling_point    =395
|boiling_notes    =
|solubility       =14
}}ప్రోజాక్ &amp; '''సరాఫెమ్''' అనే బ్రాండ్ పేర్లతో విక్రయించే '''ఫ్లూక్సెటైన్''', సెలెక్టివ్ సెరోటోనిన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్ (SSRI′) క్లాస్ యాంటిడిప్రెసెంట్.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot;&gt;{{Cite web|title=Fluoxetine Hydrochloride|url=https://www.drugs.com/monograph/fluoxetine-hydrochloride.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=2 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208193110/http://www.drugs.com/monograph/fluoxetine-hydrochloride.html|archive-date=8 December 2015}}&lt;/ref&gt; ఇది [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|ప్రధాన నిస్పృహ రుగ్మత]], [[అబ్సెసివ్ కంపల్సివ్ డిజార్డర్|అబ్సెసివ్-కంపల్సివ్ డిజార్డర్]] (OCD) [[బులిమియా నెర్వోసా]], పానిక్ డిజార్డరు,  [[ప్రీమెన్స్ట్రువల్ డిస్ఫోరిక్ డిజార్డర్|ప్రీమెన్స్ట్రువల్ డైస్ఫోరిక్ డిజార్డర్]] చికిత్సకు ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt; ఇది 65 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో ఆత్మహత్య ప్రమాదాన్ని తగ్గించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt; ఇది [[శీఘ్రస్ఖలనం|అకాల స్ఖలనం]] చికిత్సకు కూడా ఉపయోగించబడింది.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt; ఫ్లూక్సెటైన్ నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది..&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో అజీర్ణం, నిద్రలేమి, లైంగిక అసమర్థత, ఆకలి లేకపోవడం, నోరు ఎండిపోవడం, దద్దుర్లు, అసాధారణ కలలు ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో సెరోటోనిన్ సిండ్రోమ్, [[ఉన్మాదం]], మూర్ఛలు, 25 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారిలో [[ఆత్మహత్య|ఆత్మహత్య ప్రవర్తన]] ప్రమాదం, రక్తస్రావం ప్రమాదం పెరుగుతాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt; అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడితే, [[ఆందోళన]], మైకము, సంచలనంలో మార్పులతో ఉపసంహరణ సిండ్రోమ్ సంభవించవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt; గర్భధారణ సమయంలో ఇది సురక్షితమేనా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;PB2015&quot; /&gt; ఇప్పటికే మందులు వాడుతున్నట్లయితే, తల్లిపాలను సమయంలో కొనసాగించడం సహేతుకమైనది కావచ్చు.&lt;ref name=&quot;PB2015&quot;&gt;{{Cite web|title=Fluoxetine Pregnancy and Breastfeeding Warnings|url=https://www.drugs.com/pregnancy/fluoxetine.html|access-date=2 December 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831221820/https://www.drugs.com/pregnancy/fluoxetine.html|archive-date=31 August 2017}}&lt;/ref&gt; దీని చర్య విధానం పూర్తిగా స్పష్టంగా లేదు, కానీ మెదడులో పెరుగుతున్న [[సెరటోనిన్|సెరోటోనిన్]] చర్యకు సంబంధించినది అని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt;

1972లో ఎలి లిల్లీ అండ్ కంపెనీ ఫ్లూక్సేటిన్‌ను కనుగొని, 1986లో వైద్య వినియోగంలోకి ప్రవేశించింది.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Myers|first=Richard L.|title=The 100 most important chemical compounds: a reference guide|date=2007|publisher=Greenwood Press|location=Westport, Conn.|isbn=978-0-313-33758-1|page=[https://archive.org/details/100mostimportant0000myer/page/128 128]|edition=1st|url=https://archive.org/details/100mostimportant0000myer|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా ఉంది.&lt;ref name=&quot;WHO21st&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO}}&lt;/ref&gt; ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt; అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర 2014 నాటికి రోజుకు US $0.01, US $0.04 మధ్య ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite book|veditors=Frye JE, Johnson K|publisher=Management Sciences for Health|location=Medford, Massachusetts|chapter=Fluoxetine|title=International Drug Price Indicator Guide|chapter-url=http://mshpriceguide.org/wp-content/uploads/2016/06/MSH-International-Drug-Price-Indicator-Guide-2014.pdf|date=2014|access-date=9 August 2020|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224102305/http://mshpriceguide.org/wp-content/uploads/2016/06/MSH-International-Drug-Price-Indicator-Guide-2014.pdf}}&lt;/ref&gt; [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]], ఇది రోజుకు US $0.88 ఖర్చు అవుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2015&quot; /&gt; 2017లో ఇది 21 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 31 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web|title=Fluoxetine Hydrochloride - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/FluoxetineHydrochloride|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411214354/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/FluoxetineHydrochloride|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>9pyy6wqzxju1kuhtjuylvirgmumm45c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>అబయ హస్త స్వయంబు శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, అగరం గ్రామం, హోసూరు</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509163</id>
    <redirect title="శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)" />
    <revision>
      <id>4954017</id>
      <timestamp>2026-09-07T05:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>యర్రా రామారావు, [[అబయ హస్త స్వయంబు శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, అగరం గ్రామం, హోసూరు]] పేజీని [[శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)]] కు తరలించారు: మరింత సరళమైన శీర్షిక</comment>
      <origin>4954017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="165" sha1="mq6q07stjfpubj18vjp7qicufklzikz" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)]]</text>
      <sha1>mq6q07stjfpubj18vjp7qicufklzikz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చర్చ:అబయ హస్త స్వయంబు శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, అగరం గ్రామం, హోసూరు</title>
    <ns>1</ns>
    <id>509164</id>
    <redirect title="చర్చ:శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)" />
    <revision>
      <id>4954019</id>
      <timestamp>2026-09-07T05:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>యర్రా రామారావు, [[చర్చ:అబయ హస్త స్వయంబు శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం, అగరం గ్రామం, హోసూరు]] పేజీని [[చర్చ:శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)]] కు తరలించారు: మరింత సరళమైన శీర్షిక</comment>
      <origin>4954019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="178" sha1="owt31immam37rls73y2ec4eyyujbnvt" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[చర్చ:శ్రీ లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి దేవాలయం (అగరం, హోసూరు)]]</text>
      <sha1>owt31immam37rls73y2ec4eyyujbnvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>లైసెర్జిక్ యాసిడ్ డైథైలమైడ్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509165</id>
    <revision>
      <id>4954021</id>
      <timestamp>2026-09-07T05:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503161|Lysergic acid diethylamide]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4954021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18854" sha1="ltfaaya91nkhmfn9niyvfds0377bqdx" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =629704081
|drug_name        =Lysergic acid diethylamide (LSD)
|INN              =Lysergide
|image            =LSD-2D-skeletal-formula-and-3D-models.png
|width            =300px
|caption          =2D structural formula and 3D models of LSD

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        ={{IPA|/daɪ eθəl ˈæmaɪd/}}, {{IPA|/æmɪd/}}, or {{IPA|/eɪmaɪd/}}&lt;ref&gt;{{cite dictionary |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/amide |title=Definition of &quot;amide&quot; |dictionary=Collins English Dictionary |access-date=January 31, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115318/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |title=American Heritage Dictionary Entry: amide |publisher=Ahdictionary.com |date= |access-date=January 31, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402134025/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402134025/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |date=April 2, 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |title=amide – definition of amide in English from the ''Oxford Dictionary'' |publisher=Oxforddictionaries.com |date= |access-date=January 31, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402184403/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820083017/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |date=August 20, 2016 }}&lt;/ref&gt;
|tradename        =
|synonyms         =LSD, LSD-25, Acid, Delysid, others
|IUPAC_name       =(6a''R'',9''R'')-''N'',''N''-diethyl-7-methyl-4,6,6a,7,8,9-hexahydroindolo[4,3-''fg'']quinoline-9-carboxamide

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Hallucinogen]] ([[serotonergic psychedelic]])
|routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[sublingual|under the tongue]], [[intravenous]]
|onset            =30–40 minutes&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Neinstein|first1=Lawrence S.|title=Adolescent Health Care: A Practical Guide|date=2008|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|isbn=9780781792561|pages=931|url=https://books.google.com/books?id=er8dQPxgcz0C&amp;pg=PA931|language=en|access-date=August 9, 2020|archive-date=December 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226025533/https://books.google.com/books?id=er8dQPxgcz0C&amp;pg=PA931|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|duration_of_action=8–12 hours&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kranzler|first1=Henry R.|last2=Ciraulo|first2=Domenic A.|title=Clinical Manual of Addiction Psychopharmacology|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=9781585626632|pages=216|url=https://books.google.com/books?id=TYddW0uzIRsC&amp;pg=PA216|language=en|date=2 April 2007|access-date=August 9, 2020|archive-date=December 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226025532/https://books.google.com/books?id=TYddW0uzIRsC&amp;pg=PA216|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|dependency_liability=Low&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Halpern|first1=John H.|last2=Suzuki|first2=Joji|last3=Huertas|first3=Pedro E.|last4=Passie|first4=Torsten|editor1-last=Price|editor1-first=Lawrence H.|editor2-last=Stolerman|editor2-first=Ian P.  |title=Encyclopedia of Psychopharmacology A Springer Live Reference|date=June 7, 2014|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|location=Heidelberg, Germany|isbn=978-3-642-27772-6|pages=1–5|quote=Hallucinogen abuse and dependence are known complications resulting from ... LSD and psilocybin. Users do not experience withdrawal symptoms, but the general criteria for substance abuse and dependence otherwise apply. Dependence is estimated in approximately 2 % of recent-onset users |doi=10.1007/978-3-642-27772-6_43-2|chapter=Hallucinogen Abuse and Dependence}}&lt;/ref&gt;
|addiction_liability=Low-rare&lt;ref name=&quot;NHM-MDMA&quot;&gt;{{cite book |vauthors=Malenka RC, Nestler EJ, Hyman SE |veditors=Sydor A, Brown RY | title = Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience | year = 2009 | publisher = McGraw-Hill Medical | location = New York | isbn = 9780071481274 | pages =  375 | edition = 2nd | chapter = Chapter 15: Reinforcement and Addictive Disorders | quote= Several other classes of drugs are categorized as drugs of abuse but rarely produce compulsive use. These include psychedelic agents, such as lysergic acid diethylamide (LSD)}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        =[https://www.drugs.com/illicit/lsd.html Reference]
|MedlinePlus      =

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =Schedule 9
|legal_CA         =Schedule III
|legal_DE         =Anlage I
|legal_NZ         =Class A
|legal_UN         =P I
|legal_UK         =Class A
|legal_US         =Schedule I

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =71%&lt;ref name=Dol2015 &gt;{{cite journal | vauthors = Dolder PC, Schmid Y, Haschke M, Rentsch KM, Liechti ME | title = Pharmacokinetics and Concentration-Effect Relationship of Oral LSD in Humans | journal = The International Journal of Neuropsychopharmacology | volume = 19 | issue = 1 | pages = pyv072 | date = June 2015 | pmid = 26108222 | pmc = 4772267 | doi = 10.1093/ijnp/pyv072 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =Unknown&lt;ref name=Pas2008&gt;{{cite journal | vauthors = Passie T, Halpern JH, Stichtenoth DO, Emrich HM, Hintzen A | title = The pharmacology of lysergic acid diethylamide: a review | journal = CNS Neuroscience &amp; Therapeutics | volume = 14 | issue = 4 | pages = 295–314 | year = 2008 | pmid = 19040555 | pmc = 6494066 | doi = 10.1111/j.1755-5949.2008.00059.x }}&lt;/ref&gt;
|metabolism       =[[Liver]] ([[Cytochrome P450|CYP450]])&lt;ref name=Dol2015 /&gt;
|metabolites      =2-Oxo-3-hydroxy-LSD&lt;ref name=Dol2015 /&gt;
|elimination_half-life=3.6&amp;nbsp;hours&lt;ref name=Dol2015 /&gt;&lt;ref name=Muc2016&gt;{{cite journal | vauthors = Mucke HA | title = From Psychiatry to Flower Power and Back Again: The Amazing Story of Lysergic Acid Diethylamide | journal = Assay and Drug Development Technologies | volume = 14 | issue = 5 | pages = 276–281 | date = July 2016 | pmid = 27392130 | doi = 10.1089/adt.2016.747 }}&lt;/ref&gt;
|excretion        =[[Kidney|Kidneys]]&lt;ref name=Dol2015 /&gt;&lt;ref name=Muc2016 /&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =20
|H                =25
|N                =3
|O                =1
|SMILES           =CCN(CC)C(=O)[C@H]1CN([C@@H]2Cc3c[nH]c4c3c(ccc4)C2=C1)C
|StdInChI         =1S/C20H25N3O/c1-4-23(5-2)20(24)14-9-16-15-7-6-8-17-19(15)13(11-21-17)10-18(16)22(3)12-14/h6-9,11,14,18,21H,4-5,10,12H2,1-3H3/t14-,18-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =VAYOSLLFUXYJDT-RDTXWAMCSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|melting_point    =80
|melting_high     =85
}}
'''లైసెర్జిక్ '''యాసిడ్''' డైథైలమైడ్''' (LSD) అనధికారంగా యాసిడ్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఒక భ్రాంతికి కారణమయ్యే మందు.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot;&gt;{{Cite web|title=What are hallucinogens?|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|website=National Institute of Drug Abuse|access-date=April 24, 2016|date=January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417180046/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|archive-date=April 17, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226025542/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|date=December 26, 2018}}&lt;/ref&gt; ప్రభావాలలో సాధారణంగా మార్పు చెందిన ఆలోచనలు, భావాలు, ఒకరి పరిసరాల గురించి అవగాహన ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; చాలా మంది వినియోగదారులు ఉనికిలో లేని విషయాలను చూస్తారు లేదా వింటారు.&lt;ref name=&quot;NIH2018B&quot;&gt;{{Cite web|last=Abuse|first=National Institute on Drug|title=Hallucinogens|url=https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/hallucinogens|access-date=14 July 2018|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603125635/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/hallucinogens|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603125635/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/hallucinogens|date=3 June 2020}}&lt;/ref&gt; డిలేటెడ్ ప్యూపిల్స్, పెరిగిన రక్తపోటు, పెరిగిన శరీర ఉష్ణోగ్రతలు విలక్షణమైనవి.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot;&gt;{{Cite web|title=LSD profile (chemistry, effects, other names, synthesis, mode of use, pharmacology, medical use, control status)|url=http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/lsd|website=EMCDDA|access-date=14 July 2018|language=en|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428113546/https://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/lsd|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428113546/https://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/lsd|date=28 April 2021}}&lt;/ref&gt; ప్రభావాలు సాధారణంగా అరగంటలో ప్రారంభమవుతాయి, 12 గంటల వరకు కొనసాగవచ్చు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; దీనిని ప్రధానంగా వినోద ఔషధంగా లేదా ఆధ్యాత్మిక కారణాల కోసం ఉపయోగిస్తారు..&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=How LSD Went From Research to Religion {{!}} JSTOR Daily|url=https://daily.jstor.org/how-lsd-went-from-research-to-religion/|access-date=14 July 2018|work=JSTOR Daily|date=19 July 2016|archive-date=January 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128015545/https://daily.jstor.org/how-lsd-went-from-research-to-religion/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128015545/https://daily.jstor.org/how-lsd-went-from-research-to-religion/|date=28 January 2021}}&lt;/ref&gt;

ఎల్ఎస్డి వ్యసనపరుడిగా కనిపించదు, అయినప్పటికీ పెరుగుతున్న మోతాదులను ఉపయోగించడం ద్వారా సహనం సంభవించవచ్చు..&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; [[ఆందోళన]], మానసిక రుగ్మత, భ్రమలు వంటి ప్రతికూల మానసిక ప్రతిచర్యలు సాధ్యమే . తదుపరి ఉపయోగం లేనప్పటికీ బాధాకరమైన ఫ్లాష్బ్యాక్లు సంభవించవచ్చు, ఇది హాలూసినోజెన్ నిరంతర అవగాహన రుగ్మత అని పిలువబడే పరిస్థితి..&lt;ref name=&quot;NIH2018C&quot;&gt;{{Cite web|title=Commonly Abused Drugs Charts|url=https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd|website=National Institute on Drug Abuse|access-date=14 July 2018|date=2 July 2018|archive-date=March 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301183029/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301183029/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd|date=1 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Halpern2018&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=Halpern JH, Lerner AG, Passie T|title=A Review of Hallucinogen Persisting Perception Disorder (HPPD) and an Exploratory Study of Subjects Claiming Symptoms of HPPD.|work=Current Topics in Behavioral Neurosciences|date=2018|volume=36|pages=333–360|doi=10.1007/7854_2016_457|pmid=27822679|isbn=978-3-662-55878-2}}&lt;/ref&gt; ఎల్ఎస్డి యొక్క ప్రత్యక్ష ఫలితంగా మరణం చాలా అరుదు, అయితే ఇది అప్పుడప్పుడు [[ప్రమాదము|ప్రమాదాలు]] లేదా నిర్లక్ష్య ప్రవర్తన ఫలితంగా సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; ఎల్ఎస్డి యొక్క ప్రభావాలు సెరోటోనిన్ వ్యవస్థ మార్పుల ఫలితంగా సంభవిస్తాయని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; 20 మైక్రోగ్రాముల తక్కువ మాత్రమే గుర్తించదగిన ప్రభావాన్ని ఉత్పత్తి చేయగలవు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; స్వచ్ఛమైన రూపంలో, ఎల్ఎస్డి రంగులో స్పష్టంగా లేదా తెల్లగా ఉంటుంది, వాసన ఉండదు, స్ఫటికాకార ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; [[అతినీలలోహిత వికిరణాలు|అతినీలలోహిత కాంతి]] గురికావడంతో ఇది విచ్ఛిన్నమవుతుంది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;

యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని సుమారు 10 శాతం మంది ప్రజలు తమ జీవితాల్లో ఏదో ఒక సమయంలో ఎల్‌ఎస్‌డి ని ఉపయోగించారు, అయితే 0.7 శాతం మంది గత సంవత్సరంలో దీనిని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;NIH2018B&quot; /&gt; ఇది 1960ల నుండి 1980ల వరకు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; 2015 నుండి 2018 వరకు US పెద్దలలో ఎల్‌ఎస్‌డి వాడకం 56% పెరిగింది. ఎల్ఎస్డి సాధారణంగా మింగబడుతుంది లేదా నాలుక కింద ఉంచబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; ఇది చాలా తరచుగా బ్లాటర్ కాగితం విక్రయించబడుతుంది, సాధారణంగా మాత్రలుగా లేదా జెలటిన్ చతురస్రాలలో తక్కువగా విక్రయించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; ఎల్‌ఎస్‌డి వ్యసనానికి తెలిసిన చికిత్సలు లేవు, అయితే ప్రవర్తనా చికిత్స అధ్యయనం చేయబడుతోంది.&lt;ref name=&quot;NIH2018C&quot; /&gt;

ఎల్‌ఎస్‌డిని మొట్టమొదట ఆల్బర్ట్ హాఫ్మన్ 1938 లో [[తేనెబంక తెగులు|ఎర్గోట్]] అనే ఫంగస్ నుండి వచ్చిన రసాయన లైసెర్జిక్ ఆమ్లం నుండి తయారు చేశారు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIH2018C&quot; /&gt; హాఫ్మన్ 1943లో దాని భ్రాంతులను కలిగించే లక్షణాలను కనుగొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/hallucinogenic-effects-of-lsd-discovered|title=Hallucinogenic effects of LSD discovered|publisher=The History Channel|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311115603/http://www.history.com/this-day-in-history/hallucinogenic-effects-of-lsd-discovered|archive-date=March 11, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311115603/http://www.history.com/this-day-in-history/hallucinogenic-effects-of-lsd-discovered|date=March 11, 2014}}&lt;/ref&gt; 1950లలో, [[సెంట్రల్ ఇంటిలిజెన్స్ ఏజన్సీ|సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ]] (CIA) ఈ మందు మెదడు నియంత్రణకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుందని భావించింది, కాబట్టి వారు దీనిని MKUltra అనే కార్యక్రమంలో, కొంతమందికి తెలియకుండానే, ప్రజలపై పరీక్షించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nofil|first=Brianna|title=The CIA's Appalling Human Experiments With Mind Control|url=https://www.history.com/mkultra-operation-midnight-climax-cia-lsd-experiments|website=History Channel|access-date=14 July 2018|language=en|archive-date=May 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516071100/https://www.history.com/mkultra-operation-midnight-climax-cia-lsd-experiments|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516071100/https://www.history.com/mkultra-operation-midnight-climax-cia-lsd-experiments|date=16 May 2021}}&lt;/ref&gt; ఎల్ఎస్డిని 1950 &amp; 1960లలో పరిశోధన ప్రయోజనాల కోసం డీలిసిడ్ అనే వాణిజ్య పేరుతో ఒక ఔషధంగా విక్రయించారు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dav2005&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp|title=LSD: cultural revolution and medical advances|access-date=September 27, 2007|website=Royal Society of Chemistry|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224931/http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp|archive-date=September 30, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930224931/http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp|date=September 30, 2007}}&lt;/ref&gt; ఇది 1971లో [[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితి]] షెడ్యూల్ 1 నియంత్రిత పదార్థంగా జాబితా చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; ప్రస్తుతం దీనికి వైద్య ఉపయోగం లేదు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; 2011 నాటికి  యూరప్‌లో ఒక డోస్ సాధారణ ధర €4.50,  €25 మధ్య ఉండేది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>ltfaaya91nkhmfn9niyvfds0377bqdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954022</id>
      <parentid>4954021</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T05:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503161|Lysergic acid diethylamide]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4954022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18915" sha1="ikdq642zqzq52wodgq0oxxgp1pe41cp" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =629704081
|drug_name        =Lysergic acid diethylamide (LSD)
|INN              =Lysergide
|image            =LSD-2D-skeletal-formula-and-3D-models.png
|width            =300px
|caption          =2D structural formula and 3D models of LSD

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        ={{IPA|/daɪ eθəl ˈæmaɪd/}}, {{IPA|/æmɪd/}}, or {{IPA|/eɪmaɪd/}}&lt;ref&gt;{{cite dictionary |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/amide |title=Definition of &quot;amide&quot; |dictionary=Collins English Dictionary |access-date=January 31, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115318/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |title=American Heritage Dictionary Entry: amide |publisher=Ahdictionary.com |date= |access-date=January 31, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402134025/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402134025/https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=amide |date=April 2, 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |title=amide – definition of amide in English from the ''Oxford Dictionary'' |publisher=Oxforddictionaries.com |date= |access-date=January 31, 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402184403/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |archive-date=April 2, 2015 |df=mdy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820083017/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/english/amide |date=August 20, 2016 }}&lt;/ref&gt;
|tradename        =
|synonyms         =LSD, LSD-25, Acid, Delysid, others
|IUPAC_name       =(6a''R'',9''R'')-''N'',''N''-diethyl-7-methyl-4,6,6a,7,8,9-hexahydroindolo[4,3-''fg'']quinoline-9-carboxamide

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Hallucinogen]] ([[serotonergic psychedelic]])
|routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[sublingual|under the tongue]], [[intravenous]]
|onset            =30–40 minutes&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Neinstein|first1=Lawrence S.|title=Adolescent Health Care: A Practical Guide|date=2008|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|isbn=9780781792561|pages=931|url=https://books.google.com/books?id=er8dQPxgcz0C&amp;pg=PA931|language=en|access-date=August 9, 2020|archive-date=December 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226025533/https://books.google.com/books?id=er8dQPxgcz0C&amp;pg=PA931|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|duration_of_action=8–12 hours&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kranzler|first1=Henry R.|last2=Ciraulo|first2=Domenic A.|title=Clinical Manual of Addiction Psychopharmacology|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=9781585626632|pages=216|url=https://books.google.com/books?id=TYddW0uzIRsC&amp;pg=PA216|language=en|date=2 April 2007|access-date=August 9, 2020|archive-date=December 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226025532/https://books.google.com/books?id=TYddW0uzIRsC&amp;pg=PA216|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|dependency_liability=Low&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Halpern|first1=John H.|last2=Suzuki|first2=Joji|last3=Huertas|first3=Pedro E.|last4=Passie|first4=Torsten|editor1-last=Price|editor1-first=Lawrence H.|editor2-last=Stolerman|editor2-first=Ian P.  |title=Encyclopedia of Psychopharmacology A Springer Live Reference|date=June 7, 2014|publisher=Springer-Verlag Berlin Heidelberg|location=Heidelberg, Germany|isbn=978-3-642-27772-6|pages=1–5|quote=Hallucinogen abuse and dependence are known complications resulting from ... LSD and psilocybin. Users do not experience withdrawal symptoms, but the general criteria for substance abuse and dependence otherwise apply. Dependence is estimated in approximately 2 % of recent-onset users |doi=10.1007/978-3-642-27772-6_43-2|chapter=Hallucinogen Abuse and Dependence}}&lt;/ref&gt;
|addiction_liability=Low-rare&lt;ref name=&quot;NHM-MDMA&quot;&gt;{{cite book |vauthors=Malenka RC, Nestler EJ, Hyman SE |veditors=Sydor A, Brown RY | title = Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience | year = 2009 | publisher = McGraw-Hill Medical | location = New York | isbn = 9780071481274 | pages =  375 | edition = 2nd | chapter = Chapter 15: Reinforcement and Addictive Disorders | quote= Several other classes of drugs are categorized as drugs of abuse but rarely produce compulsive use. These include psychedelic agents, such as lysergic acid diethylamide (LSD)}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        =[https://www.drugs.com/illicit/lsd.html Reference]
|MedlinePlus      =

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =Schedule 9
|legal_CA         =Schedule III
|legal_DE         =Anlage I
|legal_NZ         =Class A
|legal_UN         =P I
|legal_UK         =Class A
|legal_US         =Schedule I

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =71%&lt;ref name=Dol2015 &gt;{{cite journal | vauthors = Dolder PC, Schmid Y, Haschke M, Rentsch KM, Liechti ME | title = Pharmacokinetics and Concentration-Effect Relationship of Oral LSD in Humans | journal = The International Journal of Neuropsychopharmacology | volume = 19 | issue = 1 | pages = pyv072 | date = June 2015 | pmid = 26108222 | pmc = 4772267 | doi = 10.1093/ijnp/pyv072 }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =Unknown&lt;ref name=Pas2008&gt;{{cite journal | vauthors = Passie T, Halpern JH, Stichtenoth DO, Emrich HM, Hintzen A | title = The pharmacology of lysergic acid diethylamide: a review | journal = CNS Neuroscience &amp; Therapeutics | volume = 14 | issue = 4 | pages = 295–314 | year = 2008 | pmid = 19040555 | pmc = 6494066 | doi = 10.1111/j.1755-5949.2008.00059.x }}&lt;/ref&gt;
|metabolism       =[[Liver]] ([[Cytochrome P450|CYP450]])&lt;ref name=Dol2015 /&gt;
|metabolites      =2-Oxo-3-hydroxy-LSD&lt;ref name=Dol2015 /&gt;
|elimination_half-life=3.6&amp;nbsp;hours&lt;ref name=Dol2015 /&gt;&lt;ref name=Muc2016&gt;{{cite journal | vauthors = Mucke HA | title = From Psychiatry to Flower Power and Back Again: The Amazing Story of Lysergic Acid Diethylamide | journal = Assay and Drug Development Technologies | volume = 14 | issue = 5 | pages = 276–281 | date = July 2016 | pmid = 27392130 | doi = 10.1089/adt.2016.747 }}&lt;/ref&gt;
|excretion        =[[Kidney|Kidneys]]&lt;ref name=Dol2015 /&gt;&lt;ref name=Muc2016 /&gt;

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =20
|H                =25
|N                =3
|O                =1
|SMILES           =CCN(CC)C(=O)[C@H]1CN([C@@H]2Cc3c[nH]c4c3c(ccc4)C2=C1)C
|StdInChI         =1S/C20H25N3O/c1-4-23(5-2)20(24)14-9-16-15-7-6-8-17-19(15)13(11-21-17)10-18(16)22(3)12-14/h6-9,11,14,18,21H,4-5,10,12H2,1-3H3/t14-,18-/m1/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =VAYOSLLFUXYJDT-RDTXWAMCSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|melting_point    =80
|melting_high     =85
}}
'''లైసెర్జిక్ '''యాసిడ్''' డైథైలమైడ్''' ('''ఎల్‌ఎస్‌డి''') అనధికారంగా యాసిడ్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఒక భ్రాంతికి కారణమయ్యే మందు.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot;&gt;{{Cite web|title=What are hallucinogens?|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|website=National Institute of Drug Abuse|access-date=April 24, 2016|date=January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417180046/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|archive-date=April 17, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226025542/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens|date=December 26, 2018}}&lt;/ref&gt; ప్రభావాలలో సాధారణంగా మార్పు చెందిన ఆలోచనలు, భావాలు, ఒకరి పరిసరాల గురించి అవగాహన ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; చాలా మంది వినియోగదారులు ఉనికిలో లేని విషయాలను చూస్తారు లేదా వింటారు.&lt;ref name=&quot;NIH2018B&quot;&gt;{{Cite web|last=Abuse|first=National Institute on Drug|title=Hallucinogens|url=https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/hallucinogens|access-date=14 July 2018|archive-date=June 3, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603125635/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/hallucinogens|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603125635/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/hallucinogens|date=3 June 2020}}&lt;/ref&gt; డిలేటెడ్ ప్యూపిల్స్, పెరిగిన రక్తపోటు, పెరిగిన శరీర ఉష్ణోగ్రతలు విలక్షణమైనవి.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot;&gt;{{Cite web|title=LSD profile (chemistry, effects, other names, synthesis, mode of use, pharmacology, medical use, control status)|url=http://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/lsd|website=EMCDDA|access-date=14 July 2018|language=en|archive-date=April 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428113546/https://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/lsd|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428113546/https://www.emcdda.europa.eu/publications/drug-profiles/lsd|date=28 April 2021}}&lt;/ref&gt; ప్రభావాలు సాధారణంగా అరగంటలో ప్రారంభమవుతాయి, 12 గంటల వరకు కొనసాగవచ్చు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; దీనిని ప్రధానంగా వినోద ఔషధంగా లేదా ఆధ్యాత్మిక కారణాల కోసం ఉపయోగిస్తారు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=How LSD Went From Research to Religion {{!}} JSTOR Daily|url=https://daily.jstor.org/how-lsd-went-from-research-to-religion/|access-date=14 July 2018|work=JSTOR Daily|date=19 July 2016|archive-date=January 28, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128015545/https://daily.jstor.org/how-lsd-went-from-research-to-religion/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210128015545/https://daily.jstor.org/how-lsd-went-from-research-to-religion/|date=28 January 2021}}&lt;/ref&gt;

ఎల్‌ఎస్‌డి వ్యసనపరుడిగా కనిపించదు, అయినప్పటికీ పెరుగుతున్న మోతాదులను ఉపయోగించడం ద్వారా సహనం సంభవించవచ్చు..&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; [[ఆందోళన]], మానసిక రుగ్మత, భ్రమలు వంటి ప్రతికూల మానసిక ప్రతిచర్యలు సాధ్యమే. తదుపరి ఉపయోగం లేనప్పటికీ బాధాకరమైన ఫ్లాష్బ్యాక్లు సంభవించవచ్చు, ఇది హాలూసినోజెన్ నిరంతర అవగాహన రుగ్మత అని పిలువబడే పరిస్థితి.&lt;ref name=&quot;NIH2018C&quot;&gt;{{Cite web|title=Commonly Abused Drugs Charts|url=https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd|website=National Institute on Drug Abuse|access-date=14 July 2018|date=2 July 2018|archive-date=March 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301183029/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200301183029/https://www.drugabuse.gov/drugs-abuse/commonly-abused-drugs-charts#lsd|date=1 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Halpern2018&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=Halpern JH, Lerner AG, Passie T|title=A Review of Hallucinogen Persisting Perception Disorder (HPPD) and an Exploratory Study of Subjects Claiming Symptoms of HPPD.|work=Current Topics in Behavioral Neurosciences|date=2018|volume=36|pages=333–360|doi=10.1007/7854_2016_457|pmid=27822679|isbn=978-3-662-55878-2}}&lt;/ref&gt; ఎల్‌ఎస్‌డి ప్రత్యక్ష ఫలితంగా మరణం చాలా అరుదు, అయితే ఇది అప్పుడప్పుడు [[ప్రమాదము|ప్రమాదాలు]] లేదా నిర్లక్ష్య ప్రవర్తన ఫలితంగా సంభవిస్తుంది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; ఎల్‌ఎస్‌డి ప్రభావాలు సెరోటోనిన్ వ్యవస్థ మార్పుల ఫలితంగా సంభవిస్తాయని నమ్ముతారు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; 20 మైక్రోగ్రాముల తక్కువ మాత్రమే గుర్తించదగిన ప్రభావాన్ని ఉత్పత్తి చేయగలవు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; స్వచ్ఛమైన రూపంలో ఎల్‌ఎస్‌డి రంగులో స్పష్టంగా లేదా తెల్లగా ఉంటుంది, వాసన ఉండదు, స్ఫటికాకార ఉంటుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; [[అతినీలలోహిత వికిరణాలు|అతినీలలోహిత కాంతి]] గురికావడంతో ఇది విచ్ఛిన్నమవుతుంది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;

యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని సుమారు 10 శాతం మంది ప్రజలు తమ జీవితాల్లో ఏదో ఒక సమయంలో ఎల్‌ఎస్‌డి ని ఉపయోగించారు, అయితే 0.7 శాతం మంది గత సంవత్సరంలో దీనిని ఉపయోగించారు.&lt;ref name=&quot;NIH2018B&quot; /&gt; ఇది 1960ల నుండి 1980ల వరకు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందింది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; 2015 నుండి 2018 వరకు US పెద్దలలో ఎల్‌ఎస్‌డి వాడకం 56% పెరిగింది. ఎల్‌ఎస్‌డి  సాధారణంగా మింగబడుతుంది లేదా నాలుక కింద ఉంచబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;NIH2016&quot; /&gt; ఇది చాలా తరచుగా బ్లాటర్ కాగితం విక్రయించబడుతుంది, సాధారణంగా మాత్రలుగా లేదా జెలటిన్ చతురస్రాలలో తక్కువగా విక్రయించబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; ఎల్‌ఎస్‌డి వ్యసనానికి తెలిసిన చికిత్సలు లేవు, అయితే ప్రవర్తనా చికిత్స అధ్యయనం చేయబడుతోంది.&lt;ref name=&quot;NIH2018C&quot; /&gt;

ఎల్‌ఎస్‌డిని మొట్టమొదట ఆల్బర్ట్ హాఫ్మన్ 1938 లో [[తేనెబంక తెగులు|ఎర్గోట్]] అనే ఫంగస్ నుండి వచ్చిన రసాయన లైసెర్జిక్ ఆమ్లం నుండి తయారు చేశారు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NIH2018C&quot; /&gt; హాఫ్మన్ 1943లో దాని భ్రాంతులను కలిగించే లక్షణాలను కనుగొన్నాడు.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/hallucinogenic-effects-of-lsd-discovered|title=Hallucinogenic effects of LSD discovered|publisher=The History Channel|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140311115603/http://www.history.com/this-day-in-history/hallucinogenic-effects-of-lsd-discovered|archive-date=March 11, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140311115603/http://www.history.com/this-day-in-history/hallucinogenic-effects-of-lsd-discovered|date=March 11, 2014}}&lt;/ref&gt; 1950లలో [[సెంట్రల్ ఇంటిలిజెన్స్ ఏజన్సీ|సెంట్రల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీ]] (CIA) ఈ మందు మెదడు నియంత్రణకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుందని భావించింది, కాబట్టి వారు దీనిని ఎం.కె అల్ట్రా అనే కార్యక్రమంలో  కొంతమందికి తెలియకుండానే, ప్రజలపై పరీక్షించారు.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Nofil|first=Brianna|title=The CIA's Appalling Human Experiments With Mind Control|url=https://www.history.com/mkultra-operation-midnight-climax-cia-lsd-experiments|website=History Channel|access-date=14 July 2018|language=en|archive-date=May 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516071100/https://www.history.com/mkultra-operation-midnight-climax-cia-lsd-experiments|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210516071100/https://www.history.com/mkultra-operation-midnight-climax-cia-lsd-experiments|date=16 May 2021}}&lt;/ref&gt; ఎల్‌ఎస్‌డిని 1950 &amp; 1960లలో పరిశోధన ప్రయోజనాల కోసం డీలిసిడ్ అనే వాణిజ్య పేరుతో ఒక ఔషధంగా విక్రయించారు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dav2005&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp|title=LSD: cultural revolution and medical advances|access-date=September 27, 2007|website=Royal Society of Chemistry|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930224931/http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp|archive-date=September 30, 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930224931/http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2006/January/LSD.asp|date=September 30, 2007}}&lt;/ref&gt; ఇది 1971లో [[ఐక్యరాజ్య సమితి|ఐక్యరాజ్యసమితి]] షెడ్యూల్ 1 నియంత్రిత పదార్థంగా జాబితా చేయబడింది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; ప్రస్తుతం దీనికి వైద్య ఉపయోగం లేదు.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt; 2011 నాటికి  యూరప్‌లో ఒక డోస్ సాధారణ ధర €4.50,  €25 మధ్య ఉండేది.&lt;ref name=&quot;EU2018&quot; /&gt;

== సూచనలు ==
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>ikdq642zqzq52wodgq0oxxgp1pe41cp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>సైక్లోబెన్జాప్రిన్</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509166</id>
    <revision>
      <id>4954023</id>
      <timestamp>2026-09-07T05:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Batthini Vinay Kumar Goud</username>
        <id>78298</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1464495|Cyclobenzaprine]] to:te #mdwikicx</comment>
      <origin>4954023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7323" sha1="jzzwwc3l1i6wjpe8v5bo8ye4fidb6d9" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|verifiedrevid    =460109805
|drug_name        =Cyclobenzaprine
|image            =Cyclobenzaprine2.svg
|alt              =
|image2           =Cyclobenzaprine 3D.gif
|caption          =&lt;!--
|type             =

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =
|tradename        =Flexeril, Amrix, others
|synonyms         =
|IUPAC_name       =3-(5H-dibenzo[a,d]cyclohepten-5-ylidene)- ''N,N''-dimethyl-1-propanamine

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =
|pregnancy_AU     =
|pregnancy_category=Category B&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cyclobenzaprine Use During Pregnancy |url=https://www.drugs.com/pregnancy/cyclobenzaprine.html |website=Drugs.com |access-date=8 January 2020 |archive-date=2 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602051714/https://www.drugs.com/pregnancy/cyclobenzaprine.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|routes_of_administration=[[oral administration|By mouth]]
|onset            =
|duration_of_action=
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|cyclobenzaprine}}
|MedlinePlus      =a682514

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_status     =rx-only
|licence_US       =
|licence_EU       =

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =33–55%&lt;ref&gt;Micromedex® 2010 – DRUGDEX  Evaluations (Cyclobenzaprine Hydrochloride)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/archives/fdaDrugInfo.cfm?archiveid=18929 |title = Cyclobenzaprine Hydrochloride Tablets USP Revised: April 2005 Rx only |work = nih.gov |access-date = 1 October 2016 |archive-date = 21 April 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160421183526/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/archives/fdaDrugInfo.cfm?archiveid=18929 |url-status = live }}&lt;/ref&gt;
|protein_bound    =93%
|metabolism       =Major: [[CYP3A4]], [[CYP1A2]]; Minor: [[CYP2D6]], [[Demethylation|N-demethylation]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amrix.com/Content/Pdf/prescribing-information.pdf|date=May 2016|title=AMR40470 (Amrix) Prescribing Information|author=Teva Pharmaceuticals USA, Inc|access-date=2 February 2017|archive-date=22 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222030052/http://www.amrix.com/Content/Pdf/prescribing-information.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|metabolites      =Norcyclobenzaprine
|elimination_half-life=32 hours (range 8–37 hours)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amrix.com/Content/Pdf/prescribing-information.pdf|date=May 2016|title=AMR40470 (Amrix) Prescribing Information|author=Teva Pharmaceuticals USA, Inc|access-date=2 February 2017|archive-date=22 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161222030052/http://www.amrix.com/Content/Pdf/prescribing-information.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|excretion        =Kidney

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =20
|H                =21
|N                =1
|SMILES           =c3cc\2c(\C=C/c1c(cccc1)C/2=C/CCN(C)C)cc3
|StdInChI         =1S/C20H21N/c1-21(2)15-7-12-20-18-10-5-3-8-16(18)13-14-17-9-4-6-11-19(17)20/h3-6,8-14H,7,15H2,1-2H3
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =JURKNVYFZMSNLP-UHFFFAOYSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
}}సైక్లోబెంజాప్రిన్, '''ఫ్లెక్సెరిల్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది అకస్మాత్తుగా ప్రారంభమయ్యే కండరాల అస్థిపంజర పరిస్థితుల నుండి కండరాల నొప్పులకు ఉపయోగించే ఔషధం.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot;&gt;{{Cite web|title=Cyclobenzaprine Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/cyclobenzaprine.html|website=Drugs.com|publisher=AHFS|access-date=22 December 2018|archive-date=23 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073516/https://www.drugs.com/monograph/cyclobenzaprine.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది మస్తిష్క పక్షవాతం ఉపయోగపడదు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఉపయోగం కొన్ని వారాల కంటే ఎక్కువ సిఫార్సు చేయబడలేదు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో [[తలనొప్పి]], అలసట, మైకము, నోరు పొడిగా ఉండటం ఉంటాయి.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో క్రమరహిత హృదయ స్పందన ఉండవచ్చు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; గర్భధారణ సమయంలో హాని జరిగినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు, కానీ ఈ జనాభాలో ఇది బాగా అధ్యయనం చేయబడలేదు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది ఒక MAO నిరోధకం తో ఉపయోగించరాదు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది ఎలా పనిచేస్తుందో స్పష్టంగా తెలియదు.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt;

సైక్లోబెంజాప్రిన్ 1977లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.&lt;ref name=&quot;AHFS2018&quot; /&gt; యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మోతాదుకు టోకు ధర 2018 నాటికి US $0.05 కంటే తక్కువగా ఉంది.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=22 December 2018|archive-date=19 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2017 లో, ఇది 17 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్‌లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 43 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref2&quot;&gt;{{Cite web|title=Cyclobenzaprine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cyclobenzaprine|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412065117/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Cyclobenzaprine|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ఇది 2012 నాటికి యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో అందుబాటులో లేదు.

== సూచనలు ==
&lt;references /&gt;
[[వర్గం:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>jzzwwc3l1i6wjpe8v5bo8ye4fidb6d9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:Vsrao167</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509167</id>
    <revision>
      <id>4954027</id>
      <timestamp>2026-09-07T05:59:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nrgullapalli</username>
        <id>11739</id>
      </contributor>
      <comment>వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]])</comment>
      <origin>4954027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10340" sha1="a3hvu12ro32084zzp21665xgfgh966w" xml:space="preserve">
==స్వాగతం==
&lt;!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --&gt;
&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:large; color:black;&quot;&gt;Vsrao167 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;స్వాగతం!&lt;/span&gt;]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Vsrao167 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు.
{{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;&quot;&gt;
వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].&lt;/div&gt;|}} 
* [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి    [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి.
* &quot;మరియు&quot; అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. 
* వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? 
* చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో &quot;1&quot; అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;  ఇలా రాస్తే  మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.
* వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - &quot;వికీపీడియా:&quot; &quot;వాడుకరి:&quot; &quot;మూస:&quot; &quot;వర్గం:&quot; -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి.
* వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి.
* వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి &quot;విజువల్ ఎడిటరు&quot; తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి.  
----
ఇకపోతే..
* ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి.
* ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు.
* [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. 
------
* తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో  చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ]  ఇష్టపడండి.
* ఈ సైటు గురించి  [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి.
* వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&amp;action=edit&amp;section=new&amp;preload=template:helpme-preload&amp;preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు.
తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం.  [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &amp;nbsp;&lt;!-- Template:Welcome--&gt; [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 05:59, 7 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a3hvu12ro32084zzp21665xgfgh966w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>చోప్తా</title>
    <ns>0</ns>
    <id>509168</id>
    <revision>
      <id>4954038</id>
      <timestamp>2026-09-07T07:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kumarram87</username>
        <id>153913</id>
      </contributor>
      <comment>[[WP:AES|←]]Created page with 'చోప్టా ఉత్తరాఖండ్‌లోని ఒక సుందరమైన పర్వత ప్రాంతం. ఇది పచ్చని పచ్చిక బయళ్ళు, అందమైన ప్రకృతి దృశ్యాలతో కూడిన ఒక చిన్న గ్రామం. ఇక్కడి విశాలమైన పచ్చిక బయళ్ళు, పూలతో నిండిన లోయ...'</comment>
      <origin>4954038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3557" sha1="09wgkv40jdx6cpzz30map0pj6ssb1qj" xml:space="preserve">చోప్టా ఉత్తరాఖండ్‌లోని ఒక సుందరమైన పర్వత ప్రాంతం. ఇది పచ్చని పచ్చిక బయళ్ళు, అందమైన ప్రకృతి దృశ్యాలతో కూడిన ఒక చిన్న గ్రామం. ఇక్కడి విశాలమైన పచ్చిక బయళ్ళు, పూలతో నిండిన లోయల సహజ హిమాలయ సౌందర్యం కారణంగా ఇది &quot;ఉత్తరాఖండ్ మినీ స్విట్జర్లాండ్&quot;గా ప్రసిద్ధి చెందింది.&lt;ref&gt;[https://www.manchalamushafir.com/chopta-uttarakhand/ ఉత్తరాఖండ్‌లోని చోప్తా లోయ]&lt;/ref&gt;

ఈ చిన్న గ్రామం ఏడాది పొడవునా సందర్శించదగిన ప్రదేశం, ప్రతి రుతువులోనూ విభిన్నమైన ప్రకృతి దృశ్యాలను అందిస్తుంది. వేసవిలో ఇక్కడ పచ్చని పచ్చిక బయళ్ళు, ఆల్పైన్ పచ్చిక బయళ్ళు, శరదృతువులో పూలతో నిండిన లోయలు, శీతాకాలంలో మంచుతో కప్పబడిన పచ్చిక బయళ్ళు కనిపిస్తాయి.

చోప్టా తుంగనాథ్ చంద్రశిల ట్రెక్‌కు చోప్టా ప్రధాన బేస్ క్యాంప్‌గా కూడా ఉపయోగపడుతుంది. చోప్టా నుండి తుంగనాథ్ దూరం 3.5 కి.మీ. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎత్తైన శివాలయం, 12,073 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న తుంగనాథ్‌కు చేసే ప్రసిద్ధ ట్రెక్. ఆ తర్వాత 1.5 కి.మీ. ట్రెక్కింగ్ మార్గం ద్వారా 13,123 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్న చంద్రశిల శిఖరాన్ని చేరుకోవచ్చు.&lt;ref&gt;[https://www.manchalamushafir.com/tungnath-temple-twelve-fascinating-facts/ ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎత్తైన శివాలయం, తుంగనాథ్]&lt;/ref&gt;

== స్థానం ==
చోప్తా లోయ ఉత్తరాఖండ్‌లోని రుద్రప్రయాగ్ జిల్లాలో, గర్వాల్ మరియు కుమావ్న్ హిమాలయాల మధ్య గర్వాల్ హిమాలయ ప్రాంతంలో ఉంది.

చోప్తాకు అత్యంత సమీప పట్టణం ఉఖీమఠ్ (సుమారు 45 కి.మీ దూరంలో ఉంది); కుండ్, ఉఖీమఠ్, చమోలి, గోపేశ్వర్ వంటి ప్రాంతాల మీదుగా రిషికేశ్ మరియు హరిద్వార్ నుండి రోడ్డు మార్గం ద్వారా ఇక్కడికి సులభంగా చేరుకోవచ్చు.&lt;ref&gt;[https://musafirresort.in/chopta/ చోప్తా, ఉత్తరాఖండ్]&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>09wgkv40jdx6cpzz30map0pj6ssb1qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వర్గం:భారత రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల మంత్రులు</title>
    <ns>14</ns>
    <id>509169</id>
    <revision>
      <id>4954072</id>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <comment>ఖాళీ పేజీని సృష్టించారు</comment>
      <origin>4954072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954083</id>
      <parentid>4954072</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="i21durwtu8keny6jsxnf6xvzd99ifr7" xml:space="preserve">[[వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రులు]]</text>
      <sha1>i21durwtu8keny6jsxnf6xvzd99ifr7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>4954085</id>
      <parentid>4954083</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T11:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>యర్రా రామారావు</username>
        <id>28161</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల రాజకీయ పదవీ బాధ్యులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)</comment>
      <origin>4954085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="200" sha1="7xn3kgvexpuikopr6lv7hu6qln7wpea" xml:space="preserve">[[వర్గం:భారత ప్రభుత్వ మంత్రులు]]
[[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల రాజకీయ పదవీ బాధ్యులు]]</text>
      <sha1>7xn3kgvexpuikopr6lv7hu6qln7wpea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>509170</id>
    <redirect title="వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ" />
    <revision>
      <id>4954074</id>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ]] పేజీని [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4954074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="dc35l0w4og1bpvjnl1fltg47g5wppkt" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ]]</text>
      <sha1>dc35l0w4og1bpvjnl1fltg47g5wppkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతివ రానా</title>
    <ns>2</ns>
    <id>509171</id>
    <redirect title="వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా" />
    <revision>
      <id>4954076</id>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]] పేజీని [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4954076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="48hk53jqnsokxe7a2vcud4km02ccuhi" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]]</text>
      <sha1>48hk53jqnsokxe7a2vcud4km02ccuhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతివ రానా</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509172</id>
    <redirect title="వాడుకరి చర్చ:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా" />
    <revision>
      <id>4954078</id>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి చర్చ:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4954078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="131" sha1="l50bytqsjnpk88i2bsic9qxjwab4a5n" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[వాడుకరి చర్చ:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతివ రానా]]</text>
      <sha1>l50bytqsjnpk88i2bsic9qxjwab4a5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి చర్చ:কল্কি</title>
    <ns>3</ns>
    <id>509173</id>
    <redirect title="వాడుకరి చర్చ:Depot, KG" />
    <revision>
      <id>4954080</id>
      <timestamp>2026-09-07T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి చర్చ:কল্কি]] పేజీని [[వాడుకరి చర్చ:Depot, KG]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4954080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80" sha1="ax5obk0kqylrnfkq3of44lxsefp13q3" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[వాడుకరి చర్చ:Depot, KG]]</text>
      <sha1>ax5obk0kqylrnfkq3of44lxsefp13q3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతిభా రానా</title>
    <ns>2</ns>
    <id>509174</id>
    <redirect title="వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతిభా రానా" />
    <revision>
      <id>4954082</id>
      <timestamp>2026-09-07T11:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanbiruzzaman</username>
        <id>122339</id>
      </contributor>
      <comment>Tanbiruzzaman, [[వాడుకరి:কল্কি/స్త్రీ/ప్రతిభా రానా]] పేజీని [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతిభా రానా]] కు తరలించారు: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/কল্কি|কল্কি]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Depot, KG|Depot, KG]]&quot;</comment>
      <origin>4954082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121" sha1="lyjngbv0c90g5ihm90y1gu1m34o3r17" xml:space="preserve">#దారిమార్పు [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/ప్రతిభా రానా]]</text>
      <sha1>lyjngbv0c90g5ihm90y1gu1m34o3r17</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>