వికీపీడియా tewiki https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%AE%E0%B1%8A%E0%B0%A6%E0%B0%9F%E0%B0%BF_%E0%B0%AA%E0%B1%87%E0%B0%9C%E0%B1%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter మీడియా ప్రత్యేక చర్చ వాడుకరి వాడుకరి చర్చ వికీపీడియా వికీపీడియా చర్చ దస్త్రం దస్త్రంపై చర్చ మీడియావికీ మీడియావికీ చర్చ మూస మూస చర్చ సహాయం సహాయం చర్చ వర్గం వర్గం చర్చ వేదిక వేదిక చర్చ TimedText TimedText talk మాడ్యూల్ మాడ్యూల్ చర్చ Event Event talk Topic 0 1505 4954889 4848806 2026-09-08T12:01:08Z ~2026-48674-80 153950 /* గ్రామ ప్రముఖులు */ 4954889 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Village}} '''లేపాక్షి''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం జిల్లాలో]] ఇదే పేరుతో ఉన్న [[లేపాక్షి మండలం]] లోని గ్రామం, అదే మండలానికి కేంద్రం. ఇది సమీప పట్టణమైన [[హిందూపురం]] నుండి 16 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 2133 ఇళ్లతో, 10042 జనాభాతో 1891 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 5373, ఆడవారి సంఖ్య 4669. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 1120 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 134. గ్రామ జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 595570<ref>{{Cite web|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}</ref>.[[దస్త్రం:Nandi Lepakshi Temple Hindupur 5.jpg|thumb|280x280px|ఏకశిలా నంది]] == గ్రామ ప్రాముఖ్యత == '''లేపాక్షి''' [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] రాష్ట్రం, [[శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా]]లో ప్రధాన శైవక్షేత్రం, పర్యాటక కేంద్రం. ఇక్కడ వున్న [[వీరభద్ర స్వామి దేవాలయం (లేపాక్షి)]] నంది ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలు.ఇది [[భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా]] "లేపాక్షి వారసత్వ కట్టడాల సముదాయా"నికి గుర్తింపు పొందడానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చొరవ తీసుకుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2000/11/27/stories/102772a4.htm|title=The Lepakshi heritage|website=Business Line}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.amaravativoice.com/News/lepakshi-may-get-world-heritage-status|title=Lepakshi May Get World Heritage Status|last=Voice|first=Amaravati|website=amaravativoice.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204114610/http://www.amaravativoice.com/News/lepakshi-may-get-world-heritage-status|archive-date=4 December 2017|access-date=4 December 2017}}</ref> ఈ ప్రక్రియలో భాగంగా యునెస్కో వారసత్వ కట్టడాల తాత్కాలిక జాబితాలో చేరింది.<ref>{{Cite web|title=యునెస్కో వారసత్వ కట్టడాల తాత్కాలిక జాబితాలో లేపాక్షికి చోటు|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/state/hyderabad/lepakshi-has-been-inscribed-on-the-unesco-world-heritage-list/ts20220329081421555|access-date=2022-03-29|website=ETV Bharat News}}</ref> == గృద్ధ == రామాయణములో రావణాసురుడు [[సీత]]ను అపహరించుకుని వెళుతుండగా ఈ కూర్మ పర్వతం పైన [[జటాయువు]] అడ్డగిస్తుంది. [[రావణుడు]] ఆ పక్షి రెక్కలు నరికివేయగా ఈ స్థలములో పడిపోయినట్లు, ఆ పిమ్మట సీతాన్వేషణలో ఈ స్థలానికి వచ్చిన [[శ్రీరాముడు]] జటాయువును తిలకించి, జరిగిన విషయం తెలుసుకుని, తర్వాత ఆ పక్షికి మోక్షమిచ్చి ''లే-పక్షీ'' అని ఉచ్చరిస్తాడు. లే-పక్షి అను పదమే క్రమ క్రమముగా లేపాక్షి అయినట్లు స్థలపురాణంద్వారా తెలుస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/The-hanging-pillar-and-other-wonders-of-Lepakshi/article13383179.ece|title=The hanging pillar and other wonders of Lepakshi|last=Chandaraju|first=Aruna|date=2012-01-27|work=The Hindu|access-date=2022-10-31|issn=0971-751X}}</ref> మరో కథనం ప్రకారం అచ్యుతరాయలు కోశాధికారి విరూపణ్ణ రాజు అనుమతి లేకుండా ప్రభుత్వ ధనంతో ఆలయ నిర్మాణం చేపట్టాడు. నిర్మాణం చాలా వరకూ పూర్తై, కళ్యాణ మంటపం నిర్మాణం జరుగుతున్న సమయంలో రాజుగారికి విరూపణ్ణ వ్యతిరేకులు ఈ విషయం గురించి చేరవేసారు. దీంతో విరూపణ్ణ ముందుగానే రాజు విధించబోయే శిక్షను తనకు తానుగా విధించుకుని రెండు కళ్లనూ తీసివేసి కళ్యాణ మంటపం దక్షిణవైపున ఉండే గోడకు విసిరి కొట్టాడట. అలా కళ్లు విసిరికొట్టిన ఆనవాళ్ళుగా అక్కడి గోడపైనుండే ఎర్రటి గుర్తులను స్థానికులు చూపుతుంటారు. అలా '''లోప- అక్షి''' (కళ్లు లేని) అనే పదాల ద్వారా ఏర్పడిందే లేపాక్షి అని చెబుతారు. == లేపాక్షి బసవేశ్వరుడు == పట్టణ ప్రవేశంలో ఉన్న ఒక తోటలో ఉన్న అతిపెద్ద ఏకశిలా నంది విగ్రహం ఠీవిగా కూర్చున్న భంగిమలో ఉంటుంది. ఇచ్చట గుట్టవంటి ఏకశిలను బసవేశ్వరుడుగా తీర్చిదిద్దారు. ఇంత పెద్ద బసవడు బహుకొద్దిచోట్లమాత్రమే ఉన్నాయి. ఈగుడిని ఉద్ధేసించి "లేపాక్షి రామాయణము" అను హరికథ ఉంది. పాతికకు మించిన శిలా స్తంభాలు, నాలుగు వైపులా లతలను చెక్కిపెట్టినవి, చేరి లతా మండప మేర్పరచినవి.ఇలాంటి మండపం ఇతరచోట్ల సామాన్యముగా కానరాదు. నాలుగు కాళ్ళ మండపం విజయనగరపు ఆలయాలలో దేవాలయానికి బయట కనిపిస్తుంది. కాని ఈ ఆలయంలో పశ్చిమ వైపు భాగంలో ఉంది. ==పూర్వపు చరిత్ర== ఈ ఊరు [[శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు]] కాలములో మిక్కిలి ప్రశస్తి గన్నది. విరుపణ్ణ వడియార్, వీరణ్ణ వడియార్లను ఇద్దరు గొప్ప వ్యక్తులు పెనుకొండ కేంద్రంగా పరిపాలిస్తూ, లేపాక్షిలో ప్రపంచ ప్రసిద్ధ వీరభద్రస్వామి ఆలయాన్ని నిర్మించినది విజయనగర సామ్రాజ్య కాలానికి చెందిన రాచర్ల పల్లవ రాజులు అయిన ప్రముఖ సోదరులు విరూపన్న వడియార్, అతని సోదరుడు వీరన్న వడియార్. ఈ ఊరి పక్కన ఒక గుట్ట ఉంది. దాని పేరు [[కూర్మశైలం]]. ఇక్కడ పాపనాశేశ్వరుడను శివుడు ప్రతిష్ఠితుడైయున్నాడు. ఈ శివలింగాన్ని [[అగస్త్యుడు]] ప్రతిష్ఠించాడు. మొదట ఇది గర్భగుడిగా మాత్రమే ఉండేది. ఋషులు అరణ్యములలో తపమునకై వచ్చి ప్రశాంతముగా డేవుని కొలిచేవారు. దండకారణ్యమును తాపసోత్తమ శరణ్యమని కృష్ణ దేవరాయల కాలమునకు ముందు వాడగు పోతనామాత్యుడు వర్ణించాడు. ఈ లేపాక్షి దండకారణ్యం లోనిది. ఇచ్చట [[జటాయువు]] పడియుండెననీ, [[శ్రీరాముడు]] ఆతనిని "లే పక్షీ" అని సంబోధించారని, అందుచేతనే దీనికి లేపాక్షి అని పేరు కలిగినని కొందరు అంటారు. ఇది నమ్మదగినది కాదు. శ్రీరాముడు కిష్కింధకు రాకముందు జటాయువు సంస్కారం జరిగింది. శ్రీరాముడు ఉత్తరం నుండి దక్షిణానికు వచ్చాడని కొందరంటారు. ఇక్కడికి 200 మీ. దూరంలో మధ్యయుగం నాటి నిర్మాణ కళతో కూడిన ఒక పురాతన శివాలయం ఉంది. ఇక్కడ దాదాపు ముప్పై అడుగుల ఎత్తున, పాము చుట్టుకొని ఉన్నట్లున్న శివలింగం ఆరుబయట ఉంటుంది. చక్కటి శిల్పచాతుర్యంతో కూడిన స్తంభాలు, మండపాలు, అనేక శివలింగాలతో కూడిన ఈ గుడిలో ఇప్పటికీ పూజలు జరుగుతున్నాయి. ఈ దేవాలయం పెద్ద ఆవరణ కలిగి మధ్యస్థంగా గుడితో సుందరముగా ఉంటుంది. ఇచ్చటి [[వీరభద్ర స్వామి దేవాలయం (లేపాక్షి)|వీరభద్రుని ఆలయాన్ని]] సా. శ. 15, 16 వ శతాబ్ది మధ్యకాలములో విజయనగర ప్రభువు అచ్యుతరాయల కాలంలో పెనుకొండ రాజ్యంలో రాజులు మారినప్పుడు, ఈర్ష్యతో కొందరు వ్యక్తులు ఆ రాజులపై అసత్యాలు (అబద్ధాలు) ప్రచారం చేశారు. అయినప్పటికీ, ఆ రాజులు ఏ తప్పూ చేయలేదు.తమ స్వంత ధనాన్ని వెచ్చించి ఈ దేవాలయాన్ని నిర్మించామని నిరూపించుకోవడానికి, అలాగే తమ దైవభక్తిని చాటుకోవడానికి, ఆ రాజులు తమ కళ్లను తామే త్యాగం చేసుకున్నారు.. ఆలయ నిర్మాణం మూడింట ఒక వంతు ఆగిపోవడం ఇందువల్లనే అంటారు. ఈ ఆలయ నిర్మాణం జరగడానికి ముందు ఈ స్థలం కూర్మ శైలం అనే పేరుగల ఒక కొండగా ఉండేది. ఈ కొండపైన విరూపణ్ణ వడియార్ ఏడు ప్రాకారాలుగల ఆలయం కట్టించగా ఇప్పుడు మిగిలియున్న మూడు ప్రాకారాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. మిగిలిన నాలుగు ప్రాకారాలు కాలగర్భమున కలసిపోయాయివని అంటారు. ప్రాకారం గోడలు ఎత్తైనవి. గోడలపైనా, బండలపైనా కన్నడ భాషలో శాసనాలు మలచారు. ఈ శాసనాల ద్వారా ఈ దేవాలయ పోషణకు ఆనాడు భూదానం చేసిన దాతల గురిచిన వివరాలు తెలుస్తాయి. ఇక్కడి గుడికి చాలా ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. ఇక్కడి మూలవిరాట్టు వీరభద్ర స్వామి. గుడి లోపల ఒక స్తంభానికి దుర్గా దేవి విగ్రహం ఉంది. మాములుగా దేవుడు మనకు గుడి బయటినుండే కనపడతాడు. వీరభధ్ర స్వామి ఉగ్రుడు కాబట్టి, అతని చూపులు నేరుగా ఊరి మీద పడకూడదు అని గుడి ద్వారం కొంచం ప్రక్కకు వుంటుంది. గుడి లోని పైకప్పు కలంకారి చిత్రాలతో తీర్చిదిద్దబడ్డది. ఈ గుడికి ముఖ్య ఆకర్షణ వేలాడే స్తంభం. ఈ స్తంభం కింద నుంచి మనం ఒక తువ్వాలుని అతి సులువుగా తీయవచ్చును. ఇది అప్పటి శిల్పుల కళాచాతుర్యానికి ఒక మచ్చుతునక.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.328483|title=మన పవిత్ర వారసత్వము|last=పొణుగుపాటి కృష్ణమూర్తి|date=1933|page=222}}</ref> ==వీరభద్ర స్వామి దేవాలయం== {{main|వీరభద్ర స్వామి దేవాలయం,లేపాక్షి}} [[దస్త్రం:Virupaksha utsava moorti at Veerabhadra temple, lepakshi.JPG|thumb|280x280px|లేపాక్షి వీరభద్ర దేవాలయంలో విరూపాక్ష అమ్మవారి ఉత్సవ మూర్తి]] [[File:Südindischer Meister um 1540 001.jpg|thumb|లేపాక్షి దేవాలయంలోని 16వ శతాబ్దపు వర్ణచిత్రం|361x361px]] లేపాక్షి దేవాలయం చక్కని ఎరుపు, నీలిమ, పసుపుపచ్చ, ఆకుపచ్చ, నలుపు, తెలుపు రంగులను ఉపయోగించి అద్భుతమైన కుడ్య చిత్రాలతో నిర్మించబడింది. కృష్ణదేవరాయల కాలపు కుడ్య చిత్రలేఖనం గొప్పదనం- అంటే లేపాక్షి కుడ్య చిత్రలేఖనపు గొప్పదనం కూడా చూడవచ్చు. సమకాలికుడగు [[పింగళి సూరన్న]] ప్రభావతీ ప్రద్యుమ్నమున కొంత సూచించాడు. అందు ప్రభావతీ వర్ణన " కన్నుల గట్టినట్లు తెలికన్నుల నిక్కను జూచినట్ల, తోబలుక కడంగినట్ల, భావ గంభీరత లుట్టి పడన్ శివ వ్రాసినట్టి ఈ చిత్తరవు" అని శుచిముఖిచేత వర్ణించాడు.శివ, [[వీరభద్ర]], వైష్ణవాలాయములకు సమానమైన ముఖమండపం పైకప్పు లోభాగాన [[మహాభారత]], రామాయణ పౌరాణిక గాథల లిఖించారు. వీరభద్ర దేవాలయపు గోడలమీదను, శివాలయపు అర్ధపంటపమున శివకథలతో అలంకరించారు. పార్వతీ పరిణయం, పార్వతీ పరమేశ్వరుల పరస్పరానురాగ క్రీడలు, త్రిపుర సంహారం, శివ తాండవం లోని ఆఖ్యాయికలు గాథా విషయాలుగ చేర్చబడినవి. ==మటి శివ లింగం== {{maplink|type=point|zoom=7| frame-width=300|frame-height=300|frame=yes|text= లేపాక్షి OSM గతిశీల పటం}} ఇది సమీప పట్టణమైన [[హిందూపురం]] నుండి 14 కి. మీ. దూరంలో ఉంది. బెంగుళూరు నుండి 120 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది. [[హైదరాబాదు]], [[బెంగుళూరు]] రోడ్డుకు ఎడమ వైపు నుండి 11 కి.మీ. దూరంలో ఉంటుంది. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ఒక ప్రైవేటు బాలబడి ఉంది. ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాలలు 12, ప్రైవేటు ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు మూడు, ప్రైవేటు ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు రెండు, ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు, ప్రైవేటు మాధ్యమిక పాఠశాలలు రెండు ఉన్నాయి. ఒక ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాల ఉంది.ఒక ప్రైవేటు వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల ఉంది. సమీప ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల [[హిందూపురం]]లో ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల అనంతపురంలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు హిందూపురంలోనూ ఉన్నాయి. సమీప అనియత విద్యా కేంద్రం, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల సేవామందిర్ లో ఉన్నాయి. ===నవోదయ పాఠశాల=== గ్రామీణ ప్రాంతాలలో విద్యా ప్రమాణాల అభివృద్ధికి, బీదరికం అడ్డుకాకుండా వుండటానికి ఉన్నత ప్రమాణాలతో కూడిన అధునాతన విద్యను ఉచితంగా అందచేయడానకి ప్రారంభించిన [[జవహర్ నవోదయ విద్యాలయం]] పథకం క్రింద 1987లో ఈ విద్యాలయాన్ని ప్రారంభించారు. విశాలమైన క్రీడామైదానం, గ్రంథాలయంతో పాటు ఉపాధ్యాయులు అందుబాటులో లేని సమయం లోను విద్యార్థులకు పాఠాలు బోధించేలా పనిచేసే ఇంటరాక్టివ్ బోర్డు, కంప్యూటర్ శిక్షణ వంటి సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. సంగీతం, చిత్రలేఖనం లోనూ తర్ఫీదు ఇస్తారు. ఆరో తరగతి నుంచి 12వ తరగతి వరకు నేషనల్ కౌన్సిల్ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్ ట్రైనింగ్ సిలబస్‌లో బోధన జరుగుతుంది. 10, 12 తరగతుల విద్యార్థులు సెంటర్‌బోర్డు ఆఫ్ సెకండరీ ఎడ్యుకేషన్ (సీబీఎస్ఈ) నిర్వహించే పరీక్షలకు హాజరవుతారు. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === లేపాక్షిలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఇద్దరు డాక్టర్లు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఒకరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి. వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. రెండు మందుల దుకాణాలు ఉన్నాయి. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా శుద్ధి చేయని నీరు సరఫరా అవుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. == పారిశుధ్యం == గ్రామంలో భూగర్భ మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉంది. మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని నేరుగా జలవనరుల్లోకి వదులుతున్నారు. గ్రామం సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం కిందకు రావట్లేదు. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == లేపాక్షిలో పోస్టాఫీసు సౌకర్యం, పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు ఉన్నాయి. సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్, ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులుప్రైవేటు బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. జాతీయ రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం, వారం వారం సంత ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. అసెంబ్లీ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం, పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 12 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == [[లేపాక్షి]]లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 378 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 2 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 12 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 321 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 781 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 395 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 1077 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 421 హెక్టార్లు ==నీటిపారుదల సౌకర్యాలు== [[లేపాక్షి]]లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * బావులు/బోరు బావులు: 417 హెక్టార్లు * చెరువులు: 4 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == లేపాక్షిలో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. ===ప్రధాన పంటలు=== [[వేరుశనగ]], [[మొక్కజొన్న]], [[వరి]] == గ్రామ ప్రముఖులు == # [[వేంకటరాయ కవి]]: [[కవి]], [[నాటక రచయిత|నాటక కర్త]]. # [[వేంకట నారాయణ కవి]]: [[కవి]], [[యక్షగానం|యక్షగాన కర్త]] # [[శొంఠి శ్రీనివాస కవి]]: [[కవి]], శతక కర్త # [[శొంఠి శ్రీనివాసమూర్తి]]: [[ఉపాధ్యాయుడు]], [[కవి]] # పరిగి వేణుగోపాలరావుగారు MBA LLB ADVOCATE ప్రస్తుత లేపాక్షిఆలయ కమిటీచైర్మన్ ==చిత్ర మాలిక== <gallery widths="150"> దస్త్రం:AP Lepakshi Veerabhadra Temple.jpg|వీరభద్ర మందిరం దస్త్రం:Sculpture at the Veerabhadra Temple, Lepakshi, Andhra Pradesh, India a2.jpg|వీరభద్ర మందిరం లోపల దస్త్రం:Nagalinga at Lepakshi 2.jpg|నాగలింగం దస్త్రం:లేపాక్షిబసవయ్య.jpg|బసవన్న దస్త్రం:Shiva Parvathi Kalyana Mantapa at Lepakshi.jpg|శివ పార్వతీ కళ్యాణ మంటపం </gallery> {{commons category|Lepakshi}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{లేపాక్షి మండలంలోని గ్రామాలు}} {{శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ చారిత్రక స్థలాలు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:రాయలసీమ లోని పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:అనంతపురం జిల్లా పుణ్యక్షేత్రాలు]] [[వర్గం:ప్రసిద్ధ శైవక్షేత్రాలు]] rect8sztvqkaor8g7w1bmi5nu6nvdc8 1 4400 4955121 4926055 2026-09-09T04:07:50Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955121 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2005| వారం=37}} {{వికీప్రాజెక్టు ఆంధ్ర ప్రదేశ్| జలవనరు=అవును}} {{సమిష్టి కృషి పరిగణన}} ==Corrections== Please refer http://en.wikipedia.org/wiki/Godavari -The river is about 1,450 km (900 mi) long. "మహాసముద్రానికి 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి" is wrong. Rajamundry is 80k from seacost, distance of Nasik-Trimbakeshwar from sea-cost is much more. Please modify... Jagadish. -- 2005-09-27T13:45:50 జగదీష్ :80 is the distance from Arebia ocean, not the bay of bangla. Hope it clarifies. --2005-09-27T14:07:15‎ 207.46.50.75 ==Need Information== While article in Marathi language [[mr:गोदावरी नदी]] about [[:en:Godavari]] River is developing we seek co-operation for more information related to *Tributories coming from Karnatak,andhra,orisa, *Erigation Projects on Godavari and Tributories *Urban Settelements/Cities located on bank of Godavari *Flood controll lines on Godavari for various cities *Industries and industrial pollution on Godavari *Translation from Marathi to English article also is welcome -विजय 11:07, 18 ऑगस्ट 2006 (UTC) ==మరికొంత సమాచారం== ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరించే పని జరుగుతున్నది, బొమ్మలు చేర్చే క్రతువు కూడా జరుగుతున్నది. పుష్కరాలు అనే వేరే వ్యాసం వ్రాసేవరకు ఆ విషయాలు ఇక్కడ ఉంచండి తరువాత మారుద్దాం --[[సభ్యుడు:S172142230149|మాటలబాబు]] 08:06, 18 జూలై 2007 (UTC) :[[పుష్కరాలు]] అన్న వ్యాసం ఇప్పటికే ఉన్నది --[[సభ్యుడు:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] 08:12, 18 జూలై 2007 (UTC) == గోదావరి డెల్టాలో చీలికలు == ఇందులో విషయం తప్పుగా రాసారు.గోదావరి త్రయంబకములో పుట్టి,బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.గోదావరినీళ్లు ఉప్పగా వుండవు.[[వాడుకరి:Palagiri|పాలగిరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:Palagiri|చర్చ]]) 04:53, 25 ఫిబ్రవరి 2013 (UTC) :తొలగించాను. [[వాడుకరి:Chavakiran|Chavakiran]] ([[వాడుకరి చర్చ:Chavakiran|చర్చ]]) 07:46, 26 ఫిబ్రవరి 2013 (UTC) == భారతదేశంలో మూడో అతిపెద్ద నదా? == గోదావరి నది భారత దేశము లో గంగ, సింధు తరువాత అతి పెద్ద నది. అన్న వాక్యం ఏ ప్రాతిపదికన రాశారు? పెద్ద అన్న అస్పష్టపదం దేన్ని సూచిస్తోంది పొడవైనదనా? వెడల్పైనదనా? ఎలాచూసుకున్నా భారతదేశంలో గంగ, సింధుల కన్నా పొడవైన నది ఉంది.. బ్రహ్మపుత్ర.--[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:48, 2 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) :సవరించబడివున్నది. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:25, 17 ఫిబ్రవరి 2021 (UTC) r4e4w4nrlcmzupylj0qnq93vv1h8mtt 4955170 4955121 2026-09-09T04:52:36Z Chaduvari 97 4955170 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|3 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2005| వారం=37}} {{వికీప్రాజెక్టు ఆంధ్ర ప్రదేశ్| జలవనరు=అవును}} {{సమిష్టి కృషి పరిగణన}} ==Corrections== Please refer http://en.wikipedia.org/wiki/Godavari -The river is about 1,450 km (900 mi) long. "మహాసముద్రానికి 80 కిలో మీటర్ల దూరంలో జన్మించి" is wrong. Rajamundry is 80k from seacost, distance of Nasik-Trimbakeshwar from sea-cost is much more. Please modify... Jagadish. -- 2005-09-27T13:45:50 జగదీష్ :80 is the distance from Arebia ocean, not the bay of bangla. Hope it clarifies. --2005-09-27T14:07:15‎ 207.46.50.75 ==Need Information== While article in Marathi language [[mr:गोदावरी नदी]] about [[:en:Godavari]] River is developing we seek co-operation for more information related to *Tributories coming from Karnatak,andhra,orisa, *Erigation Projects on Godavari and Tributories *Urban Settelements/Cities located on bank of Godavari *Flood controll lines on Godavari for various cities *Industries and industrial pollution on Godavari *Translation from Marathi to English article also is welcome -विजय 11:07, 18 ऑगस्ट 2006 (UTC) ==మరికొంత సమాచారం== ఈ వ్యాసాన్ని విస్తరించే పని జరుగుతున్నది, బొమ్మలు చేర్చే క్రతువు కూడా జరుగుతున్నది. పుష్కరాలు అనే వేరే వ్యాసం వ్రాసేవరకు ఆ విషయాలు ఇక్కడ ఉంచండి తరువాత మారుద్దాం --[[సభ్యుడు:S172142230149|మాటలబాబు]] 08:06, 18 జూలై 2007 (UTC) :[[పుష్కరాలు]] అన్న వ్యాసం ఇప్పటికే ఉన్నది --[[సభ్యుడు:వైజాసత్య|వైజాసత్య]] 08:12, 18 జూలై 2007 (UTC) == గోదావరి డెల్టాలో చీలికలు == ఇందులో విషయం తప్పుగా రాసారు.గోదావరి త్రయంబకములో పుట్టి,బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.గోదావరినీళ్లు ఉప్పగా వుండవు.[[వాడుకరి:Palagiri|పాలగిరి]] ([[వాడుకరి చర్చ:Palagiri|చర్చ]]) 04:53, 25 ఫిబ్రవరి 2013 (UTC) :తొలగించాను. [[వాడుకరి:Chavakiran|Chavakiran]] ([[వాడుకరి చర్చ:Chavakiran|చర్చ]]) 07:46, 26 ఫిబ్రవరి 2013 (UTC) == భారతదేశంలో మూడో అతిపెద్ద నదా? == గోదావరి నది భారత దేశము లో గంగ, సింధు తరువాత అతి పెద్ద నది. అన్న వాక్యం ఏ ప్రాతిపదికన రాశారు? పెద్ద అన్న అస్పష్టపదం దేన్ని సూచిస్తోంది పొడవైనదనా? వెడల్పైనదనా? ఎలాచూసుకున్నా భారతదేశంలో గంగ, సింధుల కన్నా పొడవైన నది ఉంది.. బ్రహ్మపుత్ర.--[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్ ]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 16:48, 2 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) :సవరించబడివున్నది. --[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 00:25, 17 ఫిబ్రవరి 2021 (UTC) f2wtp3cvu8yookgcelw8fg427ymi1om 0 6122 4954921 4953887 2026-09-08T15:01:51Z K.Venkataramana 27319 4954921 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181108224505/https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|archive-date=8 November 2018|website=in.com}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{cite web|title=::Directorate Of Film Festivals::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528092902/http://www.dff.nic.in/iffi.asp|archive-date=28 May 2015}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది.<ref name="ponni cast2">{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&nbsp;– Gemini Ganeshan&nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.<ref name="ponni cast2" /> అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref name=":0" /> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref name=":0">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] 3faplzf7ha7il2gsmmkyq8ygzmtkkvl 4954933 4954921 2026-09-08T15:15:19Z K.Venkataramana 27319 మూలాల శుద్ధి 4954933 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic! - in.com|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|access-date=2026-09-08|website=in.com|language=en-US}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{Cite web|title=::DIRECTORATE OF FILM FESTIVALS::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|access-date=2026-09-08|website=www.dff.nic.in}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{cite web|year=2002|title=33rd International Film Festival of India|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223151140/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|archive-date=23 December 2017|access-date=23 December 2017|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది.<ref name="ponni cast2">{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&nbsp;– Gemini Ganeshan&nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.<ref name="ponni cast2" /> అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref name=":0" /> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref name=":0">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Stamp depicting Savtri issued by the Government|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|website=Govt postage stamps|accessdate=31 December 2015|archive-date=22 జూన్ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180622004856/http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|url-status=dead}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] hsi7j3ic40i6yo7c9di3n6davwn1feg 4954936 4954933 2026-09-08T15:20:43Z K.Venkataramana 27319 4954936 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic! - in.com|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|access-date=2026-09-08|website=in.com|language=en-US}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{Cite web|title=::DIRECTORATE OF FILM FESTIVALS::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|access-date=2026-09-08|website=www.dff.nic.in}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|access-date=2026-09-08|website=iffi.nic.in}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు.<ref name="ponni cast2">{{cite web|date=31 May 2011|title=Ponniyin Selvan Movie Attempts&nbsp;– is it a curse or lack of purse : MGR&nbsp;– Gemini Ganeshan&nbsp;– Vyjayanthimala Bali|url=http://600024.com/specials/ponniyin-selvan-movie-attempts-is-it-a-curse-or-lack-of-purse/2/|access-date=21 January 2012|publisher=600024.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref name=":0">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|title=Star and a versatile actor|date=15 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=11 July 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20030929110047/http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|archive-date=29 September 2003|location=Chennai, India}}</ref> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://www.hindu.com:80/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Postage Stamps:: Postage Stamps,Stamp issue calender 2014, Paper postage, Commemorative and definitive stamps, Service Postage Stamps, Philately Offices, Philatelic Bureaux and counters, Mint stamps (unused stamps)|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|access-date=2026-09-08|website=postagestamps.gov.in|language=en}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] ckyuh3hnw09rt1vftv2y38x9k66y6nu 4954938 4954936 2026-09-08T15:22:48Z K.Venkataramana 27319 /* గమనికలు */ 4954938 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic! - in.com|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|access-date=2026-09-08|website=in.com|language=en-US}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{Cite web|title=::DIRECTORATE OF FILM FESTIVALS::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|access-date=2026-09-08|website=www.dff.nic.in}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|access-date=2026-09-08|website=iffi.nic.in}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు. అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://www.hindu.com:80/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Postage Stamps:: Postage Stamps,Stamp issue calender 2014, Paper postage, Commemorative and definitive stamps, Service Postage Stamps, Philately Offices, Philatelic Bureaux and counters, Mint stamps (unused stamps)|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|access-date=2026-09-08|website=postagestamps.gov.in|language=en}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] c2895uawaygi7zmob14wvoki42powoe 4954939 4954938 2026-09-08T15:23:27Z K.Venkataramana 27319 "[[సావిత్రి (నటి)]]" ను సంరక్షించారు ([మార్చడం=అజ్ఞాత సభ్యులను నిరోధించు] (నిరవధికం) [తరలించడం=అజ్ఞాత సభ్యులను నిరోధించు] (నిరవధికం)) 4954938 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic! - in.com|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|access-date=2026-09-08|website=in.com|language=en-US}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{Cite web|title=::DIRECTORATE OF FILM FESTIVALS::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|access-date=2026-09-08|website=www.dff.nic.in}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|access-date=2026-09-08|website=iffi.nic.in}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు. అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://www.hindu.com:80/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Postage Stamps:: Postage Stamps,Stamp issue calender 2014, Paper postage, Commemorative and definitive stamps, Service Postage Stamps, Philately Offices, Philatelic Bureaux and counters, Mint stamps (unused stamps)|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|access-date=2026-09-08|website=postagestamps.gov.in|language=en}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] c2895uawaygi7zmob14wvoki42powoe 4955019 4954939 2026-09-09T00:03:33Z Chaduvari 97 +{{Good article}} 4955019 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను తరచుగా “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic! - in.com|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|access-date=2026-09-08|website=in.com|language=en-US}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{Cite web|title=::DIRECTORATE OF FILM FESTIVALS::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|access-date=2026-09-08|website=www.dff.nic.in}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|access-date=2026-09-08|website=iffi.nic.in}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు. అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://www.hindu.com:80/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Postage Stamps:: Postage Stamps,Stamp issue calender 2014, Paper postage, Commemorative and definitive stamps, Service Postage Stamps, Philately Offices, Philatelic Bureaux and counters, Mint stamps (unused stamps)|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|access-date=2026-09-08|website=postagestamps.gov.in|language=en}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] 7ip6o6l0e6dzz9e7omiam8dnnt53h2w 4955020 4955019 2026-09-09T00:04:09Z Chaduvari 97 4955020 wikitext text/x-wiki {{Good article}} {{Infobox person | name = సావిత్రి | image = Savitri 2011 stamp of India (cropped).jpg | caption = 2011 భారత తపాలా బిళ్ళపై సావిత్రి చిత్రం | other_names = మహానటి సావిత్రి<br/>నడిగైయర్ తిలగం | birth_name = సావిత్రి | birth_date = {{birth date|df=yes|1935|12|06}} | birth_place = చిర్రావూరు, [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br/>(ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], భారతదేశం) | death_date = {{death date and age|df=yes|1981|12|26|1934|12|06}} | death_place = [[చెన్నై|మద్రాసు]], [[తమిళనాడు]], భారతదేశం | occupation = {{hlist|[[నటన|నటి]]|[[నేపథ్య గాయకుడు|నేపథ్య గాయని]]|[[చలనచిత్ర నిర్మాణం|చలనచిత్ర రూపకర్త]]}} | years_active = 1951–1981 | works = [[సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | spouse = {{marriage|[[జెమినీ గణేశన్]]|1952}} | children = 2 | awards = [[కళైమామణి|కలైమామణి]] }} '''నిస్సంకర సావిత్రి''' ('''సావిత్రి గణేశన్''' అని కూడా అంటారు; 1935 డిసెంబరు 6 - 1981 డిసెంబరు 26) ప్రధానంగా [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]], [[తమిళ సినిమా|తమిళ]] చిత్రాలలో నటించిన భారతీయ నటి, చిత్రనిర్మాత, దర్శకురాలు. ఆమెను [[భారతీయ సినిమా]] చరిత్రలో గొప్ప నటీమణులలో ఒకరిగా పరిగణిస్తారు. తెలుగులో ''మహానటి,''<ref>{{cite web|title=These are the qualities that made yesteryear actress Savitri a 'Mahanati'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/these-are-the-qualities-that-made-yesteryear-actress-savitri-a-mahanati/articleshow/63987383.cms|website=The Times of India|accessdate=29 November 2021}}</ref> తమిళంలో ''నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం)'' అనే బిరుదులతో ప్రజలు ఆమెను అభిమానంగా పిలిచేవారు. 1950లు, 1960లలో సావిత్రి దక్షిణ భారత సినిమాలలో అత్యధిక పారితోషికం అందుకున్న నటీమణులలో ఒకరు. ఆమెను “తెలుగు సినిమా రాణి”గా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite web|title=Mahanati Savitri: Remembering the late actress on her birth anniversary|url=https://m.economictimes.com/news/new-updates/mahanati-savitri-remembering-the-legend-on-her-85th-birth-anniversary/articleshow/96028562.cms|website=Economic Times|accessdate=28 November 2022}}</ref> మూడు దశాబ్దాలపాటు సాగిన తన సినీ జీవితంలో సావిత్రి 250కి పైగా చిత్రాలలో నటించింది. 1952లో వచ్చిన ''[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు]]'' సినిమాలో ఆమెకు మొదటి ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది. తరువాత ఆమె, విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయాలు పొందిన అనేక చిత్రాలైన ''[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]]'' (1953), ''[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]]'' (1955), ''[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]]'' (1955), [[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|''దొంగ రాముడు'']] (1955), ''[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్లు]]'' (1957), ''[[మాయాబజార్]]'' (1957), ''[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్య బలం]]'' (1959), ''[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]]'' (1962), ''[[గుండమ్మ కథ]]'' (1962), ''[[నర్తనశాల]]'' (1963),<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20130424003536/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200.html 100 Years of Indian Cinema: The 100 land mark Indian films of all time|Movies News Photos-IBNLive]</ref> ''[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]]'' (1964), ''[[సుమంగళి (1965 సినిమా)|సుమంగళి]]'' (1965), ''[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]]'' (1965) లలో నటించింది.<ref>{{cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm6IIFAAward.aspx?PdfName=6IIFA.pdf|access-date=25 August 2012|publisher=Iffi.nic.in}}</ref> సావిత్రి, దానధర్మాలకూ ఉదార స్వభావానికీ ప్రసిద్ధి చెందింది. భారతీయ సినిమాకు ఆమె చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా, 1999లో జరిగిన [[30వ భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవం|30వ భారత అంతర్జాతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో]] ఆమెకు “ఎ మూన్ ఎమాంగ్ స్టార్స్" ఆనే గౌరవం లభించింది.<ref>{{Cite news|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|title=Savitri: A Moon Among Stars|last=Devipriya|date=January 1999|work=30th International Film Festival of India '99|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20130130012630/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm30IIFAAward.aspx?PdfName=30IIFA.pdf|archive-date=30 January 2013|publisher=Directorate of Film Festivals|page=150}}</ref> ఆమె జీవితం, వృత్తి జీవితం ఆధారంగా తరువాత రూపొందిన జీవిత చరిత్ర చిత్రం ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' (2018), మెల్‌బోర్న్ భారతీయ చలనచిత్రోత్సవంలో “ఈక్వాలిటీ ఇన్ సినిమా అవార్డు”ను గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Mahanati: 100 glorious days of an undisputed classic! - in.com|url=https://www.in.com/entertainment/regional/mahanati-100-glorious-days-of-an-undisputed-classic-184535.htm|access-date=2026-09-08|website=in.com|language=en-US}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == సావిత్రి 1934 డిసెంబరు 6 న{{efn|సావిత్రి జన్మతేదీని అనేక చోట్ల 1936 జనవరి 4 అని పొరపాటుగా నమోదు చేశారు. వి. ఆర్. మూర్తి, వి. సోమరాజులు తమ ''ఎ లెజెండరీ యాక్ట్రెస్: మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకం కోసం విస్తృతంగా పరిశోధన చేసి ఆమె పుట్టినది 1935 డిసెంబరు 6 అని నిర్ధారించారు.|name=dob}} ప్రస్తుత [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లోని [[గుంటూరు జిల్లా]] [[చిర్రావూరు]]<nowiki/>లో ఒక తెలుగు కుటుంబంలో జన్మించింది.<ref name=":03">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref> ఆమె తల్లిదండ్రులు నిస్సంకర సుభద్రమ్మ, గురవయ్య; వీరు [[కాపు (కులం)|కాపు]] కులానికి చెందినవారు.<ref name=":022">{{Cite web|last=Premchand|first=V. K.|date=25 December 2016|title=మసకబారని మహానటి|url=https://www.sakshi.com/news/family/savitri-death-anniversary-today-435229|access-date=6 December 2020|website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]]|language=te}}</ref><ref name=":52">M. L. Kantha Rao (July 1999), [https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/25437/ ''A Study of the Socio-Political Mobility of the Kapu Caste in Modern Andhra'']. [[University of Hyderabad]]. Chapter 6. p. 290. hdl:10603/25437</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/kapu-community-says-no-to-chandranna-samkshema-bhavan/articleshow/52383519.cms|title=Kapu community says no to 'Chandranna' samkshema bhavan|date=2016-05-22|work=The Times of India|access-date=2023-04-08|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web|date=2 February 2016|title=Election promises haunt Chandrababu Naidu|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/020216/election-promises-haunt-chandrababu-naidu.html|access-date=14 May 2023|website=[[Deccan Chronicle]]}}</ref> ఆమెకు ఆరు నెలల వయసులోనే తండ్రి మరణించాడు. ఆ తర్వాత ఆమె తల్లి, సావిత్రిని, ఆమె అన్నయ్య మారుతిని తీసుకుని తన అక్క ఇంటికి వెళ్ళడానికి నిర్ణయించుకుంది. సావిత్రి పెదనాన్న అయిన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య చౌదరికి సంతానం లేకపోవడంతో సావిత్రి కుటుంబాన్ని చేరదీయాలని నిశ్చయించుకున్నాడు.<ref>{{Cite web|last=K|first=Janani|date=2018-05-16|title=Who was Savitri, the legend immortalised in Mahanati?|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/who-is-legendary-actress-savitri-nadigaiyar-thilagam-mahanati-1234385-2018-05-16|access-date=2026-09-06|website=India Today|language=en}}</ref> సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె పెదనాన్న కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు. ఆమె [[విజయవాడ]]లోని కస్తూరిబాయి మెమోరియల్ పాఠశాలలో చేరింది. పాఠశాలకు వెళ్ళే దారిలో నృత్య విద్యాలయం ఉండేది. రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి ప్రేరణ చెంది, ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొంది. [[విజయవాడ]]<nowiki/>లో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>https://www.gotelugu.com/</ref> 'రాధాకృష్ణ' నృత్యనాటికను ఆయనే స్వయంగా రాసి ప్రదర్శనలు ఇచ్చినప్పుడు అందులో సావిత్రి కృష్ణుడి పాత్ర పోషించింది. అలా వీరి తొలిప్రదర్శన విజయవాడలోనే రామమోహన్‌ గ్రంధాలయంలో మొదలై వరసగా రాజమండ్రి, కొత్తగూడెం, పాలకొల్లు వంటి పట్టణాల్లోకి విస్తరించింది. ప్రదర్శనలు జరిగిన ప్రతిచోటా సావిత్రికి ప్రశంసలు లభించేవి. నృత్యంతోబాటు సావిత్రి సంగీతం మీద కూడా దృష్టిపెట్టింది. వీణ నేర్చుకుంది. పదేళ్ళ వయసులో అరుణోదయ నాట్యమండలిలో చేరి దాదాపు ఒక సంవత్సరంపాటు నృత్య ప్రదర్శనలలో పాల్గొంది. ఈ నాట్యమండలిలోనే నటులు [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్‌.టి.రామారావు]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]], [[కె.వి.ఎస్‌.శర్మ]] కూడా నటిస్తుండేవారు. తరువాత కొంతకాలానికి సావిత్రి పెదనాన్న 'నవభారత నాట్యమండలి' సంస్థను స్థాపించాడు. నృత్య దర్శకుడుగా [[కోట సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి|కోట సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి]] వ్యవహరిస్తూ ఆయనే ఈ సమాజానికి ఒక సంగీత ఆర్కెస్ట్రా బృందాన్ని సమకూర్చాడు. ఈ సంస్థ ద్వారా సావిత్రి అనేక చోట్ల ప్రదర్శనలు విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2020-12-06|title=ఆకాశవీధిలో అందాల జాబిలి...సావిత్రి|url=https://www.etvbharat.com/telugu/telangana/sitara/cinema/mahanati-savithri-remains-as-a-star-forever/na20201206054041440|access-date=2026-09-06|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> [[బుచ్చిబాబు (రచయిత)|బుచ్చిబాబు]] రాసిన ''ఆత్మవంచన'' అనే [[నాటకం]]లో కూడా నటించింది.<ref>{{cite book|title=1966-97లో విడుదలైన చిత్రాలు|last1=మద్రాసు ఫిలిం డైరీ|publisher=గోటేటి బుక్స్|edition=కళా ప్రింటర్స్|page=110}}</ref> సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు. సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన పెదనాన్నతో కలిసి మద్రాసులోని [[విజయ వాహిని స్టూడియోస్|విజయ వాహిని స్టూడియో]] కు వెళ్ళింది. కానీ అక్కడ ఆమెకు అవకాశం దక్కలేదు. అయినప్పటికీ నిరుత్సాహపడకుండా ఆమె మరో సినిమా కోసం ప్రయత్నించింది; అక్కడ ఆమెకు ఒక పాత్ర లభించినప్పటికీ, కథానాయకుడితో మాట్లాడేటప్పుడు కలిగిన సంకోచం వల్ల సంభాషణలు పలకడంలో ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని సద్వినియోగ పరచుకోలేకపోయింది.<ref name=":1">{{cite book|title=A Legendary Actress: Mahanati Savitri|last1=Murthy|first1=V. R.|last2=Soma Raju|publisher=Upstate Harbor Publishers|year=2009|isbn=978-0-615-28096-7|location=Jamesville, New York}}</ref> ఆ సమయంలోనే ఆమె రామస్వామి గణేశన్ ([[జెమినీ గణేశన్]] అని కూడా పిలుస్తారు)ను కలిసింది. అతను సావిత్రి ఫోటోలు తీసి, రెండు నెలల తర్వాత మళ్లీ రమ్మని ఆమెకు సూచించాడు. నిరాశతో సావిత్రి తన గ్రామానికి తిరిగి వెళ్లి నాటకాల్లో నటించడం కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> వెండితెరపై సావిత్రి అధికారిక అరంగేట్రం 1950లో వచ్చిన '[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]]' అనే తెలుగు చిత్రంలో ఒక చిన్న పాత్రతో జరిగింది. 1948లో పరిచయమైన తమిళ నటుడు జెమినీ గణేశన్‌ను సావిత్రి 1952లో వివాహం చేసుకుంది. జెమినీ గణేశన్‌కు అప్పటికే వివాహమై, నలుగురు కుమార్తెలు ఉండటం, అలాగే ఆయనకు [[పుష్పవల్లి|పుష్పవల్లితో]] ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె పెదనాన్న, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు.<ref name="auto">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె "సావిత్రీ గణేశ్" అని ఆటోగ్రాఫ్ చేయడంతో ఆమె వివాహ విషయం బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> సావిత్రితో వివాహ బంధంలో ఉంటూనే (వారికి ఒక కుమార్తె, ఒక కుమారుడు ఉన్నారు), పుష్పవల్లితో కూడా తనకు ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారని గణేశన్ అంగీకరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref> == సినీ జీవితం == {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} === 1949–1951: ప్రారంభ తిరస్కరణలు, ఎదుగుదల === సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది. ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత కాలం పని చేసింది. 1949 లో ఆమె, [[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్ని పరీక్ష]] చిత్రానికి స్క్రీన్ టెస్ట్ ఇచ్చింది కానీ చాలా తక్కువ వయస్సు ఉండటం వల్ల ఆమెకు సినిమాలో పాత్ర లభించలేదు. అయితే, ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో ఆమె, [[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం (1950)]] లో మహిళా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|title=Samsaram (1950)|url=https://indiancine.ma/FZX|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> ఆమె ఆ పాత్రలో నటించేటప్పుడు చాలా ఉద్వేగానికి గురై, అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది. చివరకు ఆమెకు చిన్న పాత్రలో నటించే అవకాశం లభించింది. [[రూపవతి (సినిమా)|రూపవతి]], [[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళ భైరవి]] (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, [[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్లి చేసి చూడు (1952)]]<nowiki/>లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది. అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె ప్రదర్శించిన సహజ నటన, భవిష్యత్తులో ఆమె మంచి నటిగా రాణించేందుకు బాటలు వేసింది.<ref>{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|author2=Paul Willemen|publisher=British Film Institute|year=1999|isbn=978-0-85170-669-6|edition=2nd revised}}</ref> === 1952–1956: వేగవంతమైన ఎదుగుదల === తరువాత కాలంలో ఆమె, అక్కినేని నాగేశ్వరరావుతో కలిసి నటించిన [[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953) చిత్రంలో పార్వతి (పారు) పాత్రను అద్భుతంగా పోషించి, అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును అందుకుంది; వీరిద్దరూ కలిసి 30కి పైగా చిత్రాలలో నటించారు.<ref>{{Cite web|title=::DIRECTORATE OF FILM FESTIVALS::|url=http://www.dff.nic.in/iffi.asp|access-date=2026-09-08|website=www.dff.nic.in}}</ref><ref name="4thawardPDF">{{cite web|title=4th National Film Awards|url=http://dff.nic.in/2011/4th_Nff.pdf|access-date=2 September 2011|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref><ref>{{Cite web|title=Directorate of Film Festival|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm33IIFAAward.aspx?PdfName=33IIFA.pdf|access-date=2026-09-08|website=iffi.nic.in}}</ref> [[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ (1955)]] చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను కూడా చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది.<ref name="auto" /> జెమినీ గణేశన్‌తో కలిసి నటించిన హాస్య ప్రధాన చిత్రం 'మనం పోలు మాంగళ్యం' (1953) ద్వారా ఆమె తమిళ చిత్ర పరిశ్రమలోనూ గొప్ప విజయాన్ని సాధించింది.<ref>{{Cite web|title=Manampola Mangalyam (1953)|url=https://indiancine.ma/GWZ|access-date=2026-09-06|website=Indiancine.ma}}</ref> సావిత్రి నటించిన సినిమాకు దర్శకత్వం వహించిన [[పి.చంద్రశేఖరరెడ్డి (దర్శకుడు)|పి. చంద్రశేఖర రెడ్డి]] ఇలా అన్నాడు: "ఆమె అందానికి, ప్రతిభకు సాటి ఎవరూ లేరు. ఆమె ఎవరి సలహాలూ వినకుండా చాలా చిన్న వయసులోనే వివాహం చేసుకుంది. షూటింగ్ సెట్స్‌లో కూడా ఆమెకు మద్యం సేవించే అలవాటు ఉండేదని నాకు గుర్తుంది; ఒకసారి షూటింగ్ సమయంలో ఆమె నా చొక్కాపై వాంతి చేసుకుంది. మరుసటి రోజే ఆమె నాకోసం సరికొత్త చొక్కాను తీసుకువచ్చింది. ఆమె ఎంతో ఉదార ​​స్వభావం కలిగిన మహిళ." సావిత్రి బాలీవుడ్ చిత్రాలలో కూడా నటించింది, కానీ అక్కడ ఆమె పెద్దగా విజయం సాధించలేదు.<ref name="auto" /> అలాగే ఆమె మూడు మలయాళ చిత్రాలలో నటించింది, వాటిలో 'చుళి' (1973) చిత్రం ముఖ్యమైనది.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/old-is-gold-chuzhi-1973/article6493734.ece|title=Chuzhi: 1973|last=Vijayakumar|first=B.|date=12 October 2014|work=The Hindu|access-date=1 March 2018}}</ref> === 1956–1970: స్వర్ణయుగం, “మహానటి” హోదా === [[దస్త్రం:Mayabazar_film_poster.jpeg|thumb|మాయాబజార్ పోస్టర్]] 1957లో వచ్చిన ''[[మాయాబజార్]]'' చిత్రంలోని ఆమె నటన ఆమెను అగ్రతార స్థాయికి చేర్చింది. ఈ చిత్రంలో ఆమె [[బలరాముడు]], రేవతిల కుమార్తె శశిరేఖ పాత్రను పోషించింది. 2007లో జరిగిన తెలుగు చలనచిత్ర పరిశ్రమ వజ్రోత్సవంలో, [[అక్కినేని నాగేశ్వరరావు]] సావిత్రిని “పురుషుడు కాని మరో హీరో” అని ప్రశంసించాడు. [[ఎస్. వి. రంగారావు]] హావభావాలను ఆమె సహజంగా అనుకరించడం ఆమెను ఇంటింటా పరిచయమైన నటిగా నిలిపింది. తరువాత ఆమె తన తరం దక్షిణ భారత నటీమణులలో అత్యధిక పారితోషికం పొందిన, అత్యంత గుర్తింపు పొందిన నటిగా ఎదిగింది. ఆమె అతిథి సత్కారాలకు, దానధర్మాలకూ ఎక్కువగా ఖర్చు పెట్టేది. ఆస్తులు, ఆభరణాలు కొనడం పట్ల మక్కువ చూపేది. ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు. ఆమె భర్త గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండేవాడు. ఆమె తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. 1960లో, మానసిక వేదనతో బాధపడే నర్సు పాత్రను పోషించిన '[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)|చివరకు మిగిలేది]]' (తెలుగు) చిత్రంలోని నటనకు గాను ఆమె రాష్ట్రపతి నుండి ప్రత్యేక ప్రశంసలు అందుకుంది. 1962 లో [[ఎన్.టి.రామారావు]], అక్కినేని నాగేశ్వరరావు, [[జమున (నటి)|జమున]], [[సూర్యకాంతం]] లతో కలిసి '[[గుండమ్మ కథ]]' చిత్రంలో నటించింది. 1963 లో [[జకార్తా]]<nowiki/>లో జరిగిన ఆఫ్రో-ఆసియన్ చలనచిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శించిన '[[నర్తనశాల]]' చిత్రంలో ఆమె ద్రౌపది పాత్ర పోషించింది. 1968 లో ఆమె [[చిన్నారి పాపలు|'చిన్నారి పాపలు]]' అనే తెలుగు చిత్రాన్ని నిర్మించి దర్శకత్వం వహించింది; ఈ చిత్రానికి గాను ఆమె, ఉత్తమ చలనచిత్రంగా నంది పురస్కారం (రజత పురస్కారం) అందుకుంది.<ref>{{cite web|date=|title=Nandi Award winners 1964-2008|url=https://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf|publisher=Government of Andhra Pradesh|accessdate=14 July 2021}}</ref> సావిత్రి తెలుగు, తమిళ భాషలలో 'మాతృ దేవత' (1969), 'కుళందై ఉళ్ళం' (1969)<ref>{{Cite web|title=Kuzhandai Ullam (1969)|url=https://indiancine.ma/NKY|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించింది. భాషా పరమైన అడ్డంకులను అధిగమించి తన బహుముఖ నైపుణ్యాన్ని చాటుతూ, 'ఘర్ బసాకే దేఖో' (1963),<ref>{{Cite web|title=Ghar Basake Dekho (1963)|url=https://indiancine.ma/KRN|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 'బహుత్ దిన్ హువే' (1954) చిత్రాలలో నటించి బాలీవుడ్‌లోనూ తనదైన ముద్ర వేసింది. === 1970–1983: ఆర్థిక ఒడిదుడుకులు, చివరి దశ సినీ జీవితం, పతనం === 1960 ల చివర్లో ఆమె సినీ జీవితం తిరోగమనంలోకి వెళ్లింది. 1970 లలో పన్ను అధికారులు ఆమె ఆస్తులను జప్తు చేశారు. తన చివరి సంవత్సరాలలో ఆమె ఏ సినిమా అవకాశం వచ్చినా నటించడం ప్రారంభించింది. అదే సమయంలో కొందరి ప్రోత్సాహంతో, కొన్ని చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించి, నిర్మించింది. అవి అపజయం పాలవడంతో, ఆర్థికంగా నష్టపోయింది. ఆర్థిక ఇబ్బందుల సమయంలో ఆమెకు సహాయం చేసిన కొద్దిమందిలో [[దాసరి నారాయణరావు]] ఒకడు. ఆయన ''[[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]]'' (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. ఆమె కోసమే ప్రత్యేకంగా ''[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు|దేవదాసు మళ్ళీ పుట్టాడు]]'' (1978) చిత్రాన్ని రూపొందించాడు.<ref>{{cite web|last1=Chowdhary|first1=Y. Sunita|date=3 May 2018|title=Savitri: a legend like none other|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|access-date=8 January 2021|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> సావిత్రి తన కాలంలోని అగ్రశ్రేణి తమిళ నటీమణులలో ఒకరు. ఆమె [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం.జి.ఆర్]], [[శివాజీ గణేశన్]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] వంటి ప్రముఖ నటులతో నటించింది. ఆమె నటించిన తమిళ చిత్రాలలో ''కలత్తూర్ కన్నమ్మ'' (1959), ''పాసమలర్'' (1961), ''పావ మన్నిప్పు'' (1961), ''పార్థల్ పసి తీరుమ్'' (1962), ''కర్పగం'' (1963), ''కర్ణన్'' (1963), ''కై కొడుత్త దైవం'', ''నవరాత్రి'' (1964), ''తిరువిళయాడల్'' (1965) ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Indiancine.ma|url=https://indiancine.ma/|access-date=2026-09-03|website=Indiancine.ma}}</ref> 1958లో [[ఎం.జి.రామచంద్రన్|ఎం. జి. రామచంద్రన్]] దర్శకత్వం వహించిన రెండవ సినిమా ''పొన్నియిన్ సెల్వన్'' లో నటించేందుకు సావిత్రిని ఎంపిక చేశాడు.<ref name="selvan">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> [[కల్కి కృష్ణమూర్తి]] రాసిన ''[[పొన్నియిన్ సెల్వన్]]'' కు తొలినాళ్లలో రూపొందిన చలనచిత్ర అనువాదాలలో ఇది ఒకటి. ఈ చిత్రంలో [[వైజయంతిమాల]], [[పద్మిని (నటి)|పద్మిని]], [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]], [[బి. సరోజా దేవి|సరోజా దేవి]], [[ఎం. ఎన్. రాజమ్]], నాగేశ్ లతో కూడిన తారాగణం ఉంది. ఈ చిత్రంలో ఆమెకు పూంగుళలి, సెందన్ అముదన్ భార్య పాత్రను ఇచ్చారు. అయితే, 1958 మధ్యలో తెలియని కారణాల వల్ల ఈ చిత్ర నిర్మాణాన్ని నిలిపివేశారు.<ref name="selvan22">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2550847.ece|title=Age hardly withers charm of Ponniyin Selvan|author=A. Srivathsan|date=19 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=21 January 2012}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == సావిత్రి, 1948 లో తొలిసారి కలిసిన తమిళ నటుడు [[జెమినీ గణేశన్|జెమిని గణేశన్]] ను 1952లో వివాహం చేసుకుంది. ఒక ఛాయాచిత్రంపై ఆమె సావిత్రి గణేశన్ అని సంతకం చేయడంతో వారి పెళ్ళి సంగతి బహిర్గతమైంది.<ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> కొన్ని కుంటుంబ సమస్యల వలన సావిత్రి, గణేశన్ లు 1981 లో విడిపోయారు.<ref>{{Cite web|date=2024-06-28|title=Meet late actor who was once highest-paid actress, got into troubled marriage and witnessed downfall due to alcoholic life|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/meet-late-actor-who-was-once-highest-paid-actress-got-into-troubled-marriage-and-witnessed-downfall-due-alcoholic-life-1322119|access-date=2024-07-16|website=PINKVILLA|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=The Hindu : Star and a versatile actor|url=http://www.hindu.com:80/thehindu/fr/2003/08/15/stories/2003081501500300.htm|access-date=2026-09-08|website=hindu.com}}</ref> ఈ దంపతులకు విజయ చాముండేశ్వరి అనే కుమార్తె, సతీష్ కుమార్ అనే కుమారుడు జన్మించారు.<ref name="auto3">{{cite web|last=Kalyanam|first=Rajeshwari|date=22 December 2013|title=Drama In Real Life|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2013-12-22/Drama-in-real-life-80115|access-date=23 March 2018|website=The Hans India}}</ref> చాముండేశ్వరి కుమారుడు [[అభినయ్ వడ్డి]] ''రామానుజన్'' (2014) చిత్రంలో నటించాడు.<ref>{{Citation|title=Ramanujan (2014) ⭐ 7.4 {{!}} Biography, Drama, History|url=https://www.imdb.com/title/tt3037162/|language=en-US|access-date=2026-09-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=18 July 2019|title=Gemini Ganesan and Savithri's grandson Abhinay Vaddi to be next seen in a thriller film!|url=https://www.in.com/entertainment/regional/gemini-ganesan-and-savithris-grandson-abhinay-vaddi-to-be-next-seen-in-a-thriller-film-484633.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011141224/https://www.news18.com/entertainment/?utm_source=indotcom&utm_medium=Referral&utm_campaign=indotcom_domain_redirect|archive-date=11 October 2020|access-date=24 January 2020|website=[[In.com]]}}</ref> == అనారోగ్యం, మరణం == 1960ల చివరలో జెమిని గణేశన్ వివాహేతర సంబంధాలను కొనసాగించడం వల్ల సావిత్రి వివాహ జీవితం విచ్ఛిన్నమైంది. ఒంటరితనం, ఆర్థిక పతనం కారణంగా సావిత్రి [[మద్యపానం|మద్యపానాని]]<nowiki/>కి బానిస అయింది. 1972–73 మధ్యకాలంలో, [[మధుమేహం]], [[రక్తపోటు]] పెరిగి ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. 1980 మే నెలకు ముందు సావిత్రి కొంతకాలం పాటు మద్యపానాన్ని మానగలిగింది. 1980 మే 10న [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసి ఉన్న సమయంలో, తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందింది. ఆ నోటీసుతో కలత చెంది, ఆమె మళ్లీ మద్యపానం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా, మధుమేహానికి సాధారణంగా తీసుకునే ఇన్సులిన్ ఇంజెక్షన్ తీసుకున్నప్పటికీ, ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయింది. తొలుత ఆమెను బెంగళూరులోని లేడీ కర్జన్ ఆసుపత్రికి తీసుకెళ్లారు. ఆ తరువాత ఆమెను తిరిగి చెన్నైలోని తన ఇంటికి తరలించారు; అక్కడ ఆమె పూర్తిగా కృశించి, మంచానపడి ఉండిపోయింది.<ref>{{Cite web|title=Rise and Fall of Legendary Telugu Actress Savitri|url=https://www.mintageworld.com/media/detail/7135-rise-fall-legendary-telugu-actress-savitri/|access-date=2026-09-06|website=Mintage World|language=en}}</ref> 19 నెలల పాటు మంచాన పడటం వలన ఆమె కీలక అవయవాలు పనిచేయడం నిలిచిపోయాయి. వైద్యపరమైన సంక్లిష్టతల వల్ల 47 సంవత్సరాల వయసులో 1981 డిసెంబరు 26 న సావిత్రి మరణించింది.<ref name="auto" /><ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/260417/i-never-watched-ammas-films-vijaya-chamundeswari.html|title=I never watched amma's films: Vijaya Chamundeswari|last=Adivi|first=Sashidhar|date=26 April 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2018}}</ref> == వారసత్వం == [[దస్త్రం:Savitri_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|215x215px|2011లో భారతదేశం విడుదల చేసిన తపాలా బిళ్లపై సావిత్రి]] ''ది ప్రింట్'' కు చెందిన రిషిక సదం ఇలా పేర్కొంది: “సావిత్రి ఒక మొండి, పట్టుదల గల, ఏ పాత్రలోనైనా సునాయాసంగా ఒదిగిపోగల చురుకైన నటి. ఆమె పరోపకారిగా ప్రజల మదిలో నిలిచిపోయింది.” ఆమె ఇంకా ఇలా రాసింది: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.<ref>{{Cite web|date=6 December 2021|title=Savitri stood out when South film was ruled by NTR, Nageswara Rao. Movies waited for her|url=https://theprint.in/theprint-profile/savitri-stood-out-when-south-film-was-ruled-by-ntr-nageswara-rao-movies-waited-for-her/777102/?amp|access-date=25 September 2023|website=Govt postage stamps}}</ref> ఆమె జ్ఞాపకార్థం [[భారత ప్రభుత్వం]] 2011లో సావిత్రి ముఖచిత్రంతో 5 రూపాయల తపాలా బిళ్లను విడుదల చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Postage Stamps:: Postage Stamps,Stamp issue calender 2014, Paper postage, Commemorative and definitive stamps, Service Postage Stamps, Philately Offices, Philatelic Bureaux and counters, Mint stamps (unused stamps)|url=http://postagestamps.gov.in/Stamps2011.aspx|access-date=2026-09-08|website=postagestamps.gov.in|language=en}}</ref> సాంప్రదాయ నర్తకులు, కళాకారులు, మాధ్యమ సాంకేతిక నిపుణుల ప్రతిభను గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట, ''మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం పురస్కారాన్ని'' స్థాపించింది. ఆర్థిక పతనం కారణంగా ఆమె ధరించిన వస్త్రాలలో చాలావరకు మిగలలేదు. ఆమె ప్రాచుర్యంలోకి తెచ్చిన కాంచీవరం పట్టు చీరలతో సహా వివిధ చిత్రాలలో ఆమె ధరించిన దుస్తులను సంరక్షించడానికి పలువురు ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు ప్రత్యేక కృషి చేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/savitri-a-legend-like-none-other/article23759251.ece|title=Savitri: A legend like none other|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=2018-05-03|work=The Hindu|access-date=2026-09-06|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో == * 2018లో, సావిత్రి జీవితచరిత్ర ఆధారంగా రూపొందిన ''[[మహానటి (2018 సినిమా)|మహానటి]]'' చిత్రం విడుదలైంది. ఇందులో నటి [[కీర్తి సురేష్]] సావిత్రి పాత్రను పోషించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల ప్రశంసలు, వాణిజ్య విజయం రెండింటినీ సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2018|title=Mahanati actor Keerthy Suresh on playing Savirtri: I'm glad I convinced her daughter with my portrayal|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180524010146/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-actor-keerthy-suresh-on-playing-savirtri-im-glad-i-convinced-her-daughter-with-my-portrayal-4465101.html|archive-date=24 May 2018|access-date=21 May 2018|work=Firstpost}}</ref><ref name="50days">{{Cite web|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=2 July 2018|title=Mahanati completes 50-day theatrical run, becomes highest grossing woman-led South Indian film|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714173542/https://www.firstpost.com/entertainment/mahanati-completes-50-day-theatrical-run-becomes-highest-grossing-woman-led-south-indian-film-4644911.html|archive-date=14 July 2018|access-date=24 May 2018|website=Firstpost}}</ref> ఈ చిత్రంలో నటించిన కీర్తి సురేష్ కి జాతీయ ఉత్తమ నటి పురస్కారం లభించింది. * 2019లో విడుదలైన [[ఎన్. టి. రామారావు|ఎన్.టి.ఆర్.]] జీవితచరిత్ర చిత్రం ''[[ఎన్.టి.ఆర్. కథానాయకుడు|ఎన్.టి.ఆర్: కథానాయకుడు]]''లో నటి [[నిత్యా మీనన్]] తెరపై సావిత్రి పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite web|date=5 November 2018|title=NTR biopic: Meet Nithya Menen as legendary actor Savitri|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914120433/https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/ntr-biopic-nithya-menen-savitri-5435265/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manoj Kumar R.|date=2019-01-09|title=NTR Kathanayakudu movie review: Tribute to the legend of NT Rama Rao|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129073651/https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/ntr-kathanayakudu-movie-review-nandamuri-balakrishna-vidya-balan-5530474/|archive-date=29 November 2022|access-date=2023-01-25|website=The Indian Express|language=en}}</ref> ==ఇతర విశేషాలు== డిసెంబరు 6 న సావిత్రి జన్మదినాన్ని ఆమె అభిమానులు ఘనంగా జరుపుకుంటారు. మల్లెపూలు, వర్షం సావిత్రికి ఇష్టమైనవి. ఆమెది ఎడమ [[చేతివాటం]].<ref>{{Cite web|last=Karri|first=Sriram|date=2018-07-08|title=The ticket: Time world did it right for left-handers {{!}} The ticket: Time world did it right for left-handers|url=https://www.deccanchronicle.com/decaf/080718/the-ticket-time-world-did-it-right-for-left-handers.html|access-date=2026-09-02|website=Deccan Chronicle|language=en}}</ref> క్రికెట్, [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] ఆటలను బాగా ఇష్టపడేది. చెన్నైలో క్రికెట్ మ్యాచ్ ఉంటే ఆమె తప్పక చూసేది. వెస్టిండీస్ ప్రముఖ ఆటగాడు "గ్యారీ సోబర్స్"కు సావిత్రి అభిమాని. ఆ రోజుల్లోనే [[శివాజీ గణేశన్|శివాజీగణేశన్]] తోపాటు తారల క్రికెట్లో పాల్గొనేది.<ref>{{Cite web|title=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)|url=https://india-lifestyle.blogspot.com/2009/03/maha-nati-savitri-famous-heroin-of.html|access-date=2026-09-02|website=Maha Nati Savitri( a famous heroin of South India)}}</ref> ఆమె వద్ద ఏనుగు దంతంతో చేసిన చదరంగం బల్లకూడా ఉండేది. సావిత్రి మంచి చమత్కారి, అంతే కాదు ఇతరులను అనుకరించటంలో కూడా దిట్ట. ఆమె తన భర్త జెమినీ గణేశన్‌ను, [[రేలంగి వెంకట్రామయ్య|రేలంగి]]ని, [[బి. సరోజా దేవి|బి.సరోజాదేవిని]], [[ఎస్.వి. రంగారావు|ఎస్వీ రంగారావుని]], ఇంకా అనేకమందిని తరుచూ అనుకరించేది. దానధర్మాల విషయంలో అమెది ఎముకలేని చెయ్యి. ఒకసారి నిండుగా నగలతో అలంకరించుకుని [[ప్రధానమంత్రి]] [[లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి]]ని కలిసేందుకు వెళ్ళి, అక్కడ మొత్తం నగలన్నిటినీ వలిచి ప్రధానమంత్రి సహాయ నిధికి దానమిచ్చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/did-you-know/savitri-donated-her-jewlery-to-the-prime-minister/articleshow/34865996.cms?utm_source=chatgpt.com|title=Savitri donated her Jewlery to the Prime Minister|date=2014-05-09|work=The Times of India|access-date=2026-09-02|issn=0971-8257}}</ref> == అపజయాలు == మహానటి సావిత్రి జీవితంలో సంభవించిన వరుస అపజయాలు ఆమెను ఆర్థికంగానూ మానసికంగానూ బాధించాయి. ఆమె దర్శకత్వం వహించిన మొదటి చిత్రం [[చిన్నారి పాపలు]]. ఈ చిత్ర నిర్మాణంలో చాలామంది పాలుపంచుకున్నారు. వీరి అభిప్రాయ బేధాలతో సినిమా సరిగా ముందుకు సాగకపోవడంతో ఆమె సొంత ఆస్తులు అమ్మి ఈ సినిమా నిర్మాణానికి వెచ్చించవలసి వచ్చింది. తెలుగులో అమోఘ విజయం సాధించిన మూగమనసులు చిత్రాన్ని తమిళంలో నిర్మించి అందులో శివాజీ గణేషన్ తో నటించింది. ఆ చిత్రం అపజయాన్ని ఎదుర్కొనడం ఆమె ఆర్థిక పతనానికి దారితీసింది. ఆర్థికంగా సమస్యలను ఎదుర్కొంటూ టీ నగర్ నుండి అణ్ణానగర్‌కు నివాసం మారిన తరువాత, అక్కడే ఆమె అంతిమ అంకం ముగిసిపోయింది. ==ఆమె సినిమాలు== {{main|సావిత్రి నటించిన సినిమాల జాబితా}} ===నటిగా=== {{Div col|colwidth=20em|content= #[[సంసారం (1950 సినిమా)|సంసారం]] (1950) #[[అగ్నిపరీక్ష (1951 సినిమా)|అగ్నిపరీక్ష]] (1951) #[[పాతాళ భైరవి (సినిమా)|పాతాళభైరవి]] (1951)లో నృత్యకారిణి #[[పెళ్ళి చేసి చూడు (1952 సినిమా)|పెళ్ళిచేసి చూడు]] (1952)లో సావిత్రి #[[పల్లెటూరు (సినిమా)|పల్లెటూరు]] (1952)లో సుగుణ #[[ప్రతిజ్ఞ (1953 సినిమా)|ప్రతిజ్ఞ]] (1953) #[[దేవదాసు (1953 సినిమా)|దేవదాసు]] (1953)లో పార్వతి #[[బ్రతుకుతెరువు]] (1953)లో జమీందారుగారి కూతురు #[[మేనరికం]] (1954) #[[చంద్రహారం]] (1954)లో చంచల # బహుత్ దిన్ హుయే (1954) (హిందీ సినిమా) # [[పరివర్తన (1954 సినిమా)|పరివర్తన]] (1954)లో సుందరమ్మ #[[వదిన (సినిమా)|వదిన]]1955) # మిస్సియమ్మ (1955) (తమిళ సినిమా) #[[మిస్సమ్మ (1955 సినిమా)|మిస్సమ్మ]] (1955)లో మేరీ/మహాలక్ష్మి #[[అర్ధాంగి (1955 సినిమా)|అర్ధాంగి]] (1955) #[[సంతానం (1955 సినిమా)|సంతానం]] (1955)లో శారద #[[కన్యాశుల్కం (సినిమా)|కన్యాశుల్కం]] (1955)లో మధురవాణి #[[దొంగ రాముడు (1955 సినిమా)|దొంగరాముడు]] (1955)లో సీత #[[చరణదాసి]] (1956)లో లక్ష్మి #[[భలే రాముడు|భలేరాముడు]] (1956) #[[అమరదీపం]] (1956)లో అరుణ #[[వినాయక చవితి (సినిమా)|వినాయకచవితి]] (1957)లో సత్యభామ/భూదేవి #[[తోడికోడళ్ళు (1957 సినిమా)|తోడికోడళ్ళు]] (1957)లో సుశీల #[[ఎం.ఎల్.ఏ. (సినిమా)|ఎమ్మెల్యే]] (శాసన సభ్యులు.) (1957)లో నిర్మల #[[భలే అమ్మాయిలు (1957 సినిమా)|భలే అమ్మాయిలు]] (1957) #[[మాయాబజార్]] (1957)లో శశిరేఖ # కర్పూరకరసి (1957) (తమిళ సినిమా)లో మంజుల #[[మాంగల్య బలం (1958 సినిమా)|మాంగల్యబలం]] ([[1958]]) #[[అప్పుచేసి పప్పుకూడు (1959 సినిమా)|అప్పుచేసి పప్పుకూడు]] (1958)లో మంజరి #[[భాగ్యదేవత]] (1959) #[[నమ్మిన బంటు]] (1959) #[[అభిమానం (సినిమా)|అభిమానం]] (1960) #[[విమల]] (1960) #[[శ్రీ వెంకటేశ్వర మహత్యం|శ్రీవెంకటేశ్వరమహత్యం]] (1960)లో పద్మావతి #[[శాంతి నివాసం|శాంతినివాసం]] (1960) #[[దీపావళి (1960 సినిమా)|దీపావళి]] (1960) #[[చివరకు మిగిలేది (సినిమా)]] (1960)లో పద్మ #[[మావూరి అమ్మాయి]] (1960) (తమిళ సినిమా) #[[పాప పరిహారం|పాపపరిహారం]] ([[1961]]) # పసమలార్ (1961) (తమిళ సినిమా)లో రాధ #[[పాండవ వనవాసం|పాండవవనవాసం]] (1961)లో ద్రౌపది #[[కలసి ఉంటే కలదు సుఖం|కలసివుంటే కలదుసుఖం]] (1961) #[[సిరిసంపదలు]] (1962) #[[పవిత్ర ప్రేమ (1962 సినిమా)|పవిత్ర ప్రేమ]] (1962) (తమిళ సినిమా) # మనితన్ మరవిల్లై (1962) (తమిళ సినిమా) #[[మంచి మనసులు (1962 సినిమా)|మంచిమనసులు]] (1962) #[[ఆరాధన (1962 సినిమా)|ఆరాధన]] (1962)లో అనూరాధ #[[గుండమ్మ కథ]] (1962)లో లక్ష్మి #[[రక్తసంబంధం (1962 సినిమా)|రక్తసంబంధం]] (1962) #[[ఆత్మబంధువు (1962 సినిమా)|ఆత్మబంధువు]] (1962) #[[నర్తనశాల]] (1963)లో ద్రౌపది # కర్ణన్ (1963) (తమిళ సినిమా)లో భానుమతి # ఘర్ బసాకే దేఖో (1963) (హిందీ సినిమా) #[[చదువుకున్న అమ్మాయిలు]] (1963)లో సుజాత #[[రక్తతిలకం (1964 సినిమా)|రక్తతిలకం]] (1964)లో కమల #[[మూగ మనసులు (1964 సినిమా)|మూగ మనసులు]] (1964)లో రాధ # [[కర్ణ (1964 సినిమా)|కర్ణ]]లో (1964) భానుమతి #[[వెలుగునీడలు (1961 సినిమా)|వెలుగునీడలు]] (1964)లో సుగుణ #[[పూజాఫలం]] (1964)లో సీత #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1964) # కైకొడుత్తదైవం (1964) (తమిళ సినిమా) # గంగా కీ లెహరే (1964) (హిందీ సినిమా) #[[డాక్టర్ చక్రవర్తి]] (1964)లో మాధవీ దేవి #[[దేవత (1965 సినిమా)|దేవత]] (1964) #[[సుమంగళి (1940 సినిమా)|సుమంగళి]] (1965) # తిరువిలయాదల్ (1965) (తమిళ సినిమా)లో పార్వతి యొక్క వివిధ రూపాల్లో నటించింది. #[[నాదీ ఆడజన్మే]] (1965) #[[మనుషులు మమతలు]] (1965) #[[భక్త పోతన (1966 సినిమా)|భక్తపోతన]] (1966)లో సరస్వతీదేవి #[[ప్రాణమిత్రులు]] (1967) #[[వరకట్నం (సినిమా)|వరకట్నం]] (1968) #[[అందాలరాజా]] (1977) (తమిళ సినిమా) #[[అల్లుడే మేనల్లుడు]] (1970) - కమల #[[అశ్వత్థామ (సినిమా)|అశ్వథ్థామ]] (1970)లో కుంజుని భార్య #[[తల్లి తండ్రులు (1970 సినిమా)|తల్లితండ్రులు]] (1970)లో కౌసల్య #[[మరో ప్రపంచం|మరోప్రపంచం]] (1970) #[[జగన్మోహిని (1978 సినిమా)|జగన్మోహిని]] (1978) #[[అమర ప్రేమ]] (1978) #[[అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం (1979 సినిమా)|అల్లావుద్దీన్ అద్భుత దీపం]] (1979) (తమిళ సినిమా) #[[అందరికంటే మొనగాడు]] (1985) #[[దేవదాసు మళ్లీ పుట్టాడు]] #[[రామాయణంలో పిడకలవేట]] #[[పునాదిరాళ్ళు|పునాది రాళ్లు]] # [[గోరింటాకు (1979 సినిమా)|గోరింటాకు]] (చివరి సినిమా)1979 }} ===నిర్మాతగా=== #''ఏక్ చిట్టీ ప్యార్ భరీ'' (1975) (హిందీ సినిమా) ===దర్శకురాలిగా=== # [[చిన్నారి పాపలు]] (1968) # [[కుళందై ఉళ్ళం]] (1969) ... తమిళ చిత్రం # [[మాతృ దేవత|మాతృదేవత]] (1969) # [[చిరంజీవి (1969 సినిమా)|చిరంజీవి]] (1969) # [[వింత సంసారం]] (1971) # [[ప్రాప్తం]] (1971) ... తమిళ చిత్రం ===ఇతరాలు=== #[[నవరాత్రి (సినిమా)|నవరాత్రి]] (1966) సినిమాలో నేపథ్య గాయని ==గమనికలు == {{notelist}} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * {{IMDb name|0767800|name=Savitri}} *{{commonscatinline}} {{Authority control|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Savitri}} [[Category:1935 జననాలు]] [[Category:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:కన్నడ సినిమా నటీమణులు]] [[Category:20వ శతాబ్దపు భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] [[Category:తెలుగు నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:1981 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రంగస్థల నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా మహిళా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా మహిళా దర్శకులు]] [[వర్గం:భారతీయ వ్యాపారవేత్తలు]] f0j3qgo7nccustvwdfuchrnvkiwcrh8 1 6146 4955018 4950850 2026-09-09T00:01:43Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం! 4955018 wikitext text/x-wiki {{GA|2026-08-08|topic=జీవిత చరిత్రలు|page=2}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|శుద్ధి చేయబడినది}} {{ఈ వారం వ్యాసం |సంవత్సరం=2006|వారం=1}} {{వికిప్రాజెక్టు భారతదేశం|తరగతి=విశేషవ్యాసం|తెలుగు=అవును|సినిమా=అవును|ముఖ్యం=అతి}} ==ఫొటోలు== రెండు ఫొటోలు ఒకేలాగా ఉన్నాయి కాబట్టి ఒకదానిని తేసేసాను. దానిని పూర్తిగా తేసేయలేదు కామెంట్లలో పెట్టాను. ఆంగ్ల వికీపీడియాలోని ఫొటోను ఆమె నటించిన సినిమాల దగ్గర పెట్టాను. --[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు (Makineni Pradeep)]] 08:59, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) == విశేషవ్యాసంగా ఈ వ్యాసం... == ఈ వ్యాసానికి కొత్త విషయాలు, బొమ్మలు జోడించి, మెరుగుపరచి, విశేషవ్యాసంగా మలుద్దాం రండి. జనవరి 2, సోమవారం లక్ష్యంగా పెట్టుకుందాం. అవసరమైన సమాచారం: *పూర్తి సినిమాల చిట్టా *సావిత్రి గురించి ప్రముఖుల వ్యాఖ్యలు *ఆమె బాల్య విశేషాలు *జీవిత చరమాంకం విశేషాలు -మొదలైనవి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:48, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) *సావిత్రి గారి జీవితం గురించి ''మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో ఉంది, జననం నుండి మరణం వరకు.--[[వాడుకరి:Mukteshvari|Mukteshvari]] 19:05, 13 ఆగష్టు 2009 (UTC) :సావిత్రి గారి పూర్తి సినిమాల చిట్టా [http://imdb.com/name/nm0767800/ ఇక్కడ (imdb)] ఉంది. నేను వాటిని అనువాదించగలను. --[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు (Makineni Pradeep)]] 10:41, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) ::అలాగేనండి. నేను ఆమె జీవిత విశేషాల గురించి చూస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:45, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) ::చాలా సంతొషం. కాని రెండొవ చిత్రము(నర్తనశాల లోనిది) అంతగా బాగోలేదు. అది తీసివేయుట మేలు. [[User:Kiranc|Kiranc]] 11:43, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) :::అయితే, ఆమె జీవిత విశేషాల సమాచారం నాకు దొరకలేదు, ఎవరిదగ్గరైనా ఉంటే, వ్యాసంలో చేర్చగలరు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:42, 1 జనవరి 2006 (UTC) ==ఏకవచన ప్రయోగం== వ్యాసంలో అంతటా ఏకవచనం ఉపయోగించదం అంత సముచితంగా లేదు.దీనిని మార్చే విషయంలో మీకు ఎమైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే చెప్పండి [[User:Kiranc|Kiranc]] 06:16, 3 జనవరి 2006 (UTC) : ఎకవచన ప్రయోగమే విగ్నాన సర్వస్వానికి సబబని నిర్ణయించడమైనది. ఈ విషయము గురించి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)]] లో చర్చించవచ్చు --[[User:వైఙాసత్య|వైఙాసత్య]] 06:27, 3 జనవరి 2006 (UTC) ::నేను కూడ పాలసిలు చూసాను. కాని ఇటీవలి వ్యక్తుల విషయంలో అది అంత బాగోదు. ఉదాహరణకి "ఆమె నేటికి ఆరాధింపబడుతూంది" అనే కన్నా "ఆమె నేటికి ఆరాధింపబడుతున్నారు" అంటే బాగుంటుంది. [[User:Kiranc|Kiranc]] 09:12, 3 జనవరి 2006 (UTC) :::మీరన్నది నిజమేగానీ, ఏకవచనప్రయోగంలో తప్పులేదు. పైగా అన్ని సందర్భాల్లోనూ ఒకే విధానముంటే బాగుంటుంది. కాబట్టి ప్రస్తుతమున్న పద్ధతినే కొనసాగించాలని నా అభిప్రాయం. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:25, 3 జనవరి 2006 (UTC) ::::అవునండి అందరికీ ఏకవచనమువ్ ఆడటమే మంచిది ::::లేకపోతే చాలా సమస్యలు రావచ్చు ::::ఉదాహ్రణకు ::::వై యస్ కి బహువచనము వాడలేదని ఒకరు ::::చంద్రబాబుకు వాడలేదని ఒకరు మనని ఇరగతీస్తారు :) ::::[[User:Chavakiran|Chavakiran]] 06:28, 4 జనవరి 2006 (UTC) :::::అవును మీరన్నది నిజమే. మనం ఎవరిని అతిగా గౌరవించక్కర్లేదు. కాని నా సూచన ఏమిటంటే, "నటించింది , నటించాడు" అనే కన్నా "నటించారు" అంటే బాగుంటుంది. అది వారిని అతిగౌరవించినట్టు కాని, అగౌరవించినట్టు కాని కాదు అని నా భావన. :::::[[User:Kiranc|Kiranc]] 04:31, 5 జనవరి 2006 (UTC) :::::చిన్న clarification. నేను ఎవరికి "శ్రీ", "శ్రీమతి", "గారు", "గౌరవనీయులు" వంటి విశేషణాలు వాడమనటం లేదు. :::::[[User:Kiranc|Kiranc]] 04:35, 5 జనవరి 2006 (UTC) ==సావిత్రి== సావిత్రి గురించి చాల చక్కని వెబ్ పేజి:http://www.mahanatisavitri.com/index.html [[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 10:45, 18 జూన్ 2010 (UTC) [[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 16:20, 22 ఫిబ్రవరి 2009 (UTC) == ఈ వ్యాసాన్ని ఉపయోగించుకున్నవారు == ఈ వ్యాసంలోని సమాచారాన్ని చాలా వరకూ ఉన్నదున్నట్లుగా [[మార్చి 10]] 2008న, [http://pstlap.blogspot.com/2008/03/blog-post_10.html పిరమిడ్ సాయిమిరా థియేటర్ లిమిటెడ్] వారు తమ తెలుగు బ్లాగులో వాడుకున్నారు. వారు వ్యాసాన్ని తమ బ్లాగులో ప్రచురించే ముందు దానిని కొద్దిగా మెరుగుపరచినారు. తెలుగు వికీపీడియాలోని ఒక వ్యాసం ఇలా వాడుకోగలగే దశకు తీసుకుని వెళ్లినందుకు అందరికీ ధన్యవాదాలు. కాకపోతే PSTLవారు సమాచారాన్ని ఇక్కడి నుండి సేకరించినట్లుగా ఎక్కడా పేర్కొనలేదు!. __[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు]] <small>([[User_talk:Mpradeep|చ]] • [[Special:Contributions/Mpradeep|+/-]] • [[User:Mpradeep/సంతకం|మా]])</small> 10:42, 10 మార్చి 2008 (UTC) :బాగా గమనించారు ప్రదీప్ గారు. ఇక్కడి వ్యాసాన్ని వాడుకున్నందుకు తెవికీకు గర్వకారణమే, కనీసం తెలుగు వికీపీడియా నుంచి సేకరించినట్లు చివరన సూచించితే బాగుండేది.--[[సభ్యుడు:C.Chandra Kanth Rao|<font style="background:#c3d9ff;color:blue;"><b> C.Chandra Kanth Rao</b></font>]][[సభ్యులపై చర్చ:C.Chandra Kanth Rao|<font style="background:#ff6fcf;color:# 6131bd;"><b>(చర్చ)</b></font>]] 13:42, 10 మార్చి 2008 (UTC) ::అవును మనందరం పెంచిన మొక్క పూతకు వచ్చినట్లుంది. మూలాన్ని చెప్పకపోవడం సంగతి ఇప్పుడు అంతగా పట్టించుకోనవుసరం లేదు. ఏమయినా వారికి ఒక సందేశాన్నిద్దాము. --[[సభ్యులు:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] - ([[సభ్యులపై_చర్చ:కాసుబాబు|నా చర్చా పేజీ]]) 14:14, 10 మార్చి 2008 (UTC) (Message sent on 10/3/2008) Dear Sir, I am a member of Telugu Wikipedia. http://te.wikipedia.org/wiki/ We have noted the article about MAHANATI SAVITRI in http://pstlap.blogspot.com/2008/03/blog-post_10.html and believe you have taken the content from Telugu Wikipedia and improved it further. I and all wiki colleagues are happy and proud that you have found Telugu Wikipedia article useful. It is our desire to develop more articles to reference standard. We would appreciate more if you quote the source of article as "Telugu Wikipedia http://te.wikipedia.org/wiki/ " I would also request you and your colleagues to contribute to various articles in Telugu Wikipedia. Regards ==ఇంటిపేరు== మహానటి ఇంటిపేరు ఒకచోట కొమ్మారెడ్డి అని, మరొకచోట నిశ్శంకర అనీ ఉన్నది. ఆంగ్ల వికీ వ్యాసములో కూడా అలానే ఉన్నది. ఎది సరైనది? ఎవరైనా వివరించ గలరు.[[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 16:20, 22 ఫిబ్రవరి 2009 (UTC) :: http://www.mahanatisavitri.com/index.html లో సావిత్రి వంశవృక్షం ఉన్నది. అనుమానము నివృత్తి ఐనది.[[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 10:47, 18 జూన్ 2010 (UTC) ==శాస్త్రీయ నృత్యం== సావిత్రి శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొన్నది అని ఉన్నది. శాస్త్రీయ నృత్యం అనగా [[కూచిపూడి]] యేనా? [[భరతనాట్యం]] వగైరాలు నేర్చుకొని ఉన్నా/లేకున్నా, కూచిపూడి ఖచ్చితంగా నేర్చుకొని ఉండి ఉంటుందని భావిస్తున్నాను. దీనిపై స్పష్టత ఇస్తే కూచిపూడి నృత్య కళాకారుల వర్గం చేర్చాలో వద్దో నిర్ధారించుకొనవచ్చును. - [[వాడుకరి:Veera.sj|శశి]] ([[వాడుకరి చర్చ:Veera.sj|చర్చ]]) 13:48, 21 అక్టోబర్ 2013 (UTC) == పుట్టినరోజు == సావిత్రి పుట్టినరోజు ఏమిటనేది అనేక చోట్ల అనేక విధాలుగా ఉంది. ఈ వ్యాసంలో కూడా రెండు రకాలుగా రాసారు. ఇంగ్లీషు వికీపీడియాలో మరో రకంగా ఉంది. జాలంలో వెతికితే ఇవేవీ కాకుండా వేరే రోజులు ఉన్నాయి. మహానటిసావిత్రి.కామ్ అనే వెబ్ సైటులో 1935 డిసెంబర్ 6 అని ఉంది. ఏదో నిర్ధారించుకుని వ్యాసంలో మార్చాలి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక]] [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] గార్లు ఈ సంగతి చూడాలని విజ్ఞప్తి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:24, 24 జూలై 2018 (UTC) : ఏది ప్రమాణంగా తీసుకుందాం? నా వరకైతే సావిత్రం జీవిత కథ పుస్తకం నుంచి తీసుకుంటే బాగుంటుందని అభిప్రాయం. ఎందుకంటే వెబ్ లోనో మరో చోట అయితే పెద్దగా పరిశోధన లేకుండా రాసే అవకాశం ఉంది. పుస్తకం కాబట్టి కనీసం సంపాదకులైనా పరిశీలించి ఉండవచ్చనే నమ్మకం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:38, 24 జూలై 2018 (UTC) ::ఈ వ్యాసంలోనే * జనవరి 11, 1934 * జనవరి 11, 1936 * జనవరి 11, 1937 అని మూడు రకాలుగా ఉన్నాయి. ఇక మహానటిసావిత్రి.కామ్ అనే వెబ్ సైటులో 1935 డిసెంబర్ 6 అని ఉంది. "మహానటి సావిత్రి: వెండితెర సామ్రాజ్ఞి" అనే పుస్తకం ప్రకారం జనవరి 4, 1936 (http://pustakam.net/?p=8441) అని ఉంది. వీటిలో ఏది కరెక్టో తెలుసుకోవాలంటే తెలుగు సినిమా చరిత్రపై అథారిటీ ఉన్న రావికొండలరావు, పైడిపాల, కిరణ్‌ప్రభ (సావిత్రిపై రేడియో ప్రోగ్రాం చేశారు), ఎమ్బీయస్ ప్రసాద్ వంటి వారిని సంప్రదించాలి. నేనా ప్రయత్నంలో ఉన్నాను.--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 06:43, 24 జూలై 2018 (UTC) :::[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ సూపర్! అదే మన తక్షణ కర్తవ్యం :-) [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 07:27, 24 జూలై 2018 (UTC) : కిరణ్‌ప్రభ గారు సావిత్రి గారి బర్త్ సర్టిఫికెట్ పంపారు. దాని ప్రకారం ఆమె జన్మదినం 1935 డిసెంబర్ 6. "ఇది మూర్తిగారు, సోమరాజుగారు వ్రాసిన ఇంగ్లీషు పుస్తకంలోది.." అని పేర్కొన్నారు. దీనిపై [[User:Chaduvari|చదువరి]],[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]],[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s| పవన్ సంతోష్‌]]లు స్పందించ గలరు. --[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 03:26, 26 జూలై 2018 (UTC) : అదే సరైంది అని నేను భావిస్తున్నాను.[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 04:53, 26 జూలై 2018 (UTC) :: పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన భిన్న వాదనలు ఒక నోట్‌లో ప్రస్తావిద్దాం. బర్త్ సర్టిఫికెట్ ప్రాథమిక మూలమైనా, ఇక్కడ మనకున్న చిక్కుముడిని అదే విప్పగలుగుతోంది. దానికి తోడు అది సోమరాజు, మూర్తి అన్న రచయితలు పరిశోధించిన ద్వితీయ స్థాయి మూలంలో నిర్ధారితమైంది. కనుక ఆ పుస్తకం పేరును కిరణ్ ప్రభ గారి నుంచి తెలుసుకుని కోట్ చేస్తూ రాయడం సరైన పని. క్రాస్ రిఫరెన్సింగ్ చేసుకుంటూ వాస్తవాన్ని సాధించినందుకు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక]] గారికి అనేకానేక అభినందనలు, సానుకూలంగా స్పందించి సహకరించిన కిరణ్ ప్రభ గారికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:23, 26 జూలై 2018 (UTC) ::పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన ఆధారాలను సేకరించి ఈ వ్యవహారాన్ని ఒక కొలిక్కి తెచ్చిన [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారికి అబినందనలు, ధన్యవాదాలు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:40, 12 ఆగస్టు 2018 (UTC) ===పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన ఆధారం=== [[దస్త్రం:Date of birth record of Savitri.jpg]] == మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి తో విలీనం గురించి == [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి]] అనే పేజీ ఆ పేరుతో ఉన్న పుస్తకం గురించి, ఈ పేజీ -సావిత్రి గురించి. కాబట్టి ఈ రెంటినీ విలీనం చెయ్యాల్సిన అవసరం లేదు. పరిశీలించండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:07, 24 జూలై 2018 (UTC) ::[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారూ, రెండు వ్యాసాల టైటిల్సు దాదాపుగా ఒకే విధంగా ఉన్నందున అలా భావించాను. ఇటీవల వచ్చిన మహానటి సావిత్రి సినిమా వ్యాసం అని కూడా అనుకోవటానికి అవకాశం ఉంది.అవకాశం ఉంటే టైటిలు కొద్దిగా మారిస్తే బాగుంటుందేమో ఆలోచించగలరు.విలీనం మూస తొలగించాను.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:45, 25 జూలై 2018 (UTC) 39h7moz8x4fq1p92j2th5eekmhl94cd 4955033 4955018 2026-09-09T00:37:51Z Chaduvari 97 4955033 wikitext text/x-wiki {{GA|2026-09-09|topic=జీవిత చరిత్రలు|page=2}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|శుద్ధి చేయబడినది}} {{ఈ వారం వ్యాసం |సంవత్సరం=2006|వారం=1}} {{వికిప్రాజెక్టు భారతదేశం|తరగతి=విశేషవ్యాసం|తెలుగు=అవును|సినిమా=అవును|ముఖ్యం=అతి}} ==ఫొటోలు== రెండు ఫొటోలు ఒకేలాగా ఉన్నాయి కాబట్టి ఒకదానిని తేసేసాను. దానిని పూర్తిగా తేసేయలేదు కామెంట్లలో పెట్టాను. ఆంగ్ల వికీపీడియాలోని ఫొటోను ఆమె నటించిన సినిమాల దగ్గర పెట్టాను. --[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు (Makineni Pradeep)]] 08:59, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) == విశేషవ్యాసంగా ఈ వ్యాసం... == ఈ వ్యాసానికి కొత్త విషయాలు, బొమ్మలు జోడించి, మెరుగుపరచి, విశేషవ్యాసంగా మలుద్దాం రండి. జనవరి 2, సోమవారం లక్ష్యంగా పెట్టుకుందాం. అవసరమైన సమాచారం: *పూర్తి సినిమాల చిట్టా *సావిత్రి గురించి ప్రముఖుల వ్యాఖ్యలు *ఆమె బాల్య విశేషాలు *జీవిత చరమాంకం విశేషాలు -మొదలైనవి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:48, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) *సావిత్రి గారి జీవితం గురించి ''మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో ఉంది, జననం నుండి మరణం వరకు.--[[వాడుకరి:Mukteshvari|Mukteshvari]] 19:05, 13 ఆగష్టు 2009 (UTC) :సావిత్రి గారి పూర్తి సినిమాల చిట్టా [http://imdb.com/name/nm0767800/ ఇక్కడ (imdb)] ఉంది. నేను వాటిని అనువాదించగలను. --[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు (Makineni Pradeep)]] 10:41, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) ::అలాగేనండి. నేను ఆమె జీవిత విశేషాల గురించి చూస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:45, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) ::చాలా సంతొషం. కాని రెండొవ చిత్రము(నర్తనశాల లోనిది) అంతగా బాగోలేదు. అది తీసివేయుట మేలు. [[User:Kiranc|Kiranc]] 11:43, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) :::అయితే, ఆమె జీవిత విశేషాల సమాచారం నాకు దొరకలేదు, ఎవరిదగ్గరైనా ఉంటే, వ్యాసంలో చేర్చగలరు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:42, 1 జనవరి 2006 (UTC) ==ఏకవచన ప్రయోగం== వ్యాసంలో అంతటా ఏకవచనం ఉపయోగించదం అంత సముచితంగా లేదు.దీనిని మార్చే విషయంలో మీకు ఎమైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే చెప్పండి [[User:Kiranc|Kiranc]] 06:16, 3 జనవరి 2006 (UTC) : ఎకవచన ప్రయోగమే విగ్నాన సర్వస్వానికి సబబని నిర్ణయించడమైనది. ఈ విషయము గురించి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)]] లో చర్చించవచ్చు --[[User:వైఙాసత్య|వైఙాసత్య]] 06:27, 3 జనవరి 2006 (UTC) ::నేను కూడ పాలసిలు చూసాను. కాని ఇటీవలి వ్యక్తుల విషయంలో అది అంత బాగోదు. ఉదాహరణకి "ఆమె నేటికి ఆరాధింపబడుతూంది" అనే కన్నా "ఆమె నేటికి ఆరాధింపబడుతున్నారు" అంటే బాగుంటుంది. [[User:Kiranc|Kiranc]] 09:12, 3 జనవరి 2006 (UTC) :::మీరన్నది నిజమేగానీ, ఏకవచనప్రయోగంలో తప్పులేదు. పైగా అన్ని సందర్భాల్లోనూ ఒకే విధానముంటే బాగుంటుంది. కాబట్టి ప్రస్తుతమున్న పద్ధతినే కొనసాగించాలని నా అభిప్రాయం. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:25, 3 జనవరి 2006 (UTC) ::::అవునండి అందరికీ ఏకవచనమువ్ ఆడటమే మంచిది ::::లేకపోతే చాలా సమస్యలు రావచ్చు ::::ఉదాహ్రణకు ::::వై యస్ కి బహువచనము వాడలేదని ఒకరు ::::చంద్రబాబుకు వాడలేదని ఒకరు మనని ఇరగతీస్తారు :) ::::[[User:Chavakiran|Chavakiran]] 06:28, 4 జనవరి 2006 (UTC) :::::అవును మీరన్నది నిజమే. మనం ఎవరిని అతిగా గౌరవించక్కర్లేదు. కాని నా సూచన ఏమిటంటే, "నటించింది , నటించాడు" అనే కన్నా "నటించారు" అంటే బాగుంటుంది. అది వారిని అతిగౌరవించినట్టు కాని, అగౌరవించినట్టు కాని కాదు అని నా భావన. :::::[[User:Kiranc|Kiranc]] 04:31, 5 జనవరి 2006 (UTC) :::::చిన్న clarification. నేను ఎవరికి "శ్రీ", "శ్రీమతి", "గారు", "గౌరవనీయులు" వంటి విశేషణాలు వాడమనటం లేదు. :::::[[User:Kiranc|Kiranc]] 04:35, 5 జనవరి 2006 (UTC) ==సావిత్రి== సావిత్రి గురించి చాల చక్కని వెబ్ పేజి:http://www.mahanatisavitri.com/index.html [[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 10:45, 18 జూన్ 2010 (UTC) [[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 16:20, 22 ఫిబ్రవరి 2009 (UTC) == ఈ వ్యాసాన్ని ఉపయోగించుకున్నవారు == ఈ వ్యాసంలోని సమాచారాన్ని చాలా వరకూ ఉన్నదున్నట్లుగా [[మార్చి 10]] 2008న, [http://pstlap.blogspot.com/2008/03/blog-post_10.html పిరమిడ్ సాయిమిరా థియేటర్ లిమిటెడ్] వారు తమ తెలుగు బ్లాగులో వాడుకున్నారు. వారు వ్యాసాన్ని తమ బ్లాగులో ప్రచురించే ముందు దానిని కొద్దిగా మెరుగుపరచినారు. తెలుగు వికీపీడియాలోని ఒక వ్యాసం ఇలా వాడుకోగలగే దశకు తీసుకుని వెళ్లినందుకు అందరికీ ధన్యవాదాలు. కాకపోతే PSTLవారు సమాచారాన్ని ఇక్కడి నుండి సేకరించినట్లుగా ఎక్కడా పేర్కొనలేదు!. __[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు]] <small>([[User_talk:Mpradeep|చ]] • [[Special:Contributions/Mpradeep|+/-]] • [[User:Mpradeep/సంతకం|మా]])</small> 10:42, 10 మార్చి 2008 (UTC) :బాగా గమనించారు ప్రదీప్ గారు. ఇక్కడి వ్యాసాన్ని వాడుకున్నందుకు తెవికీకు గర్వకారణమే, కనీసం తెలుగు వికీపీడియా నుంచి సేకరించినట్లు చివరన సూచించితే బాగుండేది.--[[సభ్యుడు:C.Chandra Kanth Rao|<font style="background:#c3d9ff;color:blue;"><b> C.Chandra Kanth Rao</b></font>]][[సభ్యులపై చర్చ:C.Chandra Kanth Rao|<font style="background:#ff6fcf;color:# 6131bd;"><b>(చర్చ)</b></font>]] 13:42, 10 మార్చి 2008 (UTC) ::అవును మనందరం పెంచిన మొక్క పూతకు వచ్చినట్లుంది. మూలాన్ని చెప్పకపోవడం సంగతి ఇప్పుడు అంతగా పట్టించుకోనవుసరం లేదు. ఏమయినా వారికి ఒక సందేశాన్నిద్దాము. --[[సభ్యులు:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] - ([[సభ్యులపై_చర్చ:కాసుబాబు|నా చర్చా పేజీ]]) 14:14, 10 మార్చి 2008 (UTC) (Message sent on 10/3/2008) Dear Sir, I am a member of Telugu Wikipedia. http://te.wikipedia.org/wiki/ We have noted the article about MAHANATI SAVITRI in http://pstlap.blogspot.com/2008/03/blog-post_10.html and believe you have taken the content from Telugu Wikipedia and improved it further. I and all wiki colleagues are happy and proud that you have found Telugu Wikipedia article useful. It is our desire to develop more articles to reference standard. We would appreciate more if you quote the source of article as "Telugu Wikipedia http://te.wikipedia.org/wiki/ " I would also request you and your colleagues to contribute to various articles in Telugu Wikipedia. Regards ==ఇంటిపేరు== మహానటి ఇంటిపేరు ఒకచోట కొమ్మారెడ్డి అని, మరొకచోట నిశ్శంకర అనీ ఉన్నది. ఆంగ్ల వికీ వ్యాసములో కూడా అలానే ఉన్నది. ఎది సరైనది? ఎవరైనా వివరించ గలరు.[[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 16:20, 22 ఫిబ్రవరి 2009 (UTC) :: http://www.mahanatisavitri.com/index.html లో సావిత్రి వంశవృక్షం ఉన్నది. అనుమానము నివృత్తి ఐనది.[[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 10:47, 18 జూన్ 2010 (UTC) ==శాస్త్రీయ నృత్యం== సావిత్రి శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొన్నది అని ఉన్నది. శాస్త్రీయ నృత్యం అనగా [[కూచిపూడి]] యేనా? [[భరతనాట్యం]] వగైరాలు నేర్చుకొని ఉన్నా/లేకున్నా, కూచిపూడి ఖచ్చితంగా నేర్చుకొని ఉండి ఉంటుందని భావిస్తున్నాను. దీనిపై స్పష్టత ఇస్తే కూచిపూడి నృత్య కళాకారుల వర్గం చేర్చాలో వద్దో నిర్ధారించుకొనవచ్చును. - [[వాడుకరి:Veera.sj|శశి]] ([[వాడుకరి చర్చ:Veera.sj|చర్చ]]) 13:48, 21 అక్టోబర్ 2013 (UTC) == పుట్టినరోజు == సావిత్రి పుట్టినరోజు ఏమిటనేది అనేక చోట్ల అనేక విధాలుగా ఉంది. ఈ వ్యాసంలో కూడా రెండు రకాలుగా రాసారు. ఇంగ్లీషు వికీపీడియాలో మరో రకంగా ఉంది. జాలంలో వెతికితే ఇవేవీ కాకుండా వేరే రోజులు ఉన్నాయి. మహానటిసావిత్రి.కామ్ అనే వెబ్ సైటులో 1935 డిసెంబర్ 6 అని ఉంది. ఏదో నిర్ధారించుకుని వ్యాసంలో మార్చాలి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక]] [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] గార్లు ఈ సంగతి చూడాలని విజ్ఞప్తి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:24, 24 జూలై 2018 (UTC) : ఏది ప్రమాణంగా తీసుకుందాం? నా వరకైతే సావిత్రం జీవిత కథ పుస్తకం నుంచి తీసుకుంటే బాగుంటుందని అభిప్రాయం. ఎందుకంటే వెబ్ లోనో మరో చోట అయితే పెద్దగా పరిశోధన లేకుండా రాసే అవకాశం ఉంది. పుస్తకం కాబట్టి కనీసం సంపాదకులైనా పరిశీలించి ఉండవచ్చనే నమ్మకం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:38, 24 జూలై 2018 (UTC) ::ఈ వ్యాసంలోనే * జనవరి 11, 1934 * జనవరి 11, 1936 * జనవరి 11, 1937 అని మూడు రకాలుగా ఉన్నాయి. ఇక మహానటిసావిత్రి.కామ్ అనే వెబ్ సైటులో 1935 డిసెంబర్ 6 అని ఉంది. "మహానటి సావిత్రి: వెండితెర సామ్రాజ్ఞి" అనే పుస్తకం ప్రకారం జనవరి 4, 1936 (http://pustakam.net/?p=8441) అని ఉంది. వీటిలో ఏది కరెక్టో తెలుసుకోవాలంటే తెలుగు సినిమా చరిత్రపై అథారిటీ ఉన్న రావికొండలరావు, పైడిపాల, కిరణ్‌ప్రభ (సావిత్రిపై రేడియో ప్రోగ్రాం చేశారు), ఎమ్బీయస్ ప్రసాద్ వంటి వారిని సంప్రదించాలి. నేనా ప్రయత్నంలో ఉన్నాను.--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 06:43, 24 జూలై 2018 (UTC) :::[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ సూపర్! అదే మన తక్షణ కర్తవ్యం :-) [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 07:27, 24 జూలై 2018 (UTC) : కిరణ్‌ప్రభ గారు సావిత్రి గారి బర్త్ సర్టిఫికెట్ పంపారు. దాని ప్రకారం ఆమె జన్మదినం 1935 డిసెంబర్ 6. "ఇది మూర్తిగారు, సోమరాజుగారు వ్రాసిన ఇంగ్లీషు పుస్తకంలోది.." అని పేర్కొన్నారు. దీనిపై [[User:Chaduvari|చదువరి]],[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]],[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s| పవన్ సంతోష్‌]]లు స్పందించ గలరు. --[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 03:26, 26 జూలై 2018 (UTC) : అదే సరైంది అని నేను భావిస్తున్నాను.[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 04:53, 26 జూలై 2018 (UTC) :: పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన భిన్న వాదనలు ఒక నోట్‌లో ప్రస్తావిద్దాం. బర్త్ సర్టిఫికెట్ ప్రాథమిక మూలమైనా, ఇక్కడ మనకున్న చిక్కుముడిని అదే విప్పగలుగుతోంది. దానికి తోడు అది సోమరాజు, మూర్తి అన్న రచయితలు పరిశోధించిన ద్వితీయ స్థాయి మూలంలో నిర్ధారితమైంది. కనుక ఆ పుస్తకం పేరును కిరణ్ ప్రభ గారి నుంచి తెలుసుకుని కోట్ చేస్తూ రాయడం సరైన పని. క్రాస్ రిఫరెన్సింగ్ చేసుకుంటూ వాస్తవాన్ని సాధించినందుకు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక]] గారికి అనేకానేక అభినందనలు, సానుకూలంగా స్పందించి సహకరించిన కిరణ్ ప్రభ గారికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:23, 26 జూలై 2018 (UTC) ::పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన ఆధారాలను సేకరించి ఈ వ్యవహారాన్ని ఒక కొలిక్కి తెచ్చిన [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారికి అబినందనలు, ధన్యవాదాలు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:40, 12 ఆగస్టు 2018 (UTC) ===పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన ఆధారం=== [[దస్త్రం:Date of birth record of Savitri.jpg]] == మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి తో విలీనం గురించి == [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి]] అనే పేజీ ఆ పేరుతో ఉన్న పుస్తకం గురించి, ఈ పేజీ -సావిత్రి గురించి. కాబట్టి ఈ రెంటినీ విలీనం చెయ్యాల్సిన అవసరం లేదు. పరిశీలించండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:07, 24 జూలై 2018 (UTC) ::[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారూ, రెండు వ్యాసాల టైటిల్సు దాదాపుగా ఒకే విధంగా ఉన్నందున అలా భావించాను. ఇటీవల వచ్చిన మహానటి సావిత్రి సినిమా వ్యాసం అని కూడా అనుకోవటానికి అవకాశం ఉంది.అవకాశం ఉంటే టైటిలు కొద్దిగా మారిస్తే బాగుంటుందేమో ఆలోచించగలరు.విలీనం మూస తొలగించాను.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:45, 25 జూలై 2018 (UTC) 6ce2bq4lvtmqh87luagv2eel3rvvw1i 4955104 4955033 2026-09-09T04:06:57Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955104 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=3|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{GA|2026-09-09|topic=జీవిత చరిత్రలు|page=2}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|శుద్ధి చేయబడినది}} {{ఈ వారం వ్యాసం |సంవత్సరం=2006|వారం=1}} {{వికిప్రాజెక్టు భారతదేశం|తరగతి=విశేషవ్యాసం|తెలుగు=అవును|సినిమా=అవును|ముఖ్యం=అతి}} ==ఫొటోలు== రెండు ఫొటోలు ఒకేలాగా ఉన్నాయి కాబట్టి ఒకదానిని తేసేసాను. దానిని పూర్తిగా తేసేయలేదు కామెంట్లలో పెట్టాను. ఆంగ్ల వికీపీడియాలోని ఫొటోను ఆమె నటించిన సినిమాల దగ్గర పెట్టాను. --[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు (Makineni Pradeep)]] 08:59, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) == విశేషవ్యాసంగా ఈ వ్యాసం... == ఈ వ్యాసానికి కొత్త విషయాలు, బొమ్మలు జోడించి, మెరుగుపరచి, విశేషవ్యాసంగా మలుద్దాం రండి. జనవరి 2, సోమవారం లక్ష్యంగా పెట్టుకుందాం. అవసరమైన సమాచారం: *పూర్తి సినిమాల చిట్టా *సావిత్రి గురించి ప్రముఖుల వ్యాఖ్యలు *ఆమె బాల్య విశేషాలు *జీవిత చరమాంకం విశేషాలు -మొదలైనవి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:48, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) *సావిత్రి గారి జీవితం గురించి ''మహానటి సావిత్రి'' పుస్తకంలో ఉంది, జననం నుండి మరణం వరకు.--[[వాడుకరి:Mukteshvari|Mukteshvari]] 19:05, 13 ఆగష్టు 2009 (UTC) :సావిత్రి గారి పూర్తి సినిమాల చిట్టా [http://imdb.com/name/nm0767800/ ఇక్కడ (imdb)] ఉంది. నేను వాటిని అనువాదించగలను. --[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు (Makineni Pradeep)]] 10:41, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) ::అలాగేనండి. నేను ఆమె జీవిత విశేషాల గురించి చూస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:45, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) ::చాలా సంతొషం. కాని రెండొవ చిత్రము(నర్తనశాల లోనిది) అంతగా బాగోలేదు. అది తీసివేయుట మేలు. [[User:Kiranc|Kiranc]] 11:43, 30 డిసెంబర్ 2005 (UTC) :::అయితే, ఆమె జీవిత విశేషాల సమాచారం నాకు దొరకలేదు, ఎవరిదగ్గరైనా ఉంటే, వ్యాసంలో చేర్చగలరు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:42, 1 జనవరి 2006 (UTC) ==ఏకవచన ప్రయోగం== వ్యాసంలో అంతటా ఏకవచనం ఉపయోగించదం అంత సముచితంగా లేదు.దీనిని మార్చే విషయంలో మీకు ఎమైనా అభ్యంతరాలు ఉంటే చెప్పండి [[User:Kiranc|Kiranc]] 06:16, 3 జనవరి 2006 (UTC) : ఎకవచన ప్రయోగమే విగ్నాన సర్వస్వానికి సబబని నిర్ణయించడమైనది. ఈ విషయము గురించి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)]] లో చర్చించవచ్చు --[[User:వైఙాసత్య|వైఙాసత్య]] 06:27, 3 జనవరి 2006 (UTC) ::నేను కూడ పాలసిలు చూసాను. కాని ఇటీవలి వ్యక్తుల విషయంలో అది అంత బాగోదు. ఉదాహరణకి "ఆమె నేటికి ఆరాధింపబడుతూంది" అనే కన్నా "ఆమె నేటికి ఆరాధింపబడుతున్నారు" అంటే బాగుంటుంది. [[User:Kiranc|Kiranc]] 09:12, 3 జనవరి 2006 (UTC) :::మీరన్నది నిజమేగానీ, ఏకవచనప్రయోగంలో తప్పులేదు. పైగా అన్ని సందర్భాల్లోనూ ఒకే విధానముంటే బాగుంటుంది. కాబట్టి ప్రస్తుతమున్న పద్ధతినే కొనసాగించాలని నా అభిప్రాయం. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small>([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]], [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:25, 3 జనవరి 2006 (UTC) ::::అవునండి అందరికీ ఏకవచనమువ్ ఆడటమే మంచిది ::::లేకపోతే చాలా సమస్యలు రావచ్చు ::::ఉదాహ్రణకు ::::వై యస్ కి బహువచనము వాడలేదని ఒకరు ::::చంద్రబాబుకు వాడలేదని ఒకరు మనని ఇరగతీస్తారు :) ::::[[User:Chavakiran|Chavakiran]] 06:28, 4 జనవరి 2006 (UTC) :::::అవును మీరన్నది నిజమే. మనం ఎవరిని అతిగా గౌరవించక్కర్లేదు. కాని నా సూచన ఏమిటంటే, "నటించింది , నటించాడు" అనే కన్నా "నటించారు" అంటే బాగుంటుంది. అది వారిని అతిగౌరవించినట్టు కాని, అగౌరవించినట్టు కాని కాదు అని నా భావన. :::::[[User:Kiranc|Kiranc]] 04:31, 5 జనవరి 2006 (UTC) :::::చిన్న clarification. నేను ఎవరికి "శ్రీ", "శ్రీమతి", "గారు", "గౌరవనీయులు" వంటి విశేషణాలు వాడమనటం లేదు. :::::[[User:Kiranc|Kiranc]] 04:35, 5 జనవరి 2006 (UTC) ==సావిత్రి== సావిత్రి గురించి చాల చక్కని వెబ్ పేజి:http://www.mahanatisavitri.com/index.html [[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 10:45, 18 జూన్ 2010 (UTC) [[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 16:20, 22 ఫిబ్రవరి 2009 (UTC) == ఈ వ్యాసాన్ని ఉపయోగించుకున్నవారు == ఈ వ్యాసంలోని సమాచారాన్ని చాలా వరకూ ఉన్నదున్నట్లుగా [[మార్చి 10]] 2008న, [http://pstlap.blogspot.com/2008/03/blog-post_10.html పిరమిడ్ సాయిమిరా థియేటర్ లిమిటెడ్] వారు తమ తెలుగు బ్లాగులో వాడుకున్నారు. వారు వ్యాసాన్ని తమ బ్లాగులో ప్రచురించే ముందు దానిని కొద్దిగా మెరుగుపరచినారు. తెలుగు వికీపీడియాలోని ఒక వ్యాసం ఇలా వాడుకోగలగే దశకు తీసుకుని వెళ్లినందుకు అందరికీ ధన్యవాదాలు. కాకపోతే PSTLవారు సమాచారాన్ని ఇక్కడి నుండి సేకరించినట్లుగా ఎక్కడా పేర్కొనలేదు!. __[[User:Mpradeep|మాకినేని ప్రదీపు]] <small>([[User_talk:Mpradeep|చ]] • [[Special:Contributions/Mpradeep|+/-]] • [[User:Mpradeep/సంతకం|మా]])</small> 10:42, 10 మార్చి 2008 (UTC) :బాగా గమనించారు ప్రదీప్ గారు. ఇక్కడి వ్యాసాన్ని వాడుకున్నందుకు తెవికీకు గర్వకారణమే, కనీసం తెలుగు వికీపీడియా నుంచి సేకరించినట్లు చివరన సూచించితే బాగుండేది.--[[సభ్యుడు:C.Chandra Kanth Rao|<font style="background:#c3d9ff;color:blue;"><b> C.Chandra Kanth Rao</b></font>]][[సభ్యులపై చర్చ:C.Chandra Kanth Rao|<font style="background:#ff6fcf;color:# 6131bd;"><b>(చర్చ)</b></font>]] 13:42, 10 మార్చి 2008 (UTC) ::అవును మనందరం పెంచిన మొక్క పూతకు వచ్చినట్లుంది. మూలాన్ని చెప్పకపోవడం సంగతి ఇప్పుడు అంతగా పట్టించుకోనవుసరం లేదు. ఏమయినా వారికి ఒక సందేశాన్నిద్దాము. --[[సభ్యులు:కాసుబాబు|కాసుబాబు]] - ([[సభ్యులపై_చర్చ:కాసుబాబు|నా చర్చా పేజీ]]) 14:14, 10 మార్చి 2008 (UTC) (Message sent on 10/3/2008) Dear Sir, I am a member of Telugu Wikipedia. http://te.wikipedia.org/wiki/ We have noted the article about MAHANATI SAVITRI in http://pstlap.blogspot.com/2008/03/blog-post_10.html and believe you have taken the content from Telugu Wikipedia and improved it further. I and all wiki colleagues are happy and proud that you have found Telugu Wikipedia article useful. It is our desire to develop more articles to reference standard. We would appreciate more if you quote the source of article as "Telugu Wikipedia http://te.wikipedia.org/wiki/ " I would also request you and your colleagues to contribute to various articles in Telugu Wikipedia. Regards ==ఇంటిపేరు== మహానటి ఇంటిపేరు ఒకచోట కొమ్మారెడ్డి అని, మరొకచోట నిశ్శంకర అనీ ఉన్నది. ఆంగ్ల వికీ వ్యాసములో కూడా అలానే ఉన్నది. ఎది సరైనది? ఎవరైనా వివరించ గలరు.[[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 16:20, 22 ఫిబ్రవరి 2009 (UTC) :: http://www.mahanatisavitri.com/index.html లో సావిత్రి వంశవృక్షం ఉన్నది. అనుమానము నివృత్తి ఐనది.[[వాడుకరి:Kumarrao|Kumarrao]] 10:47, 18 జూన్ 2010 (UTC) ==శాస్త్రీయ నృత్యం== సావిత్రి శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొన్నది అని ఉన్నది. శాస్త్రీయ నృత్యం అనగా [[కూచిపూడి]] యేనా? [[భరతనాట్యం]] వగైరాలు నేర్చుకొని ఉన్నా/లేకున్నా, కూచిపూడి ఖచ్చితంగా నేర్చుకొని ఉండి ఉంటుందని భావిస్తున్నాను. దీనిపై స్పష్టత ఇస్తే కూచిపూడి నృత్య కళాకారుల వర్గం చేర్చాలో వద్దో నిర్ధారించుకొనవచ్చును. - [[వాడుకరి:Veera.sj|శశి]] ([[వాడుకరి చర్చ:Veera.sj|చర్చ]]) 13:48, 21 అక్టోబర్ 2013 (UTC) == పుట్టినరోజు == సావిత్రి పుట్టినరోజు ఏమిటనేది అనేక చోట్ల అనేక విధాలుగా ఉంది. ఈ వ్యాసంలో కూడా రెండు రకాలుగా రాసారు. ఇంగ్లీషు వికీపీడియాలో మరో రకంగా ఉంది. జాలంలో వెతికితే ఇవేవీ కాకుండా వేరే రోజులు ఉన్నాయి. మహానటిసావిత్రి.కామ్ అనే వెబ్ సైటులో 1935 డిసెంబర్ 6 అని ఉంది. ఏదో నిర్ధారించుకుని వ్యాసంలో మార్చాలి. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర]], [[వాడుకరి:స్వరలాసిక]] [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s]] గార్లు ఈ సంగతి చూడాలని విజ్ఞప్తి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:24, 24 జూలై 2018 (UTC) : ఏది ప్రమాణంగా తీసుకుందాం? నా వరకైతే సావిత్రం జీవిత కథ పుస్తకం నుంచి తీసుకుంటే బాగుంటుందని అభిప్రాయం. ఎందుకంటే వెబ్ లోనో మరో చోట అయితే పెద్దగా పరిశోధన లేకుండా రాసే అవకాశం ఉంది. పుస్తకం కాబట్టి కనీసం సంపాదకులైనా పరిశీలించి ఉండవచ్చనే నమ్మకం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:38, 24 జూలై 2018 (UTC) ::ఈ వ్యాసంలోనే * జనవరి 11, 1934 * జనవరి 11, 1936 * జనవరి 11, 1937 అని మూడు రకాలుగా ఉన్నాయి. ఇక మహానటిసావిత్రి.కామ్ అనే వెబ్ సైటులో 1935 డిసెంబర్ 6 అని ఉంది. "మహానటి సావిత్రి: వెండితెర సామ్రాజ్ఞి" అనే పుస్తకం ప్రకారం జనవరి 4, 1936 (http://pustakam.net/?p=8441) అని ఉంది. వీటిలో ఏది కరెక్టో తెలుసుకోవాలంటే తెలుగు సినిమా చరిత్రపై అథారిటీ ఉన్న రావికొండలరావు, పైడిపాల, కిరణ్‌ప్రభ (సావిత్రిపై రేడియో ప్రోగ్రాం చేశారు), ఎమ్బీయస్ ప్రసాద్ వంటి వారిని సంప్రదించాలి. నేనా ప్రయత్నంలో ఉన్నాను.--[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 06:43, 24 జూలై 2018 (UTC) :::[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ సూపర్! అదే మన తక్షణ కర్తవ్యం :-) [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 07:27, 24 జూలై 2018 (UTC) : కిరణ్‌ప్రభ గారు సావిత్రి గారి బర్త్ సర్టిఫికెట్ పంపారు. దాని ప్రకారం ఆమె జన్మదినం 1935 డిసెంబర్ 6. "ఇది మూర్తిగారు, సోమరాజుగారు వ్రాసిన ఇంగ్లీషు పుస్తకంలోది.." అని పేర్కొన్నారు. దీనిపై [[User:Chaduvari|చదువరి]],[[వాడుకరి:రవిచంద్ర]],[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s| పవన్ సంతోష్‌]]లు స్పందించ గలరు. --[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 03:26, 26 జూలై 2018 (UTC) : అదే సరైంది అని నేను భావిస్తున్నాను.[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 04:53, 26 జూలై 2018 (UTC) :: పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన భిన్న వాదనలు ఒక నోట్‌లో ప్రస్తావిద్దాం. బర్త్ సర్టిఫికెట్ ప్రాథమిక మూలమైనా, ఇక్కడ మనకున్న చిక్కుముడిని అదే విప్పగలుగుతోంది. దానికి తోడు అది సోమరాజు, మూర్తి అన్న రచయితలు పరిశోధించిన ద్వితీయ స్థాయి మూలంలో నిర్ధారితమైంది. కనుక ఆ పుస్తకం పేరును కిరణ్ ప్రభ గారి నుంచి తెలుసుకుని కోట్ చేస్తూ రాయడం సరైన పని. క్రాస్ రిఫరెన్సింగ్ చేసుకుంటూ వాస్తవాన్ని సాధించినందుకు [[వాడుకరి:స్వరలాసిక]] గారికి అనేకానేక అభినందనలు, సానుకూలంగా స్పందించి సహకరించిన కిరణ్ ప్రభ గారికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 07:23, 26 జూలై 2018 (UTC) ::పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన ఆధారాలను సేకరించి ఈ వ్యవహారాన్ని ఒక కొలిక్కి తెచ్చిన [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారికి అబినందనలు, ధన్యవాదాలు. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:40, 12 ఆగస్టు 2018 (UTC) ===పుట్టినరోజుకు సంబంధించిన ఆధారం=== [[దస్త్రం:Date of birth record of Savitri.jpg]] == మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి తో విలీనం గురించి == [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, [[మహానటి సావిత్రి - వెండితెర సామ్రాజ్ఞి]] అనే పేజీ ఆ పేరుతో ఉన్న పుస్తకం గురించి, ఈ పేజీ -సావిత్రి గురించి. కాబట్టి ఈ రెంటినీ విలీనం చెయ్యాల్సిన అవసరం లేదు. పరిశీలించండి.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:07, 24 జూలై 2018 (UTC) ::[[వాడుకరి:Chaduvari]] గారూ, రెండు వ్యాసాల టైటిల్సు దాదాపుగా ఒకే విధంగా ఉన్నందున అలా భావించాను. ఇటీవల వచ్చిన మహానటి సావిత్రి సినిమా వ్యాసం అని కూడా అనుకోవటానికి అవకాశం ఉంది.అవకాశం ఉంటే టైటిలు కొద్దిగా మారిస్తే బాగుంటుందేమో ఆలోచించగలరు.విలీనం మూస తొలగించాను.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 02:45, 25 జూలై 2018 (UTC) kq3neqe8wbo9gv4iv8c722frp0quz5t 0 10839 4955214 4772416 2026-09-09T05:29:08Z ~2026-48678-61 153977 /* తారాగణం */ 4955214 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = అసెంబ్లీరౌడీ | director = [[బి.గోపాల్]]| year = 1991| image=Assembly rowdy.jpg| language = తెలుగు| production_company = [[శ్రీ లక్ష్మీప్రసన్న పిక్చర్స్ ]]| music = [[కె.వి.మహదేవన్]]| starring = [[మోహన్ బాబు ]],<br>[[దివ్య భారతి]]| }} '''అసెంబ్లీ రౌడీ''' 1991 లో [[బగ్గిడి గోపాల్|బి. గోపాల్]] దర్శకత్వంలో విడుదలైన సినిమా. ఇందులో [[మంచు మోహన్ బాబు|మోహన్ బాబు]], [[దివ్యభారతి]] ప్రధాన పాత్రలు పోషించారు. ఈ సినిమా మంచి ప్రజాదరణ పొంది మోహన్ బాబుకు ''కలెక్షిన్ కింగ్'' అనే బిరుదును సాధించి పెట్టింది. శ్రీలక్ష్మీ ప్రసన్న పిక్చర్స్ పతాకంపై నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి కె. వి. మహదేవన్ సంగీతం సమకూర్చాడు. == కథ == శివాజీ (మోహన్ బాబు) డిగ్రీ పూర్తి చేసుకుని అల్లరి చిల్లరగా తిరిగే యువకుడు. అతని తండ్రి (జగ్గయ్య) అదే ఊర్లో ఒక ఉపాధ్యాయుడు. ఆయనకు కొడుకు అలా ఊరికే ఉండటం నచ్చదు. పూజ (దివ్యభారతి) అదే ఊర్లో పనిచేసే మరో ఉపాధ్యాయుడి (గొల్లపూడి మారుతీ రావు) కూతురు. శివాజీ ఆ అమ్మాయి ప్రేమలో పడతాడు. ఊర్లో దాదాగిరీ చెలాయించే బాషా అనే రౌడీ ఒక హత్య చేస్తుండగా శివాజీ చూస్తాడు. శివాజీ ఆ రౌడీని ఎదుర్కోవడానికి పోతుండగా తల్లి వారించి ఇంటికి తీసుకొస్తుంది. ఈ విషయం తెలిసినా తండ్రి కుటుంబం బాగోగులు చూడని నువ్వు దేశాన్ని ఉద్దరించడానికి బయలు దేరావా, నీ కష్టం తో ఏనాడైనా మాకు కట్టుకునే ఒక జత బట్టలు తీసుకరాగలవా, ముందు పనివెతుక్కో అంటూ తిట్టిపోస్తాడు. మరో రోజు ఆ గొడవలో తన తల్లి తలకు గాయం అవుతుంది. దాంతో బాషా శివాజీ మీద కక్షతో అతన్ని ఓ నేరం మీద జైలుకి పంపిస్తాడు. శివాజీ తల్లిదండ్రులు అతన్ని కేసునుంచి బయట పడేయటానికి ఊర్లో వాళ్ళనెవరైనా సాక్ష్యం చెప్పమని అడుగుతారు. కానీ బాషాకు భయపడి ఎవరూ ముందుకు రారు. శివాజీ జైలు శిక్షను అనుభవించాల్సి వస్తుంది. ఇంతలోనే ఎన్నికలు వస్తాయి. ఒక లాయరు ఎన్నికల్లో గెలవడం ద్వారా శివాజీ ప్రజల సాక్ష్యం కోరవచ్చునని సలహా ఇస్తాడు. శివాజీని జైల్లో నుంచే ఎమ్మెల్యే పదవికి పోటీకి నిలబెట్టి అతని తల్లిదండ్రులు అతని తరపున ప్రచారం చేస్తారు. ఆ ఎన్నికల్లో శివాజీ గెలిచి ఎమ్మెల్యే అవుతాడు. అది భరించలేని బాషా అతని తల్లిదండ్రులని చంపేస్తాడు. శివాజీ ఆ రౌడీలను మట్టుబెట్టి కత్తిపోట్లతో తీవ్ర గాయాలకు గురై ఆసుపత్రిలో చేరతాడు. చివర్లో అతను కోలుకుని ప్రజలందరికీ అండగా ఉంటానని హామీ ఇవ్వడంతో కథ ముగుస్తుంది. == తారాగణం == * శివాజీగా [[మంచు మోహన్ బాబు|మోహన్ బాబు]] * పూజగా [[దివ్యభారతి]] * శివాజీ తండ్రిగా [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]] * శివాజీ తల్లిగా [[అన్నపూర్ణ (నటి)|అన్నపూర్ణ]] * పూజ తండ్రిగా [[గొల్లపూడి మారుతీరావు]] * [[కైకాల సత్యనారాయణ]] * [[ప్రసాద్ బాబు]] * [[మోహన్ రాజ్]] * శివాజీ మేనమామగా [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] * [[నర్రా వెంకటేశ్వరరావు]] * వాసుకి * కాకరాల * కె. కె. శర్మ * ఉసిలైమాని == సాంకేతిక వర్గం == దర్శకుడు: బి.గోపాల్ కధ: పి.వాసు సంగీతం: కె.వి.మహాదేవన్ నిర్మాత: ఎం.మోహన్ బాబు నిర్మాణ సంస్థ: శ్రీలక్ష్మి ప్రసన్న పిక్చర్స్ సాహిత్యం: జాలాది రాజారావు, రసరాజు, సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి , గురుచరణ్ నేపథ్య గానం: శ్రీపతి పండితారాద్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, కె.జె.యేసుదాస్, కె.ఎస్.చిత్ర . విడుదల:22:03:1991. == పాటలు == {| class="wikitable" |- ! పాట !! పాడినవారు !! రాసినవారు |- | పంతులూ పంతులు || [[ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[కె. ఎస్. చిత్ర|చిత్ర]] || జాలాది |- | అందమైన వెన్నెల లోనా || [[కె. జె. యేసుదాసు]], చిత్ర || రసరాజూ |- | పేకల్లో జోకర్లా|| ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, చిత్ర || సిరివెన్నెల |- | తానాల గదిలోకి || ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, చిత్ర || గురుచరణ్ |- | తూరుపు కొండల్లో || ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, చిత్ర || జాలాది |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:గొల్లపూడి మారుతీరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:మోహన్ బాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సత్యనారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:బి. గోపాల్ దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] k149x3pgc97ayfontd8c4nm3mzfienf 1 11970 4955094 4945282 2026-09-09T04:06:20Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955094 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} <!-- {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} --> {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2008|వారం=43}} {{వికీప్రాజెక్టు తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస ప్రతిపాదన}} jaatiyagItaM vaMdEmaataraM kaadu jaNagaNamaNa mw5e20ffena7s9xr1a49572ovg1i3mg 4955165 4955094 2026-09-09T04:51:19Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955165 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|11 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} <!-- {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} --> {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2008|వారం=43}} {{వికీప్రాజెక్టు తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస ప్రతిపాదన}} jaatiyagItaM vaMdEmaataraM kaadu jaNagaNamaNa b4na9itmpakorlnbmgzp2alrpnlcz62 0 13816 4955353 4918837 2026-09-09T11:57:06Z స్వరలాసిక 13980 /* చెప్పుకోదగిన పూర్వవిద్యార్ధులు */ 4955353 wikitext text/x-wiki {{Infobox University | image_name = Osmania University Logo.png | name = ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం | city = [[హైదరాబాదు]] | state = [[తెలంగాణ]] | country = [[భారతదేశం]] | established = 1918 | campus = పట్టణ | address = ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు, తెలంగాణ - 500 007 భారతదేశం | tagline = తమసోమా జ్యోతిర్గమయ | type = [[ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయం|ప్రభుత్వ]] | vice_chancellor = ప్రొ. కుమార్ మొగ్లారం | chancellor = | website = [http://www.osmania.ac.in www.osmania.ac.in] | footnotes = NAAC ద్వారా ఐదు నక్షత్రాల నాణ్యత గుర్తింపు పొందినది }} '''ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం,''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్ర రాజధాని [[హైదరాబాదు]] నగరంలోని ప్రధాన [[విశ్వవిద్యాలయం]]. దీని విస్తీర్ణం 3.90 హెక్టారులు.<ref>{{Cite web|title=Osmania University (Hyderabad, Telangana, India) - Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information|url=https://www.citypopulation.de/en/india/telangana/hyderabad/2840502000__osmania_university/|access-date=2022-12-16|website=www.citypopulation.de}}</ref> ఈ విశ్వవిద్యాలయం పరిధిని 2011 భారత జనాభా గణాంకాలలో ఒక [[జనగణన పట్టణం|జనగణన పట్టణంగా]] గుర్తించింది.<ref>https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999</ref><ref>{{Cite web|title=Osmania University Population, Caste Data Hyderabad Andhra Pradesh - Census India|url=https://www.censusindia.co.in/towns/osmania-university-population-hyderabad-andhra-pradesh-573968|access-date=2022-12-16|website=www.censusindia.co.in|language=en|archive-date=2022-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221216133810/https://www.censusindia.co.in/towns/osmania-university-population-hyderabad-andhra-pradesh-573968|url-status=dead}}</ref> ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం, హైదరాబాద్ 7వ [[నిజాం]] ఫత్ జంగ్ మీర్ [[ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్]] ఆసఫ్ జా VII చే [[1917|1917లో]] స్థాపించబడింది. దీని స్థాపనకు సంబంధించిన ఫర్మానాను 1917, ఏప్రిల్‌ 26న జారీ చేశారు. [[హైదరాబాదు పట్టణ అభివృద్ధి సంస్థ]] (హుడా)చే [[హైదరాబాద్‌లోని వారసత్వ కట్టడాలు|వారసత్వ కట్టడం]]గా గుర్తించబడింది.2011 జనగణన సమాచారం ప్రకారం, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం గ్రామ లొకేషన్ కోడ్ లేదా గ్రామం కోడ్ 573968. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం గ్రామం భారతదేశంలోని తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని హైదరాబాద్ జిల్లాకు చెందిన ముషీరాబాద్ తహసీల్‌లో ఉంది. ముషీరాబాద్ అన్ని ప్రధాన ఆర్థిక కార్యకలాపాలకు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం గ్రామానికి సమీప పట్టణం. ఎందరో విద్యావేత్తలను, శాస్త్రవేత్తలను, మేధావులను రూపొందించిన ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగునాట ఏర్పాటుచేసిన ప్రప్రథమ విశ్వవిద్యాలయం.<ref>ఆదాబ్ హైదరాబాద్, మల్లాది కృష్ణానంద్ రచన, ద్వితీయ ముద్రణ అక్టోబరు 2008, పేజీ సంఖ్య 70</ref> హైదరాబాదులోని ప్రస్తుత [[అబీడ్స్, హైదరాబాదు|ఆబిడ్స్]] ప్రాంతంలో ఒక అద్దె భవనంలో తరగతులు ప్రారంభించగా, 1939లో ప్రస్తుత ఆర్ట్స్ కళాశాల భవనం నిర్మించబడింది. 1919లో కేవలం ఇంటర్మీడియట్ తరగతులతో ప్రారంభమవగా, 1921 నాటికి డిగ్రీ, 1923 నుంచి పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ తరగతులు ప్రారంభమయ్యాయి. ప్రారంభ సమయంలో [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] బోధనా భాషగా ఉండగా, స్వాతంత్ర్యానంతరం 1948 నుంచి ఆంగ్లం బోధనా భాషగా మారింది. హైదరాబాద్‌లోని ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం ఆర్ట్స్ కళాశాల భవనం భారతదేశంలో ట్రేడ్‌మార్క్ రిజిస్ట్రేషన్ పొందిన మూడవ నిర్మాణంగా నిలిచింది.<ref name="Osmania University Arts College becomes the 3rd registered trademarked building in India">{{cite news |last1= |first1= |title=Osmania University Arts College becomes the 3rd registered trademarked building in India |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/osmania-university-arts-college-becomes-the-3rd-registered-trademarked-building-in-india/article69470997.ece |accessdate=21 April 2025 |publisher=The Hindu |date=20 April 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250421165131/https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/osmania-university-arts-college-becomes-the-3rd-registered-trademarked-building-in-india/article69470997.ece |archivedate=21 April 2025 |language=en-IN}}</ref> ==చరిత్ర== [[ఫైలు:Osmania University Arts College 02.jpg|250x250px|thumb|<center>ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం<br />ఆర్ట్స్ కళాశాల భవనం</center>|alt=]] [[నిజాం]] పరిపాలన కాలంలో హైదరాబాదులో స్థాపించిన కొన్ని కళాశాలలు రాజ కుటుంబీకులకు, సంపన్న వర్గాలకు మాత్రమే అందుబాటులో వుండేవి. ఉన్నత విద్యను అన్ని సామాజిక వర్గాలకు అందించాలనే ఉద్దేశంతో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1913 లో తమ పాలనలో వున్న ప్రాంతాలలోనే గాక సంస్థానాలలో కూడా విశ్వవిద్యాలయాలను స్థాపించాలని తీర్మానించింది. ఆవిధంగా పాట్నా, బనారస్, మైసూరు, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయాలు స్థాపించ బడ్డాయి. [[అబీడ్స్, హైదరాబాదు|ఆబిడ్స్‌]] [[గన్‌ఫౌండ్రి (హైదరాబాదు)|గన్‌ఫౌండ్రి]] దగ్గర తరగతులు ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|last=Morampudi|first=Satish|title=ఉస్మానియా...వందేళ్ళ చరిత్ర|url=https://www.24telugu.com/view/Mjg2NQ==|access-date=2022-12-16|website=eVaarthalu|language=en}}{{Dead link|date=ఏప్రిల్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> భారతదేశంలో ఉన్నత విద్యాప్రాప్తిలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం 7వ ప్రాచీన సంస్థగా, దక్షిణ భారతావనిలో 3వ సంస్థగా పేరుగాంచింది. ఇది హైదారాబాదు సంస్థానంలో స్థాపించబడిన మొట్టమొదటి విద్యాసంస్థ. తన తొమ్మిది దశాబ్దాల చరిత్రలో ఈ విశ్వవిద్యాలయము అన్ని విభాగాలలోనూ మంచి పురోగతి సాధించింది. ఇక్కడ ఉర్దూ ప్రథమ భాషగా మాద్యమంగా ప్రవేశ పెట్టి బ్యూరో ఆఫ్ ట్రాన్స్‍లేషన్ ను ఏర్పాటు చేసారు. మొదట గన్ ఫౌండ్రీ ప్రాంతంలో 25 మంది సిబ్బంది, 225 విద్యార్థులతో ఇంటర్మీడియట్ సాయంకాలం కోర్సులతో ప్రారంభించి క్రమంగా 1921 లో బి.ఏ, 1923 లో ఎం.ఎ.ఎల్.ఎల్.బి 1927 లో మెడిసిన్, 1929 లో ఇంజనీరింగు కోర్సులనూ ప్రవేశ పెట్టారు. అయితే నగరంలో వివిధ ప్రాంతాలలో వున్న కళాశాలలను పరిపాలనా సౌలభ్యం కొరకు ఒకే ప్రాంతంలో వుంటే బాగుంటుందని సంకల్పించి, [[తార్నాక]] ప్రాంతంలో 2400 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ప్రస్తుత కాంపస్ ను ఏర్పాటు చేసారు. భవనాల నిర్మాణానికి ఆర్కిటెక్ లుగా సయ్యద్ అలీ, రజా, నవాబ్ జయంత్ సింగ్ బహదూర్ లను నిమమించారు. వారు అమెరికాలోని కాలిఫోర్నియా స్టాన్‍ఫోర్డ్, హార్వర్డ్, కొలంబియా, బ్రిటన్ లోని ఆక్స్ పర్డ్, కేంబ్రిడ్జ్ మొదలైన విశ్వవిద్యాలయాలను సందర్శించి వచ్చారు. బెల్జియానికి చెందిన ఇ.జస్సార్ ను సలహాదారుగా నియమించి లా, ఇంజరీరింగ్, ఆర్ట్స్ కళాశాల లైబ్రరి, సెనేట్ హాలు వంటి భవనాలను నిర్మించారు. ఆర్ట్స్ కాలేజి భవనానికి 1923 జూలై 5న పునాదులు వేసి, 1939 డిసెంబరు నాల్గవ తేదీన పూర్తి చేసారు. అదే రోజున హైదరాబాదు నిజాము దీనిని ప్రారంబించాడు. నైజాంలో విద్యాశాఖ మంత్రిగా ఉండిన అక్బర్ హైదర్ చాన్సెలర్ గా, నవాబ్ మెహదీయార్ జంగ్ బహదూర్ వైస్ ఛాన్సెలర్ గా నియమితులయ్యారు. 1949 లో హైదరాబాదు రాష్ట్రం భారతదేశంలో విలీనం కావడంతో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో అప్పటి వరకు ఉన్న ఉర్దూ మాధ్యమాన్ని రద్దు చేసి ఆంగ్లమాద్యమాన్ని ప్రవేశ పెట్టారు. ఇస్లాం యూనివర్సిటీగా నామకరణం చేయాలని మొదట్లో వచ్చిన ప్రతి పాదనను కాదని ఉస్మానియా యూనివర్సిటీగా పేరు పెట్టారు. ఇండియా టుడే పత్రిక మన దేశంలో వున్న 160 యూనివర్సిటీలపై సర్వే నిర్వహించగా 2010 వ సంవత్సరంలో 10వ స్థానం, 2011లో 7వ స్థానం, 2012 లో ఆరవ స్థానం లభించింది. దక్షిణాది రాష్ట్రాలకు చెందిన యూనివర్సిటీలలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం మొదటి స్థానంలో నిలిచింది. == స్నాతకోత్సవం == [[File:Dome of Arts College, Osmania University.jpg|thumb|ఆర్ట్సు కళాశాల, డోము, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం.|alt=|250x250px]] 2019, జూన్ 17న 80వ స్నాతకోత్సవం జరిగింది. స్నాతకోత్సవానికి అప్పటి గవర్నర్ [[ఈ.ఎస్.ఎల్.నరసింహన్]] ముఖ్య అతిథిగా హాజరై 292 మందికి బంగారు పతకాలు, 700 మందికిపైగా అభ్యర్థులకు పీహెచ్‌డీ పట్టాలను ప్రదానం చేశారు.<ref name="ఇక ఏటా స్నాతకోత్సవం">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధాన వార్తలు |title=ఇక ఏటా స్నాతకోత్సవం |url=https://www.eenadu.net/mainnews/2019/06/18/135670 |accessdate=18 June 2019 |date=18 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190618165213/https://www.eenadu.net/mainnews/2019/06/18/135670 |archivedate=18 June 2019}}</ref><ref name="ఓయూలో 80వ స్నాతకోత్సవం వేడుకలు.. హాజరైన గవర్నర్">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=తాజా వార్తలు |title=ఓయూలో 80వ స్నాతకోత్సవం వేడుకలు.. హాజరైన గవర్నర్ |url=https://www.ntnews.com/hyderabad-news/80th-convocation-celebrations-held-in-osmania-university-1-1-10599137.html |accessdate=18 June 2019 |date=17 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190618165402/https://www.ntnews.com/hyderabad-news/80th-convocation-celebrations-held-in-osmania-university-1-1-10599137.html |archivedate=18 June 2019}}</ref> 1917 నుండి ఇప్పటివరకు 47మందికి [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము గౌరవ డాక్టరేట్లు|గౌరవ డాక్టరేట్లు]] అందజేయబడ్డాయి.<ref name="80 స్నాతకోత్సవాలు..47 గౌరవ డాక్టరేట్లు">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=ప్రధానాంశాలు |title=80 స్నాతకోత్సవాలు..47 గౌరవ డాక్టరేట్లు |url=https://www.eenadu.net/districts/mainnews/135240/Ranga%20Reddy/19/529 |accessdate=18 June 2019 |date=17 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190618165822/https://www.eenadu.net/districts/mainnews/135240/Ranga%20Reddy/19/529 |archivedate=18 June 2019}}</ref> ==ప్రతిష్ఠ , బోధించే విషయాలు== 1,600 ఎకరాల (6 చ.కి.మీ.) సువిశాల ప్రాంగణంతో, అద్భుత నిర్మాణ శైలికి ఆలవాలమైన భవంతులతో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయాన్ని దేశంలోనే అతి పెద్ద ఉన్నత విద్యాసంస్థలకు ఒక ఉదాహరణగా చెప్పుకోవచ్చు. ఇక్కడి భూగోళ శాస్త్ర విభాగం దక్షిణ భారతావనిలోనే పురాతనమైనది, పెద్దది. ఇది 1942 లో స్థాపించబడింది. ===ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖ=== {{main|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం తెలుగు శాఖ}} ఆర్ట్స్ కళాశాలలో తెలుగు శాఖ చాలా ముఖ్యమైన శాఖ. ఎందుకంటే ఈ కళాశాలలో తెలుగులో బోధించే ఎకైక శాఖ. తెలుగు భాష ఔనత్యాన్ని కాపాడటంలో తనవంతు సహకారాన్ని అందిస్తున్న శాఖ. ఈ శాఖ స్నాతకోత్తర విద్య (ఎం.ఏ) ను అందించడంతో పాటు తెలుగు భాష పై పరిశోధన (పీ.హెచ్.డి) లను అందిస్తుంది.అనుభవం కల్గిన ప్రొఫెసర్స్ ఈ శాఖలో విద్యను భోదిస్తున్నారు. ===ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం సంస్కృత విభాగం=== ఈ శాఖ స్నాతకోత్తర విద్య (ఎం.ఏ) ను అందించడంతో పాటు ఎం. ఫిల్, పీహెచ్.డి డిగ్రీ లను అందిస్తుంది.<ref name="TS: పది యూనివర్సిటీలకు వీసీలను నియమించిన ప్రభుత్వం">{{cite news |last1=Sakshi |title=TS: పది యూనివర్సిటీలకు వీసీలను నియమించిన ప్రభుత్వం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/vcs-appointed-10-universities-telangana-1365671 |accessdate=27 May 2021 |work=Sakshi |date=22 May 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210527111602/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/vcs-appointed-10-universities-telangana-1365671 |archivedate=27 మే 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> * వీటితోపాటు ఎన్నో సుందరమైన ఉద్యానవనాలు , క్రీడ ప్రాంగణాలు , అద్భుతమైన లెక్చర్ హాల్స్ , ఇండోర్ అవుట్ డోర్ ఆడిటోరియం లు ఉన్నాయి . == తెలంగాణ ఉద్యమంలో పాత్ర == ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ తెలంగాణ ఉద్యమంలో ముఖ్యమైన కేంద్రంగా నిలిచింది. విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు తెలంగాణ ప్రత్యేక రాష్ట్ర డిమాండ్‌కు మద్దతుగా నిరసనలు, సమ్మెలు, సభలు, ర్యాలీలలో పాల్గొన్నారు. Osmania University యొక్క స్వీయ అధ్యయన నివేదిక (SSR) ప్రకారం, విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులు తెలంగాణ ఉద్యమంలో సక్రియ పాత్ర పోషించి, ప్రత్యేక రాష్ట్ర సాధనకు దోహదపడ్డారు.<ref>{{cite web|title=Self Study Report, Osmania University|url=https://www.osmania.ac.in/SSR%20REPORT%2024-09-2024.pdf|publisher=Osmania University|accessdate=31 March 2026}}</ref> 1969 తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ విద్యార్థులు ఆందోళనలను విస్తరించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆ సమయంలో క్యాంపస్ రాజకీయ చైతన్యానికి ప్రధాన వేదికగా మారింది. OU centenary కార్యక్రమానికి సంబంధించిన press note లో Arts College ను “the epicenter of the Telangana agitation” అని పేర్కొన్నారు.<ref>{{cite web|title=OU Centenary Run - a huge success (Press Note)|url=https://www.osmania.ac.in/centenary/CC%20Run%20Press%20Note.pdf|publisher=Osmania University|accessdate=31 March 2026}}</ref> 1968 చివరలో ప్రారంభమైన ఆందోళనలు 1969లో ఉధృతమయ్యాయి. విద్యార్థి ఉద్యమం మొదట తెలంగాణ safeguards అమలు కోరినప్పటికీ, తరువాత అది ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర డిమాండ్‌గా బలపడింది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా జరిగిన ఈ ఉద్యమంలో ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ విద్యార్థులు, వారి సంఘాలు ప్రముఖ పాత్ర పోషించారు.<ref>{{cite web|title=Role of students in Telangana Movement|url=https://gdctg.cgg.gov.in/PreviewPage.do?fileName=Uploads%2Ffiles%2FbuttonDetails%2F93831.pdf&filePath=BASE_PATH|publisher=Government/CGG material|accessdate=31 March 2026}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ విధంగా, ఉస్మానియా యూనివర్సిటీని తెలంగాణ ఉద్యమ చరిత్రలో విద్యార్థి రాజకీయ చైతన్యానికి, ప్రజా ఉద్యమానికి ఒక ముఖ్య కేంద్రంగా పరిగణిస్తారు. == భవనాలు == === సెంటెనరీ (శతాబ్ది) పరిపాలనా భవనం === 15 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో 33.75 కోట్ల రూపాయలతో జీ ప్లస్‌ టు అంతస్తులతో నిర్మించనున్న పరిపాలనా భవనానికి 2022 డిసెంబరు 7న శంకుస్థాపన జరిగింది. 123 గదులతో 1,08,020 చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో అత్యున్నతమైన సకల సౌకర్యాలతో, అందరికీ అందుబాటులో ఉండేలా దీనిని నిర్మిస్తున్నారు. 1960లో నిర్మించిన పరిపాలనా భవనం మరమ్మతుల కోసం అధిక మొత్తంలో నిధులు వెచ్చించాల్సివస్తుండడంతో నూతన పరిపాలనా భవనాన్ని నిర్మిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2022-12-07|title=ఓయూ ప‌రిపాల‌న భ‌వ‌నానికి శంకుస్థాప‌న‌.. స‌బిత‌కు, వీసీకి కేటీఆర్ అభినంద‌న‌లు|url=https://www.ntnews.com/telangana/minister-ktr-tweet-on-ou-administration-building-873431|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207175852/https://www.ntnews.com/telangana/minister-ktr-tweet-on-ou-administration-building-873431|archive-date=2022-12-07|access-date=2022-12-08|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref><ref>{{Cite web|title=ఓయూ ప‌రిపాల‌న భ‌వ‌నానికి శంకుస్థాప‌న‌|url=https://www.navatelangana.com/BreakingNews/1200914|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208110555/https://www.navatelangana.com/BreakingNews/1200914|archive-date=2022-12-08|access-date=2022-12-08|website=NavaTelangana}}</ref> == సబ్ క్యాంపస్ లు == * సికింద్రాబాద్ పీజీ కాలేజ్ * సైఫాబాద్ సైన్స్ కాలేజ్ * నిజాం కాలేజ్ ఇవన్నీ వర్సిటీ సబ్ క్యాంపస్ లు ఇవన్నీ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పరిధిలోనే ఉన్నాయి.. <ref name="OUConstituentColleges"> {{cite web | title = Constituent Colleges | website = Osmania University | url = https://www.osmania.ac.in/oldsite/academics-consticolleges.php | accessdate = 30 March 2026 | publisher = Osmania University |language=en }}</ref> == చెప్పుకోదగిన పూర్వవిద్యార్ధులు == {{Main|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ ప్రముఖుల జాబితా}} ఉస్మానియా వర్సిటీ విద్యార్థి ఉద్యమాల్లో కీలక పాత్ర పోషించిన అప్పటి విద్యార్థి నాయకులు, విద్యార్థులు రాజకీయాల్లోనూ తమదైన ముద్ర వేశారు. వారిలో ప్రథముడు పీవీ నరసింహారావు. బీ హాస్టల్ నుంచి ప్రారంభమైన వందేమాతరం ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. అంచెలంచెలుగా ఎదిగి ఏకంగా దేశానికే ప్రధానిగా సేవలు అందించారు. {{refbegin|2}} * సీహెచ్ విద్యాసాగరరావు (మహారాష్ట్ర గవర్నర్ ) * మహమ్మద్ రజీ-ఉద్దిన్ సిద్దిఖీ. గణిత శాస్త్రవేత్త, నోబెల్ బహుమతికి నామిని చేయబడినవారు. * [[పి.వి.నరసింహారావు]], పూర్వ భారతదేశ ప్రధానమంత్రి. * సయ్యద్ అలీ మొహమ్మద్ ఖుస్రో, ఆర్థికవేత్త, మాజీ జర్మనీ రాయబారి * హరూన్ సిద్ధిఖీ, కెనడాలో భారత పాత్రికేయుడు * [[కొమిరెడ్డి రాములు]] - జర్నలిస్టు, మాజీ ఎమ్మెల్యే * ఆచార్య అఫ్జల్ మొహమ్మద్ ఉపసంచాలకుడు, బి.ఆర్.అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయము, హైదరాబాదు * [[శ్యాం బెనగళ్]], భారతీయ సినిమా దర్శకుడు * [[హర్ష భోగ్లే]], క్రికెట్ వ్యాఖ్యాత * [[వరవరరావు]], విప్లవ కవి * [[జైపాల్ రెడ్డి]], కాంగ్రెస్ * [[కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]], మాజీ ముఖ్యమంత్రి * [[గుంటుపల్లి కల్పలత]], ఛాతీవైద్యురాలు. అమెరికా ఛాతీవైద్యుల సంఘం అధ్యక్షురాలు. * [[అసదుద్దీన్ ఒవైసీ]], రాజకీయుడు, భారత పార్లమెంటు సభ్యుడు. * [[ఆనంద శంకర్ జయంత్]], భరతనాట్య, కూచిపూడి నృత్య కళాకారిణి. పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత. * [[మామిడాల రాములు]], మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్ ఆచార్యుడు, వాషింగ్టన్ విశ్వవిద్యాలయం. * [[సంజీవ్ సిద్ధు]], సాఫ్ట్‌వేర్ రంగ నిపుణుడు. o9 సొల్యూషన్స్, i2 టెక్నాలజీ సంస్థల వ్యవస్థాపకుడు. * [[త్యాగరాజు (నటుడు)|త్యాగరాజు]], చలనచిత్ర నటుడు. * [[జస్టిస్ సర్దార్ అలీ ఖాన్]], ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర మాజీ ప్రధాన న్యాయమూర్తి. * [[సయ్యద్ అబ్దుల్ రహీమ్]], [[భారత దేశం|భారతీయ]] [[ఫుట్‌బాల్]] కోచ్, ఆటగాడు. * [[బి. సుదర్శన్ రెడ్డి]], సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి {{refend}} * [[మొలుగరం కుమార్]],వైస్ ఛాన్సలర్ [[ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ]] [[హైదరాబాద్]] * [[వెలుదండ నిత్యానందరావు]] వైస్ ఛాన్సలర్ తెలుగు యూనివర్సిటీ [[హైదరాబాద్]] * సి.వి.ఆనంద్ ఐపీఎస్ అధికారి.తెలంగాణ క్యాడర్ ప్రస్తుత సైబరాబాద్ పోలీసు కమిషనర్ * [[ఆచార్య వై ఎల్‌ శ్రీనివాస్]] [[వైస్ ఛాన్సలర్‌]] సమ్మక్క సారక్క కేంద్రీయ గిరిజన విశ్వవిద్యాలయం [[ములుగు (పట్టణం)|ములుగు]] తెలంగాణ == అనుబంధంగా ఉన్న ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు== * [[విశ్వవిద్యాలయ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము ఇంజనీరింగ్ కళాశాల]]. (స్థా. 1929) * ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ సాంకేతిక కళాశాల * [[చైతన్యభారతి ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] - (స్తా.1979) (http://cbit.ac.in {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221223727/http://cbit.ac.in/ |date=2007-12-21 }}) * [[వాసవీ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల]] - (స్తా.1981) (http://www.vce.ac.in) * [[విజ్ఞాన్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల]] * ముఫకమ్ ఝా ఇంజనీరింగ్ * సాంకేతిక కళాశాల - (స్తా.1979) (http://mjcollege.ac.in) * [[ఎం.వి.ఎస్.ఆర్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల]] - (స్తా. 1980) (http://www.mvsrec.ac.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004010203/http://mvsrec.ac.in/ |date=2006-10-04 }}) * డెక్కన్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల- (స్తా.-1982) == అనుబంధంగా ఉన్న డిగ్రీ కళాశాలలు== * సర్దార్ పటేల్ కళాశాల, సికిందరాబాదు * ఆంధ్ర విద్యాలయ కళాశాల, లిబర్టీ, హైదరాబాదు * ప్రగతి కళాశాల, కోఠి, హైదరాబాదు == ఇతర వివరాలు == ఉస్మానియి విశ్వవిద్యాలయం ఆధ్వర్యంలో ప్రతి సంవత్సరం నిర్వహించే [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ కామన్ ఎంట్రెన్స్ టెస్ట్]] ద్వారా విద్యార్థుల ఎంపిక జరుగుతోంది. కామన్ ఎంట్రెన్స్ టెస్ట్ ద్వారా ఎంపిక చేయబడిన విద్యార్థినీ విద్యార్థులకు స్కాలర్షిప్స్ తో పాటు రొండు సంవత్సరాల వసతి సదుపాయం కూడా కల్పిస్తారు . == ఐఎస్‌వో గుర్తింపు == ఆయా విభాగాల్లో అత్యుత్తమ విధానాలు, కార్యకలాపాలు, మౌలిక వసతుల విభాగాలలో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయానికి ప్రతిష్ఠాత్మక ఐఎస్‌వో ధ్రువీకరణ లభించింది. హెచ్‌వైఎం ఎండీ ఆలపాటి శివయ్య నేతృత్వంలోని బృందాలు 53 విభాగాలు, వివిధ పరిశోధనా కేంద్రాలు, కార్యాలయాల్లో విస్తృతంగా పర్యటించి, ఆడిట్‌ నిర్వహించగా విద్య, పరిపాలన, పర్యావరణ సుస్థిరత, నాణ్యతా ప్రమాణాల్లో శ్రేష్ఠతను కనబరిచి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు దక్కించుకుంది.<ref>{{Cite web|last=Ashok|date=2023-09-30|title=ఓయూకు ప్రతిష్టాత్మకమైన ఐఎస్‌ఓ గుర్తింపు|url=https://www.manatelangana.news/prestigious-iso-recognition-for-ou/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930134022/https://www.manatelangana.news/prestigious-iso-recognition-for-ou/|archive-date=2023-09-30|access-date=2023-10-08|website=Mana Telangana}}</ref> ఎనర్జీ ఆడిట్‌-ఐఎస్‌వో 50001:2018, పచ్చదనం, పర్యావరణం ఆడిట్‌-ఐఎస్‌వో 14001:2015, నాణ్యతా ప్రమాణాలు- ఐఎస్‌వో 9001:2015, అకాడమిక్‌ అండ్‌ అడ్మినిస్ట్రేషన్‌ ఆడిట్‌, జెండర్‌ సెన్సిటైజేషన్‌ విభాగాల్లో ఐఎస్‌వో గుర్తింపు ధ్రువీకరణ సర్టిఫికెట్‌ను విశ్వవిద్యాలయ అధికారులు హెచ్‌వైఎం ఎండీ నుంచి స్వీకరించారు.<ref>{{Cite web|last=telugu|first=NT News|date=2023-10-01|title=ఓయూకు ఐఎస్‌వో గుర్తింపు|url=https://www.ntnews.com/telangana/osmania-university-has-achieved-the-prestigious-iso-accreditation-1272760|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001061002/https://www.ntnews.com/telangana/osmania-university-has-achieved-the-prestigious-iso-accreditation-1272760|archive-date=2023-10-01|access-date=2023-10-08|website=www.ntnews.com|language=te-IN}}</ref> == చిత్రాలు== [[File:త్రివర్ణ రంగులతో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం.jpg|thumb|త్రివర్ణ రంగులతో ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] == ఇవి కూడా చూడండి == * [[సర్దార్ వల్లభాయ్ పటేల్ నేషనల్ పోలీస్ అకాడమీ]] * [[లగడపాటి సంగయ్య]] ==బయటి లింకులు== {{commonscat|Osmania University}} * [https://web.archive.org/web/20140516013433/http://www.osmania.ac.in/ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము] * [http://www.ou-mba.ac.in ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము బిజినెస్ మానేజ్‌మెంట్ శాఖ] * [https://web.archive.org/web/20110823110444/http://www.naac-india.com/Universities.asp?state=1 ఎన్.ఎ.ఏ.సి] * [http://www.ouaa.org ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము పూర్వవిద్యార్ధుల సంఘం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090623180819/http://www.ouaa.org/ |date=2009-06-23 }} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{తెలంగాణ జనగణన పట్టణాలు}} {{తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయాలు}} {{హైదరాబాదుకు చెందిన విషయాలు}} [[వర్గం:తెలంగాణ విశ్వవిద్యాలయాలు]] [[వర్గం:విశ్వవిద్యాలయాలు]] [[వర్గం:1918 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు]] [[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా జనగణన పట్టణాలు]] [[వర్గం:జనగణన పట్టణాలు]] 0e7jmucixaeadn9hbyr7wcrxgtdeybq 0 16483 4954937 4826699 2026-09-08T15:21:53Z Raghurama Raju 1957 146551 ప్రభావం చూపిన అన్న దానికి ముద్ర వేసిన అనడమే సబబుగా ఉంటుంది . 4954937 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆరుద్ర | residence = | other_names = భాగవతుల సదాశివశంకర శాస్త్రి | image = Arudra.jpg | imagesize = 150px | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1925|8|31}} | birth_place = [[విశాఖపట్నం]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1998|6|4|1925|8|31}} | death_place = | death_cause = మూత్ర పిండాలు పనిచేయక | known = | occupation =కవి, గేయరచయిత, సాహితీవేత్త, కథకుడు, నవలారచయిత, విమర్శకుడు, పరిశోధకుడు, అనువాదకుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = [[హేతువాది]] | spouse = [[కె.రామలక్ష్మి]] | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''ఆరుద్ర,''' తెలంగాణా పోరాట ఇతివృత్తంతో రాసిన [[త్వమేవాహం]] (1949) కావ్యం చదివి, ఇక నేను పద్యాలు రాయక పోయినా పరవాలేదు అని మహాకవి [[శ్రీశ్రీ]] ప్రశంస పొందిన '''ఆరుద్ర''' ( [[ఆగస్టు 31]], [[1925]] - [[జూన్ 4]], [[1998]]) పూర్తిపేరు '''[[భాగవతుల సదాశివశంకర శాస్త్రి]]''' . [[శ్రీశ్రీ]] తర్వాత యువతరంపై ఎక్కువ ముద్ర వేసిన కవిగా పేరు పొందిన ఆరుద్ర అభ్యుదయకవి, పండితుడు, పరిశోధకుడు, నాటక కర్త, విమర్శకుడు.<ref>"ఆరుద్ర" మేడిపల్లి రవికుమార్, [[సాహిత్య అకాదెమీ]], 2007 ప్రచురణ ISBN 81-260-2333-3</ref><ref>ది హిందూ ఆంగ్లపత్రిక అధికారిక వెబ్సైట్ నుండి [http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/08/19/stories/2002081900840200.htm A humanist lyricist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070423172226/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/08/19/stories/2002081900840200.htm |date=2007-04-23 }} వివరాలు[[జూన్ 23]],[[2008]]న సేకరించబడినది.</ref> ఇతని భార్య [[కె.రామలక్ష్మి]] కూడా [[తెలుగు]] రచయిత్రి. ఆరుద్ర [[1925]], [[ఆగస్టు 31]]న [[విశాఖపట్నం]]లో జన్మించాడు. [[విశాఖపట్నం]] ఎ.వి.యన్. కాలేజీ ఉన్నత పాఠశాల లో, తర్వాత [[విజయనగరం]]లో యం.ఆర్.కళాశాలలో ఆరుద్ర విద్యాభ్యాసం చేశాడు. [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం|క్విట్ ఇండియా ఉద్యమ]] కాలంలో చదువుకు స్వస్తి పలికి 1943-47 మధ్యకాలంలో రాయల్ ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్‍లో గుమ్మస్తాగా పనిచేశాడు. ఆ తర్వాత కొంతకాలం సంగీతంపై దృష్టిని నిలిపాడు. 1947-48 లో చెన్నై నుంచి వెలువడే వారపత్రిక ' [[ఆనందవాణి]] 'కి సంపాదకుడిగా ఉన్నాడు. ఈ పత్రికలో [[శ్రీశ్రీ]], చిత్తూరు బాలాజీ ఆరుద్ర వ్రాసిన కవితలు అప్పట్లో తీవ్ర సంచలనం సృష్టించాయి. [[అభ్యుదయ రచయితల సంఘం]] ([[అరసం]]) వ్యవస్థాపకుల్లో ఒకడైన ఆరుద్ర ఆ సంస్థ అభివృద్ధికి ఎంతో కృషి చేశారు. ఆరుద్ర మహాకవి [[శ్రీశ్రీ|శ్రీశ్రీ గారి]]కి వేలువిడిచిన మేనల్లుడు. రచయిత [[చాగంటి సోమయాజులు]] (చాసో) మార్కిస్టు భావాలను నూరిపోశాడని, ఆరుద్ర కవితాధోరణిలో శ్రీశ్రీ ప్రభావం కొంతవరకూ ఉందని సాహితీ విమర్శకులు అంటారు. ==సాహిత్య సేవ== 1946 లో [[చెన్నై]] వచ్చిన ఆరుద్ర కొంతకాలం పాటు చాలా కష్టాలు అనుభవించాడు. తినడానికి తిండిలేక పానగల్ పార్కులో నీళ్ళు త్రాగి కడుపు నింపుకోవల్సి వచ్చిన సందర్భాలున్నాయని ఆరుద్ర చెప్పుకున్నాడు. అయితే ఈ ఇక్కట్లు ఏవీ సాహిత్య సేవకు అడ్డం రాలేదని ఆయన అన్నాడు. నెలకొకటి చొప్పున వ్రాస్తానని [[ప్రతిజ్ఞ]] చేసి [[డిటెక్టివ్ నవల]]లనుంచి మళ్ళీ అదే ప్రతిజ్ఞతో [[సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం]] సంపుటాలవరకు ఆరుద్ర " దోహదం"తో పల్లవించని సాహితీ శాఖలేదు. [[త్వమేవాహం]]తో మొదలుపెట్టి వందలాది గేయాలు, గేయ నాటికలు, [[కథలు]], [[నవల]]లు, సాహిత్య పరిశోధక వ్యాసాలు, వ్యంగ్య వ్యాసాలు, పుస్తకాలకు పీఠికలు, పుస్తకాలపై విమర్శలు ఇవన్నీ కాక తన అసలు వృత్తి సినీ గీత రచన ఇంత వైవిధ్యంగల సాహిత్యోత్పత్తి చేసిన ఆధునికుడు మరొకడు కనబడడు. తెలుగు సాహిత్య ప్రపంచానికి ప్రాపంచిక దృష్టితోపాటు భౌతిక దృక్పథాన్ని పరిచయం చేసిన సాహితీ ఉద్యమం అభ్యుదయ [[సాహిత్యం]] . అభ్యుదయ సాహిత్యంలో పరిచయం అవసరం లేని సాహితీ మూర్తుల్లో ఆరుద్ర ఒకడు. వివిధ రంగాల్లోనే కాక వివిధ ప్రక్రియల్లో ఆరితేరిన అరుదైన వ్యక్తి ఆరుద్ర. [[త్వమేవాహం]], [[సినీవాలి]], [[కూనలమ్మ పదాలు]], [[ఇంటింటి పద్యాలు]] వంటి అనేక కావ్యాలతో పాటు '''వెన్నెల- వేసవి''', '''దక్షిణవేదం''', '''జైలుగీతాలు''' వంటి అనువాద రచనలు '''రాదారి బంగళా''', '''శ్రీకృష్ణదేవరాయ''', [[కాటమరాజు కథ]] వంటి అనేక రూపకాలుతో పాటు కొన్నికథలనూ, నవలలనూ కూడా రచించాడు. [[సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం]] ( 14 సంపుటాలు) ఆరుద్ర పరిశోధనాదృష్టికి పరాకాష్ఠ. దీనికోసం మేధస్సునే కాకుండా, ఆరోగ్యాన్ని కూడా ఖర్చుపెట్టాడు. '''వేమన వేదం''', '''మన వేమన''', '''వ్యాస పీఠం''', '''గురజాడ గురుపీఠం''', ప్రజాకళలో ప్రగతివాదులు వంటివి ఆరుద్ర సాహిత్య విమర్శనా గ్రంథాలు. '''రాముడికి సీత ఏమౌతుంది?''','''గుడిలో సెక్స్''' వంటి రచనలు ఆరుద్ర పరిశీలనా దృష్టికి అద్దంపడతాయి. సంగీతం పైనా, నాట్యం మీద రచించిన అనేక వ్యాసాలు ఇతర కళల్లో ఆరుద్ర అభినివేశాన్ని పట్టి చూపిస్తాయి. [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]] పైనకొన్ని దశాబ్ధాలకు పూర్వమే ఒక గ్రంథాన్ని ప్రకటించడం ఆరుద్రలోని మరో ప్రత్యేకత. ఇలా పలు రచనా ప్రక్రియలలో చేపట్టి, [[కవిత్వం]]- పరిశోధనా రెంటినీ వినియోగిస్తూ కవి పరిశోధకుడిగా నవ్యత కోసం పరితపించిన నిత్య శోధకుడు [[హేతువాది]] ఆరుద్ర.[[ఫైలు:ARUDRA BY BAPU.png|thumb|'''ప్రముఖ చిత్రకారుడు [[బాపు]] గీసిన ఆరుద్ర రేఖా చిత్రం'''|alt=]] * [[త్వమేవాహం]] - 1948. ఇది [[ముఖ్యమైన తెలుగు పుస్తకాల జాబితా|ముఖ్యమైన తెలుగు రచనలలో]] ఒకటి. [[తెలంగాణా]] నిజాం పాలనలలో జరిగిన రజాకార్ల అకృత్యమాలు ఈ రచన నేపథ్యం. మృత్యువు ఒక వ్యక్తితో నువ్వే నేను (త్వమేవాహం) అంటుంది. ఒకచోట రచయిత సమాజంలోని ఘటనలను, దృక్పధాలను ఊహాజనితమైన గడియారంతో పోలుస్తాడు. * సినీవాలి * గాయాలు-గేయాలు * [[కూనలమ్మ పదాలు]] * ఇంటింటి పద్యాలు * పైలా పచ్చీసు * ఎంచిన పద్యాలు * ఏటికేడాది * శుద్ధ మధ్యాక్కరలు. * శ్రీశ్రీతో కలసి రుక్కుటేశ్వర శతకం, * శ్రీశ్రీ వరదలతో కలసి సాహిత్యోపనిషత్, * మేమే. ===పరిశోధన, విమర్శలు, వ్యాసాలు=== * [[సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం]] - '''ఇది తెలుగు సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేసేవారికి ఒక గొప్ప ఉపయుక్త గ్రంథంప'''. ఇలాంటి రచన చేయడం అకాడమీలు, ప్రభుత్వ సంస్థలు వంటి వనరులు గలిగిన సంస్థలు మాత్రమే పూనుకొనగల పని. అటువంటి మహాకార్యాన్ని ఆరుద్ర ఒక్కడే తలకెత్తుకొని విజయవంతంగా పూర్తి చేశాడు. ఇది 1965, 1968లలో 13 సంపుటాలుగా వెలువడింది. ఇందులో తెలుగు సాహిత్యాన్ని ఆరుద్ర విభజించిన విధం ఇలా ఉంది. # పూర్వ యుగము, చాళుక్య చోళ కాలము - (800-1200) # కాకతీయుల కాలము (1200-1290) # పద్మనాయకుల కాలము (1337-1399) # రెడ్డిరాజుల కాలము (1400 - 1450) # రాయల ప్రాంభ కాలము (1450 - 1500) # రాయల అనంతర కాలము (1500 - 1550) # నవాబుల కాలము (1550 - 1600) # నాయకుల కాలము (1600 - 1670) # అనంతర నాయకుల కాలము (1670 - 1750) # కంపెనీ కాలము (1750-1850) # జమీందారుల కాలము (1850 - 1900) # ఆధునిక కాలము (1900 తరువాత) #[[రాముడికి సీత ఏమౌతుంది]], #[[గుడిలో సెక్స్ (పుస్తకం)|గుడిలో సెక్స్]] #అరుద్ర వ్యాసపీఠం, #[[వేమన్న వాదం]]. ===అనువాదాలు=== * వీర తెలంగాణా విప్లవగీతాలు (ఇంగ్లీషు నుంచి) * వెన్నెల- వేసవి ( తమిళం నుంచి) * కబీరు భావాలు - బట్వాడా ఆరుద్ర ( హిందీ నుంచి) ===నాటికలు=== * ఉద్గీత * రాదారి బంగళా<ref name="అటకెక్కుతున్న నాటక రచన">{{cite news |last1=ఆంధ్రభూమి |first1=సాహితి |title=అటకెక్కుతున్న నాటక రచన |url=http://andhrabhoomi.net/content/sahiti-232 |accessdate=27 March 2020 |work=andhrabhoomi.net |publisher=బి.నర్సన్ |date=3 October 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327170044/http://andhrabhoomi.net/content/sahiti-232 |archivedate=27 మార్చి 2020 |url-status=live }}</ref> * సాల భంజికలు, * సీతాకోక చిలుకలు (రేడియో నాటిక) ===సినిమా పాటలు=== {{main|ఆరుద్ర సినీ గీతాలు}} 1949లో [[బీదలపాట్లు (1950 సినిమా)|బీదల పాట్లు]] అన్న చిత్రంలో .. " ఓ చిలుకరాజా నీ పెళ్లెప్పుడు ' అనే గీతంతో మొదలుపెట్టి దాదాపు నాలుగువేల సినిమా పాటలు వ్రాసాడు. వీటి సంకలనాలు [[ఆరుద్ర సినీ గీతాలు]]<ref>{{cite book|last1=ఆరుద్ర|title=ఆరుద్ర సినీగీతాలు|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.497231 }}</ref> అన్న పేరుతో ప్రచురితమయ్యాయి. * [[పెంకి పెళ్లాం]] చిత్రంలో - " పదచుదనం రైలుబండి పోతున్నది " , * [[ఉయ్యాల జంపాల]] చిత్రంలో - " కొండగాలి తిరిగింది " , ఇదే చిత్రంలో " అందాల రాముడు ఇందీవర శ్యాముడు". * [[మీనా]] చిత్రంలో - " శ్రీరామ నామాలు శతకోటి" . * [[బందిపోటు (1963 సినిమా)|బందిపోటు]] చిత్రంలో " ఊహలు గుసగుసలాడే " * [[బాలరాజు కథ]]లో " మహాబలిపురం మహాబలిపురం " * [[ఆంధ్ర కేసరి]] చిత్రంలో " వేదంలా ప్రవహించే గోదావరి " * [[అత్తా ఒకింటి కోడలే]] " జోడుగుళ్ల పిస్తోలు ఠా " * [[ఎం.ఎల్.ఏ.]] చిత్రంలో " ఇదేనండి ఇదేనండి భాగ్యనగరం , " నీ ఆశ అడియాశ " * [[అందాల రాముడు (1973 సినిమా)|అందాల రాముడు]] చిత్రంలో " ఎదగడానికికెందుకురా తొందర " * [[గోరంత దీపం]] చిత్రంలో " రాయినైనా కాకపోతిని " * [[ముత్యాల ముగ్గు]] చిత్రంలో " ఏదో ఏదో అన్నది మసక వెలుతురు " , ముత్యమంత పసుపు ముఖమెంతో చాయ * [[బాల భారతం]] చిత్రంలో " మానవుడే మహనీయుడు " * [[ఇద్దరు మిత్రులు (1961 సినిమా)|ఇద్దరు మిత్రులు]] చిత్రంలో - " హలో హలో అమ్మాయి " * [[ఆత్మ గౌరవం]] చిత్రంలో " రానని రాలేనని ఊరకే అంటావు. " * [[ఆత్మీయులు]] చిత్రంలో " స్వాగతం ఓహో చిలిపి నవ్వుల శ్రీవారు " * [[సంపూర్ణ శివపురాణము]] చిత్రంలో "ఓ డమరుపాణి డమరుపాణి వివాహయాత్ర వింతైన జాత్ర", "కనరావూ కనరావూ కనరావూ భవ్యమౌళీ" మొదలగు సినిమా పాటలు వ్రాసి పాటకు ఒక అర్థాన్ని పరమార్థాన్ని ప్రసాదించి ప్రతిపాటలో తన ముద్రను కనిపింపచేశాడు. ===ఇంకా=== [[సంగీతం]], [[నాట్యం]], [[చదరంగం (ఆట)|చదరంగం]], [[ఇంద్రజాలం]], మొదలగు అంశాలపై గ్రంథాలు, వ్యాసాలు. ==పురస్కారాలు== *ఈయనకి 1985లో [[ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం]] [[కళాప్రపూర్ణ]] (గౌరవ డాక్టరేట్) ప్రదానం చేసింది. ==బయటి లింకులు== * ఆరుద్రతో ముఖాముఖీ ఆడియో [http://www.eemaata.com/em/issues/200807/1303.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410073350/http://www.eemaata.com/em/issues/200807/1303.html |date=2009-04-10 }} * [http://www.avkf.org/BookLink/display_author_books.php?author_id=53 ఏ.వి.కె.ఎఫ్.ఫౌండేషన్ వారి అధికారిక వెబ్సైట్ నుండి ఆరుద్ర వారి రచనల పుస్తకాల వివరాలు] * [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386242 మన వేమన గ్రంథ ప్రతి] * [http://www.teluguthesis.com/2016/01/arudra-natikalu.html ఆరుద్ర నాటికలు] తెలుగుపరిశోధనలో * [http://www.teluguthesis.com/2016/01/writings-of-arudra.html ఆరుద్ర రచనలు] తెలుగుపరిశోధనలో * ఆరుద్ర రచనలు. వ్యాసపీఠం సమీక్ష [https://tethulika.wordpress.com/2018/04/23/%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0-%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A0%E0%B0%82-%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%95%E0%B1%8D/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115182612/https://tethulika.wordpress.com/2018/04/23/%E0%B0%86%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%B0-%E0%B0%B5%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A0%E0%B0%82-%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%95%E0%B1%8D/ |date=2021-01-15 }} ==ఇవికూడా చూడండి== * [[ఆరుద్ర సినీ గీతాలు]] {{wikiquote}} ==మూలాలు== <div style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist2">{{reflist|colwidth=30em}}</div> {{Authority control}} [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:1998 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా పాటల రచయితలు]] [[వర్గం:కళాప్రపూర్ణ గ్రహీతలు]] [[వర్గం:తెలుగు కళాకారులు]] [[వర్గం:తెలుగు లలిత సంగీత ప్రముఖులు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కలం పేరుతో ప్రసిద్ధులైన ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:విశాఖపట్నం జిల్లాకు చెందిన చరిత్ర పరిశోధకులు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] icr4lue8xcmcegmf4u0nh9wcxnuxi2w 0 25503 4955072 4942928 2026-09-09T03:48:56Z CommonsDelinker 608 1968-69_BATCH_ZPHS_PENCHIKALADINNE.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No license since 1 September 2026). 4955072 wikitext text/x-wiki '''పెంచికలదిన్నె''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[నేరేడుచర్ల మండలం|నేరేడుచర్ల]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> {{Infobox Settlement| ‎|name = పెంచికలదిన్నె |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[నేరేడుచర్ల]] <!-- Politics -----------------> |government_foonotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2905 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 1449 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 1456 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 795 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 16.9098848 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.6726632 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508218 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} ఇది మండల కేంద్రమైన నేరేడుచర్ల నుండి 5 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[మిర్యాలగూడ]] నుండి 20 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది.ఈ గ్రామం చాలా చరిత్ర కలది. ఈ గ్రామం నుండి ప్రజలు అధిక సంఖ్యలో నిజాం పాలనకు వ్యతిరేకంగా కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 796 ఇళ్లతో, 2905 జనాభాతో 725 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 1449, ఆడవారి సంఖ్య 1456. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 967 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 3. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577522<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508218. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి , ప్రభుత్వ మాధ్యమిక పాఠశాల ఒకటి ఉన్నాయి.సమీప బాలబడి [[నేరేడుచర్ల|నేరేడుచర్లలో]] ఉంది.సమీప జూనియర్ కళాశాల, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల నేరేడుచర్లలోను, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, పాలీటెక్నిక్‌ నల్గొండలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల మిర్యాలగూడలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం మిర్యాలగూడలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === పెంచికలదిన్నెలో ఉన్న ఒకప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో ఒక డాక్టరు, ముగ్గురు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు. ఒక ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రంలో డాక్టర్లు లేరు. ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బంది ఉన్నారు. ఒక పశు వైద్యశాలలో ఒక డాక్టరు, ఇద్దరు పారామెడికల్ సిబ్బందీ ఉన్నారు.ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, సంచార వైద్య శాల గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో3 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ముగ్గురు ఉన్నారు. ఇక్కడ నుండి == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. బావుల నీరు కూడా అందుబాటులో ఉంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. చెరువు ద్వారా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతోంది. రాష్ట్ర రహదారి, ప్రధాన జిల్లా రహదారి గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. జాతీయ రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు, మట్టిరోడ్లూ ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం ఉన్నాయి. గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వారం వారం సంత, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ.లోపు దూరంలో ఉంది. ఆశా కార్యకర్త, ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. సినిమా హాలు గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 8 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 8 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పెంచికలదిన్నెలో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 22 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 80 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం చేయదగ్గ బంజరు భూమి: 8 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 67 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 545 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 67 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 545 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పెంచికలదిన్నెలో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది.ఈ గ్రామానికి ప్రధాన సాగునీటి వనరు [[నాగార్జున సాగర్]] ఎడమ కాలువ. * కాలువలు: 482 హెక్టార్లు* చెరువులు: 63 హెక్టార్లు ==వ్యవసాయం== ఈ గ్రామంలో మెజారిటీ ప్రజలు [[వ్యవసాయం]] మీద ఆధారపడి ఉన్నారు. ఇక్కడ వరి ప్రధాన పంట.ఇతర పంటలు [[కందులు]], [[మినుములు]], [[పెసర]]. == గ్రామ ప్రముఖులు == [[దస్త్రం:Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2.jpg|thumb|alt=Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2|Penchikaldinne-Grama-Pramukhulu2]] * కీ.శే.అరిబండి ఓంకారం: [[కమ్యూనిస్టు ఉద్యమం|కమ్యూనిస్టు ఉద్యమంలో]] పాల్గొన్నవారిలో ముఖ్యులు * కీ.శే. [[ అరిబండి లక్ష్మీనారాయణ]]: [[మిర్యాలగూడ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం|మిర్యాలగూడ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] నుండి రెండు సార్లు ఎమ్, ఎల్, ఏ. గా ఎన్నిక అయ్యారు. * [[కొంజేటి నారాయణ]] - [[కొంజేటి సత్యవతి]] దంపతులు: [[తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం|తెలంగాణ సాయుధ పోరాట నాయకులు]].<ref name="రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=నవ్య |title=రంగక్క అంటే పెత్తందారులకు హడల్‌ |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |accessdate=30 September 2021 |work=andhrajyothy |publisher=కె. వెంకటేశ్‌ |date=30 September 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930100311/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/rangakka-means-huddle-to-the-owners-mrgs-navya-19210929113537 |archivedate=30 September 2021 |language=te}}</ref> *[[అరిబండి వేణుప్రసాద్]] - 1991 బ్యాచ్‌కు చెందిన ఐఏఎస్‌ అధికారి(పంజాబ్‌ క్యాడర్‌). *BLR [[బత్తుల_లక్ష్మారెడ్డి|బత్తుల లక్ష్మారెడ్డి]] -గారు మిర్యాలగూడ present MLA ఈ గ్రామము లోనే విద్యాభ్యాసం చేసారు. == Z.P.H.S. పెంచికలదిన్నె == [[దస్త్రం:1968-69 H.S.C BATCH-ZPHS-PENCHIKALDINNE2.jpg|thumb|alt=1968-69 H.S.C BATCH-ZPHS-PENCHIKALDINNE2|1968-69 H.S.C BATCH-ZPHS-PENCHIKALDINNE2]] '''1969-70 Batch - H.S.C విద్యార్థులు వారి పేర్లు - గవర్నమెంట్ ఉద్యోగాలు వివరాలు.''' <big></big> '''1'''.N.Laxmi Narsaiah(Late) #[[సోమవరం (నేరేడుచర్ల మండలం)|సోమవరం]] - Government Pleader (GP) '''2'''.Yedavalli Sudarshan Reddy - #[[ఫతేపురం]] Retd. Dy. Manager - Hiandustana Cables Ltd '''3'''.S.Rama Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Engineer - HMDA '''4'''.Nagulapati Umakar Rao#[[కల్లూరు (నేరేడుచర్ల)|కల్లూరు]] - Retd.Asst. Manager(Civil Supplies) '''5'''.Voruganti Satyanarayana#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. ASI(Comn), State Police Dept '''6'''.K.Venkatappa Rao(Late)#[[మేడారం (నేరేడుచర్ల)|మేడారం]] - Teacher '''7'''.Konijeti.Krishna Rao(Late)#[[పెంచికలదిన్నె]] - Teacher '''8'''.Aribandi Krishna Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd.Teacher '''9'''.Aribandi Prasad Rao#[[పెంచికలదిన్నె]] - Retd. Teacher '''Z.P.H.S పెంచికల్ దిన్నె''', ఈ school చుట్టు పక్కల దాదాపు 20 kms పరిధిలో ఒక్క High School కూడా లేదు. కావున ఈ School కు నేరేడుచర్ల , ఫతేపురం ,Vaikuntapuram,మేడారం , కల్లూరు, దాచారం, సోమవరం గ్రామాలనుండి విద్యార్థులు, 6th class to HSC చదువుకొనుటకు వచ్చేవారు. ఈ school లో చదువుకొనుటకు 10 to 12 km వరకు నడచి వచ్చి చదువుకునేవారు. ఈ school లో చదువుకున్న విధ్యార్థులు ఉన్నత విద్యలు అభ్యసించి govt. ఉద్యోగాలలో మంచి పేరు ప్రఖ్యాతులు తెచ్చుకొని ఈ స్కూల్ పేరు నిలబెట్టారు ప్రభుత్వంలో చేరి వివిధ హోదాలలో సేవలు అందించినారు. ఈ School లో '''1968-69 Batch''' అందరూ '''తెలంగాణ agitation batch''' అని పిలుస్తారు ఈ బ్యాచ్ గురించి కొన్ని విశేశాలు తెలుసుకొందాము. 1970 year తర్వాత HSC అనే Course ఆపేశారు. 1969 year బ్యాచ్ 1st Batch of S.S.C. & last Batch of H.S.C. 1969 year ఈ బ్యాచ్ వాళ్లు H.S.C&S.S.C వాళ్లు తెలంగాణ ఉద్యమం వలన 6 నెలల విద్యాసంవత్సరము కోల్పోయిగారు. 1968-69 Batch విద్యార్థులు పలు ఉద్యమాలను Success చేసినారు. '''Penchikaldinne''' నుండి '''Nereducherla''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి ఉద్యమం చేసినారు . అందులో మొదటిది - '''"విశాఖ ఉక్కు - ఆంధ్రులహక్కు"''', రెండవది '''" తెలంగాణ ఉద్యమం "''' . '''"తెలంగాణ బంద్ "''' ఉద్యమంలో '''Nereducherla''' లో '''Busses & Trafic''' మొత్తం నడవకుండా చేసి అక్కడి నుండి '''Huzurnagar''' వరకు నడుచుకుంటూ వెళ్ళి తెలంగాణ బంద్ సంపూర్ణంగా విజయవంత చేసినారు. తెలంగాణ బంద్ సందర్భంగా బస్సులు ఆపకపోతే బస్సుల టైర్ నుండి గాలి తీయటము బస్సులు నడవకుండా చేయడం మరియు '''glasses damage''' చేసి ఉద్యమం '''విజయవంతం ''' చేసినారు. విద్యార్థులు అత్యంత పట్టుదలతో, దీక్షతో మన తెలంగాణ మనకు కావాలి అనే దృఢదీక్షతో ఉద్యమంలో పాల్గొన్నారు, పోలీసులు భగ్నం చేసేందుకు విధ్యార్ధుల వెంటబడి తరుముతుంటే పంటపొలాల వెంటబడి పరిగిగెత్తే వాళ్ళు పోలీసులు వెళ్ళగానే మళ్ళీ యధావిధిగా ఉద్యమాన్ని నడిపించారు. ఆ రోజులలో వార్తాపత్రికలు గ్రామాలకు చేరక పోయేవి, ఒక్క రేడియా వార్తలు మాత్రమే అందరు వినగలిగే నారు, ఉద్యమం విజయవంతం అయినట్లుగా రేడియోలో వినగానే ఉద్యమంలో పడిన బాధలు,కష్టాలును మరచిపోయి సంతోషంతో మన తెలంగాణ మనకు త్వరలో రాగలదని ఆశతో ఎదురు చూచేవారు. * Z.P.H.S. PENCHIKALDINNE PHOTOS& VIDEOS FOLDER LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/110/z.p.h.s-penchikaldinne == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{నేరేడుచర్ల మండలంలోని గ్రామాలు}} 9em7mlk5q248geztf1p2frqv71ug6y6 0 25555 4955074 4942978 2026-09-09T03:51:15Z CommonsDelinker 608 Potlapahad-Grama-Charitra.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No license since 1 September 2026). 4955074 wikitext text/x-wiki {{Infobox Settlement| ‎|name = పొట్లపహాడ్ |native_name = |nickname = |settlement_type = రెవిన్యూ గ్రామం <!-- images and maps -----------> |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_map = |mapsize = 200px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = తెలంగాణ |pushpin_label_position = right |pushpin_map_caption = తెలంగాణ పటంలో గ్రామ స్థానం |pushpin_mapsize = 200 <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[రాష్ట్రం]] |subdivision_name = [[తెలంగాణ]] |subdivision_type1 = [[జిల్లా]] |subdivision_name1 = [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట]] |subdivision_type2 = [[మండలం]] |subdivision_name2 = [[పెన్‌పహాడ్‌]] <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = [[సర్పంచి]] |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |established_title = |established_date = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = చ.కి.మీ |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2011 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1812 |population_density_km2 = |population_blank1_title = పురుషుల సంఖ్య |population_blank1 = 900 |population_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్య |population_blank2 = 912 |population_blank3_title = గృహాల సంఖ్య |population_blank3 = 498 <!-- literacy -----------------------> |literacy_as_of = 2001 |literacy_footnotes = |literacy_total = |literacy_blank1_title = పురుషుల సంఖ్యు |literacy_blank1 = |literacy_blank2_title = స్త్రీల సంఖ్యు |literacy_blank2 = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = | latd = 17.009804 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 79.656789 | longm = | longs = | longEW = E |elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> </ref> tags --> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = పిన్ కోడ్ |postal_code = 508213 |area_code = |blank_name = ఎస్.టి.డి కోడ్ |blank_info = |blank1_name = |website = |footnotes = }} '''పొట్లపహాడ్''', [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[పెన్‌పహాడ్‌ మండలం (సూర్యాపేట జిల్లా)|పెన్‌పహాడ్‌]] మండలంలోని గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 246  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref> ఇది మండల కేంద్రమైన పెన్పహాడ్ నుండి 6 కి. మీ. దూరం లోను, సమీప పట్టణమైన [[సూర్యాపేట]] నుండి 21 కి. మీ. దూరంలోనూ ఉంది. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ. దూరంలో మండల కేంద్రానికి 4 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. == పరిసర గ్రామాలు == మాచారం, పెన్ పహాడ్, దోసపహాడ్, లింగాల గ్రామాలు సమీప గ్రామాలుగా ఉన్నాయి. సూర్యాపేట, మిర్యాలగూడ, కోదాడ, నల్లగొండ పట్టణాలకు సమీపంలో వుంది. ఈ గ్రామం [[సూర్యాపేట శాసనసభ నియోజకవర్గం]], [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్లగొండ లోకసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలో ఉంది. . == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత [[నల్గొండ జిల్లా]]<nowiki/>లోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=సూర్యాపేట జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227080545/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Suryapet.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2021-01-06|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> ==గ్రామ జనాభా== 2011 భారత జనగణన గణాంకాల ప్రకారం ఈ గ్రామం 498 ఇళ్లతో, 1812 జనాభాతో 955 హెక్టార్లలో విస్తరించి ఉంది. గ్రామంలో మగవారి సంఖ్య 900, ఆడవారి సంఖ్య 912. షెడ్యూల్డ్ కులాల సంఖ్య 494 కాగా షెడ్యూల్డ్ తెగల సంఖ్య 0. గ్రామం యొక్క జనగణన లొకేషన్ కోడ్ 577033<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011}}</ref>.పిన్ కోడ్: 508213. == విద్యా సౌకర్యాలు == గ్రామంలో ప్రభుత్వ ప్రాథమిక పాఠశాల ఒకటి, ప్రభుత్వ ప్రాథమికోన్నత పాఠశాల ఒకటి ఉంది.బాలబడి, మాధ్యమిక పాఠశాల‌లు [[అనంతారం (పెన్‌పహాడ్‌)|అనంతారంలో]] ఉన్నాయి.సమీప జూనియర్ కళాశాల పెన్పహాడ్లోను, ప్రభుత్వ ఆర్ట్స్ / సైన్స్ డిగ్రీ కళాశాల, ఇంజనీరింగ్ కళాశాల‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వైద్య కళాశాల నార్కట్ పల్లిలోను, మేనేజిమెంటు కళాశాల, పాలీటెక్నిక్‌లు సూర్యాపేటలోనూ ఉన్నాయి. సమీప వృత్తి విద్యా శిక్షణ పాఠశాల, అనియత విద్యా కేంద్రం సూర్యాపేటలోను, దివ్యాంగుల ప్రత్యేక పాఠశాల [[నల్గొండ]] లోనూ ఉన్నాయి. == వైద్య సౌకర్యం == === ప్రభుత్వ వైద్య సౌకర్యం === సమీప ప్రాథమిక ఆరోగ్య ఉప కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పశు వైద్యశాల గ్రామం నుండి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సమీప సామాజిక ఆరోగ్య కేంద్రం, మాతా శిశు సంరక్షణ కేంద్రం, టి. బి వైద్యశాల గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. అలోపతి ఆసుపత్రి, ప్రత్యామ్నాయ ఔషధ ఆసుపత్రి, డిస్పెన్సరీ, సంచార వైద్య శాల, కుటుంబ సంక్షేమ కేంద్రం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ. కంటే ఎక్కువ దూరంలో ఉన్నాయి. === ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యం === గ్రామంలో2 ప్రైవేటు వైద్య సౌకర్యాలున్నాయి. డిగ్రీ లేని డాక్టర్లు ఇద్దరు ఉన్నారు. == తాగు నీరు == గ్రామంలో కుళాయిల ద్వారా రక్షిత మంచినీటి సరఫరా జరుగుతోంది. గ్రామంలో ఏడాది పొడుగునా చేతిపంపుల ద్వారా నీరు అందుతుంది. బోరుబావుల ద్వారా కూడా ఏడాది పొడుగునా నీరు అందుతుంది. కాలువ/వాగు/నది ద్వారా, చెరువు ద్వారా కూడా గ్రామానికి తాగునీరు లభిస్తుంది. == పారిశుధ్యం == మురుగునీరు బహిరంగ కాలువల ద్వారా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీరు బహిరంగంగా, కచ్చా కాలువల ద్వారా కూడా ప్రవహిస్తుంది. మురుగునీటిని శుద్ధి ప్లాంట్‌లోకి పంపిస్తున్నారు. గ్రామంలో సంపూర్ణ పారిశుధ్య పథకం అమలవుతోంది. సామాజిక మరుగుదొడ్డి సౌకర్యం లేదు. ఇంటింటికీ తిరిగి వ్యర్థాలను సేకరించే వ్యవస్థ లేదు. సామాజిక బయోగ్యాస్ ఉత్పాదక వ్యవస్థ లేదు. చెత్తను వీధుల పక్కనే పారబోస్తారు. == సమాచార, రవాణా సౌకర్యాలు == సబ్ పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. పోస్టాఫీసు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పోస్ట్ అండ్ టెలిగ్రాఫ్ ఆఫీసు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. లాండ్ లైన్ టెలిఫోన్, పబ్లిక్ ఫోన్ ఆఫీసు, మొబైల్ ఫోన్ మొదలైన సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఇంటర్నెట్ కెఫె / సామాన్య సేవా కేంద్రం, ప్రైవేటు కొరియర్ గ్రామానికి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామానికి సమీప ప్రాంతాల నుండి ప్రభుత్వ రవాణా సంస్థ బస్సులు తిరుగుతున్నాయి. సమీప గ్రామాల నుండి ఆటో సౌకర్యం కూడా ఉంది. వ్యవసాయం కొరకు వాడేందుకు గ్రామంలో ట్రాక్టర్లున్నాయి. ప్రైవేటు బస్సు సౌకర్యం గ్రామానికి 5 కి.మీ. లోపు దూరంలో ఉంది. రైల్వే స్టేషన్ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉంది. ప్రధాన జిల్లా రహదారి, జిల్లా రహదారి గ్రామం గుండా పోతున్నాయి. జాతీయ రహదారి, రాష్ట్ర రహదారి గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. గ్రామంలో తారు రోడ్లు, కంకర రోడ్లు ఉన్నాయి. == మార్కెటింగు, బ్యాంకింగు == గ్రామంలో స్వయం సహాయక బృందం, పౌర సరఫరాల కేంద్రం ఉన్నాయి. సహకార బ్యాంకు, వ్యవసాయ పరపతి సంఘం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నాయి. వారం వారం సంత గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఏటీఎమ్, వాణిజ్య బ్యాంకు గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. రోజువారీ మార్కెట్, వ్యవసాయ మార్కెటింగ్ సొసైటీ గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == ఆరోగ్యం, పోషణ, వినోద సౌకర్యాలు == గ్రామంలో సమీకృత బాలల అభివృద్ధి పథకం, అంగన్ వాడీ కేంద్రం, ఇతర పోషకాహార కేంద్రాలు, ఆశా కార్యకర్త ఉన్నాయి. గ్రామంలో వార్తాపత్రిక పంపిణీ జరుగుతుంది. శాసనసభ పోలింగ్ కేంద్రం, జనన మరణాల నమోదు కార్యాలయం ఉన్నాయి. ఆటల మైదానం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. పబ్లిక్ రీడింగ్ రూం గ్రామం నుండి 5 నుండి 10 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. సినిమా హాలు, గ్రంథాలయం గ్రామం నుండి 10 కి.మీ.కి పైబడిన దూరంలో ఉన్నాయి. == విద్యుత్తు == గ్రామంలో గృహావసరాల నిమిత్తం విద్యుత్ సరఫరా వ్యవస్థ ఉంది. రోజుకు 7 గంటల పాటు వ్యవసాయానికి, 7 గంటల పాటు వాణిజ్య అవసరాల కోసం కూడా విద్యుత్ సరఫరా చేస్తున్నారు. == భూమి వినియోగం == పొట్లపహాడ్లో భూ వినియోగం కింది విధంగా ఉంది: * వ్యవసాయేతర వినియోగంలో ఉన్న భూమి: 84 హెక్టార్లు * వ్యవసాయం సాగని, బంజరు భూమి: 271 హెక్టార్లు * శాశ్వత పచ్చిక ప్రాంతాలు, ఇతర మేత భూమి: 57 హెక్టార్లు * తోటలు మొదలైనవి సాగవుతున్న భూమి: 200 హెక్టార్లు * సాగులో లేని భూముల్లో బీడు భూములు కానివి: 15 హెక్టార్లు * బంజరు భూమి: 99 హెక్టార్లు * నికరంగా విత్తిన భూమి: 225 హెక్టార్లు * నీటి సౌకర్యం లేని భూమి: 31 హెక్టార్లు * వివిధ వనరుల నుండి సాగునీరు లభిస్తున్న భూమి: 310 హెక్టార్లు == నీటిపారుదల సౌకర్యాలు == పొట్లపహాడ్లో వ్యవసాయానికి నీటి సరఫరా కింది వనరుల ద్వారా జరుగుతోంది. * కాలువలు: 310 హెక్టార్లు == ఉత్పత్తి == పొట్లపహాడ్లో ఈ కింది వస్తువులు ఉత్పత్తి అవుతున్నాయి. === ప్రధాన పంటలు === [[వరి]] == పొట్లపహాడ్ గ్రామ చరిత్ర == కలిమి బలిమిల గ్రామ తొలి పొద్దు కోసం బలి ముద్ద కొరకై పోరాటములు సల్పి. ఆత్మబలిదానముల హారతిపట్టిన పోరాటయోధుల వీరగడ్డ. తెలంగాణా సాయుధ పోరాట వీరయోధులగన్న విప్లవోద్యమాల పోరుగడ్డ. పోరాట పటిమకు స్ఫూర్తిగడ్డ. పోరువిద్యలందు పోటీలుపడు పోరాటాల పల్లె పొట్లపహాడ్! === చారిత్రక నేపథ్యం === కాకతీయులకు సామంతులుగా రేచర్ల వంశ రెడ్డి రాజులు పిల్లలమర్రి, ఉండ్రుగొండ ఉర్లుగొండ కూడలి దోసపాడు నాగులపాడు లాంటి పలు ప్రాంతాలను పరిపాలించారు. వీరి కాలంలో చాలా ప్రాంతాల్లో ఎన్నో గొప్ప దేవాలయాలను నిర్మించారు. అందులో భాగంగా నాగులపాడులో నిర్మితమైన దేవాలయాలు అద్భుతమైన శిల్పకళా సంపదతో అపురూపమైన శిల్పకళాశోభితమై అలరారుచున్నవి. సా.శ.1280లో కామేశ్వర దేవాలయ ప్రతిష్టాపన సందర్భంగా ఐతాంభిక పుత్రుడైన రేచర్ల కామిరెడ్డి వేయించిన శాసనం, ఇంకా కామిరెడ్డి కామసాని దంపతుల కుమారులైన గంకిరెడ్డి, మల్లారెడ్డిలు వేయించిన శాసనాలను బట్టి రేచర్ల వంశీ రెడ్డి రాజులు సాంస్కృతిక కళాసేవాభిలాశులుగా, కళాపోషకులుగా ప్రసిద్ది చెందారు. అట్టి అపూర్వమైన దేవాలయాలకు నెలవైన నాగులపాడులో అంతర్భాగంగా అవిభాజ్యంగా ఈ పొట్లపహాడ్ గ్రామం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. కాలక్రమేణా తర్వాత ఒక ప్రత్యేక గ్రామంగా పరిణామం చెందిఉండవచ్చు. చారిత్రాత్మకమైన దేవాలయాలు శాసనాల ద్వారా ఈ ప్రాంతం చరిత్ర ప్రాధాన్యత సంతరించుకున్నట్లుగా తెలుస్తుంది. (ప్రముఖ చరిత్ర పరిశోధకులు డా: భిన్నూరి నరసింహశాస్త్రి (బి.యన్. శాస్త్రి) నల్లగొండ మండల సర్వస్వం గ్రంథాన్ని అనుసరించి సేకరించిన సమాచారం.) === జనశృతిలో గల కథనాలు === చారిత్రక అంశాలను ప్రామాణికతను పక్కన పెడితే ఈ గ్రామం గురించి తరతరాలుగా మౌఖికంగా వినవస్తున్న, ప్రచారంలో ఉన్నకథనాలను బట్టి గ్రామం ఏర్పడిందని పూర్వీకుల నమ్మకం విశ్వాసం. పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు జనశృతిలో గల ఒక కథనాన్ని అనుసరించి పూర్వం పొట్లపహాడ్ గ్రామానికి చెందిన ముగ్గురు యువకులు తమ గ్రామం సుభిక్షంగా ఉండాలని సంకల్పించి పొరుగు గ్రామంలో జరుగుతున్న బొడ్రాయి పండుగలో భాగంగా సకల శుభాలనిస్తుందని నమ్మికగల బలిముద్దను చేజిక్కించుకొని పొట్లపహాడ్కు పరుగెత్తగా, వారిని నాగులపాడు వారు ఆయుధాలతో వెంబడించారు. ఆ క్రమంలో చేతిలో బలిముద్దగల యువకుడు దానిని మిత్రుడికిచ్చి ఈ ముద్దను ఎలాగైనా మనగ్రామంలో పొలి చల్లమని ఆదేశించాడు. వెంటబడి వస్తున్న వాళ్ళను అడ్డగించి వీరోచితంగా వారితో పోరాడి కత్తులకు బలయ్యాడు. (అతనిప్రాణత్యాగానికి ప్రతీకగా నిర్మితమైనదే వీరన్న దేవుడి గుడి) మిత్రుడి మాట ప్రకారం బలిముద్దను గ్రామంలో పొలిచల్లిన పిదప ఆ యువకుల్ని కూడా తమ కత్తులతో పొడిచారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆ యువకుడు ప్రాణాలొదులుతూ “ఒరేయ్ పొట్లపాడ్ పొలి పొడిచినా పోదు. నాగులపాడు పంట ఒక్క రోజు వంట” అని అన్నాడు. కొంతదూరం వెళ్ళాక మరో యువకుడిని కూడా పొడిచి చంపారని అప్పటినుండి ఇది ప్రజల్లో నానుడిగా మారి ప్రస్తుతం వీరన్న గడ్డగా ప్రసిద్ధి చెందినది. నాగినేనిపల్లి పాఠశాల తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు మండల స్వామి పి.హెచ్.డి. పరిశోధనాగ్రంథం 'నల్లగొండ జిల్లా గ్రామ నామాల 'చరిత్ర' ఆధారంగా పూర్వం ఈ గ్రామస్తులు యుద్ధవిద్యల్లోను, ఎడ్లు, గుర్రాలు, గొర్రెపొట్టేళ్ళ పందెంలలో ఇతర గ్రామాల వారితో పోటీ పడటం మొదలైన బావులు ఊరిలో రకరకాల పంటలకు నీటినందిస్తూ ఇప్పటికీ సజీవ సాక్ష్యాలుగా మిగిలాయి. అంతేగాక ఇవి ఈతకొలనులుగా, గాలాలతో చేపలు పట్టేవారికి ఇవి మత్స్య నిలయాలుగా ఇప్పటికీ నిలిచి ఉన్నాయి. ఊరికి తూర్పునగల మరొక బావి సారబావి. ఈ బావిలో విషాన్నైనా అమృతంగా స్వీకరించే దైవత్వం, అందరి మైలలను కడిగేస్తూ కులమత బేధాల కళంకం అంటని, మోక్షప్రదాయని పవిత్ర గంగా స్వరూపిణి ఇది. === గ్రామ ప్రముఖులు === [[దస్త్రం:YedavalliLakshmiNarsimhaReddy.jpg|thumb|alt=YedavalliLakshmiNarsimhaReddy|YedavalliLakshmiNarsimhaReddy]] పొట్లపహాడ్ లో జన్మించిన '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''''''(1925 to 1986)''' నిజాంకాలంలో ఆయుర్వేద విద్య ( Ayurvedic Visharad) నభ్యసించి మన రాష్ట్రమే కాకుండా బీదర్ మొ॥ జిల్లాలలో '''Govt. Ayurvedic Vaid''' గా సేవలందించి ప్రజల మన్ననలను, ప్రజాపతినిధుల మన్ననలను పొందినారు. భారత స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, '''In the struggle liberation of Independence, Imprisonment was from 1947-48 & was kept in the Jail at Aurangabad for 11 months 20 days, suffered in jail by the Nizam Govt.''' జైలు జీవితం గడిపినారు. Political Sufferer పెన్షన్ కూడా పొందేవారు. 1954 to 1961 వరకు వైద్య వృత్తిలో సేవలందించినారు, అనారోగ్య సమస్యలతో retirement తీసుకున్నారు. నిజాం నిరంకుశత్వానికి వ్యతిరేకంగా సాయుధ రైతాంగ పోరాటం చేసిన యోధులెందరో ఈ గ్రామంలో ఉన్నారు. అదేవిధంగా సుధీర్ఘ కాలం గ్రామ సర్పంచులుగా పనిచేసిన నారాయణ జానకిరామ్ రెడ్డి, రామినేని సోమయ్యలు ఆదర్శంగా నిలిచారు. గ్రామంలో అక్షరాభ్యాసాల శ్రీకారాలు చుట్టిన చల్లని పుల్లయ్య సారులాంటి ఉపాధ్యాయులెందరో...ఎందరో నిరక్షరాస్యులైన పాలెగాండ్లను అక్షరాస్యులుగా మలిచిన వురిమళ్ల వెంకట బ్రహ్మం, శ్లాఘనీయులు * '''డాక్టర్ యడవల్లి లక్ష్మీనర్సింహా రెడ్డి''' [https://archive.org/details/lnreddy-1/LNREDDY2.jpg] === భౌగోళిక స్వరూపం === సహజసిద్ధమైన ప్రకృతి ఒడిలో సస్యశ్యామల సకల సౌభాగ్యాలతో సుభిక్షంగా వర్థిల్లుతుందీ గ్రామం. సూర్యాపేట జిల్లా కేంద్రానికి 20 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ గ్రామం తెలంగాణా రాజధాని హైదరాబాద్కు 150 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్నది. గ్రామానికి తూర్పున ఆంజనేయ స్వామి దేవాలయం, పశ్చిమాన వీరన్నగడ్డ, లాల్ బహదూర్ కాలువ, పెద్ద చెరువు, ఉత్తరాన అనంతారం, దక్షిణాన అన్నారం గ్రామం హద్దులుగా గలవు. ఊరి మధ్యలో వీర్ల కొట్టం, దర్గా, మసీదు, ఊరి ప్రారంభంలో చర్చిలతో సర్వమత సంగమ స్థలిగా నిలిచింది. గ్రామంలో గల చిన్న చెరువు, ఊరగుంట, యరడ్లబావి, బుడ్డబావి, స్తంభాలబావి, నిమ్మచెట్లబావి, రావిచెట్లబావి, పెద్దం బావి, రామయ్యబావి, సారబావి తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధపోరాటంలో ఈ గ్రామం నుండి చల్లా అప్పారెడ్డి, బెక్కం బిక్షమయ్య, గుత్తికొండ నర్సిరెడ్డి, గుత్తికొండ నర్సమ్మ, యగ్గడి చిన లింగయ్య, నారాయణ వెంకటరెడ్డి, నారాయణ చెన్నారెడ్డి, నారాయణ సాంబారెడ్డి, యడవెల్లి సాంబారెడ్డి, యడవెల్లిచినవెంకటరెడ్డి, నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నల్లగొండ కాశయ్య, చింతకుంట్ల బిక్షం మొదలగు గ్రామ పెద్దలు పాల్గొని తుపాకీ తూటాలను ఎదుర్కొని, జైలు నిర్భంధం అనుభవించి కఠినమైన శిక్షలకు గురైనా కూడా అలుపెరగకుండా పోరాటం చేశారు. * గ్రామ చరిత్ర PDF BOOK LINK: https://archive.org/details/potlapahad {{Infobox artist|image= }} == [[శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం (పొట్లపహాడ్ )]] == [[దస్త్రం:Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam.jpg|thumb|alt=Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam|Sri-Shivarama-deekshita-achalashramam]] ఈ గ్రామంలో కొంతమంది ఆధ్యాత్మిక భావనతో సంకోజు రామచంద్రచార్యులు,షేక్ మస్తాన్ గురువులు,నూకల అప్పారెడ్డి ,నారాయణ యశోదమ్మ, ఖమ్మం భక్తులు అందరు కలసి 1977 సంవత్సరంలో శివరామ దీక్షిత అచలాశ్రమం ఏర్పాటు చేశారు. ఆశ్రమం భక్తులు ఆశ్రమంలో శివరామ దీక్షితులు స్వామి వారికి ప్రతి రోజు ఆరాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ప్రతి పౌర్ణమి రోజున గురు పూజ చేస్తారు. భక్తులు తమ తల్లిదండ్రుల పేరున ప్రతి సంవత్సరం వారిని స్మరిస్తూ ఆరాధన, అన్నదాన కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు .ప్రతి శివరాత్రి రోజున ప్రత్యేక ఆరాధనా కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. అచలాశ్రమం వీడియో లింక్ :https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad == రామాలయం పునర్నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Sri-Ramalayam-Potlapahad.jpg|thumb|alt=Sri-Ramalayam-Potlapahad|Sri-Ramalayam-Potlapahad]] ఈ గ్రామంలో రామాలయం పూర్వం నూకల అప్పారెడ్డి ఇంటి పక్కగల బేరం రాంరెడ్డి ఇంటి దగ్గర ఉండేది. తర్వాత కాలంలో దానిని ఎడవెల్లి లచ్చిరెడ్డి ఇంటి దగ్గరకు మార్చారు. కొత్త రామాలయాన్ని మన గ్రామ ప్రవాసులు, దాతలు, గ్రామ రైతుల సహకారంతో 2007 సంవత్సరంలో నారాయణ జానకిరాంరెడ్డి, నారాయణ భద్రారెడ్డి పాత ఇంటి అడుగు స్థలంలో నిర్మించారు. నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి ఎడవెల్లి నిర్మల రవిందర్రెడ్డి, పోరెడ్డి హైమ చంద్రశేఖర్ రెడ్డి, వంగాల కవిత సురేందర్రెడ్డి, వంగాల జ్యోతి రవీందర్ రెడ్డి, మారుపాకల జ్యోతి రఘుమారెడ్డి, గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం గడగడపకు విరాళాలు స్వీకరించారు. ఎంతో ప్రతిష్టాత్మాకంగా చేపట్టిన నూతన రామాలయ నిర్మాణానికి రిటైర్డ్ టీచర్ నారాయణ సత్యనారాయణరెడ్డి గుత్తికొండ బిక్షంరెడ్డి ముందుండి తోడ్పాడునందించారు. * శ్రీ సీతారామస్వామి ఆలయం VIDEO LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==ముత్యాలమ్మ గుడి== [[దస్త్రం:Mutyalamma-Gudi.jpg|thumb|alt=Mutyalamma-Gudi|Mutyalamma-Gudi]] గ్రామంలోని ప్రతిరైతు ప్రతి కుటుంబం నుండి విరాళాలు స్వీకరించి ముత్యాలమ్మ గుడి నిర్మాణం 2024 లో చేసి భక్తులు అమ్మవారిని నిత్య దర్శనాలు చేసుకుంటూ అమ్మవారి ఆశీర్వాదము లందుకుంటున్నారు. వీడియో లింక్ : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/shivaramadeeksita_achala_ashramam%23potlapahad ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==వెలుపలి లంకెలు== 1. potalpahad videos & pdf links: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/20/%23potlapahad {{పెన్‌పహాడ్‌ మండలంలోని గ్రామాలు}} sj2d1sf1497y4jvn70dtgwk13gdkoob 0 40354 4955255 4938004 2026-09-09T07:09:44Z యర్రా రామారావు 28161 4955255 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|name=అజంతా గుహలు|image=[[File:Ajanta (63).jpg|300px]]|caption=అజంతా గుహలు|coordinates={{coord|20|33|12|N|75|42|01|E|region:IN_type:landmark|display=title,inline}}|location=[[అజంతా, మహారాష్ట్ర|అజంతా]], [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]], [[మహారాష్ట్ర]]|criteria=Cultural: i, ii, iii, vi|ID=242|year=1983|area={{cvt|8,242|ha}}|buffer_zone={{cvt|78,676|ha}}|pushpin_map=India#Maharashtra#|Religion=|WHS=అజంతా గుహలు|Criteria=}} '''అజంతా గుహలు''' భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]] క్రీ పూ రెండవ శతాబ్దం నుండి క్రీ పూ 480 వరకు 30 రాతి-చెక్కిన [[Buddhist caves in India|బౌద్ధ గుహ స్మారక చిహ్నాలు]].<ref>{{Cite web|title=Padmapani Painting Ajanta Cave|url=https://aurangabad.gov.in/en/tourist-place/padmapani-painting-ajanta-cave/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402113118/https://aurangabad.gov.in/en/tourist-place/padmapani-painting-ajanta-cave/|archive-date=April 2, 2023|access-date=2023-04-02|website=Aurangabad Administration, Government Of Maharashtra|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Ajanta Caves|url=https://whc.unesco.org/en/list/242/|access-date=2023-03-30|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref><ref name="Madan">{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|title=India through the ages|last=Gopal|first=Madan|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1990|editor-last=K.S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/173 173]}}</ref> అజంతా గుహలు [[యునెస్కో]] [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]] ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> [[బౌద్ధ కళ|బౌద్ధ మత కళ]] కళాఖండాలుగా విశ్వవ్యాప్తంగా పరిగణించబడుతున్న ఈ గుహలలో చిత్రాలు, రాక్-కట్ శిల్పాలు ఉన్నాయి, ఇవి పురాతన భారతీయ కళకు అత్యుత్తమ ఉదాహరణలుగా వర్ణించబడ్డాయి, ముఖ్యంగా సంజ్ఞ, భంగిమ, రూపం ద్వారా భావోద్వేగాలను ప్రదర్శించే వ్యక్తీకరణ చిత్రాలు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&pg=PA17|title=Asia and Oceania|last=Ring|first=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1-136-63979-1|pages=17, 14–19}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qGb4pyoseH4C|title=A World History of Art|last=Honour|first=Hugh|last2=Fleming|first2=John|publisher=Laurence King|year=2005|isbn=978-1-85669-451-3|pages=228–230}}</ref>{{Sfn|Michell|2009|p=336}} ఈ గుహలు రెండు దశల్లో నిర్మించబడ్డాయి, మొదటిది క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభమై, రెండవది 400 నుండి 650 CE వరకు సంభవించింది, పాత వృత్తాంతాల ప్రకారం, లేదా తరువాత స్కాలర్షిప్ ప్రకారం 460-480 CE స్వల్ప కాలంలో.<ref>[https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/242.pdf ''Ajanta Caves: Advisory Body Evaluation,'' UNESCO International Council on Monuments and Sites. 1982. Retrieved 27 October 2006.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222054333/https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/242.pdf|date=22 December 2009}}, p. 2.</ref> అజంతా గుహలు పురాతన మఠాలు (''[[Vihāra|విహారాలు]]'', పూజా మందిరాలు (''[[Chaitya|చైత్యాలు]]'') వివిధ బౌద్ధ సంప్రదాయాలకు చెందినవి, వీటిని 75 మీటర్ల (246 అడుగుల) రాతి గోడలో చెక్కారు.<ref name="Johnston2013p18">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iepJAgAAQBAJ|title=Encyclopedia of Monasticism|last=Cohen|first=Richard|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-78716-4|editor-last=Johnston|editor-first=William M.|pages=18–20}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HGzqAAAAMAAJ|title=Ajanta|last=Jamkhedkar|first=Aravinda Prabhakar|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-569785-8|pages=61–62, 71–73}}</ref> ఈ గుహలలో బుద్ధుడి గత జీవితాలు, పునర్జన్మలను వర్ణించే చిత్రాలు, ఆర్యసురా జాతకమల నుండి చిత్ర కథలు, బౌద్ధ దేవతల రాక్-కట్ శిల్పాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=''Ajanta Caves, India: Brief Description,'' UNESCO World Heritage Site. Retrieved 27 October 2006.|url=https://whc.unesco.org/en/list/242|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218043116/https://whc.unesco.org/en/list/242|archive-date=18 December 2008|access-date=26 December 2019}}</ref><ref name="Johnston2013p18" /><ref>{{Cite paper}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sfLVAAAAMAAJ|title=The Ajanta caves: artistic wonder of ancient Buddhist India|last=Behl|first=Benoy K.|last2=Nigam|first2=Sangitika|publisher=Harry N. Abrams|year=1998|isbn=978-0-8109-1983-9|pages=164, 226}}</ref> ఈ గుహలు సన్యాసులకు వర్షాకాలపు తిరోగమనంగా, అలాగే పురాతన భారతదేశంలో వ్యాపారులు, యాత్రికులకు విశ్రాంతి స్థలంగా పనిచేశాయని పాఠ్య రికార్డులు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="Johnston2013p18" /> చారిత్రక రికార్డుల ద్వారా రుజువు చేయబడినట్లుగా, భారతీయ చరిత్రలో ప్రకాశవంతమైన రంగులు, కుడ్య గోడ చిత్రాలు సమృద్ధిగా ఉన్నప్పటికీ, అజంతా గుహలు 1,2,16, 17 పురాతన భారతీయ గోడ-చిత్రాలలో అతిపెద్ద కార్పస్ను ఏర్పరుస్తాయి.{{Sfn|Harle|1994|pp=355–361; 460}} అనేక మధ్యయుగ కాలపు చైనీస్ బౌద్ధ యాత్రికుల జ్ఞాపకాలలో అజంతా గుహలు ప్రస్తావించబడ్డాయి.{{Sfn|Cohen|2006a|pp=32, 82}}అవి ప్రమాదవశాత్తు "కనుగొనబడే" వరకు అడవిలో కప్పబడి ఉన్నాయి, 1819లో పులి-వేట పార్టీలో పులి-వేట యాత్రలో కల్నల్ జాన్ స్మిత్ సమకాలీన దృష్టికి తీసుకువచ్చారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=3, 39}}ఈ గుహలు [[దక్కన్ పీఠభూమి]] [[River Waghur|వాఘూర్ నది]] U-ఆకారపు లోయ రాతి ఉత్తర గోడలో ఉన్నాయి, <ref>variously spelled Waghora or Waghur</ref><ref>[https://whc.unesco.org/en/list/242/multiple=1&unique_number=269 Map of Ajanta Caves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211106080808/http://whc.unesco.org/en/list/242/multiple%3D1%26unique_number%3D269|date=6 November 2021}}, UNESCO</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oD7rAAAAMAAJ|title=Immortal Ajanta|last=Sanyal|first=Narayan|publisher=Bharati|year=1984|page=7}}</ref> ఈ లోయ లోపల అనేక జలపాతాలు ఉన్నాయి, నది ఎత్తులో ఉన్నప్పుడు గుహలు వెలుపల నుండి వినవచ్చు.{{Sfn|Spink|2007|p=2}} [[File:AJANTA_CAVES_-_C.SHELARE_(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AJANTA_CAVES_-_C.SHELARE_(2).jpg|thumb|300x300px|అజంత గుహ 19, 5వ శతాబ్దపు చైత్య గృహం.]] == రవాణా == [[మహారాష్ట్ర]] ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలలో అజంతా ఒకటి. ఇది భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రలోని [[జలగావ్|జల్గావ్]] నగరానికి 59 కిలోమీటర్లు (37 మైళ్ళు), [[ఛత్రపతి శంభాజీనగర్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]] నగరానికి 104 కిలోమీటర్లు (65 మైళ్ళు), [[ముంబై]] తూర్పు-ఈశాన్యంగా 350 కిలోమీటర్లు (220 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది.<ref name="Johnston2013p182">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iepJAgAAQBAJ|title=Encyclopedia of Monasticism|last=Cohen|first=Richard|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-78716-4|editor-last=Johnston|editor-first=William M.|pages=18–20}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vTJUAAAAMAAJ|title=Bhusawal Division: Tourism (Ajanta and Ellora)|publisher=Indian Railways|year=1996|pages=40–43}}</ref> 100 కిలోమీటర్లు (62 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న [[ఎల్లోరా గుహలు]] మరొక [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]], ఇందులో [[హిందూ మతం|హిందూ]], జైన, బౌద్ధ గుహలు ఉన్నాయి, ఇవి అజంతా మాదిరిగానే చివరివి. ఎల్లోరా గుహలు, సమీపంలోని ఎలిఫెంటా గుహలు, [[ఔరంగాబాద్ గుహలు]], [[Shivleni Caves|శివలేని గుహలు]], [[కర్ణాటక]] గుహ దేవాలయాలలో కూడా అజంతా శైలి కనిపిస్తుంది.{{Sfn|Harle|1994|pp=118–122}}సమీప విమానాశ్రయాలు జల్గావ్, [[ఛత్రపతి శంభాజీనగర్ (మహారాష్ట్ర)|సంభాజీ నగర్]], తరువాత ముంబై, సమీప రైల్వే స్టేషన్లు జల్గావ్, [[భుసావాల్|భుసావల్]]. [[File:Ajanta_viewpoint.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_viewpoint.jpg|thumb|సమీపంలోని కొండ నుండి అజంతా గుహల విస్తృత దృశ్యం]] == చరిత్ర == [[File:Map of Ajanta Caves.svg|thumb|Map of Ajanta Caves]] అజంతా గుహలు రెండు విభిన్న కాలాలలో, కాలానికొక దశ చొప్పున, తయారు చేయబడ్డాయని ప్రస్తుత అంగీకారం. మొదటి దశ క్రీస్తుపూర్వం 2 వ శతాబ్దం నుండి 1 వ శతాబ్దం వరకు, రెండవ దశ శతాబ్దం తరువాతా జరిగాయి.<ref>{{cite book|first=Aravinda Prabhakar |last=Jamkhedkar|title=Ajanta|url=https://books.google.com/books?id=HGzqAAAAMAAJ|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-569785-8|pages=3–5}}</ref>{{Sfn|Spink|2009|pp=1–2}}<ref>{{cite book|first=Louise |last=Nicholson|title=National Geographic India|url=https://books.google.com/books?id=71jZCwAAQBAJ|year=2014|publisher=National Geographic Society|isbn=978-1-4262-1183-6|pages=175–176}}</ref> ఈ గుహలలో గుర్తుకందే పునాదులు 36 ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని 1 నుండి 29 వరకు గుహల సంఖ్య నిర్ణయించిన తరువాత కనుగొనబడ్డాయి. తరువాత గుర్తించిన గుహలు సంఖ్యలకు ఆంగ్ల అక్షరాలు (15A వంటివి) జత చేయబడ్డాయి. ఉదాహరణకు గుహలు 15, 16.<ref name=spinkv5p4 /> గుహ సంఖ్య అనేది సౌలభ్యం కొరకు నిర్ణయించబడిందే కానీ వాటి నిర్మాణ కాలక్రమాన్ననుసరించి కాదు.<ref name=ringsalkin14 /> ===మొదటి శాతవాహనకాలం నాటి గుహలు === [[File:Ajanta, cave 9, chaitya-griha, with stupa (9842167554).jpg|thumb|upright|left|గుహ 9 - ఇది తొలి దశకు చెందిన హీనయాన శైలి చైత్య ఆరాధనా మందిరం; ఇందులో స్తూపం ఉంది కానీ విగ్రహాలు లేవు.]] ప్రారంభ సమూహంలో 9, 10, 12, 13, 15 ఎ గుహలు ఉంటాయి. ఈ సమూహం బౌద్ధమతం హినాయనా (థెరావాడ <ref name=ringsalkin14 />) సంప్రదాయానికి చెందినవని పండితుల ప్రస్తుత అంగీకారం. కాని ప్రారంభ గుహలు ఏ శతాబ్దంలో నిర్మించబడ్డాయి అనే దానిపై భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Michell|2009|pp= 335–336}}<ref>{{cite book|first=Walter M. |last=Spink|title=Ajanta: History and Development, Volume 5: Cave by Cave|url=https://books.google.com/books?id=UPqUHXlwXdcC|year=2005|publisher=Brill Academic|isbn=978-90-04-15644-9|pages=4, 9, 163–170}}</ref> వాల్టరు స్పింకు ప్రకారం ఇవి క్రీ.పూ. 100 నుండి సా.శ. 100 కాలంలో తయారు చేయబడ్డాయి. బహుశా ఆ సమయంలో ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన హిందూ [[శాతవాహనులు|శాతవాహన]] రాజవంశ (క్రీ.పూ. 230 - క్రీ.పూ. 220) ఆధ్వర్యంలో వీటిని రూపొందించి ఉండవచ్చు అని భావిస్తున్నారు.{{Sfn|Spink|2006|pp=4–6}}<ref>{{cite book|first1=Benoy K. |last1=Behl|first2=Sangitika |last2=Nigam|title=The Ajanta caves: artistic wonder of ancient Buddhist India|url=https://books.google.com/books?id=sfLVAAAAMAAJ |year=1998|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-0-8109-1983-9|pages=20, 26}}, '''Quote:''' "The caves of the earlier phase at Ajanta date from around the second century BC, during the rule of the Satavahana dynasty. Although the Satavahanas were Hindu rulers, they (...)"</ref> ఇతర డేటింగ్సు మౌర్య సామ్రాజ్యం (క్రీ.పూ. 300 నుండి క్రీ.పూ.100 వరకు) ను ఇష్టపడతాయి.<ref>Nagaraju 1981, pp.&nbsp;98–103</ref> వీటిలో 9 - 10 గుహలు చైత్య-గ్రిహా రూపంలోని ఆరాధన మందిరాలను కలిగి ఉన్న స్థూపం, 12, 13, 15 ఎ గుహలు విహారాలు (ఈ రకమైన వివరణల కోసం దిగువ నిర్మాణ విభాగాన్ని చూడండి).<ref name="spinkv5p4">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UPqUHXlwXdcC|title=Ajanta: History and Development, Volume 5: Cave by Cave|last=Spink|first=Walter M.|publisher=Brill Academic|year=2005|isbn=978-90-04-15644-9|pages=4, 9}}</ref> మొట్టమొదటి శాతవాహన కాలం గుహలలో అలంకారిక శిల్పం లేదు. స్పింకు అభిప్రాయం ఆధారంగా ఒకసారి శాతవాహన కాలం గుహలు తయారైన తరువాత 5 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు ఈ ప్రదేశం గణనీయమైన కాలం వరకు అభివృద్ధి చేయబడలేదని భావిస్తున్నారు.<ref name="Spink 2006, 4">{{harvnb|Spink|2009|p=2}}</ref> ఏదేమైనా ఈ నిద్రాణమైన కాలంలో ప్రారంభ గుహలు వాడుకలో ఉన్నాయి. చైనా యాత్రికుడు ఫాక్సియను సా.శ. 400 లో వదిలిపెట్టిన రికార్డుల ప్రకారం పలువురు బౌద్ధ యాత్రికులు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించారని భావిస్తున్నారు. === వకతకకాలం నాటి గుహలు === అజంతా గుహల స్థలంలో రెండవ దశ నిర్మాణం 5 వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది. సా.శ. 4 వ నుండి 7 వ శతాబ్దాల వరకు తరువాతి గుహలు తయారయ్యాయని చాలాకాలంగా భావించారు.<ref>The [http://whc.unesco.org/en/list/242 UNESCO World Heritage List website] for example says "The 29 caves were excavatednnfmfndnndf beginning around 200 BC, but they were abandoned in AD 650 in favour of Ellora"</ref> కానీ ఇటీవలి దశాబ్దాలలో గుహల మీద ప్రముఖ నిపుణుడు వాల్టర్ ఎం. స్పింకు చేసిన అధ్యయనంలో సా.శ. 460 - 480 మద్యకాలంలో <ref name="Spink 2006, 4" /> వాకాకా రాజవంశానికి చెందిన హిందూ చక్రవర్తి హరిషేన హయాంలో రూపొందించబడ్డాయని వాదించారు.<ref name=cohen83>{{harvnb|Cohen|2006|pp=83–84}}, '''Quote:''' Hans Bakker's political history of the Vakataka dynasty observed that Ajanta caves belong to the Buddhist, not the Hindu tradition. That this should be so is already remarkable in itself. By all we know of Harisena he was a Hindu; (...).</ref><ref>{{cite book|first=Geri Hockfield |last=Malandra|title=Unfolding A Mandala: The Buddhist Cave Temples at Ellora|url=https://books.google.com/books?id=MU44LPu3mbUC |year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-1355-5|pages=5–7}}</ref><ref>{{cite book|first=Fred S. |last=Kleiner|title=Gardner's Art through the Ages: A Concise Global History|url=https://books.google.com/books?id=UX9TCwAAQBAJ |year=2016|publisher=Cengage|isbn=978-1-305-57780-0|page=468}}</ref> ఈ అభిప్రాయాన్ని కొంతమంది పండితులు విమర్శించారు.<ref>For example, Karl Khandalavala, A. P. Jamkhedkar, and Brahmanand Deshpande. Spink, vol. 2, pp.&nbsp;117–134</ref> కానీ ప్రస్తుతం భారతీయ కళ మీద సాధారణ పుస్తకాల రచయితలు విస్తృతంగా దీనిని అంగీకరించారు. ఉదాహరణకు హంటింగ్టను, హార్లే వంటి వారు. [[File:South Asia historical AD450 EN.svg|thumb|రెండవ కాలంలోని చాలా గుహలు ఒకతక రాజు హరిషేన పాలనలో తయారయ్యాయి]] రెండవ దశ ఆస్తిక మహాయానకు చెందినదని <ref name=ringsalkin14 /> లేదా బౌద్ధమతం మహాయాన సంప్రదాయానికి ఆపాదించబడింది.<ref>{{cite book|first=Sara L. |last=Schastok|title=The Śāmalājī Sculptures and 6th Century Art in Western India|url=https://books.google.com/books?id=jh1fF8HvJmMC&pg=PA40|year=1985|publisher=Brill Academic|isbn=978-90-04-06941-1|page=40}}</ref><ref>{{cite book|first=Walter M. |last=Spink|title=Ajanta: Arguments about Ajanta|url=https://books.google.com/books?id=RbYnAAAAYAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic|isbn=978-90-04-15072-0|page=127}}</ref> రెండవ కాలం గుహలు 1–8, 11, 14-29, కొన్ని మునుపటి గుహల పొడిగింపులుగా ఉన్నాయి. గుహలు 19, 26, 29 చైత్య-గ్రిహాలు మిగిలినవి విహారాలు. ఈ కాలంలో చాలా విస్తృతమైన గుహలు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. వీటిలో ప్రారంభ గుహలను పునరుద్ధరించడం, పెయింటు చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడుతూ ఉన్నాయి. {{Sfn|Spink|2009|pp=2–3}}<ref name=ringsalkin14>{{cite book|first1=Trudy |last1=Ring|first2==Robert M. |last2=Salkin|first3=Sharon |last3=La Boda|title=Asia and Oceania|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC |year=1994|publisher=Routledge |isbn=978-1-884964-04-6|pages=14–19}}</ref>{{sfn|Cohen|2006|pp=81–82 }} ఈ కాలానికి డేటింగును చాలా ఎక్కువ స్థాయి కచ్చితత్వంతో కూడియుండడం సాధ్యమని స్పింకు పేర్కొన్నాడు. ఆయన కాలక్రమం పూర్తి వివరం క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>Spink (2006), 4–6 for the briefest summary of his chronology, developed at great length in his ''Ajanta: History and Development'' 2005.</ref> చర్చ కొనసాగుతున్నప్పటికీ స్పింకు ఆలోచనలు విస్తృతంగా ఆమోదించబడుతున్నాయి. కనీసం వారి విస్తృత నిర్ధారణలలో ఆర్కియాలజికలు సర్వే ఆఫ్ ఇండియా వెబ్‌సైట్ ఇప్పటికీ సాంప్రదాయ డేటింగును ప్రదర్శిస్తుంది: "రెండవ దశ చిత్రాలు సా.శ. 5 వ -6 వ శతాబ్దాల లో ప్రారంభమయ్యాయి. తరువాతి రెండు శతాబ్దాల వరకు కొనసాగాయి". స్పింకు అభిప్రాయం ఆధారంగా సా.శ. 480 లో హరిషేన మరణించిన కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత అసంపూర్ణమైన అజంతా గుహల వద్ద నిర్మాణ కార్యకలాపాలను సంపన్న పోషకులు వదిలిపెట్టారు. అయినప్పటికీ క్రీ.పూ 480 కి దగ్గరగా నిర్మించిన పైవటు రంధ్రాల గుహల ద్వారా ఈ గుహలు కొంతకాలం వాడుకలో ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. {{Sfn|Spink |2006 |pp = 5–6; 160–161}} అజంతా వద్ద రెండవ దశ నిర్మాణాల అలంకరణలు క్లాసికలు ఇండియా లేదా భారతదేశం స్వర్ణయుగం అపోజీకి అనుగుణంగా ఉంటాయి.<ref>{{cite book|last1=Spink|first1=Walter M.|title=Ajanta: The end of the Golden Age|date=2005|publisher=Brill|isbn=978-9004148321|page=7|url=https://books.google.com/books?id=Fjgq2OivwmkC&pg=PA7|language=en}}</ref> అయినప్పటికీ ఆ సమయంలో గుప్తసామ్రాజ్యం అప్పటికే అంతర్గత రాజకీయ సమస్యల నుండి హ్యూనుల దాడుల కారణంగా బలహీనపడుతోంది. తద్వారా ఒకతకులు వాస్తవానికి భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన సామ్రాజ్యాలలో ఒకటి అని భావించబడుతుంది.<ref>{{cite book |last1=Auctores Varii |title=Ajanta Dipinta - Painted Ajanta Vol. 1 e 2: Studio sulla tecnica e sulla conservazione del sito rupestre indiano - Studies on the techniques and the conservation of the indian rock art site |date=2016 |publisher=Gangemi Editore |isbn=978-8849274905 |pages=58–59 |url=https://books.google.com/books?id=fS34CwAAQBAJ&pg=PA59 |language=en}}</ref> అజంతా గుహలను తయారుచేసే సమయంలో పశ్చిమ దక్కను ద్వారం వద్ద హ్యూణులు కొంతమంది ఆల్కాను హ్యూణులు, తోరమన పొరుగు ప్రాంతాన్ని కచ్చితంగా పాలించారు.<ref>{{cite book |last1=Brancaccio |first1=Pia |title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion |date=2010 |publisher=Brill|isbn=978-9004185258 |page=105–106 |url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA106 |language=en}}</ref> వాయవ్య భారతదేశంలో విస్తారమైన ప్రాంతాల మీద వారి నియంత్రణ ద్వారా, హ్యూణులు వాస్తవానికి [[గాంధార]], పశ్చిమ దక్కను ప్రాంతాల మధ్య సాంస్కృతిక వంతెనగా వ్యవహరించి ఉండవచ్చు. ఆ సమయంలో అజంతా లేదా పిటలు ఖోరా గుహలను గాంధార ప్రేరణ కొన్ని డిజైన్లతో (బుద్ధులు సమృద్ధిగా మడతలతో వస్త్రాలు ధరించినట్లు) అలంకరించారు.<ref>{{cite book |last1=Brancaccio |first1=Pia |title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion |date=2010 |publisher=Brill|isbn=978-9004185258 |pages=106–107 |url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA107 |language=en}}</ref> రిచర్డు కోహెను అభిప్రాయం ఆధారంగా 7 వ శతాబ్దపు చైనా యాత్రికుడు జువాన్జాంగు, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న మధ్యయుగ హుహాచిత్రాల వర్ణన అజంతా గుహలలో గుర్తించబడ్డాయి. బహుశా తరువాత ఇవి వాడుకలో ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి. కాని స్థిరమైన, సంచార బౌద్ధ సమాజ ఉనికి ఉండేదని భావిస్తున్నారు.<ref name=cohenp82>{{harvnb|Cohen|2006|pp=32, 82 }}</ref> అజంతా గుహలను అబూ అలు-ఫజ్లు రాసిన 17 వ శతాబ్దపు ఐను-ఇ-అక్బరి వచనంలో ప్రస్తావించాడు. రాతితో కప్పబడిన 24 గుహ దేవాలయాలు ఒక్కొక్కటి విగ్రహాలతో ఉన్నాయి.<ref name=cohenp82 /> === పశ్చిమ ప్రంపంచం కనుగొనడం === 1819 ఏప్రెలు 28 న పులులను వేటాడేటప్పుడు 28 వ అశ్వికదళానికి చెందిన జాను స్మితు అనే బ్రిటిషు అధికారి గుహ నంబరు 10 కి ప్రవేశ ద్వారం "కనుగొన్నాడు". స్థానిక గొర్రెల కాపరి బాలుడు ఆయనకు ఆ ప్రదేశానికి చేరుకోవడానికి ఉన్న ద్వారం తెలుసుకోవడానికి మార్గనిర్దేశం చేశాడు. ఈ గుహలు అప్పటికే స్థానికులకు బాగా తెలుసు.<ref name=cohenp77>{{harvnb|Cohen|2006|pp=77–78 }}</ref> కెప్టెను స్మితు సమీపంలోని గ్రామానికి వెళ్లి గుహలోకి ప్రవేశించడం కష్టతరంగా ఉన్న చిక్కుబడ్డ అడవి తీగలను, పొదలను తొలగించడానికి గొడ్డలి, ఈటెలు, టార్చిలైటు, డ్రమ్లతో గ్రామస్తులను గుహాప్రదేశానికి రమ్మని కోరాడు.<ref name=cohenp77 /> అప్పుడు ఆయన తన పేరు, బోధిసత్వుడి పెయింటింగు మీద తేదీని గోడమీద చెక్కి గోడను అధిగమించాడు. ఆయన సంవత్సరాలుగా సేకరించిన ఐదు అడుగుల ఎత్తైన శిథిలాల మీద నిలబడి ఉన్నందున. శాసనం ఈ రోజు పెద్దవారి కంటి-స్థాయి చూపులకు పైన ఉంది.<ref>Spink (2006), 139 and 3 (quoted): "Going down into the ravine where the caves were cut, he scratched his inscription (John Smith, 28th Cavalry, 28th April, 1819) across the innocent chest of a painted Buddha image on the thirteenth pillar on the right in Cave 10..."</ref> విలియం ఎర్సుకైను రాసిన గుహల గురించి సమర్పించిన ఒక పత్రం 1822 లో బాంబే లిటరరీ సొసైటీలో చదవబడింది.<ref>Upadhya, 3</ref> [[File:Name inscribed by john smith on the pillar in cave no 10 on 28 April 1819.jpg|thumb|1819 లో గుహ 10 ను కనుగొన్న తరువాత జాను స్మితు పేరు తేదీ చెక్కారు]] కొన్ని దశాబ్దాలలో గుహలు వాటి విదేశీశైలి అమరిక, ఆకట్టుకునే వాస్తుశిల్పం, అన్నింటికంటే వాటి అసాధారణమైన, ప్రత్యేకమైన చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. కనుగొన్న తరువాత శతాబ్దంలో చిత్రలేఖనాలను కాపీ చేయడానికి అనేక పెద్ద ప్రాజెక్టులు చేయబడ్డాయి. 1848 లో రాయలు ఆసియాటికు సొసైటీ "బాంబే కేవ్ టెంపులు కమిషను"ను బాంబే ప్రెసిడెన్సీలో చాలా ముఖ్యమైన రాక్-కట్ ప్రాంతాలను క్లియరు చేయడానికి, చక్కగా, రికార్డు చేయడానికి ఏర్పాటు చేసింది. దీనికి జాను విల్సను అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. 1861 లో ఇది కొత్త భారతీయ పురావస్తు సర్వే మారింది.<ref>Gordon, 231–234</ref> వలసరాజ్యాల కాలంలో అజంతా ప్రదేశం హైదరాబాదు రాచరిక రాజ్యభూభాగంలో (బ్రిటిషు ఇండియా కాదు) ఉంది.<ref name=cohenp57 /> 1920 ల ప్రారంభంలో హైదరాబాదు నిజాం కళాకృతులను పునరుద్ధరించడానికి ప్రజలను నియమించింది. ఈ స్థలాన్ని మ్యూజియంగా మార్చి పర్యాటకులను తీసుకురావడానికి ఒక రహదారిని నిర్మించింది. ఈ ప్రయత్నాలు ప్రారంభ నిర్వహణ లోపాలు ప్రదేశ క్షీణతను వేగవంతం కావడానికి కారణమయ్యాయని రిచర్డు కోహెను పేర్కొన్నాడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత [[మహారాష్ట్ర]] ప్రభుత్వం రాకతో మెరుగైన రవాణా సౌకర్యాలు, మెరుగైన ప్రదేశ నిర్వహణకు దారితీసింది. ఆధునిక సందర్శనకేంద్రంలో మంచి పార్కింగు సౌకర్యాలు ప్రజా సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఎ.ఎస్.ఐ. నడిచే బస్సులు సందర్శకుల కేంద్రం నుండి గుహల వరకు క్రమం తప్పకుండా నడుస్తాయి. <ref name=cohenp57>{{harvnb|Cohen|2006|pp=51–58 }}</ref> అజంతా గుహలు, ఎల్లోరా గుహలతో మహారాష్ట్రలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన పర్యాటక కేంద్రంగా మారాయి. సెలవు సమయాలలో తరచుగా రద్దీగా ఉంటాయి. దీనికారణంగా గుహలకు ముఖ్యంగా చిత్రలేఖనంగా ముప్పు పెరుగుతుంది.<ref>Cohen (2006)'s chapter 2 discusses the history and future of visitors to Ajanta.</ref> 2012 లో మహారాష్ట్ర పర్యాటకం డెవలప్మెంటు కార్పొరేషను 1, 2, 16 & 17 గుహల పూర్తి ప్రతిరూపాల ప్రవేశద్వారం వద్ద ఎ.ఎస్.ఐ. సందర్శకుల కేంద్రానికి చేర్చాలని యోచిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/pune/33048793_1_caves-ellora-centre "Tourist centre to house replicas of Ajanta caves"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809232804/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/pune/33048793_1_caves-ellora-centre |date=2012-08-09 }}, [[The Times of India]], 5 August 2012, accessed 24 October 2012; see Cohen 51 for an earlier version of the proposal, recreating caves 16, 17 and 21.</ref> == సైట్లు, మఠాలు == [[File:Ajanta_Caves_130.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Caves_130.jpg|thumb|గుహ 24; అజంతా గుహలు దక్కన్ పీఠభూమిలోని ఒక భారీ శిలలో చెక్కబడ్డాయి.]] [[Cretaceous|క్రెటేషియస్]] భౌగోళిక కాలం చివరిలో వరుస అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల ద్వారా ఏర్పడిన దక్కన్ ట్రాప్లలో భాగమైన ఒక కొండ వరద బసాల్ట్, గ్రానైట్ రాతితో ఈ గుహలు చెక్కబడ్డాయి. ఈ శిల అడ్డంగా పొరలుగా ఉండి, నాణ్యతలో కొంత మార్పు చెందుతుంది .<ref>"horizontally bedded alternate flows of massive and [[Amygdule|amygdular]] lava" is a technical description quoted by {{Harvp|Cohen|2006a}}</ref> రాతి పొరలలోని ఈ వైవిధ్యం కళాకారులు తమ చెక్కిన పద్ధతులను, ప్రణాళికలను స్థలాలలో సవరించుకోవాల్సి వచ్చింది. గుహ 1కి కోల్పోయిన పోర్టికో మాదిరిగానే, శిలలో ఉన్న అసమానత్వం కూడా తరువాతి శతాబ్దాలలో పగుళ్లు, కూలిపోవడానికి దారితీసింది. పైకప్పు స్థాయిలో ఒక ఇరుకైన సొరంగం కత్తిరించడం ద్వారా తవ్వకం ప్రారంభమైంది, ఇది పాక్షికంగా నిర్మించిన విహార గుహలు 21 నుండి 24, పాడుబడిన అసంపూర్ణ గుహ 28 వంటి అసంపూర్ణమైన గుహల ద్వారా రుజువు చేయబడిన క్రిందికి, వెలుపలికి విస్తరించింది.{{Sfn|Spink|2007|pp=13–14}} శిల్ప కళాకారులు రాళ్ళను తవ్వడం, స్తంభాలు, పైకప్పు, విగ్రహాల క్లిష్టమైన చెక్కడాలు రెండింటిలోనూ పనిచేశారు, ఒక గుహ లోపల శిల్పం, పెయింటింగ్ పని సమాంతర పనులు.{{Sfn|Spink|2007|p=28}}ఈ ప్రదేశానికి ఒక గొప్ప ప్రవేశ ద్వారం నది నుండి సమీపించే గుహలు 15, 16 మధ్య లోయ గుర్రపు నాటిక శిఖరం వద్ద చెక్కబడింది, ఇది ఇరువైపులా ఏనుగులతో, [[నాగ]] లేదా రక్షిత నాగ దేవతతో అలంకరించబడింది.{{Sfn|Spink|2009|p=10}}హిందూ మతం, జైన మతం వంటి భారతదేశంలోని ఇతర గుహ దేవాలయాలలో ఇదే విధమైన పద్ధతులు, కళాకారుడి ప్రతిభను గమనించవచ్చు. వీటిలో ఎల్లోరా గుహలు, [[Ghatotkacha Caves|ఘటోత్కచ గుహలు]], ఎలిఫెంటా గుహలు, [[బాగ్ గుహలు]], [[బాదామీ గుహాలయాలు|బాదామి గుహలు]], [[ఔరంగాబాద్ గుహలు]], [[Shivleni Caves|శివలేని గుహలు]] ఉన్నాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=21–24, 38, 74–76, 115, 151–153, 280}} మొదటి కాలం నుండి ఈ గుహలకు అర్హత పొందడానికి అనేక మంది పోషకులు చెల్లించినట్లు తెలుస్తోంది, ఒకే గుహలోని నిర్దిష్ట భాగాల విరాళాన్ని నమోదు చేసిన అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి. తరువాతి గుహలు ప్రతి ఒక్కటి స్థానిక పాలకులు లేదా వారి ఆస్థాన ఉన్నత వర్గాల నుండి ఒకే పోషకుడిచే పూర్తి యూనిట్గా నియమించబడ్డాయి, గుహ 17 లోని శాసనాల ద్వారా సాక్ష్యం పొందిన బౌద్ధ మరణానంతర జీవిత నమ్మకాలలో యోగ్యత కోసం.{{Sfn|Spink|2007|pp=5, 15, 32–33, 80, 249}}హరిసేన మరణం తరువాత, అర్హత పొందడం ద్వారా ప్రేరేపించబడిన చిన్న దాతలు గుహల మధ్య చిన్న "పుణ్యక్షేత్రాలను" జోడించారు లేదా ఇప్పటికే ఉన్న గుహలకు విగ్రహాలను జోడించారు, ఈ "చొరబాటు" చేర్పులు శిల్పకళలో చేయబడ్డాయి, మరింత సంఖ్యలో చొరబాటు చిత్రాలతో, గుహ 10 లో మూడు వందల వరకు.{{Sfn|Spink|2007|pp=5, 15, 32–33, 80, 126–130, 249–259}} [[File:061_Cave_4,_Side_View_(34280359075).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:061_Cave_4,_Side_View_(34280359075).jpg|thumb|గుహ 4: భిక్షువుల గదులతో చుట్టబడిన చతురస్రాకారపు హాలు కలిగిన ఒక మఠం లేదా విహారం.]] === మఠాలు === ఎక్కువ గుహలలో సుష్ట చతురస్రాకారపు ప్రణాళికలు కలిగిన విహార మందిరాలు ఉన్నాయి. ప్రతి విహార హాల్కు గోడలలోకి కత్తిరించిన చిన్న చదరపు వసతి గదులు జతచేయబడతాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=73–85, 100–104, 182}}గుహల్లో ఎక్కువ భాగం రెండవ కాలంలో చెక్కబడ్డాయి, గుహ వెనుక భాగంలో ఒక మందిరం లేదా అభయారణ్యం ఉంది, ఇది బుద్ధుడి పెద్ద విగ్రహంపై కేంద్రీకృతమై ఉంది, దానితో పాటు అతని సమీపంలో ఉన్న దేవతలతో పాటు స్తంభాలు, గోడలు, అన్నీ సహజ రాతితో చెక్కబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=18, 37, 45–46}}ఈ మార్పు హీనయాన నుండి మహాయాన బౌద్ధమతానికి మార్పును ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ గుహలను తరచుగా మఠాలు అని పిలుస్తారు. విహారాల లోపలి భాగం కేంద్ర చతురస్ర స్థలం చదరపు నిలువు వరుసల ద్వారా నిర్వచించబడింది, ఇది ఎక్కువ లేదా తక్కువ చదరపు బహిరంగ ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీని వెలుపల ప్రతి వైపు పొడవైన దీర్ఘచతురస్రాకార నడవలు ఉన్నాయి, ఇవి ఒక రకమైన క్లోస్టర్ను ఏర్పరుస్తాయి. పక్క, వెనుక గోడల వెంట ఇరుకైన ద్వారం ద్వారా ప్రవేశించిన అనేక చిన్న గదులు ఉన్నాయి-ఇవి సుమారుగా చదరపు రంగులో ఉంటాయి, వాటి వెనుక గోడలపై చిన్న గూళ్లు ఉంటాయి. మొదట్లో అవి చెక్క తలుపులను కలిగి ఉండేవి.{{Sfn|Spink|2007|p=148}}వెనుక గోడ మధ్యలో పెద్ద మందిరం-గది ఉంది, ఇందులో పెద్ద బుద్ధ విగ్రహం ఉంది. పూర్వ కాలంలోని విహారాలు చాలా సరళమైనవి, పుణ్యక్షేత్రాలు లేవు.{{Sfn|Harle|1994|pp=118–122}}స్పింక్ రెండవ కాలం మధ్యలో ఒక మందిరంతో ఒక రూపకల్పనకు మార్పును ఉంచుతుంది, అనేక గుహలు తవ్వకం మధ్యలో లేదా అసలు దశ తర్వాత ఒక మందిరాన్ని జోడించడానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి.{{Sfn|Spink|2007|p=142}} గుహ 1 ప్రణాళిక అతిపెద్ద విహారాలలో ఒకదాన్ని చూపిస్తుంది, కానీ తరువాతి సమూహానికి చాలా విలక్షణమైనది. గుహ 16 వంటి అనేక ఇతర గుహలు ప్రధాన మందిరానికి నేరుగా వెళ్ళే మందిరానికి ప్రవేశ ద్వారం కలిగి ఉండవు. గుహ 6 రెండు విహారాలు, ఒకదానికొకటి పైన, అంతర్గత మెట్ల ద్వారా అనుసంధానించబడి, రెండు స్థాయిలలో అభయారణ్యాలతో ఉంటుంది.{{Sfn|Michell|2009|p=338}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_Cave_12_plan_to_scale.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_12_plan_to_scale.jpg|12వ గుహ ప్రణాళిక: అంతర్గత గర్భాలయం లేని ఒక ప్రాచీన రకపు విహారం (క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం). File:GrundrissAjantaHoehle1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GrundrissAjantaHoehle1.jpg|చిత్రలేఖనాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన మఠం అయిన 1వ గుహ ప్రణాళిక<ref>{{cite book|first=Fred S.|last=Kleiner|title=Gardner's Art through the Ages: A Concise Global History|url=https://books.google.com/books?id=UX9TCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Cengage|isbn=978-1-305-57780-0|pages=467–468}}</ref> File:Ajanta_Cave_6_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_6_plan.jpg|గుహ 6: "శ్రావస్తి అద్భుతం" మరియు "మార ప్రలోభం" చిత్రాలు కలిగిన రెండు అంతస్తుల మఠం.{{sfn|Upadhya|1994|pp=7–8, 10}} File:Ajanta_Cave_16_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_16_plan.jpg|గుహ 16: రెండు పక్కనడవాలు కలిగిన ఒక మఠం{{sfn|Upadhya|1994|pp=7–8, 10}} </gallery> === ప్రార్థనా మందిరాలు === {{multiple image | direction = vertical | width = 200 | footer = పైన: అజంతాలోని 26వ గుహలోని చైత్య గృహ అంతర్భాగం, రాబర్ట్ గిల్ తీసిన ఛాయాచిత్రం (సుమారు 1868); కింద: 19వ గుహలోని ఆరాధనా మందిరానికి సంబంధించి జేమ్స్ ఫెర్గూసన్ గీసిన చిత్రం. | image1 = Interior of Buddhist chaitya hall, Cave XXVI, Ajanta, c.1868.jpg | image2 = Ajanta by Fergusson, cave 19.jpg }} ఇతర రకం ప్రధాన మందిర నిర్మాణంలో ఎత్తైన వంపు పైకప్పు రకం చైత్య గృహంతో కూడిన సన్నని దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళిక-అక్షరాలా, "స్థూపం ఇల్లు". ఈ హాలు రేఖాంశంగా ఒక నాభి, రెండు ఇరుకైన వైపు నడవలుగా విభజించబడింది, ఇది స్తంభాల సుష్ట వరుసతో వేరు చేయబడింది, ఏపిస్లో [[స్తూపం|స్థూపం]] ఉంటుంది.<ref>{{Cite paper}}</ref><ref>{{Cite paper}}</ref> స్థూపం చుట్టూ స్తంభాలు, ప్రదక్షిణ కోసం కేంద్రీకృత నడక స్థలం ఉన్నాయి. కొన్ని గుహలలో విస్తృతమైన చెక్కిన ప్రవేశాలు ఉన్నాయి, కొన్నింటిలో వెలుతురును అనుమతించడానికి తలుపు మీద పెద్ద కిటికీలు ఉన్నాయి. తరచుగా ఒక స్తంభాల వాకిలి లేదా [[Verandah|వరండా]], గుహ వెడల్పు ఉన్న తలుపుల లోపల మరొక స్థలం ఉంటుంది. అజంతా లోని పురాతన ప్రార్థనా మందిరాలు క్రీ పూ 2 వ నుండి 1 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడ్డాయి, 5 వ శతాబ్దం చివరలో సరికొత్తవి, రెండింటి నిర్మాణం క్రైస్తవ చర్చి నిర్మాణాన్ని పోలి ఉంటుంది, కానీ క్రాసింగ్ లేదా చాపెల్ చెవెట్టే లేకుండా.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FCoWAgAAQBAJ|title=Architecturalized Asia: Mapping a Continent through History|last=Efurd|first=David|publisher=Hong Kong University Press|year=2013|isbn=978-988-8208-05-0|editor-last=Rujivacharakul|editor-first=Vimalin|pages=140–145|editor-last2=Hahn|editor-first2=H. Hazel|display-editors=et al}}</ref> అజంతా గుహలు పురాతన భారతదేశంలోని పురాతన రాతి-చెక్కిన గుహ చెక్కడాలలో కనిపించే కేథడ్రల్-శైలి నిర్మాణాన్ని అనుసరిస్తాయి, [[బీహార్]] గయ సమీపంలోని అజీవికాలకు చెందిన [[Lomas Rishi Cave|లోమాస్ రిషి గుహ]] క్రీ పూ 3 వ శతాబ్దానికి చెందినది.<ref>{{Cite paper}}</ref> ఈ చైత్య గృహాలను ఆరాధన లేదా ప్రార్థనా మందిరాలు అని పిలుస్తారు {{Sfn|Spink|2007|pp=12, 94, 161–162, 228}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jNqDFSxR8-MC&pg=PA125|title=Sacred Places of a Lifetime: 500 of the World's Most Peaceful and Powerful Destinations|last=Bellows|first=Keith|publisher=National Geographic Society|year=2008|isbn=978-1-4262-0336-7|page=125}}</ref> పూర్తయిన నాలుగు ''చైత్య'' మందిరాలు ప్రారంభ కాలం నుండి గుహలు 9, 10, నిర్మాణానంతర కాలం నుండి గుహాలు 19, 26. అన్ని ఇతర చోట్ల కనిపించే విలక్షణమైన రూపాన్ని అనుసరిస్తాయి, ఎత్తైన పైకప్పులు, వెనుక భాగంలో ఉన్న స్థూపానికి దారితీసే కేంద్ర "నాభి" తో, కానీ దాని వెనుక నడవడానికి అనుమతిస్తుంది, ఎందుకంటే స్థూపాల చుట్టూ నడవడం బౌద్ధ ఆరాధనలో ఒక సాధారణ అంశం (''[[Pradakshina|ప్రదక్షిణా]]''). తరువాతి రెండు రాళ్ళలో చెక్కబడిన ఎత్తైన పక్కటెముకల పైకప్పులను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి కలప రూపాలను ప్రతిబింబిస్తాయి, మునుపటి రెండు వాస్తవ కలప పక్కటెముకలను ఉపయోగించినట్లు భావిస్తారు, ఇప్పుడు మృదువైనవి, అసలు కలప నశించిందని భావిస్తారు.<ref>UNESCO, ''Brief description''</ref>{{Sfn|Michell|2009|p=339}}తరువాతి రెండు మందిరాలు అసాధారణమైన ఏర్పాటును కలిగి ఉన్నాయి (ఎల్లోరాలోని 10వ గుహలో కూడా కనుగొనబడింది, ఇక్కడ స్తూపానికి ముందు గుహ 19లో నిలబడి గుహ 26లో కూర్చున్న బుద్ధుడి పెద్ద ఉపశమన శిల్పం ఉంది.{{Sfn|Harle|1994|pp=118–122}}గుహ 29 ఆలస్యంగా, చాలా అసంపూర్ణమైన ''చైత్య'' మందిరం.{{Sfn|Spink|2007|pp=12–13}} మొదటి కాలం నాటి రచనలలో నిలువు వరుసల రూపం చాలా సాదా, అలంకరించబడనిది, రెండు ''చైత్య'' మందిరాలు సాధారణ అష్టభుజి నిలువు వరుసులను ఉపయోగించాయి, తరువాత వీటిని బుద్ధుడు, ప్రజలు, సన్యాసుల చిత్రాలతో దుస్తులలో చిత్రించారు. రెండవ కాలంలో స్తంభాలు చాలా వైవిధ్యమైనవి, సృజనాత్మకమైనవి, తరచుగా వాటి ఎత్తుపై ప్రొఫైల్ను మార్చుకుంటాయి, విస్తృతమైన చెక్కిన రాజధానులతో, తరచుగా విస్తృతంగా వ్యాపించాయి. అనేక స్తంభాలు వాటి ఉపరితలం అంతటా పూల మూలాంశాలు, [[మహాయానం|మహాయాన]] దేవతలతో చెక్కబడ్డాయి, కొన్ని గుహ 1 లో వలె, వేణువు, ఇతరులు అలంకరణతో చెక్కబడ్డాయి.<ref>{{Harvnb|Spink|2007|p=18}}, and in the accounts of individual caves; {{Harvnb|Michell|2009|p=336}}.</ref><ref>Arthur Anthony Macdonell (1909), [https://www.jstor.org/stable/41338504 "The Buddhist and Hindu Architecture of India"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215174933/https://www.jstor.org/stable/41338504|date=15 December 2018}}, ''Journal of the Royal Society of Arts'', Vol. 57, No. 2937 (5 March 1909), pp. 316–329</ref><gallery widths="125" heights="125"> File:Ajanta_Chaitya_10_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Chaitya_10_plan.jpg|గుహ 10: జాతక కథలకు సంబంధించిన కళాకృతులు కలిగిన ఆరాధనా మందిరం (క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం){{sfn|Upadhya|1994|pp=9–11, 14–15}} File:Ajanta_Chaitya_9_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Chaitya_9_plan.jpg|గుహ 9: ప్రారంభ దశకు చెందిన చిత్రాలు మరియు జంతువుల శిల్ప వరుసలు కలిగిన ఆరాధనా మందిరం (క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం){{sfn|Upadhya|1994|pp=9–11, 14–15}} File:Ajanta_cave_19_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_19_plan.jpg|గుహ 19: బుద్ధుడు, కుబేరుడు మరియు ఇతర కళాకృతులకు ప్రసిద్ధి (క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం){{sfn|Upadhya|1994|pp=9–11, 14–15}} File:Ajanta_Cave_19_longitudinal_section.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_19_longitudinal_section.jpg|గుహ 19: మరొక దృశ్యం (క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం) </gallery> == పెయింటింగ్స్ == [[File:Life_circle_of_Lord_Buddha_-_A_marvel_of_painting_inside_Ajanta_Cave.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Life_circle_of_Lord_Buddha_-_A_marvel_of_painting_inside_Ajanta_Cave.jpg|thumb|200x200px|''బుద్ధుని జీవిత చరిత్రను చిత్రించిన పైకప్పు'']] అజంతా గుహలలో చాలా వరకు, దాదాపు అన్ని కుడ్య చిత్రాలు దాదాపు 600 సంవత్సరాల తరువాత, రెండవ దశ నిర్మాణంలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|date=15 August 2014|title=The Ajanta cave murals: 'nothing less than the birth of Indian art' {{!}} Painting {{!}} The Guardian|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2014/aug/15/mural-ajanta-caves-india-birth-indian-art|access-date=2023-07-06|website=amp.theguardian.com}}</ref> అజంతా గుహలలోని చిత్రాలు ప్రధానంగా జా[[జాతక కథలు]] వివరిస్తాయి. ఇవి బుద్ధుని మునుపటి జన్మలను వివరించే బౌద్ధ ఇతిహాసాలు. ఈ కథలు హిందూ, జైన గ్రంథాల కథలు, ఇతిహాసాలలో కూడా కనిపించే పురాతన నైతికత, సాంస్కృతిక కథలను పొందుపరుస్తాయి. బుద్ధుడు తన గత అవతారాలలో చేసిన జీవిత ఉదాహరణ, త్యాగాల ద్వారా జాతక కథలు ఉదహరించబడ్డాయి, ఇక్కడ అతను జంతువుగా లేదా మానవుడిగా పునర్జన్మ పొందాడని చిత్రీకరించబడింది.<ref name="RingWatson2012p17">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&pg=PA17|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|last=Ring|first=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1-136-63979-1|pages=17–19}}</ref>{{Sfn|Spink|2009|pp=147–148}} కుడ్య చిత్రాలు మునుపటి, తరువాతి గుహల సమూహాల నుండి మనుగడ సాగించాయి. మునుపటి గుహల నుండి సంరక్షించబడిన కుడ్యచిత్రాల అనేక శకలాలు (గుహలు 10, 11) ఈ కాలం నుండి భారతదేశంలో పురాతన చిత్రకళ ప్రత్యేకమైన మనుగడలు, "[[శాతవాహనులు|శాతవాహన]] కాలం నాటికి, అంతకుముందు కాకపోయినా, భారతీయ చిత్రకారులు సులభమైన, అనర్గళమైన సహజ శైలిని ప్రావీణ్యం పొందారని, పెద్ద సమూహాలతో వ్యవహరించే పద్ధతిలో సాంచీ తోరా క్రాస్బార్ల ఉపశమనాలతో పోల్చవచ్చు".{{Sfn|Harle|1994|p=355}}[[Gandhara art|గాంధార కళ]] కొన్ని సంబంధాలను కూడా గుర్తించవచ్చు, ఒక ఉమ్మడి కళాత్మక భాషకు ఆధారాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA107|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last=Brancaccio|first=Pia|date=2010|publisher=Brill|isbn=978-9004185258|page=107}}</ref> తరువాతి నాలుగు గుహలలో పెద్ద, సాపేక్షంగా బాగా సంరక్షించబడిన కుడ్య చిత్రాలు ఉన్నాయి, ఇవి జేమ్స్ హర్లే ప్రకారం, "భారతీయ కుడ్య చిత్రలేఖనాన్ని నిపుణుడు కానివారికి సూచించడానికి వచ్చాయి", "గుప్తా గొప్ప కీర్తిని మాత్రమే కాకుండా అన్ని భారతీయ కళలను సూచిస్తాయి".{{Sfn|Harle|1994|p=355}}అవి రెండు శైలీకృత సమూహాలుగా విభజించబడ్డాయి, వీటిలో గుహలు 16, 17లో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందాయి, గుహలు 1, 2లో స్పష్టంగా తరువాత చిత్రాలు ఉన్నాయి. తరువాతి సమూహం ఇతరులకన్నా ఒక శతాబ్దం లేదా తరువాతదని భావించారు, కానీ స్పింక్ ప్రతిపాదించిన సవరించిన కాలక్రమం వారిని 5 వ శతాబ్దంలో కూడా ఉంచుతుంది, బహుశా దానితో సమకాలీనంగా మరింత ప్రగతిశీల శైలిలో లేదా వేరే ప్రాంతానికి చెందిన బృందాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.{{Sfn|Harle|1994|pp=355–361}}అజంతా కుడ్యచిత్రాలు శాస్త్రీయ చిత్రాలు, ఆత్మవిశ్వాసం గల కళాకారుల పని, క్లిచ్లు లేకుండా, గొప్పవి, సంపూర్ణమైనవి. అవి విలాసవంతమైనవి, ఇంద్రియాలకు సంబంధించినవి, భౌతిక సౌందర్యాన్ని జరుపుకుంటాయి, మతపరమైన ఆరాధన, సన్యాసి సన్యాసుల జీవితానికి ఉద్దేశించినవిగా భావించిన ఈ గుహలలో ప్రారంభ పాశ్చాత్య పరిశీలకులు ఆశ్చర్యకరంగా చోటు కోల్పోయారు.{{Sfn|Harle|1994|p=359}} ఈ చిత్రాలు "డ్రై [[Fresco|ఫ్రెస్కో]]" లో ఉన్నాయి, ఇవి తడి ప్లాస్టర్ కాకుండా పొడి ప్లాస్టర్ ఉపరితలంపై పెయింట్ చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Harle|1994|p=361}}చిత్రాలన్నీ పట్టణ వాతావరణం నుండి వివక్షత, అధునాతన పోషకులచే మద్దతు ఇవ్వబడిన చిత్రకారుల రచనలుగా కనిపిస్తాయి. గుప్తుల కాలంలో చిత్రలేఖనం విస్తృతంగా అభ్యసించబడి, ప్రశంసించబడిందని సాహిత్య మూలాల నుండి తెలుస్తుంది. చాలా భారతీయ కుడ్య చిత్రాల మాదిరిగా కాకుండా, కూర్పులను ఫ్రేజ్ వంటి క్షితిజ సమాంతర బ్యాండ్లలో వేయబడవు, కానీ మధ్యలో ఉన్న ఒకే వ్యక్తి లేదా సమూహం నుండి అన్ని దిశలలో విస్తరించి ఉన్న పెద్ద దృశ్యాలను చూపుతాయి.{{Sfn|Harle|1994|p=359}}పైకప్పులు కూడా అధునాతనమైన, విస్తృతమైన అలంకార మూలాంశాలతో పెయింట్ చేయబడ్డాయి, వీటిలో చాలా వరకు శిల్పకళ నుండి తీసుకోబడ్డాయి.{{Sfn|Harle|1994|pp=355–361}}స్పింక్ ప్రకారం, [[హరిసేన]] స్వయంగా నియమించిన గుహ 1 లోని చిత్రాలు, జింక లేదా ఏనుగు లేదా మరొక జాతక జంతువుగా కాకుండా, బుద్ధుడి మునుపటి జీవితాలను రాజుగా చూపించే జాతక కథలపై దృష్టి సారించాయి. ఈ దృశ్యాలు బుద్ధుడు రాజ జీవితాన్ని త్యజించబోతున్నట్లు వర్ణిస్తాయి. <ref name="Spink 2008">{{Cite web|last=Spink|first=Walter M.|date=May 2008|title=Ajanta Lecture, Korea|url=http://www.walterspink.com/ajanta/ajanta-lecture|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618031156/http://www.walterspink.com/ajanta/ajanta-lecture|archive-date=18 June 2021|access-date=6 March 2015|website=WalterSpink}}</ref> ముఖ్యంగా గుహలు 2, 16 లలో చూపిన విధంగా, గుహలో మరెక్కడా తవ్వకం కొనసాగినందున సాధారణంగా తరువాతి గుహలు పూర్తయిన ప్రాంతాలపై పెయింట్ చేయబడినట్లు అనిపిస్తుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=28–29}}గుహల కాలక్రమం గురించి స్పింక్ కథనం ప్రకారం, 478లో కొంతకాలం బిజీగా ఉన్న తరువాత పనిని విడిచిపెట్టడం వల్ల గుహ 4, గుహ 17 మందిరంతో సహా ప్రదేశాలలో పెయింటింగ్ లేకపోవడం జరిగింది, తరువాత వాటిని చిత్రాల తయారీలో పూయడం జరిగింది, అవి ఎప్పుడూ చేయబడలేదు.<ref name="Spink 2008" /><gallery widths="180" heights="180"> File:Aurangabad_-_Ajanta_Caves_(55).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aurangabad_-_Ajanta_Caves_(55).JPG|గుహ 2: ఇందులో అనేక ప్రాంతాలలో రంగులు పెద్ద ఎత్తున ఊడిపోయినట్లు కనిపిస్తుంది. దీనిని రూపొందించిన కళాకారులు దీనిని ఎప్పుడూ పూర్తి చేయలేదు; ఇందులో 'విదుర జాతక' దృశ్యాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Spink|2009|p=148, Figure 46}} File:Ajanta_cave_17,_frescoes_above_a_lintel.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_17,_frescoes_above_a_lintel.JPG|17వ గుహ వరండా ద్వారం; ఎనిమిది జంటల పైన ఎనిమిది మంది బుద్ధులు{{Sfn|Spink|2009|pp=201–202}}<ref>{{cite book|first1=George|last1=Michell|first2=Philip H.|last2=Davies|title=The Penguin Guide to the Monuments of India: Buddhist, Jain, Hindu|year=1989|publisher=Penguin|isbn=978-0670806966|page=340|url=https://books.google.com/books?id=eqtNAAAAYAAJ}}</ref> File:Coming_Of_Sinhala_(Mural_At_Ajanta_In_Cave_No_17).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coming_Of_Sinhala_(Mural_At_Ajanta_In_Cave_No_17).jpg|17వ గుహలోని కుడ్యచిత్రంలోని ఒక భాగం, 'సింహళుల రాక'. యువరాజు (యువరాజు విజయ) ఏనుగుల రెండు సమూహాలలోనూ మరియు సవారీ చేసేవారిలోనూ కనిపిస్తాడు. File:Hamsa_jâtaka,_Ajanta,_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hamsa_j%C3%A2taka,_Ajanta,_India.jpg|హంస జాతకం, గుహ 17: పూర్వ జన్మలో బంగారు హంసగా బుద్ధుడు{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=91}} File:Aurangabad_-_Ajanta_Caves_(13).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aurangabad_-_Ajanta_Caves_(13).JPG|గుహ 13 </gallery> ==ఉన్న ప్రదేశం== [[File:Cave 01 porch.jpg|thumb|right|200px|మొదటి గుహ]] అజంతా గ్రామానికి మూడున్నర కిలోమీటర్ల దూరంలో దట్టమైన అడవులతో కూడిన, గుర్రపునాడా ఆకృతిలో ఉన్న కొండ నెట్రముపై ఇవి నెలకొని ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశం మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని ఔరంగాబాద్ జిల్లా పరిధిలోనికి వస్తుంది. ఇది ఔరంగాబాద్ పట్టణానికి సుమారు 106 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. దీనికి దగ్గరగా ఉన్న పట్టణాలు జలగావ్ (60 కి.మీ), , భుసావల్ (70 కి.మీ). దీనికి దిగువన కొండల మధ్య నుంచి ఉద్భవించే వాఘర్ నది ప్రవహిస్తుంది. భారతీయ పురాతత్వ శాఖ అధికారికంగా 29 గుహలను కనుగొన్నట్లు ప్రకటించింది. ఇవి కొండకు దక్షిణంగా క్రింది భాగం నుంచి 35 నుంచి 115 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్నాయి. ఈ సన్యాసాశ్రమ సముదాయంలో చాలా విహారాలు, చైత్య గృహాలు కొండలోకి తొలచబడి ఉన్నాయి. == స్పింక్ కాలక్రమం, గుహ చరిత్ర == [[File:Ajanta_Cave_26_Dagoba_with_praying_monks.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_26_Dagoba_with_praying_monks.jpg|thumb|చైత్య గుహ 26లోని దాగోబా ముందు బౌద్ధ భిక్షువులు ప్రార్థన చేస్తున్నారు.]] ఇటీవలి దశాబ్దాల్లో [[Walter Spink|వాల్టర్ స్పింక్]] ఈ ప్రదేశంలో రెండవ కాలానికి చాలా ఖచ్చితమైన, సందర్భోచిత కాలక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేశారు, ఇది మునుపటి పండితుల మాదిరిగా కాకుండా, అతను పూర్తిగా 5వ శతాబ్దంలో ఉంటాడు. ఇది శాసనాలు, కళాత్మక శైలి, సమీపంలోని గుహ ఆలయ ప్రదేశాల తేదీ, రాజవంశాల తులనాత్మక కాలక్రమం, గుహలలోని అనేక అసంపూర్ణ అంశాలతో కలిపి ఆధారాలపై ఆధారపడి ఉంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=1–16}}ఇతర పండితుల మాదిరిగానే, "క్రీ. పూ. 100-క్రీ. శ. 100 మధ్య" కాలం వరకు ఉన్న మునుపటి గుహల సమూహం, ఏదో ఒక సమయంలో పూర్తిగా వదలివేయబడి, "మూడు శతాబ్దాలకు పైగా" అలాగే ఉండిపోయిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. 460 నుండి 477 లో తన మరణం వరకు పాలించిన వాకాటక రాజవంశానికి చెందిన హిందూ చక్రవర్తి హరిషేనా సమయంలో ఇది మారింది, అతను తన పాలనలో అనేక కొత్త గుహలను స్పాన్సర్ చేశాడు.<ref name="cohen832">{{Harvnb|Cohen|2006a|pp=83–84|ps=&nbsp;(quote): "Hans Bakker's political history of the Vakataka dynasty observed that Ajanta caves belong to the Buddhist, not the Hindu tradition. That this should be so is already remarkable in itself. By all we know of Harisena he was a Hindu; (...)."}}</ref> హరిసేన పాలన మధ్య భారత వాకాటక సామ్రాజ్యాన్ని భారతదేశ తూర్పు తీరం విస్తరణను చేర్చడానికి విస్తరించింది-అదే కాలంలో [[గుప్త సామ్రాజ్యం]] ఉత్తర భారతదేశాన్ని పరిపాలించింది, [[పల్లవులు|పల్లవ రాజవంశం]] దక్షిణాన చాలా వరకు పాలించింది.{{Sfn|Spink|2009|p=2}} స్పింక్ ప్రకారం, హరిషేనా తన ప్రధాన మంత్రి వరాహదేవ, ఉప-రాజు ఉపేంద్రగుప్తతో సహా సహచరుల బృందాన్ని కొత్త గుహలను తవ్వమని ప్రోత్సహించాడు, వీటిని వ్యక్తిగతంగా నియమించారు, వీటిలో కొన్ని విరాళాన్ని నమోదు చేసే శాసనాలు ఉన్నాయి. ఈ కార్యకలాపం సుమారు 462 లో ఏకకాలంలో అనేక గుహలలో ప్రారంభమైంది. పొరుగున ఉన్న అస్మాక రాజుల బెదిరింపుల కారణంగా ఈ కార్యకలాపాలు ఎక్కువగా 468లో నిలిపివేయబడ్డాయి. ఆ తరువాత ఉపేంద్రగుప్తుడు నియమించిన గుహలు 1, హరిసేన సొంత కమిషన్, 17-20 పై మాత్రమే పని కొనసాగింది. 472లో పని పూర్తిగా నిలిపివేయబడిన పరిస్థితి ఏర్పడింది, ఈ కాలంలో స్పింక్ "విరామం" అని పిలిచారు, ఇది సుమారు 475 వరకు కొనసాగింది, అప్పటికి స్థానిక పాలకులగా ఉపేంద్రగుప్తుడి స్థానంలో అస్మాకులు నియమించబడ్డారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=4–5}} ఆ తరువాత పని తిరిగి ప్రారంభమైంది, కానీ 477లో హరిసేన మరణంతో మళ్లీ అంతరాయం కలిగింది, ఆ తరువాత వెంటనే ప్రధాన తవ్వకాలు ఆగిపోయాయి, 26వ గుహలో తప్ప, ఆస్మాకులు తమను తాము స్పాన్సర్ చేసుకుంటున్నారు. ఆస్మాకులు హరిసేన కుమారుడికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు, ఇది వాకాటక రాజవంశానికి ముగింపు పలికింది. 478-480 సంవత్సరాలలో ముఖ్యమైన పోషకులచే ప్రధాన తవ్వకం "చొరబాటు" దద్దుర్లు భర్తీ చేయబడింది-విగ్రహాలు ఇప్పటికే ఉన్న గుహలకు జోడించబడ్డాయి, వాటి మధ్య స్థలం ఉన్న చోట చిన్న పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి. వీటిని తక్కువ శక్తివంతమైన వ్యక్తులు, కొంతమంది సన్యాసులు నియమించారు, వీరు గతంలో పాలకులు, సభికుల పెద్ద తవ్వకాలకు అదనంగా చేయలేకపోయారు. వాటిని ముఖభాగాలకు, ప్రవేశ ద్వారాల తిరిగి వైపులా, గుహల లోపల గోడలకు జోడించారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=5–6}}స్పింక్ ప్రకారం, "480 తరువాత, ఆ ప్రదేశంలో మళ్లీ ఒక్క చిత్రం కూడా తయారు కాలేదు".{{Sfn|Spink|2007|p=6}}అయితే, గుహ 26 వెలుపల ఏడవ శతాబ్దం చివరి లేదా 8వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉన్న ఒక [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట]] శాసనం ఉంది, ఇది అప్పటి వరకు గుహలు వదలివేయబడలేదని సూచిస్తుంది. స్పింక్ తన తేదీలలో సిర్కా ను ఉపయోగించడు, కానీ "అన్ని సందర్భాల్లో ఒక సంవత్సరం లేదా బహుశా రెండు సంవత్సరాల లోపం మార్జిన్ను అనుమతించాలి" అని చెప్పాడు.<ref>{{Harvnb|Spink|2009|p=xx}} (quoted); {{Harvnb|Spink|2007|pp=15–16}}</ref> === హిందూ, బౌద్ధుల స్పాన్సర్షిప్ === భారతీయ సంస్కృతిలో బుద్ధుడు, హిందూ దేవతలు ఇద్దరూ ఏకకాలంలో గౌరవించబడిన కాలంలో అజంతా గుహలు నిర్మించబడ్డాయి. స్పింక్, ఇతర పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, అజంతా గుహలకు రాజ [[వాకాటకులు|వాకాటక]] స్పాన్సర్లు బహుశా హిందూ, బౌద్ధ దేవతలను పూజించేవారు.<ref name="cohen832" />{{Sfn|Spink|2007|p=180}}హిందూ భక్తులు అని పిలువబడే ఈ పాలకులు ఈ గుహలకు బౌద్ధ సమర్పణలు చేసిన శాసనాలు దీనికి నిదర్శనం.{{Sfn|Spink|2007|p=180}} స్పింక్ ప్రకారం, {{Blockquote|బుద్ధుడిని, హిందూ దేవతలను ఇద్దరినీ పూజించవచ్చనే విషయం వరాహదేవుని భాగస్వామ్యానికి ఒక కారణం కావచ్చు; అలాగే, పూర్వపు వాకాటక రాజుల వలె అతను నిస్సందేహంగా హిందువు అని చాలా మంది పండితులు అంగీకరించినప్పటికీ, చక్రవర్తి హరిసేనుడు స్వయంగా అద్భుతమైన గుహ 1కి ఎందుకు పోషణ అందించగలిగాడో కూడా ఇది వివరిస్తుంది.|వాల్టర్ స్పింక్|''అజంతా: చరిత్ర, అభివృద్ధి - గుహల వారీగా'',{{Sfn|Spink|2007|p=180}}}} [[దుర్గ|దుర్గా]] అని కూడా పిలువబడే [[దుర్గ|మహిషాసురమర్దిని]] టెర్రకోట ఫలకం, ఇటీవల తవ్వకాల్లో కనుగొనబడిన [[Waghora|వాఘోరా]] నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న గుహలకు ఎదురుగా ఉన్న కాలిన ఇటుకల విహార మఠంలో కూడా కనుగొనబడింది.<ref name="AjantaASI">{{Cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last=Mitra|first=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref><ref name="ASI Ajanta">{{Cite book|url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|title=Indian Archaeology 2000-2001 A Review|date=2001|publisher=Archaeological Society of India|pages=92–98|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|archive-date=2022-10-09}}</ref><ref name="The Early Development of the Cave 2">"Recent excavations have unearthed valuable material including a brick monastery that had a stūpa, a gold coin of the Byzantine King Theodosius, an image of Mahiṣāsuramardinī, implements, vessels, and other objects. For a full report, see 'Excavation at Ajanta: District Aurangabad', in Indian Archaeology 2000 2001 A Review (New Delhi: Archaeological Survey of India, 2006), pp. 92-97" in {{Cite paper}}</ref> ఈ దేవత బహుశా చేతివృత్తులవారు పూజించబడ్డారని ఇది సూచిస్తుంది. <ref name="AjantaASI" /><ref name="ASI Ajanta" /> యుకో యోకోషి, వాల్టర్ స్పింక్ ప్రకారం, ఈ ప్రదేశానికి సమీపంలో 5వ శతాబ్దానికి చెందిన తవ్వకాల్లో లభించిన కళాఖండాలు అజంతా గుహలు భారీ సంఖ్యలో నిర్మాణకర్తలను నియమించాయని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Spink|2009|p=14 with footnote 3}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7CFuAAAAMAAJ|title=The Vākāṭaka Heritage: Indian Culture at the Crossroads|last=Yokochi|first=Yuko|publisher=Egbert Forsten|year=2004|isbn=978-90-6980-148-3|editor-last=Bakker|editor-first=Hans|pages=172, context: 167–178}}</ref> [[File:Ajanta_caves_full_panorama_with_cave_numbers.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_caves_full_panorama_with_cave_numbers.jpg|center|thumb|800x800px|గుహల సంఖ్యలతో కూడిన అజంతా గుహల విస్తృత దృశ్యం (పనోరమా). గుహలకు కుడి నుండి ఎడమకు సంఖ్యలు ఇవ్వబడ్డాయి; అయితే, గుహ 21కి ఎగువన ఉండి తర్వాత కనుగొనబడిన గుహ 29 దీనికి మినహాయింపు. అలాగే, గుహ 15, 16ల మధ్య, నదీతలానికి దగ్గరగా గుహ 30 ఉంది (ఇక్కడ ఈ గుహ కనిపించడం లేదు). చైత్య గృహాలు (9, 10, 19, 26) చతురస్రాకారపు గడులలో చూపబడ్డాయి. చిన్న గుహలు చిన్న అక్షరాలతో సూచించబడ్డాయి.]] ==మొదటి గుహ== [[File:AjantaHoehle1VerandaPanorama.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AjantaHoehle1VerandaPanorama.jpg|thumb|400x400px|1వ గుహ ముఖద్వారం]] {{multiple image | total_width = 410 | align = right | image1 = 015 Cave 1, Main Shrine and Paintings (33470082003).jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Indien ajanta2.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 1, అంతర్భాగం }} మొదటి గుహ అంటే ఇది మొదటగా గుర్తించబడిన గుహ. కానీ రెండు గుహల్లో ఏది మొదట నిర్మించారన్న దానికి శాసనా పరమైన ఆధారాలేమీ లేవు. గుర్రపు నాడా ఆకారంలో ఉన్న పర్వత నెట్రముపై ఇది నెలకొని ఉంది. గుహ 1 గుర్రపు కాలిపట్టు ఆకారంలో ఉన్న కండువా తూర్పు చివరలో నిర్మించబడింది, ఇప్పుడు సందర్శకులు ఎదుర్కొనే మొదటి గుహ ఇది. ఈ గుహ, మొదట నిర్మించినప్పుడు, వరుస చివరిలో తక్కువ ప్రముఖ స్థానంలో ఉండేది. స్పింక్ ప్రకారం, ఉత్తమ ప్రదేశాలను తీసినప్పుడు తవ్విన చివరి గుహలలో ఇది ఒకటి, కేంద్ర మందిరంలో బుద్ధుడి చిత్రాన్ని అంకితం చేయడం ద్వారా ఆరాధన కోసం పూర్తిగా ప్రారంభించబడలేదు. ఆలయ చిత్రం దిగువన వెన్న దీపాల నుండి సూటి నిక్షేపాలు లేకపోవడం, మందిరం చుట్టూ ఉన్న హారం-హుక్స్ ఏ సమయంలోనైనా ఉపయోగంలో ఉంటే జరిగే చిత్రాలకు నష్టం జరగకపోవడం ద్వారా ఇది చూపబడుతుంది. వాకాటక చక్రవర్తి హరిషేనా ఈ రచనకు లబ్ధిదారుడని స్పింక్ పేర్కొన్నాడు, గుహలో రాజకుటుంబాల చిత్రాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడంలో ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది, బుద్ధుడు రాజకుటుంబానికి చెందిన ఆ మునుపటి జీవితాల గురించి చెప్పే జాతక కథలు ఎంపిక చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=17, 31}} [[File:008_Cave_1,_In_the_Forest_(34239644366).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:008_Cave_1,_In_the_Forest_(34239644366).jpg|thumb|1వ గుహ ముఖద్వారం పైభాగంలో ఉన్న శిల్ప వరుసలో ఏనుగులు, గుర్రాలు, ఎద్దులు, సింహాలు, అప్సరసలు, ధ్యానంలో ఉన్న సన్యాసులు కనిపిస్తారు.]] ఈ కొండ ఇతర గుహల కంటే ఇక్కడ ఏటవాలుగా వాలు కలిగి ఉంది, కాబట్టి పొడవైన గొప్ప ముఖభాగాన్ని సాధించడానికి చాలా వెనుకకు వాలు లోకి కత్తిరించడం అవసరం, ఇది ముఖభాగం ముందు పెద్ద ప్రాంగణాన్ని ఇస్తుంది. వాస్తవానికి ప్రస్తుత ముఖభాగం ముందు ఒక స్తంభాల పోర్టికో ఉంది, దీనిని సైట్ చిత్రాలలో "1880 లలో సగం-ఖచ్చితమైనది" గా చూడవచ్చు, కానీ ఇది పూర్తిగా పడిపోయింది, అవశేషాలు, చక్కటి చెక్కడాలు ఉన్నప్పటికీ, నిర్లక్ష్యంగా నదిలోకి వాలుపైకి విసిరివేయబడ్డాయి, పోయాయి.{{Sfn|Spink|2007|p=17}}<ref>[http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho0001000s4u00462000.html 1869 photo by Robert Gill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140323194744/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho0001000s4u00462000.html|date=23 March 2014}} at the [[బ్రిటిష్ లైబ్రరీ|British Library]], showing the porch already rather less than "half-intact"</ref> ఈ గుహ (35.7 m × 27.6 m ′) అత్యంత విస్తృతమైన చెక్కిన ముఖభాగాలలో ఒకటి, ఎన్టాబ్లేచర్, గట్లపై ఉపశమన శిల్పాలు, చాలా ఉపరితలాలు అలంకార చెక్కడాలతో అలంకరించబడ్డాయి. బుద్ధుని జీవితం నుండి చెక్కబడిన దృశ్యాలు అలాగే అనేక అలంకార మూలాంశాలు ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దపు ఛాయాచిత్రాలలో కనిపించే రెండు స్తంభాల పోర్టికో అప్పటి నుండి నశించింది. ఈ గుహకు ఇరువైపులా స్తంభాల వెస్టిబుల్స్ తో ముందు భాగంలో కణాలతో ముందు భాగంలో ఒక ప్రాంగణం ఉంది. ఇవి అధిక పునాది స్థాయిని కలిగి ఉంటాయి. ఈ గుహకు రెండు చివర్లలో సాధారణ కణాలతో కూడిన మండపం ఉంది. చివర్లలో స్తంభాల వెస్టిబుల్స్ లేకపోవడం వలన స్తంభాల వెిస్టిబుల్స్ ఆచారంగా మారినప్పుడు అజంతా తాజా దశలో వాకిలి తవ్వకం జరగలేదని సూచిస్తుంది. మండపం చాలా ప్రాంతాలు ఒకప్పుడు కుడ్యచిత్రాలతో కప్పబడి ఉండేవి, వీటిలో చాలా శకలాలు మిగిలి ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా పైకప్పు మీద. మూడు ద్వారాలు ఉన్నాయిః ఒక మధ్య ద్వారం, రెండు ప్రక్క ద్వారాలు. లోపలి భాగాలను ప్రకాశవంతం చేయడానికి తలుపుల మధ్య రెండు చదరపు కిటికీలు చెక్కబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=17–21}} లోపల ఉన్న హాల్ ప్రతి గోడ దాదాపు 40 అడుగుల (12 మీ) పొడవు, 20 అడుగుల (6.1 మీ) ఎత్తు ఉంటుంది. పన్నెండు స్తంభాలు లోపల ఒక చదరపు స్తంభాన్ని తయారు చేస్తాయి, పైకప్పుకు మద్దతు ఇస్తాయి, గోడల వెంట విశాలమైన నడవలు సృష్టిస్తాయి. వెనుక గోడపై బుద్ధుడి ఆకట్టుకునే కూర్చున్న చిత్రాన్ని ఉంచడానికి చెక్కబడిన ఒక మందిరం ఉంది, ఆయన చేతులు ధమ్మకక్కవట్టణ ముద్రలో ఉన్నాయి. ఎడమ, వెనుక, కుడి గోడలలో ప్రతిదానిపై నాలుగు కణాలు ఉన్నాయి, అయితే రాతి లోపం కారణంగా వెనుక నడవ చివర్లలో ఏదీ లేదు.{{Sfn|Spink|2007|pp=20–23}} [[c:Category:Cave 1, Ajanta|గుహ 1 చిత్రాలు]] గోడలు, పైకప్పులను కప్పి ఉంచాయి. పూర్తి పథకం ఎన్నడూ పూర్తి కానప్పటికీ అవి సంరక్షించబడిన స్థితిలో ఉన్నాయి. [[బోధిసత్వుడు|బోధిసత్వ]] బుద్ధుని పూర్వ జీవితాల [[జాతక కథలు|జాతక]] కథలు, గౌతమ బుద్ధుని జీవితం, అతని ఆరాధనల దృశ్యాలతో చిత్రీకరించిన దృశ్యాలు ఎక్కువగా ఉపదేశాత్మకమైనవి, భక్తి, అలంకారమైనవి. అజంతా వద్ద రెండు అత్యంత ప్రసిద్ధ వ్యక్తిగత చిత్రించిన చిత్రాలు వెనుక నడవ గోడపై బుద్ధ మందిరం ప్రవేశానికి ఇరువైపులా ఉన్న రక్షిత బోధిసత్వ [[అవలోకితేశ్వరుడు|పద్మపాణి]], [[Vajrapani|వజ్రపాణి]] రెండు అధిక-జీవిత పరిమాణ బొమ్మలు (పైన ఉన్న దృష్టాంతాలను చూడండి).{{Sfn|Spink|2007|pp=29–31}}గుహ 1 లోని ఇతర ముఖ్యమైన కుడ్యచిత్రాలలో సిబి, శంఖపాల, మహాజనాక, మహుమ్మాగ, చంపేయ జాతక కథలు ఉన్నాయి. గుహ చిత్రాలు కూడా మారా టెంప్టేషన్, బుద్ధుడు ఏకకాలంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమయ్యే శ్రావస్తి అద్భుతం, నంద కథ, సిద్ధార్థ, యశోధర కథలను చూపుతాయి.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=9–14, 68–84}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Meister_des_Mahâjanaka_Jâtaka_001.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Meister_des_Mah%C3%A2janaka_J%C3%A2taka_001.jpg|మహజనక జాతక కథకు సంబంధించిన నాలుగు కుడ్యచిత్రాలలో ఒకటి: రాజు సన్యాసిగా మారడానికి తన రాజ్యాధికారాన్ని వదులుకుంటున్నట్లు ప్రకటించడం.<ref>{{cite web|title=Mahajanaka Jataka: Ajanta Cave 1|url=http://dcl.elevator.umn.edu/asset/viewAsset/56d1729c7d58aed50a8c4a98#56d1729d7d58aed50a8c4a9c|website=University of Minnesota}}</ref> File:Ajanta_Cave_1_Mahajanaka_Jataka_mural_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_1_Mahajanaka_Jataka_mural_detail.jpg|సిబి జాతకం: రాజుగారు సన్యాసులకు సంబంధించిన సంప్రదాయ విధులను ఆచరిస్తారు. ఆయనకు ఒక ఆచారబద్ధమైన స్నానం చేయిస్తారు.<ref name="behlpaint">Benoy Behl (2004), [http://www.frontline.in/static/html/fl2120/stories/20041008000106400.htm Ajanta, the fountainhead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123135903/https://frontline.thehindu.com/|date=23 November 2022}}, Frontline, Volume 21, Issue 20</ref>{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=32–33, Plate XI}} File:Original_dancing_girl_ajanta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Original_dancing_girl_ajanta.jpg|అజంతా గుహ 1లోని నృత్యం చేస్తున్న యువతి చిత్రం File:Bodhisattva_Padmapani,_cave_1,_Ajanta,_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bodhisattva_Padmapani,_cave_1,_Ajanta,_India.jpg|కరుణామయుడైన బోధిసత్వుడు పద్మపాణి (పద్మంతో)<ref name="behlpaint" />{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=8–9, Plate IV}} File:023_Cave_1,_Vajrapani_(33896242100).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:023_Cave_1,_Vajrapani_(33896242100).jpg|వజ్రపాణి<ref name="behlpaint" />{{Sfn|Spink|2009|pp=138–140}} File:Ajanta_painting.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_painting.jpg|రాజ దంపతులు File:Kinnara_with_kachchapa_veena,_part_of_the_Bodhisattva_Padmapani,_Cave_1,_Ajanta,_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kinnara_with_kachchapa_veena,_part_of_the_Bodhisattva_Padmapani,_Cave_1,_Ajanta,_India.jpg|కచ్చప వీణతో కిన్నర, గుహ 1లో బోధిసత్వ పద్మపాణి పెయింటింగ్‌లో భాగం.<ref>{{cite web |author=Subramanian Swaminathan|title=Paintings|website=saigan.com|url=https://www.saigan.com/heritage/painting/ajanta/ajanta15.html|quote=Kinnara playing Kachchapa Vina, Padmapani Panel, Cave 1}}</ref> File:Ajanta_foreigner_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_foreigner_2.jpg|అజంత గుహ 1: పైకప్పుపై విదేశీయుల బృందం </gallery> ==రెండవ గుహ== {{multiple image | total_width = 480 | align = right | image1 = Ajanta Caves 18.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 041 Cave 2, Main Shrine and Ceiling (33438141474).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 2: బయటి దృశ్యం, గర్భాలయం కలిగిన ప్రధాన హాలు. }} గుహ 1 ప్రక్కనే ఉన్న గుహ 2, దాని గోడలు, పైకప్పులు, స్తంభాలపై భద్రపరచబడిన చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది గుహ 1 మాదిరిగానే కనిపిస్తుంది, మెరుగైన సంరక్షణ స్థితిలో ఉంది. ఈ గుహ దాని స్త్రీ దృష్టి, క్లిష్టమైన రాతి చెక్కడాలు, పెయింట్ కళాకృతులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, అయినప్పటికీ ఇది అసంపూర్ణమైనది, స్థిరత్వం లేనిది.{{Sfn|Spink|2009|pp=74–75}}<ref name="picron245">Claudine Bautze-Picron (2002), [https://www.jstor.org/stable/29757545 Nidhis and Other Images of Richness and Fertility in Ajaṇṭā] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923163102/https://www.jstor.org/stable/29757545|date=23 September 2018}}, East and West, Vol. 52, No. 1/4 (December 2002), pp. 245–251</ref>ఈ గుహలోని 5వ శతాబ్దపు కుడ్యచిత్రాలలో ఒకటి పాఠశాలలో పిల్లలను చూపిస్తుంది, ముందు వరుసలలో ఉన్నవారు ఉపాధ్యాయుడి పట్ల శ్రద్ధ చూపుతుండగా, వెనుక వరుసలో ఉన్నవారు పరధ్యానంలో ఉండి నటిస్తున్నట్లు చూపించారు.{{Sfn|Spink|2009|pp=150–152}} [[File:Ajanta_si01-0368.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_si01-0368.jpg|thumb|వరండాలో ఉబ్బెత్తు శిల్పాలతో కూడిన స్తంభ వరుసలు]] గుహ 2 (35.7 m × 21.6 m) 460 లలో ప్రారంభమైంది, కానీ ఎక్కువగా 475, 477 CE మధ్య చెక్కబడింది, బహుశా చక్రవర్తి హరిసేనకు దగ్గరి సంబంధం ఉన్న మహిళచే స్పాన్సర్ చేయబడి, ప్రభావితమైంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=7–8, 40–43}}ఇది గుహ 1 కి చాలా భిన్నమైన మంటపం కలిగి ఉంది. ముఖభాగంలో చెక్కిన శిల్పాలు కూడా భిన్నంగా కనిపిస్తాయి. ఈ గుహకు బలమైన స్తంభాలు మద్దతు ఇస్తాయి, వీటిని డిజైన్లతో అలంకరిస్తారు. ముందు వాకిలి రెండు చివర్లలో స్తంభాల [[Vestibule (architecture)|వెస్టిబుల్స్]] మద్దతు గల కణాలను కలిగి ఉంటుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=40–54}} ఈ హాలులో నాలుగు [[Colonnade|స్తంభాలు]] ఉన్నాయి, ఇవి పైకప్పుకు మద్దతు ఇస్తాయి, హాల్ మధ్యలో ఒక చతురస్రం చుట్టూ ఉన్నాయి. చతురస్రం ప్రతి భుజం లేదా స్తంభం హాల్ సంబంధిత గోడలకు సమాంతరంగా ఉంటుంది, మధ్యలో ఒక నడవ ఉంటుంది. స్తంభాల పైన, క్రింద రాతి కిరణాలు ఉంటాయి. రాజధానులు అలంకారమైన, మానవ, జంతు, వృక్ష, పాక్షిక-దైవిక మూలాంశాలతో సహా వివిధ అలంకార ఇతివృత్తాలతో చెక్కబడి పెయింట్ చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=40–54}}ప్రధాన శిల్పాలలో హరితి దేవత శిల్పం ఉంది. ఆమె మొదట మశూచి రాక్షసి, పిల్లల తినేవాడు, బుద్ధుడు సంతానోత్పత్తి, సులభమైన ప్రసవ, పిల్లలను రక్షించే సంరక్షక దేవతగా మార్చబడ్డాడు.<ref name="picron245" />{{Sfn|Spink|2009|pp=150–152}} [[c:Category:Cave 2, Ajanta|గుహ 2 పైకప్పులు, గోడలపై ఉన్న చిత్రాలు]] విస్తృతంగా ప్రచురించబడ్డాయి. అవి హంస, విధురపండిత, రురు, శాంతి జాతక కథలు, పూర్ణ అవధులను వర్ణిస్తాయి. ఇతర కుడ్యచిత్రాలు శ్రావస్తి అద్భుతం, అష్టభాయ అవలోకితేశ్వర, మాయ కలలను చూపుతాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=147–148}}గుహ 1 లో వివరించిన కథలు రాజ్యపాలనను నొక్కిచెప్పినట్లే, గుహ 2 లోనివి అనేక మంది గొప్ప, శక్తివంతమైన మహిళలను ప్రముఖ పాత్రలలో చూపుతాయి, ఇది పోషకుడు తెలియని మహిళ అని సూచించడానికి దారితీస్తుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=13–14}}వాకిలి వెనుక గోడ మధ్యలో ఒక ద్వారం ఉంది, ఇది హాల్లోకి ప్రవేశించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. లోపలి భాగాన్ని ప్రకాశవంతం చేయడానికి తలుపుకు ఇరువైపులా చదరపు ఆకారంలో కిటికీ ఉంది.<gallery widths="125px" heights="125px"> File:044_Cave_2,_Paintings_and_Pillar_(34149165821).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:044_Cave_2,_Paintings_and_Pillar_(34149165821).jpg|కుడివైపు ద్వారం పైన ఉన్న 2వ గుహలోని కుడ్యచిత్రం, తుషిత స్వర్గంలోని బుద్ధుడిని చూపిస్తుంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=48–49, Plates XVII–XX}} File:Vidhura_at_cave_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vidhura_at_cave_2.jpg|2వ గుహలో విధురపండిత జాతక దృశ్యం File:Vidhura_at_cave_2_(close-up).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vidhura_at_cave_2_(close-up).jpg|క్లోజ్-అప్ File:Ajanta_Cave_2_Birth_of_the_Buddha.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_2_Birth_of_the_Buddha.jpg|విదురపండిత జాతకంలోని ఒక దృశ్యం: బుద్ధుని జననం{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=48–49, Plates XVII–XX}} File:Ajanta_cave_2,_girls_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_2,_girls_detail.jpg|గుహ 2లోని కళాకృతులు స్త్రీల మీద దృష్టి పెట్టడం వల్ల ప్రసిద్ధి చెందాయి, ఈ ఇద్దరు స్త్రీల చిత్రాల వలె.{{Sfn|Spink|2009|pp=74–75}} File:045_Cave_2,_Many_Buddhas_(34122766502).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:045_Cave_2,_Many_Buddhas_(34122766502).jpg|శ్రావస్తి అద్భుతం{{sfn|Spink|2005b|pp=3–4, 91 footnote 59, 259}} </gallery> == మూడవ గుహ == గుహ 3 కేవలం తవ్వకాల ప్రారంభమే-స్పింక్ ప్రకారం ఇది చివరి పని ముగింపులో ప్రారంభించబడింది, వెంటనే వదిలివేయబడింది.{{Sfn|Spink|2007|p=8}} ఇది అసంపూర్ణమైన మఠం, స్తంభాల [[Veranda|వరండా]] ప్రాథమిక తవ్వకాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఆ ప్రదేశంలో ప్రారంభమైన చివరి ప్రాజెక్టులలో ఆ గుహ ఒకటి. దీని కాలం సుమారుగా క్రీ.శ. 477 <ref>(Spink 2005–2013)</ref> గా చెప్పవచ్చు. చక్రవర్తి హరిసేనుడి ఆకస్మిక మరణానికి కొద్దిసేపటి ముందు. హాలు ముతక ప్రవేశద్వారాన్ని తవ్విన తర్వాత పని ఆగిపోయింది. <ref name=":1">{{Cite book|title=Ajanta: History and Development, Volume 5 Cave by Cave|last=Spink|first=Walter|date=2006|publisher=Brill|isbn=9789047411871|pages=57}}</ref> == నాల్గవ గుహ == {{multiple image | total_width = 480 | align = right | image1 = Ajanta Cave 4 Exterior.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 060 Cave 4, Main Shrine (34280369085).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = Exterior view and interior hall of Cave 4 }} గుహ 4, ఒక విహారం, మధుర చేత స్పాన్సర్ చేయబడింది, బహుశా ఒక గొప్ప లేదా ఆస్థాన అధికారి కాదు, ధనవంతుడైన భక్తుడు.{{Sfn|Spink|2007|pp=58–61}}ప్రారంభ సమూహంలో ఇది అతిపెద్ద విహారం, ఇది రాష్ట్ర అధికారిగా లేకుండా ఆయనకు అపారమైన సంపద, ప్రభావం ఉందని సూచిస్తుంది. ఇది గణనీయంగా అధిక స్థాయిలో ఉంచబడింది, బహుశా ఇతర గుహల దిగువ, అదే స్థాయిలో రాతి నాణ్యత తక్కువగా ఉందని కళాకారులు గ్రహించి ఉండవచ్చు, ఎగువ ప్రదేశంలో పెద్ద విహారం ఉండటానికి వారికి మంచి అవకాశం ఉందని గ్రహించారు. మరొక అవకాశం ఏమిటంటే, ప్రణాళికదారులు ఎక్కువ మంది నివాసితుల కోసం ఎడమ ప్రాంగణం వైపు మరొక పెద్ద తొట్టెను రాతిలో చెక్కాలని కోరుకున్నారు, ఇది కుడి వైపుకు ప్రతిబింబిస్తుంది, ఈ ప్రణాళిక ఎడమ వైపున ఉన్న ముందుకు కణాల ఎత్తు ద్వారా సూచించబడుతుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=58–61}} {{multiple image | total_width = 300 | align = left | image1 = Ajanta Cave 4 Hall door.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta Cave 4, Decorated back pillars.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = Ajanta hall door (left) and cave pillars }} ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా దీనిని క్రీ. శ. 6వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా పేర్కొంది. దీనికి విరుద్ధంగా, స్పింక్, నిర్మాణ శైలి, ఇతర శాసనాల ఆధారంగా, ఈ గుహ ప్రారంభోత్సవం ఒక శతాబ్దం క్రితం, సుమారు క్రీ. శ. 463 నాటిది.{{Sfn|Spink|2007|pp=58–61}}గుహ 4 సెంట్రల్ హాల్లో దాని పైకప్పు నాటకీయంగా కూలిపోయినట్లు ఆధారాలను చూపిస్తుంది, బహుశా 6వ శతాబ్దంలో, గుహ విశాలత, రాతిలోని భౌగోళిక లోపాల వల్ల ఇది సంభవించింది. తరువాత, కళాకారులు ఎంబెడెడ్ బసాల్ట్ లావా లోతైన తవ్వకం ద్వారా పైకప్పు ఎత్తును పెంచడం ద్వారా ఈ భౌగోళిక లోపాన్ని అధిగమించడానికి ప్రయత్నించారు.{{Sfn|Spink|2009|pp=53–55}} [[File:067_Cave_4,_Buddhas,_Sitting_and_Standing_(34123205802).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:067_Cave_4,_Buddhas,_Sitting_and_Standing_(34123205802).jpg|కుడి|thumb|గుహ 4: బోధిసత్వుల మధ్య ఉపదేశ ముద్రలో ఉన్న బుద్ధుడు]] ఈ గుహలో చతురస్రాకారంలో ఒక ప్రణాళిక ఉంది, బోధనా భంగిమలో ఉన్న బుద్ధుడి భారీ చిత్రం, బోధిసత్వులు, పైన తిరుగుతున్న ఖగోళ వనదేవతలతో చుట్టబడి ఉంది. ఇందులో ఒక వరండా, ఒక హైపోస్టిలార్ హాల్, ఒక యాంటెచంబర్తో కూడిన గర్భగుడి, అసంపూర్తిగా ఉన్న గదులు ఉంటాయి. ఈ ఆశ్రమం అజంతా గుహలలో అతిపెద్దది, ఇది దాదాపు 970 మీటర్లు (10,400 చదరపు అడుగులు) (35 మీ × 28 మీ) కొలుస్తుంది. తలుపు చట్రం అద్భుతంగా చెక్కబడింది, కుడి వైపున ఎనిమిది గొప్ప ప్రమాదాల ఉపశమనంగా బోధిసత్వ చెక్కబడింది. వరండా వెనుక గోడలో [[అవలోకితేశ్వరుడు|అవలోకితేశ్వర]] సాహిత్యం ఉంది. గుహ పైకప్పు కూలిపోవడం దాని మొత్తం ప్రణాళికను ప్రభావితం చేసి, అది అసంపూర్ణంగా ఉండటానికి కారణమైంది. బుద్ధుడి విగ్రహం, ప్రధాన శిల్పాలు మాత్రమే పూర్తయ్యాయి, స్పాన్సర్ అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాలుగా భావించినవి మినహా గుహ లోపల ఉన్న అన్ని ఇతర అంశాలు ఎప్పుడూ చిత్రించబడలేదు.{{Sfn|Spink|2009|pp=53–55}} == ఐదవ గుహ == [[c:Category:Cave 5, Ajanta|గుహ 5]], అసంపూర్తిగా తవ్వకం, ఒక మఠం (′ఐడి1] × 16.8 m′ గా ప్రణాళిక చేయబడింది. గుహ 5 లో తలుపు చట్రం మినహా శిల్పాలు, నిర్మాణ అంశాలు లేవు. ఫ్రేమ్పై అలంకరించబడిన చెక్కడాలు పురాతన, మధ్యయుగ కాలపు భారతీయ కళలలో కనిపించే పౌరాణిక మకర జీవులతో స్త్రీ బొమ్మలను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ గుహ నిర్మాణం క్రీ. శ. 465 లో ప్రారంభమై ఉండవచ్చు, కానీ ఈ రాతిలో భౌగోళిక లోపాలు ఉన్నందున వదిలివేయబడింది. అజంతా గుహలలో అస్మాకాస్ పనిని తిరిగి ప్రారంభించిన తరువాత క్రీ. శ. 475 లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమైంది, కాని కళాకారులు, స్పాన్సర్లు పునఃరూపకల్పన చేసి, గుహ 5 కి సమీపంలో ఉన్న విస్తరించిన గుహ 6 పై దృష్టి సారించడంతో మళ్లీ వదిలివేయబడింది.{{Sfn|Spink|2007|pp=81–82}} == ఆరవ గుహ == {{multiple image | total_width = 510 | align = right | image1 = Ajanta Cave 6 Outside.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 076 Cave 7, Main Shrine (34239859596).jpg | alt2 = | caption2 = | image3 = Ajanta Cave 6, shrine door artwork, lower storey, 1878 sketch 2.jpg | alt3 = | caption3 = | footer = ప్రవేశద్వారం, రెండు అంతస్తుల దృశ్యం (ఎడమవైపు), పై అంతస్తులోని హాలు, అలాగే గర్భాలయం ద్వారబంధంపై ఉన్న కళాకృతులు. }} గుహ 6 రెండు అంతస్తుల మఠం (′ఐడి1] × <ఐడి2]). ఇందులో రెండు స్థాయిలలో ఒక గర్భగుడి, ఒక హాలు ఉంటాయి. దిగువ స్థాయి స్తంభాలతో నిండి ఉంటుంది, కణాలను కలిగి ఉంటుంది. ఎగువ హాలులో అనుబంధ గదులు కూడా ఉన్నాయి. రెండు స్థాయిలలోని గర్భగుడులు బోధనా భంగిమలో బుద్ధుడిని కలిగి ఉంటాయి. మరెక్కడా, బుద్ధుడు వివిధ ముద్రలలో చూపబడ్డాడు. దిగువ స్థాయి గోడలు [[శ్రావస్తి|శ్రావస్తి అద్భుతం]], మారా పురాణాల ప్రలోభాన్ని వర్ణిస్తాయి.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=10–11}}గుహ 6 దిగువ అంతస్తు మాత్రమే పూర్తయింది. గుహ 6 అసంపూర్తిగా ఉన్న పై అంతస్తులో అనేక ప్రైవేట్ మతపరమైన శిల్పాలు, ఒక మందిరం బుద్ధుడు ఉన్నారు.{{Sfn|Spink|2007|p=8}} గుహ 6 దిగువ స్థాయి బహుశా రెండవ దశ నిర్మాణంలో మొట్టమొదటి తవ్వకం.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=7–8, 10}}ఈ దశ మునుపటి హీనయాన థీమ్ నిర్మాణం తరువాత నాలుగు శతాబ్దాల తరువాత ప్రారంభమైన అజంతా పునర్నిర్మాణం మహాయాన థీమ్, వాకాటక పునరుజ్జీవన కాలం.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=7–8, 10}}ఎగువ అంతస్తు ప్రారంభంలో ఊహించబడలేదు, ఇది తరువాత ఆలోచనగా జోడించబడింది, వాస్తుశిల్పులు, కళాకారులు దాని పక్కన ఉన్న గుహ 5 భౌగోళికంగా లోపభూయిష్టమైన రాతిపై తదుపరి పనిని విడిచిపెట్టిన సమయంలో ఉండవచ్చు. దిగువ, ఎగువ గుహ 6 రెండూ ముడి ప్రయోగాలు, నిర్మాణ లోపాలను చూపుతాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=83–91}}ఈ గుహ పని బహుశా క్రీ. శ. 460, 470 మధ్య పురోగతిలో ఉంది, ఇది పరిచారకుడు బోధిసత్వులను చూపించే మొదటిది.{{Sfn|Spink|2007|pp=90–93}}ఎగువ గుహ నిర్మాణం బహుశా 465 లో ప్రారంభమైంది, వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది, దిగువ స్థాయి కంటే చాలా లోతుగా రాళ్ళలోకి ప్రవేశించింది.{{Sfn|Spink|2007|pp=98–99}} రెండు స్థాయిల గోడలు, గర్భగుడి తలుపు చట్రం క్లిష్టంగా చెక్కబడ్డాయి. ఇవి మకరాలు, ఇతర పౌరాణిక జీవులు, అప్సరాలు, వివిధ దశలలో ఏనుగులు, చేతులు ఊపుతూ లేదా స్వాగత సంజ్ఞలలో ఆడవారు వంటి ఇతివృత్తాలను చూపుతాయి. గుహ 6 ఎగువ స్థాయి ముఖ్యమైనది, ఇది బుద్ధుడి పాదాల వద్ద మోకరిల్లుతున్న భంగిమలో ఉన్న భక్తుడిని చూపిస్తుంది, ఇది 5 వ శతాబ్దం నాటికి భక్తి ఆరాధన పద్ధతులకు సూచన.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=10–11}}ఈ మందిరం భారీ బుద్ధుడి వెనుక విస్తృతమైన సింహాసనం ఉంది, కానీ క్రీ. శ. 477/478 లో రాజు హరిసేన మరణించినప్పుడు హడావిడిగా పూర్తి చేయబడింది.{{Sfn|Spink|2009|pp=87, 169–170}}గుహ మందిరం యాంటెచంబర్ గతంలోని ఆరు బుద్ధుల అసంపూర్ణ శిల్ప సమూహాన్ని కలిగి ఉంది, వీటిలో ఐదు విగ్రహాలు మాత్రమే చెక్కబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=87, 169–170}}ఈ ఆలోచన [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] బాగ్ గుహలలో ఉన్నవారి నుండి ప్రభావితమై ఉండవచ్చు.{{Sfn|Spink|2009|pp=66–67}}<gallery widths="125" heights="125"> File:075_Cave_6,_Painting_Fragments_(34239868756).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:075_Cave_6,_Painting_Fragments_(34239868756).jpg|6వ గుహలో అత్యంత సురక్షితంగా ఉన్న చిత్రం: ధర్మచక్ర ముద్రలో కూర్చుని ఉన్న బుద్ధుడు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=74–75}} File:Gosh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gosh.jpg|బుద్ధుని పట్ల మహాయాన భక్తి ఆరాధనను చూపే చిత్రం{{sfn|Upadhya|1994|pp=10–11}}{{sfn|Spink|2005b|pages=93, 193–194}} File:Upper_Floor,_Cave_No._6,_Ajanta_Caves_-_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Upper_Floor,_Cave_No._6,_Ajanta_Caves_-_1.jpg|పై భాగంలో బుద్ధుడు, కింద జింకలు, పైన అప్సరసలు (కృత్రిమ కాంతి){{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=76–77}}{{sfn|Spink|2014|pp=97, 99 figures 32–33}} File:AJANTA_CAVE_NO._6.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AJANTA_CAVE_NO._6.jpg|భగవాన్ బుద్ధుడు </gallery> == ఏడవ గుహ == {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = Aurangabad - Ajanta Caves (57).JPG | alt1 = | caption1 = | image2 = 080 Cave 8, Main Shrine and Reliefs (34123127702).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = 7వ గుహ యొక్క బయటి దృశ్యం, లోపలి గర్భాలయం }} గుహ 7 కూడా ఒక మఠం (′ఐడి1] × <ఐడి2]) కానీ ఒకే అంతస్తు. ఇందులో ఒక గర్భగుడి, అష్టభుజి స్తంభాలతో కూడిన ఒక హాలు, సన్యాసుల కోసం ఎనిమిది చిన్న గదులు ఉన్నాయి. గర్భగుడి బుద్ధుడు బోధనా భంగిమలో చూపబడ్డాడు. బౌద్ధ ఇతివృత్తాలను వివరించే అనేక కళా ఫలకాలు ఉన్నాయి, వీటిలో బుద్ధుడు నాగముచలింద, [[The Twin Miracle|శ్రావస్తి అద్భుతం]] ఉన్నాయి. గుహ 7 లో రెండు పోర్టికోలతో కూడిన గొప్ప ముఖభాగం ఉంది. వరండాలో రెండు రకాల ఎనిమిది స్తంభాలు ఉన్నాయి. ఒకదానికి అమలక, తామర రాజధానితో అష్టభుజి పునాది ఉంటుంది. మరొకదానికి స్పష్టమైన ఆకారపు పునాది లేదు, బదులుగా సాదా రాజధానితో అష్టభుజి షాఫ్ట్ను కలిగి ఉంటుంది.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=77}}వరండా ఒక యాంటెచంబర్లో తెరుచుకుంటుంది. ఈ యాంటెచంబర్లో ఎడమ వైపున కూర్చున్న లేదా నిలబడి ఉన్న శిల్పాలు, వివిధ భంగిమలు, ముఖ కవళికలలో చెక్కబడిన 25 మంది కూర్చున్న బుద్ధుల శిల్పాలు, కుడి వైపున 58 మంది కూర్చున్న వివిధ భంగిమలలో బుద్ధుని శిల్పాలు ఉన్నాయి, అన్నీ తామర మీద ఉంచబడ్డాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=77}}యాంటెచంబర్ లోపలి గోడలపై ఉన్న ఈ బుద్ధులు, ఇతరులు బౌద్ధ వేదాంతశాస్త్రంలో [[The Twin Miracle|శ్రావస్తి అద్భుతం]] శిల్ప చిత్రణ.{{Sfn|Spink|2009|pp=xii, 87–89}}దిగువ వరుసలో వికసించే తామర కొమ్మను పట్టుకున్న రెండు ''నాగాలు'' (హుడ్స్తో ఉన్న సర్పెంట్లు) కనిపిస్తాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=77}}యాంటెచంబర్ ఒక తలుపు చట్రం ద్వారా గర్భగుడికి దారితీస్తుంది. ఈ చట్రంపై మకరాలపై (పౌరాణిక సముద్ర జీవులు) నిలబడి ఉన్న ఇద్దరు ఆడవారిని చెక్కారు. గర్భగుడి లోపల సింహ సింహాసనంపై కూర్చున్న బుద్ధుడు, ఇతర బోధిసత్వ బొమ్మలతో, చౌరీలతో ఇద్దరు పరిచారకులు (ఫ్లై-విస్కుస్, ఎగిరే అప్సరాలు) చుట్టూ ఉన్నారు.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=77}} బహుశా రాతిలో లోపాల కారణంగా, గుహ 7 ను ఎప్పుడూ కొండలోకి చాలా లోతుగా తీసుకెళ్లలేదు. ఇందులో రెండు పోర్టికోలు, సెంట్రల్ హాల్ లేని యాంటెచంబరుతో కూడిన పుణ్యక్షేత్రం మాత్రమే ఉన్నాయి. కొన్ని కణాలు అమర్చబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9}}ఈ గుహ కళాకృతిలో కాలక్రమేణా సవరణలు, పునరుద్ధరణలు జరిగాయి. మొదటి వెర్షన్ సుమారు 469 CE నాటికి పూర్తయింది, అనేక మంది బుద్ధులు కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత 476, 478 CE మధ్య జోడించి చిత్రించారు.{{Sfn|Spink|2009|pp=87–89}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Plan_of_Ajanta_Cave_7,_1850_sketch.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plan_of_Ajanta_Cave_7,_1850_sketch.jpg|గుహ 7 నమూనా చిత్రం (రాబర్ట్ గిల్ స్కెచ్, 1850)<ref>[https://artsandculture.google.com/streetview/ajanta-cave-no-8/nQHlGRr2Q_zX_w ajanta-cave-no-8] <i>Google Arts & Culture</i></ref> File:1880_sketch_antechamber_reliefs_Cave_7_Ajanta_Maharashtra_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1880_sketch_antechamber_reliefs_Cave_7_Ajanta_Maharashtra_India.jpg|గుహ 7: ముందరి గది ఎడమ గోడపై బుద్ధులు (జేమ్స్ బర్జెస్ చిత్రం, 1880){{Sfn|Spink|2009|pp=xii, 87–89}} File:Ajanta_si01-0403.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_si01-0403.jpg|ముందు గది కుడి గోడపై బుద్ధుడు{{Sfn|Spink|2009|pp=xii, 87–89}} File:Ajanta_Caves_47.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Caves_47.jpg|గర్భాలయం ముందున్న తక్కువ లోతు గల కారిడార్ </gallery> == ఎనిమిదవ గుహ == {{multiple image | total_width = 340 | align = right | image1 = Ajanta Cave 8 exterior view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ground Plan of Ajanta Cave 8, 1850 sketch.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = 8వ గుహ యొక్క బాహ్య దృశ్యం, దాని నమూనా (ప్లాన్). 8వ గుహ చిన్నదిగా ఉండి, అజంతాలో అత్యంత దిగువన, అంటే 7, 9వ గుహల మధ్య ఉన్న నడవాకు సరిగ్గా కింద భాగంలో ఉంది. }} గుహ 8 మరొక అసంపూర్తిగా ఉన్న మఠం (′ఐడి1] × <ఐడి2]). 20వ శతాబ్దంలో అనేక దశాబ్దాలుగా, ఈ గుహను నిల్వ, జనరేటర్ గదిగా ఉపయోగించారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9, 127–130}}ఇది నది స్థాయిలో సులభంగా చేరుకోగలదు, ఇతర గుహల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది, ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం ఇది బహుశా తొలి మఠాలలో ఒకటి. దాని ముందు భాగంలో చాలా భాగం దెబ్బతింది, బహుశా కొండచరియలు విరిగిపడటం వల్ల కావచ్చు. . ఖనిజ పొరతో కూడిన భౌగోళిక లోపం స్థిరమైన చెక్కడాలకు విఘాతం కలిగించిన తరువాత గుహ తవ్వకం కష్టమని, బహుశా వదలివేయబడిందని నిరూపించబడింది.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9, 127–130}} దీనికి విరుద్ధంగా, గుహ 8 బహుశా రెండవ కాలం నుండి మొట్టమొదటి గుహ అని, దాని మందిరం "తరువాత ఆలోచన" అని స్పింక్ పేర్కొంది. స్పింక్ ప్రకారం, ఇది భారతదేశంలో తవ్విన పురాతన మహాయాన మఠం కావచ్చు.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9}}విగ్రహం ఇప్పుడు అదృశ్యమైనందున, సజీవమైన రాతి నుండి చెక్కబడటం కంటే వదులుగా ఉండవచ్చు. గుహకు పెయింట్ వేయబడింది, కానీ జాడలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9}} == తొమ్మిదవ గుహ == {{multiple image | total_width = 340 | align = right | image1 = Ajanta Cave 9.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Entrance façade of Ajanta Cave 9, Maharashtra India, 1878 sketch 2.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = 9వ గుహలోని ఆరాధనా మందిర ప్రవేశద్వారం. కుడివైపు: 1878 నాటి ఒక చిత్రం (స్కెచ్). }} క్రీ పూ 2 వ నుండి 1 వ శతాబ్దం వరకు గుహలు 9, 10 రెండు ''చైత్య'' లేదా ప్రార్థనా మందిరాలు-నిర్మాణ మొదటి కాలం, అయితే రెండూ క్రీ పూ 5 వ శతాబ్దంలో రెండవ నిర్మాణ కాలం ముగింపులో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. గుహ 9 (′ఐడి1] మీ × 8.4 మీ) గుహ 10 (30.5 మీ × 12.2 మీ [1) కంటే చిన్నది, కానీ మరింత సంక్లిష్టమైనది.{{Sfn|Spink|2007|pp=131–132}}ఇది 10వ గుహ బహుశా క్రీపూ 1వ శతాబ్దానికి చెందినదని, సుమారు వంద సంవత్సరాల తరువాత 9వ గుహ అని స్పింక్ అభిప్రాయానికి దారితీసింది. గుహలు 9A నుండి 9D, 10A అని పిలువబడే చిన్న "పుణ్యక్షేత్రాలు" కూడా రెండవ కాలం నాటివి. వీటిని వ్యక్తులు నియమించారు. .{{Sfn|Spink|2007|pp=9, 140–141}}గుహ 9 వంపు అవశేష ప్రొఫైల్ కలిగి ఉంది, ఇది బహుశా చెక్క అమరికలను కలిగి ఉందని సూచిస్తుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=131–132}} ఈ గుహలో ప్రత్యేకమైన అప్సైడల్ ఆకారం, నాభి, నడవ, ఒక చిహ్నం, వాస్తుశిల్పం, ప్రణాళికతో కూడిన ఒక ఏప్స్ ఉన్నాయి, ఇది అనేక శతాబ్దాల తరువాత ఐరోపాలో నిర్మించిన కేథడ్రల్లలో ఒకదాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. నడవలో 23 స్తంభాల వరుస ఉంది. పైకప్పు వంపు చేయబడింది. స్తూపము మధ్య భాగంలో ఉంది, దాని చుట్టూ ప్రదక్షిణ మార్గం ఉంది. ఈ స్థూపం ఎత్తైన స్థూపాకార పునాదిపై ఉంది. గుహ ఎడమ గోడపై స్తూపానికి చేరుకునే భక్తులు ఉన్నారు, ఇది భక్తి సంప్రదాయాన్ని సూచిస్తుంది.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=12–13}} స్పింక్ ప్రకారం, ఈ గుహలోని చిత్రాలు, స్తంభాలపై చొరబాటుగా నిలబడి ఉన్న బుద్ధులతో సహా, 5వ శతాబ్దంలో జోడించబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=xii, 1–3}}స్తంభాల పైన, స్థూపం వెనుక భాగంలో పద్మపాణి, వజ్రపాణి పక్కన బుద్ధుని రంగురంగుల చిత్రాలు ఉన్నాయి, అవి ఆభరణాలు, నెక్లెస్లను ధరిస్తాయి, అయితే యోగులు, పౌరులు, బౌద్ధ భిక్షులు దండలు, నైవేద్యాలతో బుద్ధుని వద్దకు వస్తున్నట్లు చూపించారు, పురుషులు ''ధోతి'', తలపాగా ధరించి తల చుట్టూ చుట్టారు.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=77–78}}గోడలపై జాతక కథల చిత్రలేఖనాలు ఉన్నాయి, కానీ బహుశా ప్రారంభ నిర్మాణ హీనయాన దశకు చెందినవి. గుహ 10 లోపల, వెలుపల ఉన్న కొన్ని పలకలు, ఉపశమనాలు కథన అర్ధవంతం కావు, కానీ బౌద్ధ ఇతిహాసాలకు సంబంధించినవి. 5 వ శతాబ్దంలో ఖాళీ స్థలం అందుబాటులో ఉన్న చోట వేర్వేరు సన్యాసులు, అధికారిక దాతలు వీటిని జోడించడం వల్ల ఈ కథన ప్రవాహం లేకపోవచ్చు.{{Sfn|Spink|2007|pp=131–135}}ఈ భక్తి, ఈ గుహ ఆరాధనా మందిరం పాత్ర గుహ 9, 10 మధ్య నాలుగు అదనపు పుణ్యక్షేత్రాలు 9A, 9B, 9C, 9D జోడించడానికి కారణం కావచ్చు.{{Sfn|Spink|2007|pp=131–135}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:098_Cave_9,_Buddha_with_Ananda_(34239733306).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:098_Cave_9,_Buddha_with_Ananda_(34239733306).jpg|9వ గుహ ముఖద్వారం వద్ద బుద్ధ విగ్రహం File:Ajanta_caves_aurangabad_12.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_caves_aurangabad_12.JPG|అప్స్ మధ్యలో సాదా అర్ధగోళాకార స్తూపం కలిగిన అప్సిడల్ హాల్.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=77–78}} File:Ajanta_Caves_57.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Caves_57.jpg|స్తంభ చిత్రాలు File:Cave_9,_Paintings_on_and_over_pillars_right_side_of_the_cave.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cave_9,_Paintings_on_and_over_pillars_right_side_of_the_cave.jpg|గుహ 9: నారింజ రంగు వస్త్రాలు ధరించి, ఛత్రం (గొడుగు) రక్షణలో ఉన్న బుద్ధుని చిత్రించిన కుడ్యచిత్రం. </gallery> == పదవ గుహ == {{multiple image | total_width = 410 | align = right | image1 = Ajanta Cave 10 outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta caves aurangabad 14.JPG | alt2 = | caption2 = | footer = 10వ గుహ బాహ్య దృశ్యం, అంతర్గత హాలు<ref>[https://www.google.com/culturalinstitute/beta/streetview/ajanta-cave-no-10/MQFuFVppaC4MXQ ajanta-cave-no-10]{{dead link|date=June 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} ''Google Arts & Culture''</ref> }} గుహ 10, ఒక విశాలమైన ప్రార్థనా మందిరం లేదా [[Chaitya|చైత్యం]], సమీపంలోని [[Vihara|విహార]] గుహ నెం 12 తో పాటు సుమారుగా క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా గుర్తించబడింది. {{Sfn|Spink|2009|pp=1}} {{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}} ఈ రెండు గుహలు అజంతా సముదాయంలోని తొలి గుహలలో ఒకటి. {{Sfn|Spink|2009|pp=1}} దీని మధ్యలో 39 అష్టభుజి స్తంభాల వరుసతో కూడిన ఒక పెద్ద అర్ధగోళాకార మండపం, దాని నడవను వేరుచేసే ఒక ప్రధాన భాగం, చివరన పూజ కోసం ఒక స్థూపం ఉన్నాయి. స్థూపానికి ''ప్రదక్షిణ పథం'' (ప్రదక్షిణ మార్గం) ఉంది.{{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}} ఈ గుహ ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే దాని స్థాయి క్రీస్తుపూర్వం 1 వ శతాబ్దం నాటికి దక్షిణ ఆసియాలో [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతం]] ప్రభావాన్ని ధృవీకరిస్తుంది, 5 వ శతాబ్దం CE వరకు భారతదేశంలో దాని ప్రభావం క్షీణిస్తూనే ఉంది.{{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}}ఇంకా, గుహలో అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి, ఇక్కడ గుహలోని భాగాలు వేర్వేరు వ్యక్తులు "ప్రసాద బహుమతులు", ఇది గుహను ఒకే రాజు లేదా ఒక ఉన్నత అధికారి కాకుండా సమాజ ప్రయత్నంగా స్పాన్సర్ చేసినట్లు సూచిస్తుంది.{{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}}గుహ 10 కూడా చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే 1819 ఏప్రిల్లో, బ్రిటిష్ ఆర్మీ అధికారి జాన్ స్మిత్ దాని వంపును చూసి, తన ఆవిష్కరణను పాశ్చాత్య ప్రేక్షకుల దృష్టికి పరిచయం చేశాడు. === కాలక్రమం === ఇదే కాలంలో [[పశ్చిమ భారతదేశం]] రాజుల సహాయంతో అనేక ఇతర గుహలు కూడా నిర్మించబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=1}}ఈ ప్రారంభ చైత్య గుహల కాలక్రమం ఈ క్రింది విధంగా ఉందని భావిస్తున్నారుః మొదట కొండివైట్ గుహల వద్ద 9వ గుహ, తరువాత భాజా గుహల వద్ద 12వ గుహ, ఇవి రెండూ అజంతా గుహ 10కి ముందే ఉన్నాయి.<ref name="Le 108">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&pg=PA108|title=Buddhist Architecture|last=Le|first=Huu Phuoc|date=2010|publisher=Grafikol|isbn=978-0984404308|page=108}}</ref> తరువాత, అజంతా గుహ 10 తరువాత, కాలక్రమానుసారంగాః పితల్ఖోరా వద్ద గుహ 3, కొండానా గుహల వద్ద గుహ 1, అజంతా వద్ద గుహ 9, ఇది మరింత అలంకరించబడిన నమూనాలతో, ఒక శతాబ్దం తరువాత నిర్మించబడి ఉండవచ్చు, నాసిక్ గుహల వద్ద గుహల 18, బెడ్సే గుహల వద్ద ఉన్న గుహ 7, చివరకు కార్లా గుహల వద్ద గొప్ప చైత్య "తుది పరిపూర్ణత" తో ముగుస్తుంది.{{Sfn|Spink|2009|pp=1}}<ref name="Le 108" /> === శాసనం === గుహ 10లో పురావస్తుశాస్త్రపరంగా ముఖ్యమైన [[బ్రాహ్మీ లిపి]] సంస్కృత శాసనం ఉంది. ఈ శాసనం అజంతా ప్రదేశంలో అత్యంత పురాతనమైనది, బ్రాహ్మీ అక్షరాలు పాలియోగ్రాఫికల్గా క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దానికి చెందినవి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=buqSDwAAQBAJ&pg=PP31|title=Vijaynagra Paintings|last=Sivaramamurti|first=C.|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=9788123030005|page=31}}</ref> === చిత్రలేఖనాలు === గుహ 10 లోని చిత్రాలలో ప్రారంభ కాలం నుండి మనుగడలో ఉన్న కొన్ని, రెండవ కాలంలో ఆధునికీకరణ అసంపూర్ణ కార్యక్రమం నుండి చాలా, సా. శ. 479-480 చుట్టూ, దాదాపు అన్ని బుద్ధులు, అనేక మంది వ్యక్తుల నుండి దాత శాసనాలతో, మతపరమైన ప్రయోజనాల కోసం చాలా పెద్ద సంఖ్యలో చిన్న చివరి చొరబాటు చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఎక్కువగా "అధికారిక" కార్యక్రమాన్ని అతిగా చిత్రించడాన్ని నివారించాయి, ఉత్తమ స్థానాలను ఉపయోగించిన తర్వాత తక్కువ ప్రముఖ స్థానాలలో ఇంకా చిత్రించబడలేదు-వీటిలో మొత్తం (ఇప్పుడు కోల్పోయిన వాటితో సహా) బహుశా 300 కంటే ఎక్కువ, అనేక మంది కళాకారుల చేతులు కనిపిస్తాయి. ఈ చిత్రాలు అనేకం, రెండు కాలాలకు చెందినవి, వీటిలో చాలా వరకు జాతక కథలను సవ్యదిశలో వివరిస్తాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=101–103, 137–139, 184}}హీనయాన, మహాయాన రంగస్థల చిత్రాలు రెండూ గుర్తించదగినవి, అయినప్పటికీ మునుపటివి హీనయాన ఆరాధన ప్రారంభ శతాబ్దాలతో మరింత క్షీణించాయి, అవమానించబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=2–3, 135–137}}ఇక్కడ ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, సద్దాం జాతకా కథ-ఆరు దంతాల ఏనుగు గురించి కథ, శ్యామా జాతకా-తన అంధ తల్లిదండ్రులకు సేవ చేస్తూ తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన వ్యక్తి గురించి కథ.{{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RsbqAAAAMAAJ|title=Studies in the Ajanta paintings: identifications and interpretations|last=Schlingloff|first=Dieter|publisher=South Asia Books|year=1987|isbn=978-8120201736|pages=24–27}}</ref>{{Sfn|Kramrisch|1994|pp=293–295}}స్టెల్లా క్రామ్రిష్ ప్రకారం, గుహ 10 చిత్రాలలో పురాతన పొర సుమారు 100 BCE నాటిది, వాటి కూర్పు వెనుక ఉన్న సూత్రాలు సాంచి, అమరావతిలో అదే యుగానికి చెందినవి.{{Sfn|Kramrisch|1994|pp=293–295}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:*Plate_3*_==_Ajunta--_Interior_of_Chaitya_Cave,_No._10.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:*Plate_3*_==_Ajunta--_Interior_of_Chaitya_Cave,_No._10.jpg|10వ గుహ, 1839 నాటి స్థితి<ref>[http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000590u00005000.html Ajunta. Interior of Chaitya Cave No 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123135903/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000590u00005000.html|date=23 November 2022}}, Dibdin, Thomas Colman (1810–1893) (1839), British Library Archives</ref> File:089_Cave_10,_Buddha_Drawing_on_Column_(33896473480).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:089_Cave_10,_Buddha_Drawing_on_Column_(33896473480).jpg|గాంధార కళా శైలికి చెందిన, పొడవైన, బరువైన వస్త్రాన్ని ధరించిన బుద్ధుడు.<ref>{{cite journal |url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/jiabs/article/viewFile/8536/2443|title=An Exceptional Group of Painted Buddha Figures at Ajanṭā|journal=The Journal of the International Association of Buddhist Studies|volume=4|date=1981|number=I}}</ref> File:Ajanta_Caves_71.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Caves_71.jpg|స్తంభాలు, పైకప్పుపై భక్తి చిత్రాలతో కూడిన తరువాతి కాలపు చిత్రలేఖనం File:106_Cave_10,_Paintings_in_Arches_(33438399444).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:106_Cave_10,_Paintings_in_Arches_(33438399444).jpg|తోరణాలపై బుద్ధులు, బోధిసత్వుల చిత్రాలు </gallery> == పదకొండవ గుహ == {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = Ajanta Cave 11 outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Buddha at Ajanta Caves.JPG | alt2 = | caption2 = | footer = 11వ గుహ బయటి దృశ్యం: మోకాళ్లపై కూర్చున్న భక్తుడితో బుద్ధుడు{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=81–82}} }} గుహ 11 అనేది ఒక మఠం (′ఐడి1] × <ఐడి2), దీనిని ''సి.'' 462 నుండి 478 వరకు నిర్మించారు.[179]గుహ వరండాలో అష్టభుజి షాఫ్ట్లు, చదరపు స్థావరాలతో స్తంభాలు ఉన్నాయి. వరండా పైకప్పు పూల నమూనాలు, క్షీణించిన శిల్పాల ఆధారాలను చూపిస్తుంది. మధ్య ప్యానెల్ మాత్రమే స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, ఇందులో బుద్ధుడు తన ముందు ప్రార్థన చేయడానికి వరుసలో నిలబడి కనిపిస్తాడు. లోపల, గుహలో ఆరు గదులలో పొడవైన రాతి బెంచ్ తో ఒక హాలు ఉంటుంది. నాసిక్ గుహలలో ఇలాంటి రాతి బల్లలు కనిపిస్తాయి . స్తంభాలతో కూడిన మరో వరండా ఒక గర్భగుడిలో ముగుస్తుంది, బుద్ధుడు ఒక అసంపూర్ణ స్థూపానికి ఎదురుగా కూర్చుని, నాలుగు గదులు కలిగి ఉంటాడు. ఈ గుహలో [[బోధిసత్వుడు|బోధిసత్వులు]], బుద్ధుడిని చూపించే కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో, పద్మపాణి, ప్రార్థన చేయడానికి సమావేశమైన జంట, ఒక జత నెమలి, ఒక ఆడ బొమ్మ చిత్రలేఖనం ఉత్తమ స్థితిలో ఉన్నాయి. ఈ గుహ గర్భగుడి అజంతా వద్ద నిర్మించిన చివరి నిర్మాణాలలో ఒకటి కావచ్చు, ఎందుకంటే ఇది కూర్చున్న బుద్ధుడి చుట్టూ ప్రదక్షిణ మార్గాన్ని కలిగి ఉంటుంది.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=81–82}} == పన్నెండవ గుహ == {{multiple image | total_width = 370 | align = right | image1 = Ajanta Cave 12 plan.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 094 Cave 12, Vihara Cells (34123037202).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = 12వ గుహలోని హాలు, భిక్షువుల గదులతో కూడుకున్నది. ప్రతి గదిలోనూ రెండు రాతి పడకలు ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=81–82}} }} ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) ప్రకారం, గుహ 12 అనేది క్రీ పూ 2 నుండి 1 వ శతాబ్దం వరకు [[Hinayana|హీనయాన]] ([[థేరవాదం|తెరవాడ]] మఠం) ప్రారంభ దశ. అయితే స్పింక్ దీనిని క్రీ పూ 1వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా పేర్కొంటుంది.{{Sfn|Spink|2006|p=1}} గుహ ముందు గోడ పూర్తిగా కూలిపోవడంతో ఇది దెబ్బతింది. దీని మూడు వైపులా పన్నెండు గదులు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి రెండు రాతి పడకలతో ఉంటాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=82–83}} == పదమూడవ గుహ == గుహ 13 అనేది ప్రారంభ కాలం నుండి మరొక చిన్న మఠం, ఇందులో ఏడు గదులు గల ఒక హాలు ఉంటుంది, ఒక్కొక్కటి రెండు రాతి పడకలతో, అన్నీ రాతితో చెక్కబడి ఉంటాయి. ప్రతి గదిలో సన్యాసుల కోసం రాతితో చేసిన పడకలు ఉంటాయి. ASI అంచనాకు విరుద్ధంగా, గుప్తే, మహాజన్ ఈ రెండు గుహలను రెండు నుండి మూడు శతాబ్దాల తరువాత, 1 వ, 2 వ శతాబ్దం CE మధ్య కాలానికి చెందినవి. == పద్నాల్గవ గుహ == గుహ 14 మరొక అసంపూర్తిగా ఉన్న మఠం (′ఐడి2] × <ఐడి1]) కానీ గుహ 13 పైన చెక్కబడింది. ప్రవేశ ద్వారం ఫ్రేమ్ సాలా భంజికలను చూపిస్తుంది. == పదిహేనవ గుహ == గుహ 15 అనేది మరింత పూర్తి మఠం (′ఐడి2] × <ఐడి1]), దీనికి చిత్రాలు ఉన్నాయని ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈ గుహలో గర్భగుడిలో ముగిసే ఎనిమిది కణాల హాలు, ఒక యాంటెచంబర్, స్తంభాలతో కూడిన వరండాలు ఉన్నాయి. శిల్పాలు బుద్ధుడిని చూపించగా, గర్భగుడి బుద్ధుడు సింహాసన భంగిమలో కూర్చున్నట్లు చూపబడింది. గుహ 15 తలుపు చట్రంలో ధాన్యం తినే పావురాల చెక్కడాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=82–83}} == పదిహేనవ (ఎ) గుహ == గుహ 15ఎ అనేది ఒక హాలు, ప్రతి వైపు ఒక గది కలిగిన అతిచిన్న గుహ. దీని ప్రవేశం గుహ 16కి ఏనుగు అలంకరించిన ప్రవేశానికి కుడివైపున ఉంది.{{Sfn|Spink|2007|p=178}}ఇది ఒక చిన్న సెంట్రల్ హాల్ చుట్టూ మూడు కణాలు తెరిచే పురాతన హీనయాన గుహ.{{Sfn|Spink|2007|p=178}}తలుపులు రైలు, వంపు నమూనాతో అలంకరించబడ్డాయి. .{{Sfn|Spink|2007|p=178}}ఇది పురాతన లిపిలో ఒక శాసనాన్ని కలిగి ఉంది, అది పోయింది. {{Sfn|Spink|2007|p=178}}<gallery mode="packed" heights="120px"> File:Ajanta_Cave_13_exterior.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_13_exterior.jpg|గుహ 13 File:Ajanta_Cave_14_exterior.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_14_exterior.jpg|గుహ 14 File:Ajanta_Cave_15_exterior.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_15_exterior.jpg|గుహ 15 File:Ajanta_Cave_15A.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_15A.jpg|గుహ 15A File:Interior_of_newly_discovered_vihara_15A_at_Ajanta_2nd_century_BCE.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Interior_of_newly_discovered_vihara_15A_at_Ajanta_2nd_century_BCE.jpg|15ఎ గుహ అంతర్భాగం<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1955-56 review|page=72|url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%201955-56%20%20A%20Review.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%201955-56%20%20A%20Review.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live}}</ref> </gallery> == పదహారవ గుహ == {{multiple image | total_width = 510 | align = right | image1 = Ajanta Cave 16 Outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 003 Cave 16, Main Shrine (34298723855).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = రాతి ఏనుగులు మరియు స్తంభాలతో కూడిన ముందు భాగం గల ఒక అంతస్తు 16వ గుహ ప్రవేశ మెట్లు (ఎడమ). కూర్చున్న బుద్ధుని విగ్రహంతో లోపలి హాలు (కుడి)..<ref>[https://artsandculture.google.com/streetview/ajanta-cave-no-16/EQHGrRl_AS01EA ajanta-cave-no-16] ''Google Arts & Culture''</ref> }} గుహ 16 ఈ ప్రదేశం మధ్యలో ఒక ప్రధాన స్థానాన్ని ఆక్రమించింది, దీనికి [[వాకాటకులు|వాకాటక]] రాజు హరిషేణ మంత్రి వరాహదేవ (సుమారు -సుమారు 500 CE) స్పాన్సర్ చేశారు. ఆయన బౌద్ధమతాన్ని అనుసరించేవారు .<ref>{{Cite book|title=History and Sociology class sixth|publisher=Maharashtra rajya pathyapustak nirmiti va sanshodhak mandal|year=2021|edition=5th|location=Pune|page=44|language=mr|script-title=mr : इतिहास आणि नागरिकशास्त्र इयत्ता सहावी|trans-title=9 . Ancient kingdoms of South India|script-chapter=mr : ९ . दक्षिण भारतातील प्राचिन राज्ये|type=High-school Textbook}}</ref> అతను దానిని సన్యాసుల సమాజానికి అంకితం చేశాడు, తన కోరికను వ్యక్తం చేసే ఒక శాసనంతో, "మొత్తం ప్రపంచం (... దుఃఖం, వ్యాధి నుండి విముక్తి పొందిన శాంతియుత, గొప్ప స్థితిలోకి ప్రవేశిస్తుంది", బౌద్ధ విశ్వాసం పట్ల తన భక్తిని ధృవీకరిస్తుందిః "పవిత్రమైన చట్టాన్ని తన ఏకైక సహచరుడిగా పరిగణించి, (అతను ప్రపంచ గురువు అయిన బుద్ధుడికి చాలా అంకితభావంతో ఉన్నాడు".{{Sfn|Spink|2007|pp=179–181}}<ref>For a full translation of the inscription see: {{Cite book|url=https://archive.org/details/inscriptionsfro00indrgoog|title=Inscriptions from the Cave-temples of Western India: With Descriptive Notes &c.|last=Burgess|first=James|last2=Bhagvānlal|first2=Indrājī|date=1881|publisher=Government Central Press|pages=[https://archive.org/details/inscriptionsfro00indrgoog/page/n148 71]–73}}</ref>అతను బహుశా బుద్ధుడు, హిందూ దేవతలను గౌరవించే వ్యక్తి అని స్పింక్ పేర్కొన్నాడు, ఎందుకంటే అతను సమీపంలోని [[Ghatotkacha Cave|ఘటోత్కచ గుహ]] ఒక శాసనంలో తన హిందూ వారసత్వాన్ని ప్రకటించాడు.{{Sfn|Spink|2007|p=180}}7వ శతాబ్దపు చైనా యాత్రికుడు [[హ్యూయెన్ త్సాంగ్|జువాన్ జాంగ్]] ఈ గుహను ఈ ప్రదేశానికి ప్రవేశ ద్వారంగా అభివర్ణించాడు.{{Sfn|Spink|2007|pp=179–181}}{{multiple image | total_width = 300 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = Inscription of Varāhadēva | image1 = Ajanta cave inscription of Varahadeva.jpg | image2 = Ajanta inscription of Varahadeva (translation).jpg | footer = వరాహదేవుని 16వ గుహ శాసనం, దాని అనువాదం }} గుహ 16 (19.5 m × 22.25 m × 4.6 m ′ మొత్తం సైట్ నిర్మాణాన్ని ప్రభావితం చేసింది. స్పింక్, ఇతర పండితులు దీనిని "కీలకమైన గుహ" అని పిలుస్తారు, ఇది మొత్తం గుహ సంక్లిష్ట నిర్మాణం రెండవ, ముగింపు దశల కాలక్రమాన్ని గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది.<ref>Walter M. Spink (1975), [https://www.jstor.org/stable/4629287 Ajantā's Chronology: The Crucial Cave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173420/https://www.jstor.org/stable/4629287|date=15 December 2018}}, Ars Orientalis, Vol. 10 (1975), Freer Gallery of Art, The Smithsonian Institution, pp. 143–169</ref><ref>{{Cite paper}}</ref> గుహ 16 ఒక మహాయాన మఠం, ప్రధాన ద్వారం, రెండు కిటికీలు, రెండు నడవ ద్వారాల ప్రామాణిక అమరికను కలిగి ఉంది. ఈ మఠం వరండా 19.5 m × 3 m, ప్రధాన హాల్ 19.5 m వైపు దాదాపు ఖచ్చితమైన చదరపు. [[c:Category:Cave 16, Ajanta|గుహ 16 లోని చిత్రాలు]] అనేకం. కథనాలలో హస్తి, మహుమ్మగ్గ, సుతసోమ కథలు వంటి వివిధ జాతక కథలు ఉన్నాయి. ఇతర కుడ్యచిత్రాలు నంద మార్పిడి, శ్రావస్తి అద్భుతం, [[Sujata (milkmaid)|సుజాత]] సమర్పణ, అసితా సందర్శన, మాయ కల, త్రపుష, భల్లిక కథ, దున్నడం పండుగను వర్ణిస్తాయి.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=9–14, 68–84}}హస్తి జాతక కుడ్యచిత్రాలు బోధిసత్వ ఏనుగు కథను చెబుతాయి, అతను ఆకలితో ఉన్న పెద్ద సమూహం గురించి తెలుసుకుని, ఆపై వారు ఆహారాన్ని కనుగొనగల కొండ క్రిందికి వెళ్ళమని చెబుతాడు. ఏనుగు ఆ కొండపై నుండి దూకి తనను తాను త్యాగం చేసుకోవడానికి ముందుకు వెళుతుంది, తద్వారా ప్రజలు జీవించగలిగేలా ఆహారంగా మారుతుంది.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=83–84}} ఈ కుడ్యచిత్రాలు ప్రవేశానికి ఎడమ వైపున, ముందు కారిడార్లో కనిపిస్తాయి, కథనం సవ్యదిశలో ఉంటుంది.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=83–84}} కారిడార్ ఎడమ గోడపై మహుమ్మగ్గ జాతక కుడ్యచిత్రాలు కనిపిస్తాయి, ఇవి ఒక బాల బోధిసత్వ కథను వివరిస్తాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=84–85}}ఆ తరువాత, ఎడమ కారిడార్లో బుద్ధుడి సవతి సోదరుడు నంద మార్పిడి చుట్టూ ఉన్న పురాణం ఉంది. బౌద్ధ సంప్రదాయంలో నంద పురాణం రెండు ప్రధాన సంస్కరణలలో ఈ కథ ఒకటి, ఇందులో నంద తాను ఇప్పుడే వివాహం చేసుకున్న అమ్మాయితో ఇంద్రియ జీవితాన్ని గడపాలని కోరుకుంటాడు, బుద్ధుడు అతన్ని స్వర్గానికి, తరువాత నరకానికి తీసుకువెళతాడు, ఇంద్రియ జీవితం ఆధ్యాత్మిక ప్రమాదాలను చూపించడానికి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=84–85}}నంద-సంబంధిత కుడ్యచిత్రాల తరువాత, గుహలో మానుషి బుద్ధులు ఉన్నారు, తరువాత బుద్ధుడిని ఆరాధించడానికి నైవేద్యాలు అర్పిస్తారు, అలాగే బుద్ధుడు ఆసన, ''ధర్మ చక్ర ముద్ర'' బోధిస్తూ కూర్చున్నాడు.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=85–86}} కారిడార్ కుడి గోడ బుద్ధుడి జీవితంలోని దృశ్యాలను చూపుతుంది <ref name="Dehejia1997p210">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lb6fAAAAMAAJ|title=Discourse in early Buddhist art: visual narratives of India|last=Dehejia|first=Vidya|publisher=Munshiram Manoharlal|year=1997|isbn=978-8121507363|pages=210–229}}</ref>{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}}వీటిలో సుజాత తెల్లటి దుస్తులు ధరించి ఒక యాచించే గిన్నెతో బుద్ధుడికి ఆహారాన్ని అందించడం, తపస్స, బుద్ధుడి పక్కన ఉన్న భల్లుక వారు బుద్ధుడికి గోధుమలు, తేనెలను సన్యాసిగా సమర్పించిన తరువాత, భవిష్యత్ బుద్ధుడు చెట్టు కింద ఒంటరిగా కూర్చొని, దున్నుతున్నప్పుడు బుద్ధుడు పండుగ.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}}ఒక కుడ్యచిత్రం బుద్ధుని తల్లిదండ్రులు అతన్ని సన్యాసిగా మారకుండా నిరోధించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది. మరొకటి బుద్ధుడిని రాజభవనంలో ధోతీ ధరించిన పురుషులు, ''చీర'' ఉన్న మహిళలు చుట్టూ చూపించారు, ఎందుకంటే అతని ప్రవర్తన అతను త్యజించే అవకాశం ఉన్న నాలుగు సంకేతాలను అందిస్తుంది.<ref name="Dehejia1997p210" />{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}}కారిడార్ ఈ వైపున భవిష్యత్ బుద్ధుడు శిశువుగా, ఋషి లాంటి రూపంతో అసిత ఋషితో ఉన్నట్లుగా చూపించే చిత్రాలు కూడా ఉన్నాయి. <ref name="Dehejia1997p210" />{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}}స్పింక్ ప్రకారం, గుహ 16 చిత్రాలలో కొన్ని అసంపూర్ణంగా మిగిలిపోయాయి.{{Sfn|Spink|2009|p=74}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:018_Cave_16,_Bodhisattva_Painting_(34141156892).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:018_Cave_16,_Bodhisattva_Painting_(34141156892).jpg|ఇంద్రియ సుఖానుభూతితో నడిచే నందుడు బౌద్ధమతంలోకి మారడం, ఎడమ కారిడార్<ref>{{cite book|title=Ajanta: Part III|last=Yazdani|first=G|publisher=Oxford University Press|year=1964|pages=49–56|oclc=2980379}}</ref> File:017_Cave_16,_Colonnaned_Hall_(34141160892).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:017_Cave_16,_Colonnaned_Hall_(34141160892).jpg|గుహ 16 కుడి కారిడార్‌లోని రాజభవన దృశ్యపు కుడ్యచిత్రం<ref name="Dehejia1997p2102">{{cite book|first=Vidya|last=Dehejia|title=Discourse in early Buddhist art: visual narratives of India|url=https://books.google.com/books?id=Lb6fAAAAMAAJ|year=1997|publisher=Munshiram Manoharlal|isbn=978-8121507363|pages=210–229}}</ref> File:027_Cave_16,_Buddha_on_Almsround_(33914608490).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:027_Cave_16,_Buddha_on_Almsround_(33914608490).jpg|తపస్సు చేస్తున్న దశలో ఉన్న బుద్ధుడు సుజాత నుండి మధురమైన పాలన్నాన్ని స్వీకరించడం.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}} File:019_Cave_16,_Buddha_Paintings,_with_Inscription_(34141152992).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:019_Cave_16,_Buddha_Paintings,_with_Inscription_(34141152992).jpg|16వ గుహలో మానుషి బుద్ధులు పెయింటింగ్{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}} File:Ajanta_Cave_16_King_paying_hommage_to_the_Buddha.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_16_King_paying_hommage_to_the_Buddha.jpg|గుహ 16: బుద్ధుడికి నివాళులర్పిస్తున్న రాజు </gallery> == పదిహేడవ గుహ == {{multiple image | total_width = 510 | align = right | image1 = Ajanta Cave 17 outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 039 Cave 17, Main Shrine and Columns (34167586901).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 17: బయటి దృశ్యం, కూర్చున్న బుద్ధుని విగ్రహంతో కూడిన లోపలి హాలు<ref>[https://artsandculture.google.com/streetview/ajanta-cave-no-17/CwH58-jTd0lSdQ ajanta-cave-no-17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220603172232/https://artsandculture.google.com/streetview/ajanta-cave-no-17/CwH58-jTd0lSdQ |date=3 June 2022 }} ''Google Arts & Culture''</ref> }} గుహ 17 (34.5 మీ × 25.63 మీ), ప్రవేశద్వారం వద్ద రెండు భారీ రాతి ఏనుగుల శిల్పాలు కలిగిన గుహ 16, పడుకుని ఉన్న బుద్ధుని విగ్రహం కలిగిన గుహ 26 వంటివి, హిందూ వాకాటక ప్రధాన మంత్రి వరాహదేవునిచే పోషించబడిన అనేక గుహలలో కొన్ని.<ref name="Spink2007">Spink 2007, pp. 179–180, 203–209</ref> గుహ 17 నిర్మాణానికి స్థానిక రాజు ఉపేంద్రగుప్తుడు వంటి ఇతర దాతలు కూడా సహకరించారు; దీనికి అక్కడ ఉన్న శాసనం సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.<ref name="Spink2009">Spink 2009, pp. 67–68</ref> ఈ గుహ విశాలమైన, అత్యంత అధునాతనమైన విహార నిర్మాణ శైలిని కలిగి ఉండటమే కాకుండా, అన్ని గుహలలోకెల్లా అత్యుత్తమంగా సంరక్షించబడిన, ప్రసిద్ధి చెందిన చిత్రలేఖనాలను కూడా కలిగి ఉంది. గుహ 16 బుద్ధుని జీవిత గాథలను చిత్రించడానికి ప్రసిద్ధి చెందగా, గుహ 17లోని చిత్రాలు జాతక కథల ద్వారా మానవ గుణాలను కీర్తిస్తూ విశేష ఆకర్షణను పొందాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=88–90}} ఈ చిత్రణలో సూక్ష్మ వివరాలు, వాస్తవికత కనిపిస్తాయి; దీనిని నైపుణ్యం కలిగిన కళాకారులు సాధించిన "అద్భుతమైన సౌందర్యం" అని స్టెల్లా క్రామ్రిష్ అభివర్ణించారు. పంట పొలాలపై గాలి వీచినప్పుడు అవి అలల మాదిరిగా వంగి ఊగుతున్నట్లు చూపడం ద్వారా, అలాగే ఒకదాని తర్వాత మరొక కథను ఆవిష్కరించే లయబద్ధమైన దృశ్య క్రమాల ద్వారా, ప్రాచీన కళాకారులు అతీంద్రియ భావనలను దృశ్యరూపంలో చూపడానికి ప్రయత్నించారని క్రామ్రిష్ పేర్కొన్నారు.{{sfn|Kramrisch|1994|pp=299–300}} {{multiple image | total_width = 300 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = 17వ గుహ శాసనం | image1 = A Brahmi inscribed wall at Ajanta Caves.jpg | image2 = Ajanta inscription Cave 17 (translation).jpg | footer = 17వ గుహలోని శాసనం, అనువాదంతో సహా }} 17వ గుహలోని ఈ మఠంలో స్తంభాలతో కూడిన ముఖమండపం, విభిన్న శైలులు కలిగిన అనేక స్తంభాలు, అంతర్గత హాలులో చుట్టూ స్తంభాల వరుసలు (పెరిస్టైల్) ఉండే నిర్మాణం, గుహ లోపలి భాగంలో గర్భాలయానికి ముందు ఉండే గది (అంతరాళం), ఎక్కువ వెలుతురు కోసం పెద్ద కిటికీలు, ద్వారాలు, అలాగే భారతీయ దేవతామూర్తుల విస్తృతమైన శిల్పకళా చెక్కడాలు ఉన్నాయి. ఈ మఠంలోని హాలు 380.53 చదరపు మీటర్ల వైశాల్యం కలిగి, 20 స్తంభాలతో నిర్మించబడింది. ఈ భారీ స్థాయి శిల్పకళా పనిలో గోడలను తీర్చిదిద్దే క్రమంలో అధికంగా రాతిని తొలగించడం వల్ల కొన్ని లోపాలు తలెత్తాయని, దీనివల్ల గుహ వెనుక భాగం వెడల్పుగా (బయటకు విస్తరించినట్లుగా) మారిందని స్ప్రింక్ పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=209–214}} 17వ గుహలో ఉపేంద్రగుప్త రాజుకు చెందిన ఒక సుదీర్ఘ శాసనం ఉంది; భక్తులకు ఎంతో సంతృప్తిని కలిగించే ఈ విహార నిర్మాణం కోసం తాను "అపారమైన సంపదను వెచ్చించినట్లు" ఆయన అందులో వివరించారు.{{sfn|Spink|2007|p=209}} అజంతాలోని కనీసం 5 గుహల నిర్మాణానికి ఉపేంద్రగుప్తుడు ఆర్థిక సహకారం అందించినట్లు తెలుస్తోంది. అయితే, మతపరమైన కార్యకలాపాల కోసం ఆయన అధిక సంపదను ఖర్చు చేసి ఉండవచ్చు; ఎందుకంటే చివరికి 'అస్మక' రాజ్య దాడులలో ఆయన ఓడిపోయారు.{{sfn|Spink|2007|p=209}} 17వ గుహలో ముప్పై ప్రధాన కుడ్యచిత్రాలు ఉన్నాయి. ఈ గుహలోని చిత్రాలు బుద్ధుడిని వివిధ రూపాలు, భంగిమలలో – విపశ్యి, సిఖి, విశ్వభూ, క్రకుచ్ఛంద, కనకముని, కశ్యప, శాక్యముని – చిత్రీకరిస్తాయి. అవలోకితేశ్వరుడు, ఉదయిన, గుప్తుల కథ, నాలగిరి కథ, భవచక్రం (జీవన చక్రం), ప్రాచీన భారతీయ సంగీతకారులను కీర్తించే దృశ్యం, శ్రీలంకకు యువరాజు సింహళుడి యాత్రకు సంబంధించిన కథనం వంటివి కూడా ఇక్కడ చిత్రించబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=xii–xiii, 41–51, 70–75}}<ref>Meena Talim (2007), [https://www.jstor.org/stable/42931451 The wheel of law of causation in Ajanta paintings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923162839/https://www.jstor.org/stable/42931451|date=23 September 2018}}, Bulletin of the Deccan College Research Institute, Vol. 66/67 (2006–2007), pp. 245–258</ref> కథాత్మకమైన ఈ కుడ్యచిత్రాలు షడ్దంత, హస్తి, హంస, వెస్సంతర, సుతసోమ, మహాకపి (రెండు రూపాల్లో), శరభమృగ, మచ్ఛ, మతిపోషక, శ్యామ, మహిష, వలహస్స, శిబి, రురు, నిగ్రోదమృగ జాతక కథల వంటి వివిధ జాతక గాథలను వివరిస్తాయి.<ref name="RingWatson2012p172">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&pg=PA17|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1-136-63979-1|pages=17–19}}</ref>{{sfn|Upadhya|1994|pp=9–14, 68–84}}{{sfn|Spink|2009|pp=ix–xiii, 206}} ఈ చిత్రణలు మొదటి సహస్రాబ్ది ప్రారంభ కాలం నాటి సంస్కృతి, సమాజపు జీవన విధానాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. వీటిలో నౌకా ప్రమాదం, అలంకరించుకుంటున్న రాజకుమారి, ప్రేమలీలలో నిమగ్నమైన ప్రేమికులు, అలాగే స్త్రీపురుషులు అనురాగంతో కూర్చుని మద్యం సేవిస్తున్న దృశ్యం వంటి వైవిధ్యభరితమైన అంశాలు కనిపిస్తాయి. కొన్ని కుడ్యచిత్రాలు జాతక కథలోని వివిధ ఘట్టాలకు చెందిన ముఖ్య పాత్రలతో పాటు జంతువులు, పరివార జనాన్ని ఒకే దృశ్యంలో చిత్రించడం ద్వారా ఆ కథాంశాన్ని చూపడానికి ప్రయత్నిస్తాయి.{{sfn|Upadhya|1994|pp=9–14, 68–84}}{{Sfn|Spink|2009|pp=201–202}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_amorous_palace_scene.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_amorous_palace_scene.jpg|వెస్సంతర జాతకం: ఉదారగుణంగల వెస్సంతర రాజు కథ{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=88–90}} File:Ajanta_Cave_17_Shada-Danta_Jataka.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_17_Shada-Danta_Jataka.jpg|షడ్డంత జాతకం: ఆరు దంతాలు కలిగిన ఏనుగు తన దంతాలను దానం చేయడం{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=88–90}} File:079_Cave_17,_Beautiful_Composition_(34298740365).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:079_Cave_17,_Beautiful_Composition_(34298740365).jpg|"దర్పణ సుందరి" (అద్దం పట్టుకున్న స్త్రీ)ని చిత్రించే చిత్రం.<ref>{{cite book|title=Dance and Music in the Temple Architecture|last=Nandagopal|first=Choodamani|date=1990|publisher=Agam Kala Prakashan|isbn=978-8171860005|page=47}}</ref> File:1880_sketch_Buddha_in_sanctum_Cave_17_Ajanta_Maharashtra_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1880_sketch_Buddha_in_sanctum_Cave_17_Ajanta_Maharashtra_India.jpg|17వ గుహ గర్భాలయంలోని బుద్ధుడు File:Indra_and_Apsara_mural.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indra_and_Apsara_mural.jpg|ఇంద్రుని పక్కన అలపిని వీణతో ఉన్న సంగీతకారుడు (అత్యంత ఎడమవైపున). </gallery> == పద్దెనిదవ గుహ == గుహ 18 అనేది రెండు అష్టభుజి ఆకారపు స్తంభాలతో కూడిన ఒక చిన్న దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రదేశం (3.38 × 11.66 మీటర్లు); ఇది మరొక గదితో అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. దీని ఉద్దేశ్యం లేదా వినియోగం స్పష్టంగా లేదు. == పంతొమ్మిదవ గుహ (క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం) == {{multiple image | total_width = 410 | align = right | image1 = Ajanta,_grotta_19,_chaitya_del_V_secolo_dc._,_esterno_04,0.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = One of the Cave in Ajanta Caves.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = రాజు ఉపేంద్రగుప్తుని ఆధ్వర్యంలో నిర్మితమైన 19వ గుహ ప్రవేశ ముఖద్వారం, అంతర్గత ఆరాధనా మందిరం..{{Sfn|Spink|2007|pp=9, 237–238}} }} గుహ 19 అనేది క్రీ.శ. ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక పూజా మందిరం (చైత్య గృహం, 16.05 × 7.09 మీ). ఈ మందిరంలో వివిధ భంగిమలలో చిత్రించబడిన బుద్ధుని చిత్రాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=9, 237–238}} ఈ పూజా మందిరాన్ని ఇప్పుడు గతంలో చెక్కిన గదిగా ఉన్న దాని ద్వారా సందర్శిస్తారు. మందిరానికి ముందు ఈ గది ఉండటాన్ని బట్టి, అసలు ప్రణాళికలో భక్తులు సమావేశమై వేచి ఉండటానికి ఒక మండల శైలి ప్రాంగణం, ఈ ప్రాంగణానికి ఒక ప్రవేశ ద్వారం, ముఖభాగం ఉండేవని తెలుస్తోంది. వీటన్నిటి శిథిలాలు ఇప్పుడు చరిత్రలో కనుమరుగయ్యాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}} గుహ 19 దాని శిల్పకళకు ప్రసిద్ధి చెందిన గుహలలో ఒకటి. ఇందులో ప్రాచీన జైన, హిందూ సంప్రదాయాలలో ఆధ్యాత్మిక చిహ్నాలకు కనిపించే వాటిని పోలిన, బుద్ధుడిని రక్షిస్తున్న సర్ప పందిరితో కూడిన నాగ రూపాలు ఉన్నాయి. దీని వేతాయన (తోరణాలు) వైపులా యక్ష ద్వారపాల (సంరక్షక) చిత్రాలు, ఎగిరే జంటలు, కూర్చున్న బుద్ధుడు, నిలబడిన బుద్ధులు, దాని పైకప్పు ఒకప్పుడు చిత్రించబడిందనడానికి ఆధారాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}} గుహ 19, గుహ 9లోని ప్రణాళిక, ప్రయోగాల నుండి ప్రేరణ పొందింది.{{sfn|Spink|2009|pp=26–27, 47–48}} స్థూపంలో బుద్ధుని విగ్రహాన్ని చెక్కడం ద్వారా ఇది మునుపటి హీనయాన సంప్రదాయం నుండి ఒక ప్రధాన మార్పును చూపింది. ఈ గుహను నిర్మించిన రాజు, రాజవంశం శైవ హిందూ సంప్రదాయానికి చెందినవారు కాబట్టి, స్పింక్ 5వ శతాబ్దపు మహాయాన బౌద్ధ సంస్థలోని "అత్యున్నత స్థాయిల" నుండి వచ్చి ఉండాలని ఈ నిర్ణయం సూచిస్తుంది. గుహ 19 తవ్వకం, స్థూపం బహుశా క్రీ.శ. 467 నాటికి పూర్తయి ఉండవచ్చు, దాని తుది మెరుగులు దిద్దడం, కళాత్మక పనులు 470ల ప్రారంభం వరకు కొనసాగాయి, కానీ క్రీ.శ. 471లో దీనిని అంకితం చేసినప్పుడు ఇది కూడా అసంపూర్ణంగానే ఉంది.{{sfn|Spink|2009|pp=26–27, 34–35, 47–48, 56}} గుహ 19లోని పూజా మందిరం ప్రవేశ ద్వారం అలంకారభరితంగా ఉంటుంది. గీతలు గీసిన పూల నమూనాలు, చెక్కిన పూలమాలలతో కూడిన రెండు గుండ్రని స్తంభాలు ఒక వరండాకు ఆధారాన్ని అందిస్తాయి. దాని శిఖరం ఒక ఆమలకతో అనుసంధానించబడిన తలక్రిందులుగా ఉన్న పద్మం. దాని ఎడమ వైపున వరద హస్త ముద్రలో నిలబడి ఉన్న బుద్ధుని విగ్రహం ఉండగా, ఒక భక్తుడు ఆయన పాదాల వద్ద సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తున్నాడు. కుడి వైపున ఒక చేత్తో కుండ పట్టుకుని, మరో చేత్తో గడ్డాన్ని తాకుతున్న స్త్రీ శిల్పం ఉంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}}{{sfn|Spink|2007|pp=44–46, 131–137, 231–239}} పైన ధ్యాన ముద్రలో కూర్చున్న బుద్ధుడు ఉన్నాడు. ప్రవేశ ద్వారం కుడి వైపున "తల్లి, బిడ్డ" శిల్పం ఉంది.<ref>[http://digitalcollections.lib.washington.edu/cdm/ref/collection/ic/id/6726 Mother and Child, Cave 19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170428041327/http://digitalcollections.lib.washington.edu/cdm/ref/collection/ic/id/6726|date=28 April 2017}}, Washington University</ref> భిక్షాపాత్రతో ఉన్న ఆకారం బుద్ధుడు, అతనిని అతని భార్య, కుమారుడు చూస్తున్నట్లుగా ఉన్నారు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}}{{sfn|Spink|2007|pp=44–46, 131–137, 231–239}} పూజల మండపం అర్ధగోళాకారంలో ఉంది, దీనిని 15 స్తంభాలు రెండు ప్రక్క నడవలు, ఒక ప్రధాన మండపంగా విభజిస్తున్నాయి. గుండ్రని స్తంభాలపై పుష్ప శిల్పాలు, వాటి పైభాగంలో బుద్ధుని చిత్రం ఉన్న గాడిగల కాండం ఉన్నాయి. శిరస్సులలోని బుద్ధుని పక్కన, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కనిపించే ఏనుగులు, గుర్రాలు, ఎగురుతున్న అప్సరల శిల్పాలు ఉన్నాయి, ఇవి గుప్త సామ్రాజ్యపు కళాశైలిని ప్రతిబింబిస్తాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=102–103}} శర్మ ప్రకారం, క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన కార్లా గుహల మహా చైత్యంలోని సారూప్యతలు, గుహ 19 దానిని నమూనాగా తీసుకుని నిర్మించి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి.<ref name="Sharma">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pIiOsQSUbBwC&pg=PA51|title=Bharhut Sculptures|last1=Sharma|first1=Ramesh Chandra|date=1994|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170173083|page=51}}</ref> పూజల మండపం లోపల ఉన్న ప్రక్క నడవల గోడలు, పైకప్పు చిత్రాలతో కప్పబడి ఉన్నాయి. ఇవి బుద్ధుడిని, పువ్వులను, ఎడమ నడవలో మళ్ళీ "తల్లి, బిడ్డ" పురాణాన్ని చూపుతాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=102–103}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_cave_19_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_19_plan.jpg|19వ గుహ ప్రణాళిక, అక్కడ ఒకప్పుడు ప్రాంగణం, అదనపు కళాఖండాలు ఉండేవని సూచిస్తోంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}} File:Engravings_in_pathway_of_Ajanta.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Engravings_in_pathway_of_Ajanta.JPG|''అర్ధపర్యంకాసనంలో నాగరాజు; ఆయన భార్య తామరపుష్పాన్ని ధరించి, మంగళసూత్రాన్ని అలంకరించుకుని ఉన్నారు.''{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}} File:013_Cave_19,_Buddha_Meditating_(33535639164).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:013_Cave_19,_Buddha_Meditating_(33535639164).jpg|ఆలయ మధ్య భాగంలో బుద్ధుని శిల్పాలు కలిగిన 15 స్తంభాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=102–103}} File:027_Cave_19,_Buddha_Paintings_(34219246102).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:027_Cave_19,_Buddha_Paintings_(34219246102).jpg|19వ గుహలోని పక్కన ఉన్న నడవాలో బుద్ధుని చిత్రాలు{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=102–103}} </gallery> == ఇరవయ్యవ గుహ == {{multiple image | total_width = 410 | align = right | image1 = Ajanta caves Maharashtra 200.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta Caves 113.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 20: వెలుపలి భాగం, స్తంభాలతో కూడిన ప్రధాన గర్భాలయం | direction = }} గుహ 20 అనేది 5వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక మఠం (విహారం) హాలు (కొలతలు: 16.2 × 17.91 మీటర్లు). స్పింక్ ప్రకారం, "ధార్మిక పుణ్యఫలాల వృక్షాన్ని వృద్ధి చేయాలనే" తన కోరికతో రాజు ఉపేంద్రగుప్తుడు 460వ దశకంలో దీని నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు.{{sfn|Spink|2007|p=249}} ఇతర గుహల నిర్మాణ పనులతో పాటే ఈ గుహ 20 పనులు కూడా కొనసాగాయి. గుహ 20లో అద్భుతమైన శిల్పకళా వివరాలు ఉన్నప్పటికీ, గుహలు 17, 19లతో పోలిస్తే దీనికి ప్రాధాన్యత తక్కువగా ఉండేదని స్పింక్ పేర్కొన్నారు.{{sfn|Spink|2007|pp=249–251}} గుహ 20 నిర్మాణ పనులు మధ్యమధ్యలో ఆగిపోయి, ఆ తర్వాతి దశాబ్దంలో తిరిగి కొనసాగాయి.{{sfn|Spink|2007|pp=249–251}} ఈ విహారంలో ఒక గర్భాలయం, భిక్షువుల కోసం నాలుగు గదులు (సెల్స్), వెలుతురు కోసం రాతిలో చెక్కిన రెండు కిటికీలతో కూడిన స్తంభాల వరండా ఉన్నాయి. ప్రధాన హాలులోకి ప్రవేశించే ముందు, వరండాకు ఎడమ వైపున కిటికీ, పక్క గదికి పైన చెక్కిన రెండు బుద్ధుని రూపాలు కనిపిస్తాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=103}} ప్రధాన హాలు పైకప్పుపై చిత్రలేఖనపు ఆనవాళ్లు ఉన్నాయి. గర్భాలయంలోని బుద్ధుడు ధర్మబోధన చేస్తున్న భంగిమలో ఉంటాడు. గుహ ప్రవేశ ద్వారం పైభాగంలో (లింటెల్ వద్ద) పరివారంతో కూడిన ఏడుగురు బుద్ధుల శిల్పం ఉండటం ఈ గుహ ప్రత్యేకత. దీని వరండాలో బ్రాహ్మీ లిపిలో ఒక సంస్కృత అంకిత శాసనం ఉంది; ఇందులో ఈ గుహను 'మండపం' అని పేర్కొన్నారు.{{sfn|Spink|2007|pp=217–218}}<ref>{{cite journal |last=Owen |first=Nadine |date=2001 |title=Constructing Another Perspective for Ajaṇṭā's Fifth-Century Excavations |journal=Journal of the International Association of Buddhist Studies |volume=24 |issue=1 |page=42 with footnotes 40–42}}</ref> గుహ 20లోని అనేక మానవ, అలంకారిక శిల్పాలు గుహ 19లోని వాటిని పోలి ఉంటాయి, అలాగే కొంతవరకు గుహ 17లోని శిల్పాలను కూడా పోలి ఉంటాయి. ఈ మూడు గుహల నిర్మాణంలోనూ ఒకే రకమైన వాస్తుశిల్పులు, కళాకారులు పాల్గొనడం దీనికి కారణం కావచ్చు. గుహ 20లోని ద్వార బంధాలు నిర్మాణాత్మక శైలిని కలిగి ఉంటాయి, ఇది అజంతా ప్రాంతంలోనే ఒక ప్రత్యేకమైన అంశం.{{sfn|Spink|2007|pp=261–263}} గుహ 20లోని అలంకరణలు కూడా వినూత్నంగా ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, రెండు దిండ్లకు ఆనుకుని కూర్చుని ఉన్న బుద్ధుడు, "అతని వెనుక పండ్లతో నిండిన మామిడి చెట్టు" ఉన్న దృశ్యం ఇందులో కనిపిస్తుందని స్పింక్ పేర్కొన్నారు.{{sfn|Spink|2007|pp=261–263}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:033_Cave_20,_Buddha_on_Lion_Throne_(34246702601).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:033_Cave_20,_Buddha_on_Lion_Throne_(34246702601).jpg|సింహాసనంపై బుద్ధుడు File:037_Cave_20,_Naga_(33567164493).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:037_Cave_20,_Naga_(33567164493).jpg|గర్భాలయంలో ఇరువైపులా రక్షకులుగా ఇద్దరు నాగరాజులు ఉన్నారు. </gallery> == గుహ 21 == గుహ 21 అనేది (29.56 × 28.03 మీ) ఒక మండపం. ఇందులో సన్యాసుల కోసం రాతితో చెక్కిన పన్నెండు గదులు, ఒక గర్భగుడి, పన్నెండు స్తంభాలు, చిన్న స్తంభాలతో కూడిన వరండా ఉన్నాయి. చిన్న స్తంభాలపై ఉన్న చెక్కడాలలో జంతువులు, పువ్వులు ఉన్నాయి. స్తంభాలపై అప్సరలు, నాగరాజు, నాగరాణి, అలాగే అంజలి ముద్రతో నమస్కరిస్తున్న భక్తుల శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ మండపం ఒకప్పుడు పూర్తిగా రంగులతో చిత్రించబడి ఉండేదని ఆధారాలు చూపిస్తున్నాయి. గర్భగుడిలోని బుద్ధుడు ప్రబోధించే భంగిమలో చూపబడ్డాడు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}{{sfn|Spink|2007|pp=273–311}} == గుహ 22 == గుహ 22 అనేది ఒక చిన్న విహారం (12.72 × 11.58 మీటర్లు); దీనికి ఇరుకైన వరండా, పూర్తికాని నాలుగు గదులు ఉన్నాయి. ఇది ఎత్తైన ప్రదేశంలో తొలిచి నిర్మించబడింది, దీనిని చేరుకోవడానికి మెట్లు ఎక్కాల్సి ఉంటుంది. దీని లోపల బుద్ధుడు 'ప్రలంబ-పాదాసన' (కాళ్లు కిందకు వేలాడదీసి కూర్చునే భంగిమ)లో ఆసీనుడై ఉంటాడు. గుహ 22లోని చిత్రాలలో మైత్రేయునితో కూడిన మానుష-బుద్ధులు కనిపిస్తారు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}{{sfn|Spink|2007|pp=288–290}} గుహ 22 వరండాకు ఎడమ వైపున ఉన్న ఒక స్తంభంపై సంస్కృత వచన శాసనం ఉంది. ఇది కొన్ని చోట్ల దెబ్బతిన్నప్పటికీ, చదవగలిగే భాగాల ప్రకారం ఇది "జయత" సమర్పించిన ఒక మండపం పుణ్యప్రదమైన కానుక అని తెలుస్తోంది; ఇందులో జయత కుటుంబాన్ని "గొప్ప ఉపాసకులు"గా పేర్కొన్నారు. అలాగే, "తల్లిదండ్రులతో సహా సమస్త జీవులకు ఉత్తమ జ్ఞానం లభించేలా దీని పుణ్యఫలం దక్కాలి" అనే వాక్యంతో ఈ శాసనం ముగుస్తుంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=259}} {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = Ajanta Cave 21 outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta Caves 124.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 21: వెలుపలి భాగం, లోపలి హాలు }} == గుహ 23 == గుహ 23 కూడా అసంపూర్తిగా ఉంది; ఇందులో ఒక హాలు (28.32 × 22.52 మీటర్లు) ఉన్నప్పటికీ, దీని రూపకల్పన గుహ 21ని పోలి ఉంటుంది. స్తంభాల అలంకరణలు, నాగ ద్వారపాలకులు ఈ గుహను ఇతర వాటి నుండి వేరుగా నిలబెడతాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}{{sfn|Spink|2007|pp=290–303}} {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = Ajanta Cave 24 exterior.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 076 Cave 24, Unfinished Cave (34336103326).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 24 వెలుపలి భాగం, అసంపూర్ణంగా ఉన్న లోపలి భాగం. }} == గుహ 24 == గుహ 24, గుహ 21 లాగే అసంపూర్తిగా ఉన్నప్పటికీ చాలా పెద్దది. గుహ 4 తర్వాత, ఇందులో రెండవ అతిపెద్ద మఠం మండపం (29.3 × 29.3 మీ) ఉంది. ఈ ప్రదేశంపై జరిగిన విద్వత్ అధ్యయనాలకు గుహ 24 మఠం చాలా ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే బహుళ కార్మికుల బృందాలు తమ లక్ష్యాలను ఏకకాలంలో ఎలా పూర్తి చేశాయో ఇది చూపిస్తుంది.{{sfn|Spink|2007|pp=308–309}} నడవను తవ్విన వెంటనే, ప్రధాన మండపం, గర్భగుడి నిర్మాణంలో ఉండగానే గదుల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది.{{sfn|Spink|2009|pp=18 footnote 5}} గుహ 24 నిర్మాణం క్రీ.శ. 467లో ప్రణాళిక చేయబడినప్పటికీ, బుద్ధభద్రుని మద్దతుతో బహుశా క్రీ.శ. 475లో ప్రారంభమై, ప్రాయోజక రాజు హరిసేనుడి మరణంతో క్రీ.శ. 477లో హఠాత్తుగా ముగిసింది.{{sfn|Spink|2009|pp=31–32, 60}} అజంతా ప్రదేశంలోని ఒక స్తంభంపై అత్యంత సంక్లిష్టమైన శిలాఫలకాలలో ఒకటి ఇక్కడ ఉండటం దీనికి ఒక ప్రత్యేకత. గుహ లోపల రాతితో పనిచేస్తున్నప్పుడు కళాకారులు ఎంతగా రాణించారో, వారి నైపుణ్యాన్ని నిరంతరం ఎలా మెరుగుపరుచుకున్నారో ఇది సూచిస్తుంది.{{sfn|Spink|2009|pp=243–244}} కళాకారులు ఇరుకైన గుహలో మసక వెలుతురులో పనిచేస్తూ, కుడి మధ్య వరండా స్తంభం మధ్య పలకపై పద్నాలుగు సంక్లిష్టమైన సూక్ష్మ చిత్రాలను చెక్కారు.{{sfn|Spink|2014|pp=37–38, 42}} అదేవిధంగా గుహ 24లోని పతకాల శిల్పాలు, మునుపటి నిర్మాణంలోని పువ్వులకు బదులుగా, ప్రేమ జంటలను, మానవరూప కళలను చూపుతాయి.{{sfn|Spink|2014|pp=37–38, 42}} గుహ 24 గర్భగుడిలో ప్రలంబ-పాదాసనంలో కూర్చున్న బుద్ధుడు ఉన్నాడు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}{{sfn|Spink|2007|pp=304–311}} == గుహ 25 == గుహ 25 ఒక మఠం. దీని హాలు (11.37 × 12.24 మీటర్లు) ఇతర మఠాల మాదిరిగానే ఉన్నప్పటికీ, ఇందులో గర్భాలయం లేదు; ఇది చుట్టూ ఆవరణ గోడ కలిగిన ప్రాంగణాన్ని కలిగి ఉండి, ఎత్తైన ప్రదేశంలో తొలిచి నిర్మించబడింది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_caves_Maharashtra_210.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_caves_Maharashtra_210.jpg|21వ గుహలోని బుద్ధుడు File:060_Cave_22,_Interior_(34336161086).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:060_Cave_22,_Interior_(34336161086).jpg|గుహ 22: లోపలి హాలు File:064_Cave_23,_Side_View_(34377438285).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:064_Cave_23,_Side_View_(34377438285).jpg|గుహ 23: లోపలి హాలు File:075_Cave_24,_Pillar_in_Unfinished_Cave_(34336108966).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:075_Cave_24,_Pillar_in_Unfinished_Cave_(34336108966).jpg|గుహ 24లోని అధునాతన స్తంభాలు, వాటిలో పొదిగిన ప్రేమ జంటలు; సమాంతర పనికి సాక్ష్యం{{sfn|Spink|2014|pp=37–38, 42}} </gallery> == గుహ 26 (క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం) == {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = 079 Cave 26, Exterior of Chaitya Hall (33535465394).jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Cave 26, Ajanta.jpg | alt2 = | caption2 = | footer_align = center | footer = గుహ 26: ప్రవేశ ద్వారం, మండపం లోపలి భాగం }} గుహ 26 అనేది ఒక పూజా మండపం (చైత్యగృహం, 25.34 × 11.52 మీ). దీని ప్రణాళిక గుహ 19ని పోలి ఉంటుంది. ఇది చాలా పెద్దది, విహార నిర్మాణ అంశాలను కలిగి ఉంది. ఒక శాసనం ప్రకారం, బుద్ధభద్ర అనే సన్యాసి, అస్మక రాజుకు సేవ చేస్తున్న అతని స్నేహితుడైన మంత్రి ఈ విశాలమైన గుహను బహుమతిగా ఇచ్చారు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=104–106}}{{sfn|Spink|2009|pp=9–10}} ఆ శాసనంలో ఒక దార్శనిక ప్రకటన, "చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంత కాలం నిలిచి ఉండే ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని పర్వతంపై నిర్మించడం" అనే లక్ష్యం ఉందని వాల్టర్ స్పింక్ అనువదించారు.{{sfn|Spink|2014|p=34 with footnote 30}} గుహ 26లో నిర్మాణదారులు చిత్రాల కంటే శిల్పాలపై ఎక్కువ దృష్టి సారించి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే గోడలపై ఉన్న చిత్రాల కంటే రాతి శిల్పాలు చాలా కాలం పాటు నిలిచి ఉంటాయని వారు నమ్మారు.{{sfn|Spink|2014|p=34 with footnote 30}}{{sfn|Spink|2014|pp=64–65, 88–96 with footnotes}}<ref>{{cite journal |last=Singh |first=Rajesh Kumar |year=2012 |title=The Early Development of the Cave 26-Complex at Ajanta |journal=South Asian Studies |volume=28 |issue=1 |pages=37–68 |doi=10.1080/02666030.2012.659906 |s2cid=161425050}}</ref> గుహ 26లోని శిల్పాలు విస్తృతమైనవి, మరింత క్లిష్టమైనవి. ఇది తవ్విన చివరి గుహలలో ఒకటి, ASI ప్రకారం ఒక శాసనం ఇది 5వ శతాబ్దం చివరి లేదా 6వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందినదని సూచిస్తుంది. ఈ గుహలో ప్రదక్షిణ (ప్రదక్షిణ) కోసం ఇరువైపులా నడవలతో కూడిన అర్ధ వృత్తాకార మండపం ఉంది. ఈ మార్గం చెక్కిన బౌద్ధ గాథలతో, నడవ కుడి వైపున శ్రావస్తి అద్భుతానికి సంబంధించిన మూడు చిత్రాలతో, వివిధ ముద్రలలో కూర్చున్న బుద్ధుని విగ్రహాలతో నిండి ఉంది. వీటిలో చాలా వరకు భక్తులచే తరువాత చేర్చబడ్డాయి, అందువల్ల ఇవి అసలు ప్రణాళికల రూపకర్తల లక్ష్యాలకు ఆటంకం కలిగిస్తాయి.{{sfn|Spink|2014|pp=53–57, 33–42, Figures on 88–96 (plus cover page), 311–324}} ప్రవేశ ద్వారం నుండి వెంటనే ఎడమ వైపున, నడవ గోడపై కళాకృతి ప్రారంభమవుతుంది. ప్రధాన కళాకృతులలో గోడపై ఉన్న బుద్ధుని మహా పరినిర్వాణం (శయనించిన బుద్ధుడు), దాని తర్వాత "మార ప్రలోభాలు" అనే గాథ ఉన్నాయి. ఈ ప్రలోభాలలో ధ్యానం చేస్తున్న బుద్ధుని క్రింద చిత్రీకరించబడిన మారుని కుమార్తెల ప్రలోభాలు కూడా ఉన్నాయి. వారు తక్కువ దుస్తులతో, ఆకర్షణీయమైన భంగిమలలో చూపబడ్డారు, అయితే బుద్ధునికి ఎడమ, కుడి వైపులా మార సైన్యాలు శబ్దంతో అతని దృష్టిని మరల్చడానికి, హింసతో బెదిరించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. పై కుడి మూలలో, తపస్వి అయిన బుద్ధుని సంకల్పాన్ని లేదా ఏకాగ్రతను భంగపరచడంలో విఫలమైనందుకు నిరాశ చెందిన మార చిత్రం ఉంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=104–106}} అప్స్ మధ్యలో రాతితో చెక్కిన ఒక స్థూపం ఉంది. ఆ స్థూపం ముందు భాగంలో బుద్ధుని చిత్రం, దాని పీఠంపై 18 పలకలు, వాటి పైన 18 పలకలు, ఆయన పైన మూడు అంచెల తోరణం ఉన్నాయి, అండ (అర్ధగోళాకార గుడ్డు) స్థూపంపై అప్సరలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=104–106}} దాగోబా పైన తొమ్మిది అంచెల హర్మిక ఉంది, ఇది మహాయాన విశ్వశాస్త్రంలోని తొమ్మిది సంసార (బౌద్ధమత) స్వర్గాలకు ప్రతీక. గోడలు, స్తంభాలు, బ్రాకెట్లు, ట్రైఫోరియం బౌద్ధ ఇతివృత్తాలతో విస్తృతంగా చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఈ గుహలోని అనేక గోడ శిల్పాలు, చిత్రాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి, ప్రదేశ పరిరక్షణ ప్రయత్నాలలో భాగంగా వాటిని పునరుద్ధరించారు.{{sfn|Spink|2014|pp=311–339, Figures on 88–93, with footnotes}} 26వ గుహకు, దాని ఎడమ భాగానికి మధ్య, 7వ శతాబ్దం చివరి లేదా 8వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందిన రాష్ట్రకూట నానారాజ్ (ముల్తాయ్, సంగలోడ ఫలకాలలో ఇతని ప్రస్తావన ఉంది) ఆస్థాన కవి రాసిన ఒక శాసనం ఉంది. ఇది అజంతాలోని చివరి శాసనం.{{sfn|Spink|2006|p=336}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_cave_26_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_26_plan.jpg|పూర్తయిన రూపంలో 26వ గుహ ప్రణాళిక. అక్కడి చెక్కడాలను బట్టి చూస్తే, అసలు ప్రణాళిక మరింత భారీగా ఉండేదని తెలుస్తోంది..{{sfn|Spink|2009|pp=xvii, 29–30}} File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Digoba_Stupa.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Digoba_Stupa.jpg|ఆరాధనా మందిరంలోని శిల్పకళా శోభితమైన దాగోబ (స్తూపం). దీనికి 36 చెక్కిన పలకలు ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=105–106}} File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Temptation_of_the_Buddha.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Temptation_of_the_Buddha.jpg|బుద్ధుడికి కలిగిన ప్రలోభం; కింద చెక్కబడిన మారుడి కుమార్తెలు ఆయనను వశం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. మారుడు కుడివైపు పైభాగంలో ఉన్నాడు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=105–106}} File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Buddha_Parinirvana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Buddha_Parinirvana.jpg|గుహ 26, ఎడమ వైపు నడవా గోడ: బుద్ధుని మహా పరినిర్వాణం లేదా మరణిస్తున్న బుద్ధుడు{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=104–105}} </gallery> == గుహ 27 == గుహ 27 ఒక మఠం (విహారం); ఇది బహుశా గుహ 26కు అనుబంధంగా నిర్మించబడి ఉండవచ్చు. దీని రెండు అంతస్తులు దెబ్బతిన్నాయి, పై అంతస్తు పాక్షికంగా కూలిపోయింది. దీని నిర్మాణ ప్రణాళిక ఇతర మఠాల మాదిరిగానే ఉంటుంది. {{multiple image | total_width = 520 | align = right | image1 = Ajanta caves Maharashtra 205.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta Cave 28 exterior.jpg | alt2 = | caption2 = | image3 = Ajanta Cave 29 frontal view.jpg | alt3 = | caption3 = | footer = ఎడమవైపు: గుహ 27 (గుహ 26కు ఎడమవైపున ఉంది). మధ్యలో: గుహ 28 (గుహ 27కు ఆవల, అజంతా సముదాయం, పశ్చిమ చివరన ఉంది). కుడివైపు: గుహ 29 (గుహలు 20, 21 మధ్య ఎత్తులో ఉంది). }} == గుహ 28 == గుహ 28 అజంతా సముదాయం పశ్చిమ చివరన ఉన్న ఒక అసంపూర్ణ మఠం; ఇది పాక్షికంగా మాత్రమే తవ్వబడింది, దీనిని చేరుకోవడం చాలా కష్టం. == గుహ 29 == గుహ 29 అజంతా సముదాయంలో అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉన్న ఒక అసంపూర్ణ మఠం. ప్రారంభ దశలో సంఖ్యలను కేటాయించేటప్పుడు ఇది గుర్తించబడలేదు; ఇది భౌతికంగా గుహలు 20, 21 మధ్య ఉంది.[1] == గుహ 30 == 1956లో, ఒక కొండచరియ విరిగిపడటం వల్ల గుహ 16కు వెళ్లే నడకదారి మూసుకుపోయింది. ఆ దారిని శుభ్రం చేసి పునరుద్ధరించే ప్రయత్నంలో, వాగు పడకకు సమీపంలో ఉన్న శిథిలాల మధ్య కార్మికులు ఒక చిన్న రంధ్రం, ఒక చిన్న అంకిత స్తూపాన్ని గమనించారు.<ref name="Le 112">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&pg=PA112|title=Buddhist Architecture|last1=Le|first1=Huu Phuoc|date=2010|publisher=Grafikol|isbn=978-0984404308|page=112}}</ref><ref>{{Cite web|title=A view of Cave 30, photographed by Walter Spink|url=http://vmis.in/upload/Assets/Archive/379/1.jpg|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107003356/http://vmis.in/upload/Assets/Archive/379/1.jpg|archive-date=7 November 2017|access-date=31 October 2017}}</ref> తదుపరి పరిశీలన, తవ్వకాల ద్వారా, క్రీ.పూ. 2వ, 1వ శతాబ్దాలకు చెందిన ఒక తెలియని హీనయాన మఠం గుహ బయటపడింది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=106}}<ref>Walter Spink (1966), [https://www.jstor.org/stable/4629225 Ajantā and Ghatotkacha: A Preliminary Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215224207/https://www.jstor.org/stable/4629225|date=15 December 2018}}, Ars Orientalis, Vol. 6 (1966), pp. 135–155</ref> వాస్తవానికి గుహ 30 అజంతా సముదాయంలోనే అత్యంత పురాతనమైన గుహ కావచ్చు.<ref name="Le 1122">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&pg=PA112|title=Buddhist Architecture|last1=Le|first1=Huu Phuoc|date=2010|publisher=Grafikol|isbn=978-0984404308|page=112}}</ref> ఇది 3.66 మీటర్ల × 3.66 మీటర్ల కొలతలు కలిగిన గుహ; ఇందులో మూడు గదులు (సెల్స్) ఉన్నాయి. ప్రతి గదిలోనూ రెండు రాతి పడకలు, వాటి పక్కన రాతి దిండ్లు ఉన్నాయి. గది ద్వారాల పైభాగంలో (లింటెల్స్) తామర పువ్వులు, పూలదండల చెక్కడాలు కనిపిస్తాయి. ఈ గుహలో తెలియని లిపిలో రెండు శాసనాలు ఉన్నాయి. దీని వరండాలో ఒక వేదిక కూడా ఉంది, ఇక్కడి నుండి కింద ఉన్న నదీ లోయ, అటవీ ప్రాంతం అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూడవచ్చు. గుప్తే, మహాజన్ అభిప్రాయం ప్రకారం, గుహ 16 ప్రవేశ ద్వారం దృశ్యానికి ఇది ఆటంకం కలిగించినందున, ఒకానొక సమయంలో పెద్దగా, జాగ్రత్తగా చెక్కబడిన రాతి ముక్కలతో ఈ గుహను మూసివేసి ఉండవచ్చు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=106}} == ఇతర మౌలిక సదుపాయాలు == అజంతా గుహలలో 80% కంటే ఎక్కువ విహారాలు (తాత్కాలిక యాత్రికుల నివాసాలు, మఠాలు)గా ఉండేవి. ఈ గుహలను నిర్మించిన రూపకర్తలు, కళాకారులు, సందర్శకులు, సన్యాసుల కోసం విరాళాలు సేకరించడానికి, ధాన్యం, ఆహారాన్ని నిల్వ చేయడానికి సౌకర్యాలను చేర్చారు. అనేక గుహలలో నేలలో చెక్కబడిన పెద్ద నిల్వ గదులు ఉన్నాయి. స్పింక్ ప్రకారం, "అజంతా గుహ దిగువ 6, గుహ 11 రెండింటిలోని గర్భగుడులలోని చాలా విశాలమైన గూళ్ళలో" అతిపెద్ద నిల్వ స్థలాలు కనిపిస్తాయి. ఈ గుహలు బహుశా వాటి సాపేక్ష సౌలభ్యం, వాటి ఎత్తైన స్థాయి కారణంగా అవి అందించే భద్రత వల్ల ఎంపిక చేయబడ్డాయి. నేలలో చెక్కబడిన కప్పు ఉన్న గదులను ఏకీకృతం చేయాలనే ఎంపిక నిద్రించడానికి స్థలాన్ని అందించాల్సిన అవసరం ద్వారా ప్రేరేపించబడి ఉండవచ్చు.{{sfn|Spink|2005a|pp=100–101}} == ఇటీవలి తవ్వకాలు == [[File:Vihara_brick_monastery_at_Ajanta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vihara_brick_monastery_at_Ajanta.jpg|thumb|అజంతాలోని గుహలకు ఎదురుగా ఉన్న విహార ఇటుక మఠం. ఈ గదులు ఒక కేంద్ర వేదికపై ఏర్పాటు చేయబడిన స్థూపం చుట్టూ నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="AjantaASI2">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref>]] వాఘోరా నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న గుహలకు అభిముఖంగా, కాల్చిన ఇటుకలతో నిర్మించిన ఒక విహార మఠం ఇటీవల తవ్వకాలలో బయటపడింది.<ref name="AjantaASI3">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref><ref name="ASI Ajanta2">{{cite book|url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|title=Indian Archaeology 2000-2001 A Review|date=2001|publisher=Archaeological Society of India|pages=92–98|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live}}</ref> దీనిలో ఒక కేంద్ర ప్రాంగణానికి అభిముఖంగా అనేక గదులు ఉన్నాయి, ఆ ప్రాంగణంలో ఒక స్థూపాన్ని స్థాపించారు.<ref name="AjantaASI4">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref><ref name="The Early Development of the Cave 22">"Recent excavations have unearthed valuable material including a brick monastery that had a stūpa, a gold coin of the Byzantine King Theodosius, an image of Mahiṣāsuramardinī, implements, vessels, and other objects. For a full report, see 'Excavation at Ajanta: District Aurangabad', in Indian Archaeology 2000 2001 A Review (New Delhi: Archaeological Survey of India, 2006), pp. 92-97" in {{cite journal |last1=Singh |first1=Rajesh Kumar |date=2012 |title=The Early Development of the Cave 26-Complex at Ajanta |journal=South Asian Studies |volume=28 |issue=1 |pages=37–68 |doi=10.1080/02666030.2012.659906 |s2cid=161425050}}</ref> ఈ తవ్వకాలలో పశ్చిమ సాత్రపుల పాలకుడు విశ్వసేనుడి (క్రీ.శ. 293–304 పరిపాలన) నాణెం, అలాగే బైజాంటైన్ చక్రవర్తి థియోడోసియస్ II (క్రీ.శ. 402-450 పరిపాలన) బంగారు నాణెం లభించాయి. ఇవి గుహల కాల నిర్ణయానికి నాణేల శాస్త్రపరంగా మరింత ధృవీకరణను ఇచ్చాయి.<ref name="AjantaASI5">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref> మహిషాసురమర్దిని ఒక టెర్రకోట ఫలకం కూడా కనుగొనబడింది, దీనిని బహుశా కళాకారులు పూజించి ఉండవచ్చు.<ref name="AjantaASI6">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref><ref name="ASI Ajanta3">{{cite book|url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|title=Indian Archaeology 2000-2001 A Review|date=2001|publisher=Archaeological Society of India|pages=92–98|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live}}</ref><gallery widths="180"> File:Ajanta_burnt-brick_monastery.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_burnt-brick_monastery.jpg|అజంతాలో ఇటీవల తవ్వకాలలో బయటపడిన ఇటుకల మఠంలోని బౌద్ధ విహార గదుల నిర్మాణం File:Ajanta_Visvasena.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Visvasena.jpg|మఠం వద్ద జరిగిన తవ్వకాల్లో లభించిన పశ్చిమ క్షత్రప రాజు విశ్వసేనుడి (293–304) నాణెం. File:Ajanta_Theodosius_II_402-450.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Theodosius_II_402-450.jpg|మఠంలో జరిపిన తవ్వకాలలో లభించిన బైజాంటైన్ చక్రవర్తి రెండవ థియోడోసియస్ (402–450) నాణెం. File:Ajanta_terracotta_plaque_of_Mahishasuramardini.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_terracotta_plaque_of_Mahishasuramardini.jpg|ఆ ప్రదేశంలో హిందూ దేవత మహిషాసురమర్దిని టెర్రకోట ఫలకం లభించింది. </gallery> == చిత్రాల నకళ్లు == [[File:Aj2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aj2.jpg|thumb|వివరాలు: ఎడమవైపు అసలు చిత్రం, కుడివైపు లేడీ హెరింగ్‌హామ్ (1915) గీసిన నకలు]] పునఃకనుగొనబడినప్పటి నుండి ఈ చిత్రాలు గణనీయంగా క్షీణించాయి, ఈ కళాఖండాలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడానికి 19వ శతాబ్దానికి చెందిన అనేక నకళ్లు, చిత్రాలు ముఖ్యమైనవి. 19వ శతాబ్దంలో యూరోపియన్, జపనీస్ మ్యూజియంల కోసం అజంతా చిత్రాలను నకలు చేయడానికి అనేక ప్రయత్నాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ కళాఖండాలలో కొన్ని తరువాత ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, అగ్ని ప్రమాదాలలో నాశనమయ్యాయి. ఉదాహరణకు, 1846లో, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీకి చెందిన ఆర్మీ అధికారి, చిత్రకారుడైన మేజర్ రాబర్ట్ గిల్‌ను, గుహ గోడలపై ఉన్న ఫ్రెస్కోల నకళ్లను తయారు చేయడానికి రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ నియమించింది.{{sfn|Upadhya|1994|pp=2–3}} గిల్ 1844 నుండి 1863 వరకు ఆ ప్రదేశంలో తన చిత్రలేఖనంపై పనిచేశాడు. అతను కుడ్యచిత్రాలలోని పెద్ద భాగాలకు 27 నకళ్లను తయారు చేశాడు, కానీ వాటిలో నాలుగు మినహా మిగిలినవన్నీ 1866లో లండన్‌లోని క్రిస్టల్ ప్యాలెస్‌లో జరిగిన అగ్నిప్రమాదంలో నాశనమయ్యాయి, అక్కడ వాటిని ప్రదర్శనకు ఉంచారు.<ref>{{harvnb|Gordon|2011|pp=234–238}}; Conserving the copies of the Ajanta cave paintings at the V&A</ref> గిల్ ఆ ప్రదేశానికి తిరిగి వచ్చి, 1875లో తన మరణం వరకు ఆ కుడ్యచిత్రాలను పునఃసృష్టించే తన పనిని తిరిగి ప్రారంభించాడు. [[File:Ajanta_dancing_girl_now_and_then.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_dancing_girl_now_and_then.jpg|ఎడమ|thumb|అజంతా ఫ్రెస్కోలో నాట్యకారిణి; 2012 నాటి ఛాయాచిత్రం (ఎడమవైపు), రాబర్ట్ గిల్ 19వ శతాబ్దపు ప్రతిరూపం<ref>Detail from this [https://collections.vam.ac.uk/item/O115444/copy-of-painting-inside-the-oil-painting-gill-robert/ painting in the V&A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414100711/http://collections.vam.ac.uk/item/O115444/copy-of-painting-inside-the-oil-painting-gill-robert|date=14 April 2018}}</ref>]] 1872లో మరో ప్రయత్నం జరిగింది, అప్పుడు బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ జాన్ గ్రిఫిత్స్‌ను తన విద్యార్థులతో కలిసి అజంతా చిత్రాల ప్రతిరూపాలను తయారు చేయమని ఆదేశించింది, మళ్ళీ ఇంగ్లాండ్‌కు రవాణా చేయడం కోసం. వారు దీనిపై పదమూడు సంవత్సరాలు పనిచేశారు, సుమారు 300 కాన్వాస్‌లు తయారు చేయబడ్డాయి, వాటిలో చాలా వరకు లండన్‌లోని ఎగ్జిబిషన్ రోడ్‌లో ఉన్న ఇంపీరియల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో ప్రదర్శించబడ్డాయి, ఇది విక్టోరియా, ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం పూర్వగాములలో ఒకటి. కానీ 1885లో జరిగిన మరో అగ్నిప్రమాదంలో మ్యూజియం ఒక విభాగంలో నిల్వ ఉంచిన వందకు పైగా చిత్రాలు నాశనమయ్యాయి. V&A వద్ద రెండు సెట్‌ల నుండి 166 పెయింటింగ్‌లు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి, అయితే 1955 నుండి ఏవీ శాశ్వత ప్రదర్శనలో లేవు. వాటిలో అతిపెద్దవి సుమారు 3 బై 6 మీటర్ల (9.8 అడుగులు × 19.7 అడుగులు) పరిమాణంలో ఉంటాయి. 2006లో వాటిలో సగం పెయింటింగ్‌లపై ఒక పరిరక్షణ ప్రాజెక్ట్ చేపట్టబడింది, ఇందులో నార్తంబ్రియా విశ్వవిద్యాలయం కూడా పాలుపంచుకుంది.<ref name="Tillotson">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kmfxexeX3pIC&pg=PA156|title=Jaipur Nama: Tales from the Pink City|last1=Tillotson|first1=Giles Henry Rupert|date=2006|publisher=Penguin Books India|isbn=9780144001002|page=156}}</ref> గ్రిఫిత్, అతని విద్యార్థులు చిత్రాలను సులభంగా చూడటానికి వీలుగా అనేక చిత్రాలకు "చౌక వార్నిష్" పూశారు, ఇది అసలు చిత్రాల క్షీణతకు దోహదపడింది. స్పింక్, ఇతరుల ప్రకారం, ASI ఇటీవల చేసిన శుభ్రపరచడం కూడా దీనికి కారణమైంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0jzrAAAAMAAJ|title=Wall Paintings of Rajasthan|date=1998|publisher=Jawahar Kala Kendra|page=23|quote=artist Murali and Kishan are good examples of 19th C. painting}}</ref> [[File:Exposition_Clemenceau,_le_Tigre_et_l'Asie_(MNAA-Guimet,_Paris)_(13888446659).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Exposition_Clemenceau,_le_Tigre_et_l'Asie_(MNAA-Guimet,_Paris)_(13888446659).jpg|thumb|పారిస్‌లోని మ్యూసీ గిమెట్‌లో ఉన్న అజంతా పెయింటింగ్ ప్రతిరూపం. గుహ 1లోని నందుని మతమార్పిడికి సంబంధించిన కుడ్యచిత్రంలో ఒక భాగం.<ref>{{cite book|url=https://www.exoticindiaart.com/book/details/ajanta-murals-album-of-eighty-five-reproductions-in-colour-NAL459/|title=Ajanta Murals (An Album of Eighty-Five Reproductions in Colour)|date=1996|publisher=Archaeological Survey of India|page=Fig. 2}}</ref>]] 1909, 1911 మధ్య, క్రిస్టియానా హెరింగ్‌హామ్ (లేడీ హెరింగ్‌హామ్), భవిష్యత్ భారతీయ ఆధునిక చిత్రకారుడు నందలాల్ బోస్‌తో సహా కలకత్తా స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌కు చెందిన విద్యార్థుల బృందం మరికొన్ని ప్రతులను తయారు చేసింది. ఈ ప్రతులు లండన్‌లోని కొత్తగా ఏర్పడిన ఇండియా సొసైటీ మొదటి ప్రచురణగా పూర్తి రంగులలో ప్రచురించబడ్డాయి. మునుపటి ప్రతుల కంటే ఎక్కువగా, ఆమె చిత్రాలను చూస్తున్నప్పుడు వాటి స్థితిని నమోదు చేయడం కంటే, అసలు స్థితిని పునఃసృష్టించడానికి రంధ్రాలు, నష్టాన్ని పూరించడమే వీటి లక్ష్యం. ఒక రచయిత ప్రకారం, ఆమె పూర్వీకులైన గ్రిఫిత్స్, గిల్ సృష్టించిన చిత్రాల వలె కాకుండా, హెర్రింగ్‌హామ్ యాత్రలోని వారు అబనీంద్రనాథ్ టాగోర్ మార్గదర్శకత్వం వహించిన 'భారతీయ పునరుజ్జీవన' సౌందర్యానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రిఫిత్స్, గిల్ చిత్రాలు బ్రిటిష్ విక్టోరియన్ చిత్రకళా శైలులచే ప్రభావితమయ్యాయి.<ref>[http://www.burlington.org.uk/magazine/back-issues/2010/201004/ Rupert Richard Arrowsmith, "An Indian Renascence and the rise of global modernism: William Rothenstein in India, 1910–11"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509065716/http://www.burlington.org.uk/magazine/back-issues/2010/201004/|date=9 May 2013}}, ''[[The Burlington Magazine]]'', vol.152 no.1285 (April 2010), pp.228–235.</ref> తొలి ఫోటోగ్రాఫిక్ సర్వేలను రాబర్ట్ గిల్ నిర్వహించారు. స్టీరియోస్కోపీని ఉపయోగించి తీసిన కొన్ని ఫోటోలతో సహా అతని ఫోటోలను, అతను, ఫెర్గూసన్ రాసిన పుస్తకాలలో ఉపయోగించారు (వీటిలో చాలా వరకు బ్రిటిష్ లైబ్రరీ నుండి ఆన్‌లైన్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి),{{sfn|Gordon|2011|p=236}}<ref>[http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho0001000s4u00478000.html example from the British Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131221033636/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho0001000s4u00478000.html|date=21 December 2013}} (search on "Gill, Robert Ajanta")</ref> ఆ తర్వాత 1911లో విక్టర్ గోలోబ్యూ, గులాం యాజ్దానీ రచించిన గుహలపై నాలుగు సంపుటాల అధ్యయనంలో (1930–1955 ప్రచురించబడింది) ఫోటోలు తీసిన ఇ.ఎల్. వాస్సే ఈ సర్వేలను నిర్వహించారు.{{sfn|Upadhya|1994|pp=2–3}} [[File:Buddhist_mural,_Albert_Hall_Museum,_Jaipur.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buddhist_mural,_Albert_Hall_Museum,_Jaipur.jpg|ఎడమ|thumb|బుద్ధుని ఆరాధన పునరుత్పత్తి, గుహ 17, ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం, జైపూర్, భారతదేశం]] అజంతా ఫ్రెస్కోల కొన్ని కొద్దిగా సృజనాత్మక నకళ్లను, ముఖ్యంగా గుహ 17 మందిరపు ముందు గదిలోని బుద్ధుని ఆరాధన చిత్రాన్ని, థామస్ హోల్బీన్ హెండ్లీ (1847–1917) జైపూర్, భారతదేశంలోని ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం హాలు గోడల అలంకరణ కోసం చేయించారు.<ref name="Tillotson2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kmfxexeX3pIC&pg=PA156|title=Jaipur Nama: Tales from the Pink City|last1=Tillotson|first1=Giles Henry Rupert|date=2006|publisher=Penguin Books India|isbn=9780144001002|page=156}}</ref> అతను మురళి లేదా మురళి అని పిలువబడే ఒక స్థానిక కళాకారుడిచే ఈ చిత్రాన్ని చిత్రించాడు.<ref name="Tillotson3">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kmfxexeX3pIC&pg=PA156|title=Jaipur Nama: Tales from the Pink City|last1=Tillotson|first1=Giles Henry Rupert|date=2006|publisher=Penguin Books India|isbn=9780144001002|page=156}}</ref> ఈ మ్యూజియం 1887లో ప్రజల సందర్శనార్థం తెరవబడింది. ఈ కళాకృతి 19వ శతాబ్దం చివరి నాటిదిగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0jzrAAAAMAAJ|title=Wall Paintings of Rajasthan|date=1998|publisher=Jawahar Kala Kendra|page=23|quote=artist Murali and Kishan are good examples of 19th C. painting}}</ref> జపనీస్ చిత్రకళా మెళకువలను బోధించడానికి రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ ఆహ్వానం మేరకు భారతదేశానికి వచ్చిన జపనీస్ కళాకారుడు అరై కాంపో (1878–1945) ఈ కుడ్యచిత్రాల నకళ్లను తయారు చేయడానికి మరో ప్రయత్నం చేశారు.<ref>M. L. Ahuja,[https://books.google.com/books?id=GQWcAwAAQBAJ&pg=PT51 ''Eminent Indians: Ten Great Artists,''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123135902/https://books.google.it/books?id=GQWcAwAAQBAJ&pg=PT51|date=23 November 2022}} Rupa Publications, 2012 p.51.</ref> అతను 1916 నుండి 1918 వరకు జపనీస్ కాగితంపై ట్రేసింగ్‌లతో నకళ్లను తయారు చేసే పనిలో నిమగ్నమయ్యారు, 1923 నాటి గ్రేట్ కాంటో భూకంపంలో ఆ సామగ్రి నాశనమయ్యే వరకు అతని కళాకృతులు టోక్యో ఇంపీరియల్ యూనివర్సిటీలో భద్రపరచబడ్డాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z81lcQNAg8kC&pg=PA150|title=Ajanta Dipinta – Painted Ajanta Vol. 1 e 2|last1=Bon Valsassina|first1=Caterina|last2=Ioele|first2=Marcella|publisher=Gangemi Editore Spa|year=2014|isbn=978-88-492-7658-9|pages=150–152}}</ref> == స్వీకరణ చరిత్ర == {{multiple image | total_width = 360 | align = right | image1 = 19th century copy of 1st century BCE to 5th century CE Ajanta Cave 2 painting b.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 19th century copy of 1st century BCE to 5th century CE Ajanta Cave 2 painting Hariti and Kubera b.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = అజంతా కళలు ప్రధానంగా స్థానికులను చూపుతాయి. ఎడమవైపు: రాజు పరిత్యాగం గురించి చర్చిస్తున్న ప్రజలు; కుడివైపు: ఆలయానికి వెళ్తున్న సాధువులు లేదా బ్రహ్మకాయికలు, సంతలో కబుర్లు చెప్పుకుంటున్న ఐదుగురు మహిళలు, అరటి చెట్టు దగ్గర బోర్డ్ గేమ్ ఆడుతున్న పిల్లలు.<ref>{{cite book|first=Irving L. |last=Finkel |title=Ancient Board Games in Perspective|url=https://books.google.com/books?id=B20NAQAAMAAJ|year=2007|publisher=British Museum Press|isbn=978-0-7141-1153-7|pages=183, 226}}</ref> }} అజంతా గుహ చిత్రాలు క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం మధ్య భారతదేశంలోని స్థానిక ప్రజల సంస్కృతి, సమాజం, మత విశ్వాసాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక కిటికీ వంటివి. వివిధ పండితులు వాటిని లింగ అధ్యయనాలు, చరిత్ర, సామాజిక శాస్త్రం, దక్షిణాసియా మానవ శాస్త్రం వంటి దృక్కోణాల నుండి విభిన్నంగా వ్యాఖ్యానించారు.<ref>Lisa N. Owen (2010), Review: Ajanta: History and Development: Painting, Sculpture, Architecture – Year by Year by Walter M. Spink, The Journal of Asian Studies, Vol. 69, No. 1 (FEBRUARY 2010), pages 317–319</ref><ref>{{cite book|title=Ajanta – Handbuch der Malereien|last=Schlingloff|first=Dieter|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2000|isbn=978-3447042482}}</ref> చిత్రాలలో చిత్రీకరించబడిన వస్త్రధారణ, ఆభరణాలు, లింగ సంబంధాలు, సామాజిక కార్యకలాపాలు కనీసం రాజవంశీకులు, ఉన్నత వర్గాల జీవనశైలిని చూపుతాయి,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tiEvBQAAQBAJ&pg=PA256|title=Ethnic Dress in the United States: A Cultural Encyclopedia|last1=Lynch|first1=Annette|last2=Strauss|first2=Mitchell D.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2014|isbn=978-0-7591-2150-8|page=256}}</ref> ఇతర చిత్రాలలో ఖచ్చితంగా సామాన్యులు, సన్యాసులు, ఋషుల వస్త్రధారణను చూపుతాయి. అవి క్రీ.శ. 1వ సహస్రాబ్ది మధ్యకాలంలో "భారతదేశంలోని జీవితంపై వెలుగునిస్తాయి".{{sfn|Upadhya|1994|pp=12–14}}<ref name="Mehta199539">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=l7naMj1UxIkC&pg=PA39|title=Sanskrit Play Production in Ancient India|last=Mehta|first=Tarla|publisher=Motilal Banarsidass|year=1995|isbn=978-81-208-1057-0|pages=39, 42, 65, 102, 173–178, 207–213}}</ref> {{Quote box|quote='''ప్రాచ్యవాదం, అజంతా గుహలు'''<br> పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఐరోపావాసులు మొదటిసారి అజంతా గుహలను సందర్శించినప్పుడు, వారు చూసిన వాటిని నిర్ధారించుకోవడానికి వారి వద్ద ఎలాంటి సాహిత్య ఆధారాలు లేవు. అందువల్ల వారు వేట దృశ్యాలు, గృహ దృశ్యాలు, అంతఃపుర దృశ్యాలు, వెల్ష్ విగ్గులు, హాంప్టన్ కోర్ట్ సుందరీమణులు, ఏనుగులు మరియు గుర్రాలు, ఒక అబిసీనియన్ నల్ల యువరాజు, డాలులు మరియు ఈటెలు, ఇంకా ఉంగరాల జుట్టు కారణంగా 'బుద్ధుడు' అని పిలిచే విగ్రహాలు తప్ప మరేమీ చూడలేదు.|source=– రిచర్డ్ కోహెన్<br>''జ్ఞానోదయం దాటి: బౌద్ధం, మతం, ఆధునికత''{{Sfn|Cohen|2006a|p=119}}|bgcolor=#FFE0BB|width=35%|align=right}} అజంతా చిత్రాలు, అన్ని భౌతిక ఆస్తులను త్యజించిన సన్యాసుల ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి, భౌతికవాదులుగా, విలాసవంతులుగా, సంపదకు చిహ్నాలుగా, తీరికగా, ఉన్నత ఫ్యాషన్‌గా పరిగణించబడే వారి ఇంద్రియ జీవితానికి మధ్య వైరుధ్యాన్ని అందిస్తాయి. అనేక కుడ్యచిత్రాలు దుకాణాలు, పండుగలు, ఊరేగింపులలోని విదూషకులు, రాజభవనాలు, ప్రదర్శన కళా మండపాల నుండి దృశ్యాలను చూపుతాయి. ఈ ఫ్రీజ్‌లు భర్హూత్, సాంచి, అమరావతి, ఎల్లోరా, బాగ్, ఐహోల్, బాదామి, భారతదేశంలోని ఇతర పురావస్తు ప్రదేశాలలో కనిపించే వాటితో ఇతివృత్తాలు, వివరాలను పంచుకుంటాయి. అజంతా గుహలు ప్రాచీన, తొలి మధ్యయుగ భారతీయ సంస్కృతి, కళాత్మక సంప్రదాయాల దృశ్య, వర్ణనాత్మక భావనకు దోహదం చేస్తాయి, ముఖ్యంగా గుప్త సామ్రాజ్య కాలం నాటి వాటికి.<ref name="Mehta1995392">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=l7naMj1UxIkC&pg=PA39|title=Sanskrit Play Production in Ancient India|last=Mehta|first=Tarla|publisher=Motilal Banarsidass|year=1995|isbn=978-81-208-1057-0|pages=39, 42, 65, 102, 173–178, 207–213}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kMwUAAAAIAAJ|title=The Early Wooden Temples of Chamba|last=Goetz|first=Hermann|publisher=Brill Academic|year=1955|pages=101–111}}</ref> అజంతా గుహల గురించిన తొలి వలసవాద కాలపు వర్ణనలు చాలావరకు ప్రాచ్యవాద, విమర్శనాత్మక ధోరణిలో ఉండేవి. విలియం డాల్రింపుల్ ప్రకారం, 19వ శతాబ్దపు ప్రాచ్యవాదులకు అజంతా గుహలలోని విషయాలు అంతుచిక్కనివిగా ఉండేవి. ఆసియా సాంస్కృతిక వారసత్వం లేకపోవడం, జాతక కథలు లేదా వాటికి సమానమైన భారతీయ నీతి కథల గురించి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల, వారు దానిని అర్థం చేసుకోలేకపోయారు.<ref>Dalrymple, William (2015), ''[http://www.openthemagazine.com/article/open-essay/the-familiar-faces-of-ajanta The familiar faces of Ajanta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107022940/http://www.openthemagazine.com/article/open-essay/the-familiar-faces-of-ajanta|date=7 November 2017}}'', Open, September 2015</ref> వారు తమ సొంత అభిప్రాయాలను, ఊహలను ఆపాదించి, దానిని హేతువు, తర్కం లేనిదిగా, రాజరికం, విదేశీయులను ఆధ్యాత్మికత, ఇంద్రియ సుఖాలతో చిత్రీకరించిన అర్థరహితమైన, మొరటు చిత్రణగా అభివర్ణించారు.<ref name="Lannoy1971">{{cite book|url=https://archive.org/details/speakingtreestud0000lann|title=The speaking tree: a study of Indian culture and society|last=Lannoy|first=Richard|publisher=Oxford University Press|year=1971|isbn=978-0-19-215177-3|pages=[https://archive.org/details/speakingtreestud0000lann/page/46 46]–53|url-access=registration}}</ref><ref name="asher4">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HDluAAAAMAAJ|title=Perceptions of South Asia's visual past|last1=Asher|first1=Catherine|last2=Metcalf|first2=Thomas R.|publisher=American Institute of Indian Studies, New Delhi, Swadharma Swarajya Sangha, Madras, and Oxford & IBH Publishing Company|year=1994|isbn=978-81-204-0883-8|pages=4–5, 17–21, 26–29, 47–63|author-link=Catherine B. Asher}}</ref> అజంతా గుహల గురించిన 19వ శతాబ్దపు అభిప్రాయాలు, వ్యాఖ్యానాలు వలసవాదుల మనస్తత్వంలోని ఆలోచనలు, ఊహలచే ప్రభావితమయ్యాయి, వారు చూడాలనుకున్నది మాత్రమే చూశారు.{{Sfn|Cohen|2006a|pp=119–120}}<ref name="asher42">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HDluAAAAMAAJ|title=Perceptions of South Asia's visual past|last1=Asher|first1=Catherine|last2=Metcalf|first2=Thomas R.|publisher=American Institute of Indian Studies, New Delhi, Swadharma Swarajya Sangha, Madras, and Oxford & IBH Publishing Company|year=1994|isbn=978-81-204-0883-8|pages=4–5, 17–21, 26–29, 47–63|author-link=Catherine B. Asher}}</ref>{{sfn|Upadhya|1994|pp=3–4}} సాధారణంగా భారతీయ మతాల మూలాధారాల గురించి, ప్రత్యేకంగా బౌద్ధమతం గురించి తెలియని చాలామందికి, అజంతా గుహల ప్రాముఖ్యత మిగతా భారతీయ కళల మాదిరిగానే ఉంది. రిచర్డ్ కోహెన్ ప్రకారం, అజంతా గుహలు వారికి "ఈ శిలాస్తంభాన్ని, లేదా ఆ రాయిని, లేదా వికారమైన విగ్రహాన్ని పూజించండి" అనే దానికి మరొక ఉదాహరణగా ఉన్నాయి.{{Sfn|Cohen|2006a|pp=119–120}} దీనికి విరుద్ధంగా, భారతీయ మనస్సుకు, విస్తృత బౌద్ధ సమాజానికి, ఇది కళ ఎలా ఉండాలో అలా ఉంది; మతపరమైన, లౌకిక, ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక అంశాలు జ్ఞానోదయ పరిపూర్ణతకు మేళవించాయి.{{Sfn|Cohen|2006a|pp=120–131}} అజంతాపై అత్యంత గౌరవనీయమైన కళా చరిత్రకారులలో ఒకరైన వాల్టర్ స్పింక్ ప్రకారం, క్రీ.శ. 475 నాటికి ఈ గుహలు భారతీయులకు ఎంతో పూజనీయమైన ప్రదేశంగా ఉండేవి, ఇక్కడ "ప్రయాణికులు, యాత్రికులు, సన్యాసులు, వ్యాపారులు" గుంపులు గుంపులుగా వచ్చేవారు. క్రీ.శ. 460 ప్రారంభం నుండి 480 ప్రారంభం మధ్య కేవలం 20 సంవత్సరాలలో, ప్రాంతీయ వాస్తుశిల్పులు, కళాకారులచే ఈ ప్రదేశం దాని ప్రస్తుత రూపంలోకి భారీగా మార్చబడింది. ఈ ఘనత, అజంతాను "మానవ చరిత్రలో అత్యంత అద్భుతమైన సృజనాత్మక విజయాలలో ఒకటి"గా నిలుపుతుందని స్పింక్ పేర్కొన్నారు.<ref name="Williams1981">{{cite book|title=Kalādarśana: American Studies in the Art of India|last=Spink|first=Walter M.|publisher=BRILL Academic|year=1981|isbn=978-90-04-06498-0|editor-last=Williams|editor-first=Joanna Gottfried|page=109|chapter=Ajanta's Chronology: Politics and Patronage|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-qoeAAAAIAAJ&pg=PA109}}</ref> === అజంతా చిత్రాలలో విదేశీయులు === అజంతా గుహల చిత్రాలు ప్రాచీన భారతదేశంలో సామాజిక-ఆర్థిక సమాచారానికి ఒక ముఖ్యమైన మూలం. ముఖ్యంగా, ఈ చిత్రాలలో చాలా వరకు క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దంలో గీయబడిన కాలంలో, భారతదేశం విదేశీ సంస్కృతులతో జరిపిన పరస్పర చర్యలకు ఇవి ఎంతగానో దోహదపడతాయి. భారతీయ చరిత్రకారుడు హరూన్ ఖాన్ షేర్వానీ ప్రకారం: "అజంతాలోని చిత్రాలు బౌద్ధమతం విశ్వజనీన స్వభావాన్ని స్పష్టంగా ప్రదర్శిస్తాయి. ఇది గ్రీకు, పర్షియన్, శక, పహ్లావ, కుషాన్, హూణులతో సహా అన్ని జాతుల ప్రజలకు తన మార్గాన్ని తెరిచింది".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tK7de_DTsW8C|title=Dr. Ghulam Yazdani commemoration volume|last1=Sherwani|first1=Harron Khan|date=1966|publisher=Maulana Abul Kalam Azad Oriental Research Institute|page=186}}</ref> విదేశీయుల చిత్రణలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి: స్పింక్ ప్రకారం, "అజంతా చిత్రాలు అటువంటి విదేశీ రకాలతో నిండి ఉన్నాయి." "పర్షియన్ రాయబార కార్యాలయ దృశ్యం" అని పిలవబడే దానిలో వలె, ఇవి కొన్నిసార్లు అపార్థాలకు దారితీశాయి. ఈ విదేశీయులు సస్సానియన్ వ్యాపారులు, సందర్శకులు, ఆనాటి వర్ధమాన వాణిజ్య మార్గాలను ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref>''Ajanta History and Development'' Vol IV p.153 Fig.27</ref> [[File:Ajanta_Cave_1_first_frescoe_to_the_right_of_the_entrance_with_three_foreigners_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_1_first_frescoe_to_the_right_of_the_entrance_with_three_foreigners_detail.jpg|thumb|400x400px|"పర్షియన్ రాయబార బృంద దృశ్యం" అని పిలువబడే దాని పైభాగం, ఇందులో విదేశీయులకు సంబంధించిన వివరాలు ఉన్నాయి.]] "పర్షియన్ రాయబార కార్యాలయ దృశ్యం" అని పిలవబడేది. [[File:Ajanta_foreigner_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_foreigner_1.jpg|thumb|గుహ 1లోని మధ్య హాలు పైకప్పుపై ససానియన్ తరహా దుస్తులు ధరించి వైన్ తాగుతున్న ఒక విదేశీయుని చిత్రం; ఇది బహుశా మధ్య ఆసియా నుండి దిగుమతి చేసుకున్న ఒక వస్తువుపై ఉన్న సాధారణ దృశ్యం కావచ్చు (క్రీ.శ. 460–480).<ref name="Brancaccio 814">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref><ref name="DK">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TTcnDwAAQBAJ&pg=PT126|title=DK Eyewitness Travel Guide India|date=2017|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=9780241326244|page=126}}</ref> ఈ చిత్రాలలో చిత్రీకరించబడిన వ్యక్తులు బాక్ట్రియన్లు కూడా అయి ఉండవచ్చు; ఆ సమయంలో వారు హెఫ్తలైట్ల పాలనలో ఉండేవారు.<ref name="MC40">{{cite journal |last1=Compareti |first1=Matteo |date=2014 |title=Some Examples of Central Asian Decorative Elements in Ajanta and Bagh Indian Paintings |url=https://www.academia.edu/10060191 |journal=The Silk Road |volume=12 |page=41}}</ref>]] గుహ 1లో విదేశీయుల ముఖాలు లేదా దుస్తులు ధరించిన పాత్రలతో కూడిన అనేక కుడ్యచిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇలాంటి చిత్రణలే గుహ 17లోని చిత్రాలలో కూడా కనిపిస్తాయి. పియా బ్రాంకాసియో ప్రకారం, ఇటువంటి కుడ్యచిత్రాలు 5వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో చురుకుగా ఉన్న ఒక సంపన్న, బహుళ సాంస్కృతిక సమాజాన్ని సూచిస్తాయి.<ref name="Brancaccio 81">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> ఈ వాణిజ్యం దక్కన్ ప్రాంతానికి ఆర్థికంగా ఎంత ముఖ్యమైనదంటే, చిత్రకారులు దానిని కచ్చితత్వంతో చేర్చడానికి ఎంచుకున్నారని కూడా ఇవి సూచిస్తున్నాయి.<ref name="Brancaccio 812">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అదనపు సాక్ష్యాలలో అజంతా చిత్రాలలో విదేశీయులను చిత్రీకరించడానికి నీలి లాపిస్ లాజులి వర్ణద్రవ్యాన్ని ఉపయోగించడం కూడా ఉంది, ఇది ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లేదా ఇరాన్ నుండి దిగుమతి చేయబడి ఉండాలి. బ్రాంకాసియో ప్రకారం, ఈ కాలంలో బౌద్ధ మఠ ప్రపంచం వాణిజ్య సంఘాలు, ఆస్థాన సంస్కృతితో సన్నిహితంగా ముడిపడి ఉందని కూడా ఇది సూచిస్తుంది.<ref name="Brancaccio 813">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> గుహలు 1, 2లో విదేశీయులు వైన్ తాగుతున్నట్లు కొన్ని దృశ్యాలు చూపిస్తాయి. కొన్ని దృశ్యాలు విదేశీ సమీప ప్రాచ్య రాజులను వైన్‌తో, వారి పరివారంతో చూపిస్తాయి, ఇవి బహుశా గుహ "సాధారణ రాజస ప్రాధాన్యత"కు దోహదపడతాయి.{{sfn|Spink|2007|p=27}} బ్రాంకాసియో ప్రకారం, అజంతా చిత్రాలు రకరకాల రంగురంగుల, సున్నితమైన వస్త్రాలను, పత్తిని తయారు చేస్తున్న మహిళలను చూపుతాయి. బహుశా రత్నాలతో పాటు వస్త్రాలు కూడా విదేశాలకు ఎగుమతి చేయబడిన ప్రధాన వస్తువులలో ఒకటి. ఇవి మొదట ఎర్ర సముద్రం ద్వారా, ఆ తర్వాత పర్షియన్ గల్ఫ్ ద్వారా ఎగుమతి చేయబడ్డాయి, తద్వారా అరేబియా ద్వీపకల్పంలో ఇస్లాం స్థాపించబడటానికి ముందు భారతీయులు, ససానియన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియన్ వ్యాపారుల మధ్య ఆర్థిక, సాంస్కృతిక మార్పిడికి ఒక కాలాన్ని తీసుకువచ్చాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=83–87 with footnotes}}</ref> ఈ కుడ్యచిత్రాలు భారతదేశానికి, సస్సానియన్ పశ్చిమ ప్రాంతానికి మధ్య వాణిజ్య, సాంస్కృతిక సంబంధాలను ధృవీకరిస్తాయని పండితులు సాధారణంగా అంగీకరించినప్పటికీ, వాటి నిర్దిష్ట ప్రాముఖ్యత, వ్యాఖ్యానం మారుతూ ఉంటాయి.<ref name="Brancaccio 815">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref>{{sfn|Spink|2007|p=27}} ఉదాహరణకు, బ్రాంకాసియో, వాటిలోని ఓడ, జాడీలు బహుశా భారతదేశానికి దిగుమతి చేసుకున్న వైన్‌ను తీసుకువచ్చే విదేశీ ఓడలను ప్రతిబింబిస్తాయని సూచిస్తున్నారు. దీనికి విరుద్ధంగా, ష్లింగ్‌హాఫ్ ఆ జాడీలు నీటిని కలిగి ఉన్నాయని, చూపిన ఓడలు అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో ఉపయోగించే భారతీయ ఓడలని వ్యాఖ్యానించారు.<ref name="Brancaccio 816">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> ఇలాంటి చిత్రణలు 17వ గుహలోని చిత్రాలలో కూడా కనిపిస్తాయి, కానీ ఈసారి బుద్ధుని ఆరాధనకు ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. 17వ గుహలో, త్రయస్త్రీంస స్వర్గం నుండి బుద్ధుడు దిగివస్తున్నట్లు చిత్రీకరించిన ఒక చిత్రంలో, ఆయనకు చాలా మంది విదేశీయులు పరిచర్య చేస్తున్నట్లు చూపబడింది. ఈ చిత్రంలోని చాలా మంది విదేశీయులు బౌద్ధ ధర్మాన్ని వినేవారిగా చూపబడ్డారు. ఈ చిత్రంలో దుస్తులు (కాఫ్తాన్‌లు, సస్సానియన్ శిరస్త్రాణాలు, గుండ్రని టోపీలు), కేశాలంకరణ, చర్మపు రంగులలో జాతి వైవిధ్యం చిత్రీకరించబడింది. బ్రాంకాసియో ప్రకారం, 17వ గుహలోని విశ్వంతర జాతకంలో, మధ్య ఆసియాకు చెందిన ఒక సేవకుడు విదేశీ లోహపు పాత్రను పట్టుకుని ఉండగా, నల్లని ఛాయ గల మరొక సేవకుడు శృంగార జంటకు ఒక పానపాత్రను పట్టుకుని ఉన్న దృశ్యం బహుశా కనిపిస్తుంది. 17వ గుహలోని నందుని మతమార్పిడికి సంబంధించిన మరో చిత్రంలో, బహుశా ఈశాన్య ఆఫ్రికాకు చెందిన ఒక వ్యక్తి సేవకుడిగా కనిపిస్తాడు.<ref name="Brancaccio 817">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> ఈ చిత్రణలు, చిత్రకారులకు సోగ్దియా, మధ్య ఆసియా, పర్షియా, బహుశా తూర్పు ఆఫ్రికా ప్రజలతో పరిచయం ఉందని చూపిస్తున్నాయని బ్రాంకాసియో పేర్కొన్నాడు.<ref name="Brancaccio 818">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> అజంతా గుహలను నిర్మించిన చిత్రకారులలో "చాలా మటుకు విదేశీయులు ఉండే అవకాశం ఉంది" అని ఉపాధ్య మరొక సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు.{{sfn|Upadhya|1994|p=135}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_Cave_2_Veranda_ceiling_foreigners.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_2_Veranda_ceiling_foreigners.jpg|గుహ 2, పైకప్పు: విదేశీయులు కలిసి వైన్ తాగుతున్న దృశ్యం<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA307|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|date=2010|publisher=BRILL|isbn=978-9004185258|page=307}}</ref> File:Ajanta_foreigner_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_foreigner_2.jpg|1వ గుహ, పైకప్పు: పర్షియన్ శైలికి చెందిన మరో విదేశీ సమూహం; పైకప్పులోని నాలుగు పాదభాగాల మధ్యలో ఉండే ఇటువంటి నాలుగు సమూహాలలో ఇది ఒకటి (వీటిలో ఒకటి ప్రస్తుతం కనిపించడం లేదు).{{sfn|Spink|2007|p=27}} File:Ajanta_Cave_17_foreign_servant.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_17_foreign_servant.jpg|మధ్య ఆసియాకు చెందిన ఒక సేవకుడు, గుహ 17.<ref name="Brancaccio 819">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> File:Ajanta_Cave_17_Descent_from_Heaven_Left_Wall_foreigners_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_17_Descent_from_Heaven_Left_Wall_foreigners_detail.jpg|గుహ 17: బుద్ధుని సేవలో విదేశీయులు<ref name="PB305">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA305|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|date=2010|publisher=BRILL|isbn=9789004185258|page=305}}</ref> File:Ajanta_Cave_17_Descent_from_Heaven_Left_Wall_horsemen_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_17_Descent_from_Heaven_Left_Wall_horsemen_detail.jpg|గుహ 17: బుద్ధుని సన్నిధిలో ఉన్న గుర్రపు స్వారులు (విదేశీయులు)<ref name="PB305" /> File:Ajanta_Cave_1,_Padmapani_attendant,_Lady_in_blue_dress_with_tiara.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_1,_Padmapani_attendant,_Lady_in_blue_dress_with_tiara.jpg|కిరీటం ధరించి, నీలిరంగు దుస్తులు ధరించిన మహిళ — బహుశా 'పర్షియన్ మూలాలు' కలిగినవారు కావచ్చు.<ref>"The central figure is of colossal size and, whether it represents the Bodhisattva Padmapani or Prince Siddhartha, it bears the marks of both high rank and great spiritual stature. (...) The handmaid in long blue velvet coat and high embroidered cap appears, from her features, to be of Persian origin..."{{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.462549/page/n113/mode/2up|title=Encyclopedia Of World Art Vol. 1|date=1959|publisher=McGRAW-HILL|location=New-York, Toronto, London|page=165}}</ref> </gallery> == అజంతా గుహలు== * మొదటి గుహ- ఇది [[అజంతా]] గుహల్లో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందినది. [[గుహ]]లోని ప్రతి అంగుళానికి రంగులు వేసి ఉంటుంది. కాలగతిలో ఈ రంగులు కాస్త చెదిరినట్టుగా తెలుస్తుంది. ప్రధాన ద్వారానికి రెండువైపులా గోడకు చెక్కిన వజ్రపాణి, పద్మపాణిల చిత్రాలుంటాయి. * 2వ గుహ- ఇందులో సర్పరాజులు, వారి పరివారం కనబడుతుంటారు. పైకప్పులో [[పూలు]], పళ్లు, పక్షులు మరికొన్ని అర్థరహితమైన డిజైన్లు ఉన్నాయి. ఒక చీరపైన వేసిన డిజైన్లలా అనిపిస్తాయి. * 4వ గుహ- ఇది సంపూర్ణంగా కనిపించదు. కానీ అజంతా బౌద్ధ ఆరామాల్లో ఇది అతి పెద్దది. * 9వ గుహ-ఇది కూడా తొలి ప్రార్థనా స్థలాల్లో ఒకటి. దీని [[కిటికీ]]లు ఆర్చీలుగా అందంగా కనబడుతుంటాయి. వీటినుండి సూర్యుని వెలుతురు లోపల పడుతుంటుంది. ఇందులో అతి పెద్ద బౌద్ధ స్తూపం ఉంది. * 10వ గుహ- ఇది తెరవాడ ప్రార్థనా హాలు. అజంతాలోని అతి పురాతన ఆలయాల్లో ఇది కూడా ఒకటి. క్రీస్తు పూర్వం రెండవ శతాబ్దం నాటిది. * 15, 13, 12,8 గుహలు తెరవాడ సంప్రదాయ మఠాలు * 16వ గుహ- ఇది కూడా ఒక బౌద్ధ మఠం. దీనిలో స్పృహ కోల్పోయిన రాకుమారి సుందరి చిత్రాలుంటాయి. బుద్ధుని సోదరుడు నందుడు సన్యాసిగా మారినట్టు తెలుసుకుని ఆయన భార్య స్పృహ కోల్పోయిన దృశ్యాలవి. * 17వ గుహ- గోడలు, పైకప్పు చిత్రకళతో నిండి ఉన్న బౌద్ధ ఆరామం ఇది. దివ్యకన్యలు, గాన గంధర్వులు పైకప్పుమీద కనబడుతుంటారు. గోడలు, తలుపులకు బౌద్ధ గురువులు, దేవతలు, పద్మం రేకుల చిత్రణ ఉంటుంది. * 26వ గుహ- ఇందులో మహాయాన ప్రార్థనా మందిరము ఉంది. బుద్ధుని నిర్యాణాన్ని తెలిపే బౌద్ధ విగ్రహం విశ్రాంతిగా పడుకుని ఉన్నట్టుగా కనబడుతుంది. ఆయన అనుచరులు దు:ఖించడం, పైన దేవతలు ఆనందంగా స్వాగతాలు పలకటం కూడా చిత్రించి ఉంది. మహాయాన బుద్ధిజంలో వీరిరువురు అత్యంత ముఖ్యమైన బోధిసత్వులు. మొదటి గుహలోని మొదటి గది గోడలపై బుద్ధుని జీవితానికి సంబంధించిన రెండు దృశ్యాలు చిత్రించి ఉంటాయి. ==చిత్రమాలిక== <gallery> Ajanta Caves, India, Ajanta basalt cliffs and caves.jpg Ajanta Caves, India, Ancient Buddhist temple (monastery).jpg Ajanta Caves, India, Buddha image carving.jpg Ajanta Caves, India, The front courtyard of ancient Buddhist monastery.jpg Ajanta Caves, India, Research and restoration work in progress.jpg Ajanta Caves, India, The front courtyard of the ancient Buddhist monastery.jpg Ajanta Caves, India, Dark rooms, Ongoing research and restoration work.jpg Ajanta Caves, India, Pillared hall of ancient Buddhist temple, magical atmosphere.jpg Ajanta Caves, India, Pillared hall of ancient Buddhist temple (monastery).jpg Ajanta Caves, India, Hindu girls in beautiful colorful saris.jpg File:Aurangabad - Ajanta Caves (55).JPG File:Ajanta cave 17, frescoes above a lintel.JPG File:Coming Of Sinhala (Mural At Ajanta In Cave No 17).jpg File:Hamsa jâtaka, Ajanta, India.jpg File:Aurangabad - Ajanta Caves (13).JPG File:Meister des Mahâjanaka Jâtaka 001.jpg File:Ajanta Cave 1 Mahajanaka Jataka mural detail.jpg File:Bodhi Ajanta.jpg File:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg File:Ajanta Cave 2 Veranda ceiling foreigners.jpg File:Ajanta Cave 1 Group of foreigners.jpg File:Ajanta Cave 17 foreign servant.jpg File:Ajanta Cave 17 Descent from Heaven Left Wall foreigners detail.jpg File:044 Cave 2, Paintings and Pillar (34149165821).jpg File:Ajanta Cave 2 Birth of the Buddha.jpg File:Ajanta cave 2, girls detail.jpg File:045 Cave 2, Many Buddhas (34122766502).jpg </gallery> == తరువాతి చిత్రకళ, ఇతర కళలపై ప్రభావం == అజంతా చిత్రాలు, లేదా బహుశా అవి ఉద్భవించిన సాధారణ శైలి, టిబెట్,<ref>{{Cite web|title=The Imprint of Ajanta in Tibetan Art, Eva Fernanadez del Campo Barbadillo, Buddhist Himalaya: A Journal of Nagarjuna Institute of Exact Methods, Vol. IX No. I & II (1998)|url=http://buddhism.lib.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-BH/bh117550.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728064417/http://buddhism.lib.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-BH/bh117550.htm|archive-date=28 July 2014|access-date=24 July 2014}}</ref> శ్రీలంక<ref>[The Imperial Guptas: Cultural history, Volume 2 of The Imperial Guptas, Parmeshwari Lal Gupta, Vishwavidyalaya Prakashan, 1979 p. 221]</ref> లలో చిత్రకళను ప్రభావితం చేశాయి. అజంతా నుండి వచ్చిన కొన్ని ప్రభావాలు తారిమ్ బేసిన్‌లోని కిజిల్ గుహలలో, ముఖ్యంగా నెమలి గుహ వంటి తొలి గుహలలో కూడా కనిపిస్తాయి.<ref name="BR156">{{cite book|url=https://archive.org/details/artofcentralasia00rowl/page/156/mode/2up|title=The art of Central Asia|last1=Rowland|first1=Benjamin|date=1975|publisher=New York, Crown|page=156}}</ref> అజంతాలో ప్రాచీన భారతీయ చిత్రాలను తిరిగి కనుగొనడం, భారతీయ కళాకారులకు అనుసరించడానికి ప్రాచీన భారతదేశం నుండి ఉదాహరణలను అందించింది. నందలాల్ బోస్ ప్రాచీన శైలిని అనుసరించడానికి వివిధ పద్ధతులతో ప్రయోగాలు చేశారు, ఇది ఆయన తన ప్రత్యేక శైలిని అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి దోహదపడింది.<ref>Vasudev Sharan Agrawal, Kala aur Sanskriti, 1952, p. 282–299</ref> అబనీంద్రనాథ్ టాగోర్, సయ్యద్ థజుదీన్ కూడా అజంతా చిత్రాల నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. అన్నా పావ్లోవా 'అజంతాస్ ఫ్రెస్కోస్' అనే బ్యాలే ఆమె అజంతా సందర్శన నుండి ప్రేరణ పొందింది. దీనికి ఇవాన్ క్లస్టిన్ నృత్య దర్శకత్వం వహించగా, నికోలాయ్ చెరెప్నిన్ సంగీతం అందించారు<ref>Robert H. Stacy, ''India in Russian Literature'' (Motilal Banarsidass Publ., 1985, p.92.</ref> (ఒక నివేదిక ప్రకారం 1923లో మిఖాయిల్ ఫోకిన్ సంగీతం అందించారు).<ref>{{cite web|author=Lakshmi Shreeram|date=21 Jan 2020|title=The Pavlova Project: A unique exhibition presents the life and work of legendary ballerina through her costumes|url=https://www.firstpost.com/living/the-pavlova-project-a-unique-exhibition-presents-the-life-and-work-of-legendary-ballerina-through-her-costumes-7928291.html|access-date=21 March 2021|work=Firstpost}}</ref> 1923లో కోవెంట్ గార్డెన్‌లో ప్రదర్శించబడింది. యూదు అమెరికన్ కవయిత్రి మురియెల్ రుకేసర్ తన మూడవ సంకలనం బీస్ట్ ఇన్ వ్యూ (1944)లోని ప్రారంభ కవిత "అజంతా"లో గుహల గురించి రాశారు. 1925లో కళాకారుడు ముకుల్ డే, 1937లో కళా చరిత్రకారిణి స్టెల్లా క్రామ్రిష్ గుహలపై రాసిన రచనల నుండి రుకేసర్ పాక్షికంగా ప్రేరణ పొందారు.<ref>{{cite journal |last1=Bergman |first1=David |date=Fall 2010 |title=Ajanta and the Rukeyser Imbroglio |url=https://www.jstor.org/stable/40800579 |journal=American Literary History |volume=22 |issue=3 |pages=553–583 |doi=10.1093/alh/ajq040 |jstor=40800579 |url-access=subscription |access-date=4 July 2021}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] * [[శిల్పకళ]] * [[బౌద్ధ మతం]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} That's good and right ==యితర లింకులు== * http://telugu.webdunia.com/entertainment/tourism/mountains/1103/26/1110326056_1.htm {{wiktionary}} {{భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు}} [[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర]] [[వర్గం:గుహలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] e5apkzhbqfr2k7b5r4vv9avw4n3rkzy 4955258 4955255 2026-09-09T07:18:13Z యర్రా రామారావు 28161 4955258 wikitext text/x-wiki {{Infobox UNESCO World Heritage Site|name=అజంతా గుహలు|image=[[File:Ajanta (63).jpg|300px]]|caption=అజంతా గుహలు|coordinates={{coord|20|33|12|N|75|42|01|E|region:IN_type:landmark|display=title,inline}}|location=[[అజంతా, మహారాష్ట్ర|అజంతా]], [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]], [[మహారాష్ట్ర]]|criteria=Cultural: i, ii, iii, vi|ID=242|year=1983|area={{cvt|8,242|ha}}|buffer_zone={{cvt|78,676|ha}}|pushpin_map=India#Maharashtra#|Religion=|WHS=అజంతా గుహలు|Criteria=}} '''అజంతా గుహలు''' భారతదేశంలోని [[మహారాష్ట్ర]] రాష్ట్రంలోని [[ఔరంగాబాద్ జిల్లా (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్ జిల్లా]] క్రీ పూ రెండవ శతాబ్దం నుండి క్రీ పూ 480 వరకు 30 రాతి-చెక్కిన [[Buddhist caves in India|బౌద్ధ గుహ స్మారక చిహ్నాలు]].<ref>{{Cite web|title=Padmapani Painting Ajanta Cave|url=https://aurangabad.gov.in/en/tourist-place/padmapani-painting-ajanta-cave/|archive-url=https://web.archive.org/web/20230402113118/https://aurangabad.gov.in/en/tourist-place/padmapani-painting-ajanta-cave/|archive-date=April 2, 2023|access-date=2023-04-02|website=Aurangabad Administration, Government Of Maharashtra|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Centre|first=UNESCO World Heritage|title=Ajanta Caves|url=https://whc.unesco.org/en/list/242/|access-date=2023-03-30|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en}}</ref><ref name="Madan">{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|title=India through the ages|last=Gopal|first=Madan|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1990|editor-last=K.S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/173 173]}}</ref> అజంతా గుహలు [[యునెస్కో]] [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]] ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> [[బౌద్ధ కళ|బౌద్ధ మత కళ]] కళాఖండాలుగా విశ్వవ్యాప్తంగా పరిగణించబడుతున్న ఈ గుహలలో చిత్రాలు, రాక్-కట్ శిల్పాలు ఉన్నాయి, ఇవి పురాతన భారతీయ కళకు అత్యుత్తమ ఉదాహరణలుగా వర్ణించబడ్డాయి, ముఖ్యంగా సంజ్ఞ, భంగిమ, రూపం ద్వారా భావోద్వేగాలను ప్రదర్శించే వ్యక్తీకరణ చిత్రాలు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&pg=PA17|title=Asia and Oceania|last=Ring|first=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1-136-63979-1|pages=17, 14–19}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qGb4pyoseH4C|title=A World History of Art|last=Honour|first=Hugh|last2=Fleming|first2=John|publisher=Laurence King|year=2005|isbn=978-1-85669-451-3|pages=228–230}}</ref>{{Sfn|Michell|2009|p=336}} ఈ గుహలు రెండు దశల్లో నిర్మించబడ్డాయి, మొదటిది క్రీస్తుపూర్వం రెండవ శతాబ్దం నుండి ప్రారంభమై, రెండవది 400 నుండి 650 CE వరకు సంభవించింది, పాత వృత్తాంతాల ప్రకారం, లేదా తరువాత స్కాలర్షిప్ ప్రకారం 460-480 CE స్వల్ప కాలంలో.<ref>[https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/242.pdf ''Ajanta Caves: Advisory Body Evaluation,'' UNESCO International Council on Monuments and Sites. 1982. Retrieved 27 October 2006.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091222054333/https://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/242.pdf|date=22 December 2009}}, p. 2.</ref> అజంతా గుహలు పురాతన మఠాలు (''[[Vihāra|విహారాలు]]'', పూజా మందిరాలు (''[[Chaitya|చైత్యాలు]]'') వివిధ బౌద్ధ సంప్రదాయాలకు చెందినవి, వీటిని 75 మీటర్ల (246 అడుగుల) రాతి గోడలో చెక్కారు.<ref name="Johnston2013p18">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iepJAgAAQBAJ|title=Encyclopedia of Monasticism|last=Cohen|first=Richard|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-78716-4|editor-last=Johnston|editor-first=William M.|pages=18–20}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HGzqAAAAMAAJ|title=Ajanta|last=Jamkhedkar|first=Aravinda Prabhakar|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=978-0-19-569785-8|pages=61–62, 71–73}}</ref> ఈ గుహలలో బుద్ధుడి గత జీవితాలు, పునర్జన్మలను వర్ణించే చిత్రాలు, ఆర్యసురా జాతకమల నుండి చిత్ర కథలు, బౌద్ధ దేవతల రాక్-కట్ శిల్పాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|title=''Ajanta Caves, India: Brief Description,'' UNESCO World Heritage Site. Retrieved 27 October 2006.|url=https://whc.unesco.org/en/list/242|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218043116/https://whc.unesco.org/en/list/242|archive-date=18 December 2008|access-date=26 December 2019}}</ref><ref name="Johnston2013p18" /><ref>{{Cite paper}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sfLVAAAAMAAJ|title=The Ajanta caves: artistic wonder of ancient Buddhist India|last=Behl|first=Benoy K.|last2=Nigam|first2=Sangitika|publisher=Harry N. Abrams|year=1998|isbn=978-0-8109-1983-9|pages=164, 226}}</ref> ఈ గుహలు సన్యాసులకు వర్షాకాలపు తిరోగమనంగా, అలాగే పురాతన భారతదేశంలో వ్యాపారులు, యాత్రికులకు విశ్రాంతి స్థలంగా పనిచేశాయని పాఠ్య రికార్డులు సూచిస్తున్నాయి.<ref name="Johnston2013p18" /> చారిత్రక రికార్డుల ద్వారా రుజువు చేయబడినట్లుగా, భారతీయ చరిత్రలో ప్రకాశవంతమైన రంగులు, కుడ్య గోడ చిత్రాలు సమృద్ధిగా ఉన్నప్పటికీ, అజంతా గుహలు 1,2,16, 17 పురాతన భారతీయ గోడ-చిత్రాలలో అతిపెద్ద కార్పస్ను ఏర్పరుస్తాయి.{{Sfn|Harle|1994|pp=355–361; 460}} అనేక మధ్యయుగ కాలపు చైనీస్ బౌద్ధ యాత్రికుల జ్ఞాపకాలలో అజంతా గుహలు ప్రస్తావించబడ్డాయి.{{Sfn|Cohen|2006a|pp=32, 82}}అవి ప్రమాదవశాత్తు "కనుగొనబడే" వరకు అడవిలో కప్పబడి ఉన్నాయి, 1819లో పులి-వేట పార్టీలో పులి-వేట యాత్రలో కల్నల్ జాన్ స్మిత్ సమకాలీన దృష్టికి తీసుకువచ్చారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=3, 39}}ఈ గుహలు [[దక్కన్ పీఠభూమి]] [[River Waghur|వాఘూర్ నది]] U-ఆకారపు లోయ రాతి ఉత్తర గోడలో ఉన్నాయి, <ref>variously spelled Waghora or Waghur</ref><ref>[https://whc.unesco.org/en/list/242/multiple=1&unique_number=269 Map of Ajanta Caves] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211106080808/http://whc.unesco.org/en/list/242/multiple%3D1%26unique_number%3D269|date=6 November 2021}}, UNESCO</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=oD7rAAAAMAAJ|title=Immortal Ajanta|last=Sanyal|first=Narayan|publisher=Bharati|year=1984|page=7}}</ref> ఈ లోయ లోపల అనేక జలపాతాలు ఉన్నాయి, నది ఎత్తులో ఉన్నప్పుడు గుహలు వెలుపల నుండి వినవచ్చు.{{Sfn|Spink|2007|p=2}} [[File:AJANTA_CAVES_-_C.SHELARE_(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AJANTA_CAVES_-_C.SHELARE_(2).jpg|thumb|300x300px|అజంత గుహ 19, 5వ శతాబ్దపు చైత్య గృహం.]] == రవాణా == [[మహారాష్ట్ర]] ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణలలో అజంతా ఒకటి. ఇది భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రలోని [[జలగావ్|జల్గావ్]] నగరానికి 59 కిలోమీటర్లు (37 మైళ్ళు), [[ఛత్రపతి శంభాజీనగర్ (మహారాష్ట్ర)|ఔరంగాబాద్]] నగరానికి 104 కిలోమీటర్లు (65 మైళ్ళు), [[ముంబై]] తూర్పు-ఈశాన్యంగా 350 కిలోమీటర్లు (220 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది.<ref name="Johnston2013p182">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iepJAgAAQBAJ|title=Encyclopedia of Monasticism|last=Cohen|first=Richard|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-136-78716-4|editor-last=Johnston|editor-first=William M.|pages=18–20}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vTJUAAAAMAAJ|title=Bhusawal Division: Tourism (Ajanta and Ellora)|publisher=Indian Railways|year=1996|pages=40–43}}</ref> 100 కిలోమీటర్లు (62 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న [[ఎల్లోరా గుహలు]] మరొక [[ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం|యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం]], ఇందులో [[హిందూ మతం|హిందూ]], జైన, బౌద్ధ గుహలు ఉన్నాయి, ఇవి అజంతా మాదిరిగానే చివరివి. ఎల్లోరా గుహలు, సమీపంలోని ఎలిఫెంటా గుహలు, [[ఔరంగాబాద్ గుహలు]], [[Shivleni Caves|శివలేని గుహలు]], [[కర్ణాటక]] గుహ దేవాలయాలలో కూడా అజంతా శైలి కనిపిస్తుంది.{{Sfn|Harle|1994|pp=118–122}}సమీప విమానాశ్రయాలు జల్గావ్, [[ఛత్రపతి శంభాజీనగర్ (మహారాష్ట్ర)|సంభాజీ నగర్]], తరువాత ముంబై, సమీప రైల్వే స్టేషన్లు జల్గావ్, [[భుసావాల్|భుసావల్]]. [[File:Ajanta_viewpoint.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_viewpoint.jpg|thumb|సమీపంలోని కొండ నుండి అజంతా గుహల విస్తృత దృశ్యం]] == చరిత్ర == [[File:Map of Ajanta Caves.svg|thumb|Map of Ajanta Caves]] అజంతా గుహలు రెండు విభిన్న కాలాలలో, కాలానికొక దశ చొప్పున, తయారు చేయబడ్డాయని ప్రస్తుత అంగీకారం. మొదటి దశ క్రీస్తుపూర్వం 2 వ శతాబ్దం నుండి 1 వ శతాబ్దం వరకు, రెండవ దశ శతాబ్దం తరువాతా జరిగాయి.<ref>{{cite book|first=Aravinda Prabhakar |last=Jamkhedkar|title=Ajanta|url=https://books.google.com/books?id=HGzqAAAAMAAJ|year=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-569785-8|pages=3–5}}</ref>{{Sfn|Spink|2009|pp=1–2}}<ref>{{cite book|first=Louise |last=Nicholson|title=National Geographic India|url=https://books.google.com/books?id=71jZCwAAQBAJ|year=2014|publisher=National Geographic Society|isbn=978-1-4262-1183-6|pages=175–176}}</ref> ఈ గుహలలో గుర్తుకందే పునాదులు 36 ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని 1 నుండి 29 వరకు గుహల సంఖ్య నిర్ణయించిన తరువాత కనుగొనబడ్డాయి. తరువాత గుర్తించిన గుహలు సంఖ్యలకు ఆంగ్ల అక్షరాలు (15A వంటివి) జత చేయబడ్డాయి. ఉదాహరణకు గుహలు 15, 16.<ref name=spinkv5p4 /> గుహ సంఖ్య అనేది సౌలభ్యం కొరకు నిర్ణయించబడిందే కానీ వాటి నిర్మాణ కాలక్రమాన్ననుసరించి కాదు.<ref name=ringsalkin14 /> ===మొదటి శాతవాహనకాలం నాటి గుహలు === [[File:Ajanta, cave 9, chaitya-griha, with stupa (9842167554).jpg|thumb|upright|left|గుహ 9 - ఇది తొలి దశకు చెందిన హీనయాన శైలి చైత్య ఆరాధనా మందిరం; ఇందులో స్తూపం ఉంది కానీ విగ్రహాలు లేవు.]] ప్రారంభ సమూహంలో 9, 10, 12, 13, 15 ఎ గుహలు ఉంటాయి. ఈ సమూహం బౌద్ధమతం హినాయనా (థెరావాడ <ref name=ringsalkin14 />) సంప్రదాయానికి చెందినవని పండితుల ప్రస్తుత అంగీకారం. కాని ప్రారంభ గుహలు ఏ శతాబ్దంలో నిర్మించబడ్డాయి అనే దానిపై భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Michell|2009|pp= 335–336}}<ref>{{cite book|first=Walter M. |last=Spink|title=Ajanta: History and Development, Volume 5: Cave by Cave|url=https://books.google.com/books?id=UPqUHXlwXdcC|year=2005|publisher=Brill Academic|isbn=978-90-04-15644-9|pages=4, 9, 163–170}}</ref> వాల్టరు స్పింకు ప్రకారం ఇవి క్రీ.పూ. 100 నుండి సా.శ. 100 కాలంలో తయారు చేయబడ్డాయి. బహుశా ఆ సమయంలో ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించిన హిందూ [[శాతవాహనులు|శాతవాహన]] రాజవంశ (క్రీ.పూ. 230 - క్రీ.పూ. 220) ఆధ్వర్యంలో వీటిని రూపొందించి ఉండవచ్చు అని భావిస్తున్నారు.{{Sfn|Spink|2006|pp=4–6}}<ref>{{cite book|first1=Benoy K. |last1=Behl|first2=Sangitika |last2=Nigam|title=The Ajanta caves: artistic wonder of ancient Buddhist India|url=https://books.google.com/books?id=sfLVAAAAMAAJ |year=1998|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-0-8109-1983-9|pages=20, 26}}, '''Quote:''' "The caves of the earlier phase at Ajanta date from around the second century BC, during the rule of the Satavahana dynasty. Although the Satavahanas were Hindu rulers, they (...)"</ref> ఇతర డేటింగ్సు మౌర్య సామ్రాజ్యం (క్రీ.పూ. 300 నుండి క్రీ.పూ.100 వరకు) ను ఇష్టపడతాయి.<ref>Nagaraju 1981, pp.&nbsp;98–103</ref> వీటిలో 9 - 10 గుహలు చైత్య-గ్రిహా రూపంలోని ఆరాధన మందిరాలను కలిగి ఉన్న స్థూపం, 12, 13, 15 ఎ గుహలు విహారాలు (ఈ రకమైన వివరణల కోసం దిగువ నిర్మాణ విభాగాన్ని చూడండి).<ref name="spinkv5p4">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=UPqUHXlwXdcC|title=Ajanta: History and Development, Volume 5: Cave by Cave|last=Spink|first=Walter M.|publisher=Brill Academic|year=2005|isbn=978-90-04-15644-9|pages=4, 9}}</ref> మొట్టమొదటి శాతవాహన కాలం గుహలలో అలంకారిక శిల్పం లేదు. స్పింకు అభిప్రాయం ఆధారంగా ఒకసారి శాతవాహన కాలం గుహలు తయారైన తరువాత 5 వ శతాబ్దం మధ్యకాలం వరకు ఈ ప్రదేశం గణనీయమైన కాలం వరకు అభివృద్ధి చేయబడలేదని భావిస్తున్నారు.<ref name="Spink 2006, 4">{{harvnb|Spink|2009|p=2}}</ref> ఏదేమైనా ఈ నిద్రాణమైన కాలంలో ప్రారంభ గుహలు వాడుకలో ఉన్నాయి. చైనా యాత్రికుడు ఫాక్సియను సా.శ. 400 లో వదిలిపెట్టిన రికార్డుల ప్రకారం పలువురు బౌద్ధ యాత్రికులు ఈ ప్రదేశాన్ని సందర్శించారని భావిస్తున్నారు. === వకతకకాలం నాటి గుహలు === అజంతా గుహల స్థలంలో రెండవ దశ నిర్మాణం 5 వ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైంది. సా.శ. 4 వ నుండి 7 వ శతాబ్దాల వరకు తరువాతి గుహలు తయారయ్యాయని చాలాకాలంగా భావించారు.<ref>The [http://whc.unesco.org/en/list/242 UNESCO World Heritage List website] for example says "The 29 caves were excavatednnfmfndnndf beginning around 200 BC, but they were abandoned in AD 650 in favour of Ellora"</ref> కానీ ఇటీవలి దశాబ్దాలలో గుహల మీద ప్రముఖ నిపుణుడు వాల్టర్ ఎం. స్పింకు చేసిన అధ్యయనంలో సా.శ. 460 - 480 మద్యకాలంలో <ref name="Spink 2006, 4" /> వాకాకా రాజవంశానికి చెందిన హిందూ చక్రవర్తి హరిషేన హయాంలో రూపొందించబడ్డాయని వాదించారు.<ref name=cohen83>{{harvnb|Cohen|2006|pp=83–84}}, '''Quote:''' Hans Bakker's political history of the Vakataka dynasty observed that Ajanta caves belong to the Buddhist, not the Hindu tradition. That this should be so is already remarkable in itself. By all we know of Harisena he was a Hindu; (...).</ref><ref>{{cite book|first=Geri Hockfield |last=Malandra|title=Unfolding A Mandala: The Buddhist Cave Temples at Ellora|url=https://books.google.com/books?id=MU44LPu3mbUC |year=1993|publisher=State University of New York Press|isbn=978-0-7914-1355-5|pages=5–7}}</ref><ref>{{cite book|first=Fred S. |last=Kleiner|title=Gardner's Art through the Ages: A Concise Global History|url=https://books.google.com/books?id=UX9TCwAAQBAJ |year=2016|publisher=Cengage|isbn=978-1-305-57780-0|page=468}}</ref> ఈ అభిప్రాయాన్ని కొంతమంది పండితులు విమర్శించారు.<ref>For example, Karl Khandalavala, A. P. Jamkhedkar, and Brahmanand Deshpande. Spink, vol. 2, pp.&nbsp;117–134</ref> కానీ ప్రస్తుతం భారతీయ కళ మీద సాధారణ పుస్తకాల రచయితలు విస్తృతంగా దీనిని అంగీకరించారు. ఉదాహరణకు హంటింగ్టను, హార్లే వంటి వారు. [[File:South Asia historical AD450 EN.svg|thumb|రెండవ కాలంలోని చాలా గుహలు ఒకతక రాజు హరిషేన పాలనలో తయారయ్యాయి]] రెండవ దశ ఆస్తిక మహాయానకు చెందినదని <ref name=ringsalkin14 /> లేదా బౌద్ధమతం మహాయాన సంప్రదాయానికి ఆపాదించబడింది.<ref>{{cite book|first=Sara L. |last=Schastok|title=The Śāmalājī Sculptures and 6th Century Art in Western India|url=https://books.google.com/books?id=jh1fF8HvJmMC&pg=PA40|year=1985|publisher=Brill Academic|isbn=978-90-04-06941-1|page=40}}</ref><ref>{{cite book|first=Walter M. |last=Spink|title=Ajanta: Arguments about Ajanta|url=https://books.google.com/books?id=RbYnAAAAYAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic|isbn=978-90-04-15072-0|page=127}}</ref> రెండవ కాలం గుహలు 1–8, 11, 14-29, కొన్ని మునుపటి గుహల పొడిగింపులుగా ఉన్నాయి. గుహలు 19, 26, 29 చైత్య-గ్రిహాలు మిగిలినవి విహారాలు. ఈ కాలంలో చాలా విస్తృతమైన గుహలు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. వీటిలో ప్రారంభ గుహలను పునరుద్ధరించడం, పెయింటు చేయడం వంటి కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడుతూ ఉన్నాయి. {{Sfn|Spink|2009|pp=2–3}}<ref name=ringsalkin14>{{cite book|first1=Trudy |last1=Ring|first2==Robert M. |last2=Salkin|first3=Sharon |last3=La Boda|title=Asia and Oceania|url=https://books.google.com/books?id=JqHPpNaZfNwC |year=1994|publisher=Routledge |isbn=978-1-884964-04-6|pages=14–19}}</ref>{{sfn|Cohen|2006|pp=81–82 }} ఈ కాలానికి డేటింగును చాలా ఎక్కువ స్థాయి కచ్చితత్వంతో కూడియుండడం సాధ్యమని స్పింకు పేర్కొన్నాడు. ఆయన కాలక్రమం పూర్తి వివరం క్రింద ఇవ్వబడింది.<ref>Spink (2006), 4–6 for the briefest summary of his chronology, developed at great length in his ''Ajanta: History and Development'' 2005.</ref> చర్చ కొనసాగుతున్నప్పటికీ స్పింకు ఆలోచనలు విస్తృతంగా ఆమోదించబడుతున్నాయి. కనీసం వారి విస్తృత నిర్ధారణలలో ఆర్కియాలజికలు సర్వే ఆఫ్ ఇండియా వెబ్‌సైట్ ఇప్పటికీ సాంప్రదాయ డేటింగును ప్రదర్శిస్తుంది: "రెండవ దశ చిత్రాలు సా.శ. 5 వ -6 వ శతాబ్దాల లో ప్రారంభమయ్యాయి. తరువాతి రెండు శతాబ్దాల వరకు కొనసాగాయి". స్పింకు అభిప్రాయం ఆధారంగా సా.శ. 480 లో హరిషేన మరణించిన కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత అసంపూర్ణమైన అజంతా గుహల వద్ద నిర్మాణ కార్యకలాపాలను సంపన్న పోషకులు వదిలిపెట్టారు. అయినప్పటికీ క్రీ.పూ 480 కి దగ్గరగా నిర్మించిన పైవటు రంధ్రాల గుహల ద్వారా ఈ గుహలు కొంతకాలం వాడుకలో ఉన్నట్లు తెలుస్తుంది. {{Sfn|Spink |2006 |pp = 5–6; 160–161}} అజంతా వద్ద రెండవ దశ నిర్మాణాల అలంకరణలు క్లాసికలు ఇండియా లేదా భారతదేశం స్వర్ణయుగం అపోజీకి అనుగుణంగా ఉంటాయి.<ref>{{cite book|last1=Spink|first1=Walter M.|title=Ajanta: The end of the Golden Age|date=2005|publisher=Brill|isbn=978-9004148321|page=7|url=https://books.google.com/books?id=Fjgq2OivwmkC&pg=PA7|language=en}}</ref> అయినప్పటికీ ఆ సమయంలో గుప్తసామ్రాజ్యం అప్పటికే అంతర్గత రాజకీయ సమస్యల నుండి హ్యూనుల దాడుల కారణంగా బలహీనపడుతోంది. తద్వారా ఒకతకులు వాస్తవానికి భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన సామ్రాజ్యాలలో ఒకటి అని భావించబడుతుంది.<ref>{{cite book |last1=Auctores Varii |title=Ajanta Dipinta - Painted Ajanta Vol. 1 e 2: Studio sulla tecnica e sulla conservazione del sito rupestre indiano - Studies on the techniques and the conservation of the indian rock art site |date=2016 |publisher=Gangemi Editore |isbn=978-8849274905 |pages=58–59 |url=https://books.google.com/books?id=fS34CwAAQBAJ&pg=PA59 |language=en}}</ref> అజంతా గుహలను తయారుచేసే సమయంలో పశ్చిమ దక్కను ద్వారం వద్ద హ్యూణులు కొంతమంది ఆల్కాను హ్యూణులు, తోరమన పొరుగు ప్రాంతాన్ని కచ్చితంగా పాలించారు.<ref>{{cite book |last1=Brancaccio |first1=Pia |title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion |date=2010 |publisher=Brill|isbn=978-9004185258 |page=105–106 |url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA106 |language=en}}</ref> వాయవ్య భారతదేశంలో విస్తారమైన ప్రాంతాల మీద వారి నియంత్రణ ద్వారా, హ్యూణులు వాస్తవానికి [[గాంధార]], పశ్చిమ దక్కను ప్రాంతాల మధ్య సాంస్కృతిక వంతెనగా వ్యవహరించి ఉండవచ్చు. ఆ సమయంలో అజంతా లేదా పిటలు ఖోరా గుహలను గాంధార ప్రేరణ కొన్ని డిజైన్లతో (బుద్ధులు సమృద్ధిగా మడతలతో వస్త్రాలు ధరించినట్లు) అలంకరించారు.<ref>{{cite book |last1=Brancaccio |first1=Pia |title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion |date=2010 |publisher=Brill|isbn=978-9004185258 |pages=106–107 |url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA107 |language=en}}</ref> రిచర్డు కోహెను అభిప్రాయం ఆధారంగా 7 వ శతాబ్దపు చైనా యాత్రికుడు జువాన్జాంగు, చెల్లాచెదురుగా ఉన్న మధ్యయుగ హుహాచిత్రాల వర్ణన అజంతా గుహలలో గుర్తించబడ్డాయి. బహుశా తరువాత ఇవి వాడుకలో ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి. కాని స్థిరమైన, సంచార బౌద్ధ సమాజ ఉనికి ఉండేదని భావిస్తున్నారు.<ref name=cohenp82>{{harvnb|Cohen|2006|pp=32, 82 }}</ref> అజంతా గుహలను అబూ అలు-ఫజ్లు రాసిన 17 వ శతాబ్దపు ఐను-ఇ-అక్బరి వచనంలో ప్రస్తావించాడు. రాతితో కప్పబడిన 24 గుహ దేవాలయాలు ఒక్కొక్కటి విగ్రహాలతో ఉన్నాయి.<ref name=cohenp82 /> === పశ్చిమ ప్రంపంచం కనుగొనడం === 1819 ఏప్రెలు 28 న పులులను వేటాడేటప్పుడు 28 వ అశ్వికదళానికి చెందిన జాను స్మితు అనే బ్రిటిషు అధికారి గుహ నంబరు 10 కి ప్రవేశ ద్వారం "కనుగొన్నాడు". స్థానిక గొర్రెల కాపరి బాలుడు ఆయనకు ఆ ప్రదేశానికి చేరుకోవడానికి ఉన్న ద్వారం తెలుసుకోవడానికి మార్గనిర్దేశం చేశాడు. ఈ గుహలు అప్పటికే స్థానికులకు బాగా తెలుసు.<ref name=cohenp77>{{harvnb|Cohen|2006|pp=77–78 }}</ref> కెప్టెను స్మితు సమీపంలోని గ్రామానికి వెళ్లి గుహలోకి ప్రవేశించడం కష్టతరంగా ఉన్న చిక్కుబడ్డ అడవి తీగలను, పొదలను తొలగించడానికి గొడ్డలి, ఈటెలు, టార్చిలైటు, డ్రమ్లతో గ్రామస్తులను గుహాప్రదేశానికి రమ్మని కోరాడు.<ref name=cohenp77 /> అప్పుడు ఆయన తన పేరు, బోధిసత్వుడి పెయింటింగు మీద తేదీని గోడమీద చెక్కి గోడను అధిగమించాడు. ఆయన సంవత్సరాలుగా సేకరించిన ఐదు అడుగుల ఎత్తైన శిథిలాల మీద నిలబడి ఉన్నందున. శాసనం ఈ రోజు పెద్దవారి కంటి-స్థాయి చూపులకు పైన ఉంది.<ref>Spink (2006), 139 and 3 (quoted): "Going down into the ravine where the caves were cut, he scratched his inscription (John Smith, 28th Cavalry, 28th April, 1819) across the innocent chest of a painted Buddha image on the thirteenth pillar on the right in Cave 10..."</ref> విలియం ఎర్సుకైను రాసిన గుహల గురించి సమర్పించిన ఒక పత్రం 1822 లో బాంబే లిటరరీ సొసైటీలో చదవబడింది.<ref>Upadhya, 3</ref> [[File:Name inscribed by john smith on the pillar in cave no 10 on 28 April 1819.jpg|thumb|1819 లో గుహ 10 ను కనుగొన్న తరువాత జాను స్మితు పేరు తేదీ చెక్కారు]] కొన్ని దశాబ్దాలలో గుహలు వాటి విదేశీశైలి అమరిక, ఆకట్టుకునే వాస్తుశిల్పం, అన్నింటికంటే వాటి అసాధారణమైన, ప్రత్యేకమైన చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. కనుగొన్న తరువాత శతాబ్దంలో చిత్రలేఖనాలను కాపీ చేయడానికి అనేక పెద్ద ప్రాజెక్టులు చేయబడ్డాయి. 1848 లో రాయలు ఆసియాటికు సొసైటీ "బాంబే కేవ్ టెంపులు కమిషను"ను బాంబే ప్రెసిడెన్సీలో చాలా ముఖ్యమైన రాక్-కట్ ప్రాంతాలను క్లియరు చేయడానికి, చక్కగా, రికార్డు చేయడానికి ఏర్పాటు చేసింది. దీనికి జాను విల్సను అధ్యక్షుడిగా ఉన్నాడు. 1861 లో ఇది కొత్త భారతీయ పురావస్తు సర్వే మారింది.<ref>Gordon, 231–234</ref> వలసరాజ్యాల కాలంలో అజంతా ప్రదేశం హైదరాబాదు రాచరిక రాజ్యభూభాగంలో (బ్రిటిషు ఇండియా కాదు) ఉంది.<ref name=cohenp57 /> 1920 ల ప్రారంభంలో హైదరాబాదు నిజాం కళాకృతులను పునరుద్ధరించడానికి ప్రజలను నియమించింది. ఈ స్థలాన్ని మ్యూజియంగా మార్చి పర్యాటకులను తీసుకురావడానికి ఒక రహదారిని నిర్మించింది. ఈ ప్రయత్నాలు ప్రారంభ నిర్వహణ లోపాలు ప్రదేశ క్షీణతను వేగవంతం కావడానికి కారణమయ్యాయని రిచర్డు కోహెను పేర్కొన్నాడు. స్వాతంత్ర్యం తరువాత [[మహారాష్ట్ర]] ప్రభుత్వం రాకతో మెరుగైన రవాణా సౌకర్యాలు, మెరుగైన ప్రదేశ నిర్వహణకు దారితీసింది. ఆధునిక సందర్శనకేంద్రంలో మంచి పార్కింగు సౌకర్యాలు ప్రజా సౌకర్యాలు ఉన్నాయి. ఎ.ఎస్.ఐ. నడిచే బస్సులు సందర్శకుల కేంద్రం నుండి గుహల వరకు క్రమం తప్పకుండా నడుస్తాయి. <ref name=cohenp57>{{harvnb|Cohen|2006|pp=51–58 }}</ref> అజంతా గుహలు, ఎల్లోరా గుహలతో మహారాష్ట్రలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన పర్యాటక కేంద్రంగా మారాయి. సెలవు సమయాలలో తరచుగా రద్దీగా ఉంటాయి. దీనికారణంగా గుహలకు ముఖ్యంగా చిత్రలేఖనంగా ముప్పు పెరుగుతుంది.<ref>Cohen (2006)'s chapter 2 discusses the history and future of visitors to Ajanta.</ref> 2012 లో మహారాష్ట్ర పర్యాటకం డెవలప్మెంటు కార్పొరేషను 1, 2, 16 & 17 గుహల పూర్తి ప్రతిరూపాల ప్రవేశద్వారం వద్ద ఎ.ఎస్.ఐ. సందర్శకుల కేంద్రానికి చేర్చాలని యోచిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/pune/33048793_1_caves-ellora-centre "Tourist centre to house replicas of Ajanta caves"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809232804/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-05/pune/33048793_1_caves-ellora-centre |date=2012-08-09 }}, [[The Times of India]], 5 August 2012, accessed 24 October 2012; see Cohen 51 for an earlier version of the proposal, recreating caves 16, 17 and 21.</ref> == సైట్లు, మఠాలు == [[File:Ajanta_Caves_130.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Caves_130.jpg|thumb|గుహ 24; అజంతా గుహలు దక్కన్ పీఠభూమిలోని ఒక భారీ శిలలో చెక్కబడ్డాయి.]] [[Cretaceous|క్రెటేషియస్]] భౌగోళిక కాలం చివరిలో వరుస అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల ద్వారా ఏర్పడిన దక్కన్ ట్రాప్లలో భాగమైన ఒక కొండ వరద బసాల్ట్, గ్రానైట్ రాతితో ఈ గుహలు చెక్కబడ్డాయి. ఈ శిల అడ్డంగా పొరలుగా ఉండి, నాణ్యతలో కొంత మార్పు చెందుతుంది .<ref>"horizontally bedded alternate flows of massive and [[Amygdule|amygdular]] lava" is a technical description quoted by {{Harvp|Cohen|2006a}}</ref> రాతి పొరలలోని ఈ వైవిధ్యం కళాకారులు తమ చెక్కిన పద్ధతులను, ప్రణాళికలను స్థలాలలో సవరించుకోవాల్సి వచ్చింది. గుహ 1కి కోల్పోయిన పోర్టికో మాదిరిగానే, శిలలో ఉన్న అసమానత్వం కూడా తరువాతి శతాబ్దాలలో పగుళ్లు, కూలిపోవడానికి దారితీసింది. పైకప్పు స్థాయిలో ఒక ఇరుకైన సొరంగం కత్తిరించడం ద్వారా తవ్వకం ప్రారంభమైంది, ఇది పాక్షికంగా నిర్మించిన విహార గుహలు 21 నుండి 24, పాడుబడిన అసంపూర్ణ గుహ 28 వంటి అసంపూర్ణమైన గుహల ద్వారా రుజువు చేయబడిన క్రిందికి, వెలుపలికి విస్తరించింది.{{Sfn|Spink|2007|pp=13–14}} శిల్ప కళాకారులు రాళ్ళను తవ్వడం, స్తంభాలు, పైకప్పు, విగ్రహాల క్లిష్టమైన చెక్కడాలు రెండింటిలోనూ పనిచేశారు, ఒక గుహ లోపల శిల్పం, పెయింటింగ్ పని సమాంతర పనులు.{{Sfn|Spink|2007|p=28}}ఈ ప్రదేశానికి ఒక గొప్ప ప్రవేశ ద్వారం నది నుండి సమీపించే గుహలు 15, 16 మధ్య లోయ గుర్రపు నాటిక శిఖరం వద్ద చెక్కబడింది, ఇది ఇరువైపులా ఏనుగులతో, [[నాగ]] లేదా రక్షిత నాగ దేవతతో అలంకరించబడింది.{{Sfn|Spink|2009|p=10}}హిందూ మతం, జైన మతం వంటి భారతదేశంలోని ఇతర గుహ దేవాలయాలలో ఇదే విధమైన పద్ధతులు, కళాకారుడి ప్రతిభను గమనించవచ్చు. వీటిలో ఎల్లోరా గుహలు, [[Ghatotkacha Caves|ఘటోత్కచ గుహలు]], ఎలిఫెంటా గుహలు, [[బాగ్ గుహలు]], [[బాదామీ గుహాలయాలు|బాదామి గుహలు]], [[ఔరంగాబాద్ గుహలు]], [[Shivleni Caves|శివలేని గుహలు]] ఉన్నాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=21–24, 38, 74–76, 115, 151–153, 280}} మొదటి కాలం నుండి ఈ గుహలకు అర్హత పొందడానికి అనేక మంది పోషకులు చెల్లించినట్లు తెలుస్తోంది, ఒకే గుహలోని నిర్దిష్ట భాగాల విరాళాన్ని నమోదు చేసిన అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి. తరువాతి గుహలు ప్రతి ఒక్కటి స్థానిక పాలకులు లేదా వారి ఆస్థాన ఉన్నత వర్గాల నుండి ఒకే పోషకుడిచే పూర్తి యూనిట్గా నియమించబడ్డాయి, గుహ 17 లోని శాసనాల ద్వారా సాక్ష్యం పొందిన బౌద్ధ మరణానంతర జీవిత నమ్మకాలలో యోగ్యత కోసం.{{Sfn|Spink|2007|pp=5, 15, 32–33, 80, 249}}హరిసేన మరణం తరువాత, అర్హత పొందడం ద్వారా ప్రేరేపించబడిన చిన్న దాతలు గుహల మధ్య చిన్న "పుణ్యక్షేత్రాలను" జోడించారు లేదా ఇప్పటికే ఉన్న గుహలకు విగ్రహాలను జోడించారు, ఈ "చొరబాటు" చేర్పులు శిల్పకళలో చేయబడ్డాయి, మరింత సంఖ్యలో చొరబాటు చిత్రాలతో, గుహ 10 లో మూడు వందల వరకు.{{Sfn|Spink|2007|pp=5, 15, 32–33, 80, 126–130, 249–259}} [[File:061_Cave_4,_Side_View_(34280359075).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:061_Cave_4,_Side_View_(34280359075).jpg|thumb|గుహ 4: భిక్షువుల గదులతో చుట్టబడిన చతురస్రాకారపు హాలు కలిగిన ఒక మఠం లేదా విహారం.]] === మఠాలు === ఎక్కువ గుహలలో సుష్ట చతురస్రాకారపు ప్రణాళికలు కలిగిన విహార మందిరాలు ఉన్నాయి. ప్రతి విహార హాల్కు గోడలలోకి కత్తిరించిన చిన్న చదరపు వసతి గదులు జతచేయబడతాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=73–85, 100–104, 182}}గుహల్లో ఎక్కువ భాగం రెండవ కాలంలో చెక్కబడ్డాయి, గుహ వెనుక భాగంలో ఒక మందిరం లేదా అభయారణ్యం ఉంది, ఇది బుద్ధుడి పెద్ద విగ్రహంపై కేంద్రీకృతమై ఉంది, దానితో పాటు అతని సమీపంలో ఉన్న దేవతలతో పాటు స్తంభాలు, గోడలు, అన్నీ సహజ రాతితో చెక్కబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=18, 37, 45–46}}ఈ మార్పు హీనయాన నుండి మహాయాన బౌద్ధమతానికి మార్పును ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ గుహలను తరచుగా మఠాలు అని పిలుస్తారు. విహారాల లోపలి భాగం కేంద్ర చతురస్ర స్థలం చదరపు నిలువు వరుసల ద్వారా నిర్వచించబడింది, ఇది ఎక్కువ లేదా తక్కువ చదరపు బహిరంగ ప్రాంతాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. దీని వెలుపల ప్రతి వైపు పొడవైన దీర్ఘచతురస్రాకార నడవలు ఉన్నాయి, ఇవి ఒక రకమైన క్లోస్టర్ను ఏర్పరుస్తాయి. పక్క, వెనుక గోడల వెంట ఇరుకైన ద్వారం ద్వారా ప్రవేశించిన అనేక చిన్న గదులు ఉన్నాయి-ఇవి సుమారుగా చదరపు రంగులో ఉంటాయి, వాటి వెనుక గోడలపై చిన్న గూళ్లు ఉంటాయి. మొదట్లో అవి చెక్క తలుపులను కలిగి ఉండేవి.{{Sfn|Spink|2007|p=148}}వెనుక గోడ మధ్యలో పెద్ద మందిరం-గది ఉంది, ఇందులో పెద్ద బుద్ధ విగ్రహం ఉంది. పూర్వ కాలంలోని విహారాలు చాలా సరళమైనవి, పుణ్యక్షేత్రాలు లేవు.{{Sfn|Harle|1994|pp=118–122}}స్పింక్ రెండవ కాలం మధ్యలో ఒక మందిరంతో ఒక రూపకల్పనకు మార్పును ఉంచుతుంది, అనేక గుహలు తవ్వకం మధ్యలో లేదా అసలు దశ తర్వాత ఒక మందిరాన్ని జోడించడానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి.{{Sfn|Spink|2007|p=142}} గుహ 1 ప్రణాళిక అతిపెద్ద విహారాలలో ఒకదాన్ని చూపిస్తుంది, కానీ తరువాతి సమూహానికి చాలా విలక్షణమైనది. గుహ 16 వంటి అనేక ఇతర గుహలు ప్రధాన మందిరానికి నేరుగా వెళ్ళే మందిరానికి ప్రవేశ ద్వారం కలిగి ఉండవు. గుహ 6 రెండు విహారాలు, ఒకదానికొకటి పైన, అంతర్గత మెట్ల ద్వారా అనుసంధానించబడి, రెండు స్థాయిలలో అభయారణ్యాలతో ఉంటుంది.{{Sfn|Michell|2009|p=338}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_Cave_12_plan_to_scale.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_12_plan_to_scale.jpg|12వ గుహ ప్రణాళిక: అంతర్గత గర్భాలయం లేని ఒక ప్రాచీన రకపు విహారం (క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం). File:GrundrissAjantaHoehle1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GrundrissAjantaHoehle1.jpg|చిత్రలేఖనాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన మఠం అయిన 1వ గుహ ప్రణాళిక<ref>{{cite book|first=Fred S.|last=Kleiner|title=Gardner's Art through the Ages: A Concise Global History|url=https://books.google.com/books?id=UX9TCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Cengage|isbn=978-1-305-57780-0|pages=467–468}}</ref> File:Ajanta_Cave_6_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_6_plan.jpg|గుహ 6: "శ్రావస్తి అద్భుతం" మరియు "మార ప్రలోభం" చిత్రాలు కలిగిన రెండు అంతస్తుల మఠం.{{sfn|Upadhya|1994|pp=7–8, 10}} File:Ajanta_Cave_16_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_16_plan.jpg|గుహ 16: రెండు పక్కనడవాలు కలిగిన ఒక మఠం{{sfn|Upadhya|1994|pp=7–8, 10}} </gallery> === ప్రార్థనా మందిరాలు === {{multiple image | direction = vertical | width = 200 | footer = పైన: అజంతాలోని 26వ గుహలోని చైత్య గృహ అంతర్భాగం, రాబర్ట్ గిల్ తీసిన ఛాయాచిత్రం (సుమారు 1868); కింద: 19వ గుహలోని ఆరాధనా మందిరానికి సంబంధించి జేమ్స్ ఫెర్గూసన్ గీసిన చిత్రం. | image1 = Interior of Buddhist chaitya hall, Cave XXVI, Ajanta, c.1868.jpg | image2 = Ajanta by Fergusson, cave 19.jpg }} ఇతర రకం ప్రధాన మందిర నిర్మాణంలో ఎత్తైన వంపు పైకప్పు రకం చైత్య గృహంతో కూడిన సన్నని దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రణాళిక-అక్షరాలా, "స్థూపం ఇల్లు". ఈ హాలు రేఖాంశంగా ఒక నాభి, రెండు ఇరుకైన వైపు నడవలుగా విభజించబడింది, ఇది స్తంభాల సుష్ట వరుసతో వేరు చేయబడింది, ఏపిస్లో [[స్తూపం|స్థూపం]] ఉంటుంది.<ref>{{Cite paper}}</ref><ref>{{Cite paper}}</ref> స్థూపం చుట్టూ స్తంభాలు, ప్రదక్షిణ కోసం కేంద్రీకృత నడక స్థలం ఉన్నాయి. కొన్ని గుహలలో విస్తృతమైన చెక్కిన ప్రవేశాలు ఉన్నాయి, కొన్నింటిలో వెలుతురును అనుమతించడానికి తలుపు మీద పెద్ద కిటికీలు ఉన్నాయి. తరచుగా ఒక స్తంభాల వాకిలి లేదా [[Verandah|వరండా]], గుహ వెడల్పు ఉన్న తలుపుల లోపల మరొక స్థలం ఉంటుంది. అజంతా లోని పురాతన ప్రార్థనా మందిరాలు క్రీ పూ 2 వ నుండి 1 వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడ్డాయి, 5 వ శతాబ్దం చివరలో సరికొత్తవి, రెండింటి నిర్మాణం క్రైస్తవ చర్చి నిర్మాణాన్ని పోలి ఉంటుంది, కానీ క్రాసింగ్ లేదా చాపెల్ చెవెట్టే లేకుండా.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FCoWAgAAQBAJ|title=Architecturalized Asia: Mapping a Continent through History|last=Efurd|first=David|publisher=Hong Kong University Press|year=2013|isbn=978-988-8208-05-0|editor-last=Rujivacharakul|editor-first=Vimalin|pages=140–145|editor-last2=Hahn|editor-first2=H. Hazel|display-editors=et al}}</ref> అజంతా గుహలు పురాతన భారతదేశంలోని పురాతన రాతి-చెక్కిన గుహ చెక్కడాలలో కనిపించే కేథడ్రల్-శైలి నిర్మాణాన్ని అనుసరిస్తాయి, [[బీహార్]] గయ సమీపంలోని అజీవికాలకు చెందిన [[Lomas Rishi Cave|లోమాస్ రిషి గుహ]] క్రీ పూ 3 వ శతాబ్దానికి చెందినది.<ref>{{Cite paper}}</ref> ఈ చైత్య గృహాలను ఆరాధన లేదా ప్రార్థనా మందిరాలు అని పిలుస్తారు {{Sfn|Spink|2007|pp=12, 94, 161–162, 228}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jNqDFSxR8-MC&pg=PA125|title=Sacred Places of a Lifetime: 500 of the World's Most Peaceful and Powerful Destinations|last=Bellows|first=Keith|publisher=National Geographic Society|year=2008|isbn=978-1-4262-0336-7|page=125}}</ref> పూర్తయిన నాలుగు ''చైత్య'' మందిరాలు ప్రారంభ కాలం నుండి గుహలు 9, 10, నిర్మాణానంతర కాలం నుండి గుహాలు 19, 26. అన్ని ఇతర చోట్ల కనిపించే విలక్షణమైన రూపాన్ని అనుసరిస్తాయి, ఎత్తైన పైకప్పులు, వెనుక భాగంలో ఉన్న స్థూపానికి దారితీసే కేంద్ర "నాభి" తో, కానీ దాని వెనుక నడవడానికి అనుమతిస్తుంది, ఎందుకంటే స్థూపాల చుట్టూ నడవడం బౌద్ధ ఆరాధనలో ఒక సాధారణ అంశం (''[[Pradakshina|ప్రదక్షిణా]]''). తరువాతి రెండు రాళ్ళలో చెక్కబడిన ఎత్తైన పక్కటెముకల పైకప్పులను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి కలప రూపాలను ప్రతిబింబిస్తాయి, మునుపటి రెండు వాస్తవ కలప పక్కటెముకలను ఉపయోగించినట్లు భావిస్తారు, ఇప్పుడు మృదువైనవి, అసలు కలప నశించిందని భావిస్తారు.<ref>UNESCO, ''Brief description''</ref>{{Sfn|Michell|2009|p=339}}తరువాతి రెండు మందిరాలు అసాధారణమైన ఏర్పాటును కలిగి ఉన్నాయి (ఎల్లోరాలోని 10వ గుహలో కూడా కనుగొనబడింది, ఇక్కడ స్తూపానికి ముందు గుహ 19లో నిలబడి గుహ 26లో కూర్చున్న బుద్ధుడి పెద్ద ఉపశమన శిల్పం ఉంది.{{Sfn|Harle|1994|pp=118–122}}గుహ 29 ఆలస్యంగా, చాలా అసంపూర్ణమైన ''చైత్య'' మందిరం.{{Sfn|Spink|2007|pp=12–13}} మొదటి కాలం నాటి రచనలలో నిలువు వరుసల రూపం చాలా సాదా, అలంకరించబడనిది, రెండు ''చైత్య'' మందిరాలు సాధారణ అష్టభుజి నిలువు వరుసులను ఉపయోగించాయి, తరువాత వీటిని బుద్ధుడు, ప్రజలు, సన్యాసుల చిత్రాలతో దుస్తులలో చిత్రించారు. రెండవ కాలంలో స్తంభాలు చాలా వైవిధ్యమైనవి, సృజనాత్మకమైనవి, తరచుగా వాటి ఎత్తుపై ప్రొఫైల్ను మార్చుకుంటాయి, విస్తృతమైన చెక్కిన రాజధానులతో, తరచుగా విస్తృతంగా వ్యాపించాయి. అనేక స్తంభాలు వాటి ఉపరితలం అంతటా పూల మూలాంశాలు, [[మహాయానం|మహాయాన]] దేవతలతో చెక్కబడ్డాయి, కొన్ని గుహ 1 లో వలె, వేణువు, ఇతరులు అలంకరణతో చెక్కబడ్డాయి.<ref>{{Harvnb|Spink|2007|p=18}}, and in the accounts of individual caves; {{Harvnb|Michell|2009|p=336}}.</ref><ref>Arthur Anthony Macdonell (1909), [https://www.jstor.org/stable/41338504 "The Buddhist and Hindu Architecture of India"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215174933/https://www.jstor.org/stable/41338504|date=15 December 2018}}, ''Journal of the Royal Society of Arts'', Vol. 57, No. 2937 (5 March 1909), pp. 316–329</ref><gallery widths="125" heights="125"> File:Ajanta_Chaitya_10_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Chaitya_10_plan.jpg|గుహ 10: జాతక కథలకు సంబంధించిన కళాకృతులు కలిగిన ఆరాధనా మందిరం (క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దం){{sfn|Upadhya|1994|pp=9–11, 14–15}} File:Ajanta_Chaitya_9_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Chaitya_9_plan.jpg|గుహ 9: ప్రారంభ దశకు చెందిన చిత్రాలు మరియు జంతువుల శిల్ప వరుసలు కలిగిన ఆరాధనా మందిరం (క్రీ.శ. 1వ శతాబ్దం){{sfn|Upadhya|1994|pp=9–11, 14–15}} File:Ajanta_cave_19_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_19_plan.jpg|గుహ 19: బుద్ధుడు, కుబేరుడు మరియు ఇతర కళాకృతులకు ప్రసిద్ధి (క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం){{sfn|Upadhya|1994|pp=9–11, 14–15}} File:Ajanta_Cave_19_longitudinal_section.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_19_longitudinal_section.jpg|గుహ 19: మరొక దృశ్యం (క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం) </gallery> == పెయింటింగ్స్ == [[File:Life_circle_of_Lord_Buddha_-_A_marvel_of_painting_inside_Ajanta_Cave.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Life_circle_of_Lord_Buddha_-_A_marvel_of_painting_inside_Ajanta_Cave.jpg|thumb|200x200px|''బుద్ధుని జీవిత చరిత్రను చిత్రించిన పైకప్పు'']] అజంతా గుహలలో చాలా వరకు, దాదాపు అన్ని కుడ్య చిత్రాలు దాదాపు 600 సంవత్సరాల తరువాత, రెండవ దశ నిర్మాణంలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web|date=15 August 2014|title=The Ajanta cave murals: 'nothing less than the birth of Indian art' {{!}} Painting {{!}} The Guardian|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2014/aug/15/mural-ajanta-caves-india-birth-indian-art|access-date=2023-07-06|website=amp.theguardian.com}}</ref> అజంతా గుహలలోని చిత్రాలు ప్రధానంగా జా[[జాతక కథలు]] వివరిస్తాయి. ఇవి బుద్ధుని మునుపటి జన్మలను వివరించే బౌద్ధ ఇతిహాసాలు. ఈ కథలు హిందూ, జైన గ్రంథాల కథలు, ఇతిహాసాలలో కూడా కనిపించే పురాతన నైతికత, సాంస్కృతిక కథలను పొందుపరుస్తాయి. బుద్ధుడు తన గత అవతారాలలో చేసిన జీవిత ఉదాహరణ, త్యాగాల ద్వారా జాతక కథలు ఉదహరించబడ్డాయి, ఇక్కడ అతను జంతువుగా లేదా మానవుడిగా పునర్జన్మ పొందాడని చిత్రీకరించబడింది.<ref name="RingWatson2012p17">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&pg=PA17|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|last=Ring|first=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1-136-63979-1|pages=17–19}}</ref>{{Sfn|Spink|2009|pp=147–148}} కుడ్య చిత్రాలు మునుపటి, తరువాతి గుహల సమూహాల నుండి మనుగడ సాగించాయి. మునుపటి గుహల నుండి సంరక్షించబడిన కుడ్యచిత్రాల అనేక శకలాలు (గుహలు 10, 11) ఈ కాలం నుండి భారతదేశంలో పురాతన చిత్రకళ ప్రత్యేకమైన మనుగడలు, "[[శాతవాహనులు|శాతవాహన]] కాలం నాటికి, అంతకుముందు కాకపోయినా, భారతీయ చిత్రకారులు సులభమైన, అనర్గళమైన సహజ శైలిని ప్రావీణ్యం పొందారని, పెద్ద సమూహాలతో వ్యవహరించే పద్ధతిలో సాంచీ తోరా క్రాస్బార్ల ఉపశమనాలతో పోల్చవచ్చు".{{Sfn|Harle|1994|p=355}}[[Gandhara art|గాంధార కళ]] కొన్ని సంబంధాలను కూడా గుర్తించవచ్చు, ఒక ఉమ్మడి కళాత్మక భాషకు ఆధారాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA107|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last=Brancaccio|first=Pia|date=2010|publisher=Brill|isbn=978-9004185258|page=107}}</ref> తరువాతి నాలుగు గుహలలో పెద్ద, సాపేక్షంగా బాగా సంరక్షించబడిన కుడ్య చిత్రాలు ఉన్నాయి, ఇవి జేమ్స్ హర్లే ప్రకారం, "భారతీయ కుడ్య చిత్రలేఖనాన్ని నిపుణుడు కానివారికి సూచించడానికి వచ్చాయి", "గుప్తా గొప్ప కీర్తిని మాత్రమే కాకుండా అన్ని భారతీయ కళలను సూచిస్తాయి".{{Sfn|Harle|1994|p=355}}అవి రెండు శైలీకృత సమూహాలుగా విభజించబడ్డాయి, వీటిలో గుహలు 16, 17లో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందాయి, గుహలు 1, 2లో స్పష్టంగా తరువాత చిత్రాలు ఉన్నాయి. తరువాతి సమూహం ఇతరులకన్నా ఒక శతాబ్దం లేదా తరువాతదని భావించారు, కానీ స్పింక్ ప్రతిపాదించిన సవరించిన కాలక్రమం వారిని 5 వ శతాబ్దంలో కూడా ఉంచుతుంది, బహుశా దానితో సమకాలీనంగా మరింత ప్రగతిశీల శైలిలో లేదా వేరే ప్రాంతానికి చెందిన బృందాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.{{Sfn|Harle|1994|pp=355–361}}అజంతా కుడ్యచిత్రాలు శాస్త్రీయ చిత్రాలు, ఆత్మవిశ్వాసం గల కళాకారుల పని, క్లిచ్లు లేకుండా, గొప్పవి, సంపూర్ణమైనవి. అవి విలాసవంతమైనవి, ఇంద్రియాలకు సంబంధించినవి, భౌతిక సౌందర్యాన్ని జరుపుకుంటాయి, మతపరమైన ఆరాధన, సన్యాసి సన్యాసుల జీవితానికి ఉద్దేశించినవిగా భావించిన ఈ గుహలలో ప్రారంభ పాశ్చాత్య పరిశీలకులు ఆశ్చర్యకరంగా చోటు కోల్పోయారు.{{Sfn|Harle|1994|p=359}} ఈ చిత్రాలు "డ్రై [[Fresco|ఫ్రెస్కో]]" లో ఉన్నాయి, ఇవి తడి ప్లాస్టర్ కాకుండా పొడి ప్లాస్టర్ ఉపరితలంపై పెయింట్ చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Harle|1994|p=361}}చిత్రాలన్నీ పట్టణ వాతావరణం నుండి వివక్షత, అధునాతన పోషకులచే మద్దతు ఇవ్వబడిన చిత్రకారుల రచనలుగా కనిపిస్తాయి. గుప్తుల కాలంలో చిత్రలేఖనం విస్తృతంగా అభ్యసించబడి, ప్రశంసించబడిందని సాహిత్య మూలాల నుండి తెలుస్తుంది. చాలా భారతీయ కుడ్య చిత్రాల మాదిరిగా కాకుండా, కూర్పులను ఫ్రేజ్ వంటి క్షితిజ సమాంతర బ్యాండ్లలో వేయబడవు, కానీ మధ్యలో ఉన్న ఒకే వ్యక్తి లేదా సమూహం నుండి అన్ని దిశలలో విస్తరించి ఉన్న పెద్ద దృశ్యాలను చూపుతాయి.{{Sfn|Harle|1994|p=359}}పైకప్పులు కూడా అధునాతనమైన, విస్తృతమైన అలంకార మూలాంశాలతో పెయింట్ చేయబడ్డాయి, వీటిలో చాలా వరకు శిల్పకళ నుండి తీసుకోబడ్డాయి.{{Sfn|Harle|1994|pp=355–361}}స్పింక్ ప్రకారం, [[హరిసేన]] స్వయంగా నియమించిన గుహ 1 లోని చిత్రాలు, జింక లేదా ఏనుగు లేదా మరొక జాతక జంతువుగా కాకుండా, బుద్ధుడి మునుపటి జీవితాలను రాజుగా చూపించే జాతక కథలపై దృష్టి సారించాయి. ఈ దృశ్యాలు బుద్ధుడు రాజ జీవితాన్ని త్యజించబోతున్నట్లు వర్ణిస్తాయి. <ref name="Spink 2008">{{Cite web|last=Spink|first=Walter M.|date=May 2008|title=Ajanta Lecture, Korea|url=http://www.walterspink.com/ajanta/ajanta-lecture|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618031156/http://www.walterspink.com/ajanta/ajanta-lecture|archive-date=18 June 2021|access-date=6 March 2015|website=WalterSpink}}</ref> ముఖ్యంగా గుహలు 2, 16 లలో చూపిన విధంగా, గుహలో మరెక్కడా తవ్వకం కొనసాగినందున సాధారణంగా తరువాతి గుహలు పూర్తయిన ప్రాంతాలపై పెయింట్ చేయబడినట్లు అనిపిస్తుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=28–29}}గుహల కాలక్రమం గురించి స్పింక్ కథనం ప్రకారం, 478లో కొంతకాలం బిజీగా ఉన్న తరువాత పనిని విడిచిపెట్టడం వల్ల గుహ 4, గుహ 17 మందిరంతో సహా ప్రదేశాలలో పెయింటింగ్ లేకపోవడం జరిగింది, తరువాత వాటిని చిత్రాల తయారీలో పూయడం జరిగింది, అవి ఎప్పుడూ చేయబడలేదు.<ref name="Spink 2008" /><gallery widths="180" heights="180"> File:Aurangabad_-_Ajanta_Caves_(55).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aurangabad_-_Ajanta_Caves_(55).JPG|గుహ 2: ఇందులో అనేక ప్రాంతాలలో రంగులు పెద్ద ఎత్తున ఊడిపోయినట్లు కనిపిస్తుంది. దీనిని రూపొందించిన కళాకారులు దీనిని ఎప్పుడూ పూర్తి చేయలేదు; ఇందులో 'విదుర జాతక' దృశ్యాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Spink|2009|p=148, Figure 46}} File:Ajanta_cave_17,_frescoes_above_a_lintel.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_17,_frescoes_above_a_lintel.JPG|17వ గుహ వరండా ద్వారం; ఎనిమిది జంటల పైన ఎనిమిది మంది బుద్ధులు{{Sfn|Spink|2009|pp=201–202}}<ref>{{cite book|first1=George|last1=Michell|first2=Philip H.|last2=Davies|title=The Penguin Guide to the Monuments of India: Buddhist, Jain, Hindu|year=1989|publisher=Penguin|isbn=978-0670806966|page=340|url=https://books.google.com/books?id=eqtNAAAAYAAJ}}</ref> File:Coming_Of_Sinhala_(Mural_At_Ajanta_In_Cave_No_17).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coming_Of_Sinhala_(Mural_At_Ajanta_In_Cave_No_17).jpg|17వ గుహలోని కుడ్యచిత్రంలోని ఒక భాగం, 'సింహళుల రాక'. యువరాజు (యువరాజు విజయ) ఏనుగుల రెండు సమూహాలలోనూ మరియు సవారీ చేసేవారిలోనూ కనిపిస్తాడు. File:Hamsa_jâtaka,_Ajanta,_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hamsa_j%C3%A2taka,_Ajanta,_India.jpg|హంస జాతకం, గుహ 17: పూర్వ జన్మలో బంగారు హంసగా బుద్ధుడు{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=91}} File:Aurangabad_-_Ajanta_Caves_(13).JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aurangabad_-_Ajanta_Caves_(13).JPG|గుహ 13 </gallery> ==ఉన్న ప్రదేశం== [[File:Cave 01 porch.jpg|thumb|right|200px|మొదటి గుహ]] అజంతా గ్రామానికి మూడున్నర కిలోమీటర్ల దూరంలో దట్టమైన అడవులతో కూడిన, గుర్రపునాడా ఆకృతిలో ఉన్న కొండ నెట్రముపై ఇవి నెలకొని ఉన్నాయి. ఈ ప్రదేశం మహారాష్ట్ర రాష్ట్రంలోని ఔరంగాబాద్ జిల్లా పరిధిలోనికి వస్తుంది. ఇది ఔరంగాబాద్ పట్టణానికి సుమారు 106 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంటుంది. దీనికి దగ్గరగా ఉన్న పట్టణాలు జలగావ్ (60 కి.మీ), , భుసావల్ (70 కి.మీ). దీనికి దిగువన కొండల మధ్య నుంచి ఉద్భవించే వాఘర్ నది ప్రవహిస్తుంది. భారతీయ పురాతత్వ శాఖ అధికారికంగా 29 గుహలను కనుగొన్నట్లు ప్రకటించింది. ఇవి కొండకు దక్షిణంగా క్రింది భాగం నుంచి 35 నుంచి 115 అడుగుల ఎత్తులో ఉన్నాయి. ఈ సన్యాసాశ్రమ సముదాయంలో చాలా విహారాలు, చైత్య గృహాలు కొండలోకి తొలచబడి ఉన్నాయి. == స్పింక్ కాలక్రమం, గుహ చరిత్ర == [[File:Ajanta_Cave_26_Dagoba_with_praying_monks.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_26_Dagoba_with_praying_monks.jpg|thumb|చైత్య గుహ 26లోని దాగోబా ముందు బౌద్ధ భిక్షువులు ప్రార్థన చేస్తున్నారు.]] ఇటీవలి దశాబ్దాల్లో [[Walter Spink|వాల్టర్ స్పింక్]] ఈ ప్రదేశంలో రెండవ కాలానికి చాలా ఖచ్చితమైన, సందర్భోచిత కాలక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేశారు, ఇది మునుపటి పండితుల మాదిరిగా కాకుండా, అతను పూర్తిగా 5వ శతాబ్దంలో ఉంటాడు. ఇది శాసనాలు, కళాత్మక శైలి, సమీపంలోని గుహ ఆలయ ప్రదేశాల తేదీ, రాజవంశాల తులనాత్మక కాలక్రమం, గుహలలోని అనేక అసంపూర్ణ అంశాలతో కలిపి ఆధారాలపై ఆధారపడి ఉంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=1–16}}ఇతర పండితుల మాదిరిగానే, "క్రీ. పూ. 100-క్రీ. శ. 100 మధ్య" కాలం వరకు ఉన్న మునుపటి గుహల సమూహం, ఏదో ఒక సమయంలో పూర్తిగా వదలివేయబడి, "మూడు శతాబ్దాలకు పైగా" అలాగే ఉండిపోయిందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు. 460 నుండి 477 లో తన మరణం వరకు పాలించిన వాకాటక రాజవంశానికి చెందిన హిందూ చక్రవర్తి హరిషేనా సమయంలో ఇది మారింది, అతను తన పాలనలో అనేక కొత్త గుహలను స్పాన్సర్ చేశాడు.<ref name="cohen832">{{Harvnb|Cohen|2006a|pp=83–84|ps=&nbsp;(quote): "Hans Bakker's political history of the Vakataka dynasty observed that Ajanta caves belong to the Buddhist, not the Hindu tradition. That this should be so is already remarkable in itself. By all we know of Harisena he was a Hindu; (...)."}}</ref> హరిసేన పాలన మధ్య భారత వాకాటక సామ్రాజ్యాన్ని భారతదేశ తూర్పు తీరం విస్తరణను చేర్చడానికి విస్తరించింది-అదే కాలంలో [[గుప్త సామ్రాజ్యం]] ఉత్తర భారతదేశాన్ని పరిపాలించింది, [[పల్లవులు|పల్లవ రాజవంశం]] దక్షిణాన చాలా వరకు పాలించింది.{{Sfn|Spink|2009|p=2}} స్పింక్ ప్రకారం, హరిషేనా తన ప్రధాన మంత్రి వరాహదేవ, ఉప-రాజు ఉపేంద్రగుప్తతో సహా సహచరుల బృందాన్ని కొత్త గుహలను తవ్వమని ప్రోత్సహించాడు, వీటిని వ్యక్తిగతంగా నియమించారు, వీటిలో కొన్ని విరాళాన్ని నమోదు చేసే శాసనాలు ఉన్నాయి. ఈ కార్యకలాపం సుమారు 462 లో ఏకకాలంలో అనేక గుహలలో ప్రారంభమైంది. పొరుగున ఉన్న అస్మాక రాజుల బెదిరింపుల కారణంగా ఈ కార్యకలాపాలు ఎక్కువగా 468లో నిలిపివేయబడ్డాయి. ఆ తరువాత ఉపేంద్రగుప్తుడు నియమించిన గుహలు 1, హరిసేన సొంత కమిషన్, 17-20 పై మాత్రమే పని కొనసాగింది. 472లో పని పూర్తిగా నిలిపివేయబడిన పరిస్థితి ఏర్పడింది, ఈ కాలంలో స్పింక్ "విరామం" అని పిలిచారు, ఇది సుమారు 475 వరకు కొనసాగింది, అప్పటికి స్థానిక పాలకులగా ఉపేంద్రగుప్తుడి స్థానంలో అస్మాకులు నియమించబడ్డారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=4–5}} ఆ తరువాత పని తిరిగి ప్రారంభమైంది, కానీ 477లో హరిసేన మరణంతో మళ్లీ అంతరాయం కలిగింది, ఆ తరువాత వెంటనే ప్రధాన తవ్వకాలు ఆగిపోయాయి, 26వ గుహలో తప్ప, ఆస్మాకులు తమను తాము స్పాన్సర్ చేసుకుంటున్నారు. ఆస్మాకులు హరిసేన కుమారుడికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేశారు, ఇది వాకాటక రాజవంశానికి ముగింపు పలికింది. 478-480 సంవత్సరాలలో ముఖ్యమైన పోషకులచే ప్రధాన తవ్వకం "చొరబాటు" దద్దుర్లు భర్తీ చేయబడింది-విగ్రహాలు ఇప్పటికే ఉన్న గుహలకు జోడించబడ్డాయి, వాటి మధ్య స్థలం ఉన్న చోట చిన్న పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి. వీటిని తక్కువ శక్తివంతమైన వ్యక్తులు, కొంతమంది సన్యాసులు నియమించారు, వీరు గతంలో పాలకులు, సభికుల పెద్ద తవ్వకాలకు అదనంగా చేయలేకపోయారు. వాటిని ముఖభాగాలకు, ప్రవేశ ద్వారాల తిరిగి వైపులా, గుహల లోపల గోడలకు జోడించారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=5–6}}స్పింక్ ప్రకారం, "480 తరువాత, ఆ ప్రదేశంలో మళ్లీ ఒక్క చిత్రం కూడా తయారు కాలేదు".{{Sfn|Spink|2007|p=6}}అయితే, గుహ 26 వెలుపల ఏడవ శతాబ్దం చివరి లేదా 8వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఉన్న ఒక [[రాష్ట్రకూటులు|రాష్ట్రకూట]] శాసనం ఉంది, ఇది అప్పటి వరకు గుహలు వదలివేయబడలేదని సూచిస్తుంది. స్పింక్ తన తేదీలలో సిర్కా ను ఉపయోగించడు, కానీ "అన్ని సందర్భాల్లో ఒక సంవత్సరం లేదా బహుశా రెండు సంవత్సరాల లోపం మార్జిన్ను అనుమతించాలి" అని చెప్పాడు.<ref>{{Harvnb|Spink|2009|p=xx}} (quoted); {{Harvnb|Spink|2007|pp=15–16}}</ref> === హిందూ, బౌద్ధుల స్పాన్సర్షిప్ === భారతీయ సంస్కృతిలో బుద్ధుడు, హిందూ దేవతలు ఇద్దరూ ఏకకాలంలో గౌరవించబడిన కాలంలో అజంతా గుహలు నిర్మించబడ్డాయి. స్పింక్, ఇతర పండితుల అభిప్రాయం ప్రకారం, అజంతా గుహలకు రాజ [[వాకాటకులు|వాకాటక]] స్పాన్సర్లు బహుశా హిందూ, బౌద్ధ దేవతలను పూజించేవారు.<ref name="cohen832" />{{Sfn|Spink|2007|p=180}}హిందూ భక్తులు అని పిలువబడే ఈ పాలకులు ఈ గుహలకు బౌద్ధ సమర్పణలు చేసిన శాసనాలు దీనికి నిదర్శనం.{{Sfn|Spink|2007|p=180}} స్పింక్ ప్రకారం, {{Blockquote|బుద్ధుడిని, హిందూ దేవతలను ఇద్దరినీ పూజించవచ్చనే విషయం వరాహదేవుని భాగస్వామ్యానికి ఒక కారణం కావచ్చు; అలాగే, పూర్వపు వాకాటక రాజుల వలె అతను నిస్సందేహంగా హిందువు అని చాలా మంది పండితులు అంగీకరించినప్పటికీ, చక్రవర్తి హరిసేనుడు స్వయంగా అద్భుతమైన గుహ 1కి ఎందుకు పోషణ అందించగలిగాడో కూడా ఇది వివరిస్తుంది.|వాల్టర్ స్పింక్|''అజంతా: చరిత్ర, అభివృద్ధి - గుహల వారీగా'',{{Sfn|Spink|2007|p=180}}}} [[దుర్గ|దుర్గా]] అని కూడా పిలువబడే [[దుర్గ|మహిషాసురమర్దిని]] టెర్రకోట ఫలకం, ఇటీవల తవ్వకాల్లో కనుగొనబడిన [[Waghora|వాఘోరా]] నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న గుహలకు ఎదురుగా ఉన్న కాలిన ఇటుకల విహార మఠంలో కూడా కనుగొనబడింది.<ref name="AjantaASI">{{Cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last=Mitra|first=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref><ref name="ASI Ajanta">{{Cite book|url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|title=Indian Archaeology 2000-2001 A Review|date=2001|publisher=Archaeological Society of India|pages=92–98|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|archive-date=2022-10-09}}</ref><ref name="The Early Development of the Cave 2">"Recent excavations have unearthed valuable material including a brick monastery that had a stūpa, a gold coin of the Byzantine King Theodosius, an image of Mahiṣāsuramardinī, implements, vessels, and other objects. For a full report, see 'Excavation at Ajanta: District Aurangabad', in Indian Archaeology 2000 2001 A Review (New Delhi: Archaeological Survey of India, 2006), pp. 92-97" in {{Cite paper}}</ref> ఈ దేవత బహుశా చేతివృత్తులవారు పూజించబడ్డారని ఇది సూచిస్తుంది. <ref name="AjantaASI" /><ref name="ASI Ajanta" /> యుకో యోకోషి, వాల్టర్ స్పింక్ ప్రకారం, ఈ ప్రదేశానికి సమీపంలో 5వ శతాబ్దానికి చెందిన తవ్వకాల్లో లభించిన కళాఖండాలు అజంతా గుహలు భారీ సంఖ్యలో నిర్మాణకర్తలను నియమించాయని సూచిస్తున్నాయి.{{Sfn|Spink|2009|p=14 with footnote 3}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7CFuAAAAMAAJ|title=The Vākāṭaka Heritage: Indian Culture at the Crossroads|last=Yokochi|first=Yuko|publisher=Egbert Forsten|year=2004|isbn=978-90-6980-148-3|editor-last=Bakker|editor-first=Hans|pages=172, context: 167–178}}</ref> [[File:Ajanta_caves_full_panorama_with_cave_numbers.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_caves_full_panorama_with_cave_numbers.jpg|center|thumb|800x800px|గుహల సంఖ్యలతో కూడిన అజంతా గుహల విస్తృత దృశ్యం (పనోరమా). గుహలకు కుడి నుండి ఎడమకు సంఖ్యలు ఇవ్వబడ్డాయి; అయితే, గుహ 21కి ఎగువన ఉండి తర్వాత కనుగొనబడిన గుహ 29 దీనికి మినహాయింపు. అలాగే, గుహ 15, 16ల మధ్య, నదీతలానికి దగ్గరగా గుహ 30 ఉంది (ఇక్కడ ఈ గుహ కనిపించడం లేదు). చైత్య గృహాలు (9, 10, 19, 26) చతురస్రాకారపు గడులలో చూపబడ్డాయి. చిన్న గుహలు చిన్న అక్షరాలతో సూచించబడ్డాయి.]] ==మొదటి గుహ== [[File:AjantaHoehle1VerandaPanorama.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AjantaHoehle1VerandaPanorama.jpg|thumb|400x400px|1వ గుహ ముఖద్వారం]] {{multiple image | total_width = 410 | align = right | image1 = 015 Cave 1, Main Shrine and Paintings (33470082003).jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Indien ajanta2.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 1, అంతర్భాగం }} మొదటి గుహ అంటే ఇది మొదటగా గుర్తించబడిన గుహ. కానీ రెండు గుహల్లో ఏది మొదట నిర్మించారన్న దానికి శాసనా పరమైన ఆధారాలేమీ లేవు. గుర్రపు నాడా ఆకారంలో ఉన్న పర్వత నెట్రముపై ఇది నెలకొని ఉంది. గుహ 1 గుర్రపు కాలిపట్టు ఆకారంలో ఉన్న కండువా తూర్పు చివరలో నిర్మించబడింది, ఇప్పుడు సందర్శకులు ఎదుర్కొనే మొదటి గుహ ఇది. ఈ గుహ, మొదట నిర్మించినప్పుడు, వరుస చివరిలో తక్కువ ప్రముఖ స్థానంలో ఉండేది. స్పింక్ ప్రకారం, ఉత్తమ ప్రదేశాలను తీసినప్పుడు తవ్విన చివరి గుహలలో ఇది ఒకటి, కేంద్ర మందిరంలో బుద్ధుడి చిత్రాన్ని అంకితం చేయడం ద్వారా ఆరాధన కోసం పూర్తిగా ప్రారంభించబడలేదు. ఆలయ చిత్రం దిగువన వెన్న దీపాల నుండి సూటి నిక్షేపాలు లేకపోవడం, మందిరం చుట్టూ ఉన్న హారం-హుక్స్ ఏ సమయంలోనైనా ఉపయోగంలో ఉంటే జరిగే చిత్రాలకు నష్టం జరగకపోవడం ద్వారా ఇది చూపబడుతుంది. వాకాటక చక్రవర్తి హరిషేనా ఈ రచనకు లబ్ధిదారుడని స్పింక్ పేర్కొన్నాడు, గుహలో రాజకుటుంబాల చిత్రాలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వడంలో ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది, బుద్ధుడు రాజకుటుంబానికి చెందిన ఆ మునుపటి జీవితాల గురించి చెప్పే జాతక కథలు ఎంపిక చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=17, 31}} [[File:008_Cave_1,_In_the_Forest_(34239644366).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:008_Cave_1,_In_the_Forest_(34239644366).jpg|thumb|1వ గుహ ముఖద్వారం పైభాగంలో ఉన్న శిల్ప వరుసలో ఏనుగులు, గుర్రాలు, ఎద్దులు, సింహాలు, అప్సరసలు, ధ్యానంలో ఉన్న సన్యాసులు కనిపిస్తారు.]] ఈ కొండ ఇతర గుహల కంటే ఇక్కడ ఏటవాలుగా వాలు కలిగి ఉంది, కాబట్టి పొడవైన గొప్ప ముఖభాగాన్ని సాధించడానికి చాలా వెనుకకు వాలు లోకి కత్తిరించడం అవసరం, ఇది ముఖభాగం ముందు పెద్ద ప్రాంగణాన్ని ఇస్తుంది. వాస్తవానికి ప్రస్తుత ముఖభాగం ముందు ఒక స్తంభాల పోర్టికో ఉంది, దీనిని సైట్ చిత్రాలలో "1880 లలో సగం-ఖచ్చితమైనది" గా చూడవచ్చు, కానీ ఇది పూర్తిగా పడిపోయింది, అవశేషాలు, చక్కటి చెక్కడాలు ఉన్నప్పటికీ, నిర్లక్ష్యంగా నదిలోకి వాలుపైకి విసిరివేయబడ్డాయి, పోయాయి.{{Sfn|Spink|2007|p=17}}<ref>[http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho0001000s4u00462000.html 1869 photo by Robert Gill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140323194744/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho0001000s4u00462000.html|date=23 March 2014}} at the [[బ్రిటిష్ లైబ్రరీ|British Library]], showing the porch already rather less than "half-intact"</ref> ఈ గుహ (35.7 m × 27.6 m ′) అత్యంత విస్తృతమైన చెక్కిన ముఖభాగాలలో ఒకటి, ఎన్టాబ్లేచర్, గట్లపై ఉపశమన శిల్పాలు, చాలా ఉపరితలాలు అలంకార చెక్కడాలతో అలంకరించబడ్డాయి. బుద్ధుని జీవితం నుండి చెక్కబడిన దృశ్యాలు అలాగే అనేక అలంకార మూలాంశాలు ఉన్నాయి. 19వ శతాబ్దపు ఛాయాచిత్రాలలో కనిపించే రెండు స్తంభాల పోర్టికో అప్పటి నుండి నశించింది. ఈ గుహకు ఇరువైపులా స్తంభాల వెస్టిబుల్స్ తో ముందు భాగంలో కణాలతో ముందు భాగంలో ఒక ప్రాంగణం ఉంది. ఇవి అధిక పునాది స్థాయిని కలిగి ఉంటాయి. ఈ గుహకు రెండు చివర్లలో సాధారణ కణాలతో కూడిన మండపం ఉంది. చివర్లలో స్తంభాల వెస్టిబుల్స్ లేకపోవడం వలన స్తంభాల వెిస్టిబుల్స్ ఆచారంగా మారినప్పుడు అజంతా తాజా దశలో వాకిలి తవ్వకం జరగలేదని సూచిస్తుంది. మండపం చాలా ప్రాంతాలు ఒకప్పుడు కుడ్యచిత్రాలతో కప్పబడి ఉండేవి, వీటిలో చాలా శకలాలు మిగిలి ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా పైకప్పు మీద. మూడు ద్వారాలు ఉన్నాయిః ఒక మధ్య ద్వారం, రెండు ప్రక్క ద్వారాలు. లోపలి భాగాలను ప్రకాశవంతం చేయడానికి తలుపుల మధ్య రెండు చదరపు కిటికీలు చెక్కబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=17–21}} లోపల ఉన్న హాల్ ప్రతి గోడ దాదాపు 40 అడుగుల (12 మీ) పొడవు, 20 అడుగుల (6.1 మీ) ఎత్తు ఉంటుంది. పన్నెండు స్తంభాలు లోపల ఒక చదరపు స్తంభాన్ని తయారు చేస్తాయి, పైకప్పుకు మద్దతు ఇస్తాయి, గోడల వెంట విశాలమైన నడవలు సృష్టిస్తాయి. వెనుక గోడపై బుద్ధుడి ఆకట్టుకునే కూర్చున్న చిత్రాన్ని ఉంచడానికి చెక్కబడిన ఒక మందిరం ఉంది, ఆయన చేతులు ధమ్మకక్కవట్టణ ముద్రలో ఉన్నాయి. ఎడమ, వెనుక, కుడి గోడలలో ప్రతిదానిపై నాలుగు కణాలు ఉన్నాయి, అయితే రాతి లోపం కారణంగా వెనుక నడవ చివర్లలో ఏదీ లేదు.{{Sfn|Spink|2007|pp=20–23}} [[c:Category:Cave 1, Ajanta|గుహ 1 చిత్రాలు]] గోడలు, పైకప్పులను కప్పి ఉంచాయి. పూర్తి పథకం ఎన్నడూ పూర్తి కానప్పటికీ అవి సంరక్షించబడిన స్థితిలో ఉన్నాయి. [[బోధిసత్వుడు|బోధిసత్వ]] బుద్ధుని పూర్వ జీవితాల [[జాతక కథలు|జాతక]] కథలు, గౌతమ బుద్ధుని జీవితం, అతని ఆరాధనల దృశ్యాలతో చిత్రీకరించిన దృశ్యాలు ఎక్కువగా ఉపదేశాత్మకమైనవి, భక్తి, అలంకారమైనవి. అజంతా వద్ద రెండు అత్యంత ప్రసిద్ధ వ్యక్తిగత చిత్రించిన చిత్రాలు వెనుక నడవ గోడపై బుద్ధ మందిరం ప్రవేశానికి ఇరువైపులా ఉన్న రక్షిత బోధిసత్వ [[అవలోకితేశ్వరుడు|పద్మపాణి]], [[Vajrapani|వజ్రపాణి]] రెండు అధిక-జీవిత పరిమాణ బొమ్మలు (పైన ఉన్న దృష్టాంతాలను చూడండి).{{Sfn|Spink|2007|pp=29–31}}గుహ 1 లోని ఇతర ముఖ్యమైన కుడ్యచిత్రాలలో సిబి, శంఖపాల, మహాజనాక, మహుమ్మాగ, చంపేయ జాతక కథలు ఉన్నాయి. గుహ చిత్రాలు కూడా మారా టెంప్టేషన్, బుద్ధుడు ఏకకాలంలో అనేక రూపాల్లో వ్యక్తమయ్యే శ్రావస్తి అద్భుతం, నంద కథ, సిద్ధార్థ, యశోధర కథలను చూపుతాయి.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=9–14, 68–84}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Meister_des_Mahâjanaka_Jâtaka_001.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Meister_des_Mah%C3%A2janaka_J%C3%A2taka_001.jpg|మహజనక జాతక కథకు సంబంధించిన నాలుగు కుడ్యచిత్రాలలో ఒకటి: రాజు సన్యాసిగా మారడానికి తన రాజ్యాధికారాన్ని వదులుకుంటున్నట్లు ప్రకటించడం.<ref>{{cite web|title=Mahajanaka Jataka: Ajanta Cave 1|url=http://dcl.elevator.umn.edu/asset/viewAsset/56d1729c7d58aed50a8c4a98#56d1729d7d58aed50a8c4a9c|website=University of Minnesota}}</ref> File:Ajanta_Cave_1_Mahajanaka_Jataka_mural_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_1_Mahajanaka_Jataka_mural_detail.jpg|సిబి జాతకం: రాజుగారు సన్యాసులకు సంబంధించిన సంప్రదాయ విధులను ఆచరిస్తారు. ఆయనకు ఒక ఆచారబద్ధమైన స్నానం చేయిస్తారు.<ref name="behlpaint">Benoy Behl (2004), [http://www.frontline.in/static/html/fl2120/stories/20041008000106400.htm Ajanta, the fountainhead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123135903/https://frontline.thehindu.com/|date=23 November 2022}}, Frontline, Volume 21, Issue 20</ref>{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=32–33, Plate XI}} File:Original_dancing_girl_ajanta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Original_dancing_girl_ajanta.jpg|అజంతా గుహ 1లోని నృత్యం చేస్తున్న యువతి చిత్రం File:Bodhisattva_Padmapani,_cave_1,_Ajanta,_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bodhisattva_Padmapani,_cave_1,_Ajanta,_India.jpg|కరుణామయుడైన బోధిసత్వుడు పద్మపాణి (పద్మంతో)<ref name="behlpaint" />{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=8–9, Plate IV}} File:023_Cave_1,_Vajrapani_(33896242100).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:023_Cave_1,_Vajrapani_(33896242100).jpg|వజ్రపాణి<ref name="behlpaint" />{{Sfn|Spink|2009|pp=138–140}} File:Ajanta_painting.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_painting.jpg|రాజ దంపతులు File:Kinnara_with_kachchapa_veena,_part_of_the_Bodhisattva_Padmapani,_Cave_1,_Ajanta,_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kinnara_with_kachchapa_veena,_part_of_the_Bodhisattva_Padmapani,_Cave_1,_Ajanta,_India.jpg|కచ్చప వీణతో కిన్నర, గుహ 1లో బోధిసత్వ పద్మపాణి పెయింటింగ్‌లో భాగం.<ref>{{cite web |author=Subramanian Swaminathan|title=Paintings|website=saigan.com|url=https://www.saigan.com/heritage/painting/ajanta/ajanta15.html|quote=Kinnara playing Kachchapa Vina, Padmapani Panel, Cave 1}}</ref> File:Ajanta_foreigner_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_foreigner_2.jpg|అజంత గుహ 1: పైకప్పుపై విదేశీయుల బృందం </gallery> ==రెండవ గుహ== {{multiple image | total_width = 480 | align = right | image1 = Ajanta Caves 18.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 041 Cave 2, Main Shrine and Ceiling (33438141474).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 2: బయటి దృశ్యం, గర్భాలయం కలిగిన ప్రధాన హాలు. }} గుహ 1 ప్రక్కనే ఉన్న గుహ 2, దాని గోడలు, పైకప్పులు, స్తంభాలపై భద్రపరచబడిన చిత్రాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది గుహ 1 మాదిరిగానే కనిపిస్తుంది, మెరుగైన సంరక్షణ స్థితిలో ఉంది. ఈ గుహ దాని స్త్రీ దృష్టి, క్లిష్టమైన రాతి చెక్కడాలు, పెయింట్ కళాకృతులకు ప్రసిద్ధి చెందింది, అయినప్పటికీ ఇది అసంపూర్ణమైనది, స్థిరత్వం లేనిది.{{Sfn|Spink|2009|pp=74–75}}<ref name="picron245">Claudine Bautze-Picron (2002), [https://www.jstor.org/stable/29757545 Nidhis and Other Images of Richness and Fertility in Ajaṇṭā] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923163102/https://www.jstor.org/stable/29757545|date=23 September 2018}}, East and West, Vol. 52, No. 1/4 (December 2002), pp. 245–251</ref>ఈ గుహలోని 5వ శతాబ్దపు కుడ్యచిత్రాలలో ఒకటి పాఠశాలలో పిల్లలను చూపిస్తుంది, ముందు వరుసలలో ఉన్నవారు ఉపాధ్యాయుడి పట్ల శ్రద్ధ చూపుతుండగా, వెనుక వరుసలో ఉన్నవారు పరధ్యానంలో ఉండి నటిస్తున్నట్లు చూపించారు.{{Sfn|Spink|2009|pp=150–152}} [[File:Ajanta_si01-0368.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_si01-0368.jpg|thumb|వరండాలో ఉబ్బెత్తు శిల్పాలతో కూడిన స్తంభ వరుసలు]] గుహ 2 (35.7 m × 21.6 m) 460 లలో ప్రారంభమైంది, కానీ ఎక్కువగా 475, 477 CE మధ్య చెక్కబడింది, బహుశా చక్రవర్తి హరిసేనకు దగ్గరి సంబంధం ఉన్న మహిళచే స్పాన్సర్ చేయబడి, ప్రభావితమైంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=7–8, 40–43}}ఇది గుహ 1 కి చాలా భిన్నమైన మంటపం కలిగి ఉంది. ముఖభాగంలో చెక్కిన శిల్పాలు కూడా భిన్నంగా కనిపిస్తాయి. ఈ గుహకు బలమైన స్తంభాలు మద్దతు ఇస్తాయి, వీటిని డిజైన్లతో అలంకరిస్తారు. ముందు వాకిలి రెండు చివర్లలో స్తంభాల [[Vestibule (architecture)|వెస్టిబుల్స్]] మద్దతు గల కణాలను కలిగి ఉంటుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=40–54}} ఈ హాలులో నాలుగు [[Colonnade|స్తంభాలు]] ఉన్నాయి, ఇవి పైకప్పుకు మద్దతు ఇస్తాయి, హాల్ మధ్యలో ఒక చతురస్రం చుట్టూ ఉన్నాయి. చతురస్రం ప్రతి భుజం లేదా స్తంభం హాల్ సంబంధిత గోడలకు సమాంతరంగా ఉంటుంది, మధ్యలో ఒక నడవ ఉంటుంది. స్తంభాల పైన, క్రింద రాతి కిరణాలు ఉంటాయి. రాజధానులు అలంకారమైన, మానవ, జంతు, వృక్ష, పాక్షిక-దైవిక మూలాంశాలతో సహా వివిధ అలంకార ఇతివృత్తాలతో చెక్కబడి పెయింట్ చేయబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=40–54}}ప్రధాన శిల్పాలలో హరితి దేవత శిల్పం ఉంది. ఆమె మొదట మశూచి రాక్షసి, పిల్లల తినేవాడు, బుద్ధుడు సంతానోత్పత్తి, సులభమైన ప్రసవ, పిల్లలను రక్షించే సంరక్షక దేవతగా మార్చబడ్డాడు.<ref name="picron245" />{{Sfn|Spink|2009|pp=150–152}} [[c:Category:Cave 2, Ajanta|గుహ 2 పైకప్పులు, గోడలపై ఉన్న చిత్రాలు]] విస్తృతంగా ప్రచురించబడ్డాయి. అవి హంస, విధురపండిత, రురు, శాంతి జాతక కథలు, పూర్ణ అవధులను వర్ణిస్తాయి. ఇతర కుడ్యచిత్రాలు శ్రావస్తి అద్భుతం, అష్టభాయ అవలోకితేశ్వర, మాయ కలలను చూపుతాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=147–148}}గుహ 1 లో వివరించిన కథలు రాజ్యపాలనను నొక్కిచెప్పినట్లే, గుహ 2 లోనివి అనేక మంది గొప్ప, శక్తివంతమైన మహిళలను ప్రముఖ పాత్రలలో చూపుతాయి, ఇది పోషకుడు తెలియని మహిళ అని సూచించడానికి దారితీస్తుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=13–14}}వాకిలి వెనుక గోడ మధ్యలో ఒక ద్వారం ఉంది, ఇది హాల్లోకి ప్రవేశించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. లోపలి భాగాన్ని ప్రకాశవంతం చేయడానికి తలుపుకు ఇరువైపులా చదరపు ఆకారంలో కిటికీ ఉంది.<gallery widths="125px" heights="125px"> File:044_Cave_2,_Paintings_and_Pillar_(34149165821).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:044_Cave_2,_Paintings_and_Pillar_(34149165821).jpg|కుడివైపు ద్వారం పైన ఉన్న 2వ గుహలోని కుడ్యచిత్రం, తుషిత స్వర్గంలోని బుద్ధుడిని చూపిస్తుంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=48–49, Plates XVII–XX}} File:Vidhura_at_cave_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vidhura_at_cave_2.jpg|2వ గుహలో విధురపండిత జాతక దృశ్యం File:Vidhura_at_cave_2_(close-up).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vidhura_at_cave_2_(close-up).jpg|క్లోజ్-అప్ File:Ajanta_Cave_2_Birth_of_the_Buddha.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_2_Birth_of_the_Buddha.jpg|విదురపండిత జాతకంలోని ఒక దృశ్యం: బుద్ధుని జననం{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=48–49, Plates XVII–XX}} File:Ajanta_cave_2,_girls_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_2,_girls_detail.jpg|గుహ 2లోని కళాకృతులు స్త్రీల మీద దృష్టి పెట్టడం వల్ల ప్రసిద్ధి చెందాయి, ఈ ఇద్దరు స్త్రీల చిత్రాల వలె.{{Sfn|Spink|2009|pp=74–75}} File:045_Cave_2,_Many_Buddhas_(34122766502).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:045_Cave_2,_Many_Buddhas_(34122766502).jpg|శ్రావస్తి అద్భుతం{{sfn|Spink|2005b|pp=3–4, 91 footnote 59, 259}} </gallery> == మూడవ గుహ == గుహ 3 కేవలం తవ్వకాల ప్రారంభమే-స్పింక్ ప్రకారం ఇది చివరి పని ముగింపులో ప్రారంభించబడింది, వెంటనే వదిలివేయబడింది.{{Sfn|Spink|2007|p=8}} ఇది అసంపూర్ణమైన మఠం, స్తంభాల [[Veranda|వరండా]] ప్రాథమిక తవ్వకాలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి. ఆ ప్రదేశంలో ప్రారంభమైన చివరి ప్రాజెక్టులలో ఆ గుహ ఒకటి. దీని కాలం సుమారుగా క్రీ.శ. 477 <ref>(Spink 2005–2013)</ref> గా చెప్పవచ్చు. చక్రవర్తి హరిసేనుడి ఆకస్మిక మరణానికి కొద్దిసేపటి ముందు. హాలు ముతక ప్రవేశద్వారాన్ని తవ్విన తర్వాత పని ఆగిపోయింది. <ref name=":1">{{Cite book|title=Ajanta: History and Development, Volume 5 Cave by Cave|last=Spink|first=Walter|date=2006|publisher=Brill|isbn=9789047411871|pages=57}}</ref> == నాల్గవ గుహ == {{multiple image | total_width = 480 | align = right | image1 = Ajanta Cave 4 Exterior.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 060 Cave 4, Main Shrine (34280369085).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = Exterior view and interior hall of Cave 4 }} గుహ 4, ఒక విహారం, మధుర చేత స్పాన్సర్ చేయబడింది, బహుశా ఒక గొప్ప లేదా ఆస్థాన అధికారి కాదు, ధనవంతుడైన భక్తుడు.{{Sfn|Spink|2007|pp=58–61}}ప్రారంభ సమూహంలో ఇది అతిపెద్ద విహారం, ఇది రాష్ట్ర అధికారిగా లేకుండా ఆయనకు అపారమైన సంపద, ప్రభావం ఉందని సూచిస్తుంది. ఇది గణనీయంగా అధిక స్థాయిలో ఉంచబడింది, బహుశా ఇతర గుహల దిగువ, అదే స్థాయిలో రాతి నాణ్యత తక్కువగా ఉందని కళాకారులు గ్రహించి ఉండవచ్చు, ఎగువ ప్రదేశంలో పెద్ద విహారం ఉండటానికి వారికి మంచి అవకాశం ఉందని గ్రహించారు. మరొక అవకాశం ఏమిటంటే, ప్రణాళికదారులు ఎక్కువ మంది నివాసితుల కోసం ఎడమ ప్రాంగణం వైపు మరొక పెద్ద తొట్టెను రాతిలో చెక్కాలని కోరుకున్నారు, ఇది కుడి వైపుకు ప్రతిబింబిస్తుంది, ఈ ప్రణాళిక ఎడమ వైపున ఉన్న ముందుకు కణాల ఎత్తు ద్వారా సూచించబడుతుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=58–61}} {{multiple image | total_width = 300 | align = left | image1 = Ajanta Cave 4 Hall door.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta Cave 4, Decorated back pillars.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = Ajanta hall door (left) and cave pillars }} ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా దీనిని క్రీ. శ. 6వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా పేర్కొంది. దీనికి విరుద్ధంగా, స్పింక్, నిర్మాణ శైలి, ఇతర శాసనాల ఆధారంగా, ఈ గుహ ప్రారంభోత్సవం ఒక శతాబ్దం క్రితం, సుమారు క్రీ. శ. 463 నాటిది.{{Sfn|Spink|2007|pp=58–61}}గుహ 4 సెంట్రల్ హాల్లో దాని పైకప్పు నాటకీయంగా కూలిపోయినట్లు ఆధారాలను చూపిస్తుంది, బహుశా 6వ శతాబ్దంలో, గుహ విశాలత, రాతిలోని భౌగోళిక లోపాల వల్ల ఇది సంభవించింది. తరువాత, కళాకారులు ఎంబెడెడ్ బసాల్ట్ లావా లోతైన తవ్వకం ద్వారా పైకప్పు ఎత్తును పెంచడం ద్వారా ఈ భౌగోళిక లోపాన్ని అధిగమించడానికి ప్రయత్నించారు.{{Sfn|Spink|2009|pp=53–55}} [[File:067_Cave_4,_Buddhas,_Sitting_and_Standing_(34123205802).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:067_Cave_4,_Buddhas,_Sitting_and_Standing_(34123205802).jpg|కుడి|thumb|గుహ 4: బోధిసత్వుల మధ్య ఉపదేశ ముద్రలో ఉన్న బుద్ధుడు]] ఈ గుహలో చతురస్రాకారంలో ఒక ప్రణాళిక ఉంది, బోధనా భంగిమలో ఉన్న బుద్ధుడి భారీ చిత్రం, బోధిసత్వులు, పైన తిరుగుతున్న ఖగోళ వనదేవతలతో చుట్టబడి ఉంది. ఇందులో ఒక వరండా, ఒక హైపోస్టిలార్ హాల్, ఒక యాంటెచంబర్తో కూడిన గర్భగుడి, అసంపూర్తిగా ఉన్న గదులు ఉంటాయి. ఈ ఆశ్రమం అజంతా గుహలలో అతిపెద్దది, ఇది దాదాపు 970 మీటర్లు (10,400 చదరపు అడుగులు) (35 మీ × 28 మీ) కొలుస్తుంది. తలుపు చట్రం అద్భుతంగా చెక్కబడింది, కుడి వైపున ఎనిమిది గొప్ప ప్రమాదాల ఉపశమనంగా బోధిసత్వ చెక్కబడింది. వరండా వెనుక గోడలో [[అవలోకితేశ్వరుడు|అవలోకితేశ్వర]] సాహిత్యం ఉంది. గుహ పైకప్పు కూలిపోవడం దాని మొత్తం ప్రణాళికను ప్రభావితం చేసి, అది అసంపూర్ణంగా ఉండటానికి కారణమైంది. బుద్ధుడి విగ్రహం, ప్రధాన శిల్పాలు మాత్రమే పూర్తయ్యాయి, స్పాన్సర్ అత్యంత ముఖ్యమైన అంశాలుగా భావించినవి మినహా గుహ లోపల ఉన్న అన్ని ఇతర అంశాలు ఎప్పుడూ చిత్రించబడలేదు.{{Sfn|Spink|2009|pp=53–55}} == ఐదవ గుహ == [[c:Category:Cave 5, Ajanta|గుహ 5]], అసంపూర్తిగా తవ్వకం, ఒక మఠం (′ఐడి1] × 16.8 m′ గా ప్రణాళిక చేయబడింది. గుహ 5 లో తలుపు చట్రం మినహా శిల్పాలు, నిర్మాణ అంశాలు లేవు. ఫ్రేమ్పై అలంకరించబడిన చెక్కడాలు పురాతన, మధ్యయుగ కాలపు భారతీయ కళలలో కనిపించే పౌరాణిక మకర జీవులతో స్త్రీ బొమ్మలను కలిగి ఉన్నాయి. ఈ గుహ నిర్మాణం క్రీ. శ. 465 లో ప్రారంభమై ఉండవచ్చు, కానీ ఈ రాతిలో భౌగోళిక లోపాలు ఉన్నందున వదిలివేయబడింది. అజంతా గుహలలో అస్మాకాస్ పనిని తిరిగి ప్రారంభించిన తరువాత క్రీ. శ. 475 లో నిర్మాణం తిరిగి ప్రారంభమైంది, కాని కళాకారులు, స్పాన్సర్లు పునఃరూపకల్పన చేసి, గుహ 5 కి సమీపంలో ఉన్న విస్తరించిన గుహ 6 పై దృష్టి సారించడంతో మళ్లీ వదిలివేయబడింది.{{Sfn|Spink|2007|pp=81–82}} == ఆరవ గుహ == {{multiple image | total_width = 510 | align = right | image1 = Ajanta Cave 6 Outside.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 076 Cave 7, Main Shrine (34239859596).jpg | alt2 = | caption2 = | image3 = Ajanta Cave 6, shrine door artwork, lower storey, 1878 sketch 2.jpg | alt3 = | caption3 = | footer = ప్రవేశద్వారం, రెండు అంతస్తుల దృశ్యం (ఎడమవైపు), పై అంతస్తులోని హాలు, అలాగే గర్భాలయం ద్వారబంధంపై ఉన్న కళాకృతులు. }} గుహ 6 రెండు అంతస్తుల మఠం (′ఐడి1] × <ఐడి2]). ఇందులో రెండు స్థాయిలలో ఒక గర్భగుడి, ఒక హాలు ఉంటాయి. దిగువ స్థాయి స్తంభాలతో నిండి ఉంటుంది, కణాలను కలిగి ఉంటుంది. ఎగువ హాలులో అనుబంధ గదులు కూడా ఉన్నాయి. రెండు స్థాయిలలోని గర్భగుడులు బోధనా భంగిమలో బుద్ధుడిని కలిగి ఉంటాయి. మరెక్కడా, బుద్ధుడు వివిధ ముద్రలలో చూపబడ్డాడు. దిగువ స్థాయి గోడలు [[శ్రావస్తి|శ్రావస్తి అద్భుతం]], మారా పురాణాల ప్రలోభాన్ని వర్ణిస్తాయి.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=10–11}}గుహ 6 దిగువ అంతస్తు మాత్రమే పూర్తయింది. గుహ 6 అసంపూర్తిగా ఉన్న పై అంతస్తులో అనేక ప్రైవేట్ మతపరమైన శిల్పాలు, ఒక మందిరం బుద్ధుడు ఉన్నారు.{{Sfn|Spink|2007|p=8}} గుహ 6 దిగువ స్థాయి బహుశా రెండవ దశ నిర్మాణంలో మొట్టమొదటి తవ్వకం.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=7–8, 10}}ఈ దశ మునుపటి హీనయాన థీమ్ నిర్మాణం తరువాత నాలుగు శతాబ్దాల తరువాత ప్రారంభమైన అజంతా పునర్నిర్మాణం మహాయాన థీమ్, వాకాటక పునరుజ్జీవన కాలం.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=7–8, 10}}ఎగువ అంతస్తు ప్రారంభంలో ఊహించబడలేదు, ఇది తరువాత ఆలోచనగా జోడించబడింది, వాస్తుశిల్పులు, కళాకారులు దాని పక్కన ఉన్న గుహ 5 భౌగోళికంగా లోపభూయిష్టమైన రాతిపై తదుపరి పనిని విడిచిపెట్టిన సమయంలో ఉండవచ్చు. దిగువ, ఎగువ గుహ 6 రెండూ ముడి ప్రయోగాలు, నిర్మాణ లోపాలను చూపుతాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=83–91}}ఈ గుహ పని బహుశా క్రీ. శ. 460, 470 మధ్య పురోగతిలో ఉంది, ఇది పరిచారకుడు బోధిసత్వులను చూపించే మొదటిది.{{Sfn|Spink|2007|pp=90–93}}ఎగువ గుహ నిర్మాణం బహుశా 465 లో ప్రారంభమైంది, వేగంగా అభివృద్ధి చెందింది, దిగువ స్థాయి కంటే చాలా లోతుగా రాళ్ళలోకి ప్రవేశించింది.{{Sfn|Spink|2007|pp=98–99}} రెండు స్థాయిల గోడలు, గర్భగుడి తలుపు చట్రం క్లిష్టంగా చెక్కబడ్డాయి. ఇవి మకరాలు, ఇతర పౌరాణిక జీవులు, అప్సరాలు, వివిధ దశలలో ఏనుగులు, చేతులు ఊపుతూ లేదా స్వాగత సంజ్ఞలలో ఆడవారు వంటి ఇతివృత్తాలను చూపుతాయి. గుహ 6 ఎగువ స్థాయి ముఖ్యమైనది, ఇది బుద్ధుడి పాదాల వద్ద మోకరిల్లుతున్న భంగిమలో ఉన్న భక్తుడిని చూపిస్తుంది, ఇది 5 వ శతాబ్దం నాటికి భక్తి ఆరాధన పద్ధతులకు సూచన.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=10–11}}ఈ మందిరం భారీ బుద్ధుడి వెనుక విస్తృతమైన సింహాసనం ఉంది, కానీ క్రీ. శ. 477/478 లో రాజు హరిసేన మరణించినప్పుడు హడావిడిగా పూర్తి చేయబడింది.{{Sfn|Spink|2009|pp=87, 169–170}}గుహ మందిరం యాంటెచంబర్ గతంలోని ఆరు బుద్ధుల అసంపూర్ణ శిల్ప సమూహాన్ని కలిగి ఉంది, వీటిలో ఐదు విగ్రహాలు మాత్రమే చెక్కబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=87, 169–170}}ఈ ఆలోచన [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]] బాగ్ గుహలలో ఉన్నవారి నుండి ప్రభావితమై ఉండవచ్చు.{{Sfn|Spink|2009|pp=66–67}}<gallery widths="125" heights="125"> File:075_Cave_6,_Painting_Fragments_(34239868756).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:075_Cave_6,_Painting_Fragments_(34239868756).jpg|6వ గుహలో అత్యంత సురక్షితంగా ఉన్న చిత్రం: ధర్మచక్ర ముద్రలో కూర్చుని ఉన్న బుద్ధుడు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=74–75}} File:Gosh.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gosh.jpg|బుద్ధుని పట్ల మహాయాన భక్తి ఆరాధనను చూపే చిత్రం{{sfn|Upadhya|1994|pp=10–11}}{{sfn|Spink|2005b|pages=93, 193–194}} File:Upper_Floor,_Cave_No._6,_Ajanta_Caves_-_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Upper_Floor,_Cave_No._6,_Ajanta_Caves_-_1.jpg|పై భాగంలో బుద్ధుడు, కింద జింకలు, పైన అప్సరసలు (కృత్రిమ కాంతి){{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=76–77}}{{sfn|Spink|2014|pp=97, 99 figures 32–33}} File:AJANTA_CAVE_NO._6.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AJANTA_CAVE_NO._6.jpg|భగవాన్ బుద్ధుడు </gallery> == ఏడవ గుహ == {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = Aurangabad - Ajanta Caves (57).JPG | alt1 = | caption1 = | image2 = 080 Cave 8, Main Shrine and Reliefs (34123127702).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = 7వ గుహ యొక్క బయటి దృశ్యం, లోపలి గర్భాలయం }} గుహ 7 కూడా ఒక మఠం (′ఐడి1] × <ఐడి2]) కానీ ఒకే అంతస్తు. ఇందులో ఒక గర్భగుడి, అష్టభుజి స్తంభాలతో కూడిన ఒక హాలు, సన్యాసుల కోసం ఎనిమిది చిన్న గదులు ఉన్నాయి. గర్భగుడి బుద్ధుడు బోధనా భంగిమలో చూపబడ్డాడు. బౌద్ధ ఇతివృత్తాలను వివరించే అనేక కళా ఫలకాలు ఉన్నాయి, వీటిలో బుద్ధుడు నాగముచలింద, [[The Twin Miracle|శ్రావస్తి అద్భుతం]] ఉన్నాయి. గుహ 7 లో రెండు పోర్టికోలతో కూడిన గొప్ప ముఖభాగం ఉంది. వరండాలో రెండు రకాల ఎనిమిది స్తంభాలు ఉన్నాయి. ఒకదానికి అమలక, తామర రాజధానితో అష్టభుజి పునాది ఉంటుంది. మరొకదానికి స్పష్టమైన ఆకారపు పునాది లేదు, బదులుగా సాదా రాజధానితో అష్టభుజి షాఫ్ట్ను కలిగి ఉంటుంది.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=77}}వరండా ఒక యాంటెచంబర్లో తెరుచుకుంటుంది. ఈ యాంటెచంబర్లో ఎడమ వైపున కూర్చున్న లేదా నిలబడి ఉన్న శిల్పాలు, వివిధ భంగిమలు, ముఖ కవళికలలో చెక్కబడిన 25 మంది కూర్చున్న బుద్ధుల శిల్పాలు, కుడి వైపున 58 మంది కూర్చున్న వివిధ భంగిమలలో బుద్ధుని శిల్పాలు ఉన్నాయి, అన్నీ తామర మీద ఉంచబడ్డాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=77}}యాంటెచంబర్ లోపలి గోడలపై ఉన్న ఈ బుద్ధులు, ఇతరులు బౌద్ధ వేదాంతశాస్త్రంలో [[The Twin Miracle|శ్రావస్తి అద్భుతం]] శిల్ప చిత్రణ.{{Sfn|Spink|2009|pp=xii, 87–89}}దిగువ వరుసలో వికసించే తామర కొమ్మను పట్టుకున్న రెండు ''నాగాలు'' (హుడ్స్తో ఉన్న సర్పెంట్లు) కనిపిస్తాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=77}}యాంటెచంబర్ ఒక తలుపు చట్రం ద్వారా గర్భగుడికి దారితీస్తుంది. ఈ చట్రంపై మకరాలపై (పౌరాణిక సముద్ర జీవులు) నిలబడి ఉన్న ఇద్దరు ఆడవారిని చెక్కారు. గర్భగుడి లోపల సింహ సింహాసనంపై కూర్చున్న బుద్ధుడు, ఇతర బోధిసత్వ బొమ్మలతో, చౌరీలతో ఇద్దరు పరిచారకులు (ఫ్లై-విస్కుస్, ఎగిరే అప్సరాలు) చుట్టూ ఉన్నారు.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=77}} బహుశా రాతిలో లోపాల కారణంగా, గుహ 7 ను ఎప్పుడూ కొండలోకి చాలా లోతుగా తీసుకెళ్లలేదు. ఇందులో రెండు పోర్టికోలు, సెంట్రల్ హాల్ లేని యాంటెచంబరుతో కూడిన పుణ్యక్షేత్రం మాత్రమే ఉన్నాయి. కొన్ని కణాలు అమర్చబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9}}ఈ గుహ కళాకృతిలో కాలక్రమేణా సవరణలు, పునరుద్ధరణలు జరిగాయి. మొదటి వెర్షన్ సుమారు 469 CE నాటికి పూర్తయింది, అనేక మంది బుద్ధులు కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత 476, 478 CE మధ్య జోడించి చిత్రించారు.{{Sfn|Spink|2009|pp=87–89}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Plan_of_Ajanta_Cave_7,_1850_sketch.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plan_of_Ajanta_Cave_7,_1850_sketch.jpg|గుహ 7 నమూనా చిత్రం (రాబర్ట్ గిల్ స్కెచ్, 1850)<ref>[https://artsandculture.google.com/streetview/ajanta-cave-no-8/nQHlGRr2Q_zX_w ajanta-cave-no-8] <i>Google Arts & Culture</i></ref> File:1880_sketch_antechamber_reliefs_Cave_7_Ajanta_Maharashtra_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1880_sketch_antechamber_reliefs_Cave_7_Ajanta_Maharashtra_India.jpg|గుహ 7: ముందరి గది ఎడమ గోడపై బుద్ధులు (జేమ్స్ బర్జెస్ చిత్రం, 1880){{Sfn|Spink|2009|pp=xii, 87–89}} File:Ajanta_si01-0403.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_si01-0403.jpg|ముందు గది కుడి గోడపై బుద్ధుడు{{Sfn|Spink|2009|pp=xii, 87–89}} File:Ajanta_Caves_47.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Caves_47.jpg|గర్భాలయం ముందున్న తక్కువ లోతు గల కారిడార్ </gallery> == ఎనిమిదవ గుహ == {{multiple image | total_width = 340 | align = right | image1 = Ajanta Cave 8 exterior view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ground Plan of Ajanta Cave 8, 1850 sketch.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = 8వ గుహ యొక్క బాహ్య దృశ్యం, దాని నమూనా (ప్లాన్). 8వ గుహ చిన్నదిగా ఉండి, అజంతాలో అత్యంత దిగువన, అంటే 7, 9వ గుహల మధ్య ఉన్న నడవాకు సరిగ్గా కింద భాగంలో ఉంది. }} గుహ 8 మరొక అసంపూర్తిగా ఉన్న మఠం (′ఐడి1] × <ఐడి2]). 20వ శతాబ్దంలో అనేక దశాబ్దాలుగా, ఈ గుహను నిల్వ, జనరేటర్ గదిగా ఉపయోగించారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9, 127–130}}ఇది నది స్థాయిలో సులభంగా చేరుకోగలదు, ఇతర గుహల కంటే తక్కువగా ఉంటుంది, ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ప్రకారం ఇది బహుశా తొలి మఠాలలో ఒకటి. దాని ముందు భాగంలో చాలా భాగం దెబ్బతింది, బహుశా కొండచరియలు విరిగిపడటం వల్ల కావచ్చు. . ఖనిజ పొరతో కూడిన భౌగోళిక లోపం స్థిరమైన చెక్కడాలకు విఘాతం కలిగించిన తరువాత గుహ తవ్వకం కష్టమని, బహుశా వదలివేయబడిందని నిరూపించబడింది.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9, 127–130}} దీనికి విరుద్ధంగా, గుహ 8 బహుశా రెండవ కాలం నుండి మొట్టమొదటి గుహ అని, దాని మందిరం "తరువాత ఆలోచన" అని స్పింక్ పేర్కొంది. స్పింక్ ప్రకారం, ఇది భారతదేశంలో తవ్విన పురాతన మహాయాన మఠం కావచ్చు.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9}}విగ్రహం ఇప్పుడు అదృశ్యమైనందున, సజీవమైన రాతి నుండి చెక్కబడటం కంటే వదులుగా ఉండవచ్చు. గుహకు పెయింట్ వేయబడింది, కానీ జాడలు మాత్రమే మిగిలి ఉన్నాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=8–9}} == తొమ్మిదవ గుహ == {{multiple image | total_width = 340 | align = right | image1 = Ajanta Cave 9.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Entrance façade of Ajanta Cave 9, Maharashtra India, 1878 sketch 2.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = 9వ గుహలోని ఆరాధనా మందిర ప్రవేశద్వారం. కుడివైపు: 1878 నాటి ఒక చిత్రం (స్కెచ్). }} క్రీ పూ 2 వ నుండి 1 వ శతాబ్దం వరకు గుహలు 9, 10 రెండు ''చైత్య'' లేదా ప్రార్థనా మందిరాలు-నిర్మాణ మొదటి కాలం, అయితే రెండూ క్రీ పూ 5 వ శతాబ్దంలో రెండవ నిర్మాణ కాలం ముగింపులో పునర్నిర్మించబడ్డాయి. గుహ 9 (′ఐడి1] మీ × 8.4 మీ) గుహ 10 (30.5 మీ × 12.2 మీ [1) కంటే చిన్నది, కానీ మరింత సంక్లిష్టమైనది.{{Sfn|Spink|2007|pp=131–132}}ఇది 10వ గుహ బహుశా క్రీపూ 1వ శతాబ్దానికి చెందినదని, సుమారు వంద సంవత్సరాల తరువాత 9వ గుహ అని స్పింక్ అభిప్రాయానికి దారితీసింది. గుహలు 9A నుండి 9D, 10A అని పిలువబడే చిన్న "పుణ్యక్షేత్రాలు" కూడా రెండవ కాలం నాటివి. వీటిని వ్యక్తులు నియమించారు. .{{Sfn|Spink|2007|pp=9, 140–141}}గుహ 9 వంపు అవశేష ప్రొఫైల్ కలిగి ఉంది, ఇది బహుశా చెక్క అమరికలను కలిగి ఉందని సూచిస్తుంది.{{Sfn|Spink|2007|pp=131–132}} ఈ గుహలో ప్రత్యేకమైన అప్సైడల్ ఆకారం, నాభి, నడవ, ఒక చిహ్నం, వాస్తుశిల్పం, ప్రణాళికతో కూడిన ఒక ఏప్స్ ఉన్నాయి, ఇది అనేక శతాబ్దాల తరువాత ఐరోపాలో నిర్మించిన కేథడ్రల్లలో ఒకదాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. నడవలో 23 స్తంభాల వరుస ఉంది. పైకప్పు వంపు చేయబడింది. స్తూపము మధ్య భాగంలో ఉంది, దాని చుట్టూ ప్రదక్షిణ మార్గం ఉంది. ఈ స్థూపం ఎత్తైన స్థూపాకార పునాదిపై ఉంది. గుహ ఎడమ గోడపై స్తూపానికి చేరుకునే భక్తులు ఉన్నారు, ఇది భక్తి సంప్రదాయాన్ని సూచిస్తుంది.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=12–13}} స్పింక్ ప్రకారం, ఈ గుహలోని చిత్రాలు, స్తంభాలపై చొరబాటుగా నిలబడి ఉన్న బుద్ధులతో సహా, 5వ శతాబ్దంలో జోడించబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=xii, 1–3}}స్తంభాల పైన, స్థూపం వెనుక భాగంలో పద్మపాణి, వజ్రపాణి పక్కన బుద్ధుని రంగురంగుల చిత్రాలు ఉన్నాయి, అవి ఆభరణాలు, నెక్లెస్లను ధరిస్తాయి, అయితే యోగులు, పౌరులు, బౌద్ధ భిక్షులు దండలు, నైవేద్యాలతో బుద్ధుని వద్దకు వస్తున్నట్లు చూపించారు, పురుషులు ''ధోతి'', తలపాగా ధరించి తల చుట్టూ చుట్టారు.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=77–78}}గోడలపై జాతక కథల చిత్రలేఖనాలు ఉన్నాయి, కానీ బహుశా ప్రారంభ నిర్మాణ హీనయాన దశకు చెందినవి. గుహ 10 లోపల, వెలుపల ఉన్న కొన్ని పలకలు, ఉపశమనాలు కథన అర్ధవంతం కావు, కానీ బౌద్ధ ఇతిహాసాలకు సంబంధించినవి. 5 వ శతాబ్దంలో ఖాళీ స్థలం అందుబాటులో ఉన్న చోట వేర్వేరు సన్యాసులు, అధికారిక దాతలు వీటిని జోడించడం వల్ల ఈ కథన ప్రవాహం లేకపోవచ్చు.{{Sfn|Spink|2007|pp=131–135}}ఈ భక్తి, ఈ గుహ ఆరాధనా మందిరం పాత్ర గుహ 9, 10 మధ్య నాలుగు అదనపు పుణ్యక్షేత్రాలు 9A, 9B, 9C, 9D జోడించడానికి కారణం కావచ్చు.{{Sfn|Spink|2007|pp=131–135}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:098_Cave_9,_Buddha_with_Ananda_(34239733306).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:098_Cave_9,_Buddha_with_Ananda_(34239733306).jpg|9వ గుహ ముఖద్వారం వద్ద బుద్ధ విగ్రహం File:Ajanta_caves_aurangabad_12.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_caves_aurangabad_12.JPG|అప్స్ మధ్యలో సాదా అర్ధగోళాకార స్తూపం కలిగిన అప్సిడల్ హాల్.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=77–78}} File:Ajanta_Caves_57.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Caves_57.jpg|స్తంభ చిత్రాలు File:Cave_9,_Paintings_on_and_over_pillars_right_side_of_the_cave.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cave_9,_Paintings_on_and_over_pillars_right_side_of_the_cave.jpg|గుహ 9: నారింజ రంగు వస్త్రాలు ధరించి, ఛత్రం (గొడుగు) రక్షణలో ఉన్న బుద్ధుని చిత్రించిన కుడ్యచిత్రం. </gallery> == పదవ గుహ == {{multiple image | total_width = 410 | align = right | image1 = Ajanta Cave 10 outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta caves aurangabad 14.JPG | alt2 = | caption2 = | footer = 10వ గుహ బాహ్య దృశ్యం, అంతర్గత హాలు<ref>[https://www.google.com/culturalinstitute/beta/streetview/ajanta-cave-no-10/MQFuFVppaC4MXQ ajanta-cave-no-10]{{dead link|date=June 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}} ''Google Arts & Culture''</ref> }} గుహ 10, ఒక విశాలమైన ప్రార్థనా మందిరం లేదా [[Chaitya|చైత్యం]], సమీపంలోని [[Vihara|విహార]] గుహ నెం 12 తో పాటు సుమారుగా క్రీ.పూ. 1వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా గుర్తించబడింది. {{Sfn|Spink|2009|pp=1}} {{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}} ఈ రెండు గుహలు అజంతా సముదాయంలోని తొలి గుహలలో ఒకటి. {{Sfn|Spink|2009|pp=1}} దీని మధ్యలో 39 అష్టభుజి స్తంభాల వరుసతో కూడిన ఒక పెద్ద అర్ధగోళాకార మండపం, దాని నడవను వేరుచేసే ఒక ప్రధాన భాగం, చివరన పూజ కోసం ఒక స్థూపం ఉన్నాయి. స్థూపానికి ''ప్రదక్షిణ పథం'' (ప్రదక్షిణ మార్గం) ఉంది.{{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}} ఈ గుహ ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే దాని స్థాయి క్రీస్తుపూర్వం 1 వ శతాబ్దం నాటికి దక్షిణ ఆసియాలో [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతం]] ప్రభావాన్ని ధృవీకరిస్తుంది, 5 వ శతాబ్దం CE వరకు భారతదేశంలో దాని ప్రభావం క్షీణిస్తూనే ఉంది.{{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}}ఇంకా, గుహలో అనేక శాసనాలు ఉన్నాయి, ఇక్కడ గుహలోని భాగాలు వేర్వేరు వ్యక్తులు "ప్రసాద బహుమతులు", ఇది గుహను ఒకే రాజు లేదా ఒక ఉన్నత అధికారి కాకుండా సమాజ ప్రయత్నంగా స్పాన్సర్ చేసినట్లు సూచిస్తుంది.{{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}}గుహ 10 కూడా చారిత్రాత్మకంగా ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే 1819 ఏప్రిల్లో, బ్రిటిష్ ఆర్మీ అధికారి జాన్ స్మిత్ దాని వంపును చూసి, తన ఆవిష్కరణను పాశ్చాత్య ప్రేక్షకుల దృష్టికి పరిచయం చేశాడు. === కాలక్రమం === ఇదే కాలంలో [[పశ్చిమ భారతదేశం]] రాజుల సహాయంతో అనేక ఇతర గుహలు కూడా నిర్మించబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=1}}ఈ ప్రారంభ చైత్య గుహల కాలక్రమం ఈ క్రింది విధంగా ఉందని భావిస్తున్నారుః మొదట కొండివైట్ గుహల వద్ద 9వ గుహ, తరువాత భాజా గుహల వద్ద 12వ గుహ, ఇవి రెండూ అజంతా గుహ 10కి ముందే ఉన్నాయి.<ref name="Le 108">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&pg=PA108|title=Buddhist Architecture|last=Le|first=Huu Phuoc|date=2010|publisher=Grafikol|isbn=978-0984404308|page=108}}</ref> తరువాత, అజంతా గుహ 10 తరువాత, కాలక్రమానుసారంగాః పితల్ఖోరా వద్ద గుహ 3, కొండానా గుహల వద్ద గుహ 1, అజంతా వద్ద గుహ 9, ఇది మరింత అలంకరించబడిన నమూనాలతో, ఒక శతాబ్దం తరువాత నిర్మించబడి ఉండవచ్చు, నాసిక్ గుహల వద్ద గుహల 18, బెడ్సే గుహల వద్ద ఉన్న గుహ 7, చివరకు కార్లా గుహల వద్ద గొప్ప చైత్య "తుది పరిపూర్ణత" తో ముగుస్తుంది.{{Sfn|Spink|2009|pp=1}}<ref name="Le 108" /> === శాసనం === గుహ 10లో పురావస్తుశాస్త్రపరంగా ముఖ్యమైన [[బ్రాహ్మీ లిపి]] సంస్కృత శాసనం ఉంది. ఈ శాసనం అజంతా ప్రదేశంలో అత్యంత పురాతనమైనది, బ్రాహ్మీ అక్షరాలు పాలియోగ్రాఫికల్గా క్రీస్తుపూర్వం 2వ శతాబ్దానికి చెందినవి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=buqSDwAAQBAJ&pg=PP31|title=Vijaynagra Paintings|last=Sivaramamurti|first=C.|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=9788123030005|page=31}}</ref> === చిత్రలేఖనాలు === గుహ 10 లోని చిత్రాలలో ప్రారంభ కాలం నుండి మనుగడలో ఉన్న కొన్ని, రెండవ కాలంలో ఆధునికీకరణ అసంపూర్ణ కార్యక్రమం నుండి చాలా, సా. శ. 479-480 చుట్టూ, దాదాపు అన్ని బుద్ధులు, అనేక మంది వ్యక్తుల నుండి దాత శాసనాలతో, మతపరమైన ప్రయోజనాల కోసం చాలా పెద్ద సంఖ్యలో చిన్న చివరి చొరబాటు చిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇవి ఎక్కువగా "అధికారిక" కార్యక్రమాన్ని అతిగా చిత్రించడాన్ని నివారించాయి, ఉత్తమ స్థానాలను ఉపయోగించిన తర్వాత తక్కువ ప్రముఖ స్థానాలలో ఇంకా చిత్రించబడలేదు-వీటిలో మొత్తం (ఇప్పుడు కోల్పోయిన వాటితో సహా) బహుశా 300 కంటే ఎక్కువ, అనేక మంది కళాకారుల చేతులు కనిపిస్తాయి. ఈ చిత్రాలు అనేకం, రెండు కాలాలకు చెందినవి, వీటిలో చాలా వరకు జాతక కథలను సవ్యదిశలో వివరిస్తాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=101–103, 137–139, 184}}హీనయాన, మహాయాన రంగస్థల చిత్రాలు రెండూ గుర్తించదగినవి, అయినప్పటికీ మునుపటివి హీనయాన ఆరాధన ప్రారంభ శతాబ్దాలతో మరింత క్షీణించాయి, అవమానించబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=2–3, 135–137}}ఇక్కడ ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, సద్దాం జాతకా కథ-ఆరు దంతాల ఏనుగు గురించి కథ, శ్యామా జాతకా-తన అంధ తల్లిదండ్రులకు సేవ చేస్తూ తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన వ్యక్తి గురించి కథ.{{Sfn|Spink|2009|pp=135–137}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RsbqAAAAMAAJ|title=Studies in the Ajanta paintings: identifications and interpretations|last=Schlingloff|first=Dieter|publisher=South Asia Books|year=1987|isbn=978-8120201736|pages=24–27}}</ref>{{Sfn|Kramrisch|1994|pp=293–295}}స్టెల్లా క్రామ్రిష్ ప్రకారం, గుహ 10 చిత్రాలలో పురాతన పొర సుమారు 100 BCE నాటిది, వాటి కూర్పు వెనుక ఉన్న సూత్రాలు సాంచి, అమరావతిలో అదే యుగానికి చెందినవి.{{Sfn|Kramrisch|1994|pp=293–295}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:*Plate_3*_==_Ajunta--_Interior_of_Chaitya_Cave,_No._10.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:*Plate_3*_==_Ajunta--_Interior_of_Chaitya_Cave,_No._10.jpg|10వ గుహ, 1839 నాటి స్థితి<ref>[http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000590u00005000.html Ajunta. Interior of Chaitya Cave No 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123135903/https://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/other/019xzz000000590u00005000.html|date=23 November 2022}}, Dibdin, Thomas Colman (1810–1893) (1839), British Library Archives</ref> File:089_Cave_10,_Buddha_Drawing_on_Column_(33896473480).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:089_Cave_10,_Buddha_Drawing_on_Column_(33896473480).jpg|గాంధార కళా శైలికి చెందిన, పొడవైన, బరువైన వస్త్రాన్ని ధరించిన బుద్ధుడు.<ref>{{cite journal |url=https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/jiabs/article/viewFile/8536/2443|title=An Exceptional Group of Painted Buddha Figures at Ajanṭā|journal=The Journal of the International Association of Buddhist Studies|volume=4|date=1981|number=I}}</ref> File:Ajanta_Caves_71.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Caves_71.jpg|స్తంభాలు, పైకప్పుపై భక్తి చిత్రాలతో కూడిన తరువాతి కాలపు చిత్రలేఖనం File:106_Cave_10,_Paintings_in_Arches_(33438399444).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:106_Cave_10,_Paintings_in_Arches_(33438399444).jpg|తోరణాలపై బుద్ధులు, బోధిసత్వుల చిత్రాలు </gallery> == పదకొండవ గుహ == {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = Ajanta Cave 11 outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Buddha at Ajanta Caves.JPG | alt2 = | caption2 = | footer = 11వ గుహ బయటి దృశ్యం: మోకాళ్లపై కూర్చున్న భక్తుడితో బుద్ధుడు{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=81–82}} }} గుహ 11 అనేది ఒక మఠం (′ఐడి1] × <ఐడి2), దీనిని ''సి.'' 462 నుండి 478 వరకు నిర్మించారు.[179]గుహ వరండాలో అష్టభుజి షాఫ్ట్లు, చదరపు స్థావరాలతో స్తంభాలు ఉన్నాయి. వరండా పైకప్పు పూల నమూనాలు, క్షీణించిన శిల్పాల ఆధారాలను చూపిస్తుంది. మధ్య ప్యానెల్ మాత్రమే స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, ఇందులో బుద్ధుడు తన ముందు ప్రార్థన చేయడానికి వరుసలో నిలబడి కనిపిస్తాడు. లోపల, గుహలో ఆరు గదులలో పొడవైన రాతి బెంచ్ తో ఒక హాలు ఉంటుంది. నాసిక్ గుహలలో ఇలాంటి రాతి బల్లలు కనిపిస్తాయి . స్తంభాలతో కూడిన మరో వరండా ఒక గర్భగుడిలో ముగుస్తుంది, బుద్ధుడు ఒక అసంపూర్ణ స్థూపానికి ఎదురుగా కూర్చుని, నాలుగు గదులు కలిగి ఉంటాడు. ఈ గుహలో [[బోధిసత్వుడు|బోధిసత్వులు]], బుద్ధుడిని చూపించే కొన్ని చిత్రాలు ఉన్నాయి. వీటిలో, పద్మపాణి, ప్రార్థన చేయడానికి సమావేశమైన జంట, ఒక జత నెమలి, ఒక ఆడ బొమ్మ చిత్రలేఖనం ఉత్తమ స్థితిలో ఉన్నాయి. ఈ గుహ గర్భగుడి అజంతా వద్ద నిర్మించిన చివరి నిర్మాణాలలో ఒకటి కావచ్చు, ఎందుకంటే ఇది కూర్చున్న బుద్ధుడి చుట్టూ ప్రదక్షిణ మార్గాన్ని కలిగి ఉంటుంది.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=81–82}} == పన్నెండవ గుహ == {{multiple image | total_width = 370 | align = right | image1 = Ajanta Cave 12 plan.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 094 Cave 12, Vihara Cells (34123037202).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = 12వ గుహలోని హాలు, భిక్షువుల గదులతో కూడుకున్నది. ప్రతి గదిలోనూ రెండు రాతి పడకలు ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=81–82}} }} ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) ప్రకారం, గుహ 12 అనేది క్రీ పూ 2 నుండి 1 వ శతాబ్దం వరకు [[Hinayana|హీనయాన]] ([[థేరవాదం|తెరవాడ]] మఠం) ప్రారంభ దశ. అయితే స్పింక్ దీనిని క్రీ పూ 1వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా పేర్కొంటుంది.{{Sfn|Spink|2006|p=1}} గుహ ముందు గోడ పూర్తిగా కూలిపోవడంతో ఇది దెబ్బతింది. దీని మూడు వైపులా పన్నెండు గదులు ఉన్నాయి, ఒక్కొక్కటి రెండు రాతి పడకలతో ఉంటాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=82–83}} == పదమూడవ గుహ == గుహ 13 అనేది ప్రారంభ కాలం నుండి మరొక చిన్న మఠం, ఇందులో ఏడు గదులు గల ఒక హాలు ఉంటుంది, ఒక్కొక్కటి రెండు రాతి పడకలతో, అన్నీ రాతితో చెక్కబడి ఉంటాయి. ప్రతి గదిలో సన్యాసుల కోసం రాతితో చేసిన పడకలు ఉంటాయి. ASI అంచనాకు విరుద్ధంగా, గుప్తే, మహాజన్ ఈ రెండు గుహలను రెండు నుండి మూడు శతాబ్దాల తరువాత, 1 వ, 2 వ శతాబ్దం CE మధ్య కాలానికి చెందినవి. == పద్నాల్గవ గుహ == గుహ 14 మరొక అసంపూర్తిగా ఉన్న మఠం (′ఐడి2] × <ఐడి1]) కానీ గుహ 13 పైన చెక్కబడింది. ప్రవేశ ద్వారం ఫ్రేమ్ సాలా భంజికలను చూపిస్తుంది. == పదిహేనవ గుహ == గుహ 15 అనేది మరింత పూర్తి మఠం (′ఐడి2] × <ఐడి1]), దీనికి చిత్రాలు ఉన్నాయని ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈ గుహలో గర్భగుడిలో ముగిసే ఎనిమిది కణాల హాలు, ఒక యాంటెచంబర్, స్తంభాలతో కూడిన వరండాలు ఉన్నాయి. శిల్పాలు బుద్ధుడిని చూపించగా, గర్భగుడి బుద్ధుడు సింహాసన భంగిమలో కూర్చున్నట్లు చూపబడింది. గుహ 15 తలుపు చట్రంలో ధాన్యం తినే పావురాల చెక్కడాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=82–83}} == పదిహేనవ (ఎ) గుహ == గుహ 15ఎ అనేది ఒక హాలు, ప్రతి వైపు ఒక గది కలిగిన అతిచిన్న గుహ. దీని ప్రవేశం గుహ 16కి ఏనుగు అలంకరించిన ప్రవేశానికి కుడివైపున ఉంది.{{Sfn|Spink|2007|p=178}}ఇది ఒక చిన్న సెంట్రల్ హాల్ చుట్టూ మూడు కణాలు తెరిచే పురాతన హీనయాన గుహ.{{Sfn|Spink|2007|p=178}}తలుపులు రైలు, వంపు నమూనాతో అలంకరించబడ్డాయి. .{{Sfn|Spink|2007|p=178}}ఇది పురాతన లిపిలో ఒక శాసనాన్ని కలిగి ఉంది, అది పోయింది. {{Sfn|Spink|2007|p=178}}<gallery mode="packed" heights="120px"> File:Ajanta_Cave_13_exterior.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_13_exterior.jpg|గుహ 13 File:Ajanta_Cave_14_exterior.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_14_exterior.jpg|గుహ 14 File:Ajanta_Cave_15_exterior.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_15_exterior.jpg|గుహ 15 File:Ajanta_Cave_15A.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_15A.jpg|గుహ 15A File:Interior_of_newly_discovered_vihara_15A_at_Ajanta_2nd_century_BCE.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Interior_of_newly_discovered_vihara_15A_at_Ajanta_2nd_century_BCE.jpg|15ఎ గుహ అంతర్భాగం<ref>{{cite book |title=Indian Archaeology 1955-56 review|page=72|url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%201955-56%20%20A%20Review.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%201955-56%20%20A%20Review.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live}}</ref> </gallery> == పదహారవ గుహ == {{multiple image | total_width = 510 | align = right | image1 = Ajanta Cave 16 Outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 003 Cave 16, Main Shrine (34298723855).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = రాతి ఏనుగులు మరియు స్తంభాలతో కూడిన ముందు భాగం గల ఒక అంతస్తు 16వ గుహ ప్రవేశ మెట్లు (ఎడమ). కూర్చున్న బుద్ధుని విగ్రహంతో లోపలి హాలు (కుడి)..<ref>[https://artsandculture.google.com/streetview/ajanta-cave-no-16/EQHGrRl_AS01EA ajanta-cave-no-16] ''Google Arts & Culture''</ref> }} గుహ 16 ఈ ప్రదేశం మధ్యలో ఒక ప్రధాన స్థానాన్ని ఆక్రమించింది, దీనికి [[వాకాటకులు|వాకాటక]] రాజు హరిషేణ మంత్రి వరాహదేవ (సుమారు -సుమారు 500 CE) స్పాన్సర్ చేశారు. ఆయన బౌద్ధమతాన్ని అనుసరించేవారు .<ref>{{Cite book|title=History and Sociology class sixth|publisher=Maharashtra rajya pathyapustak nirmiti va sanshodhak mandal|year=2021|edition=5th|location=Pune|page=44|language=mr|script-title=mr : इतिहास आणि नागरिकशास्त्र इयत्ता सहावी|trans-title=9 . Ancient kingdoms of South India|script-chapter=mr : ९ . दक्षिण भारतातील प्राचिन राज्ये|type=High-school Textbook}}</ref> అతను దానిని సన్యాసుల సమాజానికి అంకితం చేశాడు, తన కోరికను వ్యక్తం చేసే ఒక శాసనంతో, "మొత్తం ప్రపంచం (... దుఃఖం, వ్యాధి నుండి విముక్తి పొందిన శాంతియుత, గొప్ప స్థితిలోకి ప్రవేశిస్తుంది", బౌద్ధ విశ్వాసం పట్ల తన భక్తిని ధృవీకరిస్తుందిః "పవిత్రమైన చట్టాన్ని తన ఏకైక సహచరుడిగా పరిగణించి, (అతను ప్రపంచ గురువు అయిన బుద్ధుడికి చాలా అంకితభావంతో ఉన్నాడు".{{Sfn|Spink|2007|pp=179–181}}<ref>For a full translation of the inscription see: {{Cite book|url=https://archive.org/details/inscriptionsfro00indrgoog|title=Inscriptions from the Cave-temples of Western India: With Descriptive Notes &c.|last=Burgess|first=James|last2=Bhagvānlal|first2=Indrājī|date=1881|publisher=Government Central Press|pages=[https://archive.org/details/inscriptionsfro00indrgoog/page/n148 71]–73}}</ref>అతను బహుశా బుద్ధుడు, హిందూ దేవతలను గౌరవించే వ్యక్తి అని స్పింక్ పేర్కొన్నాడు, ఎందుకంటే అతను సమీపంలోని [[Ghatotkacha Cave|ఘటోత్కచ గుహ]] ఒక శాసనంలో తన హిందూ వారసత్వాన్ని ప్రకటించాడు.{{Sfn|Spink|2007|p=180}}7వ శతాబ్దపు చైనా యాత్రికుడు [[హ్యూయెన్ త్సాంగ్|జువాన్ జాంగ్]] ఈ గుహను ఈ ప్రదేశానికి ప్రవేశ ద్వారంగా అభివర్ణించాడు.{{Sfn|Spink|2007|pp=179–181}}{{multiple image | total_width = 300 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = Inscription of Varāhadēva | image1 = Ajanta cave inscription of Varahadeva.jpg | image2 = Ajanta inscription of Varahadeva (translation).jpg | footer = వరాహదేవుని 16వ గుహ శాసనం, దాని అనువాదం }} గుహ 16 (19.5 m × 22.25 m × 4.6 m ′ మొత్తం సైట్ నిర్మాణాన్ని ప్రభావితం చేసింది. స్పింక్, ఇతర పండితులు దీనిని "కీలకమైన గుహ" అని పిలుస్తారు, ఇది మొత్తం గుహ సంక్లిష్ట నిర్మాణం రెండవ, ముగింపు దశల కాలక్రమాన్ని గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది.<ref>Walter M. Spink (1975), [https://www.jstor.org/stable/4629287 Ajantā's Chronology: The Crucial Cave] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173420/https://www.jstor.org/stable/4629287|date=15 December 2018}}, Ars Orientalis, Vol. 10 (1975), Freer Gallery of Art, The Smithsonian Institution, pp. 143–169</ref><ref>{{Cite paper}}</ref> గుహ 16 ఒక మహాయాన మఠం, ప్రధాన ద్వారం, రెండు కిటికీలు, రెండు నడవ ద్వారాల ప్రామాణిక అమరికను కలిగి ఉంది. ఈ మఠం వరండా 19.5 m × 3 m, ప్రధాన హాల్ 19.5 m వైపు దాదాపు ఖచ్చితమైన చదరపు. [[c:Category:Cave 16, Ajanta|గుహ 16 లోని చిత్రాలు]] అనేకం. కథనాలలో హస్తి, మహుమ్మగ్గ, సుతసోమ కథలు వంటి వివిధ జాతక కథలు ఉన్నాయి. ఇతర కుడ్యచిత్రాలు నంద మార్పిడి, శ్రావస్తి అద్భుతం, [[Sujata (milkmaid)|సుజాత]] సమర్పణ, అసితా సందర్శన, మాయ కల, త్రపుష, భల్లిక కథ, దున్నడం పండుగను వర్ణిస్తాయి.{{Sfn|Upadhya|1994|pp=9–14, 68–84}}హస్తి జాతక కుడ్యచిత్రాలు బోధిసత్వ ఏనుగు కథను చెబుతాయి, అతను ఆకలితో ఉన్న పెద్ద సమూహం గురించి తెలుసుకుని, ఆపై వారు ఆహారాన్ని కనుగొనగల కొండ క్రిందికి వెళ్ళమని చెబుతాడు. ఏనుగు ఆ కొండపై నుండి దూకి తనను తాను త్యాగం చేసుకోవడానికి ముందుకు వెళుతుంది, తద్వారా ప్రజలు జీవించగలిగేలా ఆహారంగా మారుతుంది.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=83–84}} ఈ కుడ్యచిత్రాలు ప్రవేశానికి ఎడమ వైపున, ముందు కారిడార్లో కనిపిస్తాయి, కథనం సవ్యదిశలో ఉంటుంది.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=83–84}} కారిడార్ ఎడమ గోడపై మహుమ్మగ్గ జాతక కుడ్యచిత్రాలు కనిపిస్తాయి, ఇవి ఒక బాల బోధిసత్వ కథను వివరిస్తాయి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=84–85}}ఆ తరువాత, ఎడమ కారిడార్లో బుద్ధుడి సవతి సోదరుడు నంద మార్పిడి చుట్టూ ఉన్న పురాణం ఉంది. బౌద్ధ సంప్రదాయంలో నంద పురాణం రెండు ప్రధాన సంస్కరణలలో ఈ కథ ఒకటి, ఇందులో నంద తాను ఇప్పుడే వివాహం చేసుకున్న అమ్మాయితో ఇంద్రియ జీవితాన్ని గడపాలని కోరుకుంటాడు, బుద్ధుడు అతన్ని స్వర్గానికి, తరువాత నరకానికి తీసుకువెళతాడు, ఇంద్రియ జీవితం ఆధ్యాత్మిక ప్రమాదాలను చూపించడానికి.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=84–85}}నంద-సంబంధిత కుడ్యచిత్రాల తరువాత, గుహలో మానుషి బుద్ధులు ఉన్నారు, తరువాత బుద్ధుడిని ఆరాధించడానికి నైవేద్యాలు అర్పిస్తారు, అలాగే బుద్ధుడు ఆసన, ''ధర్మ చక్ర ముద్ర'' బోధిస్తూ కూర్చున్నాడు.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=85–86}} కారిడార్ కుడి గోడ బుద్ధుడి జీవితంలోని దృశ్యాలను చూపుతుంది <ref name="Dehejia1997p210">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Lb6fAAAAMAAJ|title=Discourse in early Buddhist art: visual narratives of India|last=Dehejia|first=Vidya|publisher=Munshiram Manoharlal|year=1997|isbn=978-8121507363|pages=210–229}}</ref>{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}}వీటిలో సుజాత తెల్లటి దుస్తులు ధరించి ఒక యాచించే గిన్నెతో బుద్ధుడికి ఆహారాన్ని అందించడం, తపస్స, బుద్ధుడి పక్కన ఉన్న భల్లుక వారు బుద్ధుడికి గోధుమలు, తేనెలను సన్యాసిగా సమర్పించిన తరువాత, భవిష్యత్ బుద్ధుడు చెట్టు కింద ఒంటరిగా కూర్చొని, దున్నుతున్నప్పుడు బుద్ధుడు పండుగ.{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}}ఒక కుడ్యచిత్రం బుద్ధుని తల్లిదండ్రులు అతన్ని సన్యాసిగా మారకుండా నిరోధించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు చూపిస్తుంది. మరొకటి బుద్ధుడిని రాజభవనంలో ధోతీ ధరించిన పురుషులు, ''చీర'' ఉన్న మహిళలు చుట్టూ చూపించారు, ఎందుకంటే అతని ప్రవర్తన అతను త్యజించే అవకాశం ఉన్న నాలుగు సంకేతాలను అందిస్తుంది.<ref name="Dehejia1997p210" />{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}}కారిడార్ ఈ వైపున భవిష్యత్ బుద్ధుడు శిశువుగా, ఋషి లాంటి రూపంతో అసిత ఋషితో ఉన్నట్లుగా చూపించే చిత్రాలు కూడా ఉన్నాయి. <ref name="Dehejia1997p210" />{{Sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}}స్పింక్ ప్రకారం, గుహ 16 చిత్రాలలో కొన్ని అసంపూర్ణంగా మిగిలిపోయాయి.{{Sfn|Spink|2009|p=74}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:018_Cave_16,_Bodhisattva_Painting_(34141156892).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:018_Cave_16,_Bodhisattva_Painting_(34141156892).jpg|ఇంద్రియ సుఖానుభూతితో నడిచే నందుడు బౌద్ధమతంలోకి మారడం, ఎడమ కారిడార్<ref>{{cite book|title=Ajanta: Part III|last=Yazdani|first=G|publisher=Oxford University Press|year=1964|pages=49–56|oclc=2980379}}</ref> File:017_Cave_16,_Colonnaned_Hall_(34141160892).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:017_Cave_16,_Colonnaned_Hall_(34141160892).jpg|గుహ 16 కుడి కారిడార్‌లోని రాజభవన దృశ్యపు కుడ్యచిత్రం<ref name="Dehejia1997p2102">{{cite book|first=Vidya|last=Dehejia|title=Discourse in early Buddhist art: visual narratives of India|url=https://books.google.com/books?id=Lb6fAAAAMAAJ|year=1997|publisher=Munshiram Manoharlal|isbn=978-8121507363|pages=210–229}}</ref> File:027_Cave_16,_Buddha_on_Almsround_(33914608490).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:027_Cave_16,_Buddha_on_Almsround_(33914608490).jpg|తపస్సు చేస్తున్న దశలో ఉన్న బుద్ధుడు సుజాత నుండి మధురమైన పాలన్నాన్ని స్వీకరించడం.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}} File:019_Cave_16,_Buddha_Paintings,_with_Inscription_(34141152992).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:019_Cave_16,_Buddha_Paintings,_with_Inscription_(34141152992).jpg|16వ గుహలో మానుషి బుద్ధులు పెయింటింగ్{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=86–88}} File:Ajanta_Cave_16_King_paying_hommage_to_the_Buddha.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_16_King_paying_hommage_to_the_Buddha.jpg|గుహ 16: బుద్ధుడికి నివాళులర్పిస్తున్న రాజు </gallery> == పదిహేడవ గుహ == {{multiple image | total_width = 510 | align = right | image1 = Ajanta Cave 17 outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 039 Cave 17, Main Shrine and Columns (34167586901).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 17: బయటి దృశ్యం, కూర్చున్న బుద్ధుని విగ్రహంతో కూడిన లోపలి హాలు<ref>[https://artsandculture.google.com/streetview/ajanta-cave-no-17/CwH58-jTd0lSdQ ajanta-cave-no-17] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220603172232/https://artsandculture.google.com/streetview/ajanta-cave-no-17/CwH58-jTd0lSdQ |date=3 June 2022 }} ''Google Arts & Culture''</ref> }} గుహ 17 (34.5 మీ × 25.63 మీ), ప్రవేశద్వారం వద్ద రెండు భారీ రాతి ఏనుగుల శిల్పాలు కలిగిన గుహ 16, పడుకుని ఉన్న బుద్ధుని విగ్రహం కలిగిన గుహ 26 వంటివి, హిందూ వాకాటక ప్రధాన మంత్రి వరాహదేవునిచే పోషించబడిన అనేక గుహలలో కొన్ని.<ref name="Spink2007">Spink 2007, pp. 179–180, 203–209</ref> గుహ 17 నిర్మాణానికి స్థానిక రాజు ఉపేంద్రగుప్తుడు వంటి ఇతర దాతలు కూడా సహకరించారు; దీనికి అక్కడ ఉన్న శాసనం సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.<ref name="Spink2009">Spink 2009, pp. 67–68</ref> ఈ గుహ విశాలమైన, అత్యంత అధునాతనమైన విహార నిర్మాణ శైలిని కలిగి ఉండటమే కాకుండా, అన్ని గుహలలోకెల్లా అత్యుత్తమంగా సంరక్షించబడిన, ప్రసిద్ధి చెందిన చిత్రలేఖనాలను కూడా కలిగి ఉంది. గుహ 16 బుద్ధుని జీవిత గాథలను చిత్రించడానికి ప్రసిద్ధి చెందగా, గుహ 17లోని చిత్రాలు జాతక కథల ద్వారా మానవ గుణాలను కీర్తిస్తూ విశేష ఆకర్షణను పొందాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=88–90}} ఈ చిత్రణలో సూక్ష్మ వివరాలు, వాస్తవికత కనిపిస్తాయి; దీనిని నైపుణ్యం కలిగిన కళాకారులు సాధించిన "అద్భుతమైన సౌందర్యం" అని స్టెల్లా క్రామ్రిష్ అభివర్ణించారు. పంట పొలాలపై గాలి వీచినప్పుడు అవి అలల మాదిరిగా వంగి ఊగుతున్నట్లు చూపడం ద్వారా, అలాగే ఒకదాని తర్వాత మరొక కథను ఆవిష్కరించే లయబద్ధమైన దృశ్య క్రమాల ద్వారా, ప్రాచీన కళాకారులు అతీంద్రియ భావనలను దృశ్యరూపంలో చూపడానికి ప్రయత్నించారని క్రామ్రిష్ పేర్కొన్నారు.{{sfn|Kramrisch|1994|pp=299–300}} {{multiple image | total_width = 300 | caption_align = center | align = right | direction = horizontal | header = 17వ గుహ శాసనం | image1 = A Brahmi inscribed wall at Ajanta Caves.jpg | image2 = Ajanta inscription Cave 17 (translation).jpg | footer = 17వ గుహలోని శాసనం, అనువాదంతో సహా }} 17వ గుహలోని ఈ మఠంలో స్తంభాలతో కూడిన ముఖమండపం, విభిన్న శైలులు కలిగిన అనేక స్తంభాలు, అంతర్గత హాలులో చుట్టూ స్తంభాల వరుసలు (పెరిస్టైల్) ఉండే నిర్మాణం, గుహ లోపలి భాగంలో గర్భాలయానికి ముందు ఉండే గది (అంతరాళం), ఎక్కువ వెలుతురు కోసం పెద్ద కిటికీలు, ద్వారాలు, అలాగే భారతీయ దేవతామూర్తుల విస్తృతమైన శిల్పకళా చెక్కడాలు ఉన్నాయి. ఈ మఠంలోని హాలు 380.53 చదరపు మీటర్ల వైశాల్యం కలిగి, 20 స్తంభాలతో నిర్మించబడింది. ఈ భారీ స్థాయి శిల్పకళా పనిలో గోడలను తీర్చిదిద్దే క్రమంలో అధికంగా రాతిని తొలగించడం వల్ల కొన్ని లోపాలు తలెత్తాయని, దీనివల్ల గుహ వెనుక భాగం వెడల్పుగా (బయటకు విస్తరించినట్లుగా) మారిందని స్ప్రింక్ పేర్కొన్నారు.{{Sfn|Spink|2007|pp=209–214}} 17వ గుహలో ఉపేంద్రగుప్త రాజుకు చెందిన ఒక సుదీర్ఘ శాసనం ఉంది; భక్తులకు ఎంతో సంతృప్తిని కలిగించే ఈ విహార నిర్మాణం కోసం తాను "అపారమైన సంపదను వెచ్చించినట్లు" ఆయన అందులో వివరించారు.{{sfn|Spink|2007|p=209}} అజంతాలోని కనీసం 5 గుహల నిర్మాణానికి ఉపేంద్రగుప్తుడు ఆర్థిక సహకారం అందించినట్లు తెలుస్తోంది. అయితే, మతపరమైన కార్యకలాపాల కోసం ఆయన అధిక సంపదను ఖర్చు చేసి ఉండవచ్చు; ఎందుకంటే చివరికి 'అస్మక' రాజ్య దాడులలో ఆయన ఓడిపోయారు.{{sfn|Spink|2007|p=209}} 17వ గుహలో ముప్పై ప్రధాన కుడ్యచిత్రాలు ఉన్నాయి. ఈ గుహలోని చిత్రాలు బుద్ధుడిని వివిధ రూపాలు, భంగిమలలో – విపశ్యి, సిఖి, విశ్వభూ, క్రకుచ్ఛంద, కనకముని, కశ్యప, శాక్యముని – చిత్రీకరిస్తాయి. అవలోకితేశ్వరుడు, ఉదయిన, గుప్తుల కథ, నాలగిరి కథ, భవచక్రం (జీవన చక్రం), ప్రాచీన భారతీయ సంగీతకారులను కీర్తించే దృశ్యం, శ్రీలంకకు యువరాజు సింహళుడి యాత్రకు సంబంధించిన కథనం వంటివి కూడా ఇక్కడ చిత్రించబడ్డాయి.{{Sfn|Spink|2009|pp=xii–xiii, 41–51, 70–75}}<ref>Meena Talim (2007), [https://www.jstor.org/stable/42931451 The wheel of law of causation in Ajanta paintings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180923162839/https://www.jstor.org/stable/42931451|date=23 September 2018}}, Bulletin of the Deccan College Research Institute, Vol. 66/67 (2006–2007), pp. 245–258</ref> కథాత్మకమైన ఈ కుడ్యచిత్రాలు షడ్దంత, హస్తి, హంస, వెస్సంతర, సుతసోమ, మహాకపి (రెండు రూపాల్లో), శరభమృగ, మచ్ఛ, మతిపోషక, శ్యామ, మహిష, వలహస్స, శిబి, రురు, నిగ్రోదమృగ జాతక కథల వంటి వివిధ జాతక గాథలను వివరిస్తాయి.<ref name="RingWatson2012p172">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&pg=PA17|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-1-136-63979-1|pages=17–19}}</ref>{{sfn|Upadhya|1994|pp=9–14, 68–84}}{{sfn|Spink|2009|pp=ix–xiii, 206}} ఈ చిత్రణలు మొదటి సహస్రాబ్ది ప్రారంభ కాలం నాటి సంస్కృతి, సమాజపు జీవన విధానాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. వీటిలో నౌకా ప్రమాదం, అలంకరించుకుంటున్న రాజకుమారి, ప్రేమలీలలో నిమగ్నమైన ప్రేమికులు, అలాగే స్త్రీపురుషులు అనురాగంతో కూర్చుని మద్యం సేవిస్తున్న దృశ్యం వంటి వైవిధ్యభరితమైన అంశాలు కనిపిస్తాయి. కొన్ని కుడ్యచిత్రాలు జాతక కథలోని వివిధ ఘట్టాలకు చెందిన ముఖ్య పాత్రలతో పాటు జంతువులు, పరివార జనాన్ని ఒకే దృశ్యంలో చిత్రించడం ద్వారా ఆ కథాంశాన్ని చూపడానికి ప్రయత్నిస్తాయి.{{sfn|Upadhya|1994|pp=9–14, 68–84}}{{Sfn|Spink|2009|pp=201–202}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_amorous_palace_scene.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_amorous_palace_scene.jpg|వెస్సంతర జాతకం: ఉదారగుణంగల వెస్సంతర రాజు కథ{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=88–90}} File:Ajanta_Cave_17_Shada-Danta_Jataka.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_17_Shada-Danta_Jataka.jpg|షడ్డంత జాతకం: ఆరు దంతాలు కలిగిన ఏనుగు తన దంతాలను దానం చేయడం{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=88–90}} File:079_Cave_17,_Beautiful_Composition_(34298740365).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:079_Cave_17,_Beautiful_Composition_(34298740365).jpg|"దర్పణ సుందరి" (అద్దం పట్టుకున్న స్త్రీ)ని చిత్రించే చిత్రం.<ref>{{cite book|title=Dance and Music in the Temple Architecture|last=Nandagopal|first=Choodamani|date=1990|publisher=Agam Kala Prakashan|isbn=978-8171860005|page=47}}</ref> File:1880_sketch_Buddha_in_sanctum_Cave_17_Ajanta_Maharashtra_India.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1880_sketch_Buddha_in_sanctum_Cave_17_Ajanta_Maharashtra_India.jpg|17వ గుహ గర్భాలయంలోని బుద్ధుడు File:Indra_and_Apsara_mural.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Indra_and_Apsara_mural.jpg|ఇంద్రుని పక్కన అలపిని వీణతో ఉన్న సంగీతకారుడు (అత్యంత ఎడమవైపున). </gallery> == పద్దెనిదవ గుహ == గుహ 18 అనేది రెండు అష్టభుజి ఆకారపు స్తంభాలతో కూడిన ఒక చిన్న దీర్ఘచతురస్రాకార ప్రదేశం (3.38 × 11.66 మీటర్లు); ఇది మరొక గదితో అనుసంధానించబడి ఉంటుంది. దీని ఉద్దేశ్యం లేదా వినియోగం స్పష్టంగా లేదు. == పంతొమ్మిదవ గుహ (క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం) == {{multiple image | total_width = 410 | align = right | image1 = Ajanta,_grotta_19,_chaitya_del_V_secolo_dc._,_esterno_04,0.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = One of the Cave in Ajanta Caves.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = రాజు ఉపేంద్రగుప్తుని ఆధ్వర్యంలో నిర్మితమైన 19వ గుహ ప్రవేశ ముఖద్వారం, అంతర్గత ఆరాధనా మందిరం..{{Sfn|Spink|2007|pp=9, 237–238}} }} గుహ 19 అనేది క్రీ.శ. ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక పూజా మందిరం (చైత్య గృహం, 16.05 × 7.09 మీ). ఈ మందిరంలో వివిధ భంగిమలలో చిత్రించబడిన బుద్ధుని చిత్రాలు ఉన్నాయి.{{Sfn|Spink|2007|pp=9, 237–238}} ఈ పూజా మందిరాన్ని ఇప్పుడు గతంలో చెక్కిన గదిగా ఉన్న దాని ద్వారా సందర్శిస్తారు. మందిరానికి ముందు ఈ గది ఉండటాన్ని బట్టి, అసలు ప్రణాళికలో భక్తులు సమావేశమై వేచి ఉండటానికి ఒక మండల శైలి ప్రాంగణం, ఈ ప్రాంగణానికి ఒక ప్రవేశ ద్వారం, ముఖభాగం ఉండేవని తెలుస్తోంది. వీటన్నిటి శిథిలాలు ఇప్పుడు చరిత్రలో కనుమరుగయ్యాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}} గుహ 19 దాని శిల్పకళకు ప్రసిద్ధి చెందిన గుహలలో ఒకటి. ఇందులో ప్రాచీన జైన, హిందూ సంప్రదాయాలలో ఆధ్యాత్మిక చిహ్నాలకు కనిపించే వాటిని పోలిన, బుద్ధుడిని రక్షిస్తున్న సర్ప పందిరితో కూడిన నాగ రూపాలు ఉన్నాయి. దీని వేతాయన (తోరణాలు) వైపులా యక్ష ద్వారపాల (సంరక్షక) చిత్రాలు, ఎగిరే జంటలు, కూర్చున్న బుద్ధుడు, నిలబడిన బుద్ధులు, దాని పైకప్పు ఒకప్పుడు చిత్రించబడిందనడానికి ఆధారాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}} గుహ 19, గుహ 9లోని ప్రణాళిక, ప్రయోగాల నుండి ప్రేరణ పొందింది.{{sfn|Spink|2009|pp=26–27, 47–48}} స్థూపంలో బుద్ధుని విగ్రహాన్ని చెక్కడం ద్వారా ఇది మునుపటి హీనయాన సంప్రదాయం నుండి ఒక ప్రధాన మార్పును చూపింది. ఈ గుహను నిర్మించిన రాజు, రాజవంశం శైవ హిందూ సంప్రదాయానికి చెందినవారు కాబట్టి, స్పింక్ 5వ శతాబ్దపు మహాయాన బౌద్ధ సంస్థలోని "అత్యున్నత స్థాయిల" నుండి వచ్చి ఉండాలని ఈ నిర్ణయం సూచిస్తుంది. గుహ 19 తవ్వకం, స్థూపం బహుశా క్రీ.శ. 467 నాటికి పూర్తయి ఉండవచ్చు, దాని తుది మెరుగులు దిద్దడం, కళాత్మక పనులు 470ల ప్రారంభం వరకు కొనసాగాయి, కానీ క్రీ.శ. 471లో దీనిని అంకితం చేసినప్పుడు ఇది కూడా అసంపూర్ణంగానే ఉంది.{{sfn|Spink|2009|pp=26–27, 34–35, 47–48, 56}} గుహ 19లోని పూజా మందిరం ప్రవేశ ద్వారం అలంకారభరితంగా ఉంటుంది. గీతలు గీసిన పూల నమూనాలు, చెక్కిన పూలమాలలతో కూడిన రెండు గుండ్రని స్తంభాలు ఒక వరండాకు ఆధారాన్ని అందిస్తాయి. దాని శిఖరం ఒక ఆమలకతో అనుసంధానించబడిన తలక్రిందులుగా ఉన్న పద్మం. దాని ఎడమ వైపున వరద హస్త ముద్రలో నిలబడి ఉన్న బుద్ధుని విగ్రహం ఉండగా, ఒక భక్తుడు ఆయన పాదాల వద్ద సాష్టాంగ నమస్కారం చేస్తున్నాడు. కుడి వైపున ఒక చేత్తో కుండ పట్టుకుని, మరో చేత్తో గడ్డాన్ని తాకుతున్న స్త్రీ శిల్పం ఉంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}}{{sfn|Spink|2007|pp=44–46, 131–137, 231–239}} పైన ధ్యాన ముద్రలో కూర్చున్న బుద్ధుడు ఉన్నాడు. ప్రవేశ ద్వారం కుడి వైపున "తల్లి, బిడ్డ" శిల్పం ఉంది.<ref>[http://digitalcollections.lib.washington.edu/cdm/ref/collection/ic/id/6726 Mother and Child, Cave 19] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170428041327/http://digitalcollections.lib.washington.edu/cdm/ref/collection/ic/id/6726|date=28 April 2017}}, Washington University</ref> భిక్షాపాత్రతో ఉన్న ఆకారం బుద్ధుడు, అతనిని అతని భార్య, కుమారుడు చూస్తున్నట్లుగా ఉన్నారు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}}{{sfn|Spink|2007|pp=44–46, 131–137, 231–239}} పూజల మండపం అర్ధగోళాకారంలో ఉంది, దీనిని 15 స్తంభాలు రెండు ప్రక్క నడవలు, ఒక ప్రధాన మండపంగా విభజిస్తున్నాయి. గుండ్రని స్తంభాలపై పుష్ప శిల్పాలు, వాటి పైభాగంలో బుద్ధుని చిత్రం ఉన్న గాడిగల కాండం ఉన్నాయి. శిరస్సులలోని బుద్ధుని పక్కన, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కనిపించే ఏనుగులు, గుర్రాలు, ఎగురుతున్న అప్సరల శిల్పాలు ఉన్నాయి, ఇవి గుప్త సామ్రాజ్యపు కళాశైలిని ప్రతిబింబిస్తాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=102–103}} శర్మ ప్రకారం, క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దంలో నిర్మించిన కార్లా గుహల మహా చైత్యంలోని సారూప్యతలు, గుహ 19 దానిని నమూనాగా తీసుకుని నిర్మించి ఉండవచ్చని సూచిస్తున్నాయి.<ref name="Sharma">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pIiOsQSUbBwC&pg=PA51|title=Bharhut Sculptures|last1=Sharma|first1=Ramesh Chandra|date=1994|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170173083|page=51}}</ref> పూజల మండపం లోపల ఉన్న ప్రక్క నడవల గోడలు, పైకప్పు చిత్రాలతో కప్పబడి ఉన్నాయి. ఇవి బుద్ధుడిని, పువ్వులను, ఎడమ నడవలో మళ్ళీ "తల్లి, బిడ్డ" పురాణాన్ని చూపుతాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=102–103}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_cave_19_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_19_plan.jpg|19వ గుహ ప్రణాళిక, అక్కడ ఒకప్పుడు ప్రాంగణం, అదనపు కళాఖండాలు ఉండేవని సూచిస్తోంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}} File:Engravings_in_pathway_of_Ajanta.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Engravings_in_pathway_of_Ajanta.JPG|''అర్ధపర్యంకాసనంలో నాగరాజు; ఆయన భార్య తామరపుష్పాన్ని ధరించి, మంగళసూత్రాన్ని అలంకరించుకుని ఉన్నారు.''{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=101–102}} File:013_Cave_19,_Buddha_Meditating_(33535639164).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:013_Cave_19,_Buddha_Meditating_(33535639164).jpg|ఆలయ మధ్య భాగంలో బుద్ధుని శిల్పాలు కలిగిన 15 స్తంభాలు ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=102–103}} File:027_Cave_19,_Buddha_Paintings_(34219246102).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:027_Cave_19,_Buddha_Paintings_(34219246102).jpg|19వ గుహలోని పక్కన ఉన్న నడవాలో బుద్ధుని చిత్రాలు{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=102–103}} </gallery> == ఇరవయ్యవ గుహ == {{multiple image | total_width = 410 | align = right | image1 = Ajanta caves Maharashtra 200.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta Caves 113.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 20: వెలుపలి భాగం, స్తంభాలతో కూడిన ప్రధాన గర్భాలయం | direction = }} గుహ 20 అనేది 5వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక మఠం (విహారం) హాలు (కొలతలు: 16.2 × 17.91 మీటర్లు). స్పింక్ ప్రకారం, "ధార్మిక పుణ్యఫలాల వృక్షాన్ని వృద్ధి చేయాలనే" తన కోరికతో రాజు ఉపేంద్రగుప్తుడు 460వ దశకంలో దీని నిర్మాణాన్ని ప్రారంభించాడు.{{sfn|Spink|2007|p=249}} ఇతర గుహల నిర్మాణ పనులతో పాటే ఈ గుహ 20 పనులు కూడా కొనసాగాయి. గుహ 20లో అద్భుతమైన శిల్పకళా వివరాలు ఉన్నప్పటికీ, గుహలు 17, 19లతో పోలిస్తే దీనికి ప్రాధాన్యత తక్కువగా ఉండేదని స్పింక్ పేర్కొన్నారు.{{sfn|Spink|2007|pp=249–251}} గుహ 20 నిర్మాణ పనులు మధ్యమధ్యలో ఆగిపోయి, ఆ తర్వాతి దశాబ్దంలో తిరిగి కొనసాగాయి.{{sfn|Spink|2007|pp=249–251}} ఈ విహారంలో ఒక గర్భాలయం, భిక్షువుల కోసం నాలుగు గదులు (సెల్స్), వెలుతురు కోసం రాతిలో చెక్కిన రెండు కిటికీలతో కూడిన స్తంభాల వరండా ఉన్నాయి. ప్రధాన హాలులోకి ప్రవేశించే ముందు, వరండాకు ఎడమ వైపున కిటికీ, పక్క గదికి పైన చెక్కిన రెండు బుద్ధుని రూపాలు కనిపిస్తాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=103}} ప్రధాన హాలు పైకప్పుపై చిత్రలేఖనపు ఆనవాళ్లు ఉన్నాయి. గర్భాలయంలోని బుద్ధుడు ధర్మబోధన చేస్తున్న భంగిమలో ఉంటాడు. గుహ ప్రవేశ ద్వారం పైభాగంలో (లింటెల్ వద్ద) పరివారంతో కూడిన ఏడుగురు బుద్ధుల శిల్పం ఉండటం ఈ గుహ ప్రత్యేకత. దీని వరండాలో బ్రాహ్మీ లిపిలో ఒక సంస్కృత అంకిత శాసనం ఉంది; ఇందులో ఈ గుహను 'మండపం' అని పేర్కొన్నారు.{{sfn|Spink|2007|pp=217–218}}<ref>{{cite journal |last=Owen |first=Nadine |date=2001 |title=Constructing Another Perspective for Ajaṇṭā's Fifth-Century Excavations |journal=Journal of the International Association of Buddhist Studies |volume=24 |issue=1 |page=42 with footnotes 40–42}}</ref> గుహ 20లోని అనేక మానవ, అలంకారిక శిల్పాలు గుహ 19లోని వాటిని పోలి ఉంటాయి, అలాగే కొంతవరకు గుహ 17లోని శిల్పాలను కూడా పోలి ఉంటాయి. ఈ మూడు గుహల నిర్మాణంలోనూ ఒకే రకమైన వాస్తుశిల్పులు, కళాకారులు పాల్గొనడం దీనికి కారణం కావచ్చు. గుహ 20లోని ద్వార బంధాలు నిర్మాణాత్మక శైలిని కలిగి ఉంటాయి, ఇది అజంతా ప్రాంతంలోనే ఒక ప్రత్యేకమైన అంశం.{{sfn|Spink|2007|pp=261–263}} గుహ 20లోని అలంకరణలు కూడా వినూత్నంగా ఉంటాయి; ఉదాహరణకు, రెండు దిండ్లకు ఆనుకుని కూర్చుని ఉన్న బుద్ధుడు, "అతని వెనుక పండ్లతో నిండిన మామిడి చెట్టు" ఉన్న దృశ్యం ఇందులో కనిపిస్తుందని స్పింక్ పేర్కొన్నారు.{{sfn|Spink|2007|pp=261–263}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:033_Cave_20,_Buddha_on_Lion_Throne_(34246702601).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:033_Cave_20,_Buddha_on_Lion_Throne_(34246702601).jpg|సింహాసనంపై బుద్ధుడు File:037_Cave_20,_Naga_(33567164493).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:037_Cave_20,_Naga_(33567164493).jpg|గర్భాలయంలో ఇరువైపులా రక్షకులుగా ఇద్దరు నాగరాజులు ఉన్నారు. </gallery> == గుహ 21 == గుహ 21 అనేది (29.56 × 28.03 మీ) ఒక మండపం. ఇందులో సన్యాసుల కోసం రాతితో చెక్కిన పన్నెండు గదులు, ఒక గర్భగుడి, పన్నెండు స్తంభాలు, చిన్న స్తంభాలతో కూడిన వరండా ఉన్నాయి. చిన్న స్తంభాలపై ఉన్న చెక్కడాలలో జంతువులు, పువ్వులు ఉన్నాయి. స్తంభాలపై అప్సరలు, నాగరాజు, నాగరాణి, అలాగే అంజలి ముద్రతో నమస్కరిస్తున్న భక్తుల శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ మండపం ఒకప్పుడు పూర్తిగా రంగులతో చిత్రించబడి ఉండేదని ఆధారాలు చూపిస్తున్నాయి. గర్భగుడిలోని బుద్ధుడు ప్రబోధించే భంగిమలో చూపబడ్డాడు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}{{sfn|Spink|2007|pp=273–311}} == గుహ 22 == గుహ 22 అనేది ఒక చిన్న విహారం (12.72 × 11.58 మీటర్లు); దీనికి ఇరుకైన వరండా, పూర్తికాని నాలుగు గదులు ఉన్నాయి. ఇది ఎత్తైన ప్రదేశంలో తొలిచి నిర్మించబడింది, దీనిని చేరుకోవడానికి మెట్లు ఎక్కాల్సి ఉంటుంది. దీని లోపల బుద్ధుడు 'ప్రలంబ-పాదాసన' (కాళ్లు కిందకు వేలాడదీసి కూర్చునే భంగిమ)లో ఆసీనుడై ఉంటాడు. గుహ 22లోని చిత్రాలలో మైత్రేయునితో కూడిన మానుష-బుద్ధులు కనిపిస్తారు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}{{sfn|Spink|2007|pp=288–290}} గుహ 22 వరండాకు ఎడమ వైపున ఉన్న ఒక స్తంభంపై సంస్కృత వచన శాసనం ఉంది. ఇది కొన్ని చోట్ల దెబ్బతిన్నప్పటికీ, చదవగలిగే భాగాల ప్రకారం ఇది "జయత" సమర్పించిన ఒక మండపం పుణ్యప్రదమైన కానుక అని తెలుస్తోంది; ఇందులో జయత కుటుంబాన్ని "గొప్ప ఉపాసకులు"గా పేర్కొన్నారు. అలాగే, "తల్లిదండ్రులతో సహా సమస్త జీవులకు ఉత్తమ జ్ఞానం లభించేలా దీని పుణ్యఫలం దక్కాలి" అనే వాక్యంతో ఈ శాసనం ముగుస్తుంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=259}} {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = Ajanta Cave 21 outside view.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta Caves 124.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 21: వెలుపలి భాగం, లోపలి హాలు }} == గుహ 23 == గుహ 23 కూడా అసంపూర్తిగా ఉంది; ఇందులో ఒక హాలు (28.32 × 22.52 మీటర్లు) ఉన్నప్పటికీ, దీని రూపకల్పన గుహ 21ని పోలి ఉంటుంది. స్తంభాల అలంకరణలు, నాగ ద్వారపాలకులు ఈ గుహను ఇతర వాటి నుండి వేరుగా నిలబెడతాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}{{sfn|Spink|2007|pp=290–303}} {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = Ajanta Cave 24 exterior.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 076 Cave 24, Unfinished Cave (34336103326).jpg | alt2 = | caption2 = | footer = గుహ 24 వెలుపలి భాగం, అసంపూర్ణంగా ఉన్న లోపలి భాగం. }} == గుహ 24 == గుహ 24, గుహ 21 లాగే అసంపూర్తిగా ఉన్నప్పటికీ చాలా పెద్దది. గుహ 4 తర్వాత, ఇందులో రెండవ అతిపెద్ద మఠం మండపం (29.3 × 29.3 మీ) ఉంది. ఈ ప్రదేశంపై జరిగిన విద్వత్ అధ్యయనాలకు గుహ 24 మఠం చాలా ముఖ్యమైనది, ఎందుకంటే బహుళ కార్మికుల బృందాలు తమ లక్ష్యాలను ఏకకాలంలో ఎలా పూర్తి చేశాయో ఇది చూపిస్తుంది.{{sfn|Spink|2007|pp=308–309}} నడవను తవ్విన వెంటనే, ప్రధాన మండపం, గర్భగుడి నిర్మాణంలో ఉండగానే గదుల నిర్మాణం ప్రారంభమైంది.{{sfn|Spink|2009|pp=18 footnote 5}} గుహ 24 నిర్మాణం క్రీ.శ. 467లో ప్రణాళిక చేయబడినప్పటికీ, బుద్ధభద్రుని మద్దతుతో బహుశా క్రీ.శ. 475లో ప్రారంభమై, ప్రాయోజక రాజు హరిసేనుడి మరణంతో క్రీ.శ. 477లో హఠాత్తుగా ముగిసింది.{{sfn|Spink|2009|pp=31–32, 60}} అజంతా ప్రదేశంలోని ఒక స్తంభంపై అత్యంత సంక్లిష్టమైన శిలాఫలకాలలో ఒకటి ఇక్కడ ఉండటం దీనికి ఒక ప్రత్యేకత. గుహ లోపల రాతితో పనిచేస్తున్నప్పుడు కళాకారులు ఎంతగా రాణించారో, వారి నైపుణ్యాన్ని నిరంతరం ఎలా మెరుగుపరుచుకున్నారో ఇది సూచిస్తుంది.{{sfn|Spink|2009|pp=243–244}} కళాకారులు ఇరుకైన గుహలో మసక వెలుతురులో పనిచేస్తూ, కుడి మధ్య వరండా స్తంభం మధ్య పలకపై పద్నాలుగు సంక్లిష్టమైన సూక్ష్మ చిత్రాలను చెక్కారు.{{sfn|Spink|2014|pp=37–38, 42}} అదేవిధంగా గుహ 24లోని పతకాల శిల్పాలు, మునుపటి నిర్మాణంలోని పువ్వులకు బదులుగా, ప్రేమ జంటలను, మానవరూప కళలను చూపుతాయి.{{sfn|Spink|2014|pp=37–38, 42}} గుహ 24 గర్భగుడిలో ప్రలంబ-పాదాసనంలో కూర్చున్న బుద్ధుడు ఉన్నాడు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}{{sfn|Spink|2007|pp=304–311}} == గుహ 25 == గుహ 25 ఒక మఠం. దీని హాలు (11.37 × 12.24 మీటర్లు) ఇతర మఠాల మాదిరిగానే ఉన్నప్పటికీ, ఇందులో గర్భాలయం లేదు; ఇది చుట్టూ ఆవరణ గోడ కలిగిన ప్రాంగణాన్ని కలిగి ఉండి, ఎత్తైన ప్రదేశంలో తొలిచి నిర్మించబడింది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=103–104}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_caves_Maharashtra_210.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_caves_Maharashtra_210.jpg|21వ గుహలోని బుద్ధుడు File:060_Cave_22,_Interior_(34336161086).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:060_Cave_22,_Interior_(34336161086).jpg|గుహ 22: లోపలి హాలు File:064_Cave_23,_Side_View_(34377438285).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:064_Cave_23,_Side_View_(34377438285).jpg|గుహ 23: లోపలి హాలు File:075_Cave_24,_Pillar_in_Unfinished_Cave_(34336108966).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:075_Cave_24,_Pillar_in_Unfinished_Cave_(34336108966).jpg|గుహ 24లోని అధునాతన స్తంభాలు, వాటిలో పొదిగిన ప్రేమ జంటలు; సమాంతర పనికి సాక్ష్యం{{sfn|Spink|2014|pp=37–38, 42}} </gallery> == గుహ 26 (క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం) == {{multiple image | total_width = 450 | align = right | image1 = 079 Cave 26, Exterior of Chaitya Hall (33535465394).jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Cave 26, Ajanta.jpg | alt2 = | caption2 = | footer_align = center | footer = గుహ 26: ప్రవేశ ద్వారం, మండపం లోపలి భాగం }} గుహ 26 అనేది ఒక పూజా మండపం (చైత్యగృహం, 25.34 × 11.52 మీ). దీని ప్రణాళిక గుహ 19ని పోలి ఉంటుంది. ఇది చాలా పెద్దది, విహార నిర్మాణ అంశాలను కలిగి ఉంది. ఒక శాసనం ప్రకారం, బుద్ధభద్ర అనే సన్యాసి, అస్మక రాజుకు సేవ చేస్తున్న అతని స్నేహితుడైన మంత్రి ఈ విశాలమైన గుహను బహుమతిగా ఇచ్చారు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=104–106}}{{sfn|Spink|2009|pp=9–10}} ఆ శాసనంలో ఒక దార్శనిక ప్రకటన, "చంద్రుడు, సూర్యుడు ఉన్నంత కాలం నిలిచి ఉండే ఒక స్మారక చిహ్నాన్ని పర్వతంపై నిర్మించడం" అనే లక్ష్యం ఉందని వాల్టర్ స్పింక్ అనువదించారు.{{sfn|Spink|2014|p=34 with footnote 30}} గుహ 26లో నిర్మాణదారులు చిత్రాల కంటే శిల్పాలపై ఎక్కువ దృష్టి సారించి ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే గోడలపై ఉన్న చిత్రాల కంటే రాతి శిల్పాలు చాలా కాలం పాటు నిలిచి ఉంటాయని వారు నమ్మారు.{{sfn|Spink|2014|p=34 with footnote 30}}{{sfn|Spink|2014|pp=64–65, 88–96 with footnotes}}<ref>{{cite journal |last=Singh |first=Rajesh Kumar |year=2012 |title=The Early Development of the Cave 26-Complex at Ajanta |journal=South Asian Studies |volume=28 |issue=1 |pages=37–68 |doi=10.1080/02666030.2012.659906 |s2cid=161425050}}</ref> గుహ 26లోని శిల్పాలు విస్తృతమైనవి, మరింత క్లిష్టమైనవి. ఇది తవ్విన చివరి గుహలలో ఒకటి, ASI ప్రకారం ఒక శాసనం ఇది 5వ శతాబ్దం చివరి లేదా 6వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందినదని సూచిస్తుంది. ఈ గుహలో ప్రదక్షిణ (ప్రదక్షిణ) కోసం ఇరువైపులా నడవలతో కూడిన అర్ధ వృత్తాకార మండపం ఉంది. ఈ మార్గం చెక్కిన బౌద్ధ గాథలతో, నడవ కుడి వైపున శ్రావస్తి అద్భుతానికి సంబంధించిన మూడు చిత్రాలతో, వివిధ ముద్రలలో కూర్చున్న బుద్ధుని విగ్రహాలతో నిండి ఉంది. వీటిలో చాలా వరకు భక్తులచే తరువాత చేర్చబడ్డాయి, అందువల్ల ఇవి అసలు ప్రణాళికల రూపకర్తల లక్ష్యాలకు ఆటంకం కలిగిస్తాయి.{{sfn|Spink|2014|pp=53–57, 33–42, Figures on 88–96 (plus cover page), 311–324}} ప్రవేశ ద్వారం నుండి వెంటనే ఎడమ వైపున, నడవ గోడపై కళాకృతి ప్రారంభమవుతుంది. ప్రధాన కళాకృతులలో గోడపై ఉన్న బుద్ధుని మహా పరినిర్వాణం (శయనించిన బుద్ధుడు), దాని తర్వాత "మార ప్రలోభాలు" అనే గాథ ఉన్నాయి. ఈ ప్రలోభాలలో ధ్యానం చేస్తున్న బుద్ధుని క్రింద చిత్రీకరించబడిన మారుని కుమార్తెల ప్రలోభాలు కూడా ఉన్నాయి. వారు తక్కువ దుస్తులతో, ఆకర్షణీయమైన భంగిమలలో చూపబడ్డారు, అయితే బుద్ధునికి ఎడమ, కుడి వైపులా మార సైన్యాలు శబ్దంతో అతని దృష్టిని మరల్చడానికి, హింసతో బెదిరించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాయి. పై కుడి మూలలో, తపస్వి అయిన బుద్ధుని సంకల్పాన్ని లేదా ఏకాగ్రతను భంగపరచడంలో విఫలమైనందుకు నిరాశ చెందిన మార చిత్రం ఉంది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=104–106}} అప్స్ మధ్యలో రాతితో చెక్కిన ఒక స్థూపం ఉంది. ఆ స్థూపం ముందు భాగంలో బుద్ధుని చిత్రం, దాని పీఠంపై 18 పలకలు, వాటి పైన 18 పలకలు, ఆయన పైన మూడు అంచెల తోరణం ఉన్నాయి, అండ (అర్ధగోళాకార గుడ్డు) స్థూపంపై అప్సరలు చెక్కబడి ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=104–106}} దాగోబా పైన తొమ్మిది అంచెల హర్మిక ఉంది, ఇది మహాయాన విశ్వశాస్త్రంలోని తొమ్మిది సంసార (బౌద్ధమత) స్వర్గాలకు ప్రతీక. గోడలు, స్తంభాలు, బ్రాకెట్లు, ట్రైఫోరియం బౌద్ధ ఇతివృత్తాలతో విస్తృతంగా చెక్కబడి ఉన్నాయి. ఈ గుహలోని అనేక గోడ శిల్పాలు, చిత్రాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి, ప్రదేశ పరిరక్షణ ప్రయత్నాలలో భాగంగా వాటిని పునరుద్ధరించారు.{{sfn|Spink|2014|pp=311–339, Figures on 88–93, with footnotes}} 26వ గుహకు, దాని ఎడమ భాగానికి మధ్య, 7వ శతాబ్దం చివరి లేదా 8వ శతాబ్దం ప్రారంభానికి చెందిన రాష్ట్రకూట నానారాజ్ (ముల్తాయ్, సంగలోడ ఫలకాలలో ఇతని ప్రస్తావన ఉంది) ఆస్థాన కవి రాసిన ఒక శాసనం ఉంది. ఇది అజంతాలోని చివరి శాసనం.{{sfn|Spink|2006|p=336}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_cave_26_plan.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_cave_26_plan.jpg|పూర్తయిన రూపంలో 26వ గుహ ప్రణాళిక. అక్కడి చెక్కడాలను బట్టి చూస్తే, అసలు ప్రణాళిక మరింత భారీగా ఉండేదని తెలుస్తోంది..{{sfn|Spink|2009|pp=xvii, 29–30}} File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Digoba_Stupa.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Digoba_Stupa.jpg|ఆరాధనా మందిరంలోని శిల్పకళా శోభితమైన దాగోబ (స్తూపం). దీనికి 36 చెక్కిన పలకలు ఉన్నాయి.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=105–106}} File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Temptation_of_the_Buddha.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Temptation_of_the_Buddha.jpg|బుద్ధుడికి కలిగిన ప్రలోభం; కింద చెక్కబడిన మారుడి కుమార్తెలు ఆయనను వశం చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తున్నారు. మారుడు కుడివైపు పైభాగంలో ఉన్నాడు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=105–106}} File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Buddha_Parinirvana.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:19th_century_sketch_and_21st_century_photo_collage,_Cave_26_Ajanta,_Buddha_Parinirvana.jpg|గుహ 26, ఎడమ వైపు నడవా గోడ: బుద్ధుని మహా పరినిర్వాణం లేదా మరణిస్తున్న బుద్ధుడు{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|pp=104–105}} </gallery> == గుహ 27 == గుహ 27 ఒక మఠం (విహారం); ఇది బహుశా గుహ 26కు అనుబంధంగా నిర్మించబడి ఉండవచ్చు. దీని రెండు అంతస్తులు దెబ్బతిన్నాయి, పై అంతస్తు పాక్షికంగా కూలిపోయింది. దీని నిర్మాణ ప్రణాళిక ఇతర మఠాల మాదిరిగానే ఉంటుంది. {{multiple image | total_width = 520 | align = right | image1 = Ajanta caves Maharashtra 205.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = Ajanta Cave 28 exterior.jpg | alt2 = | caption2 = | image3 = Ajanta Cave 29 frontal view.jpg | alt3 = | caption3 = | footer = ఎడమవైపు: గుహ 27 (గుహ 26కు ఎడమవైపున ఉంది). మధ్యలో: గుహ 28 (గుహ 27కు ఆవల, అజంతా సముదాయం, పశ్చిమ చివరన ఉంది). కుడివైపు: గుహ 29 (గుహలు 20, 21 మధ్య ఎత్తులో ఉంది). }} == గుహ 28 == గుహ 28 అజంతా సముదాయం పశ్చిమ చివరన ఉన్న ఒక అసంపూర్ణ మఠం; ఇది పాక్షికంగా మాత్రమే తవ్వబడింది, దీనిని చేరుకోవడం చాలా కష్టం. == గుహ 29 == గుహ 29 అజంతా సముదాయంలో అత్యంత ఎత్తైన ప్రదేశంలో ఉన్న ఒక అసంపూర్ణ మఠం. ప్రారంభ దశలో సంఖ్యలను కేటాయించేటప్పుడు ఇది గుర్తించబడలేదు; ఇది భౌతికంగా గుహలు 20, 21 మధ్య ఉంది.[1] == గుహ 30 == 1956లో, ఒక కొండచరియ విరిగిపడటం వల్ల గుహ 16కు వెళ్లే నడకదారి మూసుకుపోయింది. ఆ దారిని శుభ్రం చేసి పునరుద్ధరించే ప్రయత్నంలో, వాగు పడకకు సమీపంలో ఉన్న శిథిలాల మధ్య కార్మికులు ఒక చిన్న రంధ్రం, ఒక చిన్న అంకిత స్తూపాన్ని గమనించారు.<ref name="Le 112">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&pg=PA112|title=Buddhist Architecture|last1=Le|first1=Huu Phuoc|date=2010|publisher=Grafikol|isbn=978-0984404308|page=112}}</ref><ref>{{Cite web|title=A view of Cave 30, photographed by Walter Spink|url=http://vmis.in/upload/Assets/Archive/379/1.jpg|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107003356/http://vmis.in/upload/Assets/Archive/379/1.jpg|archive-date=7 November 2017|access-date=31 October 2017}}</ref> తదుపరి పరిశీలన, తవ్వకాల ద్వారా, క్రీ.పూ. 2వ, 1వ శతాబ్దాలకు చెందిన ఒక తెలియని హీనయాన మఠం గుహ బయటపడింది.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=106}}<ref>Walter Spink (1966), [https://www.jstor.org/stable/4629225 Ajantā and Ghatotkacha: A Preliminary Analysis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215224207/https://www.jstor.org/stable/4629225|date=15 December 2018}}, Ars Orientalis, Vol. 6 (1966), pp. 135–155</ref> వాస్తవానికి గుహ 30 అజంతా సముదాయంలోనే అత్యంత పురాతనమైన గుహ కావచ్చు.<ref name="Le 1122">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=9jb364g4BvoC&pg=PA112|title=Buddhist Architecture|last1=Le|first1=Huu Phuoc|date=2010|publisher=Grafikol|isbn=978-0984404308|page=112}}</ref> ఇది 3.66 మీటర్ల × 3.66 మీటర్ల కొలతలు కలిగిన గుహ; ఇందులో మూడు గదులు (సెల్స్) ఉన్నాయి. ప్రతి గదిలోనూ రెండు రాతి పడకలు, వాటి పక్కన రాతి దిండ్లు ఉన్నాయి. గది ద్వారాల పైభాగంలో (లింటెల్స్) తామర పువ్వులు, పూలదండల చెక్కడాలు కనిపిస్తాయి. ఈ గుహలో తెలియని లిపిలో రెండు శాసనాలు ఉన్నాయి. దీని వరండాలో ఒక వేదిక కూడా ఉంది, ఇక్కడి నుండి కింద ఉన్న నదీ లోయ, అటవీ ప్రాంతం అద్భుతమైన దృశ్యాన్ని చూడవచ్చు. గుప్తే, మహాజన్ అభిప్రాయం ప్రకారం, గుహ 16 ప్రవేశ ద్వారం దృశ్యానికి ఇది ఆటంకం కలిగించినందున, ఒకానొక సమయంలో పెద్దగా, జాగ్రత్తగా చెక్కబడిన రాతి ముక్కలతో ఈ గుహను మూసివేసి ఉండవచ్చు.{{sfn|Gupte|Mahajan|1962|p=106}} == ఇతర మౌలిక సదుపాయాలు == అజంతా గుహలలో 80% కంటే ఎక్కువ విహారాలు (తాత్కాలిక యాత్రికుల నివాసాలు, మఠాలు)గా ఉండేవి. ఈ గుహలను నిర్మించిన రూపకర్తలు, కళాకారులు, సందర్శకులు, సన్యాసుల కోసం విరాళాలు సేకరించడానికి, ధాన్యం, ఆహారాన్ని నిల్వ చేయడానికి సౌకర్యాలను చేర్చారు. అనేక గుహలలో నేలలో చెక్కబడిన పెద్ద నిల్వ గదులు ఉన్నాయి. స్పింక్ ప్రకారం, "అజంతా గుహ దిగువ 6, గుహ 11 రెండింటిలోని గర్భగుడులలోని చాలా విశాలమైన గూళ్ళలో" అతిపెద్ద నిల్వ స్థలాలు కనిపిస్తాయి. ఈ గుహలు బహుశా వాటి సాపేక్ష సౌలభ్యం, వాటి ఎత్తైన స్థాయి కారణంగా అవి అందించే భద్రత వల్ల ఎంపిక చేయబడ్డాయి. నేలలో చెక్కబడిన కప్పు ఉన్న గదులను ఏకీకృతం చేయాలనే ఎంపిక నిద్రించడానికి స్థలాన్ని అందించాల్సిన అవసరం ద్వారా ప్రేరేపించబడి ఉండవచ్చు.{{sfn|Spink|2005a|pp=100–101}} == ఇటీవలి తవ్వకాలు == [[File:Vihara_brick_monastery_at_Ajanta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vihara_brick_monastery_at_Ajanta.jpg|thumb|అజంతాలోని గుహలకు ఎదురుగా ఉన్న విహార ఇటుక మఠం. ఈ గదులు ఒక కేంద్ర వేదికపై ఏర్పాటు చేయబడిన స్థూపం చుట్టూ నిర్మించబడ్డాయి.<ref name="AjantaASI2">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref>]] వాఘోరా నది కుడి ఒడ్డున ఉన్న గుహలకు అభిముఖంగా, కాల్చిన ఇటుకలతో నిర్మించిన ఒక విహార మఠం ఇటీవల తవ్వకాలలో బయటపడింది.<ref name="AjantaASI3">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref><ref name="ASI Ajanta2">{{cite book|url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|title=Indian Archaeology 2000-2001 A Review|date=2001|publisher=Archaeological Society of India|pages=92–98|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live}}</ref> దీనిలో ఒక కేంద్ర ప్రాంగణానికి అభిముఖంగా అనేక గదులు ఉన్నాయి, ఆ ప్రాంగణంలో ఒక స్థూపాన్ని స్థాపించారు.<ref name="AjantaASI4">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref><ref name="The Early Development of the Cave 22">"Recent excavations have unearthed valuable material including a brick monastery that had a stūpa, a gold coin of the Byzantine King Theodosius, an image of Mahiṣāsuramardinī, implements, vessels, and other objects. For a full report, see 'Excavation at Ajanta: District Aurangabad', in Indian Archaeology 2000 2001 A Review (New Delhi: Archaeological Survey of India, 2006), pp. 92-97" in {{cite journal |last1=Singh |first1=Rajesh Kumar |date=2012 |title=The Early Development of the Cave 26-Complex at Ajanta |journal=South Asian Studies |volume=28 |issue=1 |pages=37–68 |doi=10.1080/02666030.2012.659906 |s2cid=161425050}}</ref> ఈ తవ్వకాలలో పశ్చిమ సాత్రపుల పాలకుడు విశ్వసేనుడి (క్రీ.శ. 293–304 పరిపాలన) నాణెం, అలాగే బైజాంటైన్ చక్రవర్తి థియోడోసియస్ II (క్రీ.శ. 402-450 పరిపాలన) బంగారు నాణెం లభించాయి. ఇవి గుహల కాల నిర్ణయానికి నాణేల శాస్త్రపరంగా మరింత ధృవీకరణను ఇచ్చాయి.<ref name="AjantaASI5">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref> మహిషాసురమర్దిని ఒక టెర్రకోట ఫలకం కూడా కనుగొనబడింది, దీనిని బహుశా కళాకారులు పూజించి ఉండవచ్చు.<ref name="AjantaASI6">{{cite book|url=https://archive.org/details/ajanta00mitr|title=Ajanta|last1=Mitra|first1=Debala|date=2004|publisher=Archaeological Survey of India|isbn=9788187780199|pages=[https://archive.org/details/ajanta00mitr/page/94 94]–95}}</ref><ref name="ASI Ajanta3">{{cite book|url=http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|title=Indian Archaeology 2000-2001 A Review|date=2001|publisher=Archaeological Society of India|pages=92–98|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://nmma.nic.in/nmma/nmma_doc/Indian%20Archaeology%20Review/Indian%20Archaeology%202000-2001%20A%20Review.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live}}</ref><gallery widths="180"> File:Ajanta_burnt-brick_monastery.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_burnt-brick_monastery.jpg|అజంతాలో ఇటీవల తవ్వకాలలో బయటపడిన ఇటుకల మఠంలోని బౌద్ధ విహార గదుల నిర్మాణం File:Ajanta_Visvasena.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Visvasena.jpg|మఠం వద్ద జరిగిన తవ్వకాల్లో లభించిన పశ్చిమ క్షత్రప రాజు విశ్వసేనుడి (293–304) నాణెం. File:Ajanta_Theodosius_II_402-450.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Theodosius_II_402-450.jpg|మఠంలో జరిపిన తవ్వకాలలో లభించిన బైజాంటైన్ చక్రవర్తి రెండవ థియోడోసియస్ (402–450) నాణెం. File:Ajanta_terracotta_plaque_of_Mahishasuramardini.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_terracotta_plaque_of_Mahishasuramardini.jpg|ఆ ప్రదేశంలో హిందూ దేవత మహిషాసురమర్దిని టెర్రకోట ఫలకం లభించింది. </gallery> == చిత్రాల నకళ్లు == [[File:Aj2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Aj2.jpg|thumb|వివరాలు: ఎడమవైపు అసలు చిత్రం, కుడివైపు లేడీ హెరింగ్‌హామ్ (1915) గీసిన నకలు]] పునఃకనుగొనబడినప్పటి నుండి ఈ చిత్రాలు గణనీయంగా క్షీణించాయి, ఈ కళాఖండాలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడానికి 19వ శతాబ్దానికి చెందిన అనేక నకళ్లు, చిత్రాలు ముఖ్యమైనవి. 19వ శతాబ్దంలో యూరోపియన్, జపనీస్ మ్యూజియంల కోసం అజంతా చిత్రాలను నకలు చేయడానికి అనేక ప్రయత్నాలు ప్రారంభమయ్యాయి. ఈ కళాఖండాలలో కొన్ని తరువాత ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, అగ్ని ప్రమాదాలలో నాశనమయ్యాయి. ఉదాహరణకు, 1846లో, మద్రాస్ ప్రెసిడెన్సీకి చెందిన ఆర్మీ అధికారి, చిత్రకారుడైన మేజర్ రాబర్ట్ గిల్‌ను, గుహ గోడలపై ఉన్న ఫ్రెస్కోల నకళ్లను తయారు చేయడానికి రాయల్ ఆసియాటిక్ సొసైటీ నియమించింది.{{sfn|Upadhya|1994|pp=2–3}} గిల్ 1844 నుండి 1863 వరకు ఆ ప్రదేశంలో తన చిత్రలేఖనంపై పనిచేశాడు. అతను కుడ్యచిత్రాలలోని పెద్ద భాగాలకు 27 నకళ్లను తయారు చేశాడు, కానీ వాటిలో నాలుగు మినహా మిగిలినవన్నీ 1866లో లండన్‌లోని క్రిస్టల్ ప్యాలెస్‌లో జరిగిన అగ్నిప్రమాదంలో నాశనమయ్యాయి, అక్కడ వాటిని ప్రదర్శనకు ఉంచారు.<ref>{{harvnb|Gordon|2011|pp=234–238}}; Conserving the copies of the Ajanta cave paintings at the V&A</ref> గిల్ ఆ ప్రదేశానికి తిరిగి వచ్చి, 1875లో తన మరణం వరకు ఆ కుడ్యచిత్రాలను పునఃసృష్టించే తన పనిని తిరిగి ప్రారంభించాడు. [[File:Ajanta_dancing_girl_now_and_then.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_dancing_girl_now_and_then.jpg|ఎడమ|thumb|అజంతా ఫ్రెస్కోలో నాట్యకారిణి; 2012 నాటి ఛాయాచిత్రం (ఎడమవైపు), రాబర్ట్ గిల్ 19వ శతాబ్దపు ప్రతిరూపం<ref>Detail from this [https://collections.vam.ac.uk/item/O115444/copy-of-painting-inside-the-oil-painting-gill-robert/ painting in the V&A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414100711/http://collections.vam.ac.uk/item/O115444/copy-of-painting-inside-the-oil-painting-gill-robert|date=14 April 2018}}</ref>]] 1872లో మరో ప్రయత్నం జరిగింది, అప్పుడు బొంబాయి ప్రెసిడెన్సీ జాన్ గ్రిఫిత్స్‌ను తన విద్యార్థులతో కలిసి అజంతా చిత్రాల ప్రతిరూపాలను తయారు చేయమని ఆదేశించింది, మళ్ళీ ఇంగ్లాండ్‌కు రవాణా చేయడం కోసం. వారు దీనిపై పదమూడు సంవత్సరాలు పనిచేశారు, సుమారు 300 కాన్వాస్‌లు తయారు చేయబడ్డాయి, వాటిలో చాలా వరకు లండన్‌లోని ఎగ్జిబిషన్ రోడ్‌లో ఉన్న ఇంపీరియల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో ప్రదర్శించబడ్డాయి, ఇది విక్టోరియా, ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం పూర్వగాములలో ఒకటి. కానీ 1885లో జరిగిన మరో అగ్నిప్రమాదంలో మ్యూజియం ఒక విభాగంలో నిల్వ ఉంచిన వందకు పైగా చిత్రాలు నాశనమయ్యాయి. V&A వద్ద రెండు సెట్‌ల నుండి 166 పెయింటింగ్‌లు ఇప్పటికీ ఉన్నాయి, అయితే 1955 నుండి ఏవీ శాశ్వత ప్రదర్శనలో లేవు. వాటిలో అతిపెద్దవి సుమారు 3 బై 6 మీటర్ల (9.8 అడుగులు × 19.7 అడుగులు) పరిమాణంలో ఉంటాయి. 2006లో వాటిలో సగం పెయింటింగ్‌లపై ఒక పరిరక్షణ ప్రాజెక్ట్ చేపట్టబడింది, ఇందులో నార్తంబ్రియా విశ్వవిద్యాలయం కూడా పాలుపంచుకుంది.<ref name="Tillotson">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kmfxexeX3pIC&pg=PA156|title=Jaipur Nama: Tales from the Pink City|last1=Tillotson|first1=Giles Henry Rupert|date=2006|publisher=Penguin Books India|isbn=9780144001002|page=156}}</ref> గ్రిఫిత్, అతని విద్యార్థులు చిత్రాలను సులభంగా చూడటానికి వీలుగా అనేక చిత్రాలకు "చౌక వార్నిష్" పూశారు, ఇది అసలు చిత్రాల క్షీణతకు దోహదపడింది. స్పింక్, ఇతరుల ప్రకారం, ASI ఇటీవల చేసిన శుభ్రపరచడం కూడా దీనికి కారణమైంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0jzrAAAAMAAJ|title=Wall Paintings of Rajasthan|date=1998|publisher=Jawahar Kala Kendra|page=23|quote=artist Murali and Kishan are good examples of 19th C. painting}}</ref> [[File:Exposition_Clemenceau,_le_Tigre_et_l'Asie_(MNAA-Guimet,_Paris)_(13888446659).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Exposition_Clemenceau,_le_Tigre_et_l'Asie_(MNAA-Guimet,_Paris)_(13888446659).jpg|thumb|పారిస్‌లోని మ్యూసీ గిమెట్‌లో ఉన్న అజంతా పెయింటింగ్ ప్రతిరూపం. గుహ 1లోని నందుని మతమార్పిడికి సంబంధించిన కుడ్యచిత్రంలో ఒక భాగం.<ref>{{cite book|url=https://www.exoticindiaart.com/book/details/ajanta-murals-album-of-eighty-five-reproductions-in-colour-NAL459/|title=Ajanta Murals (An Album of Eighty-Five Reproductions in Colour)|date=1996|publisher=Archaeological Survey of India|page=Fig. 2}}</ref>]] 1909, 1911 మధ్య, క్రిస్టియానా హెరింగ్‌హామ్ (లేడీ హెరింగ్‌హామ్), భవిష్యత్ భారతీయ ఆధునిక చిత్రకారుడు నందలాల్ బోస్‌తో సహా కలకత్తా స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్‌కు చెందిన విద్యార్థుల బృందం మరికొన్ని ప్రతులను తయారు చేసింది. ఈ ప్రతులు లండన్‌లోని కొత్తగా ఏర్పడిన ఇండియా సొసైటీ మొదటి ప్రచురణగా పూర్తి రంగులలో ప్రచురించబడ్డాయి. మునుపటి ప్రతుల కంటే ఎక్కువగా, ఆమె చిత్రాలను చూస్తున్నప్పుడు వాటి స్థితిని నమోదు చేయడం కంటే, అసలు స్థితిని పునఃసృష్టించడానికి రంధ్రాలు, నష్టాన్ని పూరించడమే వీటి లక్ష్యం. ఒక రచయిత ప్రకారం, ఆమె పూర్వీకులైన గ్రిఫిత్స్, గిల్ సృష్టించిన చిత్రాల వలె కాకుండా, హెర్రింగ్‌హామ్ యాత్రలోని వారు అబనీంద్రనాథ్ టాగోర్ మార్గదర్శకత్వం వహించిన 'భారతీయ పునరుజ్జీవన' సౌందర్యానికి ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. గ్రిఫిత్స్, గిల్ చిత్రాలు బ్రిటిష్ విక్టోరియన్ చిత్రకళా శైలులచే ప్రభావితమయ్యాయి.<ref>[http://www.burlington.org.uk/magazine/back-issues/2010/201004/ Rupert Richard Arrowsmith, "An Indian Renascence and the rise of global modernism: William Rothenstein in India, 1910–11"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509065716/http://www.burlington.org.uk/magazine/back-issues/2010/201004/|date=9 May 2013}}, ''[[The Burlington Magazine]]'', vol.152 no.1285 (April 2010), pp.228–235.</ref> తొలి ఫోటోగ్రాఫిక్ సర్వేలను రాబర్ట్ గిల్ నిర్వహించారు. స్టీరియోస్కోపీని ఉపయోగించి తీసిన కొన్ని ఫోటోలతో సహా అతని ఫోటోలను, అతను, ఫెర్గూసన్ రాసిన పుస్తకాలలో ఉపయోగించారు (వీటిలో చాలా వరకు బ్రిటిష్ లైబ్రరీ నుండి ఆన్‌లైన్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి),{{sfn|Gordon|2011|p=236}}<ref>[http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho0001000s4u00478000.html example from the British Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131221033636/http://www.bl.uk/onlinegallery/onlineex/apac/photocoll/g/019pho0001000s4u00478000.html|date=21 December 2013}} (search on "Gill, Robert Ajanta")</ref> ఆ తర్వాత 1911లో విక్టర్ గోలోబ్యూ, గులాం యాజ్దానీ రచించిన గుహలపై నాలుగు సంపుటాల అధ్యయనంలో (1930–1955 ప్రచురించబడింది) ఫోటోలు తీసిన ఇ.ఎల్. వాస్సే ఈ సర్వేలను నిర్వహించారు.{{sfn|Upadhya|1994|pp=2–3}} [[File:Buddhist_mural,_Albert_Hall_Museum,_Jaipur.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Buddhist_mural,_Albert_Hall_Museum,_Jaipur.jpg|ఎడమ|thumb|బుద్ధుని ఆరాధన పునరుత్పత్తి, గుహ 17, ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం, జైపూర్, భారతదేశం]] అజంతా ఫ్రెస్కోల కొన్ని కొద్దిగా సృజనాత్మక నకళ్లను, ముఖ్యంగా గుహ 17 మందిరపు ముందు గదిలోని బుద్ధుని ఆరాధన చిత్రాన్ని, థామస్ హోల్బీన్ హెండ్లీ (1847–1917) జైపూర్, భారతదేశంలోని ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం హాలు గోడల అలంకరణ కోసం చేయించారు.<ref name="Tillotson2">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kmfxexeX3pIC&pg=PA156|title=Jaipur Nama: Tales from the Pink City|last1=Tillotson|first1=Giles Henry Rupert|date=2006|publisher=Penguin Books India|isbn=9780144001002|page=156}}</ref> అతను మురళి లేదా మురళి అని పిలువబడే ఒక స్థానిక కళాకారుడిచే ఈ చిత్రాన్ని చిత్రించాడు.<ref name="Tillotson3">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kmfxexeX3pIC&pg=PA156|title=Jaipur Nama: Tales from the Pink City|last1=Tillotson|first1=Giles Henry Rupert|date=2006|publisher=Penguin Books India|isbn=9780144001002|page=156}}</ref> ఈ మ్యూజియం 1887లో ప్రజల సందర్శనార్థం తెరవబడింది. ఈ కళాకృతి 19వ శతాబ్దం చివరి నాటిదిగా కూడా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0jzrAAAAMAAJ|title=Wall Paintings of Rajasthan|date=1998|publisher=Jawahar Kala Kendra|page=23|quote=artist Murali and Kishan are good examples of 19th C. painting}}</ref> జపనీస్ చిత్రకళా మెళకువలను బోధించడానికి రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ ఆహ్వానం మేరకు భారతదేశానికి వచ్చిన జపనీస్ కళాకారుడు అరై కాంపో (1878–1945) ఈ కుడ్యచిత్రాల నకళ్లను తయారు చేయడానికి మరో ప్రయత్నం చేశారు.<ref>M. L. Ahuja,[https://books.google.com/books?id=GQWcAwAAQBAJ&pg=PT51 ''Eminent Indians: Ten Great Artists,''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123135902/https://books.google.it/books?id=GQWcAwAAQBAJ&pg=PT51|date=23 November 2022}} Rupa Publications, 2012 p.51.</ref> అతను 1916 నుండి 1918 వరకు జపనీస్ కాగితంపై ట్రేసింగ్‌లతో నకళ్లను తయారు చేసే పనిలో నిమగ్నమయ్యారు, 1923 నాటి గ్రేట్ కాంటో భూకంపంలో ఆ సామగ్రి నాశనమయ్యే వరకు అతని కళాకృతులు టోక్యో ఇంపీరియల్ యూనివర్సిటీలో భద్రపరచబడ్డాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z81lcQNAg8kC&pg=PA150|title=Ajanta Dipinta – Painted Ajanta Vol. 1 e 2|last1=Bon Valsassina|first1=Caterina|last2=Ioele|first2=Marcella|publisher=Gangemi Editore Spa|year=2014|isbn=978-88-492-7658-9|pages=150–152}}</ref> == స్వీకరణ చరిత్ర == {{multiple image | total_width = 360 | align = right | image1 = 19th century copy of 1st century BCE to 5th century CE Ajanta Cave 2 painting b.jpg | alt1 = | caption1 = | image2 = 19th century copy of 1st century BCE to 5th century CE Ajanta Cave 2 painting Hariti and Kubera b.jpg | alt2 = | caption2 = | footer = అజంతా కళలు ప్రధానంగా స్థానికులను చూపుతాయి. ఎడమవైపు: రాజు పరిత్యాగం గురించి చర్చిస్తున్న ప్రజలు; కుడివైపు: ఆలయానికి వెళ్తున్న సాధువులు లేదా బ్రహ్మకాయికలు, సంతలో కబుర్లు చెప్పుకుంటున్న ఐదుగురు మహిళలు, అరటి చెట్టు దగ్గర బోర్డ్ గేమ్ ఆడుతున్న పిల్లలు.<ref>{{cite book|first=Irving L. |last=Finkel |title=Ancient Board Games in Perspective|url=https://books.google.com/books?id=B20NAQAAMAAJ|year=2007|publisher=British Museum Press|isbn=978-0-7141-1153-7|pages=183, 226}}</ref> }} అజంతా గుహ చిత్రాలు క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం నుండి క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దం మధ్య భారతదేశంలోని స్థానిక ప్రజల సంస్కృతి, సమాజం, మత విశ్వాసాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ఒక కిటికీ వంటివి. వివిధ పండితులు వాటిని లింగ అధ్యయనాలు, చరిత్ర, సామాజిక శాస్త్రం, దక్షిణాసియా మానవ శాస్త్రం వంటి దృక్కోణాల నుండి విభిన్నంగా వ్యాఖ్యానించారు.<ref>Lisa N. Owen (2010), Review: Ajanta: History and Development: Painting, Sculpture, Architecture – Year by Year by Walter M. Spink, The Journal of Asian Studies, Vol. 69, No. 1 (FEBRUARY 2010), pages 317–319</ref><ref>{{cite book|title=Ajanta – Handbuch der Malereien|last=Schlingloff|first=Dieter|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2000|isbn=978-3447042482}}</ref> చిత్రాలలో చిత్రీకరించబడిన వస్త్రధారణ, ఆభరణాలు, లింగ సంబంధాలు, సామాజిక కార్యకలాపాలు కనీసం రాజవంశీకులు, ఉన్నత వర్గాల జీవనశైలిని చూపుతాయి,<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tiEvBQAAQBAJ&pg=PA256|title=Ethnic Dress in the United States: A Cultural Encyclopedia|last1=Lynch|first1=Annette|last2=Strauss|first2=Mitchell D.|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|year=2014|isbn=978-0-7591-2150-8|page=256}}</ref> ఇతర చిత్రాలలో ఖచ్చితంగా సామాన్యులు, సన్యాసులు, ఋషుల వస్త్రధారణను చూపుతాయి. అవి క్రీ.శ. 1వ సహస్రాబ్ది మధ్యకాలంలో "భారతదేశంలోని జీవితంపై వెలుగునిస్తాయి".{{sfn|Upadhya|1994|pp=12–14}}<ref name="Mehta199539">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=l7naMj1UxIkC&pg=PA39|title=Sanskrit Play Production in Ancient India|last=Mehta|first=Tarla|publisher=Motilal Banarsidass|year=1995|isbn=978-81-208-1057-0|pages=39, 42, 65, 102, 173–178, 207–213}}</ref> {{Quote box|quote='''ప్రాచ్యవాదం, అజంతా గుహలు'''<br> పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, ఐరోపావాసులు మొదటిసారి అజంతా గుహలను సందర్శించినప్పుడు, వారు చూసిన వాటిని నిర్ధారించుకోవడానికి వారి వద్ద ఎలాంటి సాహిత్య ఆధారాలు లేవు. అందువల్ల వారు వేట దృశ్యాలు, గృహ దృశ్యాలు, అంతఃపుర దృశ్యాలు, వెల్ష్ విగ్గులు, హాంప్టన్ కోర్ట్ సుందరీమణులు, ఏనుగులు మరియు గుర్రాలు, ఒక అబిసీనియన్ నల్ల యువరాజు, డాలులు మరియు ఈటెలు, ఇంకా ఉంగరాల జుట్టు కారణంగా 'బుద్ధుడు' అని పిలిచే విగ్రహాలు తప్ప మరేమీ చూడలేదు.|source=– రిచర్డ్ కోహెన్<br>''జ్ఞానోదయం దాటి: బౌద్ధం, మతం, ఆధునికత''{{Sfn|Cohen|2006a|p=119}}|bgcolor=#FFE0BB|width=35%|align=right}} అజంతా చిత్రాలు, అన్ని భౌతిక ఆస్తులను త్యజించిన సన్యాసుల ఆధ్యాత్మిక జీవితానికి, భౌతికవాదులుగా, విలాసవంతులుగా, సంపదకు చిహ్నాలుగా, తీరికగా, ఉన్నత ఫ్యాషన్‌గా పరిగణించబడే వారి ఇంద్రియ జీవితానికి మధ్య వైరుధ్యాన్ని అందిస్తాయి. అనేక కుడ్యచిత్రాలు దుకాణాలు, పండుగలు, ఊరేగింపులలోని విదూషకులు, రాజభవనాలు, ప్రదర్శన కళా మండపాల నుండి దృశ్యాలను చూపుతాయి. ఈ ఫ్రీజ్‌లు భర్హూత్, సాంచి, అమరావతి, ఎల్లోరా, బాగ్, ఐహోల్, బాదామి, భారతదేశంలోని ఇతర పురావస్తు ప్రదేశాలలో కనిపించే వాటితో ఇతివృత్తాలు, వివరాలను పంచుకుంటాయి. అజంతా గుహలు ప్రాచీన, తొలి మధ్యయుగ భారతీయ సంస్కృతి, కళాత్మక సంప్రదాయాల దృశ్య, వర్ణనాత్మక భావనకు దోహదం చేస్తాయి, ముఖ్యంగా గుప్త సామ్రాజ్య కాలం నాటి వాటికి.<ref name="Mehta1995392">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=l7naMj1UxIkC&pg=PA39|title=Sanskrit Play Production in Ancient India|last=Mehta|first=Tarla|publisher=Motilal Banarsidass|year=1995|isbn=978-81-208-1057-0|pages=39, 42, 65, 102, 173–178, 207–213}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=kMwUAAAAIAAJ|title=The Early Wooden Temples of Chamba|last=Goetz|first=Hermann|publisher=Brill Academic|year=1955|pages=101–111}}</ref> అజంతా గుహల గురించిన తొలి వలసవాద కాలపు వర్ణనలు చాలావరకు ప్రాచ్యవాద, విమర్శనాత్మక ధోరణిలో ఉండేవి. విలియం డాల్రింపుల్ ప్రకారం, 19వ శతాబ్దపు ప్రాచ్యవాదులకు అజంతా గుహలలోని విషయాలు అంతుచిక్కనివిగా ఉండేవి. ఆసియా సాంస్కృతిక వారసత్వం లేకపోవడం, జాతక కథలు లేదా వాటికి సమానమైన భారతీయ నీతి కథల గురించి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల, వారు దానిని అర్థం చేసుకోలేకపోయారు.<ref>Dalrymple, William (2015), ''[http://www.openthemagazine.com/article/open-essay/the-familiar-faces-of-ajanta The familiar faces of Ajanta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107022940/http://www.openthemagazine.com/article/open-essay/the-familiar-faces-of-ajanta|date=7 November 2017}}'', Open, September 2015</ref> వారు తమ సొంత అభిప్రాయాలను, ఊహలను ఆపాదించి, దానిని హేతువు, తర్కం లేనిదిగా, రాజరికం, విదేశీయులను ఆధ్యాత్మికత, ఇంద్రియ సుఖాలతో చిత్రీకరించిన అర్థరహితమైన, మొరటు చిత్రణగా అభివర్ణించారు.<ref name="Lannoy1971">{{cite book|url=https://archive.org/details/speakingtreestud0000lann|title=The speaking tree: a study of Indian culture and society|last=Lannoy|first=Richard|publisher=Oxford University Press|year=1971|isbn=978-0-19-215177-3|pages=[https://archive.org/details/speakingtreestud0000lann/page/46 46]–53|url-access=registration}}</ref><ref name="asher4">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HDluAAAAMAAJ|title=Perceptions of South Asia's visual past|last1=Asher|first1=Catherine|last2=Metcalf|first2=Thomas R.|publisher=American Institute of Indian Studies, New Delhi, Swadharma Swarajya Sangha, Madras, and Oxford & IBH Publishing Company|year=1994|isbn=978-81-204-0883-8|pages=4–5, 17–21, 26–29, 47–63|author-link=Catherine B. Asher}}</ref> అజంతా గుహల గురించిన 19వ శతాబ్దపు అభిప్రాయాలు, వ్యాఖ్యానాలు వలసవాదుల మనస్తత్వంలోని ఆలోచనలు, ఊహలచే ప్రభావితమయ్యాయి, వారు చూడాలనుకున్నది మాత్రమే చూశారు.{{Sfn|Cohen|2006a|pp=119–120}}<ref name="asher42">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=HDluAAAAMAAJ|title=Perceptions of South Asia's visual past|last1=Asher|first1=Catherine|last2=Metcalf|first2=Thomas R.|publisher=American Institute of Indian Studies, New Delhi, Swadharma Swarajya Sangha, Madras, and Oxford & IBH Publishing Company|year=1994|isbn=978-81-204-0883-8|pages=4–5, 17–21, 26–29, 47–63|author-link=Catherine B. Asher}}</ref>{{sfn|Upadhya|1994|pp=3–4}} సాధారణంగా భారతీయ మతాల మూలాధారాల గురించి, ప్రత్యేకంగా బౌద్ధమతం గురించి తెలియని చాలామందికి, అజంతా గుహల ప్రాముఖ్యత మిగతా భారతీయ కళల మాదిరిగానే ఉంది. రిచర్డ్ కోహెన్ ప్రకారం, అజంతా గుహలు వారికి "ఈ శిలాస్తంభాన్ని, లేదా ఆ రాయిని, లేదా వికారమైన విగ్రహాన్ని పూజించండి" అనే దానికి మరొక ఉదాహరణగా ఉన్నాయి.{{Sfn|Cohen|2006a|pp=119–120}} దీనికి విరుద్ధంగా, భారతీయ మనస్సుకు, విస్తృత బౌద్ధ సమాజానికి, ఇది కళ ఎలా ఉండాలో అలా ఉంది; మతపరమైన, లౌకిక, ఆధ్యాత్మిక, సామాజిక అంశాలు జ్ఞానోదయ పరిపూర్ణతకు మేళవించాయి.{{Sfn|Cohen|2006a|pp=120–131}} అజంతాపై అత్యంత గౌరవనీయమైన కళా చరిత్రకారులలో ఒకరైన వాల్టర్ స్పింక్ ప్రకారం, క్రీ.శ. 475 నాటికి ఈ గుహలు భారతీయులకు ఎంతో పూజనీయమైన ప్రదేశంగా ఉండేవి, ఇక్కడ "ప్రయాణికులు, యాత్రికులు, సన్యాసులు, వ్యాపారులు" గుంపులు గుంపులుగా వచ్చేవారు. క్రీ.శ. 460 ప్రారంభం నుండి 480 ప్రారంభం మధ్య కేవలం 20 సంవత్సరాలలో, ప్రాంతీయ వాస్తుశిల్పులు, కళాకారులచే ఈ ప్రదేశం దాని ప్రస్తుత రూపంలోకి భారీగా మార్చబడింది. ఈ ఘనత, అజంతాను "మానవ చరిత్రలో అత్యంత అద్భుతమైన సృజనాత్మక విజయాలలో ఒకటి"గా నిలుపుతుందని స్పింక్ పేర్కొన్నారు.<ref name="Williams1981">{{cite book|title=Kalādarśana: American Studies in the Art of India|last=Spink|first=Walter M.|publisher=BRILL Academic|year=1981|isbn=978-90-04-06498-0|editor-last=Williams|editor-first=Joanna Gottfried|page=109|chapter=Ajanta's Chronology: Politics and Patronage|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-qoeAAAAIAAJ&pg=PA109}}</ref> === అజంతా చిత్రాలలో విదేశీయులు === అజంతా గుహల చిత్రాలు ప్రాచీన భారతదేశంలో సామాజిక-ఆర్థిక సమాచారానికి ఒక ముఖ్యమైన మూలం. ముఖ్యంగా, ఈ చిత్రాలలో చాలా వరకు క్రీ.శ. 5వ శతాబ్దంలో గీయబడిన కాలంలో, భారతదేశం విదేశీ సంస్కృతులతో జరిపిన పరస్పర చర్యలకు ఇవి ఎంతగానో దోహదపడతాయి. భారతీయ చరిత్రకారుడు హరూన్ ఖాన్ షేర్వానీ ప్రకారం: "అజంతాలోని చిత్రాలు బౌద్ధమతం విశ్వజనీన స్వభావాన్ని స్పష్టంగా ప్రదర్శిస్తాయి. ఇది గ్రీకు, పర్షియన్, శక, పహ్లావ, కుషాన్, హూణులతో సహా అన్ని జాతుల ప్రజలకు తన మార్గాన్ని తెరిచింది".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tK7de_DTsW8C|title=Dr. Ghulam Yazdani commemoration volume|last1=Sherwani|first1=Harron Khan|date=1966|publisher=Maulana Abul Kalam Azad Oriental Research Institute|page=186}}</ref> విదేశీయుల చిత్రణలు పుష్కలంగా ఉన్నాయి: స్పింక్ ప్రకారం, "అజంతా చిత్రాలు అటువంటి విదేశీ రకాలతో నిండి ఉన్నాయి." "పర్షియన్ రాయబార కార్యాలయ దృశ్యం" అని పిలవబడే దానిలో వలె, ఇవి కొన్నిసార్లు అపార్థాలకు దారితీశాయి. ఈ విదేశీయులు సస్సానియన్ వ్యాపారులు, సందర్శకులు, ఆనాటి వర్ధమాన వాణిజ్య మార్గాలను ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref>''Ajanta History and Development'' Vol IV p.153 Fig.27</ref> [[File:Ajanta_Cave_1_first_frescoe_to_the_right_of_the_entrance_with_three_foreigners_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_1_first_frescoe_to_the_right_of_the_entrance_with_three_foreigners_detail.jpg|thumb|400x400px|"పర్షియన్ రాయబార బృంద దృశ్యం" అని పిలువబడే దాని పైభాగం, ఇందులో విదేశీయులకు సంబంధించిన వివరాలు ఉన్నాయి.]] "పర్షియన్ రాయబార కార్యాలయ దృశ్యం" అని పిలవబడేది. [[File:Ajanta_foreigner_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_foreigner_1.jpg|thumb|గుహ 1లోని మధ్య హాలు పైకప్పుపై ససానియన్ తరహా దుస్తులు ధరించి వైన్ తాగుతున్న ఒక విదేశీయుని చిత్రం; ఇది బహుశా మధ్య ఆసియా నుండి దిగుమతి చేసుకున్న ఒక వస్తువుపై ఉన్న సాధారణ దృశ్యం కావచ్చు (క్రీ.శ. 460–480).<ref name="Brancaccio 814">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref><ref name="DK">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=TTcnDwAAQBAJ&pg=PT126|title=DK Eyewitness Travel Guide India|date=2017|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=9780241326244|page=126}}</ref> ఈ చిత్రాలలో చిత్రీకరించబడిన వ్యక్తులు బాక్ట్రియన్లు కూడా అయి ఉండవచ్చు; ఆ సమయంలో వారు హెఫ్తలైట్ల పాలనలో ఉండేవారు.<ref name="MC40">{{cite journal |last1=Compareti |first1=Matteo |date=2014 |title=Some Examples of Central Asian Decorative Elements in Ajanta and Bagh Indian Paintings |url=https://www.academia.edu/10060191 |journal=The Silk Road |volume=12 |page=41}}</ref>]] గుహ 1లో విదేశీయుల ముఖాలు లేదా దుస్తులు ధరించిన పాత్రలతో కూడిన అనేక కుడ్యచిత్రాలు ఉన్నాయి. ఇలాంటి చిత్రణలే గుహ 17లోని చిత్రాలలో కూడా కనిపిస్తాయి. పియా బ్రాంకాసియో ప్రకారం, ఇటువంటి కుడ్యచిత్రాలు 5వ శతాబ్దపు భారతదేశంలో అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో చురుకుగా ఉన్న ఒక సంపన్న, బహుళ సాంస్కృతిక సమాజాన్ని సూచిస్తాయి.<ref name="Brancaccio 81">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> ఈ వాణిజ్యం దక్కన్ ప్రాంతానికి ఆర్థికంగా ఎంత ముఖ్యమైనదంటే, చిత్రకారులు దానిని కచ్చితత్వంతో చేర్చడానికి ఎంచుకున్నారని కూడా ఇవి సూచిస్తున్నాయి.<ref name="Brancaccio 812">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అదనపు సాక్ష్యాలలో అజంతా చిత్రాలలో విదేశీయులను చిత్రీకరించడానికి నీలి లాపిస్ లాజులి వర్ణద్రవ్యాన్ని ఉపయోగించడం కూడా ఉంది, ఇది ఆఫ్ఘనిస్తాన్ లేదా ఇరాన్ నుండి దిగుమతి చేయబడి ఉండాలి. బ్రాంకాసియో ప్రకారం, ఈ కాలంలో బౌద్ధ మఠ ప్రపంచం వాణిజ్య సంఘాలు, ఆస్థాన సంస్కృతితో సన్నిహితంగా ముడిపడి ఉందని కూడా ఇది సూచిస్తుంది.<ref name="Brancaccio 813">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> గుహలు 1, 2లో విదేశీయులు వైన్ తాగుతున్నట్లు కొన్ని దృశ్యాలు చూపిస్తాయి. కొన్ని దృశ్యాలు విదేశీ సమీప ప్రాచ్య రాజులను వైన్‌తో, వారి పరివారంతో చూపిస్తాయి, ఇవి బహుశా గుహ "సాధారణ రాజస ప్రాధాన్యత"కు దోహదపడతాయి.{{sfn|Spink|2007|p=27}} బ్రాంకాసియో ప్రకారం, అజంతా చిత్రాలు రకరకాల రంగురంగుల, సున్నితమైన వస్త్రాలను, పత్తిని తయారు చేస్తున్న మహిళలను చూపుతాయి. బహుశా రత్నాలతో పాటు వస్త్రాలు కూడా విదేశాలకు ఎగుమతి చేయబడిన ప్రధాన వస్తువులలో ఒకటి. ఇవి మొదట ఎర్ర సముద్రం ద్వారా, ఆ తర్వాత పర్షియన్ గల్ఫ్ ద్వారా ఎగుమతి చేయబడ్డాయి, తద్వారా అరేబియా ద్వీపకల్పంలో ఇస్లాం స్థాపించబడటానికి ముందు భారతీయులు, ససానియన్ సామ్రాజ్యం, పర్షియన్ వ్యాపారుల మధ్య ఆర్థిక, సాంస్కృతిక మార్పిడికి ఒక కాలాన్ని తీసుకువచ్చాయి.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=83–87 with footnotes}}</ref> ఈ కుడ్యచిత్రాలు భారతదేశానికి, సస్సానియన్ పశ్చిమ ప్రాంతానికి మధ్య వాణిజ్య, సాంస్కృతిక సంబంధాలను ధృవీకరిస్తాయని పండితులు సాధారణంగా అంగీకరించినప్పటికీ, వాటి నిర్దిష్ట ప్రాముఖ్యత, వ్యాఖ్యానం మారుతూ ఉంటాయి.<ref name="Brancaccio 815">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref>{{sfn|Spink|2007|p=27}} ఉదాహరణకు, బ్రాంకాసియో, వాటిలోని ఓడ, జాడీలు బహుశా భారతదేశానికి దిగుమతి చేసుకున్న వైన్‌ను తీసుకువచ్చే విదేశీ ఓడలను ప్రతిబింబిస్తాయని సూచిస్తున్నారు. దీనికి విరుద్ధంగా, ష్లింగ్‌హాఫ్ ఆ జాడీలు నీటిని కలిగి ఉన్నాయని, చూపిన ఓడలు అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో ఉపయోగించే భారతీయ ఓడలని వ్యాఖ్యానించారు.<ref name="Brancaccio 816">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> ఇలాంటి చిత్రణలు 17వ గుహలోని చిత్రాలలో కూడా కనిపిస్తాయి, కానీ ఈసారి బుద్ధుని ఆరాధనకు ప్రత్యక్ష సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. 17వ గుహలో, త్రయస్త్రీంస స్వర్గం నుండి బుద్ధుడు దిగివస్తున్నట్లు చిత్రీకరించిన ఒక చిత్రంలో, ఆయనకు చాలా మంది విదేశీయులు పరిచర్య చేస్తున్నట్లు చూపబడింది. ఈ చిత్రంలోని చాలా మంది విదేశీయులు బౌద్ధ ధర్మాన్ని వినేవారిగా చూపబడ్డారు. ఈ చిత్రంలో దుస్తులు (కాఫ్తాన్‌లు, సస్సానియన్ శిరస్త్రాణాలు, గుండ్రని టోపీలు), కేశాలంకరణ, చర్మపు రంగులలో జాతి వైవిధ్యం చిత్రీకరించబడింది. బ్రాంకాసియో ప్రకారం, 17వ గుహలోని విశ్వంతర జాతకంలో, మధ్య ఆసియాకు చెందిన ఒక సేవకుడు విదేశీ లోహపు పాత్రను పట్టుకుని ఉండగా, నల్లని ఛాయ గల మరొక సేవకుడు శృంగార జంటకు ఒక పానపాత్రను పట్టుకుని ఉన్న దృశ్యం బహుశా కనిపిస్తుంది. 17వ గుహలోని నందుని మతమార్పిడికి సంబంధించిన మరో చిత్రంలో, బహుశా ఈశాన్య ఆఫ్రికాకు చెందిన ఒక వ్యక్తి సేవకుడిగా కనిపిస్తాడు.<ref name="Brancaccio 817">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> ఈ చిత్రణలు, చిత్రకారులకు సోగ్దియా, మధ్య ఆసియా, పర్షియా, బహుశా తూర్పు ఆఫ్రికా ప్రజలతో పరిచయం ఉందని చూపిస్తున్నాయని బ్రాంకాసియో పేర్కొన్నాడు.<ref name="Brancaccio 818">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> అజంతా గుహలను నిర్మించిన చిత్రకారులలో "చాలా మటుకు విదేశీయులు ఉండే అవకాశం ఉంది" అని ఉపాధ్య మరొక సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు.{{sfn|Upadhya|1994|p=135}}<gallery widths="125px" heights="125px"> File:Ajanta_Cave_2_Veranda_ceiling_foreigners.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_2_Veranda_ceiling_foreigners.jpg|గుహ 2, పైకప్పు: విదేశీయులు కలిసి వైన్ తాగుతున్న దృశ్యం<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA307|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|date=2010|publisher=BRILL|isbn=978-9004185258|page=307}}</ref> File:Ajanta_foreigner_2.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_foreigner_2.jpg|1వ గుహ, పైకప్పు: పర్షియన్ శైలికి చెందిన మరో విదేశీ సమూహం; పైకప్పులోని నాలుగు పాదభాగాల మధ్యలో ఉండే ఇటువంటి నాలుగు సమూహాలలో ఇది ఒకటి (వీటిలో ఒకటి ప్రస్తుతం కనిపించడం లేదు).{{sfn|Spink|2007|p=27}} File:Ajanta_Cave_17_foreign_servant.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_17_foreign_servant.jpg|మధ్య ఆసియాకు చెందిన ఒక సేవకుడు, గుహ 17.<ref name="Brancaccio 819">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA81|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|publisher=BRILL|year=2010|isbn=978-9004185258|pages=80–82, 305–307 with footnotes}}</ref> File:Ajanta_Cave_17_Descent_from_Heaven_Left_Wall_foreigners_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_17_Descent_from_Heaven_Left_Wall_foreigners_detail.jpg|గుహ 17: బుద్ధుని సేవలో విదేశీయులు<ref name="PB305">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=m_4pXm7dD78C&pg=PA305|title=The Buddhist Caves at Aurangabad: Transformations in Art and Religion|last1=Brancaccio|first1=Pia|date=2010|publisher=BRILL|isbn=9789004185258|page=305}}</ref> File:Ajanta_Cave_17_Descent_from_Heaven_Left_Wall_horsemen_detail.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_17_Descent_from_Heaven_Left_Wall_horsemen_detail.jpg|గుహ 17: బుద్ధుని సన్నిధిలో ఉన్న గుర్రపు స్వారులు (విదేశీయులు)<ref name="PB305" /> File:Ajanta_Cave_1,_Padmapani_attendant,_Lady_in_blue_dress_with_tiara.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ajanta_Cave_1,_Padmapani_attendant,_Lady_in_blue_dress_with_tiara.jpg|కిరీటం ధరించి, నీలిరంగు దుస్తులు ధరించిన మహిళ — బహుశా 'పర్షియన్ మూలాలు' కలిగినవారు కావచ్చు.<ref>"The central figure is of colossal size and, whether it represents the Bodhisattva Padmapani or Prince Siddhartha, it bears the marks of both high rank and great spiritual stature. (...) The handmaid in long blue velvet coat and high embroidered cap appears, from her features, to be of Persian origin..."{{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.462549/page/n113/mode/2up|title=Encyclopedia Of World Art Vol. 1|date=1959|publisher=McGRAW-HILL|location=New-York, Toronto, London|page=165}}</ref> </gallery> == అజంతా గుహలు== * మొదటి గుహ- ఇది [[అజంతా]] గుహల్లో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందినది. [[గుహ]]లోని ప్రతి అంగుళానికి రంగులు వేసి ఉంటుంది. కాలగతిలో ఈ రంగులు కాస్త చెదిరినట్టుగా తెలుస్తుంది. ప్రధాన ద్వారానికి రెండువైపులా గోడకు చెక్కిన వజ్రపాణి, పద్మపాణిల చిత్రాలుంటాయి. * 2వ గుహ- ఇందులో సర్పరాజులు, వారి పరివారం కనబడుతుంటారు. పైకప్పులో [[పూలు]], పళ్లు, పక్షులు మరికొన్ని అర్థరహితమైన డిజైన్లు ఉన్నాయి. ఒక చీరపైన వేసిన డిజైన్లలా అనిపిస్తాయి. * 4వ గుహ- ఇది సంపూర్ణంగా కనిపించదు. కానీ అజంతా బౌద్ధ ఆరామాల్లో ఇది అతి పెద్దది. * 9వ గుహ-ఇది కూడా తొలి ప్రార్థనా స్థలాల్లో ఒకటి. దీని [[కిటికీ]]లు ఆర్చీలుగా అందంగా కనబడుతుంటాయి. వీటినుండి సూర్యుని వెలుతురు లోపల పడుతుంటుంది. ఇందులో అతి పెద్ద బౌద్ధ స్తూపం ఉంది. * 10వ గుహ- ఇది తెరవాడ ప్రార్థనా హాలు. అజంతాలోని అతి పురాతన ఆలయాల్లో ఇది కూడా ఒకటి. క్రీస్తు పూర్వం రెండవ శతాబ్దం నాటిది. * 15, 13, 12,8 గుహలు తెరవాడ సంప్రదాయ మఠాలు * 16వ గుహ- ఇది కూడా ఒక బౌద్ధ మఠం. దీనిలో స్పృహ కోల్పోయిన రాకుమారి సుందరి చిత్రాలుంటాయి. బుద్ధుని సోదరుడు నందుడు సన్యాసిగా మారినట్టు తెలుసుకుని ఆయన భార్య స్పృహ కోల్పోయిన దృశ్యాలవి. * 17వ గుహ- గోడలు, పైకప్పు చిత్రకళతో నిండి ఉన్న బౌద్ధ ఆరామం ఇది. దివ్యకన్యలు, గాన గంధర్వులు పైకప్పుమీద కనబడుతుంటారు. గోడలు, తలుపులకు బౌద్ధ గురువులు, దేవతలు, పద్మం రేకుల చిత్రణ ఉంటుంది. * 26వ గుహ- ఇందులో మహాయాన ప్రార్థనా మందిరము ఉంది. బుద్ధుని నిర్యాణాన్ని తెలిపే బౌద్ధ విగ్రహం విశ్రాంతిగా పడుకుని ఉన్నట్టుగా కనబడుతుంది. ఆయన అనుచరులు దు:ఖించడం, పైన దేవతలు ఆనందంగా స్వాగతాలు పలకటం కూడా చిత్రించి ఉంది. మహాయాన బుద్ధిజంలో వీరిరువురు అత్యంత ముఖ్యమైన బోధిసత్వులు. మొదటి గుహలోని మొదటి గది గోడలపై బుద్ధుని జీవితానికి సంబంధించిన రెండు దృశ్యాలు చిత్రించి ఉంటాయి. ==చిత్రమాలిక== <gallery> Ajanta Caves, India, Ajanta basalt cliffs and caves.jpg Ajanta Caves, India, Ancient Buddhist temple (monastery).jpg Ajanta Caves, India, Buddha image carving.jpg Ajanta Caves, India, The front courtyard of ancient Buddhist monastery.jpg Ajanta Caves, India, Research and restoration work in progress.jpg Ajanta Caves, India, The front courtyard of the ancient Buddhist monastery.jpg Ajanta Caves, India, Dark rooms, Ongoing research and restoration work.jpg Ajanta Caves, India, Pillared hall of ancient Buddhist temple, magical atmosphere.jpg Ajanta Caves, India, Pillared hall of ancient Buddhist temple (monastery).jpg Ajanta Caves, India, Hindu girls in beautiful colorful saris.jpg File:Aurangabad - Ajanta Caves (55).JPG File:Ajanta cave 17, frescoes above a lintel.JPG File:Coming Of Sinhala (Mural At Ajanta In Cave No 17).jpg File:Hamsa jâtaka, Ajanta, India.jpg File:Aurangabad - Ajanta Caves (13).JPG File:Meister des Mahâjanaka Jâtaka 001.jpg File:Ajanta Cave 1 Mahajanaka Jataka mural detail.jpg File:Bodhi Ajanta.jpg File:023 Cave 1, Vajrapani (33896242100).jpg File:Ajanta Cave 2 Veranda ceiling foreigners.jpg File:Ajanta Cave 1 Group of foreigners.jpg File:Ajanta Cave 17 foreign servant.jpg File:Ajanta Cave 17 Descent from Heaven Left Wall foreigners detail.jpg File:044 Cave 2, Paintings and Pillar (34149165821).jpg File:Ajanta Cave 2 Birth of the Buddha.jpg File:Ajanta cave 2, girls detail.jpg File:045 Cave 2, Many Buddhas (34122766502).jpg </gallery> == తరువాతి చిత్రకళ, ఇతర కళలపై ప్రభావం == అజంతా చిత్రాలు, లేదా బహుశా అవి ఉద్భవించిన సాధారణ శైలి, టిబెట్,<ref>{{Cite web|title=The Imprint of Ajanta in Tibetan Art, Eva Fernanadez del Campo Barbadillo, Buddhist Himalaya: A Journal of Nagarjuna Institute of Exact Methods, Vol. IX No. I & II (1998)|url=http://buddhism.lib.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-BH/bh117550.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140728064417/http://buddhism.lib.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-BH/bh117550.htm|archive-date=28 July 2014|access-date=24 July 2014}}</ref> శ్రీలంక<ref>[The Imperial Guptas: Cultural history, Volume 2 of The Imperial Guptas, Parmeshwari Lal Gupta, Vishwavidyalaya Prakashan, 1979 p. 221]</ref> లలో చిత్రకళను ప్రభావితం చేశాయి. అజంతా నుండి వచ్చిన కొన్ని ప్రభావాలు తారిమ్ బేసిన్‌లోని కిజిల్ గుహలలో, ముఖ్యంగా నెమలి గుహ వంటి తొలి గుహలలో కూడా కనిపిస్తాయి.<ref name="BR156">{{cite book|url=https://archive.org/details/artofcentralasia00rowl/page/156/mode/2up|title=The art of Central Asia|last1=Rowland|first1=Benjamin|date=1975|publisher=New York, Crown|page=156}}</ref> అజంతాలో ప్రాచీన భారతీయ చిత్రాలను తిరిగి కనుగొనడం, భారతీయ కళాకారులకు అనుసరించడానికి ప్రాచీన భారతదేశం నుండి ఉదాహరణలను అందించింది. నందలాల్ బోస్ ప్రాచీన శైలిని అనుసరించడానికి వివిధ పద్ధతులతో ప్రయోగాలు చేశారు, ఇది ఆయన తన ప్రత్యేక శైలిని అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి దోహదపడింది.<ref>Vasudev Sharan Agrawal, Kala aur Sanskriti, 1952, p. 282–299</ref> అబనీంద్రనాథ్ టాగోర్, సయ్యద్ థజుదీన్ కూడా అజంతా చిత్రాల నుండి స్ఫూర్తి పొందారు. అన్నా పావ్లోవా 'అజంతాస్ ఫ్రెస్కోస్' అనే బ్యాలే ఆమె అజంతా సందర్శన నుండి ప్రేరణ పొందింది. దీనికి ఇవాన్ క్లస్టిన్ నృత్య దర్శకత్వం వహించగా, నికోలాయ్ చెరెప్నిన్ సంగీతం అందించారు<ref>Robert H. Stacy, ''India in Russian Literature'' (Motilal Banarsidass Publ., 1985, p.92.</ref> (ఒక నివేదిక ప్రకారం 1923లో మిఖాయిల్ ఫోకిన్ సంగీతం అందించారు).<ref>{{cite web|author=Lakshmi Shreeram|date=21 Jan 2020|title=The Pavlova Project: A unique exhibition presents the life and work of legendary ballerina through her costumes|url=https://www.firstpost.com/living/the-pavlova-project-a-unique-exhibition-presents-the-life-and-work-of-legendary-ballerina-through-her-costumes-7928291.html|access-date=21 March 2021|work=Firstpost}}</ref> 1923లో కోవెంట్ గార్డెన్‌లో ప్రదర్శించబడింది. యూదు అమెరికన్ కవయిత్రి మురియెల్ రుకేసర్ తన మూడవ సంకలనం బీస్ట్ ఇన్ వ్యూ (1944)లోని ప్రారంభ కవిత "అజంతా"లో గుహల గురించి రాశారు. 1925లో కళాకారుడు ముకుల్ డే, 1937లో కళా చరిత్రకారిణి స్టెల్లా క్రామ్రిష్ గుహలపై రాసిన రచనల నుండి రుకేసర్ పాక్షికంగా ప్రేరణ పొందారు.<ref>{{cite journal |last1=Bergman |first1=David |date=Fall 2010 |title=Ajanta and the Rukeyser Imbroglio |url=https://www.jstor.org/stable/40800579 |journal=American Literary History |volume=22 |issue=3 |pages=553–583 |doi=10.1093/alh/ajq040 |jstor=40800579 |url-access=subscription |access-date=4 July 2021}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[అజంతా గుహలలో బౌద్ధ చిత్రకళ]] * [[శిల్పకళ]] * [[బౌద్ధ మతం]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} That's good and right ==యితర లింకులు== * http://telugu.webdunia.com/entertainment/tourism/mountains/1103/26/1110326056_1.htm {{wiktionary}} {{భారతదేశంలోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు}} [[వర్గం:ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర]] [[వర్గం:గుహలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర పర్యాటక ప్రదేశాలు]] el6rof39jqzux5w6a1kt3yvebdkp076 1 44684 4955087 4937801 2026-09-09T04:05:52Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955087 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస ప్రతిపాదన}} {{వికీప్రాజెక్టు తెలుగు ప్రముఖులు|తరగతి=మంచిఅయ్యేది}} <!-- {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} --> {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2010|వారం=45}} ఆజ్ఞాత సభ్యుడు చేసిన గౌరవ వాచకాలను తొలగించాను, వికీ నియమానుసారం అన్ని వ్యాసాలకు ఏక వచనాలే వాడుతున్నాము. [[వాడుకరి:Chavakiran|Chavakiran]] 01:24, 24 ఆగష్టు 2010 (UTC) == మూలాలు భద్రం == మంగళంపల్లి గారి మరణం సందర్భంగా ప్రముఖ ఆన్లైన్ పత్రికల్లో చాలా వ్యాసాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి కొద్ది రోజులకు మాయమయ్యే అవకాశం ఉన్నందున వాటన్నింటినీ ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో భద్రపరుస్తున్నాను. భద్రపరిచిన వాటిని కింద జాబితాగా ఇస్తున్నాను. ఈ లింకులకు కాలం చెల్లదు. వీటిని మూలాలుగా వాడుకుని వ్యాసాన్ని మరింతగా మెరుగుపరచవచ్చు. === ఈనాడు === * [https://web.archive.org/web/20161123054106/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=ap-main-news&no=1 నిను విడిచి ఉండలేమయా ఈనాడు పత్రికలో మొదటి పేజీ వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123055419/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=ap-main-news&no=7 శోభిల్లిన సప్తస్వర ఝరి! ఈనాడు ముఖ్యాంశాలు] * [https://web.archive.org/web/20161123055838/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=main-news&no=2 ఆగిన ‘మురళీ’గానం! ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123045936/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&no=8 సలలిత రాగ సుధారససారం.. ఈనాడు పత్రికకు ప్రముఖ పాత్రికేయులు ఓలేటి శ్రీనివాస భాను రాసిన కథనం] * [https://web.archive.org/web/20161123050542/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&no=6 తొలి సినీ గీతం శిష్యురాలి కోసం...ఈనాడులో మ్యూజికాలజిస్ట్ రాజా రాసిన వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123051455/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&no=7 ఈనాడులో తనికెళ్ళ భరణి రాసిన వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123051723/http://www.eenadu.net/andhra-pradesh-news-inner.aspx?category=general&item=break44 చెన్నపురి మెచ్చిన స్వరఝరి ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123051852/http://www.eenadu.net/andhra-pradesh-news-inner.aspx?category=general&item=break9 మురళీగానం మా గుండెల్లోనే ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123052102/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Guntur&info=gnt-gen1 బెజవాడ బాల గాంధర్వం ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123052404/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Chittoor&info=ctr-gen1 హరిహరాదుల ఆరాధ్యుడు..ఆస్థాన విద్వాంసుడు] * [https://web.archive.org/web/20161123052735/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Chittoor&info=ctr-gen3 తితిదే శాశ్వత ఆస్థాన సంగీత విద్వాంసులుగా మంగళంపల్లి] * [https://web.archive.org/web/20161123053001/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=story&no=3 బాలమురళీకృష్ణ.. ‘విజయ’ప్రస్థానం ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123053741/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=story&no=6 అనకాపల్లిలో చివరి కచేరి! ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123053902/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=story&no=7 కర్ణాటక సంగీతానికి ఆత్మ బంధువు ఈనాడు వ్యాసం] === ఇతర పత్రికలు === * [http://www.sakshi.com/news/family/the-last-interview-given-by-balamuralikrishna-424940?pfrom=home-top-story పలుకే బంగారమాయెనా! సాక్షిలో బాలమురళి గారి చివరి ఇంటర్వ్యూ] * [http://www.prajasakti.com/Article/National/1866959 ప్రజాశక్తిలో వ్యాసం] * [http://www.thehindu.com/entertainment/music/Balamuralikrishna-A-staunch-radical-among-traditionalists/article16681807.ece?homepage=true ది హిందూ వ్యాసం -1] * [http://www.thehindu.com/news/national/Balamuralikrishna-maestro-of-Carnatic-music-passes-away/article16675506.ece ది హిందూ వ్యాసం -2] * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/on-mangalampalli-balamuralikrishna/article7481511.ece ది హిందూ వ్యాసం - 3] * [http://www.bbc.com/news/world-asia-india-38065538 బిబిసి వార్త] * [http://www.hindustantimes.com/music/veteran-carnatic-singer-m-balamuralikrishna-passes-away-at-86/story-o4ymeRVNjzXf1ybzfi4UhP.html హిందుస్తాన్ టైమ్స్ వార్త] * [http://www.firstpost.com/bollywood/carnatic-singer-m-balamurali-krishna-passes-away-3119230.html ఫస్ట్ పోస్ట్ వార్త] * [http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/M-Balamuralikrishna-An-abundance-of-creativity-versatality/articleshow/55572162.cms టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వార్త] * [http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/carnatic-singer-padma-vibhushan-winner-balamuralikrishna-passes-away-at-86/articleshow/55562804.cms ఎకనామిక్ టైమ్స్ వార్త] [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు మీకు ఆసక్తి ఉంటే ఈ వ్యాసం సమగ్రంగా తయారు చేయడానికి మీ సహాయం కోరుతున్నాను.--[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 06:09, 23 నవంబర్ 2016 (UTC) == అంతర్జాతీయ అవార్డు పేరు తప్పు వ్రాసారు . మార్చమని ప్రార్థన == ఆయనకు ఇచ్చిన అవార్డు ను బేవాలియార్ గా వ్రాయటం జరిగింది దానిని చెవాలియర్ అఫ్ ఆర్డర్ అఫ్ ఆర్ట్స్, ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం గా మార్చమని ప్రార్థన ==విద్యాభ్యాసం పై చర్చ == ఉన్నట్టుండి ఆయన కనపడకుండా పోవడంతో మళ్ళీ పెద్దకల్లేపల్లికి వచ్చి సుసర్ల దక్షిణామూర్తి శాస్త్రి దగ్గర చేరాడు. ఆయన తదనంతరం ఆయన శిష్యుడైన పారుపల్లి రామకృష్ణయ్య పంతులు దగ్గర ఉన్నత స్థాయి సంగీతం నేర్చుకుని విజయవాడలో స్థిరపడ్డాడు. -- సుసర్ల దక్షిణ మూర్తి శాస్త్రులవారు 1917 లోనే చేశారు. కాబట్టి వీరు అవకాశమే లేదు. వీరు రామకృష్ణయ్య పంతులు గారి వద్ద శిష్యరికం చేశారు. పంతులు గారు సుసర్ల వారి వద్ద శిష్యరికం చేశారు. సుసర్ల దక్షిణామూర్తి శాస్త్రి గారి పేరు కూడా సుసర్ల దక్షిణామూర్తి శాస్త్రి. 6t4z5yxwbc0i868jcivjt05bn03pew6 4955153 4955087 2026-09-09T04:43:47Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955153 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|17 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస ప్రతిపాదన}} {{వికీప్రాజెక్టు తెలుగు ప్రముఖులు|తరగతి=మంచిఅయ్యేది}} <!-- {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} --> {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2010|వారం=45}} ఆజ్ఞాత సభ్యుడు చేసిన గౌరవ వాచకాలను తొలగించాను, వికీ నియమానుసారం అన్ని వ్యాసాలకు ఏక వచనాలే వాడుతున్నాము. [[వాడుకరి:Chavakiran|Chavakiran]] 01:24, 24 ఆగష్టు 2010 (UTC) == మూలాలు భద్రం == మంగళంపల్లి గారి మరణం సందర్భంగా ప్రముఖ ఆన్లైన్ పత్రికల్లో చాలా వ్యాసాలు కనిపిస్తున్నాయి. ఇవి కొద్ది రోజులకు మాయమయ్యే అవకాశం ఉన్నందున వాటన్నింటినీ ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో భద్రపరుస్తున్నాను. భద్రపరిచిన వాటిని కింద జాబితాగా ఇస్తున్నాను. ఈ లింకులకు కాలం చెల్లదు. వీటిని మూలాలుగా వాడుకుని వ్యాసాన్ని మరింతగా మెరుగుపరచవచ్చు. === ఈనాడు === * [https://web.archive.org/web/20161123054106/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=ap-main-news&no=1 నిను విడిచి ఉండలేమయా ఈనాడు పత్రికలో మొదటి పేజీ వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123055419/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=ap-main-news&no=7 శోభిల్లిన సప్తస్వర ఝరి! ఈనాడు ముఖ్యాంశాలు] * [https://web.archive.org/web/20161123055838/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=main-news&no=2 ఆగిన ‘మురళీ’గానం! ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123045936/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&no=8 సలలిత రాగ సుధారససారం.. ఈనాడు పత్రికకు ప్రముఖ పాత్రికేయులు ఓలేటి శ్రీనివాస భాను రాసిన కథనం] * [https://web.archive.org/web/20161123050542/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&no=6 తొలి సినీ గీతం శిష్యురాలి కోసం...ఈనాడులో మ్యూజికాలజిస్ట్ రాజా రాసిన వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123051455/http://www.eenadu.net/movies/latest-movie-news.aspx?item=tollywood&no=7 ఈనాడులో తనికెళ్ళ భరణి రాసిన వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123051723/http://www.eenadu.net/andhra-pradesh-news-inner.aspx?category=general&item=break44 చెన్నపురి మెచ్చిన స్వరఝరి ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123051852/http://www.eenadu.net/andhra-pradesh-news-inner.aspx?category=general&item=break9 మురళీగానం మా గుండెల్లోనే ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123052102/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Guntur&info=gnt-gen1 బెజవాడ బాల గాంధర్వం ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123052404/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Chittoor&info=ctr-gen1 హరిహరాదుల ఆరాధ్యుడు..ఆస్థాన విద్వాంసుడు] * [https://web.archive.org/web/20161123052735/http://www.eenadu.net/district/inner.aspx?dsname=Chittoor&info=ctr-gen3 తితిదే శాశ్వత ఆస్థాన సంగీత విద్వాంసులుగా మంగళంపల్లి] * [https://web.archive.org/web/20161123053001/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=story&no=3 బాలమురళీకృష్ణ.. ‘విజయ’ప్రస్థానం ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123053741/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=story&no=6 అనకాపల్లిలో చివరి కచేరి! ఈనాడు వ్యాసం] * [https://web.archive.org/web/20161123053902/http://www.eenadu.net/news/news.aspx?item=story&no=7 కర్ణాటక సంగీతానికి ఆత్మ బంధువు ఈనాడు వ్యాసం] === ఇతర పత్రికలు === * [http://www.sakshi.com/news/family/the-last-interview-given-by-balamuralikrishna-424940?pfrom=home-top-story పలుకే బంగారమాయెనా! సాక్షిలో బాలమురళి గారి చివరి ఇంటర్వ్యూ] * [http://www.prajasakti.com/Article/National/1866959 ప్రజాశక్తిలో వ్యాసం] * [http://www.thehindu.com/entertainment/music/Balamuralikrishna-A-staunch-radical-among-traditionalists/article16681807.ece?homepage=true ది హిందూ వ్యాసం -1] * [http://www.thehindu.com/news/national/Balamuralikrishna-maestro-of-Carnatic-music-passes-away/article16675506.ece ది హిందూ వ్యాసం -2] * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/on-mangalampalli-balamuralikrishna/article7481511.ece ది హిందూ వ్యాసం - 3] * [http://www.bbc.com/news/world-asia-india-38065538 బిబిసి వార్త] * [http://www.hindustantimes.com/music/veteran-carnatic-singer-m-balamuralikrishna-passes-away-at-86/story-o4ymeRVNjzXf1ybzfi4UhP.html హిందుస్తాన్ టైమ్స్ వార్త] * [http://www.firstpost.com/bollywood/carnatic-singer-m-balamurali-krishna-passes-away-3119230.html ఫస్ట్ పోస్ట్ వార్త] * [http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/M-Balamuralikrishna-An-abundance-of-creativity-versatality/articleshow/55572162.cms టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా వార్త] * [http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/carnatic-singer-padma-vibhushan-winner-balamuralikrishna-passes-away-at-86/articleshow/55562804.cms ఎకనామిక్ టైమ్స్ వార్త] [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు మీకు ఆసక్తి ఉంటే ఈ వ్యాసం సమగ్రంగా తయారు చేయడానికి మీ సహాయం కోరుతున్నాను.--[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 06:09, 23 నవంబర్ 2016 (UTC) == అంతర్జాతీయ అవార్డు పేరు తప్పు వ్రాసారు . మార్చమని ప్రార్థన == ఆయనకు ఇచ్చిన అవార్డు ను బేవాలియార్ గా వ్రాయటం జరిగింది దానిని చెవాలియర్ అఫ్ ఆర్డర్ అఫ్ ఆర్ట్స్, ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వం గా మార్చమని ప్రార్థన ==విద్యాభ్యాసం పై చర్చ == ఉన్నట్టుండి ఆయన కనపడకుండా పోవడంతో మళ్ళీ పెద్దకల్లేపల్లికి వచ్చి సుసర్ల దక్షిణామూర్తి శాస్త్రి దగ్గర చేరాడు. ఆయన తదనంతరం ఆయన శిష్యుడైన పారుపల్లి రామకృష్ణయ్య పంతులు దగ్గర ఉన్నత స్థాయి సంగీతం నేర్చుకుని విజయవాడలో స్థిరపడ్డాడు. -- సుసర్ల దక్షిణ మూర్తి శాస్త్రులవారు 1917 లోనే చేశారు. కాబట్టి వీరు అవకాశమే లేదు. వీరు రామకృష్ణయ్య పంతులు గారి వద్ద శిష్యరికం చేశారు. పంతులు గారు సుసర్ల వారి వద్ద శిష్యరికం చేశారు. సుసర్ల దక్షిణామూర్తి శాస్త్రి గారి పేరు కూడా సుసర్ల దక్షిణామూర్తి శాస్త్రి. ea1hp1h5t35e0otkipleeckftz3o2d8 0 64215 4955070 4949990 2026-09-09T03:20:35Z Raghurama Raju 1957 146551 /* వర్ణన */ సులభంగా అర్థమయ్యేలా వాక్యాలను సవరించాను . 4955070 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = pink | name = మొసళ్ళు | fossil_range = [[:en:Late Cretaceous|Late Cretaceous]] - Recent | image = NileCrocodile.jpg | image_caption = [[:en:Nile Crocodile|నైల్ మొసలి]] | regnum = [[ఏనిమేలియా]] | phylum = [[కార్డేటా]] | classis = [[సరీసృపాలు]] | unranked_classis = [[:en:Archosauria|Archosauria]] | ordo = [[క్రోకడైలియా]] | familia = '''క్రోకడైలిడే''' | familia_authority = [[:en:Georges Cuvier|క్యూవియర్]], [[1807]] | subdivision_ranks = [[ప్రజాతులు]] | subdivision = * ''[[క్రోకడైలస్]]'' * ''[[ఆస్టియోలేమస్]]'' }} '''మొసలి''' లేదా '''మకరం''' ([[ఆంగ్లం]]: '''Crocodile''') [[సరీసృపాలు|సరీసృపాల]] జాతికి చెందిన ఒక [[జంతువు]]. ఇది "క్రోకడైలిడే" అనబడే కుటుంబానికి చెందినది. స్థూలంగా దీనిని [[క్రోకడీలియా]] ("Crocodilia") అనే క్రమంలో వర్గీకరస్తారు. మొసళ్ళు, ఎలిగేటర్లు, కైమన్లు, ఘారియల్ అనే జంతువులు ఈ "క్రోకడీలియా" అనే క్రమంలోకే చెందుతాయి. ఒకోమారు పురాతన యుగపు మొసలి జాతి జంతువులను కూడా ఈ వర్గంలో కలిపి కూడా ఈ వర్గంలో కలిపి "క్రోకడైలోమర్ఫా" అనే క్రమం‌గా వ్యవహరిస్తారు. మొసళ్ళు [[ఆఫ్రికా]], [[ఆసియా]], [[అమెరికా]], [[ఆస్ట్రేలియా]] ఖండాలలో ఉష్ణమండలపు తేమ ప్రాంతాలలో ఉండే పెద్ద జలచరాలుగా జీవించే సరీసృపాలు. అధికంగా ఇవి [[సరస్సు]]లు, [[నదులు]] వంటి మంచి నీటి స్థలాలలోను, అరుదుగా ఉప్పునీటి కయ్యలలోను ఉంటుంటాయి. [[చేపలు]], ఇతర ప్రాకే జంతువులు, [[క్షీరదాలు]] వంటి వెన్నెముక ఉన్న జంతువులు వీటికి ముఖ్యమైన ఆహారం. కొన్ని జాతి మొసళ్ళు వెన్నెముక లేని [[మొలస్కా]] జీవులను కూడా తింటాయి. [[File:Crocodylidae Distribution.png|thumb|550px|Distrubition of crocodiles]] మొసలి భూమిమీద చాలా పురాయుగంనుండి, అనగా [[డైనోసార్]]‌ల కాలం నుండి ఉన్నాయి. మొసళ్ళు భూమిమీద 200 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితంనుండి ఉన్నాయని అంచనా. డైనోసార్‌లు 65 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం అంతరించాయి. అప్పటినుండి కూడా మొసళ్ళ శరీరనిర్మాణంలో పెద్దగా మార్పులు ఏవీ వచ్చినట్లు లేదు. భూమి మీద మరెన్నో జాతులు అంతరించినప్పటికీ మొసళ్ళ జాతి నిలబడింది.<ref name="ausfauna">Grigg, Gordon and Gans, Carl (1993) Morphology And Physiology Of The Crocodylia, in Fauna of Australia Vol 2A Amphibia and Reptilia, chapter 40, pages 326-336. Australian Government Publishing Service, Canberra. [http://eprint.uq.edu.au/archive/00002011/02/croc.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050720011236/http://eprint.uq.edu.au/archive/00002011/02/croc.pdf |date=2005-07-20 }}</ref> ==వర్ణన== [[Image:Crocodilelyd5.png|thumb|డైనోసార్‌లకు లాగానే మొసళ్ళకు కూడా ఉదరంలోని పక్కటెముకలు ''[[:en:Gastralium|gastralia]]''గా రూపాంతరం చెందాయి.|alt=|250x250px]] మొసళ్ళు చాలా పురాయుగానికి చెందిన జంతువు లయినప్పటికీ వాటి శరీర నిర్మాణంలో చాలా క్లిష్టత ఉంది. అవి నీటిలో కదలేందుకు వాడే కండరాలను శ్వాసపీల్చడానికి కూడా వాడుతాయి. (ఉదా. ఉదరవితానం మాదిరిగా),<ref name="Uriona & Farmer, 2008">Uriona TJ, Farmer CG. 2008. Recruitment of the diaphragmaticus, ischiopubis and other respiratory muscles to control pitch and roll in the American alligator (''Alligator mississippiensis''). ''Journal of Experimental Biology'' '''211''': 1141-1147.</ref> వీటికి మెదడులో కార్టెక్స్, నాలుగు గదులున్న గుండె ఉన్నాయి. వాటి శరీర నిర్మాణం నీటిలో వేగంగా కదలడానికీ, ఇతర జంతువులను సులువుగా వేటాడడానికీ అనుకూలంగా ఉంది. ఈదేప్పుడు అవి తమ కాళ్ళను ప్రక్కభాగంలో ముడుచుకోవడం ద్వారా నీటి అవరోధాన్నితగ్గించి వేగంగా ఈద గలుగుతాయి. పాదాలను వెడల్పుగా విస్తరించడం ద్వారా నీటిలో మలుపులు తిరగడం సాధ్యమవుతుంది. అవే పాదాలు నీరు తక్కువ ఉన్నచోట్ల నడవడానికి ఉపయోగపడుతాయి. మొసళ్ళ నోటి వెనుక భాగంలో ఉన్న గట్టి కణాల తెర నీటిని నోటిలోపలికి వెళ్ళకుండా ఆపుతుంది. ముక్కు రంధ్రాల నుండి నోటి ప్రక్కగా శ్వాసావయవాలకు మార్గం ఉంది. నీటిలో మునిగినపుడు వీటి ముక్కు రంధ్రాలు మూసుకుంటాయి. Like other archosaurs, crocodilians are diapsid, although their post-temporal fenestrae are reduced. The walls of the braincase are bony but they lack supratemporal and postfrontal bones.<ref name=ausfauna/> మొసళ్ళ శరీరంపైనున్న పొలుసులలో సూక్ష్మమైన రంధ్రాలున్నాయి. ఈ సూక్ష్మరంధ్రాల ద్వారా వాటికి స్పర్శజ్ఞానం ఉందని భావిస్తున్నారు. ఇలాంటి పొలుసులు వాటి పై, క్రింది దవడలపైన ఉన్నాయి. అక్కడి రంధ్రాల ద్వారా మట్టిని వదిలించే రసాలు ఉత్పత్తి అవుతాయని కూడా ఒక అభిప్రాయం ఉంది.<ref name=ausfauna/> [[Image:Crocodylus acutus mexico 01.jpg|thumb|[[:en:La Manzanilla, Jalisco, Mexico|మెక్సికోలో "లా మజనిల్లా"]]లో అమెరికన్ మొసళ్ళు |alt=|313x313px]] కొద్ది దూరాల ప్రయాణంలో మొసళ్ళు వేగంగానే కదలగలవు. వాటి [[దవడ]]లు చాలా శక్తివంతమైనవి. వాటి నోటికి అందిన జంతువులను పటపట విరిచేసే శక్తి ఈ దవడల ద్వారా వాటికి లభిస్తుంది. అన్ని జంతువుల కంటే మొసళ్ళ దవడల బలం చాలా ఎక్కువ. దాని నోటిపట్టు చదరపు అంగుళానికి 5,000 పౌండ్ల బలాన్ని కలిగిస్తుంది.<ref>National Geographic documentary; "Bite Force", Brady Barr.</ref> దీనితో పోలిస్తే షార్క్ నోటి పట్టులో 400 psi, [[హైనా]] నోటిపట్టులో 800 నుండి 1,000 psi బలం ఉంటాయి. మొసళ్ళ పళ్ళు చాలా పదునైన రంపాలలాగా ఉంటాయి. చేపలను ముక్కలు ముక్కలుగా చేయడానికి వీలైనవి. పరిణామ క్రమంలో వేటను ఇంత బలంగా పట్టుకోవడానికి రూపొందిన మొసళ్ళ దవడ కండరాలకు నోటిని తెరిచేప్పుడు ఉండే శక్తి మాత్రం చాలా తక్కువ. వాటి నోరు గట్టిగా మూసి పట్టుకొంటే అవి నోరు తెరువలేవు. ఈ లక్షణాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని మొసళ్ళను రవాణా చేసేటప్పుడు ఒక టేప్‌తో లేదా రబ్బరు ట్యూబ్ ముక్కతో వాటి నోటిని మూసేస్తారు. మొసళ్ళ కాలి గోళ్లు కూడా చాలా పదునైనవి, బలమైనవి. వాటి మెడ కొద్దిగా మాత్రమే అటూ ఇటూ తిరగ గలదు. [[Image:Large Crocodylus porosus.jpg|thumb|right|250px|ఆస్ట్రేలియాలో కట్టడిలో పెంచబడుతున్న ఒక [[:en:Saltwater Crocodile|ఉప్పునీటి మొసలి]]]] [[Image:Column of San Teodoro in Piazzetta San Marco (Venice).jpg|thumb|మొసలిపై ఎక్కినట్లున్న [[:en:Theodore of Amasea|Theodore of Amasea]] విగ్రహం - వెనిస్, ఇటలీ)|alt=|287x287px]] ;జీవితకాలం మొసళ్ళు ఎంత కాలం జీవిస్తాయనే విషయంపై నిర్దిష్టమైన సమాచారం అందుబాటులో లేదు . సంవత్సరానికి ఒకమారు వాటి పళ్ళు, ఎముకలపై ఏర్పడే రింగు గుర్తుల ద్వారా కొన్ని అంచనాలు వేయబడ్డాయి.<ref>Britton Adam. [http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/cbd-faq-q3.htm Crocodilian Biology Database, FAQ. "How long do crocodiles live for?"]. Retrieved 9/11/2006.</ref> పెద్ద జాతికి చెందిన ''C. porosus'' అనే మొసళ్ళు సుమారు 70 సంవత్సరాలు బ్రతుకుతాయని అంచనా వేశారు. కొన్ని మొసళ్ళు బహుశా 100 సంవత్సరాలు దాకా బ్రతుకగలిగి ఉండవచ్చును. [[రష్యా]]లో ఒక జంతు ప్రదర్శనశాలలో ఒక మొసలి 100 సంవత్సరాలు పైన బ్రతికింది. ఆస్ట్రేలియాలో ఒక జంతు ప్రదర్శన శాలలోని మొసలి వయస్సు 130 సంవత్సరాలని అంచనా. దానిని "Mr. Freshy" అని పిలుస్తారు. వేటగాళ్ళ బారినుండి తప్పించడానికి దానిని పట్టుకొనేసరికే వేటగాళ్ళ కారణంగా దాని కుడికన్ను పోయింది.<ref>[http://www.australiazoo.com.au/our-animals/amazing-animals/reptiles/?reptile=crocodilians&animal=freshwater_crocodile#Mr%20Freshy profile of Mr Freshy at Australia Zoo website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140227122831/http://www.australiazoo.com.au/our-animals/amazing-animals/reptiles/?reptile=crocodilians&animal=freshwater_crocodile#Mr%20Freshy |date=2014-02-27 }}, accessed [[1 February]] [[2007]]</ref> ;పరిమాణం వివిధ జాతుల మొసళ్ళ సైజులు వివిధంగా ఉంటాయి. ''Palaeosuchus'', ''Osteolaemus'' జాతికి చెందినవి 1 నుండి 1.5 [[మీటర్|మీటర్ల]] కంటే ఎక్కువ పెరగవు. పెద్ద జాతులు 4.85 మీటర్లు (16 అడుగులు) దాకా పెరుగుతాయి. వాటి బరువు 1200 కే.జి.లు (2,640 పౌండ్లు) పైబడి ఉంటుంది. ఇంత పెద్దవైన మొసళ్ళు పుట్టినపుడు సుమారు 20 సెంటీమీటర్లు (8 అంగుళాలు) మాత్రమే ఉంటాయి. ఉత్తర ఆస్ట్రేలియా ఉప్పునీటి కయ్యలలోని మొసళ్ళు అన్నింటికంటే పెద్ద సైజు ఉంటాయి. ఇప్పటికి నమోదైన అతి పెద్ద మొసలి పొడవు 8.6 మీటర్లు (28.2 అడుగులు). బరువు 1352 కిలోగ్రాములు. ఇది 1957లో వేటలో చంపబడింది. దీని నమూనా ఒకటి పర్యాటక ఆకర్షణగా పెట్టారు.<ref name = NGeographicCroc/>. బ్రతికి ఉన్న మొసళ్ళలో అతి పెద్దది [[ఒరిస్సా]]లో "భైతర్కనికా వన్యప్రాణి సంరక్షణావనం ("Bhitarkanika Wildlife Sanctuary")లో ఉంది. దీని పొడవు 7.1 మిటర్లు (25.3 అడుగులు). ఇది 2006 జూన్లో [[గిన్నీస్ బుక్]]‌లోకి ఎక్కింది.<ref>{{Cite news| url=http://in.today.reuters.com/news/newsArticle.aspx?type=topNews&storyID=2006-06-16T161028Z_01_NOOTR_RTRJONC_0_India-255100-1.xml| title=Orissa crocodile recognised as world's largest| publisher=Reuters| date=2006-06-16| accessdate=2006-06-18}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఆఫ్రికాలో [[:en:Ruzizi River|రుజిజీ నది]]లో ఉన్న [[:en:Gustave (crocodile)|గుస్టావే]] అని పిలువబడే మొసలి కూడా చాలా పెద్దది. ఇది 20 - 30 అడుగుల పొడవు ఉండవచ్చును. ఇది 300 పైగా మనుషుల మరణానికి కారణం. ఒక [[హిప్పోపోటమస్]]‌ను పూర్తిగా తినేసిందట. కొందరు వన్యప్రాణి నిపుణుల అభిప్రాయంలో ఇంతవరకు అతి పెద్ద మొసలి ఒరిస్సాలోని భైతర్కనికా (Bhitarkanika) లో జీవించింది. దీని పొడవు సుమారు 25 అడుగులు (7.62 మీటర్లు). కనికా రాజ కుటుంబం వారు (Kanika Royal Family) దీని తల భాగాన్ని భద్ర పరచారు. దాని ఆధారంగా మొత్తం మొసలి పరిమాణాన్ని అంచనా వేశారు. ఇది ధమారా (Dhamara) వద్ద 1926లో చంపబడింది. ==మొసళ్ళు, ఎలిగేటర్లు, కెయ్‌మన్, ఘరియల్== [[Image:Crocodile wallets.jpg|thumb|బాంగ్‌కాక్‌లో ఒక మొసళ్ళ పెంపకం ఫార్మ్‌వద్ద లభిస్తున్న మొసలి చర్మం పర్సులు|alt=|250x250px]] మొసళ్ళు (Crocodiles), ఎలిగేటర్లు (alligators), కెయ్‌మన్ (caiman) - ఈ జాతులలో కొన్ని పోలికలు ఉన్నాయి. అంతే కాకుండా [[ఘరియల్ మొసళ్లు|ఘరియల్]] (gharial) కూడా మొసలి జాతికి చెందదిందే. (వివరాల కోసం ఆంగ్ల వికీ వ్యాసం [[:en:Crocodilia|Crocodilia]] చూడండి.) ==జీవ లక్షణం, ప్రవర్తన== [[Image:Siamese Crocodile.jpg|thumb|నోరు తెరచికొని విశ్రమిస్తున్న[[:en:Siamese Crocodile|సయామీస్ మొసలి]] (sleeping with its mouth open to pant).|alt=|250x250px]] మొసలి గంటకు 11 మైళ్ళ వేగంతో పాకగలదు. ఇవి పొంచి ఉండి వేటాడుతాయి. ఇవి చల్లని రక్తం కలిగిన వేటజవులు (cold-blooded predators) గనుక వీటిలో చురుకుదనం తక్కువ (lethargic). అందువలన శక్తిని ఖర్చు చేయవు గనుక ఇవి చాలా కాలం ఆహారం లేకుండా ఉండగలవు. అలాగని ఇవి ఒకమూల పడి ఉండే రకాలు కాదు. భయంకరంగా వేటాడుతాయి. [[సొర చేప]]లను కూడా ఎదుర్కొని చంపిన ఘటనలు ఉన్నాయి.<ref name = NGeographicCroc>[http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html?nav=A-Z Saltwater Crocodile, Saltwater Crocodile Profile, Facts, Information, Photos, Pictures, Sounds, Habitats, Reports, News - National Geographic<!-- Bot generated title -->]</ref> అయితే "[[:en:Egyptian Plover|Egyptian Plover]] అనే జాతి మొసలి చాలా బద్ధకస్తువు. ఇది దాని నోటిలోకి వచ్చిన [[పరాన్న జీవులు|పరాన్న జీవులను]] తింటుంది. దాని నోరు వెడల్పుగా తెరిచిపెట్టి ఉంచి, పక్షులు దాని నోటిని శుభ్రం చేసే అవకాశం కలిగిస్తుంది.(Richford and Mead 2003). చాలా పెద్ద మొసళ్ళు చిన్న రాళ్ళను మింగుతాయి. ఈ రాళ్ళు వాటికి నీటిలో మునగినప్పుడు శరీరం బాలన్స్ చేసే ballast గా ఉపయోగపడవచ్చును. మరొక అభిప్రాయం ప్రకారం పక్షులలో ఆహారం నూరడానికి రాళ్ళు ఉపయోగపడినట్లే వీటికీ ఉపయోగపడవచ్చును. బాధగా ఉన్నపుడు, లేదా శత్రువును ఎదుర్కొంటున్నపుడు మొసళ్ళు కొన్ని శబ్దాలు చేస్తాయి. వాటి వినికిడి శక్తి కూడా బాగా ఎక్కువ<ref name=ausfauna/>. మొసళ్ళు చేపలను, పక్షులను, ఇతర క్షీరదాలను తింటాయి. అరుదుగా ఇతర మొసళ్ళను తింటాయి. ప్రపంచంలో చాలా చోట్ల మొసళ్ళు [[రక్షిత జంతువు]]లు. కొద్దిచోట్ల మాత్రం వీటిని వాణిజ్యపరంగా పెంచుతున్నారు. వీటి చర్మంతో చేతి బ్యాగ్‌లు వంటివి చేస్తారు. మొసలి మాంసానికి కూడా గిరాకీ ఉంది. మొసళ్ళు ఇతర సరీసృపాలకంటే కూడా పక్షులు, డైనోసార్‌ల జాతులతో ఎక్కువ పోలికలు కలిగి ఉన్నాయి. ఈ మూడింటిని కలిపి [[:en:Archosauria|Archosauria]] ('ruling reptiles') అనే వర్గంగా పరిగణిస్తారు. మొసలి గర్భస్త పిండానికి లింగ వ్యత్యాసం లేదు. కనుక ఆడ, మగ అనే తేడా జన్యుపరంగా సంభవించదు. అవి పుట్టిన ఉష్ణోగ్రతను బట్టి ఆడ, మగగా వెలువడుతాయి. షుమారు 31.6 °C వద్ద పుట్టినవి మగవిగాను, అంతకు కాస్త ఎక్కువ లేదా తక్కువ ఉష్ణగ్రతలో పుట్టినవి ఆడవిగాను అవుతాయి.<ref>Britton, Adam. [http://kingsnake.com/oz/crocs/porosus.htm Estuarine Crocodile: Crocodylus porosus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607114606/http://www.kingsnake.com/oz/crocs/porosus.htm |date=2008-06-07 }}. ''Crocodilians: Natural History Conservation: Crocodiles, Caimans, Alligators, Gharials.'' Retrieved 4 January 2007.</ref> భూమిమీద మొసలి వేగం గంటకు 17 కిలోమీటర్లు (11 మైళ్ళు)గా కొలువబడింది.<ref>{{cite web | last = Britton | first = Adam | title = Crocodilian Biology Database FAQ, "How fast can a crocodile run?" | url=http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/cbd-faq-q4.htm | accessdate = 2008-02-02 }} </ref> అయితే ఇది జాతినిబట్టి మారుతుంటుంది. ==మనుషులకు ప్రమాదం == [[Image:Crocadiles.jpg|thumb|ఎండలో విశ్రమించిన మొసళ్ళు|alt=|250x250px]] పెద్ద జాతి మొసళ్ళు మనుషులకు చాలా ప్రమాదకరమైనవి. వాటి "నడక" వేగం కంటే మెరుపులా మీదపడే లక్షణం వల్ల మనుషులకు తప్పించుకొనే అవకాశం చాలా తక్కువ. వీటిలో [[ఉప్పు నీటి మొసలి]], [[:en:Nile Crocodile|నైల్ మొసలి]] యేటా ఆఫ్రికా, ఆగ్నేయాసియాలలో వందలాది మనుషుల మరణాలకు కారణమవుతున్నాయి. [[:en:Mugger crocodile|మగ్గర్ మొసలి]], [[:en:Black Caiman|నల్ల కెయ్‌మన్]] కూడా చాలా ప్రమాదకరమైనవి. [[:en:American Alligator|అమెరికన్ ఎలిగేటర్]] అంత ప్రమాదకరమైనది కాదు. రెచ్చగొడితే తప్ప తనంత తనుగా ఇది మనుషులపై దాడి చేయదు. మొసళ్ళవలన అత్యధిక మరణాలు [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] కాలంలో [[బర్మా]]లో [[:en:Battle of Ramree Island|రామ్‌రీ దీవి యుద్ధం]] సమయంలో జరిగాయి. 1945 ఫిబ్రవరి 19న 900 మంది జపాన్ సైనికులు 10 మైళ్ళ ఉప్పునీటి కయ్యలగుండా ప్రయాణించారు. అక్కడ ఉప్పునీటి మొసళ్ళు చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. రామ్‌రీ నుండి తప్పించుకొన్న 500 మంది సైనికులలో 20 మంది మాత్రమే బ్రిటిష్ సేనకు దొరికారు. తక్కిన వారిలో చాలామంది మొసళ్ళకు బలి అయ్యి ఉండవచ్చును. == క్రోకడైలిడే వర్గీకరణ == చాలా వరకు మొసళ్ళు [[క్రోకడైలస్]] ప్రజాతి క్రిందకి వస్తాయి. రెండవ ప్రజాతి[[ఆస్టియోలేమస్]]లో ఒకటే జాతి మొసలి ఉంది. * కుటుంబం: [[క్రోకడైలిడే]] ** '''ఉపకుటుంబం [[:en:Mekosuchine crocodiles|Mekosuchinae]]''' (అంతరించినది) ** '''ఉపకుటుంబం క్రోకడైలినే''' *** ప్రజాతి ''[[క్రోకడైలస్]]'' **** ''[[:en:Crocodylus acutus|Crocodylus acutus]]'', [[అమెరికన్ మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus cataphractus|Crocodylus cataphractus]]'', [[సన్నని మూతి మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus intermedius|Crocodylus intermedius]]'', [[ఒరినకో మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus johnsoni|Crocodylus johnsoni]]'', [[మంచినీటి మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus mindorensis|Crocodylus mindorensis]]'', [[ఫిలిప్పైన్ మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus moreletii|Crocodylus moreletii]]'', [[మెక్సికన్ మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus niloticus|Crocodylus niloticus]]'', [[నైలు మొసలి]] లేదా ఆఫ్రికన్ మొసలి **** ''[[:en:Crocodylus novaeguineae|Crocodylus novaeguineae]]'', [[న్యూ గినియా మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus palustris|Crocodylus palustris]]'', [[మగ్గర్ మొసలి]], మార్ష్ మొసలి, లేదా భారతీయ మొసలి **** ''[[:en:Crocodylus porosus|Crocodylus porosus]]'', [[ఉప్పునీటి మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus rhombifer|Crocodylus rhombifer]]'', [[క్యూబన్ మొసలి]] **** ''[[:en:Crocodylus siamensis|Crocodylus siamensis]]'', [[సియామీస్ మొసలి]] *** ప్రజాతి ''[[ఆస్టియోలేమస్]]'' **** ''[[:en:Osteolaemus tetraspis|Osteolaemus tetraspis]]'', [[మరుగుజ్జు మొసలి]] *** ప్రజాతి ''†[[:en:Euthecodon|Euthecodon]]'' *** ప్రజాతి ''†[[:en:Rimasuchus|Rimasuchus]]'' *** ప్రజాతి ''†[[:en:Asiatosuchus|Asiatosuchus]]'' == మొసలి నుండి ఉత్పాదనలు == మొసలి [[చర్మం]]తో పర్సులు, బ్రీఫ్ కేసులు, చేతి బ్యాగులు, బెల్టులు, టోపీలు, బూట్లు చేస్తారు. [[ఆస్ట్రేలియా]], [[ఇథియోపియా]], [[థాయిలాండ్]], [[దక్షిణ ఆఫ్రికా]], [[క్యూబా]] వంటి కొన్ని చోట్ల మొసలి మాంసం [[ఊరగాయ]]గా పెడతారు. కొన్ని ప్రత్యేక రెస్టారెంట్లలో మొసలి [[మాంసం]] లభిస్తుంది. మొసలి [[నూనె]] కూడా చాలా కాలంగా చర్మానికి పూసుకోవడానికి వాడుతున్నారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ;కొన్ని ఉపయోగకరమైన రచనలు * Iskandar, DT (2000). ''Turtles and Crocodiles of Insular Southeast Asia and New Guinea''. ITB, Bandung. * Crocodilian Biology Database, FAQ. "How long do crocodiles live for?" Adam Britton. [http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/cbd-faq-q3.htm] * Crocodilian Biology Database, FAQ. "How fast can a crocodile run?" Adam Britton. [http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/cbd-faq-q4.htm] * {{cite book | author = Richford, Andrew S.|author2=Christopher J. Mead | year = 2003 | title = Firefly Encyclopedia of Birds | url = https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse_x5y5| chapter = Pratincoles and Coursers | editor = [[Christopher Perrins]] (Ed.) | pages = [https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse_x5y5/page/252 252]–253 | publisher = Firefly Books | id = ISBN 1-55297-777-3}} == ఇవి కూడా చూడండి == * [[గజేంద్ర మోక్షం]] * [[సింహాచలం]] జరిగే స్వామి వారి ఉత్సవం మకరి వేట. == బయటి లింకులు == {{commonscat|Crocodilia}} * [http://www.crocodilian.com/ Crocodilian Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708204615/http://www.crocodilian.com/ |date=2011-07-08 }} * [https://web.archive.org/web/20080824200234/http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/cbd.html Crocodilian Biology Database] * [https://web.archive.org/web/20060623064651/http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 Crocodile Attacks in Australia] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/680840.stm BBC news finds powerful agent in crocodile blood] <!-- వర్గాలు --> [[వర్గం:సరీసృపాలు]] <!-- అంతర్వికీ లింకులు --> [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 02apq8k6kj0m39j7zsjpf23sq4qng4m 0 74856 4954916 4711831 2026-09-08T14:25:45Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4954916 wikitext text/x-wiki {{సినిమా| name = లక్ష్మీనరసింహా | image = TeluguFilm Lakshminarasimha.jpg| director = [[జయంత్ సి. పరాంజి]]| year = 2004| language = తెలుగు| music =[[మణిశర్మ]]| dialogues =[[పరుచూరి బ్రదర్స్]], హరి| production_company = శ్రీసాయి గణేష్ ప్రొడక్షన్స్| producer = [[బెల్లంకొండ సురేష్]]| starring = [[నందమూరి బాలకృష్ణ]], <br>[[ఆశిన్]], <br>[[రక్షిత]], <br>[[ప్రకాష్ రాజ్]], <br>[[కె. విశ్వనాధ్]], <br>[[కృష్ణ భగవాన్]] | editing = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]] | released = [[జనవరి 14]], [[2004]] | imdb_id = 0929613 }} '''లక్ష్మీనరసింహా''', [[2004]] [[జనవరి 14]]వ తేదీన [[సంక్రాంతి]]కి విడుదలైన ఒక [[తెలుగు సినిమా]]. శ్రీ సాయి గణేష్ ప్రొడక్షన్స్ పతాకంపై నిర్మించిన ఈ చిత్రం లో నందమూరి బాలకృష్ణ , ఆసిన్, రక్షిత నటించారు. ఈచిత్రానికి దర్శకత్వం జయంత్ సి పరాన్జీ కాగా, సంగీతం మణిశర్మ అందించారు. ఇది ఇంతకు ముందు [[తమిళ భాష|తమిళం]]లో విజయవంతమైన "సామి" అనే సినిమాకు [[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] పునర్నిర్మాణం. ==నటీనటులు== {{colbegin}} * [[నందమూరి బాలకృష్ణ]] * [[ఆసిన్]] * [[రక్షిత]] * [[ప్రకాష్ రాజ్]] * [[కె.విశ్వనాథ్]] * [[మాగంటి మురళీమోహన్|మురళీమోహన్]] * [[పరుచూరి వెంకటేశ్వరరావు]] * [[కృష్ణ భగవాన్]] * [[పీలా కాశీ మల్లికార్జునరావు|మల్లికార్జునరావు]] * [[ఎం.ఎస్.నారాయణ]] * [[ఇందుకూరి సునీల్ వర్మ|సునీల్]] * [[ఎల్.బి.శ్రీరామ్]] * [[నర్రా వెంకటేశ్వరరావు]] * [[వల్లభనేని జనార్ధన్]] * [[తోటపల్లి మధు]] * [[ఆహుతి ప్రసాద్]] * లక్ష్మీపతి * [[దువ్వాసి మోహన్]] * మల్లేష్ యాదవ్ * గాదిరాజు సుబ్బారావు * చంద్రమౌళి * కళ్ళు కృష్ణారావు * [[వల్లం నరసింహారావు]] * [[సుధ (నటి)|సుధ]] {{colend}} == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: జయంత్ సి పరాంజీ * సంగీతం: మణిశర్మ * సంభాషణలు: హరి_ పరుచూరి సోదరులు * చిత్రానువాదం: జయంత్ సి పరాంజీ * గీత రచయిత: చంద్రబోస్ , వేటూరి సుందరరామమూర్తి * నేపథ్య గాయకులు: శంకర్ మహదేవన్, సుజాత మోహన్, కార్తీక్, శ్రావణ భార్గవి, మల్లిఖార్జున్, మురళీధర్, మహాలక్ష్మి అయ్యర్, శ్రేయా ఘోషల్, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం * ఛాయ గ్రహణం: కె.ప్రసాద్ * కూర్పు: మార్తాండ్ కె వెంకటేష్ * నిర్మాత: బెల్లంకొండ సురేష్ * నిర్మాణ సంస్థ: శ్రీసాయి గణేష్ ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల: 14:01:2004. == కథ == "లక్ష్మీ నరసింహ" (బాలకృష్ణ) ఒక నిజాయితీగల, చాలా స్ట్రిక్ట్ అయిన [[పోలీస్]] ఆఫీసర్. కాని నేరగాళ్ళను అణచి వేయడానికి ముదురుగా, ఒకోమారు చట్టం పరిధికి అతీతంగా వ్యవహరిస్తుంటాడు. ఒకానొకప్పుడు ధర్మభిక్షం (ప్రకాష్ రాజ్) అనే గూండా నాయకుని కారణంగా హీరో చిన్నతనంలో పల్లెటూరిలో అతని [[చెల్లెలు|చెల్లి]] దూరమయ్యింది, ఆస్తి నాశనమయ్యింది. తరువాత [[విజయవాడ]]లో పోలీస్ ఆఫీసర్‌గా వెళ్లీన కథానాయకుడు అక్కడి రౌడీనాయకుడు ధర్మభిక్షం నుండి ఒకటిన్నర కోట్ల "లంచం" తీసుకొని తన వూరిలో దగాపడినవారిని ఆదుకొంటానికి వాడుతాడు. తరువాత ధర్మభిక్షం అసలు సంగతి తెలుసుకొంటాడు. ఇక హీరో, విలన్ల మధ్య ప్రత్యక్షమైన [[యుద్ధం]] ప్రారంభమౌతుంది. ==హిట్టయిన డైలాగులు== రాజూ అప్పటికప్పుడే చంపుతాడు,దేవుడు ఆ పాపం పండాక చంపుతాడు,కాని నేను సాక్ష్యం లేకుండా చంపుతాను. ==పాటలు== {{Track listing | headline = పాటల జాబితా | extra_column = గాయకులు | total_length = 32:32 | all_music = [[మణిశర్మ]] | title1 = దేవున్నే పిలిచావంటే | lyrics1 = [[చంద్రబోస్ (రచయిత)|చంద్రబోస్]] | extra1 = [[శంకర్ మహదేవన్]] | length1 = 5:43 | title2 = అందంలో ఆంధ్రకోస్తా | lyrics2 = [[వేటూరి సుందరరామమూర్తి|వేటూరి]] | extra2 = [[ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[శ్రేయా ఘోషల్‌]] | length2 = 5:32 | title3 = జడతోటి కొడితే | lyrics3 = చంద్రబోస్ | extra3 = ఎస్. పి. బాలసుబ్రహ్మణ్యం, [[సుజాత మోహన్|సుజాత]] | length3 = 5:44 | title4 = మరుమల్లి జాబిల్లి | lyrics4 = చంద్రబోస్ | extra4 = శంకర్ మహదేవన్, [[శ్రావణ భార్గవి]], మురళీధర్ | length4 = 5:24 | title5 = పప్పేసుకో చారేసుకో | lyrics5 = చంద్రబోస్ | extra5 = [[మల్లికార్జున్]], [[మహాలక్ష్మి అయ్యర్]] | length5 = 4:23 | title6 = నాతోటి నీకు పనుంది | lyrics6 = చంద్రబోస్ | extra6 = [[కార్తీక్ (గాయకుడు)|కార్తీక్]], మహాలక్ష్మి అయ్యర్ | length6 = 5:44 }} == బాక్సాఫీసు == * 272 కేంద్రాలలో 50 రోజులు, 87 కేంద్రాలలో 100 రోజులు ==బయటిలింకులు== * {{imdb title|id=0929613|title=లక్ష్మీనరసింహా}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:నందమూరి బాలకృష్ణ సినిమాలు]] [[వర్గం:మణిశర్మ సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ప్రకాష్ రాజ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కె. విశ్వనాధ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:పరుచూరి బ్రదర్స్ సినిమాలు]] [[వర్గం:మురళీమోహన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సునీల్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:మల్లికార్జునరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రఘుబాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎల్. బి. శ్రీరాం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఆహుతి ప్రసాద్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కృష్ణ భగవాన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సుధ నటించిన సినిమాలు]] b96llzvd2sre9tm4tstte5mqvzy4q4a 0 82708 4954919 4597009 2026-09-08T14:57:10Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4954919 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film| | name = వర్షం | image = Varsham.jpg | director = [[శోభన్]]| | writer = [[పరుచూరి సోదరులు]]<br>[[వీరు పోట్ల]]<br>[[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]| | starring = [[ప్రభాస్]],<br>[[త్రిష కృష్ణన్]],<br>[[గోపీచంద్]],<br>[[ప్రకాష్ రాజ్]]| | producer = [[ఎం. ఎస్. రాజు (సినీ నిర్మాత)|ఎం. ఎస్. రాజు]]| | music = [[దేవీశ్రీ ప్రసాద్]]| | cinematography = [[ఎస్. గోపాలరెడ్డి]]| | distributor = [[సుమంత్ ఆర్ట్ ప్రొడక్షన్స్|సుమంత్ ఆర్ట్స్]]| | released = 14 జనవరి 2004| | runtime = | | country = [[భారతదేశం]]| | language = [[తెలుగు]]| | budget = | }} '''వర్షం''' [[ఉప్పలపాటి ప్రభాస్ రాజు|ప్రభాస్]], [[త్రిష]] జంటగా నటించిన [[2004]]లో విడుదలైన [[తెలుగు]] సినిమా. ఎం. ఎస్. రాజు నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి దర్శకుడు శోభన్. సంగీతం దేవిశ్రీ ప్రసాద్ అందించిన ఈ మ్యూజికల్ గా కూడా విజయం సాధించింది. సంక్రాంతి కానుకగా ఈ చిత్రం విడుదలై విజయ పరంపర కొనసాగించింది. == థీమ్స్, ప్రభావాలు == [[కోలా కృష్ణమోహన్]] అనే వ్యక్తి [[యూరో]]లాటరీ స్కామ్ చేసి రాష్ట్రవ్యాప్తం సంచలనం సృష్టించి జైలుకు వెళ్ళాడు. 2003లో ఈ సంఘటన జరిగి, వార్తల్లో మారుమోగింది. ఈ [[సినిమా]]లో కథానాయిక తండ్రి పాత్ర కూడా మోసాలు, బోల్తా కొట్టించడం, ఈజీమనీకి పాకులాడడం వంటి లక్షణాలతో ఉండడంతో పై సంఘటనను స్ఫురించేలా ఆ పాత్రకి కోలా రంగారావు అంటూ పేరుపెట్టారు.<ref name="యమ్‌డన్‌ - 01">{{cite web|last1=ఎమ్బీయస్|first1=ప్రసాద్|title=యమ్‌డన్‌ - 01|url=http://telugu.greatandhra.com/articles/mbs/mbs-emden-1-57068.html|website=గ్రేటాంధ్ర|accessdate=29 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224193618/http://telugu.greatandhra.com/articles/mbs/mbs-emden-1-57068.html|archive-date=24 December 2014|url-status=dead}}</ref> ==నటవర్గం== * వెంకట్ గా [[ప్రభాస్ రాజు|ప్రభాస్]] * శైలజగా [[త్రిష కృష్ణన్]] * భద్రన్నగా [[గోపీచంద్||తోట్టెంపుడి గోపీచంద్]] * శైలజ తండ్రి కోలా రంగారావుగా [[ప్రకాష్ రాజ్]] * వెంకట్ స్నేహితునిగా [[సునీల్ (నటుడు)|సునీల్]] * భద్రన్న అనుచరునిగా [[రఘుబాబు]] * [[చంద్రమోహన్]] * [[వేణుమాధవ్]] * [[ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం]] * [[ఎమ్మెస్ నారాయణ]] * [[మల్లికార్జునరావు]] * [[ఎ.వి.ఎస్.]] * [[జయప్రకాశ్ రెడ్డి]] * [[శివాజీ రాజా]] == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: శోభన్ * చిత్రానువాదం: ఎం.ఎస్.రాజు * కథ: వీరు పోట్ల * సంగీతం: దేవిశ్రీ ప్రసాద్ * సంభాషణలు: పరుచూరి సోదరులు * నేపథ్య గాయకులు: సుమంగళి, కార్తీక్, శ్రేయా ఘోషల్, టిప్పు, ఉష, మల్లిఖార్జున్, కల్పన, కె.ఎస్.చిత్ర, సునీతరావు, సాగర్, రాక్వీబ్ ఆలం * ఫోటోగ్రఫి: ఎస్.గోపాల్ రెడ్డి * కూర్పు: కె.వి.కృష్ణారెడ్డి * నిర్మాత: ఎం.ఎస్.రాజు * నిర్మాణ సంస్థ: సుమంత్ ఆర్ట్స్ ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల: 14:01:2004. == పాటల జాబితా == 1 : కోపమా నాపైన, గానంకార్తీక్, శ్రేయా ఘోషల్ * 2 :లంగా వోణి నేటితో , గానం: టిప్పు ,ఉష * 3 :జూలీ జూలీ , గానం .మల్లికార్జున , కల్పన * 4 :నువ్వొస్తానంటే నేనొద్దంటానా గానం:, కె ఎస్ చిత్ర, రాక్విబ్ ఆలం 5 :నైజాం పోరీ , గానం :సునీత రావు 6 :నీటి ముళ్లై , గానం:, సుమంగళి, సాగర్. == రీ-రిజీజ్ == ప్రభాస్ తొలి సినిమా [[ఈశ్వర్]] విడుదలై 2022, నవంబరు 11 నాటికి 20 సంవత్సరాలు పూర్తయిన సందర్భంగా వర్షం సినిమాను 4కె రెసొల్యూషన్ తో రీ-రిలీజ్ చేశారు. హైదరాబాద్ ఆర్టీసీ క్రాస్ రోడ్డులోని సంధ్య 70ఎంఎం, సంధ్య 35ఎంఎం రెండు థియేటర్లలో రెండు షోల చొప్పున (ఉ. గం 8.15 ని.లకు, రాత్రి గం 9 కి) వేయగా, హౌస్ ఫుల్ గా నడిచాయి. ==పురస్కారాలు== * [[నంది పురస్కారాలు]] ** [[నంది ఉత్తమ ఆడియోగ్రాఫర్స్]]: పి. మధుసూధన్ రెడ్డి == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎం.ఎస్.రాజు నిర్మించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:దేవిశ్రీ ప్రసాద్ సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ప్రకాష్ రాజ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ప్రభాస్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:త్రిష నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:గోపిచంద్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:పరుచూరి బ్రదర్స్ సినిమాలు]] [[వర్గం:సునీల్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:రఘుబాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:చంద్రమోహన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:వేణుమాధవ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ధర్మవరపు సుబ్రహ్మణ్యం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:మల్లికార్జునరావు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎ.వి.ఎస్. నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:జయప్రకాశ్ రెడ్డి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:శివాజీ రాజా నటించిన సినిమాలు]] dl27zcyqb0jvkihou2ie64c1zu3a5jy 0 84630 4955281 4839204 2026-09-09T09:10:30Z Pranayraj1985 29393 4955281 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name = లియో టాల్‌స్టాయ్ | image = L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg | caption = | birthdate = 09-09-1828 | birthplace = [[:en:Yasnaya Polyana|యస్నాయా పోల్యానా]], [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] | deathdate = 20-11-1910 | deathplace = [[:en:Lev Tolstoy (settlement)|అస్తపోవో]], రష్యన్ సామ్రాజ్యం | occupation = [[నవలాకారుడు]] | genre = [[:en:realism (arts)|రియలిస్ట్]] | political movement = [[:en:Christian Anarchism|క్రిస్టియన్ అనార్కిస్ట్]]<br />[[Pacifism|pacifist]] | notableworks =''[[వార్ అండ్ పీస్]]''<br />''[[:en:Anna Karenina|అన్నా కరెనీనా]]'' | influences = [[:en:Petr Chelčický|Petr Chelčický]], [[:en:Aleksandr Pushkin|అలెక్సాండర్ పుష్కిన్]], [[:en:Laurence Sterne|లారెన్స్ స్టెర్నె]], [[:en:Harriet Beecher Stowe|Harriet Beecher Stowe]], [[:en:Charles Dickens|ఛార్లెస్ డికెన్స్]], [[ప్లేటో]], [[అరిస్టాటిల్]], [[:en:Jean-Jacques Rousseau|జీన్-జాక్వె రూసో]], [[:en:Arthur Schopenhauer|ఆర్థర్ స్కోపెన్‌హావర్]], [[:en:Nikolai Vasilievich Gogol|నికోలాయ్ వసీలెవిక్ గొగోల్]], [[బైబిల్]], [[:en:Henry David Thoreau|థోరో]]{{Fact|date=August 2008}} | influenced = [[మహాత్మా గాంధీ|మోహన్ దాస్ కరమ్ చంద్ గాంధీ]], [[మార్టిన్ లూథర్ కింగ్]], [[వర్జీనియా వుల్ఫ్]], [[ఓర్హాన్ పాముఖ్]], [[:en:Ludwig Wittgenstein|లుడ్విగ్ విట్ట్‌గెస్టైన్]], [[:en:Edna O'Brien|ఎడ్నా ఓబ్రియెన్]], [[:en:James Joyce|జేమ్స్ జోయెసి]], [[:en:Vladimir Nabokov|వ్లాదిమిర్ నబోకోవ్]], [[:en:J. D. Salinger|జె.డి. సలింగర్]], [[:en:Modernism|నవీనవాదం]]{{Fact|date=August 2008}} | website = }} '''లియో టాల్‌స్టాయ్''' లేదా లియో తోల్‌స్తోయ్ ([[సెప్టెంబర్ 9]] [[1828]] – [[నవంబర్ 20]] [[1910]]) [[సోవియట్ యూనియన్]] ([[రష్యా]]) కు చెందిన ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన రచయిత,<ref name="Britannica">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/biography/Leo-Tolstoy |title=Leo Tolstoy |encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]] |accessdate=4 September 2018}}</ref> నవలాకారుడు. 1902 నుంచి 1906 వరకు ప్రతి సంవత్సరం సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి కోసం ప్రతిపాదించబడ్డాడు. 1901,1902,1909 సంవత్సరాల్లో నోబెల్ శాంతి బహుమతి కోసం అతని పేరు ప్రతిపాదించబడింది. కానీ ఒక్కసారి కూడా ఆయనకు బహుమతి రాలేదు. ఇది నోబెల్ బహుమతికి సంబంధించి ఒక వివాదంగా మిగిలిపోయింది.<ref>{{Cite web|url=https://old.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=9303|title=Nomination Database|website=old.nobelprize.org|access-date=2019-03-08|archive-date=2019-10-06|archive-url=https://archive.today/20191006000718/https://old.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=9303|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/ceremonies/proclamation-sent-to-leo-tolstoy-after-the-1901-years-presentation-of-nobel-prizes/|title=Proclamation sent to Leo Tolstoy after the 1901 year's presentation of Nobel Prizes|website=NobelPrize.org|language=en-US|access-date=2019-03-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/1950/10/winning-the-nobel-prize/305480/|title=Winning the Nobel Prize|last=Hedin|first=Naboth|date=1950-10-01|website=The Atlantic|language=en-US|access-date=2019-03-08}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.huffingtonpost.com/2010/10/07/nobel-prize-in-literature_1_n_752826.html|title=Nobel Prize Snubs In Literature: 9 Famous Writers Who Should Have Won (Photos)|date=2010-10-07|work=Huffington Post|access-date=2019-03-08|language=en-US}}</ref> 1828లో రష్యాలోని ఒక కులీన కుటుంబంలో జన్మించిన టాల్‌స్టాయ్ " సమరం - శాంతి" (వార్ అండ్ పీస్) (1869), [[అన్నా కరెనీనా]] (1878) నవలలు రచించి పేరు సాధించాడు.<ref>{{cite magazine |url=https://www.newyorker.com/books/page-turner/facing-death-with-tolstoy |title=Facing death with Tolstoy |magazine=[[The New Yorker]] |last=Beard |first=Mary |date=5 November 2013}}</ref> == రచనలు == * ''[[ది కింగ్‌డమ్ ఆఫ్ గాడ్ ఈజ్ వితిన్ యు]]'' == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{Authority control}} [[వర్గం:రష్యన్ రచయితలు]] [[వర్గం:1828 జననాలు]] [[వర్గం:1910 మరణాలు]] [[వర్గం:సోవియట్ యూనియన్]] m8ikrby6l53ji4v8ufyu4z4lf9kh4gv 4 90932 4955238 4954778 2026-09-09T06:34:05Z Nskjnv 103267 /* వికీపీడియా ఏషియన్ మంత్ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ */ 4955238 wikitext text/x-wiki {{అడ్డదారి|[[WP:VP]]}} {{రచ్చబండ}} {{కొత్త విభాగము | వ్యాఖ్య=కొత్త చర్చ ప్రారంభించండి}} {{Archives|auto=yes}} {{మొదటిపేజీ_నిర్వహణస్థితి}} {{సహకారం_స్థితి}} == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:02, 17 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == ఉరుకుల పరుగుల ఉర్దూ వికీపీడియా == ఉర్దూ వికీపీడియా పరుగెత్తుతోంది. మార్చి 1 న 2,40,000 వ్యాసాలుండగా ఇవ్వాళ అది 4,42,000 దాటింది. మూడు నెల్లలు ఇంకా నిండలేదు, లక్షా 80 వేల కొత్త వ్యాసాలు వచ్చాయి. వ్యాసాల సంఖ్య పరంగా ఈ 3 నెలల్లో 50 వ స్థానం నుండి 34 వ స్థానానికి ఎగబాకింది. ఏప్రిల్లో 97457, మేలో 94834 వ్యాసాలు రాసారు. 2026 లో మొత్తం దాదాపు 2,06,000 వ్యాసాలొచ్చాయి. వీటిలో ఎక్కువ వ్యాసాలు బాట్లు రాసినవే - ఒక బాటు 86,933 వ్యాసాలు రాయగా, మరోటి 86,015 రాసింది. ఒక వాడుకరి 20,000 రాసారు. అయితే - ఇవన్నీ చాలావరకూ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. 2026 లో వచ్చిన 2 లక్షల 6 వేల వ్యాసాల సగటు పరిమాణం 1974 బైట్లు. ఆ వికీలో ఉన్న మొత్తం వ్యాసాలు 4,42,000. సగటున ఒక్కో కంటెంటు పేజీలో ఉన్న పదాల సంఖ్య 208. పోలిక కోసం చూస్తే - తెలుగులో ఇది 502.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 22 మే 2026 (UTC) :అంత వేగంగా సృష్టించారంటే దాని నాణ్యత ఏ మాత్రం ఉంటుందో మరి. ఈ ఏఐ యుగంలో ఎవరైనా అలా సృష్టించేస్తున్నారు. మనం వేగమే కాకుండా, నాణ్యత, భాషా సొగసు లాంటి వాటిమీద దృష్టి పెడితే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 10:08, 22 మే 2026 (UTC) ::రెండిటిని సమతుల్యంగా ఉండేటట్లు ప్రాజెక్టులు నిర్వహించాలని నా అభిప్రాయం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:45, 22 మే 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]], @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]], @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈరోజు ఏఐ కొన్ని లక్షలు కాదు, కావాలంటే కోట్ల వ్యాసాలు సృష్టించి ఇచ్చెయ్యగలదు. బాట్లు వాటిని తెచ్చి ఏ వికీలో అయినా కొట్టెయ్యగలవు. అయితే, ఇప్పుడున్న ప్రపంచంలో మనిషి రాసి, మనిషి దిద్దిన సమాచారానికి ఉన్న విలువ ఇంతకుముందు కన్నా కొన్ని వేలరెట్లు పెరిగింది. వికీకి భవిష్యత్ అదే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:35, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] == duplicates [[నీతో (సినిమా)]], [[నీతో (2022 సినిమా)]] [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 09:39, 24 మే 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[నీతో (2022 సినిమా)]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[నీతో (సినిమా)]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 10:12, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[వేపాడ సుబ్బారావు]] [[కంచరపాలెం రాజు]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:39, 24 మే 2026 (UTC) কল্কি గారూ [[వేపాడ సుబ్బారావు]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[కంచరపాలెం రాజు]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:24, 24 మే 2026 (UTC) == duplicates [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]], [[ఆనంద శంకర్ రే]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:47, 25 మే 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ [[ఆనంద శంకర్ రే]] వ్యాసంలో విలీనం మూస చేర్చబడినది. ఆ వ్యాసాన్ని అంతకు పూర్వం సృష్టించిన [[అన్నదా శంకర్ రాయ్]] లో విలీనం చేయడం జరుగుతుంది. ఈ విలీన విషయాన్ని గుర్తించినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:15, 25 మే 2026 (UTC) == మూలాల అనువాదం == వ్యాసపాఠ్యంతో పాటు మూలాలను కూడా అనువదించిన సందర్భాలు కనిపించాయి. మూలంలో వాడే మూసలు కొన్ని ఉన్నాయి - Cite book, Cite journal, Harvp ఇలాంటివి. ఇవి మూస పేర్లు. వాటిని అలాగే, ఇంగ్లీషు లోనే వాడాలి. వీటిని తెలుగు లోకి అనువదించడం/లిప్యంతరీకరణ చెయ్యకూడదు. ఇవే కాదు, ఏ మూసనూ చెయ్యకూడదు. అలాగే ఈ మూసల్లో అనేక పరామితులు ఉంటాయి - {{para|first}}, {{para|author}}, {{para|access-date}}, {{para|editor}},.. వగైరా. వీటిని కూడా అనువదించకూడదు. కొన్ని పేజీల్లో వీటిని అనువదించారు. ఉదాహరణకు, Cite book కు "సైట్ బుక్" అని, "సైట్ పుస్తకం" అని, "ఉల్లేఖన పుస్తకం", "ఉదయించిన పుస్తకం", "ఉదహరించిన పుస్తకం" ఇలా రకరకాలు అనువాదాలున్నాయి. పరామితుల్లో "రచయిత-లింక్", "యాక్సెస్-డేట్", "తేదీ", "సంవత్సరం" - లాంటి అనువాదాలున్నాయి. dead link ను చనిపోయిన అని అనువదించింది. వీటి కారణంగా మూలాల్లో అనేక దోషాలు ఏర్పడి, ఆ పేజీలు "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాల్లోకి ఆటోమాటిగ్గా చేరిపోయాయి. [[న్యూజీలాండ్]] అనే పేజీలో ఇలాంటి అనువాదాలను సవరించాను (ఆ పేజీలో చెయ్యాల్సింది ఇంకా ఉంది). వెతుకులాటలో చూస్తే, కింది పేజీల్లో కూడా ఇలాంటి దోషాలు ఉన్నట్లు తెలిసింది. ఇంకా ఎన్ని పేజీల్లో ఉన్నాయో తెలీదు. {{hlist| * [[బిల్ క్లింటన్]] * [[ఫ్లోరెన్స్ నైటింగేల్]] * [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] * [[వ్లాదిమిర్ పుతిన్]] * [[రిచర్డ్ నిక్సన్]] * [[హెర్డు ఐలాండ్&మెక్‌డొనాల్డ్ దీవులు]] * [[నార్ఫోక్ దీవులు]] * [[డ్వైట్ డి. ఐసెన్‌హోవర్]] * [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]] * [[విలియమ్ హెన్రీ హారిసన్]] * [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఆస్ట్రియా సామ్రాజ్యం]] * [[న్యూ గినియా]] * [[జేమ్స్ మన్రో]] * [[ఫ్రాంక్లిన్ పియర్స్]] * [[హ్యారీ ఎస్. ట్రూమన్]] * [[రెండవ మెక్సికన్ సామ్రాజ్యం]] * [[స్పానిష్ సామ్రాజ్యం]] * [[ఫ్రెంచి అల్జీరియా]] * [[మొదటి ఫ్రెంచి సామ్రాజ్యం]] }} "రోమన్ సామ్రాజ్యం" పేజీలో మూలాల్లోని మూసలకు చేసిన అనువాదాలు 340 పైచిలుకు ఉన్నాయి. మొత్తం ఉన్న మూలాలు 550 పైచిలుకు. === ఎందుకు ఇలా జరిగింది? === ఇంగ్లీషు వ్యాసం లోని '''సోర్సుటెక్స్టు'''ను గూగుల్ ట్రాన్స్‌లేట్ సైటుకు ఇస్తే, బహుశా ఇలాగే అనువదిస్తుంది. యంత్రాన్ని వాడి అనువాదాలు చేసేటపుడు, సోర్సు టెక్స్టును కాకుండా (అంటే పేజీని సోర్స్ ఎడిట్ మోడ్‌లో తెరిచి, ఎడిటరు నుండి కాపీ చేసుకోవడం), విజువల్ ఎడిటరు నుండి కాపీచేసుకుని అనువదించినా, రెండర్డ్ టెక్స్టును (అంటే పాఠకుడికి కనబడే పాఠ్యం) అనువదించినా ఇలాంటివి జరగవు. అయితే ఈ పద్ధతుల్లో మూలాలు, లింకులూ రావు. అంచేత సోర్సుకోడును అనువదిస్తూ ఉండి ఉంటారు (కానీ, సోర్సుకోడు అనువాదంలో బోలెడన్ని ఎర్రలింకులు వచ్చేస్తాయి) === ఇకపై ఏం చెయ్యాలి? === దీనికి ఒక చక్కటి, సులువైన, తెలివైన, విలువైన పరిష్కారం వేసే ఉంది. అదే అనువాద పరికరం! అదే అనువాదం చేస్తుంది. అదే వికీలింకులను చేరుస్తుంది. మూలాలు, మూసలు, వర్గాలూ.. వగైరాలను అదే చేర్చేస్తుంది. ఈ మూసలను అనువదించడాలు, పరామితులను అనువదించడాలూ అది చెయ్యదు (వేరే తప్పులు చేస్తుంది. :-) మనం చెయ్యాల్సిందల్లా ఆ తప్పులను సవరించడం -"మరియు" లను ఏరెయ్యడం, భాషను సహజమైన తెలుగు లాగా మార్చడం, వగైరా!) === ఇపుడేం చెయ్యాలి === సవరించాలి. "మూలాల లోపాలున్న పేజీలు", "CS1 errors:.." లాంటి వర్గాలు పోయే దాకా సవరణలు చెయ్యాలి. అనువాదాల స్థానే, ఇంగ్లీషులో ఉండే ఒరిజినల్ పేర్లను పెట్టాలి. ;వినతి :వాడుకరులు తమతమ వీలును బట్టి పై పేజీల్లోని దోషాలను సవరించవలసినదిగా వినతి. ;గమనిక :ఈ పనికి కాస్త సమయం పట్టే అవకాశం ఉంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:14, 27 మే 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:15, 27 మే 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా? == వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:01, 30 మే 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:34, 30 మే 2026 (UTC) == 4వ ఎడిట థాన్ ముగిసింది == 4వ ఎడిట థాన్ జూన్ 1, తో ముగిసింది. 10మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 1160పైగా వ్యాసాలు తెలుగువికీపీడియాలో చేరాయి. మూల్యాంకనం, పోటీ ఫలితాల ప్రకటన త్వరలోనే జరుగుతుంది. పాల్గొన్న ప్రతివారికి పేరు పేరునా ధన్యవాదాలు. ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసిన కశ్యప్ గారికి, సహాయంతో కూడిన ప్రోత్సాహం అందించిన చదువరిగారికి ప్రత్యేకంగా కృతజ్ఞతలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 11:44, 1 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హబీబ్ రెహమాన్]], [[హబీబ్ రెహమాన్ (వాస్తుశిల్పి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:47, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing information, I have added the merge template. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[హీనో కుహ్న్]], [[హెయినో గుంథర్ కున్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 03:59, 5 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Thank you for identifying and providing the information, I have merged it. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 04:56, 5 జూన్ 2026 (UTC) == Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు == ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం "వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు" పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేను దీనిద్వారా కొన్ని తెలియని సూచనలు తెలుసుకున్నాను. చాలా విపులంగా పూర్తి తెలుగులో రాసినందుకు ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:01, 7 జూన్ 2026 (UTC) == ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి == * కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది. ** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, "గమనికల"ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. ** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ "CS1 errors" వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి. ** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు * పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు. **'''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు. ::: {{code|lang=css|.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */}} * లోపాలను సవరించి, పేజీ పై వర్గాల్లో లేదని నిర్థారించుకోవాలి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:29, 7 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతీసారీ ఇవి సమస్య గానే ఉంటాయి, ముఖ్యంగా అనువాద వ్యాసాలలో. విపులంగా తెలియ చేసినందుకు ధన్యవాదాలు అండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:43, 7 జూన్ 2026 (UTC) == కర్సరు మాయమౌతోంది! == వికీపీడియాలో పేజీలో దిద్దుబాట్లు చేసేటపుడు, ఎడిట్ పెట్టెలో కర్సరు కాసేపు కనబడకుండా మాయమౌతోంది. ఎడిట్ పెట్టె నుండి బయటికి వస్తే కనబడుతోంది. సమస్యంతా ఎడిట్ పెట్టె లోనే. ఒక ఆరేడు సెకండ్ల తరువాత కనబడుతోంది. చాలా ఎక్కువగా జరుగుతోంది. ఇంకెవరికైనా ఉందా ఈ సమస్య?__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 12:53, 7 జూన్ 2026 (UTC) :మొత్తం మీద నాకు కూడా కాసేపుటికి కానీ కనిపించుటలేదు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:39, 7 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[చక్కెర సీతాఫలం]], [[సీతాఫలం]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:38, 8 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] Sir, I've set up templates that need to be merged into two articles. Thanks for letting me know. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 05:48, 8 జూన్ 2026 (UTC) == దాచిన వర్గాలను చూడాలంటే.. == తెవికీ పేజీల్లో మామూలుగా మనకు కనబడే వర్గాలతో పాటు దాచిన వర్గాలు కూడా ఉంటాయని తెలిసిన సంగతే. వాటిని చూడడం పాఠకులకు అవసరం కాకపోయినా, వికీలో దిద్దుబాట్లు చేసే వాడుకరులకు అవసరం. పేజీలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నపుడు సాఫ్టువేరు ఆటోమాటిగ్గా వాటిని కొన్ని వర్గాల్లోకి చేరుస్తుంది. అవి దాచిన వర్గాల్లో ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, పొట్టి మూలాలలో లోపాలు ఉన్న పేజీలను [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors|Harv and Sfn no-target errors]] అనే వర్గం లోకి చేరుస్తుంది. వాటిని చూడాలంటే మన అభిరుచుల్లో, [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో ఉండే "{{int:Tog-showhiddencats}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకోవాలి (టిక్కు పెట్టుకోవాలి). అపుడు దాచిన వర్గాలన్నీ కనిపిస్తాయి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:28, 8 జూన్ 2026 (UTC) == "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక విశేషం == మీ అభిరుచుల్లో [[ప్రత్యేక:అభిరుచులు#mw-prefsection-rendering|రూపురేఖలు]] ట్యాబులో, "{{int:Checkuser-userinfocard-enable-preference-description/te}}" అనే అంశాన్ని ఎంచుకుంటే, "ఇటీవలి మార్పులు"లో ఒక కొత్త విశేషం కనిపిస్తుంది. ఈసరికే దీన్ని వాడి ఉంటే సరి, లేదంటే...__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:17, 10 జూన్ 2026 (UTC) :అవును ,నేనూ ఇప్పుడే ఎనేబుల్ చేసుకున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:35, 10 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[పసలపూడి వీరబాబు]], [[విరుమాన్]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:13, 12 జూన్ 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] The first of these two is a Telugu movie, the second is a Tamil movie, two different articles, thank you [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:48, 12 జూన్ 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు == వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC) :ప్రతిపాదన బావుంది . తుది గడువు లేకపోవడం ఇంకా బావుంది. పాల్గొంటాను. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:32, 18 జూన్ 2026 (UTC) == తొలగించేందుకు ప్రతిపాదించిన పేజీలు == కింది పేజీలను తొలగించడానికి ప్రతిపాదిస్తూ ఆ పేజీల్లో మూసలు పెట్టారు. కానీ, తొలగింపు చర్చ పేజీని తెరవలేదు. అంచేత చర్చ ఏమీ జరగలేదు. ఈ పేజీలను పరిశీలించి, వాటి చర్చ పేజీల్లో గానీ, లేదా తొలగింపు చర్చ పేజీని సృష్టించి అక్కడ గానీ.. అభిప్రాయాలు చెబితే, నిర్ణయాలు తీసుకోవచ్చు. * [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] (ఇదే కంటెంట్ [[ఐబిసిఎఫ్]] లో ఉంది, ఎన్వికీ లో తొలగింపుకు ప్రతిపాదించారు. మెరుగు పరచడానికి అనుమతి అడగాలి) * [[జన్మ సిద్దాంతం]] * [[గ్రహస్థితి]] * [[గోచారము]] * [[ఐబిసిఎఫ్]] (ఇదే కంటెంట్ [[బర్డ్ ఫౌండేషన్]] లో ఉంది) * [[లక్ష్మీ నారాయణ మహరాణా]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను)--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : మెరుగు పరిచాను --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[సామ్ (సంగీతకారుడు)]] (నేను మెరుగు పరుస్తాను) --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 28 జూన్ 2026 (UTC) : ప్రయత్నం చేశాను. కాలేదు. తొలగింపుకు సమర్ధించాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 04:20, 6 జూలై 2026 (UTC) * [[రాశులు-అధిపతులు]] __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:28, 21 జూన్ 2026 (UTC) :::మెరుగు పరుస్తాను అనే వాడుకరులు ప్రక్కన సంతకం చేయండి. ఆ వ్యాస తొలగింపు చర్చలో కూడా పాల్గొని ఆ విషయాన్ని తెలియజేయండి.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:09, 25 జూన్ 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|చర్చ]])</bdi> 17:11, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 20:33, 23 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-25_Wikipedias&oldid=30721311 --> == if possible rename [[అందగాడు (అయోమయనివృత్తి)]] to [[అందగాడు (సినిమా)]] == dismb is list of films only, thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 10:27, 24 జూన్ 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:30, 25 జూన్ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == why wiktionary template is landing on en.wiktionary == when i add <nowiki>{{Wiktionary}}</nowiki>, it is landing on en.wiktionary.org BUT NOT on te.wiktionary.org [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 14:10, 26 జూన్ 2026 (UTC) == ఐదో వెయ్యి కోసం ఐదో ఎడిటథాన్ == ఫౌండేషను, గూగుల్‌లతో కలిసి మన యూజర్‌గ్రూపు నిర్వహిస్తున్న ప్రాజెక్టులో భాగంగా కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించి, కంటెంటు గ్యాపును కొంత పూడ్చాలనేది మన సంకల్పం. అందులో భాగంగా ఇప్పటికి 4 ఎడిటథాన్లు పెట్టుకున్నాం. ఐదోది కూడా సిద్ధమైంది. జూలై 1 మొదలు కాబోతోంది. దానికి [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ప్రాజెక్టుపేజీ]] పెట్టాం, చూడండి. ఈసారి కొత్త వ్యాసాలతో, పాటు పాత వ్యాసాలను మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసాలుగా తీర్చిదిద్దే పని కూడా ఈ ప్రాజెక్టుతో మొదలుపెడుతున్నాం. తెవికీలో తొట్టతొలి 10 మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్ది, ప్రదర్శించే అవకాశం ఇది. ఈ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించి, ఆన్‌లైను సమావేశం అవసరమని భావిస్తే ఇక్కడ రాయండి. వాటిని బట్టి, 29/30 తేదీల్లో ఒకరోజున ప్రాజేక్టు సమావేశం పెట్టవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:15, 27 జూన్ 2026 (UTC) == duplicates [[ఉషా]], [[ఉష (అయోమయ నివృత్తి)]] == thnx [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 00:13, 28 జూన్ 2026 (UTC) :thnx , Clubed [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:10, 28 జూన్ 2026 (UTC) == if possible rename [[లైలా మజ్ను]] to [[లైలా మజ్ను (సినిమా)]] == only films are listed, thnx or better, how do i rename or make change myself ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 06:15, 28 జూన్ 2026 (UTC) == ఎడిటతాన్ -4 == యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 [https://w.wiki/Rrxy పోటీ ఫలితాలు] ప్రకటించారు. 1210 వ్యాసాలు ఈ ఎడిటథాన్-4 ద్వారా తెవికీ కి సమకూడాయి. ఈ పోటీలో మొత్తం 10 మంది వాడుకరులు పాల్గొన్నారు. 6మంది విజేతలు గా నిలిచారు. విజేతలకు అభినందనలు. పాల్గొన్న వాడుకరులందరికి, ఎడిటథాన్-4 సమన్వయ కర్త కశ్యప్ గారికి ధన్యవాదాలు. - తెలుగు వికీమీడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 12:35, 28 జూన్ 2026 (UTC) == పుట్టినరోజు పండగ == తెవికీ పుట్టినరోజు పండగ, కిందటిసారి తిరుపతిలో జరుపుకున్నట్లుగా ఈసారి కూడా ప్రత్యక్షంగా అందరం కలిసి జరుపుకునే ఆలోచన చేద్దామా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 18:49, 8 జూలై 2026 (UTC) :అవును, ఇప్పటి నుండే ఆ పనులకు చర్యలు ప్రారంభిస్తేనే కార్యక్రమం విజయవంతంగా నిర్వహించకలుగుతాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:16, 9 జూలై 2026 (UTC) :: చాలా ముందుచూపుతో మీ ఆలోచన బాగున్నది. ఈసారి నేను మిస్ కాను.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 06:30, 9 జూలై 2026 (UTC) :నేను మొదట్లో ఈ ప్రయత్నం చేశాను.. కానీ కుదరలేదు. మీరు అందరు సహకారం అందిస్తే నిర్వాహకుడిగా నిర్వహించేందుకు సిద్ధం.--[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 15:40, 9 జూలై 2026 (UTC) ::సూపర్ @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|వినయ్]] గారూ. మీ నిర్వాహకత్వం నాకు ఆమోదమే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:48, 9 జూలై 2026 (UTC) :ఇలాంటి సమావేశాల వల్ల పాత వారికి ఉత్సాహం.. క్రొత్త వారికి విజ్ఞానం... :మీ ఆలోచనకు మద్దతు ఇస్తున్నా <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 03:48, 10 జూలై 2026 (UTC) :: అభినందనలు వినయ్ గారు. Conference grant - Deadline ఆగస్టు 31, 2026 https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference_Grants/Timeline [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 09:24, 10 జూలై 2026 (UTC) :::ఇలాంటి పండుగలు ప్రతీ సంవత్సరం జరగాలి. అప్పుడే వాడుకరులకు ఉత్సాహం కలుగుతుంది. మీ ఆలోచనకు నేను మద్దతు తెలుపుతున్నాను. మనందరం సంవత్సరానికి ఒకసారి కలుసుకోవాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 17:36, 10 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, ఈ చర్చ మొదలై 8 రోజులైంది. నిర్వహించేందుకు మీరు ముందుకు వచ్చి వారమైంది. చిట్టచివరి వ్యాఖ్య వచ్చి కూడా 5 రోజులైంది. ఇకపై దీనికి వ్యాఖ్యలు రాకపోవచ్చుననిపిస్తోంది. వచ్చిన వ్యాఖ్యల్లో అందరూ ప్రోత్సాహమే ఇచ్చారు కాబట్టి, మీరు ప్రత్యిపాదనపై ముందుకు పోవచ్చు. సమావేశాలు పెట్టుకోవడం, మీతో కలిసి పనిచేసేందుకు ముందుకువచ్చేవాళ్ళను ఎంచుకోవడం చెయ్యాలి. ఆపై, స్థలం, తేదీలు, సమావేశాల రూపకల్పన వగైరాలు చెయ్యవచ్చు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 16 జూలై 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు .. నేను రెండు మూడు రోజుల్లో ప్రణాళిక సిద్ధం చేసే పనిలో ఉంటాను.. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 16:50, 16 జూలై 2026 (UTC) == ఎందరో వికీమీడియన్లు - 2 ప్రతిపాదన == 2024 జనవరిలో జరిగిన విశాఖపట్నం తెవికీ పండగలో మనం [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|ఎందరో వికీమీడియన్లు]] అనే పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేసాం. అందులో ఓ పాతిక ముప్ఫై మంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసాం. అలాంటిదే మరొక ప్రయత్నం చేద్దామనే ప్రతిపాదన ఇది. మరొక పాతిక మంది వికీమీడియన్ల గురించి అలాగే రాస్తే ఇంకొక పుస్తకం వేద్దాం. ఒకవేళ పుట్టినరోజు పండగ జరిగితే, పుస్తకం ముద్రించి పండగలో విడుదల చెయ్యవచ్చు. లేదంటే పీడీయెఫ్ కట్టి ఆన్‌లైనులో పంచవచ్చు. మీమీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:40, 9 జూలై 2026 (UTC) :పాత పుస్తకాన్నే మార్పులు చేర్పులతో పునర్ముద్రణ చేస్తే బాగుంటుంది.. క్రొత్తగా ఎక్కువమంది వచ్చినట్లు లేదు.. అలాగే అనుభవజ్ఞులతో ఇంటర్వ్యూ చేసి ప్రచురించవచ్చు అనేది నా అభిప్రాయం <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 03:54, 10 జూలై 2026 (UTC) ::అది కొంతమంది వికీమీడియన్ల గురించి రాసిన పుస్తకం. మరికొందరు వికీమీడియన్ల గురించి రాస్తే బాగుంటుందని భావించి ఈ ప్రతిపాదన చేసాను. మీరన్నట్లు, వారి ఇంటర్వ్యూలను కూడా ప్రచురిస్తే ఇంకా బాగుంటుంది. అయితే ఈ విషయంపై మనిద్దరికీ తప్ప, మరెవరికీ ఆసక్తి ఉన్నట్టు లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:22, 15 జూలై 2026 (UTC) :::లేదండి. ప్రతిపాదన పెట్టారు కాబట్టి కొంత ముందుకు జరిగాక అందరు పాల్గొంటారని ఆశిస్తున్నాను. నా వంతు చేయగలిగేది ఏమైనా ఉంటే నేను కూడా పాల్గొంటాను. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:26, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] గారూ, గతంలో పుస్తకం తయారుచెయ్యడంలో సాధకబాధకాలన్నీ మీరు పడినవాళ్ళే. మీకు తెలీనిదేమీ కాదు. కిందటిసారి లాగానే ఈసారి కూడా పుస్తకం డిజైను చెయ్యడానికీ, ముద్రించడానికీ పవన్ గారూ, మీరూ పూనుకోవాల్సిందే. లేకపోతే అవదు. మీరిద్దరూ అందుకు ముందుంటారు. కానీ ముందసలు పుస్తకం '''రాసేదెవరు'''? '''ఎవరి గురించి''' రాయాలి? ::::గతంలో పుస్తకం వేసినపుడు చాలామంది వికీమీడియన్లు దాన్ని స్వాగతించారు, హర్షం వెలిబుచ్చారు. కానీ చాలా కొద్దిమంది - బహుశా ఒకరో ఇద్దరో - నిరసించడం మనకు వినిపించకపోలేదు. అనుచితమైనదీ, తోటి వాడుకరులను అవమానించేదీ అయిన చర్చ కూడా ఒకటి లేవనెత్తారు - రచ్చబండ లోనే. దాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకునే, ఎవరైనా రాయడానికి ముందుకువస్తే వాళ్ళచేతనే రాయించుదామనీ, ఎవరి గురించి రాయాలో సముదాయం అభిప్రాయాలు తీసుకుని వాళ్ళగురించే రాయించుదామనీ అనుకున్నాను. కానీ అసలు పుస్తకం రాయాలా వద్దా అనేదానికే స్పందన లేదు కాబట్టి ఇక ముందుకు వెళ్ళలేమేమో అనిపిస్తోంది. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:21, 16 జూలై 2026 (UTC) :::::అలాగే అండి. ఇంకా టైం ఉంది కదా, చూద్దాం. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 14:15, 16 జూలై 2026 (UTC) ::::::ఎందరో వికీమీడియన్లు -2 పుస్తకం ప్రచురించ దలిస్తే డిజైన్, ప్రింటింగ్ పనులకు నేను సహకరించగలను. ::::::2024 జనవరిలో ప్రచురించిన 'ఎందరో వికీమీడియన్లు' పుస్తకం ఇప్పుడు ఎక్కడ చూడాలి. [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 08:10, 17 జూలై 2026 (UTC) :::::::@[[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] గారూ, ఆ పుస్తకాన్ని [[S:ఎందరో వికీమీడియన్లు|వికీసోర్సులో]] చూడవచ్చు, డౌన్‌లోడు చేసుకోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:18, 17 జూలై 2026 (UTC) ::::::::ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Kalasagary|Kalasagary]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalasagary|చర్చ]]) 10:34, 17 జూలై 2026 (UTC) == Deletion of non free images which are not linked to any article == Sorry for posting in English. Non free fair use images are not permitted if they are not used in any article. such images are to be deleted as it will be a copyright violation. There are 351 non free images in te.wiki which are not linked to any article. they need to be deleted. For kind attention. @[[వాడుకరి:Arjunaraoc|Arjunaraoc]] @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] @[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] @[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] @[[వాడుకరి:T.sujatha|T.sujatha]] @[[వాడుకరి:Veeven|Veeven]] @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] @[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] @[[వాడుకరి:రహ్మానుద్దీన్|రహ్మానుద్దీన్]] [జాబితా [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు]] పేజీలో ఉంది] [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 07:27, 14 జూలై 2026 (UTC) :[[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]], since the list is too long, I moved it to [[వికీపీడియా:నిర్వాహకుల నోటీసు బోర్డు|Admin's notice board]]. Also, since the list was for the attention of the Admins only, it is appropriate to move it there. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:23, 15 జూలై 2026 (UTC) ::Thank you. - [[వాడుకరి:Balajijagadesh|Balajijagadesh]] ([[వాడుకరి చర్చ:Balajijagadesh|చర్చ]]) 11:51, 15 జూలై 2026 (UTC) == [[కుడుం]] = [[మోదక్ (పిండివంట)]] == both are same ? or కుడుం is undrallu ? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 04:43, 17 జూలై 2026 (UTC) == [[ప్రాథమిక మూలం]] = [[ప్రాథమిక వనరులు]] == both are about same topic. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 05:04, 17 జూలై 2026 (UTC) == suggest equivalents == * Municipality=పురపాలకసంఘం (correct?) * municipal corporation=? * స్థానిక స్వపరిపాలన సంస్థ=? * నగరపంచాయితీ=? [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:13, 18 జూలై 2026 (UTC) == తెవికీలో తేదీ ఆకృతి == మన తేదీ ఆకృతి "'''2026 జూలై 1'''" లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' ("1 జూలై 2026", "జూలై 1, 2026", "2026-07-02" వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు. అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి. నిర్వాహకులకు గమనికలు: # కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి. # తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:39, 18 జూలై 2026 (UTC) == అభినందనలు == వికీమానియా 2026లో ల్యాప్‌టాప్‌లు అందుకుంటున్న [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు, [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH |అభిలాష్]] గారికి శుభాభినందనలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 08:18, 19 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ ధన్యవాదాలు! :మీ అందరి ప్రోత్సాహం, సహకారంతో ముందుకు సాగుతున్న నాకు.. వికీలో మరింత అంకితభావంతో పనిచేయడానికి ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఇచ్చే ఈ బహుమతి మరింత ప్రేరణనిస్తుంది. ఇక ముందు కూడా స్వేచ్ఛా విజ్ఞాన సర్వస్వ విస్తరణ కోసం మరింత కృషి చేస్తాను! :నా తరపున @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|Pavan santhosh.s]] గారు పారిస్ లో జరిగే కాన్ఫరెన్స్ లో ల్యాప్ టాప్ అందుకోనున్నారు. వారికీ ప్రత్యేక కృతజ్ఞతలు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 09:29, 19 జూలై 2026 (UTC) : @ ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] గారూ! నేను [[User:I.Mahesh| I.మహేష్]] గారిని అడిగాను. ఆయన తెస్తానన్నారు. వికీ ఫౌండేషన్ వాళ్ళు ఈ విధంగా లాప్ టాప్ ఇవ్వడం చాలా ఉపయోగకరం అనుకుంటున్నాను. సహకరించి మంచి ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చిన మన తెలుగు కమ్మ్యూనిటీ సభ్యులకు, ఇతర భాషా సభ్యులకు అందరికి ధన్యవాదాలు. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:20, 19 జూలై 2026 (UTC) @[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారికి @[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] మేడం గారికి అభినందనలు. [[వాడుకరి:ఉదయ్ కిరణ్|ఉదయ్ కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:ఉదయ్ కిరణ్|చర్చ]]) 10:51, 19 జూలై 2026 (UTC) <br> @[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు, [[వాడుకరి:I.Mahesh|మహేష్]] గారికి కూడా ప్రత్యేక ధన్యవాదాలు..! - [[వాడుకరి:Muralikrishna m|Muralikrishna m]] ([[వాడుకరి చర్చ:Muralikrishna m|చర్చ]]) 05:48, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయ్ కిరణ్ గారు! [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 12:39, 20 జూలై 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు ఉదయకిరణ్ గారు [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:56, 20 జూలై 2026 (UTC) :'''my blunt opinion''': mediawiki should allocate resources responsibly ! ridiculous providing laptop to a state govt. pensioneer?, andhra vjsuseela. [why? see earliest - https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81/Vjsuseela&target=Vjsuseela&dir=prev] there are no work details on userpage of MYADAM ABHILASH ? huh. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 17:55, 20 జూలై 2026 (UTC) ::Hello @[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], ::Allocation of resources is not related to the individuals personal lives, it's about their on Wiki contributions. ::User Susheela and Abhilash made good contributions towards Telugu community and thereby they have requested for a laptop and the same is endorsed by our community. ::Thank you [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 04:13, 21 జూలై 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]], Your opinion is not just blunt, but disrespectful too. ::When passing comments, one should make sufficiently sure about one's facts. You mentioned that there are no work details on Abhilash's user page. What does that mean? It doesn't mean that he did not contribute to Tewiki; it means you do not know about his contributions which are more than 6000. You just saw the figure 483 on his User page but did not care to go to his contributions page. Is it wise to comment like this without knowing about his contribution? ::Regarding VJS.. Is the occupation a qualification for grant? Or a disqualification? Is there a clause in the grant application about the User's occupation? Does her occupation make her contribution any inferior? Coming to her contributions.., the contributions are 4500+. ANd, these are just online tangible list of contributions. Do you know anything about her offline contributions? You know nothing, I presume. She has been the backbone of Tewiki Badi. She has been one of the main contributors towards various offline projects like Hyd Book fair etc. during the last 3 or 4 years. She richly deserves this grant. ::Your comments on these two grants and grantees are misplaced, unwarranted and mean. Mean because, you addressed her as "andhra" Vjsuseela.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:06, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఇక్కడ మరొక్క సంగతి.. ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు చెయ్యబోయే పని కోసం, గతంలో చేసిన పనికి గుర్తింపుగా కాదు. ఈ ముక్క ఎక్కడో చదివాను. ఇప్పుడు వెతికాను గానీ దొరకలేదు. ఎవరికైనా దొరికితే, అందరి కోసం ఆ లింకును ఇక్కడ ఇవ్వగలరు. పోతే, నా అభిప్రాయంలో గతంలో చేసిన కృషిని అస్సలు పరిగణించకూడదు అని కాదు, దాన్ని పరిగణించాల్సిందే. అలాగే గ్రాంటులు తీసుకున్నవారు, భవిష్యత్తులో తాము చేసే పనితో ఆ గ్రాంటుకు న్యాయం చెయ్యాలి అని నేను భావిస్తాను. ఇక్కడ గ్రాంటు అందుకోబోతున్న ఇద్దరూ దానికి ఖచ్చితంగా న్యాయం చేస్తారనడంలో నాకు సందేహమేమీ లేదు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:38, 21 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, సరిగ్గా చెప్పారు. ::::మరొక ముక్క. అసలు ఈ లాప్ టాప్ అందించడం అన్నది వికీమీడియా ఫౌండేషన్ చేయట్లేదు. ప్రస్తుతం వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ (మెడికల్ వ్యాసాలు మెరుగుపరిచే వాడుకరి గుంపు) బాధ్యతలు చేపట్టింది. అలానే, ఈ లాప్టాప్లు కూడా ఏమీ వికీమీడియా సొమ్ముతో కొంటున్నవి కాదు. ఇవి, Used devices. వికీప్రాజెక్ట్ మెడ్ వారు కో-ఆర్డినేట్ చేస్తున్నారంతే. అలాగే, గతంలో హార్డ్ వేర్ డొనేషన్ ప్రోగ్రామ్ లో భాగంగా ఇచ్చిన లాప్టాప్లు కూడా వికీమీడియా ఫౌండేషన్ స్టాఫ్ ఉపయోగించాకా డిస్కార్డ్ చేయకుండా ఇచ్చినవి. వాళ్ళ సెక్యూరిటీ ప్రొటోకాల్స్ మారడంతో వారు ఆ పని మానుకున్నారు. వీళ్ళు చేస్తున్నారు. అంతే కానీ, లాప్టాప్లు కొని ఇవ్వడం జరగలేదు. ఇదంతా పబ్లిక్ గా [[meta:Hardware_donation_program|Hardware donation program]]<nowiki/>లో దొరుకుతున్న సమాచారమే. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 10:51, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) : నేను లాప్ టాప్ తీసుకున్నాను. ప్రస్తుతానికి బానే ఉంది (refurbished అండ్ ceritified). మహేష్ గారు జాగ్రత్తగా తీసుకువచ్చారు. ఆయనకు ధన్యవాదాలు. నాకు మన తెలుగు కమ్యూనిటీ వాళ్లే కాకుండా ఇతరులు కూడా ఎండార్స్మెంట్ ఇచ్చారు. అందుకే నాకు సంతోషం కలిగింది. ఇందులో చిన్న చిన్న frustrated statements ఉండడం సహజం అనుకుని పట్టించుకోలేదు. అందరి అభిమానానికి, అందించిన విధానపరమైన మద్దతుకు కూడా ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:38, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ లాప్ టాప్ అందుకున్న సందర్బంగా మీకు శుభాభినందనలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 06:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [[రాష్ట్రీయ సేవికా సమితి]] = [[రాష్ట్ర సేవికా సమితి]] == both are identical. thnx. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 07:57, 20 జూలై 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] గారూ, వ్యాసాలను మెరుగుపరచడంలో చురుగ్గా పనిచేస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. వ్యాసాల్లో ఏమైనా ఇబ్బందులు, సమస్యలు కనిపిస్తే ఆయా వ్యాసాలను సరిదిద్దండి లేదా వాటి చర్చ పేజీల్లో రాసెయ్యండి. లేదా సంబంధిత మూసలను చేర్చండి. ఉదాహరణకు ఇలాంటి ఐడెంటికల్ వ్యాసాల్లో {{tl|విలీనము}}, {{tl|విలీనము ఇక్కడ}}, {{tl|విలీనము అక్కడ}} అనే మూసలు పెట్టవచ్చు. మీరు తెలుగు అర్థం చేసుకోగలరని అర్థమైంది. అంచేత అక్కడే రాయడానికి ఇబ్బంది ఉండదు. లేదా ఇక్కడ రాస్తున్నట్టే వాటి చర్చ పేజీల్లో రాయండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:15, 21 జూలై 2026 (UTC) ::both are maya aka w/o wikidata on విలీనము ఇక్కడ, విలీనము అక్కడ. certainly add them in article or raise issue on talk pages. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 16:49, 21 జూలై 2026 (UTC) :::ఆ విడే లింకులేవో మీరే ఇవ్వండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:16, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] but there are already మూస:mergeto and మూస:mergefrom on wikidata. my pov: adding another two is waste of resources. hence not added. [[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:43, 22 జూలై 2026 (UTC) ::::1 more thing. having 2 templates on tewiki is ok for me. i dont want to suggest or argue for 1 template only. -[[వాడుకరి:কল্কি|কল্কি]] ([[వాడుకరి చర్చ:কল্কি|చర్చ]]) 01:49, 22 జూలై 2026 (UTC) :::::మీ ఇష్టం. [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 03:06, 22 జూలై 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:25, 24 జూలై 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 == Dear Wikimedia Contributors, We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. '''Campaign Focus:''' * Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages * Improve content quality with citations, images, and comprehensive information * Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media * Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project. Best regards, ''Communications Team, WCI 2026'' -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 11:44, 26 జూలై 2026 (UTC) ==[[సర్దార్ సర్వాయ్ పాపన్న]]== ఈ వ్యాసాన్ని రాసిన వాడుకరి [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] తాను రాసిన "సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం" మూలాన్ని చేరుస్తూ గ్రంథాన్నంతా వివిధ ఉపపేజీలలో చాలా వ్యాసాలు సృష్టించారు. వాటన్నింటినీ తొలగించాలని నా అభిప్రాయం. వికీ నియమాల ప్రకారం తాను రాసిన గ్రంథాన్నంతా తానే చేర్చడం, యదాతథంగా గ్రంథాన్నంతా చేర్చడం సరికాదని నా అభిప్రాయం. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 01:41, 28 జూలై 2026 (UTC) :మొత్తం 16 పేజీలు సృష్టించారు. పుస్తకాన్ని యథాతథంగా కాపీ పేస్టు చేసినట్టు కనిపిస్తోంది. అన్నిటినీ తొలగించాలి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:32, 28 జూలై 2026 (UTC) ::రచయిత వ్రాసిన పరిశోధనా గ్రంథం తానే వికీ కామన్స్ లో సరియైన లైసెన్స్ లు ఉపయోగించి అప్లోడ్ చేసిన తరువాత వికీసోర్స్ లోకి తీసుకువచ్చి పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. తెవికీ లో 16 పేజీలు తొలగించినా అక్కడ ఇదే పద్దతిలో పునర్ముద్రణ చేయవచ్చు. అయితే పరిశోధన గ్రంథం ప్రచురణ కాకపోతే ఆ విద్యాసంస్థకు కాపీరైట్ ఉంటుంది. [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారికి మార్గదర్శకత్వం కావాలేమో. పరిశీలించండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:31, 28 జూలై 2026 (UTC) :::వికీపీడియా నిర్వాహకులకు మరియు సభ్యులకు నమస్కారం, :::నేను రాసిన 'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న గౌడ్ చారిత్రక నేపథ్యం - పరిశోధనా గ్రంథం' ఆధారంగా వికీపీడియాలో సమాచారాన్ని అందిస్తున్నాను. ఈ పుస్తకానికి సంబంధించిన కాపీరైట్స్ మరియు హక్కులు పూర్తిగా నా వద్దే ఉన్నాయి. వికీపీడియా నియమ నిబంధనలపై నాకు పూర్తి అవగాహన లేకపోవడం వల్ల పుస్తకంలోని అధ్యాయాలను విడివిడిగా పేజీలుగా చేర్చడం జరిగింది. :::సుశీల గారు సూచించినట్లుగా, నా పరిశోధనా గ్రంథాన్ని '''వికీసోర్స్ (Wikisource)''' లో సరియైన లైసెన్స్‌తో ప్రచురించడానికి నేను సంసిద్ధంగా ఉన్నాను. అలాగే వికీపీడియాలోని '''<nowiki/>'సర్దార్ సర్వాయి పాపన్న'''' ప్రధాన వ్యాసాన్ని ఒక విజ్ఞాన సర్వస్వానికి తగినట్లుగా సంక్షిప్తంగా, ప్రమాణిక వికీపీడియా శైలిలో మార్చడానికి మీ మార్గదర్శకత్వం కోరుతున్నాను. దయచేసి నాకు తగిన సూచనలు ఇవ్వగలరు. :::ధన్యవాదాలు, :::-- లింగంపల్లి వెంకటేష్ గౌడ్ [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|చర్చ]]) 12:30, 28 జూలై 2026 (UTC) :: {{ping|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్}} మీరు పరిశోధించి ముద్రించిన గ్రంథాన్ని వికీమీడియాకు రీలైసెన్సింగ్ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నానని వ్రాసారు. ధన్యవాదాలు. నేను మీకు సహాయం చేయగలను. వికీపీడియాలో సమాచారం క్లుప్తంగా మాత్రమే వివరించాలి. ముఖ్యంగా పరిశోధన మొత్తంగా చేర్చరాదు. గమనించండి. సుశీలగారు సెలవిచ్చినట్లుగా వికీసోర్స్ లో మొత్తం సమాచారాన్నంతా చేర్చవచ్చును. గమనించండి.--[[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 15:15, 28 జూలై 2026 (UTC) ::::[[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]] గారూ ఇప్పటికే వికీపీడియా వ్యాసం [[సర్వాయి పాపన్న]] ఉనికిలో ఉంది. దానిని వికీశైలిలో వివిధ మూలాలతో విస్తరించవచ్చు.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:38, 28 జూలై 2026 (UTC) :: [[వాడుకరి:లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్|లింగంపల్లి వెంకటేశ్ గౌడ్]]గారూ [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] గారి సూచన మేరకు వారి కాంటాక్ట్ వివరాలు మీకు మెయిల్ చేశాను [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:30, 30 జూలై 2026 (UTC) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! '''Best wishes,''' [[వాడుకరి:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[వాడుకరి:Kalli navya|Kalli navya]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kalli navya|చర్చ]]) 15:48, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC) == పొట్టి మూలాల గురించి మరొకసారి == {{tl|Sfn}}, {{tl|Harv}} వంటి మూసలు వాడి ఇచ్చే పొట్టి మూలాలకు, అనుబంధంగా పొడుగు మూలాలనివ్వడం తప్పనిసరి. పొట్టి మూలం ఒక అబ్రీవియేషను లాంటిది. అబ్రీవియేషను పాఠకులకు అర్థం కావాలంటే, దాని పూర్తి రూపం కూడా రాయాలి కదా. అలాగే, వ్యాసంలో అబ్రీవియేషను ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు. పూర్తిరూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాస్తే సరిపోతుంది. అలాగే పొట్టిమూలాన్ని ఎన్నిసార్లైనా రాయవచ్చు, పొడుగురూపాన్ని మాత్రం ఒక్కసారి రాయాలి. లేకపోతే పొట్టిమూలానికి అర్థం లేకుండా పోతుంది. '''''..మనం రాస్తున్న పాఠ్యానికి మనం ఇచ్చామని అనుకుంటున్న మూలాలు, అసలు మూలాలే కావన్న మాట!''''' అన్నట్టే అవుతుంది. పాఠ్యంలో మూలం లాగా ఉండే ([1]) అంకెను నొక్కినపుడు మూలాలు విభాగం లోని పొట్టిమూలం వద్దకు పోతుంది. అది ఇలా ఉంటుంది: * ఈడ్పుగంటి 2007 ఏమిటి దాని అర్థం? ఏమీ లేదు. దాన్ని నొక్కినా ఏమీ జరగదు, ఏమీ కనబడదు. కానీ ఆ పొట్టిమూలం సరిగ్గా ఉంటే - అంటే, దానికి సంబంధించిన పొడుగు మూలం కూడా ఉంటే - ఈ రెంటికీ మధ్య లింకు ఏర్పడుతుంది. ఆ "ఈడ్పుగంటి 2007" ని నొక్కినపుడు కింద, "వనరులు" విభాగంలో ఉన్న పొడుగు మూలానికి లింకు ఏర్పడుతుంది. ఈ పొడుగు మూలం మామూలుగా మనం చేర్చే మూలం లాంటిదే, దాన్లో అన్ని వివరాలూ ఉంటాయి. '''ఇప్పుడు తప్పనిసరిగా చెయ్యాల్సిన పని ఒకటుంది''': పొట్టిమూలాలకు సంబంధించిన పొడుగుమూలం లేదనే సంగతి మామూలుగా మనకు కనబడదు. సాఫ్టువేరు దీన్ని, no-target error అంటుంది. మూలాల విభాగంలో, పొట్టిమూలం పక్కనే ఇది కనిపిస్తుంది. ఈ లోపం కనబడాలంటే, [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css|మనమన జావాస్క్రిప్టు పేజీల్లో]] కింద చూపిన వాక్యాన్ని చేర్చాలి. ఈ పేజీ ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో పేజీని సృష్టించండి. అప్పుడు లోపాలు కబడతాయి. అందరూ ఈ పని తప్పనిసరిగా చెయ్యాలి. వ్యాసాన్ని దోషరహితంగా, "మంచి" వ్యాసంగా మలచాలంటే ఈ పని చెయ్యందే అసలు కుదరదు. మరిన్ని వివరాలకు [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|వాడుకరులకు సూచనలు]] చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:54, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వాడుకరి:InternetArchiveBot తో ఒక సమస్య == [[వాడుకరి:InternetArchiveBot]] తో మూలాల్లోని యూఆరెల్‌లను ఆర్కైవు చేసినపుడు అది ఆర్కైవు తేదీని తప్పు ఆకృతిలో ఇస్తోంది. నెలపేరును తెవికీ ఆకృఇకి అనుగుణంగా కాక, వేరుగా ఇస్తోంది. ఉదాహరణకు "సెప్టెంబరు" మన ప్రామాణిక ఆకృతి కాగా, అది "సెప్టెంబర్" అని ఇస్తోంది. ఏదో మాడ్యూల్లోనో మరోచోటో మనమే అలా తప్పుగా రాసి ఉంటాం. అది ఎక్కడో నేను గమనించలేదు. నేరుగా డెవలపర్లకు రాసాను. ఆ మాడ్యూలేదో మీరు ఎవరైనా గమనిస్తే, ఇక్కడ రాయండి, లేదా ఆ పేర్లను అక్కడే సవరించెయ్యండి. ధన్యవాదాలు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:47, 3 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ-2027== ప్రియమైన తెవికీ సముదాయ సభ్యులకు, తెవికీ పండగ 2027 ప్రణాళిక, నిర్వహణ పనులకు తోడ్పాటుగా ఈ Community Engagement Survey సర్వే రూపొందించాం. ఈ సర్వే ద్వారా పండగ నిర్వహణలో పాల్గొనడానికి మన సముదాయంలో ఎంతమంది ఆసక్తి చూపుతున్నారో, ఈ ఉత్సవానికి ఎంత ప్రాధాన్యం ఇస్తున్నారో తెలుసుకోవచ్చు. అలాగే పండగలో ఏ అంశాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలో, సముదాయ సభ్యుల అభిప్రాయాలు, సూచనలు, ఏకాభిప్రాయం తెలుసుకునేందుకు మీ స్పందనలు ఎంతో ఉపయుక్తంగా ఉంటాయి. దయచేసి 20 ఆగస్టు 2026 లోపు దిగువున ఉన్న సర్వే ఫారాన్ని పూర్తి చేయండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScrKxjhVD3zq9MSYmnndmR2sHDNM9GTiT6oifje2cnjYhSnwQ/viewform మీ అభిప్రాయాల ఆధారంగా తెవికీ పండగ 2027ను సముదాయ అవసరాలకు అనుగుణంగా, మరింత ప్రయోజనకరంగా, విజయవంతంగా నిర్వహించేందుకు అవసరమైన ప్రణాళిక రూపొందించవచ్చు. మీ సహకారానికి హృదయపూర్వక ధన్యవాదాలు. మీకు తెలిసిన వికీ బృంద సభ్యులతో కూడా ఈ ఫారం పంచుకోగలరు. --[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 18:57, 4 ఆగస్టు 2026 (UTC) :"మీరు 2025 లో జరిగే తెవికీ వార్షికోత్సవం, సమావేశంలో చేరాలనుకుంటున్నారా?" - ఈ ప్రశ్నలో సంవత్సరం తప్పు పడింది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:45, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::సరి చేశాము.. ధన్యవాదులు చదువరి గారు.. [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]]) 04:12, 5 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఆఫ్రికాన్స్, తెలుగు, స్వాహిలి ----ఐదారు నెలల్లో---> స్వాహిలి, తెలుగు, ఆఫ్రికాన్స్ ? == ప్రపంచ వికీపీడియాల్లో వ్యాసాల సంఖ్య రీత్యా మనం 70 వ స్థానంలో ఉన్నాం. 2026 జనవరి 1 న కూడా అదే స్థానంలో ఉన్నాం. ఆ రోజున మనం ఆఫ్రికాన్స్ వికీపీడియా కంటే దాదాపు 10 వేల వ్యాసాల వెనక ఉన్నాం. ఇవ్వాళ - 8 నెలల్లో - ఆ తేడా 3000 కు తగ్గిపోయింది. ఈ సంవత్సరం ముగిసే నాటికి దాన్ని దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది. అయితే- ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటేస్తామేమో గానీ, ముందుకు పోడానికి మరికొంత సమయం పట్టవచ్చు. ఎందుకంటే.. మన వెనక ఉన్న స్వాహిలి మనకంటే రెట్టింపు వేగంగా కదులుతోంది. బహుశా కాలేజీలు, యూనివర్సిటీల్లో ఎడిటథాన్లు పెట్టారో, లేకపోతే మనలాగా భాగస్వామ్యాలతో పోటీలు పెట్టుకున్నారో గానీ.. వాళ్ళు వ్యాసాలను విపరీతంగా సృష్టిస్తున్నారు. 2026 లో ఇప్పటిదాకా 18 వేలకు పైగా వ్యాసాలు సృష్టించారు. కానీ అన్నీ చిన్నచిన్న వ్యాసాలే. సగటు వ్యాసం పరిమాణం 1600 బైట్లు. అదే సమయంలో తెవికీలో 9 వేల పైచిలుకు వ్యాసాలు సృష్టించాం, సగటు పరిమాణం 22 వేల బైట్లతో! బైట్ల సంగతి ఎలా ఉన్నా, ఇదే ఊపు కొనసాగితే, వ్యాసాల సంఖ్య ప్రకారం వాళ్ళు బహుశా ఈ సంవత్సరం ముగిసేసరికి మనల్నీ, ఆఫ్రికాన్స్‌నూ - ఇద్దర్నీ దాటేసి ముందుకు పోయే అవకాశం ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 07:02, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారు. తెలుగు వికీపీడియా (తెవికీ) ప్రస్తుత స్థితి, ఆఫ్రికాన్స్, స్వాహిలి వికీపీడియాల వృద్ధి వేగం గురించి మీరు అందించిన విశ్లేషణ చాలా లోతైనది, ఆలోచించదగినది. వ్యాసాల నాణ్యత (సగటున 22,000 బైట్లు!) విషయంలో తెవికీ సాధించిన ప్రగతి అద్భుతమైనది. స్వాహిలి వికీపీడియా కేవలం సంఖ్య కోసం చిన్న వ్యాసాలు (1600 బైట్లు) తయారుచేస్తుంటే, మనం '''నాణ్యమైన సమాచారాన్ని''' అందిస్తున్నాం. అయినప్పటికీ, అంతర్జాతీయ స్థానాలు (Rankings) మరియు వ్యాసాల సంఖ్యలో కూడా మనం ముందుకు వెళ్లాలంటే నాణ్యతతో పాటు సంఖ్యను కూడా పెంచే వ్యూహాత్మక చర్యలు అవసరం. :ఈ పరిస్థితిని అధిగమించి, ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడమే కాకుండా స్వాహిలి నుండి మన స్థానాన్ని కాపాడుకోవడానికి మనం చేయగలిగిన కొన్ని కీలక ప్రతిపాదనలు: :#మనం 22,000 బైట్ల నాణ్యమైన వ్యాసాలు రాస్తుండటం గొప్ప విషయమే అయినా, కేవలం సంఖ్య పరంగా చూస్తే పోటీలో వెనుకబడుతున్నాం. పెద్ద వ్యాసాలతోపాటు, వ్యక్తులు, సినిమాలు, పుస్తకాలు, ముఖ్యమైన చారిత్రక ఘట్టాలు లేదా వైజ్ఞానిక అంశాలపై కనీస సమాచారంతో ఫ్రేమ్‌వర్క్ తయారు చేసి ప్రాథమిక సమాచారంతో కూడిన చిన్న వ్యాసాలను (Stubs - ఉదాహరణకు 5,000 నుండి 3,000 బైట్లు) వేగంగా సృష్టించి, తర్వాత వాటిని క్రమంగా విస్తరించవచ్చు. :#తెలుగు రాష్ట్రాల్లోని విశ్వవిద్యాలయాలు, డిగ్రీ కళాశాలల తెలుగు డిపార్ట్‌మెంట్‌లతో పాటు జర్నలిజం, కంప్యూటర్ సైన్స్ విద్యార్థులకు "వికీపీడియా వ్యాస రచన"ను ఒక ప్రాజెక్ట్/అసైన్‌మెంట్‌గా మార్చేలా నిపుణులతో ఒప్పందాలు చేసుకోవాలి. :#"నెలకో థీమ్" (ఉదా: ఈ నెల తెలుగు మహిళలు, వచ్చే నెల సైన్స్ & టెక్నాలజీ) పేరుతో చిన్న తరహా ఆన్‌లైన్ పోటీలు నిర్వహించి, ఎక్కువ వ్యాసాలు రాసే ఎడిటర్లకు గుర్తింపు/బహుమతులు ఇవ్వాలి. ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలో ఉండి తెవికీలో లేని ముఖ్యమైన 10,000 వ్యాసాల జాబితాను సిద్ధం చేసి, వాటిని సృష్టించడంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టాలి. :#వికీపీడియాలో అందుబాటులో ఉన్న "అనువాద ఉపకరణం" ద్వారా ఇతర భాషల నుండి తెలుగులోకి త్వరగా వ్యాసాలను అనువదించేలా కొత్త ఎడిటర్లకు శిక్షణ ఇవ్వాలి. :'''మన బలం — సమాచార నాణ్యత!''', ఆఫ్రికాన్స్‌ను దాటడం మనకు కొద్ది నెలల పని మాత్రమే. కానీ స్వాహిలి వేగాన్ని తట్టుకోవాలంటే మనం '''"నాణ్యత + సంఖ్య"''' అనే రెండంచెల వ్యూహాన్ని అమలు చేయాల్సిదే.-- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 07:17, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Pranayraj1985|Pranayraj1985]] గారూ, ఈ అంశాన్ని సీరియస్‌గా తీసుకుని మీ ఆలోచనలను చెప్పినందుకు ధన్యవాదాలు. మీరు చెప్పిన అంశాల గురించి నా ఆలోచనలు: ::మొదటి పాయింటు గురించి: చిన్న వ్యాసాలు రాయడంలో తప్పేమీ లేదు. వ్యాసాలు పుట్టి పెరిగేది ఆ విధంగానే. కాకపోతే, మనం సున్నా దగ్గర మొదలుపెట్టి సమాచారాన్ని సేకరిస్తూ వ్యాసాన్ని విస్తరిస్తూ వెళ్ళడం లేదు. బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలను అనువదిస్తూ సృష్టిస్తున్నాం. అందుచేత చిన్నగా మొదలుపెట్టి విస్తరించుకుంటూ పోవాల్సిన అవసరం లేదని నా ఉద్దేశం. మరొకటి.. మన అనుభవం ఏంటంటే, విస్తరణ అనేది దాదాపుగా జరగదు. చిన్న వ్యాసాలు బాగానే వస్తాయి.. కానీ వాటిని ఎవరూ విస్తరించకపోవడం వలన అవి పేరుకుపోతాయని నా అభిప్రాయం. ::రెండవ పాయింటు: చాలా విలువైన సూచన. దాని వలన నిశ్చయంగా వికీపీడియాకు ప్రయోజనం కలుగుతుంది. కొన్ని వేల మంది విద్యార్థులు వికీకి అలవాటు పడతారు. వీళ్ళలో నూటికొక్కరు కూడా అక్కర్లేదు, వెయ్యికొక్క ప్రణయ్‌రాజ్ వచ్చినా వికీకి శాశ్వత ప్రయోజనం కలుగుతుంది. తెవికీవలన వాళ్ళకు మరింత ప్రయోజనం కలుగుతుంది - తెలుగులో రాయడం, తటస్థంగా రాయడం, నిర్మాణాత్మకంగా రాయడం, నలుగురితో కలిసి పనిచెయ్యడం, సమాజంలో బాధ్యతగా, మర్యాదగా వ్యవహరించడం లాంటివి అలవడుతాయి -కనీసం పరిచయమౌతాయి. నిజానికి కాలేజీల్లో, యూనివర్సిటీల్లో దీన్ని ఒక యూయెస్పీగా చూపించాలి. ఎక్కడికీ వెళ్ళనక్కరలేకుండా, ఆన్‌లైనులోనే చేసేపని కాబట్టి ఖర్చులేనిది అని చెప్పాలి. మనం పెట్టే వికీప్రాజెక్టులు, పోటీలు, ఫౌండేషను ఇచ్చే గ్రాంటులు వగైరాల గురించి చెప్పి కుర్రాళ్ళలో ఉండే పోటీతత్వాన్ని అవి ఎలా ప్రోత్సహిస్తాయో చెప్పాలి. ::మూడవది: ఇది ఇప్పటికే చేస్తున్నాం. వ్యాసాల జాబితాలు అనేకం ఇప్పటికే సిద్ధంగా ఉన్నాయి, వాడుతున్నాం. ::నాలుగవది: అవసరమైన వాళ్ళకు శిక్షణ ఇస్తున్నాం. శిక్షణ కావాలని ఒక్కరు అడిగినా క్లాసులు పెట్టాలని గతంలో తెవికీబడీలో అనుకున్నట్టు గుర్తు. కానీ అడిగినవాళ్ళే లేరు. ::మిగతావారు ఏమంటారో!__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:34, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, బాగా అభివృద్ధి చెందిన ఇంగ్లీషు వ్యాసాలతోపాటు చిన్న వ్యాసాలను కూడా అనువదిస్తే, తక్కువ సమయలో ఎక్కువ వ్యాసాలు తెవికీలోకి చేరుతాయని నా అభిప్రాయం. -- <font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 11:01, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ మనం "నాణ్యత + సంఖ్య" అనే రెండంచెల వ్యూహం 5వ ఎడిటతాన్ నుంచి ఒక ప్రణాళికగా అమలు అవుతోంది. నెమ్మదిగా జరుగుతున్నా నాణ్యంగా ఉందని తెలుస్తోంది.కొనసాగిస్తే బావుంటుంది. పాల్గొనే వారి సంఖ్య మెల్లగా పెరుగుతోంది. మీరు చెప్పినట్లు చిన్నవ్యాసాలు విస్తరించడం, మెరుగుపరచగలగడం చాలావరకు జరగడం లేదు. ర్యాండమ్ గా కొన్ని దృష్టికి వచ్చినవి మాత్రం విస్తరణకు నోచుకుంటున్నాయి. listed featured articles మాత్రమే కాకుండా ఇతర వ్యాసాలు కూడా మెరుగు పరిచే ప్రాజెక్ట్ కొంతమందినైనా ఆకర్షించే విలువైన ఆలోచన. "నెలకో థీమ్" కూడా బావుంది. తెలుగు వికీ వ్యాసాలు/సమాచారం సమగ్రంగా లేదనే అభిప్రాయం వికీ బయట వారిలో ఎక్కువ ఉంది. వారికి మన ర్యాంకులతో సంబంధం లేదు. ఇది నా అభిప్రాయం, కొంత పరిశీలన. ధన్యవాదాలు.[[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 16:58, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఉస్మానియా ఎమ్మే తెలుగు కుర్రాళ్ళు == ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ ఎమ్మే తెలుగు విద్యార్థులకు ఈ మధ్య (బహుశా ఆగస్టు 1 న) తెవికీని పరిచయం చేసినట్లున్నారు ఎవరో! ఇవ్వాళ ఇటీవలి మార్పులు పేజీ పొట్టిగా ఉంది ఎందుకా అని పరిశీలిస్తే, ఈ విద్యార్థులు ఒక్కొక్కరు ఒక్కొక్క పేజీలో 20 లు 30 లు దిద్దుబాట్లు చేసారు. వాళ్ళకు స్వాగతం, పరిచయం చేసినవారికి ధన్యవాదాలు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:49, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]] గారూ, :అది మన వాళ్ళే, తెలంగాణ లోని విశ్వ విద్యాలయాల్లో వికీ ఙ్ఞానాన్ని పెంచాలనే లక్ష్యంతో బోలి చేతో సంస్థ చేస్తున్న పనిలో భాగంగా ఈ కృషి జరుగుతున్నది. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 16:46, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారూ, తెవికీకి ఉపయోగపడే పని ఇది. ధన్యవాదాలు. నిన్న వాళ్ళు చేసిన దిద్దుబాట్లు కొన్ని చూసాను. వాళ్ళు భాష మీద మరింత శ్రద్ధ పెట్టాల్సి ఉందని అనిపించింది. ఈ విషయం మీద వారికి అవగాహన కలిగిస్తే బాగుంటుంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 23:30, 6 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::తప్పకుండా @[[వాడుకరి:Chaduvari|Chaduvari]]గారూ! -[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 01:32, 7 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Event:Heritage Across Borders == సభ్యులకు నమస్కారం , భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా సముదాయాలు (Indian and Ukrainian communities) సంయుక్తంగా “హెరిటేజ్ అక్రాస్ బోర్డర్స్” అనే ప్రచార కార్యక్రమం నిర్వహిస్తున్నాయి. యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలను గుర్తించి వికీపీడియాలో నమోదు చేసి, వాటి గురించి సమాచారాన్ని విస్తరించడం ఈ ప్రచారం ప్రధాన ఉద్దేశం. భారత్, ఉక్రెయిన్ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవాలను పురస్కరించుకుని భారత్, ఉక్రెయిన్ వికీమీడియా వికీ సముదాయాలు ఈ కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ తొమ్మిది రోజుల వికీపీడియా ఎడిటథాన్ 2026 ఆగస్టు 15 నుంచి 24 వరకు జరుగుతుంది. పూర్తి వివరాలకు ఈ మెటా పేజీ లింక్ క్లిక్ చేసి చూడగలరు. &nbsp; Campaign Meta Page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Heritage_Across_Borders. ఈ ప్రచారంలో పాల్గొనడానికి నమోదు చేసికోగలరు. ధన్యవాదాలు. తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 08:12, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 == Dear Wikimedia contributors, As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base. Campaign Focus: A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project. Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps. This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings. Campaign Focus: A. Add freely licensed images of medicinal plants. B. Improve description of existing medicinal plants. C. Improve depictions of images. D. Improve wikidata items. We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters. To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project. Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team -- [[వాడుకరి:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Kuldeepburjbhalaike|చర్చ]]) 15:32, 13 ఆగస్టు 2026 (UTC) == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా? == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడంలో చెయ్యవలసిన కొన్ని పనుల గురించి, [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచడం ఎలా?|వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు]] పేజీలో రాసాను. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:32, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలండి. చాలా వివరంగా రాసారు. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 05:14, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :మీరిచ్చిన సూచనలు భేషుగ్గా ఉన్నాయి. నేను చాలా వరకు అనుసరిస్తుంటాను. ఒక్కోసారి మంచి ఆసక్తి ఉన్నపుడు ఒక్కో వ్యాసాన్ని జక్కన్న శిల్పం చెక్కినట్టు చెక్కాలని అనిపిస్తుంది. ముఖ్యంగా నేను రాసిన వ్యాసాల మీద పదే పదే ఇలానే దాడి చేసుకుంటూ ఉంటాను. మళ్ళీ మళ్ళీ చదివేకొద్దీ ఇంకా ఎలా బాగా రాయాలో బాగా తెలుస్తుంది. [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:54, 21 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Db-meta మూస తొలగింపు == [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు]] గారూ, మీరు ఆగస్టు 15 న Db-meta అనే మూసను తొలగించారు. ఎందుకో చెప్పవలసినదిగా వినతి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:17, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) :ఎదో పొరపాటు జరిగింది. మీ నుండి సందేశం రాక ముందే గమనించి మరలా దిగుమతి చేసాను.పరిశీలించగలరు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:24, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::మూస:Db-meta అనే మూస మూస:Db-c1 కు దారి మార్పు మూస [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:26, 20 ఆగస్టు 2026 (UTC) ==తెవికీ పండగ 2027 మొదటి సన్నాహక సమావేశం== తెవికీ పండుగ 2027 ఏర్పాటుకు సంబంధించి నిర్వహించిన కమ్యూనిటీ సర్వేలో మొత్తం 50 మంది స్పందించారు. గూగుల్ ఫామ్‌లో నిర్వహణలో ఆసక్తి వ్యక్తం చేసిన వారందరికీ మీటింగ్ లింక్‌ను ఈమెయిల్ ద్వారా పంపించాం. వారితో కార్యాచరణపై చర్చించేందుకు రేపు 26 ఆగస్టు 2026 సాయంత్రం 7 గంటలకు గూగుల్ మీట్‌లో సమావేశం ఏర్పాటు చేస్తున్నాము. దాని ప్రకారంగా కార్యక్రమ పేజీని ఏర్పాటు చేస్తాం. నిర్వహణ తేదీలు: ఫిబ్రవరి 11 నుండి 14 వరకు.. వేదికను సమావేశ అనంతరం చర్చల ఆధారంగా ఖరారు చేస్తాం. ఇట్లు, [[User:Batthini Vinay Kumar Goud|బత్తిని వినయ్ కుమార్]], [[User:Kavali Chandrakanth KCK|చంద్రకాంత్ కావలి]] (తెవికీ పండగ 2027 నిర్వాహక బృందం) :నిర్వాహకుల సంతకాలు లేవే..! నిర్వహిస్తున్నది ఎవరో తెలియాలి కాబట్టి [[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, పై వ్యాఖ్య రాసినవారు సంతకం పెట్టి, రెండవ వారి వాడుకరి పేజీకి లింకు ఇవ్వమని కోరుతున్నాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 13:25, 25 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారూ, రేపు ఈ రౌండ్ తాలూకు ఫండ్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవడానికి ఆఖరు తేదీ. అయితే, ఇంకా చర్చ జరుగుతూనే ఉంది. పైపెచ్చు, ఈ ఏడాది వివిధ యూజర్ గ్రూపుల నుంచి, ఇతరేతర కార్యక్రమాల నుంచి ఫండ్స్ కోసం పోటీ అధికంగా ఉండడం వల్ల మంచి బలమైన దరఖాస్తు చేయకపోతే తిరస్కరణకు గురయ్యే అవకాశం చాలా ఎక్కువ. కాబట్టి, వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కాన్ఫరెన్స్ ఫండ్ టీమ్ వారికి మరొక పదిరోజులు సమయం కావాలని కోరండి. ఈ పదిరోజుల్లో చర్చను ఒక కొలిక్కి తెచ్చి, దరఖాస్తు వివరాలు మీరు తెవికీలో పబ్లిష్ చేస్తే, చర్చించి మార్పుచేర్పులు చేసుకుని ప్రచురించొచ్చు. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:58, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) == [యర్రా రామారావు] — తాత్కాలిక flood flag అభ్యర్థన (Cat-a-lot వర్గ మార్పులు) == [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు|ఆంధ్రప్రదేశ్ 2025 జిల్లాల పునర్నిర్మాణం ప్రకారం సవరణలు]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా Cat-a-lot గాడ్జెట్ ఉపయోగించి [[వికీపీడియా:చర్చ కొరకు వర్గాలు/సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా|సవరణకొరకు చర్చించాల్సిన జిల్లా, మండల, గ్రామ వ్యాసాల వర్గాల జాబితా]] ప్రకారం 670 మండలాల మూసలలోని వర్గాలలో పెద్ద ఎత్తున నిర్వహణ మార్పులు చేయాలనుకుంటున్నాను — [వర్గం:మెరకముడిదాం మండలంలోని గ్రామాల వర్గం నుండి గ్రామాలు వర్గం:మెరకముడిదాం మండల గ్రామాలు వర్గంలోకి తరలించడం" అలాగే " ఇతర వర్గాల పునర్వ్యవస్థీకరణ"] ఇవి ఇటీవలి మార్పులను నింపేసేంత సంఖ్యలో ఉంటాయి. ఇలా ఉన్నప్పుడు ఇటీవల మార్పులు ఇతర వాడుకరులు, నిర్వహకుల పరిశీలనకు చాలా భంగకరంగా ఉంటుంది కాబట్టి, నా ఖాతాకు తాత్కాలికంగా bot/flood హక్కు అభ్యర్థన [[వికీపీడియా:బాటు సహాయానికి అభ్యర్ధనలు|బాటు సహాయానికి]] పేజీలో [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర (బ్యూరోక్రాట్‌)]] గారిని అభ్యర్థన కోరాను. సముదాయ సభ్యులు గమనించగలరు.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:15, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) :రామారావు గారూ, మీ అభ్యర్థన మేరకు మీ ఖాతాకు నెల రోజుల పాటు బాటు హక్కులు ఇచ్చాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 09:34, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:59, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) == తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల అర్హతానర్హతలు == తెవికీ పండగ నిర్వాహక బృందంలో ఇద్దరు సభ్యులు ఉన్నట్లు చూపించారు. ఒకరు బత్తిని వినయ్ కుమార్ కాగా, రెండవ వారు [[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]]. * బృందం లోని ఈ రెండవ సభ్యులు ఖాతా సృష్టించుకున్నది 2023 సెప్టెంబరు 17 న. * వారు ఇప్పటి వరకు చేసిన మొత్తం దిద్దుబాట్లు - [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95:%E0%B0%9A%E0%B1%87%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AA%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%81&target=Kavali_Chandrakanth_KCK 15 (పదిహేను)]. తెవికీ పండగకు అటెండయేందుకు ఇచ్చే స్కాలర్‌షిప్పు కోసం అర్హతగా కనీస దిద్దుబాట్ల సంఖ్య ఇంతకంటే చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. అలాంటిది, నిర్వాహక సంఘంలో ఉండేవారికే ఇంత తక్కువ సంఖ్యలో దిద్దుబాట్లు ఉండడం సరికాదు. కాబట్టి దీన్ని నేను వ్యతిరేకిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:Kavali Chandrakanth KCK]] గారు ఈ కార్యక్రమ నిర్వహణ పట్ల చూపించిన ఆసక్తికి గాను వారికి నా ధన్యవాదాలు. వారి పట్ల నాకు ఏ విధమైన వ్యతిరేకత లేదు. కానీ, తెవికీ పండగ నిర్వహణలో ఇలాంటి కనీసార్హతల అతిక్రమణ పట్ల మాత్రమే నా వ్యతిరేకత, అంతే.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 17:00, 26 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] మీ నిర్ణయాన్ని నేను సమర్ధిస్తున్నాను. అసలు పాత వాడుకరి, క్రొత్త వాడుకరి నిర్వచనం తెలుసుకోగోరుతాను. ఎప్పుడో ఖాతా సృష్టించుకుని స్తబ్దుగా ఉండిపోతే వారు పాత వాడుకర్లు అవుతారా? :క్రొత్త వాడుకర్లను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం చాలా ఉంది. అయితే క్రొత్త వాడుకర్లను తీసుకువచ్చే పాత వాడుకరులు వారి భవిష్యత్ తెవికి కార్యాచరణకు హామీ ఇవ్వాలి. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 15:09, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::అర్హతానర్హతలు అనే విషయం చర్చకు వచ్చింది కాబట్టి, అదియునుగాక నిన్న ఈవెంట్ మీద మొదటి ఆన్ లైను సమావేశం జరిగింది. దానికి పొల్గొన్నవారు మొత్తం సుమారుగా 20 మంది పొల్గొన్నారు. ఈ సందర్బంగా నా అభిప్రాయాలు సముదాయసభ్యుల దృష్టికి తీసుకురావాలనే అభిప్రాయంతో నేను ఈ చర్చను కొసాగిస్తున్నాను. ::వికీపీడియా జన్మదినోత్సవ వేడుకలు (వికీ మీటప్‌లు/వార్షికోత్సవాలు) ఇలాంటి ఈవెంట్లు కేవలం సామాజిక కార్యక్రమాలకే పరిమితం కాకుండా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి దోహదపడేలా ఉండాలి. అలా ఉండాలంటే కొన్ని మార్గదర్శకాలు., నియమాలు ఉండాలి.అవి ఉన్నప్పుడే వాటి ఆశయాలు నెరవేరతాయి. ::ముందుగా ఒక విషయం మననం చేసుకుందాం. తిరుపతి ఈ వెంట్ లో దాదాపు 40 మందికి పైగా హాజరయ్యారు. వారిలో కొందరు యూజర్లు అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు తెవికీలో క్రియాశీలకంగా సవరణలు చేపట్టనివారు ఉన్నారు. కేవలం నేను ఉనికిలో ఉన్నాను అన్నట్లుగా ఉంటున్నవి. వాటిని చూస్తే అలా అనిపిస్తుంది.అవి ఈవెంటుకే అన్నట్లుగా ఉన్నట్లు ఉంటున్నవి. ఈవెంటుకు పరిమితం కాకూడదని నా అభిప్రాయం. ::'''నేను ప్రతిపాదించే నియమాలు మార్గదర్శకాలు ఈ దిగువ వివరిస్తున్నాను.''' ::1. ముందుగా ఈవెంటుకు ఎంతమందికి అవకాశం కల్పిద్దాం అనేది మొదటగా ప్రస్తావనకు వస్తుంది. మనం గూగుల్ మీట్ లో ఇంత మందిని పిలుద్దాం, అంతమందిని పిలుద్దాం అని తలా ఒక అభిప్రాయం కాకుండా, దీనికి ఒక ప్రామాణికత అనేది ఉండాలి. ఈ సమస్య ముఖ్యంగా ఈవెంట్కు ఇచ్చే గ్రాంటుతో ముడిపడిన సమస్య. కాబట్టి దీనికి సూచన గ్రాంటువచ్చినదానినిబట్టి 1 లక్ష గ్రాంటుకు 2 ఇద్దరు చొప్పున వచ్చేటట్లు లెక్కించాలి. ::2. ఈ రకంగా లెక్కించినప్పుడు ఉదాహరణకు 30 లక్షలు గ్రాంటు వచ్చిందనుకోండి. ఆరకంగా లెక్కిస్తే 60 మందిని తీసుకోవచ్చు. అయితే ఈ 60 మందిలో ఎవరెవరికి ఎంత శాతం కేటాయించాలి. దీనికి సూచనలు వీరిలో కొత్తవారికి 30 (50%) + పాతవారికి 24 (40%), + 6 ఇతరులు (10%), = మొత్తం 60 మంది. ::3. కొత్తవారంటే ఎవరు అనే దానికి వస్తే గత సంవత్సరం అంటే ప్రతి ఈవెంట్కు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై లోపు తెవికీలో రిజష్టరు చేసుకున్నవారు. వీరికి ఇన్ని ఎడిట్లు ఉండాలి అని కాకుండా ఎక్కువ ఎడిట్లు ఉన్నవారినుండి దిగువకు లెక్కించాలి. ఎందుకంటే ఈవెంట్కు వచ్చిన తరువాత వారిలో ఆసక్తితో కొంతమందైనా తెవికీలో కొనసాగుతారని నా అభిప్రాయం. వారిని వాడుకరుల జాబితా నుండి తీసుకోవచ్చు ::4. పాతవారు అంటే తెవికీ, వికీసోర్స్, వికీడేటా, కామన్స్ నందు గత ఆగస్టు నుండి తరువాతి సంవత్సరం జులై వరకు కంటిన్యూగా యాక్టివ్ లో ఉన్నవారు. వీరిని క్రియాశీల వాడుకరుల జాబితా నుండి ఎడిట్లు సంఖ్య పైనుండి దిగువకు లెక్కించాలి. ::5. ఇతరులు అంటే Indic MediaWiki Developers User Group (సాంకేతిక) & ఇతర ప్రాజెక్టులుకు చెందినవారు. 6 (10%), వీరికి పై నియమాల నుండి ప్రత్వేక మినహాయింపు ఉండాలి ::6. అర్హతకలిగినవారు ఎవరైనా ఇతర రాష్ట్రాల నుండి రావలసిన వారు ఉంటే వారిని ఇద్దరికి మాత్రమే పరిమితం చేయాలి ::గమనిక: లింగ నిష్పత్తి, ప్రాంతీయ (తెలంగాణ 33, ఆంధ్రప్రదేశ్ 28 జిల్లాల నుండి) సమతుల్యత కూడా ఉండేటట్లు చూడాలి. ఆ కేటగిరీల్లో కూడా పైన ఉదపరించిన ప్రమాణాలు సడలించకూడదు, సంఖ్య మాత్రమే సర్దుబాటు చేయాలి ::7. కేవలం వేడుకకు హాజరు మాత్రమే కాకుండా, ఎడిట్-థాన్ సెషన్ లేదా వర్క్‌షాప్ భాగంగా చేర్చడం, తద్వారా కొత్తవారు కూడా అక్కడికక్కడే స్వల్ప కృషి చేసేలా ప్రోత్సహించడం. అనుభవజ్ఞులైన ఎడిటర్లతో మెంటర్‌షిప్/పరిచయ సెషన్లు ఏర్పాటు చేయడం. ::8. పూర్తిగా కొత్తవారిని పూర్తిగా మినహాయించకుండా, "శిక్షణ కోటా" కింద పరిమిత సంఖ్యలో వారికి చోటు ఇవ్వడం - వీరికి ఈవెంట్‌కు ముందు లేదా ఈవెంట్‌లో ఒక చిన్న ఎడిటింగ్ టాస్క్ పూర్తి చేయడం తప్పనిసరి చేయడం ::9. కేవలం చర్చలు/సెషన్లు మాత్రమే కాకుండా, కనీసం ఒక రోజు పూర్తిగా ఎడిట్-థాన్‌గా కేటాయించడం, ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కనీసం 1-2 కొత్త వ్యాసాలు లేదా గణనీయమైన విస్తరణలు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టడం ::10 ఈవెంటుకు హాజరైన తర్వాత కూడా కొత్తవారికి తెవికీబడి ద్వారా వరసగా 4 లేక 5 మాసాలు శాక్షణాతరగతులు ద్వారా అవగాహన కల్పించి కొంత కనీస కృషి కొనసాగించే ప్రయత్నాలు చేయటం, దీన్ని తదుపరి ఈవెంట్‌లకు అర్హతగా పరిగణించడం ::11 ఈవెంట్ ముగిసేనాటికి వికీమీడియా కామన్స్/అవుట్రీచ్ డాష్‌బోర్డ్ (కార్యక్రమాలు & ఈవెంట్‌ల డాష్‌బోర్డ్)లో ప్రతి పార్టిసిపెంట్ కృషిని ట్రాక్ చేయాలి. ::12. దరఖాస్తు సమయంలోనే "ఈవెంట్ తర్వాత కనీసం ----- ఎడిట్లు ---- నెలల పాటు కృషి కొనసాగిస్తాను" అనే స్వీయ-ప్రకటన తీసుకోవడం (ఫార్మల్ ఒప్పందం కాకపోయినా, కమిట్‌మెంట్ కోసం) ::13 గతంలో ఇలాంటి ఈవెంట్‌కు హాజరై ఎలాంటి కృషి చేయని వారిని (డాక్యుమెంట్ చేసిన డేటా ఆధారంగా) భవిష్యత్ ఫండెడ్ ఈవెంట్ల నుండి తాత్కాలికంగా మినహాయించే నిబంధన జరపాలి. ::12 ఈ ప్రమాణాలను ఆర్గనైజింగ్ కమిటీ + లోకల్ యూజర్ గ్రూప్ (వికీపీడియా తెలుగు యూజర్ గ్రూప్) కలిసి ముందుగానే విల్లేజ్ పంప్‌లో చర్చించి ఏకాభిప్రాయంతో ఖరారు చేయడం మంచిది. ::13 ఎంపిక కమిటీలో ఆర్గనైజర్ల బంధువులు/సన్నిహిత మిత్రులు ఉంటే వారి దరఖాస్తులపై నిర్ణయం తీసుకోవడంలో పాల్గొనకుండా ఉండటం. :: ::14. ఎంపిక కమిటీ కనీసం ఇద్దరు లేక ముగ్గురు మంది స్వతంత్ర అనుభవజ్ఞులతో ఉండాలి, ఒక్కరే నిర్ణయం తీసుకోకూడదు ::తిరస్కరించిన దరఖాస్తుదారులకు కారణం తెలియజేయడం. అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం కల్పించే వెసులుబాటు ఉండాలి ::15. ఖరారైన తర్వాత రాని వారి స్థానంలో వెయిట్‌లిస్ట్ నుండి భర్తీ చేసే విధానం ముందే నిర్ణయించడం. ::16. నిర్ధారించుకున్న తర్వాత కారణం లేకుండా గైర్హాజరైతే (ఫండింగ్ వృథా అవుతుంది కాబట్టి) భవిష్యత్ ఈవెంట్లలో ప్రాధాన్యత తగ్గించడం ::17. WMF Universal Code of Conduct (UCoC) ప్రకారం అందరూ కట్టుబడి ఉండాలని స్పష్టం చేయడం, ఈవెంట్‌లో వేధింపుల ఫిర్యాదు మార్గం ఏర్పాటు చేయడం, దానిప్రకారం తరువాతి చర్యలు తీసుకోవటం ::18.ఈవెంట్ పేజీని Meta-wiki/Outreach dashboard లో ముందుగానే క్రియేట్ చేసి, అర్హత ప్రమాణాలు, బడ్జెట్, ఎంపిక ప్రక్రియను బహిరంగంగా అక్కడ పొందుపరచడం. ::19.ఈవెంట్ తర్వాత తెవికీ విల్లేజ్ పంప్‌లో లేదా మెటా రిపోర్ట్‌గా ఫలితాలు (ఎన్ని కొత్త వ్యాసాలు, ఎంత విస్తరణ, పార్టిసిపెంట్ల ఫీడ్‌బ్యాక్) పబ్లిష్ చేయడం ::20 ఒకే కుటుంబం/సన్నిహిత గ్రూప్ నుండి ఎక్కువ మంది ఎంపిక కాకుండా ఒక పరిమితి పెట్టడం. ::21. రసీదులు, ప్రయాణ టికెట్ల ధృవీకరణ వంటివి ఫండింగ్ సంస్థ నిబంధనల ప్రకారం సేకరించడం ::22 ఈ ఈవెంట్ తెలుగు భాషకు చెందిన వికీపీడియా. దీనిలో తెవికీకి సంభందించిన విషయాలు మాత్రమే వివరించాలి. అంతేగానీ ఈ క్రింది విషయాలు ప్రస్తావించరాదు. ::• ఈ ఈవెంటులో రాష్ట్రాల ప్రసక్తి అంటే, గొప్పలు లేదా లోపాలు ప్రస్తావన. ::• ఈవెంట్ లో పాల్గొన్నవారు ఎవరైనా ప్రసంగాలలో వారి వ్యక్తిగత విషయాలు. ::• వారి స్వంత సంస్థల గురించి . ::• వారు వారి విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు. ::23. సమయానుకూలంగా కొన్ని నిర్ణయాలు చేయాలిసి రావచ్చు. వాటిని కోర్ కమిటి లో చర్చించి నిర్ణయం తీసుకోవచ్చు. ::24. నగదుగా ఇచ్చే స్కాలర్షిప్ 3000 నుండి 4000 లోపు ఉంటే బాగుంటుదని నా అభిప్రాయం. ::పై నియమాలు, మార్గదర్శకాలు కేవలం నాస్వంత అభిప్రాయాలు మాత్రమే. ఈవెంట్ చక్కగా జయప్రదం కావాలని ఉద్ధేశ్యంతో సముదాయం దృష్టికి తీసుకువచ్చాను. వీటిలో కొన్ని నియమాలు, మార్గదర్శకాలు ఏమైనా వ్యక్తిగతంగా ఇబ్బంది కలిగిస్తే క్షమించగలరు. దీనిమీద మరింతమంది సముదాయ సభ్యులు స్పందిస్తే ఇంకా మరింత నాణ్యతతో కూడిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు రూపొందుతాయి. దానిలో సందేహం లేదు. చివరగా నేను కోరేది కాస్త సమయం వెచ్చించి మీ అభిప్రాయాలు, సూచనలు ఇవ్వవలసినదిగా కేరుచున్నా. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:15, 27 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::మీరు సూచించిన నిబంధనలలో 1 నుండి 6 అంశాలకు ఒక జోడింపు. గ్రాంటు లభించని వాడుకరులలో ఈవెంటులో పాల్గొనడానికి ఉత్సాహం ఉన్నవారు స్వంత వనరులతో హాజరు కావడానికి అవకాశం కల్పించాలి.~ [[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] ([[వాడుకరి చర్చ:స్వరలాసిక|చర్చ]]) 02:35, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:స్వరలాసిక|స్వరలాసిక]] గారూ సహేతుకమైన మీ అభిప్రాయం తెలిపినందుకు ధన్యవాదాలు, అలాగే చేర్చుదాం [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:29, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::ఈవెంట్లు అంటే వేడుకలు, సదస్సులు మాత్రమే కాకుండా ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు, గ్రాంట్లు వంటివి కూడా జరుగుతుంటాయి . వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .పైన చెప్పినవి చాలావరకు వాటిలో చేర్చబడ్డాయి. ఇంకొంత నిర్దుష్టంగా ఉండే విధానం కోసం కూడా వీటిని మార్గదర్శకాలలో చేర్చగలమా? [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:23, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] మేడమ్ గారూ మీ స్పందనకు ధన్యవాదాలు. మీ అభిప్రాయం మరింత వివరంగా వివరించగలరా? లేదా మీరు ఏమైనా ప్రతిపాదించాలంటే సూచించగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:34, 28 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::::ఇంకొంచెం వివరంగా రాసి ఉండాల్సింది . తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా అని నా అభిప్రాయం. ఈ విషయం లో తాజా కార్యక్రమాలు వివరాలు నేను సేకరించగలను. మార్పులు చేర్పులు చేసికోవచ్చు . [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:25, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::::@[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారూ మీ అభిప్రాయానికి ధన్యవాదాలు. మీరు "తెవికీలో కూడా గూగుల్ ప్రాజెక్ట్ కి ఎడిటథాన్లు, కార్యశాలలు చేస్తున్నాము కదా, అదే విధంగా స్వయంగా కూడా ప్రాజెక్టులు చేస్తుంటారు కదా. వాటికి కూడా ఎప్పటికప్పుడు నిబంధనలు రూపొందించడం జరుగుతోంది .వాటినికూడా వేరే శీర్షిక / ఉపశీర్షిక క్రింద మార్గదర్శకాలు రూపొందించవచ్చు కదా" అని మీరు అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు. వేడుకలు వేరు, కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు వేరని నా అభిప్రాయం. కాబట్టి కార్యశాలలు, ఎటిటథాన్లు రెండిటికి కలుపి ప్రత్వేకంగా నియమాలు రూపొందాలని నా అభిప్రాయం.ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:08, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ అంశం లేవనెత్తినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే, నేను కొంత ఆలోచించి నా అభిప్రాయం చెప్తాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:59, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారూ మీరు అన్నీ పరిశీలించటానికి తగిన సమయం అవసరం. ఇంకా ఏమైనా అదనపు సూచనలు, పాత వాటిలో ఏమైనా మార్పులు ఉంటే సూచించగలరు. అయితే సాధ్యమైనంత త్వరలో స్పదించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:34, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ మీరు సూచించిన నియమాలు, మార్గదర్శకాలు అన్నీ చదివాను. ఈవెంట్ మరింత చక్కగా, పారదర్శకంగా, వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడేలా ఉండాలనే ఉద్దేశంతో చాలా అంశాలను ప్రస్తావించారు. అందులో చాలా వరకు మంచి సూచనలుగానే అనిపించాయి. :::అయితే, పరిశోధనలకు సంబంధించిన అంశంలో (22వ పాయింట్) ఒక చిన్న సూచన. విద్యలో భాగంగా చేసిన ప్రతి పరిశోధనను ఈవెంట్‌లో ప్రస్తావించాల్సిన అవసరం లేకపోవచ్చు. కానీ ఆ పరిశోధన నేరుగా వికీపీడియా/వికీమీడియా ప్రాజెక్టులకు సంబంధించినదై, దాని ద్వారా వికీపీడియాకు ఏదైనా ప్రయోజనం లేదా ప్రభావం ఏర్పడితే, అలాంటి విషయాలను సందర్భానుసారంగా ప్రస్తావించడం మంచిదని నా అభిప్రాయం. :::అందువల్ల “విద్యలో భాగంగా రీసెర్చ్ చేసిన గ్రంధాలు గురించి ఈవెంట్లో ప్రస్తావించరాదు” అనే దానికంటే, “వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించని పరిశోధనలను ప్రస్తావించకూడదు” అనే విధంగా ఉంటే మరింత సముచితంగా ఉంటుందని నా అభిప్రాయం. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:13, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్]] గారూ మీ సమయం వెచ్చించి, స్పందించినందుకు ధన్యవాదాలు. అయితే 22 వ పాయింట్ మీద మీరు చేసిన సూచనకు ప్రత్వేక ధన్యవాదాలు. ఆ పాయింట్ నేను మరింత క్లియరుగా రాయలేదని మీ సూచన తరువాత గ్రహించాను. ఇప్పుడు మీ సూచన తరువాత నాకు మరింత క్లారిటీ వచ్చింది. ఆ పాయింట్ లో నా ఉద్దేశ్యం వికీపీడియాకు నేరుగా సంబంధించిన పరిశోధనలైననూ ప్రస్తావించకూడదనే అని అర్థం. వికీపీడియా నియమాలలో "సొంత అభిప్రాయాలను లేదా అనుభవాలను ప్రచురించడానికి వికీపీడియా సరైన వేదిక కాదు" అనే నియమం ఒకటిఉందని మనందరకు తెలుసు. ::::"దీని మీద మరింత వివరణతో కూడిన ముఖ్య కారణాలు" ::::*స్వార్థ ప్రయోజనాల ఘర్షణ: వికీపీడియా ఎప్పుడూ తటస్థతకు (Neutrality) పెద్దపీట వేస్తుంది. ఎవరైనా ఒక వ్యక్తి తన స్వంత పనిని, పుస్తకాన్ని లేదా పరిశోధనను వికీపీడియా వేదికల ద్వారా ప్రమోట్ చేసుకోవడాన్ని "Conflict of Interest" గా పరిగణిస్తారు. దీనివల్ల ఆ వేడుకల ఉద్దేశం పక్కదారి పట్టి, వ్యక్తిగత ప్రచారానికి వేదికగా మారే ప్రమాదం ఉంద. ::::*లాభాపేక్ష లేని తత్వం (Non-commercial & Neutral stance): వికీపీడియా అనేది ఎటువంటి లాభాపేక్ష, ప్రకటనలు లేని ఒక స్వచ్ఛంద విజ్ఞాన సర్వస్వం. జన్మదినోత్సవ వేడుకలు అనేవి వికీపీడియా సాధించిన విజయాలు, వికీపీడియన్ల ఉమ్మడి కృషిని జరుపుకోవడానికి ఉద్దేశించినవి. అక్కడ ఒక వ్యక్తి తన స్వంత గ్రంథాన్ని ప్రమోట్ చేయడం వికీపీడియా మూల సిద్ధాంతాలకు విరుద్ధం. ::::*స్వీయ ప్రచారం నిషిద్ధం (No Self-Promotion): వికీపీడియా వ్యాసాలలోనే కాదు, వికీపీడియా సమాజంలో (Community) కూడా స్వీయ ప్రచారానికి, పబ్లిసిటీకి తావులేదు. ఒకవేళ ఆ పరిశోధనా గ్రంథం నిజంగానే వికీపీడియాకు ఎంతో ఉపయోగపడేదైనా సరే, దాని గురించి సదరు పరిశోధకుడు కాకుండా ఇతర వికీపీడియా సభ్యులు లేదా వికీపీడియా సమాజం గుర్తించి ప్రస్తావించాలే తప్ప, పరిశోధకుడే స్వయంగా ప్రచారం చేసుకోకూడద. ::::అయితే, విద్యలో భాగంగా వికీపీడియాపై జరిగిన పరిశోధనలను వికీపీడియా సమాజం ఎల్లప్పుడూ స్వాగతిస్తుంది. కానీ దాన్ని ప్రదర్శించే విధానం "ప్రమోషన్" లా కాకుండా, "వికీపీడియా అభివృద్ధికి ఉపయోగపడే ఒక విశ్లేషణ" లాగా, ఇతర సభ్యులు ఎవరైనా యూజర్ గ్రూపు అసోసియేషన్ లేదా సంబందిత వేడుక కమిటీ ముందస్తు అనుమతి తీసుకుని క్లుప్తంగా మాత్రం వివరించవచ్చని నా అభిప్రాయం. అలాగే యూజరుగ్రూపు అసోసియేషన్ ద్వారా ప్రచురితమయ్యే పుస్తకాలు ఈ నియమాల పరిధిలోకి రావు. మీసూచన వలన నియమాలు మరింత మెరుగుగా, క్లారిటీగా రూపొందుతున్నందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:52, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వికీపీడియా ఏషియన్ మంత్ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ == సముదాయ సభ్యులు అందరికీ నమస్కారం! <nowiki>ఇంతకు ముందు ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించడం వల్ల మన తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాల నాణ్యత పెరుగుతుండటం నేను గమనించాను. కాబట్టి ఈ సంవత్సరం కూడా నిర్వహిస్తే బాగుంటుందని భావించి ప్రాజెక్ట్ నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాలి అనుకుంటున్నాను. ఇదివరకే ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించిన వాడుకరులు మరియు సముదాయ సభ్యులు మీ మీ అభిప్రాయాలు తెల్పగలరు.</nowiki> [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 09:41, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :లింక్ ఇవ్వండి. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:31, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :: ఇక్కడ చూడండి - [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్_నెల/2021|వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/ఏషియన్ నెల/2021]] --[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 10:44, 30 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారు ధన్యవాదాలు.. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 03:14, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ఇలాంటి కార్యక్రమాల వల్ల వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగూ పెరుగుతుంది. నాణ్యతకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలని మీ ఆలోచన? అంటే మీరు నాణ్యత పెరుగుతుందని ఆశిస్తున్నారు కాబట్టి అడుగుతున్నాను. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 13:01, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) ::::అవును నిజమే!ఈసారి వ్యాసాల సంఖ్యతో పాటు నాణ్యమైన వ్యాసాలకు కూడా బహుమతి ప్రకటిస్తే బావుంటుందని ఆలోచిస్తున్నాను... అందుకు మీ అభిప్రాయాలు కూడా తెలుపగలరు. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 16:59, 31 ఆగస్టు 2026 (UTC) :::::@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారూ! ఒక చెంప నాణ్యమైన వ్యాసాలకు, ఒక చెంప సంఖ్యకు కూడా బహుమతులు ఇస్తూ నాణ్యంగా రాసేవారినీ, నాణ్యత పట్టించుకోకుండా సంఖ్య పెంచుకుంటూ పోయేవారిని సమంగా తూచినట్టు అవుతుంది. అప్పుడు నాణ్యత దిగజారుతుంది తప్ప పెరగదు కదా. నాణ్యమైన వ్యాసాలను మాత్రమే సంఖ్యలో లెక్కించే పద్ధతి ఉంటే తప్ప నాణ్యత పెరగదండీ. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:20, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::::అవును, మీరు చెప్పింది నిజమే. నాణ్యతకు సంబంధించిన వ్యాసాలను రాయడం మంచి ఆలోచనే. అయితే, వ్యాసాల నాణ్యతను మరింత మెరుగుపరచడానికి కొన్ని స్పష్టమైన నియమాలు లేదా ప్రమాణాలను ఏర్పాటు చేసుకుందాం. ఆ నియమాలు ఎలా ఉండాలి? ఏ అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి? అనే విషయాలపై అందరి అభిప్రాయాలను తీసుకుని, అందరి సూచనలను సమన్వయం చేసుకుని ఒక మంచి విధానాన్ని రూపొందిద్దాం. ఈ విషయంలో మీ అభిప్రాయం, సూచనలు కూడా తెలియజేయండి. [[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ([[వాడుకరి చర్చ:Edla praveen|చర్చ]]) 17:59, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] ముందుగా ప్రాజెక్ట్ నిర్వహించాలని ముందుకు వచ్చినందుకు అభినందనలు! నిజంగా ఇలాంటి ప్రాజెక్టులలో వ్యాసాల సంఖ్య ఎలాగో పెరుగుతుంది. కాబట్టి నాణ్యత మీద కూడా దృష్టి పెట్టేటట్లు నియమాలు రూపొందించుకుందాం. అందుకు ప్రాజెక్టులో భాగంగా రాసే ప్రతి వ్యాసం వికీ నియమాలకు అనుగుణంగా ఉండాలని, భాష విషయంలోనూ ప్రామాణికంగా ఉండాలని కొన్ని నియమాలు పెట్టుకొని ముందుకు వెళ్తే బావుంటుందని నా అభిప్రాయం. ఉదాహరణకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఈ ఎడిటతాన్]] నియమాలు చూడండి. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 15:03, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) @@[[వాడుకరి:Edla praveen|Edla praveen]] గారు, ప్రాజెక్టు నిర్వహణకు ముందుకు వచ్చినందుకు అభినందనలు. ఈ ప్రాజెక్టు తెలుగు వికీపీడియాలో ఇప్పటివరకు ఒకటే సారి నిర్వహించడం జరిగింది, అది 2021 లో. మీకు ప్రాజెక్టు నిర్వహణలో కావాల్సిన మెళకువలు, నాకున్న అనుభవం పంచుకోవడానికి నేను సిద్ధం, ఈ ప్రాజెక్టుకి సంబంధించి తెవికీ యువ నుండి ఏదైనా సహాయం కావలిం అంటే నన్ను సంప్రదించగలరు, ప్రస్తుతం నా ప్రయాణ రీత్యా కొన్ని చోట్ల నెట్వరకు ఉండక పోవొచ్చు... నన్ను wikikiranam@gmail.com ద్వారా సంప్రదించగలరు. [[వాడుకరి:Nskjnv|నేతి సాయి కిరణ్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nskjnv|చర్చ]]) 06:34, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ ఫలితాలు == తెలుగు వికిమెడియన్ల యూజర్ గ్రూప్ గూగుల్ / WMF సహకారంతో నిర్వహించిన ఎడిట థాన్ 5 లో రెండవ భాగం పూర్తి అయింది. రెండు నెలల పాటు దీర్ఘంగా సాగిన మంచి వ్యాసాల తయారీ పోటీ 31 ఆగస్టు 2026 తో ముగిసింది . కష్టతరంగా సాగిన ఈ ఎడిటథాన్ నిర్వహించిన చదువరిగారికి, శ్రమించిన మన తెవికీ సభ్యులకు ధన్యవాదాలు. పోటీ ఫలితాలు ప్రకటించారు. వారి పరిశీలనలు, సూచనలు, అభిప్రాయాలు తెలిపారు. మూల్యాంకనం ప్రకారం ఈ క్రింది సభ్యులకు మొదటి రెండు స్థానాలు లభించాయి. వారికి అభినందనలు. * మొదటి స్థానం - [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] * రెండవ స్థానం - [[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] వివరాలకు పోటీ పేజీ లింక్ చూడగలరు - https://w.wiki/U6fb [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 10:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == ఖాళీ పేజీలతో వర్గాలను సృష్టించరాదు == పేజీలనూ, వర్గాలనూ ఒక పద్ధతిలో పేర్చేందుకే వర్గాలను సృష్టిస్తాం. ప్రతీ వర్గానికీ కనీసం ఒక్కటైనా మాతృవర్గం ఉండాలి. అపుడే, వర్గాలన్నీ వర్గవృక్షంలో భాగంగా ఉంటాయి. లేకపోతే, ఇతర వర్గాలతో సంబంధం లేకుండా విడిగా, ఒంటరిగా ఉండిపోతాయి. అలా ఉంటే వర్గీకరణ ప్రయోజనం పూర్తిగా నెరవేరనట్లే. కొత్త వర్గానికి పేజీ సృష్టించేటపుడు, దానికి కనీసం ఒక్క మాతృవర్గాన్ని ఇచ్చి పేజీని సృష్టించండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:13, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == తెవికీ పండగ నిర్వాహక సంఘ సభ్యుల ప్రతిపాదన == ఇదివరకే పైన చర్చ జరిగిన ప్రకారం... నిర్వాహక బృందంలో సభ్యులను ఎంపిక చేసేటప్పుడు వారి తెవికీ దిద్దుబాట్ల సంఖ్యతో పాటు, కార్యక్రమాల నిర్వహణలో వారి అనుభవం, సముదాయంతో ఉన్న అనుబంధం, గతంలో చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు వంటి అంశాలను కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది కాబట్టి, తెవికీ పండగ వంటి సముదాయ కార్యక్రమాన్ని సమర్థవంతంగా నిర్వహించడానికి అనుభవం ఉన్నవారికి బాధ్యతలు అప్పగించడం మరింత ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది. @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారికి తెవికీతో పాటు ఇతర వికీ ప్రాజెక్టుల్లోనూ పనిచేసిన అనుభవం ఉంది. ఇప్పటికే అనేక ప్రాజెక్టులను నిర్వహించడం, గ్రాంట్లను తీసుకురావడం, ప్రాజెక్టుల అమలులో పాల్గొనడం వంటి అనుభవం వారికి ఉంది. సముదాయ కార్యక్రమాలను నిర్వహించడం, ప్రాజెక్టులను సమన్వయం చేయడం వంటి బాధ్యతలను కూడా వారు గతంలో చేపట్టారు. అందువల్ల తెవికీ పండగ నిర్వహణకు అవసరమైన సమన్వయం, ప్రణాళిక, వనరుల నిర్వహణ వంటి అంశాల్లో @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారి అనుభవం ఉపయోగపడుతుందని భావిస్తున్నాను. ఇది తెవికీ పండగను మరింత సమర్థవంతంగా నిర్వహించేందుకు, అనుభవం ఉన్న సభ్యుడికి బాధ్యత అప్పగించాలనే ఉద్దేశంతో మాత్రమే ఈ ప్రతిపాదన చేస్తున్నాను. కాబట్టి @[[వాడుకరి:Nskjnv|Nskjnv]] గారిని నేను @[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] గారితో పాటు నిర్వాహక బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. -- [[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 18:27, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :అభిలాష్ చెప్పినదాని ప్రకారం చూసుకుంటే @Nskjnv గారికి ఇంతకుముందు వివిధ ప్రాజెక్టులు నిర్వహించిన అనుభవం ఎంతో ఉంది అలాగే వికీపీడియాలో వారు ఎన్నో వ్యాసాలు రాశారు. ఎడిట్ లు చేశారు. కాబట్టి నిర్వాహక బృందం లో @Batthini Vinay Kumar goud తో పాటు @Nskjnv గారు కూడా నిర్వహణ బాధ్యతలు చేపట్టాల్సిందిగా నేను కూడా ప్రతిపాదిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:PARALA NAGARAJU|PARALA NAGARAJU]] ([[వాడుకరి చర్చ:PARALA NAGARAJU|చర్చ]]) 15:00, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వ్యాసం మంచి వ్యాసంగా తయారయ్యే క్రమంలో దశలు, వాటి ఆటోమేషను == వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా మలచే క్రమంలో కనీసం రెండు దశల నుండి చాలా దశలు ఉండవచ్చు. ప్రతిపాదకులు ప్రతిపాదించడం, సమీక్షకులు సమీక్షించి నిర్ణయం తెలపడం, మళ్ళీ ప్రతిపాదన, మళ్ళీ సమీక్ష,.. ఇలా సాగి, చివరికి మంచి వ్యాసం హోదా అందుకుంటుంది. ఈ క్రమంలో జరిగే పనుల్లో కొన్నిటిని (వాడుకరులకు సందేశాలు పంపడం, ఉపపేజీలలో జరిగే చర్చను మూసెయ్యడం వంటివి) బాటు ద్వారా ఆటోమేటు చెయ్యవచ్చు.. చెయ్యాలి కూడా. లేదంటే పని సాఫీగా జరగదు. ఈ బాటు రాయగలవాళ్ళు ఎవరైనా ఉన్నారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:57, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :మీరు Requirements ఇవ్వండి. నేను ఏఐ సాయంతో బాటు రాయడానికి ప్రయత్నిస్తాను. - [[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 05:32, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/సూచనలు]] పేజీ చూడండి. ఆ పేజీలో "'''ఈ పని బాట్ చేస్తుంది'''" అనే వాక్యం పక్కన పైపు తరువాత ఉన్న పనే బాట్ చెయ్యాల్సినది. అవి చూడండి. సందేహాలు అడగండి. చర్చిద్దాం.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:03, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::ఎన్వికీలో [[:en:User:ChristieBot|User:ChristieBot]] అనే బాటు ఈ పనులు చేస్తుందనుకుంటా. దాన్ని ఇక్కడికి తేవచ్చేమో చూడండి. ఇక్కడ మన "మంచి వ్యాసం" ప్రాసెస్, అక్కడి "గుడ్ ఆర్టికల్" ప్రాసెస్ నుండి కాపీ కొట్టినదే. కాకపోతే అక్కడ ఉన్న కొన్ని విశేషాలు, కొన్ని మూసలూ ఇక్కడ ఉండకపోవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:10, 3 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == మంచి వ్యాసాల పోటీ ముగిసింది, సమీక్షా నివేదికలు ప్రచురించాం. ఇక.. == [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5|ఎడిటథాన్-5]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా, మంచి వ్యాసాల ప్రతిపాదనలు చేసే పోటీ కూడా పెట్టాం. అందులో మొత్తం 65 పేజీలు రాగా, నిర్వాహకుల వ్యాసాలను తీసేస్తే, 51 పేజీలు పోటీకి నిలిచాయి. వాటిని సమీక్షించి నివేదికలను ప్రచురించం. ఆ నివేదికల లింకులను ప్రాజెక్టు పేజీలో చూడవచ్చు. నాణ్యత అనేది ఏదో ఒక ఎడిటథాన్‌కు పరిమితమైనది కాదు కాబట్టి, దీని గురించి సముదాయమంతటికీ తెలియజేస్తున్నాను. === ఇక.. === మంచి వ్యాసాలను తయారుచేసే ప్రయత్నం మొదలైంది. దీన్ని ఇక్కడితో ఆపకుండా ముందుకు తీసుకుపోవాలి. ఆ వ్యాసాలు మంచి వ్యాసాలుగా మారేందుకు ఇంకా మెరుగుపరచాల్సి ఉంది. ఈ పని ఆ వాడుకరులు చేస్తారు. మళ్ళీ సమీక్షించాక, అవి మంచి వ్యాసాలుగా రూపొందే అవకాశం ఉంది. అలాగే మనం కూడా ఈ కృషిలో భాగమౌదాం. తెవికీలో ప్రస్తుతం మంచి వ్యాసాలు లేనప్పటికీ, మంచివి కాదగ్గవి వేలల్లో ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, ఈ వారం వ్యాసాలు వెయ్యి దాకా ఉంటాయి. తొలి ప్రయత్నంగా వీటిని తీసుకుని మంచి వ్యాసాలుగా మలచవచ్చు. అందరం నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించుదాం. తెవికీలో నాణ్యత మెరుగుపడడానికి ఇది మంచి మార్గం. ఇంగ్లీషులో మంచి వ్యాసాల శాతం 0.62. ఇదే శాతం తెలుగుకు వర్తిస్తే, సుమారు 800 అవుతాయి. ;అందరం ప్రతిపాదించేవారమే అయితే, సమీక్షించేవారెవరు మరి? :ఇంకెవరు, మనమే! నెలకు కనీసం ఒక వ్యాసాన్ని సమీక్షించడం అనే లక్ష్యం కూడా పెట్టుకుందాం. ''నే చేసిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనల్లోనే సవాలక్ష లోపాలున్నాయి, ఇక నేను సమీక్ష ఏం చేస్తాను'' అని అనుకోరాదు. సమీక్షించడానికి, మంచి వ్యాసం రాసి ఉండడం అనేది అర్హతే కాదు (అలా అయితే ఈ సమీక్షలు చేసే అర్హత నాకు ఉండేది కాదు). మంచి వ్యాసానికి ఏమేం లక్షణాలు ఉంటాయో, ఏమేం ఉండకూడదో తెలిస్తే చాలు. అలాగే, సాధ్యమైనంత వరకు కుండమార్పిడి సమీక్షలను (అంటే, ''నా వ్యాసాన్ని సమీక్షించి మంచి వ్యాసం చెయ్యి, నీ వ్యాసాన్ని నేను చేస్తాను'' అనే బాపతు క్విడ్-ప్రో-కో ఒప్పందాలను చేసుకునే బలహీనతకు లోబడకుండా ఉండేందుకు 😊) నివారిస్తే చాలు. ------- వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించడం, తెవికీ నాణ్యతను పెంచడంలో పెద్ద అంగ. పెద్దపెద్ద అంగలు వేసుకుంటూ "[[అతడు అడవిని జయించాడు|నాణ్యతాలోపాలపై దండెత్తినవాళ్ళ వలె]] ముందుకు వెళ్ళి, లోపాలను జయించుదాం పదండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:36, 5 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) == వికీలింకులు ఇవ్వకూడదు == ఇవ్వకూడని వాటికి వికీలింకులు ఇవ్వకూడదు. అనువుగాని చోట ఇవ్వకూడదు. అతిగా ఇవ్వకూడదు. అసందర్భంగా ఇవ్వకూడదు. * ''మానవుడు కనిపెట్టిన ముఖ్యమైన వస్తువుల్లో అగ్గిపుల్ల ఒకటి''. అనే వాక్యంలో "అగ్గిపుల్ల" అనే పదం మొత్తానికీ లింకు ఇవ్వాలి గానీ, "అగ్గి"కి, "పుల్ల"కూ విడివిడిగా లింకులు ఇవ్వకూడదు. * ''..అగ్గిపుల్లా సబ్బుబిళ్ళా కాదేదీ కవితకనర్హం అని శ్రీశ్రీ అన్నాడు'' అనే వాక్యంలో లింకు అగ్గికివ్వాలా? పుల్లకివ్వాలా? అగ్గిపుల్లకివ్వాలా? - దేనికీ ఇవ్వకూడదు. ;మరైతే ఎక్కడ ఇవ్వాలి? ఎప్పుడు ఇవ్వాలి? వేటికి ఇవ్వాలి? :అది తెలుసుకునేందుకు [[వికీపీడియా:శైలి/లింకులివ్వడం]] చూడండి. ----------- === వికీలింకులే ఇవ్వాలి === తెవికీలో తెవికీ పేజీలకు లింకులు ఇవ్వడానికి కొందరు యూఆరెల్ మొత్తాన్నీ లింకులో ఇస్తున్నారు (బయటి లింకు లాగా). ఒక్కోసారి పొట్టి లింకు తెచ్చి ఇస్తున్నారు. ఈ రెండూ ఇవ్వకూడదు; వికీలింకు ఇవ్వాలి. <nowiki>[https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%85%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF అమరావతి]</nowiki> అని బయటి లింకు కాకుండా, <nowiki>[[అమరావతి]]</nowiki> అని అంతర్గత లింకు (వికీలింకు) ఇవ్వాలి. ఈ రెండు లింకులు ఇలా కనిపిస్తాయి: * [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%85%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B5%E0%B0%A4%E0%B0%BF అమరావతి] * [[అమరావతి]] తేడాలేంటంటే- * వికీలింకు ఇవ్వడానికి ఆ పేజీకి వెళ్ళకుండానే, ఉదాహరణకు, <nowiki>[[అమరావతి]]</nowiki> అని నేరుగా లింకు ఇచ్చేయొచ్చు. కానీ యూఆరెల్ ఇవ్వాలంటే "అమరావతి" పేజీకి వెళ్ళి అక్కడ అడ్రసు పెట్టె లోని లింకును కాపీ చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. పొట్టి లింకు ఇవ్వాలంటే, ఈ పనికి తోడు పొట్టిలింకును సృష్టించుకునే పని అదనం. * వికీలింకు వలన సర్వరుపై భారం తక్కువగా ఉంటుంది. * ఇచ్చిన లింకు, బాణం గుర్తు వగైరాలు లేకుండా నీట్‌గా కనిపిస్తుంది. యూఆరెల్ ఇవ్వాల్సినది వికీబయట - ఉదాహరణకు వాట్సాప్‌లో, ట్విట్టర్లో - లింకులు ఇచ్చేటపుడు, తెవికీలో కాదు. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:23, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) eg5mta3xxv3frt1p12azjxy290xyram 0 94162 4955038 4889587 2026-09-09T01:16:59Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955038 wikitext text/x-wiki {{Infobox microanatomy |Name = రైబోసోము |Latin = |Image = Ribosome shape.png |Caption = రైబోజోమ్ యొక్క పెద్ద (ఎరుపు), చిన్న (నీలం) ఉప-ఘటకాలు |PartOf = [[జీవకణం|కణం]] }} {{Organelle diagram}} '''రైబోసోమ్''' ({{IPAc-en|ˈ|r|aɪ|b|ə|z|oʊ|m|,_|-|s|oʊ|m}}) అనేది అన్ని [[జీవకణం|కణాలలో]]—[[ప్రోకారియోటిక్]], [[యూకారియోటిక్]] కణాలలో—కనిపించే ఒక [[రైబోన్యూక్లియోప్రోటీన్]] కణిక. ఇది [[ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ]]కు బాధ్యత వహిస్తుంది. రైబోసోమ్, [[దూత ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] (mRNA) శ్రేణులను [[అనువాదం (జీవశాస్త్రం)|అనువదించే]] ప్రక్రియలో ఒక అణు యంత్రం (molecular machine) వలె పనిచేసి, [[ప్రోటీన్]]లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. రైబోసోమ్, mRNA అణువులలోని [[కోడాన్]]లు నిర్దేశించిన క్రమంలో [[ఎమైనో ఆమ్లాలు|అమినో ఆమ్లాలను]] పరస్పరం అనుసంధానించి [[పాలీపెప్టైడ్ శృంఖల]]లను ఏర్పరుస్తుంది. రైబోసోమ్ ఒక పెద్ద ఉపఏకకం (large subunit), ఒక చిన్న ఉపఏకకం (small subunit)లతో నిర్మితమై ఉంటుంది. వీటిలో ఒక్కటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ [[రైబోసోమల్ ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] (rRNA) అణువులు, అనేక [[రైబోసోమల్ ప్రోటీన్]]లు ఉంటాయి. రైబోసోములు, వాటికి అనుబంధంగా పనిచేసే అణువుల సముదాయాన్ని కలిపి '''అనువాద యంత్రాంగం''' (translational apparatus) అని కూడా పిలుస్తారు. '''రైబోసోమ్ జీవోత్పత్తి''' (Ribosome biogenesis) అనేది రైబోసోములను తయారు చేసే ప్రక్రియ. ఇది అధిక శక్తి వినియోగం కలిగిన, నిరంతరం జరిగే చురుకైన ప్రక్రియ. ఇందులో సుమారు 200 ప్రోటీన్ల సంశ్లేషణ, రైబోసోమల్ ఆర్‌ఎన్‌ఏల ప్రాసెసింగ్, వాటిని రైబోసోమల్ ప్రోటీన్లతో కలిపి రైబోసోమ్ ఉపఏకకాలను నిర్మించడం జరుగుతుంది. == సారాంశం == [[ప్రోటీన్|ప్రోటీన్లోని]] [[ఎమైనో ఆమ్లాలు|అమినో ఆమ్లాల]] క్రమాన్ని సంకేతీకరించే [[రైబో కేంద్రక ఆమ్లం|ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] శ్రేణి ముందుగా [[దూత ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] (mRNA) శృంఖలంగా లిఖించబడుతుంది (transcription). రైబోసోములు ఈ mRNA అణువులతో అనుసంధానమై, అందులోని [[న్యూక్లియోటైడ్|న్యూక్లియోటైడ్ల]] క్రమాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని ప్రోటీన్ నిర్మాణానికి అవసరమైన అమినో ఆమ్లాల క్రమాన్ని నిర్ణయిస్తాయి. [[బదిలీ ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] (tRNA) అణువులు అమినో ఆమ్లాలను ఎంపిక చేసి రైబోసోమ్‌కు తీసుకువస్తాయి. ఇవి రైబోసోమ్‌లో ప్రవేశించి తమ [[యాంటీకోడాన్]] ద్వారా mRNA శృంఖలతో అనుసంధానమవుతాయి. దూత ఆర్‌ఎన్‌ఏలోని ప్రతి సంకేత త్రయం ([[కోడాన్]])కు ఒక నిర్దిష్ట బదిలీ ఆర్‌ఎన్‌ఏ ఉంటుంది. ఆ tRNAలో సరైన యాంటీకోడాన్ ఉండి, సరైన అమినో ఆమ్లాన్ని పెరుగుతున్న [[పాలీపెప్టైడ్ శృంఖల|పాలీపెప్టైడ్ శృంఖలలో]] చేర్చుతుంది. ప్రోటీన్ నిర్మాణం పూర్తైన తరువాత, అది [[ప్రోటీన్ మడతపెట్టడం]] (protein folding) ద్వారా క్రియాశీలమైన త్రిమితీయ (3D) నిర్మాణాన్ని పొందుతుంది.<ref>{{Cite journal |last1=Bashan |first1=Anat |last2=Agmon |first2=Ilana |last3=Zarivach |first3=Raz |last4=Schluenzen |first4=Frank |last5=Harms |first5=Joerg |last6=Berisio |first6=Rita |last7=Bartels |first7=Heike |last8=Franceschi |first8=Francois |last9=Auerbach |first9=Tamar |last10=Hansen |first10=Harly A. S. |last11=Kossoy |first11=Elizaveta |last12=Kessler |first12=Maggie |last13=Yonath |first13=Ada |date=January 2003 |title=Structural basis of the ribosomal machinery for peptide bond formation, translocation, and nascent chain progression |journal=Molecular Cell |volume=11 |issue=1 |pages=91–102 |doi=10.1016/S1097-2765(03)00009-1 |pmid=12535524}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Gregory |first1=Brian |last2=Rahman |first2=Nusrat |last3=Bommakanti |first3=Ananth |last4=Shamsuzzaman |first4=Md |last5=Thapa |first5=Mamata |last6=Lescure |first6=Alana |last7=Zengel |first7=Janice M. |last8=Lindahl |first8=Lasse |date=April 2019 |title=The small and large ribosomal subunits depend on each other for stability and accumulation |journal=Life Science Alliance |volume=2 |issue=2 |doi=10.26508/lsa.201800150 |pmc=6402506 |pmid=30837296 |article-number=e201800150}}</ref> అనువాదం (translation) ప్రక్రియలో ప్రోటీన్ల సంశ్లేషణ నాలుగు ప్రధాన దశలలో జరుగుతుంది: ప్రారంభం (Initiation), పొడిగింపు (Elongation), ముగింపు (Termination),, రైబోసోమ్ పునర్వినియోగం (Ribosome recycling).<ref name="Schuller">{{cite journal |vauthors=Schuller AP, Green R |date=August 2018 |title=Roadblocks and resolutions in eukaryotic translation |journal=Nat Rev Mol Cell Biol |volume=19 |issue=8 |pages=526–541 |doi=10.1038/s41580-018-0011-4 |pmc=6054806 |pmid=29760421}}</ref> అన్ని mRNA అణువులలో ప్రారంభ కోడాన్ (start codon) క్రమం '''AUG''' గా ఉంటుంది. ముగింపు కోడాన్లు (stop codons) '''UAA''', '''UAG''' లేదా '''UGA'''. ఈ కోడాన్లను గుర్తించే tRNAలు లేకపోవడంతో, రైబోసోమ్ అనువాద ప్రక్రియ పూర్తైందని గుర్తిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Scitable by Nature: Translation / RNA Translation|url=https://nature.com/scitable/definition/translation-rna-translation-173}}</ref> ఒక రైబోసోమ్ mRNA అణువును పూర్తిగా చదివిన తరువాత, దాని రెండు ఉపఏకకాలు విడిపోతాయి. అవి సాధారణంగా వేరు చేయబడినప్పటికీ, మళ్లీ ఉపయోగించబడగలవు. రైబోసోములు ఒక రకమైన [[రైబోజైమ్|రైబోజైమ్లు]] (ribozymes), ఎందుకంటే అమినో ఆమ్లాలను పరస్పరం కలిపే ఉత్ప్రేరక (catalytic) [[పెప్టిడైల్ ట్రాన్స్‌ఫరేజ్]] చర్యను రైబోసోమల్ ఆర్‌ఎన్‌ఏ నిర్వహిస్తుంది.<ref name="Tirumalai-2021a">{{cite journal |vauthors=Tirumalai MR, Rivas M, Tran Q, Fox GE |date=November 2021 |title=The Peptidyl Transferase Center: a Window to the Past |journal=Microbiol Mol Biol Rev |volume=85 |issue=4 |doi=10.1128/MMBR.00104-21 |pmc=8579967 |pmid=34756086 |article-number=e00104-21}}</ref> [[బ్యాక్టీరియా]], [[ఆర్కియా]], [[యూకారియోట్]] జీవుల రైబోసోములు నిర్మాణపరంగా చాలా వరకు ఒకే విధంగా ఉంటాయి. ఇది వాటి ఉమ్మడి పరిణామ మూలాన్ని సూచిస్తుంది. అయితే వాటి పరిమాణం, క్రమం, నిర్మాణం, అలాగే ప్రోటీన్-ఆర్‌ఎన్‌ఏ నిష్పత్తిలో తేడాలు ఉంటాయి. ఈ నిర్మాణ భేదాల కారణంగా కొన్ని [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయోటిక్లు]] మానవ రైబోసోములను ప్రభావితం చేయకుండా బ్యాక్టీరియా రైబోసోములను మాత్రమే అడ్డుకుని వాటిని నాశనం చేయగలవు. అన్ని జీవ సమూహాలలో రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రైబోసోములు ఒకే mRNA శృంఖలపై ఒకేసారి కదులుతూ పనిచేయవచ్చు. ఇటువంటి సముదాయాన్ని [[పాలిసోమ్]] (polysome) అంటారు. ప్రతి రైబోసోమ్ ఒక నిర్దిష్ట క్రమాన్ని చదివి, దానికి అనుగుణమైన ప్రోటీన్ అణువును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. యూకారియోటిక్ కణాలలోని [[మైటోకాండ్రియం|మైటోకాండ్రియల్]] రైబోసోములు (మిటోరైబోసోములు) ఇతర రైబోసోములకంటే భిన్నంగా ఉంటాయి. అవి క్రియాత్మకంగా బ్యాక్టీరియా రైబోసోములను పోలి ఉంటాయి. ఇది మైటోకాండ్రియాలు ఒకప్పుడు స్వతంత్రంగా జీవించిన బ్యాక్టీరియాలుగా ఉండి, తరువాత [[అంతఃసహజీవన సిద్ధాంతం]] (Endosymbiotic theory) ద్వారా కణాలలో భాగమైనట్లు సూచిస్తుంది.<ref>{{cite journal |vauthors=Benne R, Sloof P |year=1987 |title=Evolution of the mitochondrial protein synthetic machinery |url=https://archive.org/details/sim_bio-systems_1987_21_1/page/51 |journal=Bio Systems |volume=21 |issue=1 |pages=51–68 |doi=10.1016/0303-2647(87)90006-2 |pmid=2446672}}</ref><ref>{{cite web|title=Ribosomes|url=http://www.cs.stedwards.edu/chem/Chemistry/CHEM43/CHEM43/Ribosomes/Ribosome.HTML|access-date=2026-06-05|archive-date=2009-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320163538/http://www.cs.stedwards.edu/chem/Chemistry/CHEM43/CHEM43/Ribosomes/Ribosome.HTML|url-status=dead}}</ref> == ఆవిష్కరణ == రైబోసోములను మొదటిసారిగా 1950ల మధ్యకాలంలో రొమేనియా-అమెరికన్ కణ జీవశాస్త్రవేత్త [[జార్జ్ ఎమిల్ పలాడే]] [[ఎలక్ట్రాన్ సూక్ష్మదర్శిని]] (electron microscope) సహాయంతో కణద్రవ్యంలో కనిపించే దట్టమైన కణికలు లేదా గ్రాన్యూల్స్‌గా పరిశీలించాడు.<ref>{{cite journal |vauthors=Palade GE |date=January 1955 |title=A small particulate component of the cytoplasm |journal=The Journal of Biophysical and Biochemical Cytology |volume=1 |issue=1 |pages=59–68 |doi=10.1083/jcb.1.1.59 |pmc=2223592 |pmid=14381428}}</ref> ప్రారంభంలో వాటి కణికల వంటి నిర్మాణం కారణంగా వాటిని '''పలాడే గ్రాన్యూల్స్''' (Palade granules) అని పిలిచేవారు.<ref>{{cite journal |last=Palade |first=George E. |date=1955 |title=A small particulate component of the cytoplasm |journal=Journal of Biophysical and Biochemical Cytology |volume=1 |issue=1 |pages=59–68 |doi=10.1083/jcb.1.1.59 |pmc=2223592 |pmid=14381428}}</ref> '''రైబోసోమ్''' (ribosome) అనే పదాన్ని 1958లో హోవర్డ్ ఎం. డింట్జిస్ ప్రతిపాదించాడు.<ref>{{cite web|last1=Rheinberger|first1=Hans-Jörg|date=September 2022|title=A Brief History of Protein Biosynthesis and Ribosome Research|url=https://mediatheque.lindau-nobel.org/topics/a-brief-history-of-protein-biosynthesis-and-ribosome-research|access-date=2023-08-16|website=Lindau Nobel Laureate Meetings}}</ref> {{blockquote|సదస్సు సందర్భంగా పదజాలానికి సంబంధించిన ఒక సమస్య స్పష్టమైంది. కొందరు పాల్గొనేవారికి “మైక్రోసోమ్స్” అంటే ఇతర ప్రోటీన్, లిపిడ్ పదార్థాలతో కలుషితమైన రైబోన్యూక్లియోప్రోటీన్ కణికలు; మరికొందరికి మైక్రోసోమ్స్ అంటే కణికలతో కలుషితమైన ప్రోటీన్, లిపిడ్ పదార్థాలు. “మైక్రోసోమల్ కణికలు” అనే పదం సరిపోదు; “మైక్రోసోమ్ భాగంలోని రైబోన్యూక్లియోప్రోటీన్ కణికలు” అనే పదం చాలా క్లిష్టంగా ఉంటుంది. సమావేశంలో “రైబోసోమ్” అనే పదం సూచించబడింది. దీనికి సరైన అర్థం ఉండటమే కాకుండా వినడానికి కూడా అనుకూలంగా ఉంది. 35 నుండి 100 [[స్వెడ్బర్గ్]] (S) పరిమాణాల మధ్య ఉన్న రైబోన్యూక్లియోప్రోటీన్ కణికలను సూచించడానికి “రైబోసోమ్” అనే పదాన్ని స్వీకరిస్తే ఈ గందరగోళం తొలగిపోతుంది.|[[అల్బర్ట్ క్లాడ్]]|''Microsomal Particles and Protein Synthesis''<ref>{{cite book |veditors=Roberts RB |date=1958 |chapter=Introduction |title=Microsomal Particles and Protein Synthesis |url=https://archive.org/details/microsomalpartic00biop |location=New York |publisher=Pergamon Press, Inc.}}</ref>}} రైబోసోమ్‌ల ఆవిష్కరణకు గాను [[అల్బర్ట్ క్లాడ్]], [[క్రిస్టియన్ డి డూవ్]],, [[జార్జ్ ఎమిల్ పలాడే|జార్జ్ ఎమిల్ పలాడేలకు]] సంయుక్తంగా 1974 సంవత్సరపు శరీరధర్మశాస్త్రం లేదా వైద్యశాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి ప్రదానం చేయబడింది.<ref>{{cite web|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1974|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1974/summary/}}</ref> రైబోసోమ్ యొక్క సూక్ష్మ నిర్మాణం, దాని కార్యవిధానాన్ని వివరిచినందుకు [[వెంకటరామన్ రామకృష్ణన్|వెంకట్రామన్ రామకృష్ణన్]], [[థామస్ ఎ. స్టైట్జ్]],, [[అడా ఈ. యోనాత్|అడా ఈ. యోనాత్లకు]] 2009 సంవత్సరపు [[రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] లభించింది.<ref>{{cite web|title=The Nobel Prize in Chemistry 2009|url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2009/summary/}}</ref> == నిర్మాణం == [[దస్త్రం:Peptide_syn.svg|thumb|రైబోసోములు [[పాలిమర్|పాలిమరిక్]] ప్రోటీన్ అణువులను నిర్మిస్తాయి. వాటిలోని అమినో ఆమ్లాల క్రమం [[దూత ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] (mRNA) అణువు యొక్క శ్రేణి ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది.]] రైబోసోమ్ అనేది [[రైబోన్యూక్లియోప్రోటీన్]] కణిక. ఇది రైబోసోమల్ ఆర్‌ఎన్‌ఏలు (rRNAలు), ప్రోటీన్ల సముదాయాలతో ఏర్పడిన రెండు రైబోసోమల్ ఉపఏకకాలతో నిర్మితమై ఉంటుంది. వీటిలో ఒకటి పెద్ద ఉపఏకకం (large subunit), మరొకటి చిన్న ఉపఏకకం (small subunit). రైబోసోములు అన్ని [[కణం (జీవశాస్త్రం)|కణాలలో]]—[[ప్రోకారియోటిక్]], [[యూకారియోటిక్]] కణాలలో—ఉండే సంక్లిష్ట [[అణు యంత్రం|అణు యంత్రాలు]] (molecular machines). ప్రోకారియోట్ల, యూకారియోట్ల రైబోసోమల్ ఉపఏకకాలు నిర్మాణపరంగా చాలా వరకు ఒకే విధంగా ఉంటాయి.<ref name="Alberts-2002">{{cite book|title=Molecular Biology of the Cell|vauthors=Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P|date=2002|publisher=Garland Science|isbn=978-0-8153-4072-0|edition=4th|location=New York|page=342|chapter=Membrane-bound Ribosomes Define the Rough ER|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26841/#A2204}}</ref> రైబోసోమ్ ప్రధానంగా ప్రత్యేకమైన [[నాన్-కోడింగ్ ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] అయిన [[రైబోసోమల్ ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] (rRNA)తో పాటు అనేక రకాల [[రైబోసోమల్ ప్రోటీన్|రైబోసోమల్ ప్రోటీన్లతో]] నిర్మితమవుతుంది. జాతులను బట్టి ఈ ప్రోటీన్ల సంఖ్య కొద్దిగా మారవచ్చు. రైబోసోమల్ ప్రోటీన్లు, rRNAలు కలిసి రెండు స్పష్టమైన రైబోసోమల్ ఉపఏకకాలను—ఒక పెద్ద ఉపఏకకం, ఒక చిన్న ఉపఏకకం—ఏర్పరుస్తాయి. ఈ రెండు ఉపఏకకాలు ఒక [[దూత ఆర్‌ఎన్‌ఏ]] (mRNA) శ్రేణి చుట్టూ పరస్పరం కలిసిపోతాయి. అనంతరం అవి ఒకే యూనిట్‌గా పనిచేసి, [[ప్రోటీన్ సంశ్లేషణ]] సమయంలో mRNAలోని జన్యు సమాచారాన్ని [[పాలీపెప్టైడ్ శృంఖల|పాలీపెప్టైడ్ శృంఖలగా]] అనువదిస్తాయి.<ref name="genome2026">{{cite web|title=Ribosome|url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Ribosome|access-date=6 January 2026|website=www.genome.gov|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==బాహ్య లంకెలు == {{commons category|Ribosomes}} * [http://news.cnet.com/Lab+computer+simulates+ribosome+in+motion/2100-11395_3-5907401.html Lab computer simulates ribosome in motion] * [https://web.archive.org/web/20061027104335/http://www.cytochemistry.net/Cell-biology/ribosome.htm Role of the Ribosome], Gwen V. Childs, copied [https://web.archive.org/web/20071024162617/http://cellbio.utmb.edu/cellbio/ribosome.htm here] * [http://www.proteopedia.org/wiki/index.php/Ribosome Ribosome] in [http://www.proteopedia.org ''Proteopedia'']—The free, collaborative 3D encyclopedia of proteins & other molecules * [http://www.expasy.org/cgi-bin/lists?ribosomp.txt Ribosomal proteins families in ExPASy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430181946/http://expasy.org/cgi-bin/lists?ribosomp.txt |date=2011-04-30 }} * [http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/index.html Molecule of the Month] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091027143923/http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Findex.html |date=2009-10-27 }} [https://web.archive.org/web/20070205000027/http://home.rcsb.org/ © RCSB Protein Data Bank]: ** [http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb10_1.html Ribosome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114002238/http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb10_1.html |date=2010-11-14 }} ** [http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb81_1.html Elongation Factors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110316083658/http://www.pdb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb81_1.html |date=2011-03-16 }} ** [http://www.faqs.org/health/bios/79/George-Palade.html Palade] * [http://www.pdbe.org/emsearch/ribosome 3D electron microscopy structures of ribosomes at the EM Data Bank (EMDB)]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{NCBI-scienceprimer}} [[వర్గం:జీవ శాస్త్రము]] 3zk2ueyv9nxcy7msj31v1j6lze227nt 0 94589 4954964 4579253 2026-09-08T16:09:57Z ~2026-48968-92 153959 కొంచెం విషయం చేర్చాను 4954964 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = శేఖర్ కమ్ముల | image = File:Shekhar Kammula.jpg | other_names = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1972|02|04}} | birth_place = [[ఏలూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]{{flagicon|భారతదేశం}} | death_date = | death_place = | known = సినిమాలు, సాఫ్ట్వేర్ | religion = [[హిందూమతం]] | occupation = దర్శకుడు, [[నిర్మాత]], రచయిత | residence = [[పద్మారావు నగర్]], హైదరాబాదు | spouse = | children = | relatives = | website = | footnotes = }} '''శేఖర్ కమ్ముల''' తెలుగు సినీదర్శకుడు, నిర్మాత, సినీ రచయిత.<ref name="ఎదలో గానం... పెదవే మౌనం...">{{cite web|last1=పులగం|first1=చిన్నారాయణ|title=ఎదలో గానం... పెదవే మౌనం...|url=http://www.sakshi.com/news/funday/cinema-story-back-30-305868|website=sakshi.com|publisher=జగతి ప్రచురణలు|accessdate=25 October 2016}}</ref> [[డాలర్ డ్రీమ్స్]] అనే చిత్రంతో ఆయన సినీ ప్రస్థానం ప్రారంభమైంది. మొదటి సినిమా అయినా ఇది పలు చలనచిత్రోత్సవాలలో ప్రదర్శితమైంది. ఆనంద్, గోదావరి, హ్యాపీ డేస్, లీడర్, ఫిదా, లవ్ స్టోరీ సినిమాలకు దర్శకుడు. ఆరు నంది పురస్కారాలు అందుకున్నాడు. == వ్యక్తిగతం == శేఖర్ 1972, ఫిబ్రవరి 4 న [[ఏలూరు]], [[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]]<nowiki/>లో జన్మించాడు. [[సికింద్రాబాద్|సికింద్రాబాద్‌]]లోని సెయింట్ పాట్రిక్స్ హైస్కూల్‌లో ఉన్నత పాఠశాల విద్య పూర్తి చేశాడు. సెయింట్ అల్ఫోన్సా కళాశాల నుంచి [[ఇంటర్మీడియట్ విద్య|ఇంటర్మీడియట్]] పూర్తి చేశాడు. తరువాత [[చైతన్య భారతి ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] నుంచి [[మెకానికల్ ఇంజనీరింగ్]]లో గ్రాడ్యుయేషన్ పూర్తి చేశాడు. తరువాత [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]<nowiki/>లోని [[న్యూ జెర్సీ|న్యూజెర్సీ]]<nowiki/>లో [[కంప్యూటరు శాస్త్రం|కంప్యూటర్ సైన్సు]]లో పీజీ కోసం వెళ్ళాడు. కొద్ది కాలం సమాచార సాంకేతిక రంగంలో పనిచేసిన తర్వాత [[వాషింగ్టన్, డి.సి.|వాషింగ్టన్‌]]<nowiki/>లోని హోవార్డ్ యూనివర్శిటీలో మాస్టర్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో చేరాడు. == సినీ యాత్ర== దర్శకుడిగా ఆయన మొదటి సినిమా [[డాలర్ డ్రీమ్స్]]. ఇది తెలుగు, ఇంగ్లీషులో రూపొందించబడింది. 100 నిమిషాల నిడివితో ఉన్న ఈ సినిమా వాణిజ్యపరంగా విజయం సాధించలేదు కానీ ఈ సినిమాకు ఆయనకు ఉత్తమ నూతన దర్శకుడిగా జాతీయ పురస్కారము లభించింది.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007082350180400.htm&date=2007%2F08%2F23%2F&prd=mp& |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110115161003/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007082350180400.htm&date=2007%2F08%2F23%2F&prd=mp& |archive-date=2011-01-15 |url-status=dead }}</ref> అంతే కాకుండా ఇది పలు చలన చిత్రోత్సవాల్లో ప్రదర్శితమైంది.<ref>{{Cite web|title=Chiranjeevi - Sekhar Kammula: చిరంజీవిని కలిసిన శేఖర్‌ కమ్ముల.. కారణమేమిటంటే..?|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/sekhar-kammula-meets-chiranjeevi/0210/125097605|access-date=2025-05-31|website=EENADU|language=te}}</ref> తరువాత ఆయన దర్శకత్వం వహించిన [[ఆనంద్ (సినిమా)|ఆనంద్]] సినిమా ఆయనకు మంచి కమర్షియల్ విజయాన్నిచ్చింది. ఈ సినిమాను ఆయన మొదటగా [[పవన్ కళ్యాణ్|పవన్ కల్యాణ్]] ను దృష్టిలో పెట్టుకుని రాసినా ఆయనను ఎప్పుడూ సంప్రదించలేదు. తర్వాత ఈ సినిమాను అప్పటికి మూడు సినిమాల అనుభవం ఉన్న [[రాజా (నటుడు)|రాజా]], కొత్త ముఖం [[కమలిని ముఖర్జీ|కమలినీ ముఖర్జీ]] ప్రధాన పాత్రలుగా తీశారు.<ref>{{Cite web|title=Sekhar Kammula: ఆ ఫీల్‌గుడ్‌ స్టోరీ.. పవన్‌ను దృష్టిలో పెట్టుకుని రాసిందే కానీ..|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/movies/interesting-fact-about-a-telugu-hit-film-pawan-kalyan/0208/124048654|access-date=2024-03-12|website=EENADU|language=te}}</ref> సినిమాల్లో సాధారణంగా కనిపించే హింస, అశ్లీలత మొదలైనవి శేఖర్ సినిమాల్లో తక్కువ మోతాదులో ఉంటాయి కాబట్టి కుటుంబ సమేతంగా చూడదగ్గవిగా ఉంటాయి. ఈయన ఫిదా సినిమా తీశారు.ఈ సినిమా కుటుంబ సభ్యులతో కలిసి చూసే సినిమా. == చిత్రాలు == #[[డాలర్ డ్రీమ్స్]] (2000) #[[ఆనంద్]] (2004) #[[గోదావరి]] (2006) #[[హ్యాపీ డేస్]] (2007) #[[లీడర్ (2010 సినిమా)|లీడర్]] (2010) #''[[లైఫ్ ఈజ్ బ్యూటీఫుల్]]'' (2013) #[[అనామిక (2014 సినిమా)|అనామిక]] (2014) #[[ఫిదా]] (2017) #[[లవ్ స్టోరీ (2020 సినిమా)|లవ్ స్టోరి]] (2021) #[[కుబేరా]] (2025) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{నంది పురస్కారాలు}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:1972 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]] [[వర్గం:నంది ఉత్తమ కథా రచయితలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సినిమా నిర్మాతలు]] [[వర్గం:హైదరాబాదు జిల్లా సినిమా రచయితలు]] q9c9wb53dzm0w54sg9dj01ajmt9kgja 0 94751 4954932 4570085 2026-09-08T15:14:26Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4954932 wikitext text/x-wiki {{విస్తరణ}} {{Infobox film| name = అంజి | director = [[కోడి రామకృష్ణ]]| writer = {{ublist|ఎం. ఎస్. ఆర్ట్ మూవీస్ యూనిట్ (కథ, స్క్రీన్ ప్లే)| [[పి. సత్యానంద్|సత్యానంద్]] (మాటలు)}} | year = 2004| image = chiruinandasanji.jpg| language = తెలుగు| studio = ఎం. ఎస్. ఆర్ట్ మూవీస్| music = [[మణిశర్మ]]| starring = {{ublist|[[చిరంజీవి]],| [[నమ్రతా శిరోద్కర్]],| [[టినూ ఆనంద్]]}}| producer = [[శ్యామ్ ప్రసాద్ రెడ్డి]] | released = {{Film date|2004|01|15}}| choreography = | cinematography = [[ఛోటా కె. నాయుడు]] | editing = కె. వి. కృష్ణారెడ్డి| runtime = 148 ని.| imdb_id = | }} '''అంజి''' 2004 లో [[కోడి రామకృష్ణ]] దర్శకత్వంలో, [[శ్యామ్ ప్రసాద్ రెడ్డి]] నిర్మాణ సారథ్యంలో ఎం. ఎస్. ఆర్ట్ మూవీస్ పతాకంపై రూపుదిద్దుకున్న ఒక సోషియో ఫాంటసీ తెలుగు చిత్రం. [[చిరంజీవి]], [[నమ్రతా శిరోద్కర్]], టినూ ఆనంద్ ఇందులో ప్రధాన పాత్రధారులు. ఎం. ఎస్. ఆర్ట్స్ మూవీస్ యూనిట్ ఈ చిత్ర కథ, స్క్రీన్ ప్లే సిద్ధం చేయగా, పి. సత్యానంద్ మాటలు రాశాడు. ఛోటా కె. నాయుడు ఛాయాగ్రహణ బాధ్యతలు నిర్వహించాడు. కె. వి. కృష్ణారెడ్డి ఎడిటింగ్ బాధ్యతలు చూసుకున్నాడు. ఈ చిత్రానికి [[మణిశర్మ]] సంగీతాన్నందించాడు. 1998 లో ప్రారంభమైన ఈ చిత్రం ఆరేళ్ళ సుదీర్ఘకాలంపాటు నిర్మాణం జరుపుకుని 2004 లో విడుదలైంది. ఈ సినిమాకు ఉత్తమ స్పెషల్ ఎఫెక్ట్స్ విభాగంలో జాతీయ పురస్కారం అందుకుంది. ఇవే కాక రెండు కెమెరా, మేకప్ విభాగాల్లో రెండు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నంది పురస్కారాలు అందుకుంది. ==కథ== ;ఉపోద్ఘాతం [[భగీరథుడు]] తన పూర్వీకులను బతికించడం కోసం [[ఆకాశ గంగ]]ను భూమి మీదకు తేవాలనుకుంటాడు. అయితే ఆ శక్తిని తట్టుకోవడం కోసం తన ఆత్మశక్తితో తయారు చేసిన ఆత్మలింగాన్ని భూమి మీద ప్రతిష్టింప జేస్తాడు శివుడు. అలా ఒక ప్రణవ మహాశివరాత్రి నాడు ఆకాశగంగ భూమికి దిగి వచ్చి ఆత్మలింగాన్ని అభిషేకిస్తూ కిందికి ప్రవహిస్తుంది. ఈ ఆత్మలింగం అద్భుతమైన శక్తులను కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి 72 ఏళ్ళకు (ఆరు పుష్కరాలు) ఒకసారి వచ్చే ప్రణవ మహాశివరాత్రికి, ఆకాశ గంగ స్వయంగా భూమికి దిగి వచ్చి ఆత్మలింగాన్ని అభిషేకిస్తుంది. ఆ సమయంలో ఆ పవిత్ర జలాన్ని సేవించిన వారికి మరణముండదు. నిత్య యవ్వనులవుతారు. వారికి అద్భుత శక్తులు ప్రాప్తిస్తాయి. ;అసలు కథ 1932 లో భాటియా (భూపిందర్ సింగ్) అనే వ్యక్తి ఎలాగైనా ఆ ఆత్మ లింగాన్ని సంపాదించి ఆకాశ గంగను తాగాలని ప్రయత్నం చేస్తాడు. ఆత్మ లింగాన్ని కాపాడుతూ రెండు ప్రమద గణ శక్తులు కాపలా ఉంటాయి. భాటియా ఒక మాంత్రికుని సాయంతో ఒక ఆ ఆత్మలింగాన్ని చేజిక్కించుకోవాలనుకుంటాడు కానీ ఆ ప్రయత్నంలో విఫలమై తన కుడి చేయిని కోల్పోతాడు. 72 ఏళ్ళ తర్వాత 2004 లో భాటియా అమెరికాలో ఉంటాడు. ఆయన అప్పుడు 99 ఏళ్ళ వృద్ధుడవుతాడు. ఆత్మలింగాన్ని గురించి వెతికి వెతికి విసిగి వేసారి పోయి ఉంటాడు. అదే సమయంలో ఆత్మలింగం గురించి జీవితకాలం పరిశోధన చేసిన ఒక ప్రొఫెసర్ గురించి తెలుస్తుంది. ఆయన తన పరిశోధనలో కనుగొన్న విషయాలన్నీ తన డైరీలో పొందుపరచి ఉంటాడు. దాన్ని ఎలాగైనా కాజేయాలని చూస్తున్న భాటియా నుంచి తన ప్రాణాలకు ముప్పు ఉందని తెలిసిన ప్రొఫెసర్ అమెరికాలో ఉన్న తన విద్యార్థియైన స్వప్న (నమ్రతా శిరోద్కర్) కు చేరవేస్తాడు. దాన్ని అందుకున్న స్వప్న తన ప్రొఫెసర్ కు సహాయం చేయాలనే ఉద్దేశంతో భారతదేశానికి తిరిగి వస్తుంది. కానీ అప్పటికే భాటియా మనుషులు ఆయన్ను చంపేసి ఉంటారు. అదే మనుషులు ఆమెను కూడా వెంబడించడంతో అంజి (చిరంజీవి) తారసపడతాడు. అంజి ఉరవకొండ అరణ్య ప్రాంతంలో ఒక ఆశ్రమం నిర్మించి అక్కడి ప్రజలకు ఆయుర్వేద వైద్యం చేస్తూ, అనాథ పిల్లల్ని చేరదీస్తూ జీవనం సాగిస్తున్న శివన్న (నాగేంద్ర బాబు) దగ్గర పనిచేస్తూ పరోపకారిగా ఉంటాడు. ఒకరోజు ప్రమాదవశాత్తూ లోయలోపడ్డ అంజికి ఆత్మలింగం తారసపడుతుంది. దానికున్న మహిమ పూర్తిగా తెలియకపోయినా దానికి కొన్ని శక్తులు ఉన్నాయని గ్రహించిన అంజి దానిని ఆశ్రమానికి తీసుకువస్తాడు. దాన్ని గురించి తెలుసుకున్న భాటియా వారిని వెంబడిస్తాడు. ఆకాశగంగ అభిషేకించే రోజు దగ్గరపడుతుండటంతో ఆ ఆత్మలింగాన్ని చేరాల్సిన చోటుకి చేర్చమని అంజికి సలహా ఇస్తాడు శివన్న. దాన్ని అనేక కష్టనష్టాలకోర్చి ఎలా హిమాలయాల్లోకి చేర్చాడు. భాటియాను ఎలా చంపాడన్నది సినిమా చివరి భాగం. ==నటీనటులు== {{Castlist| * [[చిరంజీవి]] - అంజి * [[నమ్రతా శిరోద్కర్]] - స్వప్న * [[టినూ ఆనంద్]] - భాటియా * భూపిందర్ సింగ్ - చిన్నప్పటి భాటియా * [[కొణిదెల నాగేంద్రబాబు|నాగేంద్ర బాబు]] - శివన్న * [[ఎం. ఎస్. నారాయణ]] * [[రామిరెడ్డి (నటుడు)|రామిరెడ్డి]] * సరస్వతమ్మ * అక్షయ్ రెడ్డి - మాస్టర్ అక్షయ్ * భరత్ - [[మాస్టర్ భరత్]] * వంశీ - మాస్టర్ వంశీ * మేఘన - బేబీ మేఘన * కీర్తన - బేబీ కీర్తన * నిత్య - బేబీ నిత్య * [[రమ్యకృష్ణ]] - ప్రత్యేక గీతం * [[రీమా సేన్]] - ప్రత్యేక గీతం * రాజలక్ష్మీ రాయ్ - ప్రత్యేక గీతం }} == నిర్మాణం == 1998లో శ్యాం ప్రసాద్ రెడ్డి, కోడిరామకృష్ణ కాంబినేషన్లో వచ్చిన [[అమ్మోరు]] చిత్రాన్ని చూసిన చిరంజీవి శ్యాం ప్రసాద్ రెడ్డితో సినిమా చేద్దామన్న అభిప్రాయాన్ని తెలియజేశారు. శ్యాం ప్రసాద్ కోడి రామకృష్ణను కలిసి ఒక మెగా గ్రాఫిక్ చిత్రాన్ని చేద్దామని చెప్పాడు. కోడి రామకృష్ణ మొదట్లో కొంచెం ఆందోళన పడి ద్విపాత్రాభినయం ప్రధానంగా నడిచే ఒక వ్యాపారాత్మక కథాంశాన్ని చేద్దామని ప్రతిపాదించాడు. కానీ శ్యాం ప్రసాద్ మాత్రం అమ్మోరును మించిపోయే గ్రాఫిక్ చిత్రం వైపే మొగ్గు చూపాడు. చిరంజీవి కూడా అందుకు పూర్తిగా సహకరిస్తానని కోడి రామకృష్ణకు మాట ఇచ్చాడు. అప్పుడు కథా రచనకు పూనుకున్నాడు కోడి రామకృష్ణ.<ref>{{Cite web|url=https://idreampost.com/te/news/movies/secrets-behind-chiranjeevis-anji-movie|title='అంజి' వెనుక అద్భుత రహస్యాలు|website=iDreamPost.com|language=en|access-date=2020-09-09|archive-date=2020-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401214855/https://www.idreampost.com/te/news/movies/secrets-behind-chiranjeevis-anji-movie|url-status=dead}}</ref> 1998లో ప్రారంభమైన ఈ సినిమా అనుకున్న దానికన్నా ఎక్కువ సమయం, బడ్జెట్ కావలసి వచ్చింది. ఆరేళ్ళ పాటు ఆలస్యమైన ఈ సినిమా 2004 లో విడుదలైంది. ఒక ఇంటర్వెల్ దృశ్యాలు తీయడానికి సుమారు నెల రోజులు పట్టింది. గ్రాఫిక్స్ పనిని సుమారు ఐదారు దేశాల్లో చేయించారు. ఇందులో కీలకమైన ప్రతినాయకుని పాత్రకు మొదటి నుంచే [[టినూ ఆనంద్]] ను ఎన్నుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/19981228-actor-tinnu-anand-to-play-a-centenarian-in-telugu-film-827602-1998-12-28|title=Actor Tinnu Anand to play a centenarian in Telugu film|first=M. M. Vetticad|last=Anna |website=India Today|language=en|access-date=2020-09-08}}</ref> సినిమా ప్రారంభంలో ఆత్మలింగం కోసం ప్రయత్నించే ఒక మాంత్రికుడు ఉంటాడు. ఈ పాత్ర కోసం ఎల్. వి. ప్రసాద్ ఆసుపత్రి దగ్గర భిక్షాటన చేసే వ్యక్తిని ఎన్నుకున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/cinema/newsarticle/interesting-facts-about-chiranjeevi-anji-movie/0208/120025936|title=‘అంజి’ కోసం ఒకే డ్రెస్‌ రెండేళ్లు వేసుకున్న చిరు - interesting facts about chiranjeevi anji movie|website=www.eenadu.net|language=te|access-date=2021-02-17}}</ref> == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: కోడి రామకృష్ణ * కథ _చిత్రానువాదం: యం.ఎస్.ఆర్ట్ మూవీస్ యూనిట్ * సంగీతం: మణిశర్మ * సంభాషణలు: సత్యానంద్ * గీత రచయితలు: భువనచంద్ర, సిరివెన్నెల (చెంబోలు) సీతారామశాస్త్రి,చంద్రబోస్ * నేపథ్య గాయకులు: శంకర్ మహదేవన్, కార్తీక్ రాజా , శ్రీపతి పండితారాధ్యుల బాలసుబ్రహ్మణ్యం, రాధిక, సందీప్, గంగ,షాలిని సింగ్, సునీత ఉపద్రష్ట, కల్పనా రాఘవేంద్ర * ఫోటోగ్రఫి: చోటా కె నాయుడు * కూర్పు: కె.వి.కృష్ణారెడ్డి * నిర్మాత: మల్లెమాల శ్యాంప్రసాద్ రెడ్డి * నిర్మాణ సంస్థ: యం.ఎస్.ఆర్ట్ మూవీస్ * విడుదల:15:01:2004. ==పాటలు== # అబ్బో నీ అమ్మ గొప్పదే - రచన: [[భువనచంద్ర]] - గానం: [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[కల్పనా రాఘవేంద్ర]] # ఓం శాంతి ఓం శాంతి - రచన: [[చంద్రబోస్]] - గానం: గంగ, [[శంకర్ మహదేవన్]] # గుమ్మా గులాబీ కొమ్మా - రచన: [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] - గానం: కార్తిక్ రాజా, షాలినీ సింగ్ # చికుబుకు పోరీ... చికుబుకు పోరీ - రచన: [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] - గానం: కల్పనా రాఘవేంద్ర, [[శంకర్ మహదేవన్]] # మానవా మానవా ఏమి కోరిక. - రచన: [[సిరివెన్నెల సీతారామశాస్త్రి]] - గానం: సందీప్, [[సునీత]] # మిరపకాయ బజ్జిలిస్తవా... - రచన: [[భువనచంద్ర]] - గానం: [[ఎస్.పి.బాలసుబ్రహ్మణ్యం]], [[రాధిక (గాయకురాలు)|రాధిక]] ==ఇతర విశేషాలు== *ఈ సినిమాలో [[కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్]] కు జాతీయ పురస్కారం లభించింది.<ref name=yourstory.com>{{cite web|title=Phani Eggone, FireFly Creative Studio, On What it Takes to Win the Indian National Award for Best Visual Effects|url=https://yourstory.com/2011/09/phani-eggone-firefly-creative-studio-on-what-it-takes-to-win-the-indian-national-award-for-best-visual-effects/|website=yourstory.com|publisher=యువర్ స్టోరీ|accessdate=5 January 2018}}</ref> * చాలా పరిశోధన చేసి ఎక్కువకాలం చిత్రీకరణ జరుపుకున్న ఈ చిత్రంలో క్లైమాక్స్ సన్నివేశం కోసం చిరంజీవి ఒకే షర్ట్ ఉతకకుండా రెండేళ్లు వేసుకోవాల్సివచ్చింది. * చిరంజీవితో కమర్షియల్ గా ద్విపాత్రాభినయంలో ఒక కథ ఉందని దర్శకుడు కోడి రామకృష్ణ చెప్పగా శ్యాంప్రసాద్ రెడ్డి, చిరంజీవి ఇద్దరూ గ్రాఫిక్ సినిమా వైపే మొగ్గుచూపడంతో దర్శకుడు ఫాంటసీ కాన్సెప్ట్ సినిమా కథతో సినిమా తీసాడు. ==పురస్కారాలు== {| class="wikitable" |- ! సంవత్సరం!! అవార్డు !! విభాగము !! లబ్ధిదారుడు !! ఫలితం |- | 2004 || [[నంది పురస్కారాలు]]<ref>[http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html Nandi Awards 2004]</ref>||[[నంది ఉత్తమ ఛాయాగ్రహకులు|ఉత్తమ ఛాయాగ్రహకుడు]] || [[ఛోటా కె.నాయుడు]]|| {{won}} |- | 2004 || [[నంది పురస్కారాలు]]||ఉత్తమ మేకప్ ఆర్టిస్ట్ || చంద్రరావు|| {{won}} |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:చిరంజీవి నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:శ్యాంప్రసాద్ రెడ్డి నిర్మించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:కోడి రామకృష్ణ దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:మణిశర్మ సంగీతం అందించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:కల్పనా రాయ్ నటించిన సినిమాలు]] icsdsjjmd35l1n0lw6spunuchp9x6z7 0 95227 4955307 4338352 2026-09-09T10:12:23Z Rajasekhar1961 2596 4955307 wikitext text/x-wiki '''కాట్రగడ్డ ''' తెలుగు వారిలో కొందరి [[ఇంటి పేరు]]. *[[బసవ రామ తారకం|కాట్రగడ్డ బసవ రామతారకం]], [[నందమూరి తారక రామారావు]] అర్ధాంగి. *[[రావు సాహిబ్]] కాట్రగడ్డ పెద్ద అచ్చయ్య,అమృతల్లూరు జమిందారు. *కాట్రగడ్డ శ్రీరాములు, మద్రాసు వ్యాపారవేత్త. *కాట్రగడ్డ వరదరాజులు, వినయాశ్రమం స్థాపకులలో ప్రముఖులు. *కాట్రగడ్డ దీనదయాళ్, రిటైర్డ్ డీఎస్పీ హైదరాబాద్ జంట నగరాలు. *[[కె.బి.కృష్ణ]] గా ప్రసిద్ధిచెందిన [[కాట్రగడ్డ బాలకృష్ణ]], తొలి ఆంధ్ర మార్క్సిస్టు. *[[కాట్రగడ్డ రవితేజ]], తెలుగు సినిమా దర్శకుడు. *[[కాట్రగడ్డ శ్రీనివాసరావు]], అన్నపూర్ణ పిక్చర్స్ స్థాపకులలో ఒకరు. *[[కాట్రగడ్డ మురారి]], ప్రముఖ తెలుగు సినీ నిర్మాత. *[[కాట్రగడ్డ పద్దయ్య]], పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞుడు, పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత. *[[అరుణా కాట్రగడ్డ మిల్లర్]] భారతదేశంలో జన్మించిన అమెరికా రాజకీయ నాయకురాలు. {{అయోమయ నివృత్తి}} h84yj2eq5yc4ucqtt6p3s88cuz0zvjk 4955308 4955307 2026-09-09T10:12:46Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:ఇంటిపేర్లు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4955308 wikitext text/x-wiki '''కాట్రగడ్డ ''' తెలుగు వారిలో కొందరి [[ఇంటి పేరు]]. *[[బసవ రామ తారకం|కాట్రగడ్డ బసవ రామతారకం]], [[నందమూరి తారక రామారావు]] అర్ధాంగి. *[[రావు సాహిబ్]] కాట్రగడ్డ పెద్ద అచ్చయ్య,అమృతల్లూరు జమిందారు. *కాట్రగడ్డ శ్రీరాములు, మద్రాసు వ్యాపారవేత్త. *కాట్రగడ్డ వరదరాజులు, వినయాశ్రమం స్థాపకులలో ప్రముఖులు. *కాట్రగడ్డ దీనదయాళ్, రిటైర్డ్ డీఎస్పీ హైదరాబాద్ జంట నగరాలు. *[[కె.బి.కృష్ణ]] గా ప్రసిద్ధిచెందిన [[కాట్రగడ్డ బాలకృష్ణ]], తొలి ఆంధ్ర మార్క్సిస్టు. *[[కాట్రగడ్డ రవితేజ]], తెలుగు సినిమా దర్శకుడు. *[[కాట్రగడ్డ శ్రీనివాసరావు]], అన్నపూర్ణ పిక్చర్స్ స్థాపకులలో ఒకరు. *[[కాట్రగడ్డ మురారి]], ప్రముఖ తెలుగు సినీ నిర్మాత. *[[కాట్రగడ్డ పద్దయ్య]], పురావస్తు శాస్త్రజ్ఞుడు, పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీత. *[[అరుణా కాట్రగడ్డ మిల్లర్]] భారతదేశంలో జన్మించిన అమెరికా రాజకీయ నాయకురాలు. {{అయోమయ నివృత్తి}} [[వర్గం:ఇంటిపేర్లు]] 02cflfc2uryrx32thlb7ixzipnpjepf 0 97111 4954944 3858677 2026-09-08T15:41:50Z Kalasagary 107518 4954944 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |holiday_name = అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యతా దినోత్సవం |type =అంతర్జాతీయం |longtype = |image = |size = 150px |caption =అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యతా దినోత్సవం 2011 <br />UNESCO poster |official_name = |nickname = |observedby = All [[Member states of the United Nations|UN Member States]] |date = 8 సెప్టెంబర్ |celebrations = |relatedto = }} [[యునెస్కో]] (UNESCO) [[సెప్టెంబర్ 8]] తేదీని '''అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యతా దినోత్సవం''' ([[ఆంగ్లం]]: '''International Literacy Day''') గా ప్రకటించింది. ==చరిత్ర== [[దస్త్రం:The President, Shri Pranab Mukherjee gave away the Saakshar Bharat awards, at the International Literacy Day celebrations, in New Delhi.jpg|alt=అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినోత్సవ వేడుకలు (2016)|thumb|2016లో ఢిల్లీలో అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యతా దినోత్సవ వేడుకలు]] దీనిని [[నవంబర్ 17]], [[1965]] సంవత్సరంలో [[యునెస్కో]] సభ్యదేశాల విద్యాశాఖ మంత్రుల మహాసభ అనంతరం ప్రకటించగా [[1966]] నుండి జరుపుకుంటున్నాము. [[ప్రపంచం]]<nowiki/>లో కొన్ని దేశాలు వెనుకబడి ఉండడానికి [[నిరక్షరాస్యత]] ముఖ్యకారణం. దీని ముఖ్య ఉద్దేశం [[అక్షరాస్యత]]ను వ్యక్తులు, సంఘాలకు అందించడం. ఇది పిల్లల్లోనే కాకుండా వయోజన విద్య మీద కూడా కేంద్రీకరించబడింది. ఈ రోజు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా జరుపుకుంటారు.<ref>[http://news.google.com/news?hl=en&ned=us&ie=UTF-8&auth=DQAAAHsAAAAmUBcG0hYyVtVdbLQKIXWcN6UhaAd1_Ea0gDyIeII_YNQQa5TtkfNR-_5RXpIyGn3m5rHpM5msz6fMDK_t09DYrzeOfgtxpNQxswkxI1Mi5of5FMyt4SE_hv8mWTfYMWB14pPZaltaozlQ75ptKx9Qcr3U558Jd2tt3Ef170y4dg&q=%22International+Literacy+Day%22&btnG=Search+News]</ref> 775 మిలియన్ పెద్దలలో కొందరికి కనీస అక్షరాస్యత నైపుణ్యం లేదు; ప్రతి ఐదుమంది పెద్దలలో ఒకరికి, ప్రతి ముగ్గురు మహిళలలో ఇద్దరికి ఈ రోజుకు కూడా అక్షరజ్ఞానం లేదు.<ref>{{Cite web |url=http://www.uis.unesco.org/literacy/Pages/adult-youth-literacy-data-viz.aspx |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2013-07-13 |website= |archive-date=2012-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728142045/http://www.uis.unesco.org/literacy/Pages/adult-youth-literacy-data-viz.aspx |url-status=dead }}</ref> కొన్ని 775 మిలియన్ పెద్దలు కనీస అక్షరాస్యత నైపుణ్యం లేదు; ఐదు పెద్దలలో ఇప్పటికీ అక్షరాస్యులు కాదు, వాటిని రెండు వంతుల మంది మహిళలు, [2] . 60,7 మిలియన్ పిల్లలు, అనేక మందికి క్రమమైన హాజరు లేక పాఠశాల విడిచి పోతున్నారు. ఈ విధంగా చదువుకు దూరం అగుచున్నారు.<ref>{{Cite web |url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/chartView.aspx |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2021-02-03 |website= |archive-date=2014-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323123602/http://stats.uis.unesco.org/unesco/TableViewer/chartView.aspx |url-status=dead }}</ref> UNESCO యొక్క "అన్ని (2006) విద్యా గ్లోబల్ మానిటరింగ్ రిపోర్ట్" ప్రకారం,<ref>[http://www.unesco.org/new/en/education/themes/leading-the-international-agenda/efareport/reports/2006-literacy/]</ref> దక్షిణ, [[పశ్చిమాసియా|పశ్చిమ ఆసియా]] తక్కువ ప్రాంతీయ వయోజన అక్షరాస్యత రేటు ఉంది (58.6%). తరువాత సబ్ సహారన్ ఆఫ్రికా (59.7%),, అరబ్ స్టేట్స్ (62.7%). ప్రపంచంలో అతి తక్కువ అక్షరాస్యత రేట్లు దేశాలు బుర్కినా ఫాసో (12.8%), నైగర్ (14.4%), మాలి (19%). నివేదిక వివిధ దేశాలలో నిరక్షరాస్యత, తీవ్రమైన పేదరికం మధ్య ఒక స్పష్టమైన కనెక్షన్ చూపిస్తుంది . నిరక్షరాస్యతకు, మహిళలపై పక్షపాతం నకు సామ్యాన్ని చూపిస్తుంది. అంతర్జాతీయ [[అక్షరాస్యత]] దినం వేడుకలు వివిధ దేశాలలో ప్రత్యేక నేపథ్యాలుగా అందరికీ విద్య అనే నినాదంగా లక్ష్యాలను చేరే కృషి చేస్తున్నాయి., ఇతర యునైటెడ్ నేషన్స్ కార్యక్రమాలు యునైటెడ్ నేషన్స్ అక్షరాస్యత డికేడ్ నిర్వహిస్తున్నవి. 2007, 2008 వేడుకలలో ఆరోగ్య విద్యలో భాగంగా "అక్షరాస్యత , ఆరోగ్యం" పై అభివృద్ధిలో ముందంజలో సంస్థలకు బహుమతులు జరిగినది<ref>[http://www.unesco.org/new/en/education/themes/education-building-blocks/literacy/literacy-prizes/unesco-king-sejong-prize/winners-2008/]</ref> .ఇది యునైటెడ్ నేషన్స్ అక్షరాస్యత డికేడ్ 2007-2008 యొక్క ద్వివార్షిక నేపథ్యం.<ref>[http://www.unesco.org/new/en/education/themes/education-building-blocks/literacy/un-literacy-decade/]</ref> ముఖ్యంగా, అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యత దినం 2008 HIV, [[క్షయ]], [[మలేరియా]]<nowiki/>తో, ప్రపంచంలో ముందంజలో ప్రజా ఆరోగ్య సమస్యలు, కొన్ని అంటువ్యాధులు దృష్టితో నిర్వహింపబడుతుంది.<ref>[http://www.unesco.org/new/en/education/themes/education-building-blocks/literacy/literacy-prizes/2011/]</ref> 2011-2012 వేడుకల్లో థీమ్ "అక్షరాస్యత , శాంతి" ఉంది.<ref>[http://unesdoc.unesco.org/images/0021/002163/216302E.pdf]</ref> యునెస్కో [[1990]] సంవత్సరాన్ని అక్షరాస్యతా సంవత్సరంగా ప్రకటించింది. [[ఐక్య రాజ్య సమితి]] 2003 - 2012 దశాబ్దాన్ని అక్షరాస్యతా దశాబ్దంగా ప్రకటించింది. "Literacy for all, Voice for all, Learning for all" అనే అంశాల్ని ఈ దశాబ్ది లక్ష్యంగా నిర్దేశించింది. [[ప్రపంచం]]<nowiki/>లోని కొన్ని దేశాలు అన్ని రకాలుగా వెనుబడి ఉండటానికి నిరక్షరాస్యత ముఖ్య కారణంగా చెప్పవచ్చు. అంతర్జాతీయ అక్షరాస్యతా దినోత్సవం ముఖ్య ఉద్దేశం ఏంటంటే... అక్షరాస్యతను వ్యక్తులు, సంఘాలకు అందించటం. ఇది పిల్లల్లో విద్యపైనేగాకుండా, వయోజన విద్యమీద కేంద్రీకరించబడుతుంది. ==నేపథ్యం== అదలా ఉంటే... ఐక్య రాజ్య సమితి విద్యా, విజ్ఞాన (శాస్త్రీయ), సాంస్కృతిక సంస్థ (యునెస్కో), [[ఐక్యరాజ్యసమితి]]కి చెందిన ఒక ప్రధాన అంగము. ఇది ఓ ప్రత్యేక సంస్థ కూడా. దీనిని [[1945]]లో స్థాపించారు. ఈ సంస్థ తన క్రియాశీల కార్యక్రమాలలో శాంతి, రక్షణలకు తోడ్పాటునందించటమేగాక... అంతర్జాతీయ సహకారంతో విద్య, [[విజ్ఞానం]], సాంస్కృతిక పరిరక్షణ కోసం పాటుపడుతుంది. 193మంది సభ్యులు, ఆరుగురు అసోసియేట్ సభ్యులు కలిగిన [[యునెస్కో]] ప్రధాన కేంద్రం [[ఫ్రాన్స్|ఫ్రాన్స్‌]] రాజధాని [[పారిస్|పారిస్‌]]లో ఉంది. దీని ప్రధాన అంగాలు మూడు. వాటిలో మొదటిది తన పాలసీ తయారీ కోసం, రెండవది అధికార చెలామణి కోసం, మూడవది దైనందిన కార్యక్రమాల కోసం పాటుపడుతాయి. యునెస్కో తన తన కార్యక్రమాలను 5 రంగాలలో నిర్వహిస్తుంది, అవేంటంటే... విద్య, ప్రకృతి విజ్ఞానం, సామాజిక, మానవ శాస్త్రాలు, [[సంస్కృతి]], కమ్యూనికేషన్లు, ఇన్ఫర్మేషన్. యునెస్కో, విద్య ద్వారా "అంతర్జాతీయ నాయకత్వం" కొరకు అవకాశాల కల్పనలో తన వంతు కృషి చేస్తుంది. దీని ప్రధాన ఉద్దేశం... వివిధ దేశాలలో విద్యావిధానలను క్రమబద్ధీకరించడం, ట్రైనింగ్ రీసెర్చ్‌లు చేపట్టడం. యునెస్కో ప్రజా ప్రకటనలిచ్చి, ప్రజలను చైతన్యవంతం చేస్తుంది. సాంస్కృతిక, శాస్త్రీయ ఉద్దేశాలు కలిగిన ప్రాజెక్టులను చేపడుతుంది. "భావ వ్యక్తీకరణ స్వాతంత్ర్యాన్ని, ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీని ప్రోత్సహిస్తుంది. మీడియా ద్వారా, సాంస్కృతిక భిన్నత్వాలను తెలియజేసి, రాజకీయ సిద్ధాంతాలను తయారుజేయడం. వివిధ ఈవెంట్‌లను ప్రోత్సహించడం.. లాంటివి చేస్తుంది. కాగా... యునెస్కో [[1990]] సంవత్సరాన్ని అక్షరాస్యతా సంవత్సరంగా ప్రకటించింది. ఇక ఐక్యరాజ్య సమితి అయితే [[2003]]-[[2012]] దశాబ్దాన్ని అక్షరాస్యతా దశాబ్దంగా ప్రకటించింది. "లిటరసీ ఫర్ ఆల్, వాయిస్ ఫర్ ఆల్, లెర్నింగ్ ఫర్ ఆల్" అనే అంశాల్ని ఈ దశాబ్ది లక్ష్యంగా నిర్దేశించింది. ఆ సంగతలా పక్కనబెడితే... ప్రపంచంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న ఇతర దేశాలతో పోలిస్తే అక్షరాస్యత విషయంలో [[భారతదేశం]] అగాధంలో వున్నట్లే చెప్పవచ్చు. ఈ మాత్రమైనా మనదేశ అక్షరాస్యత ఉందంటే దానిక్కారణం కొన్ని రాష్ట్రాలు అక్షరాస్యతను సాధించటంలో ముందుండటం తప్ప మరోటి కాదు. [[బీహార్]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] లాంటి రాష్ట్రాలు సగటు అక్షరాస్యతా శాతానికి దూరంగా ఉన్న విషయం తెలిసిందే. మొత్తం మీద ప్రపంచ నిరక్షరాస్యుల్లో సగం మంది మనదేశంలోనే ఉండటం విచారకరం. స్థిరమైన ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించాలంటే దేశంలో 80 శాతం అక్షరాస్యత సాధించాల్సిన అవసరం ఉంది . స్వాతంత్య్రం వచ్చిన 53 ఏళ్లు గడుస్తున్నా 65 శాతం అక్షరాస్యతనే సాధించగలిగాము .ఈ సందర్భంగా విద్య యొక్క ప్రాముఖ్యతను ఉపాధ్యాయులు వివరించారు . అందరూ చదివినప్పుడే గ్రామాభివృద్ధి జరుగుతుంది . ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== *[http://portal.unesco.org/education/en/ev.php-URL_ID=53299&URL_DO=DO_TOPIC&URL_SECTION=201.html International Literacy Day] official site *[http://www.unesco.org/education/literacy UNESCO's Literacy Portal] *[http://www.unesco.org/uil/litbase UNESCO Effective Literacy Practice Database] *[http://education.guardian.co.uk/specialreports/readtheworld/story/0,,365747,00.html Gestures not enough to teach the world], by [[Larry Elliott]] and [[Victoria Brittain]], September 8, 2000, [[The Guardian]] [[వర్గం:స్మారక దినోత్సవాలు]] [[వర్గం:ఐక్యరాజ్య సమితి దినోత్సవాలు]] [[వర్గం:అంతర్జాతీయ దినములు]] exbmvrfdmqspl1luidvb04tz8nvwf2r 0 101423 4955160 4954268 2026-09-09T04:49:18Z స్వరలాసిక 13980 4955160 wikitext text/x-wiki [[Image:Codein - Codeine.svg|right|thumb|కొడీన్ నిర్మాణం.]] '''కొడీన్''' లేదా '''మిథైల్ మార్ఫిన్''' (Codeine or Methyl Morphine) ఒక రకమైన [[మందు]]. కోడిన్ అనేది నొప్పి మందు, ఇది తేలికపాటి నుండి మితమైన నొప్పికి చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు. ఇది టాబ్లెట్ రూపంలో వస్తుంది , దగ్గును అణిచివేసే ప్రధాన పదార్థంగా వస్తుంది. మరో నొప్పి నివారణ టైలెనాల్ 3, ఎసిటమినోఫేన్‌తో కలిపి కోడైన్.కోడైన్ లో [[ఆక్సికోడోన్]], హెరాయిన్ , మార్ఫిన్ ఉన్నాయి. కోడైన్ పేర్లలో దగ్గు సిరప్, స్కూల్‌బాయ్, కోటీస్ , టి-త్రీలు ఉన్నాయి. కోడైన్ ఆధారిత దగ్గు సిరప్ , కోడిన్ చాలా ప్రమాదకరమైనదిగా భావించే మత్తు మాదకము ,కొన్ని తక్కువ నియంత్రణలో ఉన్నందున (మార్ఫిన్ ఆక్సికాంటిన్ వంటివి), దాన్ని పొందడం, దుర్వినియోగం చేయడం చాలా సులభం. మార్ఫిన్, హైడ్రోకోడోన్ వంటి కోడైన్ రసాయనికంగా చాలా పోలి ఉన్నప్పటికీ ఇది ఉంది. తక్కువ శక్తివంతమైనది అయినప్పటికీ, కోడైన్ మార్ఫిన్ మాదిరిగానే ప్రభావాలను అందిస్తుంది <ref>{{Cite web|url=https://www.addictioncenter.com/opiates/codeine/|title=Codeine Addiction and Abuse|website=Addiction Center|language=en-US|access-date=2020-11-13}}</ref> == చరిత్ర == కోడైన్ ఒక ఫెనాన్ట్రేన్ ఓపియాయిడ్ ఉత్పన్నం. ఇది 2010 WHO మోడల్ జాబితాలో జాబితా చేయబడింది.పిల్లలకు అవసరమైన మందులు, నొప్పి నివారణకు అనాల్జేసిక్ గా వాడవచ్చు. కోడైన్ ఫాస్ఫేట్ సిఫార్సు చేయబడింది . పిల్లలలో మితమైన నొప్పి యొక్క ఉపశమనం కోసం విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు. WHO నవీకరణను చేపట్టింది.పిల్లలలో క్యాన్సర్ నొప్పి ఉపశమనం ఉపశమన సంరక్షణపై 1998 WHO మార్గదర్శకాలలో,ఇతర వైద్య వ్యాధులు , పరిస్థితులకు పరిధిని విస్తరించింది. WHO మార్గదర్శకాలలో జారీ చేసిన సిఫారసుల నుండి కోడైన్ పుడుతుంది. అనారోగ్యంతో బాధపడుతున్న పిల్లలలో నొప్పిని కొనసాగించే ఫార్మకోలాజికల్ చికిత్స.(ప్రస్తుతం WHO మార్గదర్శకాల సమీక్ష కమిటీ సమీక్షలో ఉంది) . కోడైన్ ఫాస్ఫేట్ 15 mg టాబ్లెట్‌గా జాబితా చేయబడింది. నియోనేట్‌లో నొప్పి నివారణకు మోతాదు,పిల్లల కోసం WHO మార్గదర్శకాలకు ఈ మందును శిశువులు , పిల్లలు "0.5–1 mg / అవసరమైనప్పుడు ప్రతి 4–6 గంటలు; రోజుకు గరిష్టంగా 240 మి.గ్రాఉపయోగాలు <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/18/applications/Deletion_codeine_EMLc.pdf?ua=1|title=Codeine phosphate tablets for pain in children|last=|first=|date=2020-11-13|website=who.int/selection_medicines/committees|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-13}}</ref> కోడైన్ [[నొప్పి నివారిణి]]. ఆపరేషన్ లేదా గాయం తర్వాత, ఆస్పిరిన్, ఇబుప్రోఫెన్ ,పారాసెటమాల్ వంటి రోజువారీ నొప్పి నివారణ మందులు పని చేయనప్పుడు ఇది దీర్ఘకాలిక నొప్పికి కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. కోడైన్ ను అతిసార చికిత్సకు కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఇది మాత్రలుగా, మింగడానికి ఒక ద్రవంగా, ఇంజెక్షన్‌గా వస్తుంది. కోడైన్ ఇంజెక్షన్లు సాధారణంగా ఆసుపత్రిలో మాత్రమే ఇవ్వబడతాయి. మెదడుకు నరాల వెంట సంకేతాలను ఆపడం ద్వారా కోడైన్ పనిచేస్తుంది. కోడైన్ యొక్క దుష్ప్రభావాలు మలబద్ధకం, జబ్బు,వికారం,నిద్ర ఎక్కువగా ఉండటం , కానీ నొప్పిని తగ్గించడానికి తీసుకుంటే ఇది చాలా అరుదు . దుష్ప్రభావాలు వచ్చే అవకాశం ఉన్నందున కోడైన్ తీసుకునేటప్పుడు మద్యం తాగకపోవడమే మంచిది.12 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలకు కోడైన్ ఇవ్వవద్దు. పారాసెటమాల్, ఇబుప్రోఫెన్ వంటి రోజువారీ నొప్పి నివారణ మందులు పని చేయకపోతే 12 నుండి 18 సంవత్సరాల పిల్లలకు మాత్రమే కోడైన్ మందును ఇవ్వవలెను . కిడ్నీ , ఊపిరి తిత్తుల వ్యాధులు, రక్త ప్రసరణ ( లొ బి.పి ) వంటివి ఉంటే డాక్టర్లు మందులు వ్రాసే టపుడు ఈ వ్యాధుల సమస్యలను తెలుసుకొని కోడీన్ మందును సూచిస్తారు <ref>{{Cite web|url=https://www.nhs.uk/medicines/codeine/|title=Codeine: medicine to treat pain and diarrhoea. Also a cough syrup|date=2018-09-12|website=nhs.uk|language=en|access-date=2020-11-13}}</ref> ఈ మందు యొక్క సమ్మతించబడిన ఉపయోగాలు: * [[దగ్గు]] * [[విరేచనాలు ]] * స్వల్పమైన [[నొప్పులు]] * ఇరిటబుల్ బవెల్ సిండ్రోమ్ (Irritable bowel syndrome) ==చరిత్ర== [[Image:Opium pod cut to demonstrate fluid extraction1.jpg|right|thumb|Capsule of ''Papaver somniferum'' showing latex ([[opium]]) exuding from incision]] కొడీన్ [[ఓపియమ్]] (Opium) నుండి తయారుచేసే ఆల్కలాయిడు. ఈ మొక్కల్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెంచుతున్నారు. కొడీన్ ఎక్కువగా [[మార్ఫిన్]] నుండి మిథైలేషన్ ద్వారా తయారుచేస్తున్నారు. దీనిని మొదటిసారిగా 1832లో ఫ్రాన్స్ కు చెందిన జీన్ పియరీ రాబికెట్ (Jean-Pierre Robiquet) తయారుచేశారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకటించిన అవసరమైన మందులు]] r9tic5c0ohzmmxybliwg36tmeui6hcv 0 102969 4955075 4948204 2026-09-09T03:51:25Z CommonsDelinker 608 SRIVIDYA-PRAKASANANDAGIRI.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No license since 1 September 2026). 4955075 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | residence = | other_names = | image = | imagesize = 250px | caption = శ్రీ విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి | birth_name = ఆనంద మోహన్ | birth_date = {{birth year|1932|}} | birth_place = [[రేపల్లె]] | native_place = | death_date = {{death date and age|1998|04|10|1914|04|13}} | death_place = శ్రీకాళహస్తి | death_cause = వృద్ధాప్యం | known = | occupation = ఆధ్యాత్మికవేత్త,<br />శ్రీకాళహస్తి లోని శుక బ్రహ్మాశ్రమ స్థాపకులు<br />, బహుభాషాకోవిదులు, <br />శ్రీ గీతామకరంద ప్రకాశకులు, <br />భగవద్గీతా ప్రచారకులు, <br />వేదాంతభేరీ వ్యవస్థాపకులు. | religion = హిందూ మతము | father = రామస్వామి | mother = సుశీలా దేవి | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి''' ([[ఏప్రిల్ 13]], [[1914]] - [[ఏప్రిల్ 10]], [[1998]]) ఒక ఆధ్యాత్మికవేత్త. [[శ్రీకాళహస్తి]] లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]] స్థాపకుడు, బహుభాషా కోవిదుడు, గీతామకరంద ప్రకాశకులు, భగవద్గీతా ప్రచారకుడు, వేదాంతభేరి వ్యవస్థాపకుడు. [[మలయాళ స్వామి]] శిష్యుల్లో ముఖ్యమైన వాడు. ఆయన జన్మనామం ఆనందమోహనుడు. బందరులో జన్మించిన ఆయన అక్కడే బి. ఎ. దాకా చదువుకున్నాడు. హిందీలో నైపుణ్యం కోసం కాశీకి వెళ్ళి వచ్చాడు. తర్వాత తండ్రి కోరిక మేరకు మలయాళ స్వామి చెంతకు చేరి అక్కడే ఆధ్యాత్మిక చైతన్యాన్ని పొందాడు. 1950 లో శ్రీకాళహస్తిలో శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం ఏర్పాటు చేసి ప్రజలలో ఆధ్యాత్మికతను పెంపొందించేందుకు వివిధ కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు. దేశంలో పలు ప్రాంతాల్లో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు. ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. పలు పుస్తకాలు రచించాడు. భగవద్గీతపై అతను రచించిన విపులమైన వ్యాఖ్యాన గ్రంథం [[గీతా మకరందము]] చాలా ప్రాచుర్యం పొందిన గ్రంథం. వ్యాసాశ్రమం, శుకబ్రహ్మాశ్రమం తరపున పలు పుస్తకాలు ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు. స్వాతి లాంటి పలు పత్రికల్లో అతను రాసిన పరమార్థ కథలు ప్రచురితమయ్యాయి. ఈ కథలు పామరులు కూడా అర్థం చేసుకోగలిగిన సులభ శైలిలో ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేశాయి. శ్రీకాళహస్తిలో ఆయన మొట్టమొదటి డిగ్రీ కళాశాలను స్థాపించడానికి తన వంతు విరాళం అందించాడు. ఈ కళాశాలను ఆయన పేరు మీదుగా శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద డిగ్రీ కళాశాల అని వ్యవహరిస్తున్నారు. ==బాల్యం, విద్యాభ్యాసం== విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి [[ఆనంద]] నామ సంవత్సర [[చైత్ర బహుళ తదియ]] (13-4-[[1914]]) నాడు [[మచిలీపట్నం|బందరు]]లో రామస్వామి, సుశీలా దేవి అనే పుణ్య దంపతులకు మూడవ పుత్రుడుగా జన్మించాడు.<ref name="biography">{{Cite book|url=https://ia802309.us.archive.org/26/items/SaiRealAttitudeManagement-Telugu-Devotional-Spiritual-Free-eBooks-Guruvulu/GU040-VidhyaPrakasanandagiriSwamulaJeevitaCharitra.pdf|title=శ్రీ విద్యాప్రకాశానంద స్వాములవారి జీవిత చరిత్ర|last=సముద్రాల|first=లక్ష్మణయ్య|publisher=శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|year=1992|isbn=|location=శ్రీకాళహస్తి|pages=7}}</ref> తండ్రి రామస్వామి [[న్యాయవాది]]. దేశభక్తి మెండుగా గలవాడు. [[హైందవ మతము|హైందవ]] సమాజాన్ని చక్కగా సంస్కరించాలనే దృఢ సంకల్పంతో పనిచేసిన సంఘసంస్కర్త. [[భగవద్గీత]], [[ఉపనిషత్తులు]], బ్రహ్మ సూత్రాలను భాష్యంతో సహా అధ్యయనం చేశాడు. శిష్టాచార సంపన్నులైన ఈ పుణ్య దంపతుల ఇంటికి తరచుగా విద్వాంసులు, సాధు మహాత్ములు వచ్చేవారు. వేదాంత గోష్టులు జరుగుతుండేవి. విద్యాప్రకాశానంద బాల్యనామం ''ఆనంద మోహన్''. చిన్నతనంలోనే ఎంతో ప్రజ్ఞా ప్రాభవం ప్రదర్శించేవాడు. పసితనం నుంచే ఎంతో దైవ భక్తి ఉండేది. రామస్వామి తెనాలిలో న్యాయవాద వృత్తిలో బాగా సంపాదించాడు. తర్వాత ఆధ్యాత్మికంగా ఎదిగే కొద్దీ ప్రాపంచిక విషయాల పట్ల తీవ్ర విరక్తి ఏర్పరచుకున్నాడు. [[న్యాయవాది|వకీలు]] వృత్తికి రాజీనామా చేసి చిన్న పర్ణ కుటీరంలో జీవిస్తూ, [[ధ్యానం]], [[జపము|జపం]], [[భజన]], పారాయణం, [[అర్చన]], ఆత్మవిచారణ, వేదాంతగోష్టులతో కాలం గడపసాగాడు. ఆదర్శ గృహిణి సుశీలాదేవి భర్తకు అన్ని విధాలా సహకరించేది. సహజంగానే ఆధ్యాత్మిక సంస్కారం గల ఆనంద మోహనుని చిత్త వృత్తి దైవ మార్గంలో పురోగమించటానికి వాతావరణం అనుకూలించింది. తండ్రితో పాటు "పంచదశి", "జీవన్ముక్తి", "ప్రకాశిక " గ్రంథాలను పఠించేవాడు. "[[సుభాషిత త్రిశతి|భర్తృహరి సుభాషితం]]", "ప్రశ్నోత్తర", "గాయత్రీ రామాయణం", "ఆత్మబోధ" గ్రంథాలన్నీ కంఠస్థం చేసాడు. తండ్రి ఆంగ్లాంధ్ర భాషల్లో ప్రవీణుడవడం చేత వివిధ సంస్థల వారు [[భగవద్గీత]]పై ఉపన్యసించవలసినదిగా ఆహ్వానించేవారు. ఆనందమోహన్ కూడా ఆయా సందర్భాల్లో తండ్రి గారితో వెళ్ళి శ్లోకాలను చదువుతూ ఉంటే, అతను వ్యాఖ్యానం చేసేవాడు. ఆ విధంగా బాల్యం నుంచి ఆనందమోహన్ కు భగవద్గీతతో అనుబంధం ఏర్పడింది. [[దేశభక్తి]] ప్రభావితుడైన రామస్వామి ఇంట్లోనే నూలు వడికి [[ఖద్దరు]] వస్త్రాలనే ధరించేవాడు. [[దీపావళి]]నాడు బాణసంచా కాల్చడం నిషిద్ధం. ఆనాడు 108 జ్యోతుల్ని ఓంకారంతో వెలిగించేవాడు. శాస్త్ర విధుల ననుసరించి [[ఉపనయనము|ఉపనయన]] సంస్కారం పొందిన ఆనందమోహన్, ఒకసారి [[వేటపాలెం]] లోని [[సారస్వత నికేతనం]]లో ఆనాటి ప్రభుత్వ ఆస్థాన కవి శ్రీ [[కాశీ కృష్ణాచార్యులు]] అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో వేద ప్రతిపాదితాలైన బ్రహ్మ చర్య ధర్మాల గురించి అనర్గళంగా తన వాక్పటిమతో [[సంస్కృతము|సంస్కృతం]], [[తెలుగు]], [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్ల]] భాషల్లో ఉపన్యసించి సభలోని విద్వాంసులను పెద్దలను ఆశ్చర్యచకితుల్ని చేశాడు. బ్రహ్మశ్రీ కాశీకృష్ణాచార్యులవారు "ఈ బాలబ్రహ్మచారి భవిష్యత్తులో గొప్ప యతీశ్వరుడు కాగలడు. ఇతని కీర్తి నలుదెసలా వ్యాపిస్తుంది." అంటూ ఆశీర్వదించాడు. అతను చదువు అందరిలాగే సర్వసాధారణంగానే సాగింది. మెట్రిక్యులేషన్ వరకు [[విజయవాడ]] లోను తర్వాత డిగ్రీ [[మచిలీపట్నం]]లో పూర్తి చేశాడు. 1933 లో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్|బి.ఎ]] పట్టా పుచ్చుకొన్న ఆనందుడు కళాశాలలో చదివే రోజుల్లోనే రాష్ట్ర స్థాయిలో ఎన్నో బహుమతులు సాధించాడు. ఉన్నత చదువుల కోసం ఆ రోజుల్లో చాలామందిలానే [[వారణాసి]] లోని [[బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం|బెనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయానికి]] వెళ్ళాడు. అక్కడే 'కోవిద' పరీక్ష పూర్తి చేశాడు. ==ఆధ్యాత్మిక పరిమళం== అతని ఆలోచనా విధానం లౌకిక విద్య నుండి అలౌకిక విద్య వైపు మళ్ళింది. ఒకసారి అతను [[గంగానది]] తీరంలోని పుణ్యక్షేత్రమైన [[రిషికేశ్]]ను దర్శించి గంగలో స్నానమాచరించాలని వచ్చాడు. నదిలో మూడు మునకలు వేయడానికి నదిలో దిగి రెండు మునకలు పూర్తి చేసి మూడో మునక పూర్తి చేయగానే అతను చేతిలోకి తాళపత్రాల్లో లిఖించబడిన [[భగవద్గీత]] ప్రత్యక్షమయింది. అవి పూలు, పసుపు, కుంకుమలతో అర్చింపబడి ఉన్నాయి. ఈ సంఘటన అతను తన కర్తవ్య దీక్షను గుర్తు చేసిందిగా భావించాడు. గీతా సారాన్ని అందరికీ అందజేయాలని సంకల్పించాడు. తర్వాత ఆయన జీవితకాలంలో వంద గీతా మహాజ్ఞాన యాగాలను చేశాడు. వివేకానందస్వామి సారస్వతాన్ని సంపూర్ణంగా అధ్యయనం చేయటం ద్వారా ఆధ్యాత్మిక వికాసాన్ని పొందారు. భగవద్గీత బైబిల్ కు గల సామ్యాన్ని తులనాత్మకంగా అధ్యయనం చేశారు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా సూత్ర యజ్ఞమనే పేరుతో [[రాట్నం]] నుండి నూలు తీసి దుస్తులు నేయించి ధరించటమనే మహా యజ్ఞంలో పాల్గొని అందులోనూ స్వర్ణపతకాలు సంపాదించాడు. ఆనందమోహన్ తండ్రి శ్రీ మలయాళస్వాముల వారిని తమ గురువుగా నిర్ణయించుకున్నారు. వారు రచించిన "శుష్క వేదాంత తమోభాస్కరం" వారిని ఎంతగానో ఆకర్షించింది. తన 34వ ఏట శ్రీ సద్గురు [[మళయాళస్వామి]] వారి సన్నిధిలో సన్యాస దీక్ష స్వీకరించాడు. అప్పుడే అతను పేరు విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామిగా మార్చుకున్నాడు. మలయాళస్వామి అనుగ్రహ దృష్టి ఆనందమోహనుడిపై పడింది. అప్పుడే స్వామి అతడికి పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని ఉపదేశించారు. ఆ విధంగా గురుశిష్యులిద్దరికీ అనుబంధం ఏర్పడింది. హిందీ భాషలో పరిజ్ఞానం అవసరమని భావించి రాష్ట్ర విశారద పరీక్షల్లో ఉత్తీర్ణుడైన ఆనందమోహనుడిని మరింత ఉత్తమమైన ప్రజ్ఞ సంపాదించటానికి తండ్రిగారు కాశీ విద్యా పీఠానికి పంపారు. అక్కడి విద్యార్థులు నడిపే ఇంగ్లీషు మాసపత్రికకు, "తపోభూమి" అనే హిందీ పత్రికకు ఆనందుడు సంపాదకత్వం వహించాడు. ==ఆశ్రమ ప్రవేశం== [[File:Sri SukaBrahma Ashram Entrance.jpg|thumb|శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమము ప్రవేశద్వారము, శ్రీకాళహస్తి]] [[1936]], [[మే 17]] వ తేదీన ఆనందుడు ఆశ్రమ ప్రవేశం చేశాడు. శ్రీవారి నిష్టాశ్రమానికి దక్షిణ దిశలో ఏకాంతంగా గుహాలయంలో తపోనిష్టతో కూడిన కూడిన సాధనానుష్టానాలు ప్రారంభించాడు. అపక్వాహారాన్ని (వండని ఆహారం) స్వీకరిస్తూ గురు సన్నిధిలో 12 సంవత్సరాలు తపస్సాధనలో అనేక గ్రంథాలను రచించారు. యోగవాశిష్టం అనువాదం చేశాడు. "ధర్మపథం" ఆంధ్రానువాదం చేశారు. గురుదేవులు ఓంకార సత్రయాగంలో చెప్పిన దివ్యప్రబోధాలను గ్రంథ రూపంలో అందించారు. ఒక సంవత్సరం మౌననిష్ఠ సాగించారు. శిష్యుని పురోగతిని గమనించిన గురుదేవులు అతనికి మహావాక్యాలను ఉపదేశించి సన్యాస స్వీకారానికి ఏర్పాటుచేశాడు. గిరి సంప్రదాయానుసారంగా శ్రీ విద్యా ప్రకాశనందగిరి అని అతనికి నామకరణం చేసి ఉపదేశ ప్రబోధాలను అధికారమిచ్చారు. సన్యాసం స్వీకరించిన మూడు సంవత్సరాలకు [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం]]<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sukabrahma-ashram-a-centre-for-spiritual-learning/article5908311.ece|title=Sukabrahma Ashram: a centre for spiritual learning|last=Reporter|first=Staff|date=2014-04-13|work=The Hindu|access-date=2020-12-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> స్థాపించాడు. గురువు [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] స్థాపిస్తే ఆయన శిష్యుడు విద్యాప్రకాశానంద వ్యాసుని కుమారుడైన శుకముని పేరు మీదుగా ఆశ్రమం స్థాపించాడు. 1950 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమానికి సద్గురుదేవులు శ్రీ [[మలయాళ స్వామి]] వారి ఆధ్వర్యంలో ప్రవేశోత్సవం జరిగింది. ==శుక బ్రహ్మ ఆశ్రమ కార్యక్రమాలు== [[File:Samadhi Mandir SukaBrahmaAshram.jpg|thumb|శుక బ్రహ్మాశ్రమములో సమాధి మందిరము]] {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమం స్థాపించాక స్వామివారు పలు ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు చేపట్టాడు. శుకబ్రహ్మాశ్రమం యొక్క ముఖ్యమైన సందేశం "నిర్భయుడై ఉండుము. భగవంతుడు మీ చెంతే ఉన్నాడు". ఈ ఆశ్రమం [[చిత్తూరు]] జిల్లా ప్రముఖ శైవ క్షేత్రమైన [[శ్రీకాళహస్తి]]లో సువర్ణముఖీ నదీ తీరాన వెలసి ఉంది. ఆశ్రమం స్థాపించినది మొదలు అనేక ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూనే ఉన్నాడు. వేదాంత సంబంధ అంశాలమీద, అలౌకిక విషయాల మీద చర్చలు జరిపాడు. అపార జ్ఞానాన్ని సంపాదించాడు. భగవద్గీత పారాయణం చేశాడు. {{Infobox artist|image= }} ఆశ్రమంలో గీతా పారాయణ ప్రవచనాలపై ఒక ప్రార్థనా మందిరం నిర్మించబడింది. సాధకుల నివాసానికీ, వంటకు, భోజనాదులకు కుటీరాలు నిర్మించారు. 1954 సంవత్సరంలో శ్రీ శుక బ్రహ్మాశ్రమంలోనే [[శ్రీ వ్యాసాశ్రమం]] వారు నిర్వహించే 28 వ సనాతన సభ దిగ్విజయమయింది. 1955 లో జరిగిన ఆశ్రమ పంచమ వార్షికోత్సవానికి వ్యవస్థాపకులు [[శివానంద సరస్వతి]] మహారాజ్ తమ దివ్య సందేశాన్ని పంపించాడు. "మానవ జాతి సముద్ధరణపై వారు సాగిస్తున్న ఉద్యమం విజయవంతం అవుగాక!" అంటూ శ్రీ ముఖం పంపాడు. 1956 సంవత్సరం నుండి శ్రీ సనాతన వేదాంత సభలకు శ్రీ విద్యాప్రకాశనందగిరి స్వామి వారు అధ్యక్షస్థానం వహించారు. శ్రీ మలయాళ స్వాముల వారి అనుజ్ఞతో, ఆశీస్సులతో శ్రీ స్వాములవారు 1957 సంవత్సరంలో గీతాజ్ఞాన యజ్ఞాలను ప్రారంభించారు. [[గుంటూరు]] జిల్లాలో మొదటి గీతాజ్ఞాన యజ్ఞం నిర్వహించారు. పండితులు, పామరులు, స్త్రీలు, పురుషులు, వృద్ధులు, బాలకులు తన్మయులై స్వామివారి ప్రవచనాలు శ్రద్ధగా వినేవారు. అలా మొదలైన ఈ యజ్ఞం నిర్విఘ్నంగా కొనసాగింది. [[హైదరాబాదు]]లో [[తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాలు|తితిదే]] వారి సౌజన్యంతో నూరవ గీతాయజ్ఞాన్ని పూర్తి చేశాడు. వివిధ వార్తాపత్రికలు స్వామిని ప్రశంసిస్తూ వారి వారి పత్రికల్లో ప్రకటనలు వేసేవారు. ఆశ్రమంలో విశేష కార్యక్రమాలు జరిగే రోజులలో భక్తులకు అన్న వస్త్ర దానాలు జరిగేవి. ఆశ్రమం చుట్టుప్రక్కల నివసించే గిరిజనుల కోసం ఆనంద వైద్యాలయం స్థాపించబడింది. [[దస్త్రం:Vidya prakaasa Vasishtha gita sample.ogg|thumbnail|right|విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వామి స్వరంలో వశిష్ఠ గీత (నమూనా) ]] ఆశ్రమాన్ని స్థాపించిన పదమూడు సంవత్సరాలకు మౌక్తికోత్సవం నిర్వహించాడు. ఆ తరువాత [[స్వర్ణోత్సవం]] కూడా జరిగింది. వేదాంతభేరి అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికను ప్రారంభించి వేదాంతపరమైన అనేక విషయాలపై వివరణ ఇచ్చాడు. అనేక కథల ద్వారా ప్రజలను ఆధ్యాత్మిక మార్గం వైపు మళ్ళించాడు. అదే సమయంలో గీతామకరందమనే గ్రంథాన్ని వెలువరించాడు. ==రచనలు== స్వాములవారు తమ గురువుగారి వలె అనేక రచనలు చేశారు. {{col-begin}} {{col-3}} *[[గీతా మకరందము]] * వశిష్ఠగీత * జ్ఞానపుష్పం * ఆత్మ విద్యా విలాసము * యమలోకవార్తలు * వివేకానంద సింహనాదం [https://archive.org/details/vivekananda-simhanandamu] * ఆధ్యాత్మిక జడ్జిమెంట్ *[https://archive.org/details/moksha-sadhana-rahasyamu_202604] మోక్షసాధన రహస్యము * తత్వసారము {{col-3}} * మానసబోధ.[https://archive.org/details/maanasa-bodha] * పరమార్థ కథలు [https://archive.org/details/paramartha-kathalu_202512] * భజనలు-కీర్తనలు * బ్రహ్మానంద వైభవము * అమృత బిందువులు [https://archive.org/details/amrutha-binduvulu-full-book-swami-vidyaprakashananda] * వైరాగ్య సాథన * మోక్ష ద్వారా పాలకులు * మట్టిలో మాణిక్యం [https://archive.org/details/20251225_20251225_1038] * ఆత్మ తత్వ విచారణ {{col-3}} * ధ్యాన పద్ధతి.[https://archive.org/details/dhyana-padhati_202512] * యోగవాశిష్ట రత్నాకరము * రామాయణ రత్నాకరము * ఉపనిషద్రత్నాకరము[https://archive.org/details/om_20251214_202512] * భారత రత్నాకరము [https://archive.org/details/bharata-ratnakaramu] * పాండవగీత * బ్రహ్మచర్య విజయము [https://archive.org/details/brahmacharaya-vijayamu-swami-vidayaprakashanandagiri] * వాసిష్ట మహా రామాయణము * ఆత్మాను సంధానము [https://archive.org/details/atma_20251214_20251214_1155] {{col-3}} {{col-end}} {{Infobox artist|image= }} ==సేవా కార్యక్రమాలు== ఆయన కేవలం వేదాంత కార్యక్రమాలతోనే సంతృప్తి చెందకుండా మానవసేవయే మాధవసేవగా భావించి ప్రభుత్వానికి సహాయం చేశాడు. ఆ విరాళంతో ప్రభుత్వం డిగ్రీ కళాశాలను, తదుపరి జూనియర్ కళాశాలను స్థాపించి వాటికి ఆయన పేరే పెట్టారు. చుట్టు పక్కల ఉన్న పేద ప్రజలకోసం ఒక కంటి ఆసుపత్రిని నిర్మించాలనుకున్నాడు. భక్తకన్నప్ప పేరుతో అక్కడే ఉచిత కంటి వైద్యశాలను నిర్మించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/latestnews/2/121085672|title=ఆధ్యాత్మికం..సామాజికం|website=www.eenadu.net|language=te}}</ref> # తప్పు దారిలో పోతున్న యువకులను సక్రమ మార్గంలో పెట్టడం. భగవంతునిపై పూర్ణమైన విశ్వాసం కలిగించాలి. యువత భోగ విలాసాలపై మనస్సు మళ్ళించటా ఆధ్యాత్మిక బోధన లేకపోవటమే. # మితిమీరిపోతున్న హింసను అరికట్టాలి. సృష్టిలోని ఏ ప్రాణికి హాని కలిగినా అది అపకారం చేసినట్లు అవుతుంది. # మన మతం పట్ల సరైన అవగాహన లేకపోవటం వల్లనే మతమార్పిడులు జరుగుతున్నాయి. మన మత ధర్మాలను తెలియజేసి తగిన సదుపాయాలు కలుగ జేసినట్లయితే ఒక మతంలో నుండి మరొక మతం లోకి మారవలసిన అవసరం రాదు. # మానవ జీవితంలో ఎన్నో చిక్కు సమస్యలు ఎదురవుతూ ఉంటాయి. వాటిని మరొక రకంగా తీర్చలేని పరిస్థితులలో ఆధ్యాత్మిక పరిజ్ఞానం తోనే పరిష్కరించుకోవాలి. చిత్తవృత్తిని పరమాత్మ వైపు మళ్ళించి నిర్భయులై ఉండండి. బ్రహ్మానుభవం మానవ జన్మను సార్థకం చేస్తుంది. # జాతి మత కుల వర్గ భాషా విభేదాలు మనం సృష్టించుకున్నవే. ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానాన్ని ప్రచారం చేయడం ద్వారా శాంతి, సుఖం, ఆనందం ఏర్పడతాయి. ఉపనిషత్తుల సారమైన భగవద్గీతను జన సమూహం లోనికి తీసుకువెళ్ళీ ప్రచారం చేస్తే ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక జ్ఞానం కలుగుతుంది. తన శిష్యుడైన [[విద్యాస్వరూపానంద స్వామి]]ని తన వారసుడిగా నియమించి [[చైత్ర శుద్ధ చతుర్దశి]] నాడు (10-4-1998) మహాసమాధి పొందాడు. అతను సమాధి చుట్టూ ఒక ధ్యానమందిరాన్ని నిర్మించి పైన శివలింగాకారంలో గోపురం ఏర్పాటు చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు link : https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam * గీతా మకరందము videos link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+Vidyaprakashananda+giri * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link: https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual * '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link: https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri * విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి videos and books links [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&page=2&sort=title] * శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం videos and books links [https://archive.org/details/@hindu_devotional4?query=SWAMI+VIDYAPRAKASHANANDA+GIRI&sort=title] * vidya prakashananda books [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/3/vidya-prakashananda-books] {{Authority control}} [[వర్గం:1914 జననాలు]] [[వర్గం:1998 మరణాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:సంస్కృత రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:అద్వైతం]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా తత్వవేత్తలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా ప్రవచనకర్తలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] 382rvqsdkv8t9iwiit6v16ml3yt38tr 0 103713 4955202 4889905 2026-09-09T05:09:39Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955202 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = లెక్ వలీసా | image = Lech Walesa - 2009.jpg | imagesize = 240px | caption = | order = [[President of the Republic of Poland]]<br /><small>2nd [[Third Polish Republic|President of the Third Republic of Poland]]</small><br /><small>1st elected [[Poland|President of the Third Republic]]</small> | term_start = 22 December 1990 | term_end = 22 December 1995 | primeminister = [[Tadeusz Mazowiecki]], [[Jan Krzysztof Bielecki]], [[Jan Olszewski]], [[Waldemar Pawlak]], [[Hanna Suchocka]], [[Józef Oleksy]] | predecessor = [[Wojciech Jaruzelski]] (in country) [[Ryszard Kaczorowski]] (in exile) | successor = [[Aleksander Kwaśniewski]] | order2 = 1st [[Solidarity (Polish trade union)|Chairman of Solidarity]] | term_start2 = 1980 | term_end2 = 12 December 1990 | predecessor2 = N/A | successor2 = [[Marian Krzaklewski]] | birth_date = {{Birth date and age|1943|09|29|df=y}} | birth_place = [[Popowo, Gmina Tłuchowo|Popowo]], [[People's Republic of Poland|Poland]] | party = [[Solidarity (Polish trade union)|Solidarity]] | spouse = [[Danuta Wałęsa]] | profession = [[Electrician]] | religion = [[Catholic Church|Roman Catholicism]] | signature = | footnotes = }} '''లెక్ వలీసా''' ({{IPA-pl|ˈlɛx vaˈwɛ̃sa|lang|Pl-Lech_Wałęsa.ogg}}, {{IPA-en|ˌlɛk vəˈwɛnsə|lang}} <small>or</small> {{IPA-en|wɔːˈlɛnsə|}};<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Wa%C5%82%C4%99sa Wałęsa | Define Wałęsa at Dictionary.com]</ref><ref>[http://www.thefreedictionary.com/Walesa "Walesa", The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition], retrieved 17 December 2010.</ref> [[పోలాండ్]] ఒక పోలిష్ రాజకీయ, వర్తక-యూనియన్ నిర్వాహకుడు, మానవ-కు [[కార్యకర్త]]. ఒక ఆకర్షణీయమైన నాయకుడు, అతను సహా-స్థాపించారు సాలిడారిటీ (Solidarność), [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] బ్లాక్ యొక్క మొదటి స్వతంత్ర వర్తక [[సంఘం]], 1983 లో నోబెల్ శాంతి బహుమతి గెలుచుకున్నారు, 1990, 1995 మధ్య [[పోలాండ్]] యొక్క అధ్యక్షుడు పనిచేశాడు.<ref name=CNNCwar>{{Cite news | title= CNN Cold War – Profile: Lech Walesa | publisher= CNN | url= http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/walesa/ | accessdate= 19 August 2007 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080415201207/http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/walesa/ | archivedate= 15 ఏప్రిల్ 2008 | work= | url-status= live }}</ref> Wałęsa సంఖ్య ఉన్నత విద్య తో, [[వాణిజ్యం]] ద్వారా ఒక ఎలక్ట్రీషియన్ ఉంది. వెంటనే Gdańsk (అప్పుడు, "లెనిన్") Shipyards వద్ద పని ప్రారంభించి తర్వాత, అతను ఒక వాణిజ్య-యూనియన్ కార్యకర్త మారింది. ఈ కోసం అతను 1976 లో తొలగించారు, అనేక సార్లు ఖైదు, నిఘా ఉంచింది, పోలిష్ [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ|కమ్యూనిస్ట్]] ప్రభుత్వం పీడించబడ్డట్లు ఉంది. ఆగస్టు 1980 లో అతను కొట్టడం కార్మికులు, ప్రభుత్వం మధ్య గ్రౌండ్-బ్రేకింగ్ Gdańsk ఒప్పందం దారితీసింది చర్చలు సాధనంగా, అతను సాలిడారిటీ వాణిజ్య-సంఘ ఉద్యమం యొక్క ఒక సహ-స్థాపకుడు మారింది. యుద్ధ చట్టం విధించింది, సాలిడారిటీ చట్టవిరుద్ధం తర్వాత మళ్ళీ ఖైదు, విడుదల మీద తన క్రియాశీలక కొనసాగింది, జూన్ 1989 లో సెమీ ఉచిత పార్లమెంటరీ ఎన్నికల, ఒక సాలిడారిటీ-నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం దారితీసింది 1989 రౌండ్ టేబుల్ ఒప్పందం యొక్క స్థాపనలో ప్రముఖ ఉంది. 1990 లో అతను [[విజయవంతం]]గా పోలాండ్ యొక్క అధ్యక్షుడు యొక్క 1989-కొత్తగా తిరిగి ఏర్పాటు ఆఫీసు ప్రచురింపబడింది. అతను ఒక కమ్యూనిస్ట్ నుండి ఒక పోస్ట్-సామ్యవాద రాష్ట్రానికి పోలాండ్ యొక్క రూపాంతరము అధ్యక్షత, కాని అతని ప్రజాదరణ క్షీణించింది. అతను కొద్దిగా తేడాతో 1995 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో కోల్పోయిన తర్వాత, పోలిష్ రాజకీయాల్లో తన పాత్ర క్షీణిస్తాయని జరిగింది. అతని అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని అయితే, మిగిలిపోయింది, అతను మాట్లాడతాడు, [[చరిత్ర]], [[రాజకీయాలు|రాజకీయా]]లపై పోలాండ్, విదేశాలలో ప్రసంగాలు. == జీవితం == Wałęsa 1943 సెప్టెంబరు 29 న Popowo, [[పోలాండ్]], జన్మించాడు.<ref name=CNNCwar/> అతని తండ్రి Bolesław లెచ్ Mlyniec వద్ద కాన్సంట్రేషన్ శిబిరం జన్మించాడు, విసిరి ముందు నాజీలు ఖైదు ఒక వడ్రంగి ఉంది. Boleslaw యుద్ధం తర్వాత ఇంటికి తిరిగి వచ్చాడు కాని అలసట, అనారోగ్యం succumbing ముందు కేవలం రెండు నెలల నివసించారు -. అతను ఇంకా 34 సంవత్సరాల వయస్సు లేదు.<ref>Pages 129-131. Walesa, Lech. "The Struggle and the Triumph: An Autobiography". Arcade Publishing (1991). ISBN 1-55970-221-4</ref> పని చేసే ముందు 1961 లో లెచ్, ఒక అర్హత ఎలక్ట్రీషియన్ గా సమీపంలోని Chalin, Lipno లో ప్రాథమిక, వృత్తివిద్యా పాఠశాల నుంచి పట్టా అప్పుడు సైనిక సేవ యొక్క అతని రెండు సంవత్సరాల విద్యుక్తమైన మాయాజాలాన్ని బయలుదేరారు, ఒక కారు మెకానిక్ గా 1961 నుండి 1965 వరకు పనిచేశారు, కార్పోరల్ రాంక్ పొందడం జూలై 1967 12 న ఒక ఎలక్ట్రీషియన్ గా Gdańsk లో లెనిన్ Shipyard (Stocznia Gdańska im. Lenina, ఇప్పుడు Gdańsk Shipyard, Stocznia Gdańska) వద్ద.<ref>Page 95. Walesa, Lech. "The Struggle and the Triumph: An Autobiography". Arcade Publishing (1991). ISBN 1-55970-221-4</ref> డిసెంబరు 1969 8 న అతను Danuta Gołంś [[పెళ్ళి|వివాహం]] చేసుకున్నాడు. కాంస్టాన్టిన్, Sławomir, Przemysław, Jarosław, మాగ్డాలెనా, అన్నా, మరియా-Wiktoria, Brygida <ref name=institute2>[http://www.ilw.org.pl/en/117,50 A Biographical Note] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614022258/http://www.ilw.org.pl/en/117%2C50 |date=2009-06-14 }}, Lech Walesa Institute</ref><ref name="institute1">[https://web.archive.org/web/20080203202403/http://www.ilw.org.pl/english/otfundr.html ON THE FOUNDER], Lech Walesa Institute</ref> జంట [[ఎనిమిది]] మంది పిల్లలు === సాలిడారిటీ === ప్రారంభ న వరకు, Wałęsa కార్మికుల ఆందోళనలు ఆసక్తి ఉంది;. 1968 లో అతను ఇటీవల విద్యార్థి దాడులకు ఖండించారు ఆ అధికారిక ర్యాలీలు బహిష్కరించాలని shipyard సహచరులు ప్రోత్సహించింది<ref name=institute2/> ఒక ఆకర్షణీయమైన నాయకుడు.<ref name=britannica/> ఒక ఆకర్షణీయమైన నాయకుడు,<ref name=CNNCwar/><ref name=institute2/> అతను Gdańsk వద్ద అక్రమ 1970 సమ్మెల ఒక నిర్వాహకుడు కూడా Shipyard (పోలిష్ 1970 నిరసనలు) కార్మికులు ఆహార ధరలు పెంచడం ప్రభుత్వం ఉత్తర్వు నిరసన ఉన్నప్పుడు;. అతను సమ్మె కమిటీ ఛైర్మన్ కోసం భావించారు<ref name=CNNCwar/><ref name=institute2/><ref name="institute1"/> 30 పైగా కార్మికుడు మరణాలు పాల్గొన్న దాడులకు 'ఫలితం,, అవసరాన్ని తన అభిప్రాయాలను పురికొల్పబడుతుంది మార్పు కోసం.<ref name=institute2/> జూన్ 1976 లో, Wałęsa అక్రమ సంఘాలు, దాడులకు, 1970 నిరసనలు బాధితుల సందర్భంగా ఒక ప్రచారంలో కొనసాగుతున్న తన ప్రమేయం ఉన్నట్లు Gdańsk Shipyards లో తన ఉద్యోగాన్ని కోల్పోయింది.<ref name=CNNCwar/><ref name=institute2/><ref name="institute1"/> తరువాత, అతను అనేక ఇతర కంపెనీలు ఒక ఎలక్ట్రీషియన్ పనిచేశారు, కానీ నిరంతరం తన క్రియాశీలక ఆఫ్ వేశాడు, దీర్ఘకాలం పాటు jobless జరిగిన.<ref name=institute2/> అతను, తన [[కుటుంబము|కుటుంబం]] పోలిష్ రహస్య పోలీసులు నిరంతర నిఘాలో ఉన్నాయి;. తన ఇంటికి, పనిచేసే చోట ఎప్పుడూ bugged చేయబడ్డాయి.<ref name=institute2/> కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, అతను నిరసన కార్యకలాపాలలో పాల్గొనే కోసం అనేక సార్లు ఖైదు చేశారు.<ref name=CNNCwar/> Wałęsa వర్కర్స్ రక్షణ కమిటీ (KOR), 1976 కార్మిక సమ్మె తర్వాత అరెస్టు వ్యక్తులకు, వారి కుటుంబాలకు సహాయం రుణాలు మంజూరు చేసేందుకు ఉద్భవించిన సమూహంతో చాలా దగ్గరగా పనిచేశాడు.<ref name=CNNCwar/> జూన్ 1978 లో ఆయన యొక్క [[భూగర్భం|భూగర్భ]] ఉచిత ట్రేడ్ యూనియన్స్ ఒక కార్యకర్త మారింది కోస్ట్ (Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża).<ref name="institute1"/> ఆగస్టు 1980 14 న, తర్వాత అతను instigators-Wałęsa ఒకటి వీటిలో Gdańsk-స్ట్రైక్ లో లెనిన్ Shipyard వద్ద ఒక సమ్మె దారితీసింది మరొక ఆహార-ధర ఎక్కి shipyard ఫెన్స్ దూకాడు, ఒకసారి లోపల, త్వరగా సమ్మె నాయకులు ఒకటి అయింది.<ref name=CNNCwar/><ref name=institute2/> అప్పుడు పోలాండ్ అంతటా మొదటి Gdańsk వద్ద ఇటువంటి దాడులకు ప్రేరణ సమ్మె,,. Wałęsa Gdańsk వద్ద, ప్రాంతంలో 20 ఇతర మొక్కలు వద్ద కార్మికులు సమన్వయ, మతాంతరం ప్లాంట్ స్ట్రైక్ కమిటీ వెళ్లాడు.<ref name=CNNCwar/> 31 ఆగస్టు, Mieczysław Jagielski ప్రాతినిధ్యం [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ|కమ్యూనిస్ట్]] ప్రభుత్వం,, స్ట్రైక్ తో (Gdańsk ఒప్పందం) ఒక ఒప్పందం సంతకం కోఆర్డినేటింగ్ కమిటీ.<ref name=CNNCwar/> ఒప్పందం, లెనిన్ Shipyard కార్మికులు సమ్మె హక్కు ప్రదాన పాటు, తమ స్వంత స్వతంత్ర వర్తక సంఘం ఏర్పాటు చేసేందుకు అనుమతించారు.<ref name=BookOneThree>{{Cite book | last = Hunter | first = Richard J. | author2= Leo V. Ryan | title = From Autarchy to Market: Polish Economics and Politics 1945–1995 | publisher=Praeger | year = 1998 | location = Westport, CN | url = http://books.google.com/?id=LY-YwBw1SVUC&pg=PA48&dq=Mieczyslaw+Jagielski | isbn = 0275962199 | page = 51 }}</ref> కోఆర్డినేటింగ్ కమిటీ Solidarność నేషనల్ కోఆర్డినేటింగ్ కమిటీ (సాలిడారిటీ) గా కూడా చట్టబద్ధం స్ట్రైక్ ఫ్రీ ట్రేడ్ యూనియన్, Wałęsa కమిటీ ఛైర్మన్ ఎంచుకున్నారు.<ref name=CNNCwar/><ref name="institute1"/> సాలిడారిటీ వర్తక సంఘం త్వరగా, చివరికి సమ్మెలో పోలాండ్ యొక్క జనాభాలో నాలుగింట ఒక వంతు కంటే సభ్యులు-మరింత 10 మిలియన్ కంటే ఎక్కువ.<ref name=ash/> Wałęsa పాత్రను పేర్కొంటూ, పెరిగింది చర్చలు, కొత్తగా ఏర్పడిన స్వతంత్ర వాణిజ్యలో యూనియన్ అంతర్జాతీయ వేదికపై అతనికి గుర్తింపు పొందింది.<ref name=CNNCwar/><ref name=institute2/> జనరల్ Wojciech Jaruzelski యుద్ధ చట్టం ప్రకటించుకున్నపుడు Wałęsa, డిసెంబరు 1981 13 వరకు తన స్థానాన్ని.<ref name=CNNCwar/> Wałęsa, అనేక ఇతర సాలిడారిటీ నాయకులు, కార్యకర్తలు వంటి, అరెస్టయ్యాడు;. అతను (Chylice, Otwock అనేక తూర్పు పట్టణాలు వద్ద 11 నెలల ఖైదుచేయబడ్డారు, అప్పుడు 14 1982 నవంబరు.<ref name=institute2/><ref name="institute1"/> అక్టోబరు 1982 8 న, సాలిడారిటీ చట్టవిరుద్ధం.<ref name="Perdue">{{Cite book | last = Perdue | first = William D | title = Paradox of Change: The Rise and Fall of Solidarity in the New Poland | url = http://books.google.com/?id=6WnLe3_hhgUC&pg=PA9&lpg=PA9 | format = ebook | accessdate =10 July 2006 | year = 1995 | publisher=Praeger/Greenwood | isbn = 0275952959 | page = 9 }}</ref> 1983 లో Wałęsa ఒక సాధారణ ఎలక్ట్రీషియన్ గా Gdańsk Shipyard తిరిగి వర్తించబడుతుంది.<ref name=CNNCwar/> అదే వరకు సోవియట్ సరిహద్దు సమీపంలో Arłamów,) సంవత్సరం, అతను [[నోబెల్ శాంతి బహుమతి]] లభించింది.<ref name=CNNCwar/><ref name=institute2/> అతను పోలాండ్ యొక్క ప్రభుత్వం దేశం లోకి అతన్ని తిరిగి వీలు లేదు అని భయపడటం, అది స్వయంగా అంగీకరించడానికి చేయలేకపోయాడు.<ref name=CNNCwar/><ref name=institute2/> అతని భార్య Danuta అతని తరపున బహుమతి అంగీకరించారు.<ref name=CNNCwar/><ref name=institute2/> మధ్యలో 1980 ద్వారా, Wałęsa భూగర్భ సాలిడారిటీ సంబంధిత కార్యకలాపాలు కొనసాగాయి. [12] ప్రముఖ భూగర్భ వార, Tygodnik Mazowsze, యొక్క ప్రతి సమస్యను తన నినాదంతో అమర్చారు, "సాలిడారిటీ విభజించబడింది లేదా నాశనం కాదు." [13] ఒక 1986 అమ్నెస్టీ తర్వాత సాలిడారిటీ కార్యకర్తలు, [14] Wałęsa యుద్ధ యొక్క ప్రకటన నుండి మొదటి బహిరంగ చట్టపరమైన సాలిడారిటీ సంస్థ చట్టం-NSZZ సాలిడారిటీ యొక్క తాత్కాలిక కౌన్సిల్ సహ-స్థాపించారు (Tymczasowa Rada NSZZ Solidarność). 1987 నుంచి 1990 వరకు [12], అతను నిర్వహించబడింది, "దారితీసింది సాలిడారిటీ ట్రేడ్ యూనియన్ యొక్క సెమీ అక్రమ "తాత్కాలిక ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ. వేసవికాలం 1988 లో, అతను Gdańsk Shipyard వద్ద పని-నిరోధం దాడులకు ప్రేరేపించబడి. [12] దాడులకు, రాజకీయ deliberations నెలల తర్వాత, పోలిష్ యునైటెడ్ వర్కర్స్ పార్టీ, లేదా PZPR (పోలిష్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ) యొక్క 10 వ హాజరు కావలసిన సెషన్ ముగిసిన వద్ద, ప్రభుత్వం ఏప్రిల్ 1989 ఫిబ్రవరి వరకు కొనసాగింది ఆ రౌండ్ టేబుల్ చర్చల లోకి ఎంటర్ అంగీకరించారు. [3] Wałęsa చర్చలు లో "ప్రభుత్వేతర" వైపు ఒక అనధికార నాయకుడు. [7] చర్చల సందర్భంగా, ఆయన చర్చలు మద్దతుగా ప్రసంగాలను ఇవ్వటం, పోలాండ్ యొక్క పొడవు, వెడల్పు ప్రయాణించారు. [3] ముగింపులో చర్చలు, ప్రభుత్వం సాలిడారిటీ ట్రేడ్ యూనియన్ తిరిగి స్థాపించడానికి, పోలిష్ పార్లమెంట్ (సెమీ ఉచితకు "సెమీ ఉచిత" ఎన్నికలు నిర్వహించడానికి ఒక ఒప్పందం పై సంతకం నుండి, రౌండ్ టేబుల్ ఒప్పందం, కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ మాత్రమే సభ్యులు, అనుగుణంగా దాని మిత్రులకు) Sejm సీట్లు 65% కోసం నిలబడటానికి కాలేదు. [3] [10] [15] [16] డిసెంబరు 1988 లో, Wałęsa సాలిడారిటీ సిటిజన్ కమిటీ సహ-స్థాపించారు. [7] సిద్దాంతపరంగా అది కేవలం ఒక సలహా సంఘం, కానీ ఆచరణలో అది రాజకీయ పార్టీ ఒక రకమైన, (సాలిడారిటీ అన్ని సీట్లు పట్టింది జూన్ 1989 లో పార్లమెంటరీ ఎన్నికల్లో గెలిచింది ఉచిత ఎన్నికలు గురయ్యాయి ఆ Sejm, కొత్తగా తిరిగి ఏర్పాటు సెనేట్ లో అన్ని కానీ ఒక సీటు) [17] Wałęsa సాలిడారిటీ యొక్క అత్యంత ప్రజా గణాంకాలు ఒకటి;. అతను పార్లమెంట్ తనను కోసం అమలు కాలేదు అయినప్పటికీ అతను ఒక క్రియాశీల ప్రచారకుడు ఉంది, అనేక ప్రచారం పోస్టర్లు కనిపించాడు. [3] నిజానికి, Sejm ఎన్నికలలో సాలిడారిటీ విజేతలు అతనితో కలిసి వారి ఎన్నికల పోస్టర్లు కనిపించింది గెలుచుకున్న అన్ని ఆగా ", లెచ్ యొక్క జట్టు" "Wałęsa యొక్క జట్టు" లేదా సూచించారు. [18] [19] సాలిడారిటీ యొక్క పైకి మాత్రమే ఛైర్మన్ ఉండగా, Wałęsa ఆచరణాత్మక రాజకీయాలలో కీలక పాత్ర పోషించారు. సోవియట్ బ్లాక్ లో మొదటి కాని కమ్యూనిస్ట్ ప్రభుత్వం - 1989 ముగింపులో, అతను ఒక non-కమ్యూనిస్ట్ సంకీర్ణ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసేందుకు మాజీ కమ్యూనిస్ట్-అనుబంధ పార్టీల నాయకులు ఒప్పించాడు. పార్లమెంట్ ప్రధాన మంత్రిగా తదేవుస్జ్ Mazowiecki ఎన్నికయ్యారు -. పైగా నాలుగు దశాబ్దాల మొదటి కాని [[కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ|కమ్యూనిస్ట్]] పోలిష్ ప్రధాన మంత్రి [10] === అధ్యక్ష === Wałęsa నిరాశ, జూన్ 1989 పార్లమెంటరీ ఎన్నికల్లో జరిగినది తర్వాత తన మాజీ కొన్ని కామ్రేడ్ల--కౌగిలిలో మాజీ కమ్యూనిస్టులు కలిసి పరిపాలించటానికి సంతృప్తి పరచవచ్చు.<ref name=ash/> ఆయన నినాదం ఉపయోగించి, అధ్యక్షుడు కొత్తగా తిరిగి ఏర్పాటు ఆఫీసు కోసం అమలు నిర్ణయించుకుంది, " " (" Nie chcem, ఆలే muszem. ") నేను కోరుకోవడం లేదు, కానీ నేను ఎటువంటి ఎంపిక వచ్చింది వచ్చింది.<ref name=CNNCwar/><ref name=ash/> 1990 డిసెంబరు 9 న, Wałęsa ప్రధాన మంత్రి Mazowiecki, ఇతర అభ్యర్థులు ఓడించి, అధ్యక్ష ఎన్నికల గెలిచింది . మొదటి అక్షరాలు Józef Piłsudski యొక్క ఆ ప్రతిధ్వనించిన "ప్రభుత్వ సహకారంతో కోసం నిర్మాణ శాఖ బ్లాక్," యొక్క - పోలాండ్ యొక్క మొదటి ప్రజాస్వామ్యబద్ధంగా ఎన్నికైన అధ్యక్షుడు కావాలని<ref name=institute2/> 1993 లో అతను తన సొంత రాజకీయ పార్టీ, సంస్కరణల యొక్క మద్దతు (BBWR కోసం నిర్మాణ శాఖ బ్లాక్ స్థాపించారు 1928-35, కూడా ఒక ప్రత్యక్షంగా కాని రాజకీయ సంస్థ). తన అధ్యక్ష సమయంలో, Wałęsa ఉచిత-మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ (Balcerowicz ప్లాన్), పోలాండ్ యొక్క 1991 మొదటి పూర్తిగా ఉచిత శాసనసభా ఎన్నికలు, పోలాండ్ యొక్క విదేశీ సంబంధాలు కొత్త బాష్యం ఒక కాలం ప్రైవేటీకరణ, పరివర్తన ద్వారా పోలాండ్ చూసింది. [3] [8] ఆయన విజయవంతంగా సంప్రదింపులు పోలిష్ మట్టి నుండి [[సోవియట్ యూనియన్|సోవియట్]] దళాల ఉపసంహరణ, పోలాండ్ యొక్క విదేశీ [[అప్పు]]లలో గణనీయమైన తగ్గింపు గెలుచుకుంది. [6] NATO లోకి, యూరోపియన్ యూనియన్ (ఈ లక్ష్యాల రెండు వరుసగా 1999, 2004 లో, తన అధ్యక్ష తర్వాత గ్రహించారు అవుతుంది) లోకి Wałęsa మద్దతు పోలాండ్ యొక్క ఎంట్రీ. [6] 1990 ల ప్రారంభంలో, Wałęsa ఒక విధంగా "NATO బిస్" సృష్టి ప్రతిపాదించాడు ఉప ప్రాంతీయ భద్రతా వ్యవస్థ. పోలాండ్ లో కుడి రెక్క, ప్రజాకర్షక ఉద్యమాలు మద్దతు అయితే భావన,, విదేశాలలో కొద్దిగా మద్దతు పొందింది; మాత్రమే ఇటీవల తిరిగి స్వాతంత్ర్యం కలిగి కొన్ని వీరిలో (ఉదా., లిథువేనియా) యొక్క పోలాండ్ యొక్క పొరుగు,, పోలిష్ గా ప్రతిపాదన చూడండి ఉండేవి "నియో-సామ్రాజ్యవాదం." [10] [20] Wałęsa ఒక ఘర్షణ శైలి కోసం, మాజీ సాలిడారిటీ మిత్రదేశాలు, మరొక గొడవపడి మలిచారు ప్రభుత్వ వార్షిక మార్పులు దీనివల్ల, ", పైన వద్ద యుద్ధం" instigating కోసం విమర్శించారు. [8] [10] [13] [21] [22] ఈ పెరుగుతున్న రాజకీయ దృశ్యం న వివిక్త Wałęsa. [23] అతను మరింత రాజకీయ మిత్రదేశాలు కోల్పోయింది, అతనుగా పబ్లిక్ ద్వారా చూచుటకు వీరు ప్రజలు చుట్టూ వచ్చింది అసమర్థ, disreputable. [13] [23] ఎన్నికల ప్రచారాల సమయంలో Mudslinging ప్రతిష్ఠకు భంగం, తన ప్రతిష్ఠను . [3] [24] సంఖ్య ఉన్నత విద్యతో మాజీ ఎలక్ట్రీషియన్ అధ్యక్షుడు పోస్ట్ కోసం చాలా సాదా-మాట్లాడే, చాలా undignified కొన్ని ద్వారా అనుకున్నారు. [8] [10] [25] ఇతరాలు తన అతనికి చాలా అస్థిరంగా ఆలోచన views [10] [22] [26] లేదా అతను చాలా అధికార ఆరోపించారు -. అతను Sejm ఖర్చు వద్ద తన సొంత శక్తి బలోపేతం కోరుకున్నప్పటికీ [10] [22] [23] [25] చివరికి, Wałęsa యొక్క సమస్యలు ఉన్నాయి ఒక మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థ కష్టం పరివర్తనం కలిసిన; దీర్ఘ కాలంలో అది అత్యంత విజయవంతమైన చూసేవారు ఉన్నప్పుడు, అది చాలా ప్రాచుర్యం మద్దతు Wałęsa యొక్క ప్రభుత్వం కోల్పోయింది [22] [23] [27]. Wałęsa యొక్క BBWR 1993 పార్లమెంటరీ ఎన్నికల్లో పేలవంగా ప్రదర్శించాడు; సార్లు తన ప్రజాదరణ కొన్ని 10% వరకు ఉడిగిన, అతను కొద్దిగా తేడాతో పునర్జీవన పోలిష్ ప్రాతినిధ్యం ఎవరు అలెక్సాండర్ Kwaśniewski, వ్యతిరేకంగా రన్-ఆఫ్ లో ఓటు యొక్క 48,72% సేకరించి, 1995 అధ్యక్ష ఎన్నికల కోల్పోయిన post-కమ్యూనిస్ట్లు (ప్రజాస్వామ్య ఎడమ అలయన్స్, SLD) [3] [10] [23] Wałęsa యొక్క విధి మీడియా అతని పేద హ్యాండ్లింగ్ ద్వారా సీలు చేశారు;. టెలివిజన్ చర్చల్లో, అతను అసంబద్ధమయిన, అనాగరికగా ఆఫ్ వచ్చింది; చివరిలో రెండు వాదనలు మొదటి, Kwaśniewski యొక్క విస్తరించిన చేతి ప్రతిస్పందనగా, అతను ", రాజకీయ విరమణ" ఎన్నికల తరువాత, Wałęsa అతను లోకి వెళ్ళి కొనసాగుతుందని చెప్పారు ". తన కాలి ఆడడము" post-కమ్యూనిస్ట్ నాయకుడు పేర్కొన్నారు [23] సమాధానం, రాజకీయాల్లో తన పాత్ర పెరుగుతోంది ఉపాంత మారింది. [21] [28] [29] === తరువాత సంవత్సరాలలో === తన అధ్యక్ష నుండి, Wałęsa వివిధ విశ్వవిద్యాలయాలు, సంస్థలు వద్ద సెంట్రల్ యూరోపియన్ చరిత్ర, రాజకీయాలలో ఉపన్యాసము.<ref name=jp>Jane Perlez, [http://www.nytimes.com/1996/02/29/world/out-of-a-job-walesa-decides-to-take-to-the-lecture-circuit.html?pagewanted=1 "Out of a Job, Walesa Decides to Take to the Lecture Circuit]," ''New York Times'', 29 February 1996.</ref><ref name=el/> 1996 లో, అతను లెచ్ Wałęsa ఇన్స్టిట్యూట్, దీని మిషన్ లో ప్రజాస్వామ్యం, స్థానిక ప్రభుత్వాలు మద్దతు అనేది అనుకుంటున్నాను ట్యాంక్ స్థాపించారు పోలాండ్, ప్రపంచ వ్యాప్తంగా<ref name=institute2/> 1997 లో, అతను ఒక కొత్త పార్టీ, 3 వ పోలిష్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ క్రిస్టియన్ డెమోక్రసీ పూనుకున్నారు;<ref name=wiem/> అతను కూడా 1997 పార్లమెంటరీ ఎన్నికల్లో గెలుచుకుంది సంకీర్ణ సాలిడారిటీ ఎన్నికల యాక్షన్ (Akcja Wyborcza Solidarność), మద్దతు.<ref name=ash/><ref name=wiem/> అయితే, పార్టీ నిజమైన నాయకుడు, ప్రధాన నిర్వాహకుడు ఒక కొత్త సాలిడారిటీ ట్రేడ్ యూనియన్ నాయకుడు, మరియన్ Krzaklewski ఉంది.<ref>.Krzysztof Jasiewicz, [http://www.ucis.pitt.edu/nceeer/2001-815-08g-Jasiewicz.pdf "The 2000 presidential election in Poland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305214946/http://www.ucis.pitt.edu/nceeer/2001-815-08g-Jasiewicz.pdf |date=2012-03-05 }}," The National Council for Eurasian and East European Research, 2001.</ref> Wałęsa 2000 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో మళ్లీ పరిగెత్తాడు, కానీ ఓటు 1% మాత్రమే పొందింది. [24] పోలాండ్ యొక్క 2005 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో సమయంలో, Wałęsa అతను ఉత్తమ అభ్యర్థి అని మాట్లాడుతూ, డోనాల్డ్ ఏనుగు దంతము మద్దతు.<ref>Judy Dempsey, [http://www.nytimes.com/2005/10/24/international/europe/24poland.html?_r=1&scp=1&sq=Lech+Walesa+Tusk&st=nyt "Warsaw Mayor Is Poised to Win Runoff in Poland]," ''New York Times'', 24 October 2005.</ref> 2006 Wałęsa క్విట్ సాలిడారిటీ లో, లా అండ్ జస్టిస్ పార్టీ యూనియన్ యొక్క మద్దతు పైగా తేడాలు, లెచ్, Jarosław కాస్జైన్కీ యొక్క అధికారంలోకి రావటం కారణంగా.<ref>[[n:Lech Walesa quits Solidarity|"Lech Walesa Quits Solidarity]]," ''Wikinews'', Tuesday, 22 August 2006.</ref> 27 న హోస్టన్, టెక్సాస్ లో మెథడిస్ట్ DeBakey హార్ట్, నాళాలు సెంటర్ వద్ద ఫిబ్రవరి 2008,, యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో, Wałęsa ఒక హృదయ ధమని వాహిక లోనికి దూర్చే గొట్టపు అచ్చు ప్లేస్ మెంట్, ఒక హృదయ పేస్ మేకర్ యొక్క నాటు సంభవించాయి.<ref>{{Cite news |url=http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKN0452940020080304 |title=Walesa leaves Texas hospital after heart treatment Reuters |publisher=Uk.reuters.com |date=4 March 2008 |accessdate=21 April 2009 |first=Bruce |last=Nichols |archive-date=11 జనవరి 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111160658/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKN0452940020080304 |url-status=dead }}</ref> రన్ అప్ లో 2009 యూరోపియన్ పార్లమెంట్ ఎన్నికల్లో వరకు, అతను పాన్-యూరోపియన్ Eurosceptic బలపరచాలని కోరారు రోమ్ లో ఒక సదస్సులో పాల్గొన్నారు పార్టీ Libertas, "ప్రపంచంలో మంచి కోసం ఒక శక్తి."గా, దాని స్థాపకుడు డెక్లాన్ Ganley వర్ణించే <ref name=Gibbons>{{Cite news|first=Fiachra|last=Gibbons|title=Libertas, Lech and some odd bedfellows|url=http://europeanelections2009.france24.com/content/20090512-anti-Semitic-Jewish-eliminate-Jews-Poland-Ganley-Lech-Walesa|publisher=France 24, RADIO FRANCE INTERNATIONALE|work=[[France24]]|date=7 May 2009|accessdate=11 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090516174344/http://europeanelections2009.france24.com/content/20090512-anti-Semitic-Jewish-eliminate-Jews-Poland-Ganley-Lech-Walesa|archive-date=16 మే 2009|url-status=dead}}</ref><ref>[http://europeanelections2009.france24.com/content/jaroslaw-walesa Jarosław Walesa, Poland, One to watch – 25 May 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100914235353/http://europeanelections2009.france24.com/content/jaroslaw-walesa |date=14 సెప్టెంబరు 2010 }}, France 24, RADIO FRANCE INTERNATIONALE</ref> Wałęsa అతను ప్రసంగం ఇవ్వాలని చెల్లించిన అని ఒప్పుకున్నాడు కాని ఆ ఆశను వ్యక్తం అయితే, సివిక్ వేదిక మద్దతు పేర్కొన్నారు Libertas అభ్యర్థులు యూరోపియన్ పార్లమెంట్ నిర్ణయించుకుంది అవుతుంది.<ref name=Gibbons/> అతను కమ్యూనిజం మెమోరియల్ ఫౌండేషన్ బాధితుల యొక్క అంతర్జాతీయ సలహా మండలి యొక్క సభ్యుడు.<ref>{{cite web |url= http://www.victimsofcommunism.org/about/internationaladvisors.php |title= International Advisory Council |publisher= [[Victims of Communism Memorial Foundation]] |quote= |website= |url-status= dead |access-date= 18 ఫిబ్రవరి 2012 |archive-date= 22 మే 2011 |archive-url= https://www.webcitation.org/5yrII6tyj?url=http://www.victimsofcommunism.org/about/internationaladvisors.php }}</ref> == వివాదాస్పదం == సంవత్సరాల్లో, Wałesa "Bolek" అనే రహస్య పేరుతో 1970 లో పోలిష్ రహస్య పోలీసు Służba Bezpieczeństwa (SB) కోసం ఒక సమాచారమిచ్చే బడిన యొక్క ఆరోపించబడింది. Wałęsa సాలిడారిటీ ఒక హీరోగా ఉద్భవించిన ముందు ఈ దీర్ఘ అయినప్పటికీ, ప్రశ్నలు అది తన తరువాత నిర్ణయాల ప్రభావం కలిగి లేదో ఉంటాయి, ఉదాహరణకు, అతన్ని బ్లాక్ మెయిల్ యొక్క ఒక మూడింటిని లక్ష్యం అయింది. ఆగస్టు 11 న 2000, వార్సా పునర్విచారణ కోర్ట్, V Wydział Lustracyjny, Wałęsa యొక్క lustration ప్రకటన నిజమైన అని ప్రకటించారు - అతను కమ్యూనిస్టు పాలనను సహకారం లేదు అని [39] అయితే, క్రమానుగతంగా ప్రశ్న resurfaces.. జాతీయ రిమెంబరెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ (IPN), Sławomir Cenckiewicz, Piotr Gontarczyk నుండి చరిత్రకారులు ఒక 2008 పుస్తకం, కొత్త ఆధారాలు ప్రదర్శించడం,, మీడియాలో గణనీయమైన ప్రసారం వేడి దేశం-విస్తృత చర్చ రెచ్చగొట్టింది, అంతర్జాతీయ పత్రికా ద్వారా గుర్తించారు. [40 ] [41] [42] [43] పుస్తకం చాలా వివాదాస్పద కొన్ని ద్వారా కనిపిస్తుంది; అయితే, అది తన వాదనలను మద్దతు రహస్య పోలీసు పూర్వపు వార్తా (IPN ద్వారా వారసత్వంగా చేయబడ్డాయి) నుండి పత్రాలను పైగా 130 పేజీలు కలిగి ఉంటుంది, Cenckiewicz అది Wałęsa అని ఒక "వంద-శాతం" ప్రూఫ్ కలిగి లేదు ఆ ఒప్పుకోకుండా, అయితే ఒక వాస్తవ ఆధారంగా అతని అన్వేషణలు నిలబెట్టుకున్నాడు. [44] Janusz Kurtyka, సమయంలో నేషనల్ రిమెంబరెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ అధ్యక్షుడు, శక్తివంతంగా పుస్తకం థీసిస్ ధ్రువపరిచింది agent Bolek, పత్రాలు కొన్నిగా పోలాండ్ (1990-1995) యొక్క Wałęsa యొక్క అధ్యక్ష సమయంలో తప్పిపోయిన వెళ్ళింది. అతను పుస్తకం ఒక విస్తృత చర్చ లోబడి ఉంటుంది ఆశిస్తున్నాము వ్యక్తం చేశారు. [45] Wałęsa తనను తాను [[రహస్యగూఢచారి|రహస్య]] పోలీసు సహకారం కలిగి ఉన్నాడని ఖండించారు, ఇతరులు పోలిష్ రహస్య పోలీసు సాధారణంగా పత్రాలు falsified గుర్తించారు ఉన్నాయి. [26] [46] నవంబరు 2009 లో Wałęsa తన పునరావృతం మమేకమయ్యారు సహకారంతో ఆరోపణలు పైగా పోలాండ్ యొక్క అప్పుడు అధ్యక్షుడు, లెచ్ కాస్జైన్కీ, దావా వేసారు . [47] ఏప్రిల్ 2010 15 న, సహకారంతో ఆరోపణలు పైగా మాజీ తోటి కార్యకర్త Krzysztof Wyszkowski వ్యతిరేకంగా Wałęsa ద్వారా వచ్చిన ఒక సివిల్ విచారణ సమయంలో, ఒక retired MO, Służba Bezpieczeństwa అధికారి కోర్టు కనిపించింది, ఒక [[ప్రమాణం|ప్రమాణ]] స్వీకారం వాంగ్మూలం Wałęsa యొక్క సహకార నిజానికి ధ్రువీకరించింది. [48] అధికారి వ్యక్తి అతన్ని కలుసుకున్నాడు ఎప్పుడూ అయితే, Janusz Stachowiak,, డిసెంబరు 1970 నుంచి 1974 (ఈ పత్రాల తరువాత కల్పించిన కాలేదు సూచిస్తుంది) కు Wałęsa న డాక్యుమెంటేషన్ ఉంచడం విభాగ ఉంది. అతను బెదిరింపులు ఉపయోగం లేకుండా, అయినప్పటికీ ఒక రెండు గంటల విచారణ తర్వాత, Wałęsa SB కెప్టెన్ Henryk Rapczyński, SB కెప్టన్ ఎడ్వర్డ్ Graczyk ద్వారా సహకరించింది ఒప్పించాడు ఉందని, రహస్యలో SB తన సహకారం ఉంచడానికి ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. [49 ] అధికారులు నిరసనలు bloodily అణచివెయ్యబడ్డాయి తర్వాత shipyard లో వాతావరణం "డౌన్ ఉధృతిని" కోరాడు. Wałęsa నివేదిక ప్రకారం డబ్బు గణనీయమైన మొత్తాలను స్వీకరించడం, రహస్య పోలీసుతో క్రమం తప్పకుండా సమావేశం ఉంచింది, [49] కానీ అతను రిజిస్టర్ ఉన్నప్పుడు అది జూన్ 1976 వరకు కాదు అయితే గురించి 4 నెలల తర్వాత అతను ఎందుకంటే సహకరించింది తన "అయిష్టత యొక్క, (" ఉపసంహరించుకోవాలని "ప్రారంభమైంది "). గతంలో, 2008 లో, కెప్టన్ ఎడ్వర్డ్ Graczyk Wałęsa తన పరిచయాల గురించి IPN ప్రశ్నించబడటానికి జరిగినది (దీర్ఘ మరణించిన, వంటి 2000 విచారణలో నిరూపించడానికి సమావేశమైనప్పటికీ కాదు అని భావించారు) [50] తరువాత Gazeta Wyborcza ద్వారా ముఖాముఖి. [51] కొంతవరకు అతని పూర్వపు వాంగ్మూలం విరుద్ధంగా ఇది ఇంటర్వ్యూలో, Graczyk Wałęsa యొక్క సహకారం recounted, కానీ తన స్వంత చర్యలు ఒక వ్యవస్థ యొక్క "నియామక" చెయ్యబడిన నిరాకరించబడింది. అతను కూడా Wałęsa డబ్బు ఇస్తున్నారు నిరాకరించబడింది. రెండు అధికారుల ఇతర, కెప్టెన్ Henryk Rapczyński, ప్రశ్నించబడటానికి ఎప్పుడు. ఫిబ్రవరి 2011 లో, స్మోలేన్స్క్ విపత్తు గురించి Monika Olejnik ఒక ఇంటర్వ్యూలో, Wałęsa చివరకు అతను 1970 లో రహస్య పోలీసు Służba Bezpieczeństwa ఒక "సహకారం కట్టుబాటు" సంతకం చేసినట్లు ఒప్పుకున్నారు, [52] [53] [54] ఏకకాలంలో ప్రాముఖ్యత downplaying నిజానికి యొక్క. Wałęsa యొక్క మునుపటి ప్రకటనలు పోలిస్తే టోన్ యొక్క గణనీయమైన మార్పు మార్కింగ్ ఉన్నప్పటికీ, డిక్లరేషన్ సాపేక్షంగా ఎవరూ పట్టించుకోలేదు, అంతర్జాతీయ మీడియా కవరేజ్ అందుకోలేదు. 2011 డిసెంబరు 22 న, పోలిష్ నేషనల్ రిమెంబరెన్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ కమ్యూనిస్ట్ రహస్య భద్రతా Walesa వారి agent సూచిస్తారు, 1980 లలో పత్రాలు నకిలీ అని నిర్ణయిస్తారు అని నివేదించాడు. [55] == గౌరవాలు == కాకుండా తన 1983 నోబెల్ శాంతి బహుమతి నుండి,<ref name=Nobel>{{Cite web| title= The Nobel Peace Prize 1983: Lech Walesa |work=Nobel Prize Foundation|url= http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/1983/press.html|accessdate =19 August 2007}}</ref> Wałęsa అనేక ఇతర అంతర్జాతీయ వ్యత్యాసాలు, అవార్డులను అందుకున్నాడు.<ref name="institute1"/> అతను టైమ్ మాగజైన్ "ఇయర్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్" (1981), ఫైనాన్షియల్ టైమ్స్ (1980), అబ్జర్వర్ పేరు పెట్టారు (1980).<ref name="institute1"/> అతను ఫిలడెల్ఫియా, పెన్సిల్వేనియాలో జూలై 1989 4 న, లిబర్టీ మెడల్ మొదటి గ్రహీత,<ref name=constitutioncenter>{{Cite web|url=http://www.constitutioncenter.org/libertymedal/recipient_1989.html |title=1989 Recipient Lech Walesa – Liberty Medal – National Constitution Center |publisher=Constitutioncenter.org |date=4 July 1989 |accessdate=21 April 2009}}</ref>, అదే సంవత్సరం ఫ్రీడమ్ ప్రెసిడెన్షియల్ మెడల్ పొందింది.<ref>Maureen Dowd, [http://www.nytimes.com/1989/11/14/world/solidarity-s-envoy-bush-give-walesa-medal-of-freedom.html?pagewanted=1Solidarity's Envoy; BUSH GIVE WALESA MEDAL OF FREEDOM], New York Times, 14 November 1989</ref> ఆయన కలిగి మాత్రమే పోల్ ఉంది యునైటెడ్ స్టేట్స్ కాంగ్రెస్ (1989 నవంబరు 15) యొక్క ఒక ఉమ్మడి సమావేశం ప్రసంగించారు.<ref name="institute3">[http://artandhistory.house.gov/house_history/foreignleaders.aspx Foreign Leaders and Dignitaries Who Have Addressed the U.S. Congress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721041342/http://artandhistory.house.gov/house_history/foreignleaders.aspx |date=2011-07-21 }}, The Office of the Clerk</ref> 2002 ఫిబ్రవరి 8 న, Wałęsa సాల్ట్ లేక్ సిటీలో XIX ఒలింపిక్ వింటర్ గేమ్స్ ప్రారంభ వేడుకలు వద్ద ఒలింపిక్ జెండా మోసే, యూరోప్ ప్రాతినిధ్యం, ఆర్చ్ బిషప్ డెస్మండ్ Tutu (ఆఫ్రికా), జాన్ గ్లెన్ (అమెరికా), Kazuyoshi ఫునాకీ (ఆసియా) తో కంపెనీలో, Cathy ఫ్రీమన్ (ఓష్యానియా), జీన్-మిచెల్ కోస్తేయు (ఎన్విరాన్మెంట్), జీన్-క్లాడ్ Killy (స్పోర్ట్), స్టీవెన్ స్పీల్బర్గ్ (సంస్కృతి).<ref>Carter B. Horsley, [http://www.thecityreview.com/olympics.html Opening Ceremony of the Winter Olympic Games: The Greatest Television Program Ever?]</ref><ref>[http://tars.rollins.edu/wpi/cousteau.shtml Jean-Michel Cousteau (biography)]{{Dead link|date=జనవరి 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Winter Park Institute, Rollins College</ref> రెండు సంవత్సరాల తరువాత, మే 2004 10 న, Gdańsk అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం అధికారికంగా ఉంది దీని పేరును Gdańsk లెచ్ Wałęsa విమానాశ్రయం ఒక ప్రసిద్ధ Gdańsk పౌరుడు జ్ఞాపకార్ధంగా, అతని సంతకం విమానాశ్రయం యొక్క చిహ్నం ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>{{pl icon}} [http://www.airport.gdansk.pl/ Prezydent Lech Wałęsa patronem Portu Lotniczego Gdańsk] (President Lech Wałęsa – patron of Gdańsk Airport), 10 maja 2004 r., Gdańsk Airport Website</ref> ఒక నెల తరువాత, జూన్ 2004 లో, Wałęsa రోనాల్డ్ రీగన్ రాష్ట్రంలో అంత్యక్రియలకు పోలాండ్ ప్రాతినిధ్యం వహించాడు.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,122419,00.html Fast Facts: Who's Who at Reagan Funeral], Fox News, Friday, 11 June 2004</ref> 2006 అక్టోబరు 11 న, Wałęsa కీనోట్ స్పీకర్ ప్రారంభం వద్ద ఉంది "అంతర్జాతీయ మానవ సాలిడారిటీ డే," యునైటెడ్ నేషన్స్ జనరల్ ద్వారా 2005 లో ప్రకటించబడింది అసెంబ్లీ.<ref>[http://newsblaze.com/story/20061111053041tsop.nb/topstory.html Lech Walesa Welcomes Launch of International Human Solidarity Day at UN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120081253/http://newsblaze.com/story/20061111053041tsop.nb/topstory.html |date=2012-01-20 }}, News Blaze, 11 November 2006</ref> 2007 జనవరిలో Wałęsa ఇతర ప్రపంచ ప్రసిద్ధ నాయకులు, టైవాన్ యొక్క అధ్యక్షుడు చెన్ షుయ్-bian పాటు, శాంతి, ప్రజాస్వామ్యం మద్దతుగా ", న్యూ ప్రజాస్వామ్యాల ఒక గ్లోబల్ ఫోరం దిశగా", ఒక టైవాన్ కార్యక్రమంలో మాట్లాడారు.<ref>{{Cite web | title= Press Release | work= Ministry of Foreign Affairs, Tiwan | url= http://www.mofa.gov.tw/webapp/content.asp?cuItem=25174&mp=6 | accessdate= 19 August 2007 | archive-date= 30 సెప్టెంబరు 2007 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070930203615/http://www.mofa.gov.tw/webapp/content.asp?cuItem=25174&mp=6 | url-status= dead }}</ref> 2007 ఏప్రిల్ 25 న, Wałęsa బోరిస్ Yeltsin, రష్యన్ ఫెడరేషన్ మాజీ అధ్యక్షుడు యొక్క అంత్యక్రియలకు పోలిష్ ప్రభుత్వం ప్రాతినిధ్యం.<ref>[http://www.reuters.com/article/idUSL2462936220070423 FACTBOX: Dignitaries attending funeral of Boris Yeltsin], Reuters, Tue 24 Apr 2007</ref> 2009 అక్టోబరు 23, అతను 20 వ వార్షికోత్సవం జ్ఞాపక, అన్ని యూరోపియన్ senates యొక్క అధ్యక్షుల Gdańsk ఒక సమావేశంలో మాట్లాడారు పోలిష్ సెనేట్కు 1989 ఎన్నికలు - ఒక మాజీ కమ్యూనిస్ట్ దేశంలో మొదటి ఉచిత పార్లమెంటరీ ఎన్నికల. 2011 సెప్టెంబరు 6 న, Wałęsa దాని పోలిష్ మైనారిటీ వైపు లిథువేనియన్ ప్రభుత్వం భాగంగా న స్థిరంగా వివక్ష ఫలితంగా గ్రేట్ Vytautas యొక్క లిథువేనియా యొక్క ఆర్డర్ తిరస్కరించారు.<ref>http://tvp.info/informacje/polska/walesa-odmawia-litwinom-z-powodu-polonii/5214828 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319230148/http://tvp.info/informacje/polska/walesa-odmawia-litwinom-z-powodu-polonii/5214828 |date=2012-03-19 }} (in Polish)</ref> == ప్రముఖ సంస్కృతి == Wałęsa ప్రసిద్ధ సంస్కృతి యొక్క అనేక రచనలలో చిత్రీకరించిన చెయ్యబడింది. Volker Schlöndorff చిత్రం స్ట్రైక్ లో, Wałęsa ఆధారంగా ఒక పాత్ర పోలిష్ నటుడు ఆంధ్రేజ్ Chyra పోషించారు.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0440978/ Strajk – Die Heldin von Danzig (2006)], IMDb</ref> Wałęsa సాలిడారిటీ, ఐరన్ ఆఫ్ ద మ్యాచ్ గురించి ఆంధ్రేజ్ Wajda యొక్క 1981 గోల్డెన్ పామ్-గెలుచుకున్న ఈ చిత్రంలో తాను పోషించింది.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0082222/fullcredits#cast Czlowiek z zelaza (1981)], IMDb</ref> ఈ బహుశా అతని ఉత్తమ కాగా -తెలిసిన చిత్రం ప్రదర్శన, అతను కొన్ని 20 ఇతర ప్రొడక్షన్స్ లో తనను తాను పోషించింది.<ref>[http://www.imdb.com/name/nm0907408/ Lech Walesa], IMDb</ref> 1990 రెండు వ్యంగ్య పోలిష్ పాటలు లో, బిగ్ Cyc ద్వారా "Nie wierzcie elektrykom" ("Electricians విశ్వసించం"), "Wałęsa, gdzie moje 100 000 000" ("నా 100.000.000 [złotych]? వార్తలు ఎక్కడ Wałęsa,") ద్వారా Kazik Staszewski, పోలాండ్ లో ప్రధాన హిట్స్, Wałęsa గురించి మరొక పాట హోలీ స్మోక్ ద్వారా 2009 లో సమకూర్చాడు.<ref>Anita Zabłocka, {{pl icon}} [http://www.wiadomosci24.pl/artykul/lech_walesa_w_wersji_heavy_metal_106856.html "''Lech Wałęsa w wersji heavy metal''"] ("Lech Wałęsa in Heavy Metal"), ''Wiadomości'' 24, 19 August 2009.</ref> అతను కూడా వారి యుద్ధం ఆల్బం U2 యొక్క పాట "న్యూ ఇయర్ డే" ప్రేరణ.<ref>[http://www.u2.com/discography/index/album/albumId/4025 New Year's Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812093808/http://www.u2.com/discography/index/album/albumId/4025 |date=2010-08-12 }}, U2.com</ref> కాకతాళీయంగా పోలిష్ అధికారులు యుద్ధ చట్టం ఎత్తివేసింది 1983 జనవరి 1, ఈ సింగిల్ వచ్చేది.<ref>Mick Wall, Bono: In the Name of Love (London: Andre Deutsche, 2005), 92.</ref> చాలా రోజు Wałęsa గా క్రిస్టెన్ బ్రౌన్ నటించిన పాట్రిక్ Dailly యొక్క సాలిడారిటీ,, సెప్టెంబరు, అక్టోబరు 2009 లో బర్కిలీ, ఓక్లాండ్, కాలిఫోర్నియాలో శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో కేబరేట్ Opera చే ప్రదర్శించబడింది.<ref>Ken Bullock, [http://www.berkeleydailyplanet.com/issue/2009-09-24/article/33816?headline=SF-Cabaret-Opera-Premieres-Solidarity- SF Cabaret Opera Premieres ‘Solidarity’Ken Bullock], Berkeley Daily Planet, Thursday 24 September 2009</ref> Wałęsa పుస్తకాలు వ్యాసాలు డజన్ల కొద్దీ అంశంగా మారింది [80] [81] [82] [83] [84] అతను తనను తాను మూడు పుస్తకాలు రచించారు:. (Droga wolności చేయండి Droga nadziei (హోప్ యొక్క రోడ్, 1987), ఫ్రీడం, 1991 వరకు రోడ్), Wszystko, సహ robię, robię dla Polski (ఐ డు ఆల్ దట్, నేను, పోలాండ్ కోసం 1995 డు). [12] == చిత్రం == 2011 డిసెంబరు 1 న, ఆస్కార్-విజేత చిత్ర నిర్మాత ఆంధ్రేజ్ Wajda జీవిత చిత్రం Wałęsa షూటింగ్ ప్రారంభమైంది. ఆఫ్-బ్రాడ్వే [[నాటక రచయిత]] Janusz Głంwacki స్క్రీన్ప్లే వ్రాసారు. రాబర్ట్ Więckiewicz, లెచ్ Wałęsa, అతని భార్య Danuta Wałęsa గా Agnieszka Grochowska స్టార్. చిత్రం సెప్టెంబరు 2012 లో విడుదల భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite news| url=http://www.hollywoodreporter.com/news/robert-wieckiewicz-play-lech-walesa-261097 | work=The Hollywood Reporter | first=Scott | last=Roxborough | title=Robert Wieckiewicz to Play Lech Walesa in Andrzej Wajda-Directed Biopic | date=14 November 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.walesafilm.pl/ |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2012-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121125724/http://www.walesafilm.pl/ |archive-date=2012-01-21 |url-status=dead }}</ref> == కూడా చూడండి == ==గమనికలు== {{Reflist|colwidth=30em}} == తదుపరి పఠనం == *Walesa, Lech. "A Path of Hope: An Autobiography". Collins Harvill. London. 1987. ISBN 0-00-272120-1 *Walesa, Lech. ''The Struggle and the Triumph: An Autobiography'', with the collaboration of Arkadius Rybicki, translated by Franklin Philip, in collaboration with Helen Mahut, New York, Arcade Publishers, 1992. ISBN 1-55970-221-4 == బాహ్య లింకులు == {{Sister project links|wikt=no|commons=Category:Lech Wałęsa|v=no|s=no|b=no}} === సినిమాలు === * [https://web.archive.org/web/20121124120429/http://www.ilw.org.pl/english/download/filmy/pds.mpg Signing of the Gdańsk Agreement] * [https://web.archive.org/web/20121124120400/http://www.ilw.org.pl/english/download/filmy/zprp.mpg Presidential Inauguration] * [http://www.c-spanvideo.org/program/9962-1 Speech at the National Press Club on Nov.16 1989, from C-SPAN video archive] === మరొక === *[http://lechwalesa.blip.pl/ Official blog] *[http://www.ilw.org.pl/ Lech Wałęsa Institute] *Stephen Engelberg, [http://www.nytimes.com/1990/12/11/world/man-in-the-news-the-grandmaster-of-polish-politics-lech-walesa.html?scp=9&sq=Lech%20Walesa&st=cse Man in the News; The Grandmaster of Polish Politics: Lech Walesa], New York Times, 11 December 1990 *Stefan Chwin, [https://web.archive.org/web/20140814123244/http://www.salon.eu.sk/article.php?article=826&searchPhrase=chwin God must have parachuted him to Earth] originally published in Tygodnik Powszechny, December 2008 *[http://www.newstatesman.com/society/2008/09/lech-walesa-shipyard New Statesman interview with Lech Walesa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326193528/https://www.newstatesman.com/society/2008/09/lech-walesa-shipyard |date=2020-03-26 }} by [[Mark Seddon]] *[https://web.archive.org/web/20160131001031/http://polskaludowa.com/dzwiek/nagrania/Walesa_Gdansk80_1.mp3 Wałęsa speech] (mp3) *[https://web.archive.org/web/20061027140229/http://www.geocities.com/peace_888grom/walesa-lecture.html Lech Walesa – Nobel Lecture] *[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4194204.stm BBC interview with Lech Walesa] on the 25th anniversary of the founding of Solidarity *[http://www.wttw.com/main.taf?p=42,8,8&vid=060109e Interview on WTTW] *[http://www.ctlibrary.com/bc/2002/sepoct/15.30.html The Shaming of Lech Walesa: Why the defeater of communism finds himself defeated by ex-communists—and why he and the American public haven't noticed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190827/http://www.ctlibrary.com/bc/2002/sepoct/15.30.html |date=2016-03-04 }} Agnieszka Tennant, Books & Culture magazine, 2002 *[http://www.nndb.com/people/420/000024348/ Lech Walesa], NNDB.com {{నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు 1976-2000}} [[వర్గం:నోబెల్ శాంతి బహుమతి గ్రహీతలు]] bzirzye46argxtd8v0esxb6srp8zip2 0 106713 4955280 4292291 2026-09-09T09:10:14Z Pranayraj1985 29393 4955280 wikitext text/x-wiki {{Infobox Airliner accident | name=Indian Airlines Flight 814 | caption =Taliban Militia in front of the hijacked plane | image=KandaharHijacking.jpg | Date=24 December 1999 | Type=Successful [[Aircraft hijacking|Hijacking]] | occurrence_type = Hijacking | Site=Hijacked between [[Kathmandu]] and [[Delhi]] in Indian airspace, landed at [[Amritsar]], [[Lahore]], [[Dubai]] and [[Kandahar]] by 5 Pakistanis | Fatalities=1 | Injuries=17 | Aircraft Type=Airbus [[Airbus A300]] | Origin=[[Tribhuvan International Airport]] | Destination=[[Indira Gandhi International Airport]] | Operator=[[Indian Airlines]] | Tail Number=VT-EDW | Passengers=178 | Crew=15 | Survivors=192 }} '''ఇండియన్‌ ఎయిర్‌లైన్స్ ‌ విమానం 814''' (కాల్‌ సైన్‌ IC_814), ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ కు చెందిన ఎయిర్ బస్ A300 విమానం. [[నేపాల్|నేపాల్‌]] రాజధాని [[కాఠ్మండు|ఖాట్మండు]]లోని త్రిభువన్‌ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం మీదుగా అది భారత్‌ రాజధాని ఢిల్లీలోని [[ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయా]]నికి రావాల్సి ఉంది. మార్గమధ్యంలోనే హైజాకింగ్‌కు గురైంది. ఇది తమ పనేనని [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థాన్‌]] నుంచి కార్యకలాపాలు నడిపే హర్కతుల్‌ ముజాహిదీన్‌ అనే ఓ ఉగ్రవాద సంస్థ ప్రకటించుకుంది. [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|భారత కాలమానం ప్రకారం]] సాయంత్రం 5.30 గంటలకు భారత వాయుతలంలోకి ప్రవేశించిన కాసేపటికే విమానాన్ని సాయుధ ముష్కరులు హైజాక్‌ చేశారు. [[అమృత్‌సర్|అమృత్‌సర్‌]]లో, తర్వాత [[లాహోర్]]‌, [[దుబాయ్|దుబాయ్‌ల]]లో దిగిన తర్వాత ఎట్టకేలకు విమానాన్ని బలవంతంగా [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్|అఫ్గానిస్థాన్‌]]లోని కాందహార్‌లో హైజాకర్లు దించేశారు. మొత్తం 176 మంది ప్రయాణికుల్లో 27 మందిని వారు దుబాయ్‌లో దించేశారు. కానీ ఒకరిని దారుణంగా కత్తులతో పొడిచారు. మరికొంత మందిని బాగా గాయపరిచారు. [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్|అఫ్గానిస్థాన్‌]]లోని పాలక [[తాలిబాన్|తాలిబన్ల]] ప్రభుత్వాన్ని భారత్‌ గుర్తించకపోవడంతో భారత అధికారులు, హైజాకర్ల మధ్య చర్చలకు అడ్డంకులు తలెత్తాయి. భారత ప్రత్యేక దళాలు విమానంపై పెద్దపెట్టున దాడికి దిగకుండా అడ్డుకునేందుకు తాలిబన్లు తమ సాయుధ పోరాట యోధులను విమానం పరిసరాల్లో భారీగా మోహరించారు. హైజాకింగ్‌ మొత్తం ఏడురోజుల పాటు కొనసాగింది. ఇస్లామిక్‌ ఉగ్రవాదులు ముస్తాక్‌ అహ్మద్‌ జర్గర్‌, అహ్మద్‌ ఒమర్‌ సయీద్‌ షేక్‌ (వీరిద్దరినీ అనంతరం డేనియల్ పర్ల్‌ హత్య కేసులో తిరిగి అరెస్టు చేశారు), మౌలానా మసూద్‌ అజర్‌ (ఇతను అనంతరం జైషే మహ్మద్‌నుస్థాపించాడు) లను భారత్‌ విడుదల చేసిన తర్వాత హైజాకింగ్‌ ముగిసింది. ఈ హైజాకర్లకు అల్‌ఖైదా, తాలిబన్లతో సన్నిహిత సంబంధాలున్నాయని [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]], భారత నిఘా వర్గాలు నివేదించాయి. ఐదుగురు హైజాకర్లకు, విడుదలైన ముగ్గురు ఇస్లామిక్‌ ఉగ్రవాదులకు తాలిబన్లు సురక్షిత ప్రయాణాన్ని కల్పించారు. ఈ విషయంలో తాలిబన్లు పోషించిన పాత్ర పట్ల పెద్దపెట్టున విమర్శలు వెల్లువెత్తాయి. ఫలితంగా భారత్‌, తాలిబన్ల మధ్య సంబంధాలు మరింతగా క్షీణించాయి. == ప్రయాణీకులు== విమానంలో 178 మంది ప్రయాణికులున్నారు. వారిలో అత్యధికులు భారతీయులే. వారంతా నేపాల్‌లో సెలవులు గడిపి తిరిగొస్తున్నారు.<ref>"ఎయిర్ హైజాక్." [డాక్యుమెంటరీ టీవీ షో] ''మిడిటెక్''</ref> == హైజాకింగ్‌ == ఇండియన్‌ ఎయిర్‌లైన్స్‌ విమానం 814 (VT-EDW) ను 1999 డిసెంబరు 24న శుక్రవారం హైజాక్‌కు గురైంది. [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|భారత కాలమానం ప్రకారం]]<ref name="Ranbir">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=IDKoyGjFo44C&pg=PA318&lpg=PA318&dq=indian+airlines+hijacking&source=bl&ots=9lrsFz575D&sig=eGZU6KDd4fI_10J8W88MNABByZA&hl=en&ei=7xcaSsPsFIzwMuWkzJIP&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6|title=The making of India|first=Ranbir|last=Vohra | isbn=9780765607119 | year=2000 | publisher=M.E. Sharpe}}</ref> సాయంత్రం 5.30కు భారత గగనతలంలోకి ప్రవేశించిన కొద్దిసేపటికే హైజాకింగ్‌ జరిగింది. భారత ప్రభుత్వం చెప్పిన మేరకు హైజాకర్ల గుర్తులు ఈ విధంగా ఉన్నాయి:<ref name="IndianEmbassy">{{Cite web |url=http://www.indianembassy.org/archive/IC_814.htm#Identity%20of%20hijackers |title=భారత రాయబార కార్యాలయం: హైజాకర్స్ వివరాలు |website= |access-date=2010-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618043501/http://www.indianembassy.org/archive/IC_814.htm#Identity%20of%20hijackers |archive-date=2010-06-18 |url-status=dead }}</ref> #ఇబ్రహీం అథార్‌, బహావల్‌పూర్‌, పాకిస్థాన్‌ #షాహిద్‌ అక్తర్‌ సయీద్‌; కరాచీ, పాకిస్థాన్‌ #సున్నీ అహ్మద్‌ ఖాజీ, కరాచీ, పాకిస్తాన్‌ #మిస్త్రీ జహర్‌ ఇబ్రహీం, కరాచీ, పాకిస్థాన్‌ #షకీర్‌ సుకుర్‌, పాకిస్థాన్‌ ఘటనా క్రమాన్ని ఐసీ-814 ఫ్లైట్‌ అటెండెంట్‌ అనిల్‌ శర్మ తర్వాత ఇలా చెప్పుకొచ్చారు. మాస్కు, అద్దాలు దరించిన ఒక వ్యక్తి విమానాన్ని బాంబుతో పేల్చేస్తానని బెదిరించాడు. పశ్చిమ దిశగా విమానాన్ని మళ్లించాల్సిందిగా కెప్టెన్‌ దేవీ శరణ్‌ను ఆదేశించాడు.<ref name="ibnlive_govt_lost">{{cite web |url=http://www.ibnlive.com/news/govt-fumbled-ic814-taken-away/20846-3.html |title=How Govt lost the IC-814 hijack deal |date=2006-09-07 |accessdate=2006-09-07 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913152833/http://www.ibnlive.com/news/govt-fumbled-ic814-taken-away/20846-3.html |url-status=dead }}</ref> విమానాన్ని [[లక్నో]] మీదుగా మళ్లించి నేరుగా [[లాహోర్|లాహోర్‌]] తీసుకెళ్లాలని హైజాకర్లు భావించారు. కానీ [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థాన్‌]] అధికారులు అందుకు వెంటనే అనుమతి నిరాకరించారు. లేదంటే ఉగ్రవాదులతో కలిసిపోయామన్న అపవాదు వస్తుందని వారు భయపడ్డారు. దాంతోపాటు విమానంలో ఇంధనం కూడా చాలినంత లేదు. దాంతో కెప్టెన్‌ దేవీ శరణ్‌ అదే విషయాన్ని హైజాకర్లకు చెప్పి భారత్‌లోని [[అమృత్‌సర్|అమృత్‌సర్‌]]లో విమానాన్ని దించేశాడు.<ref name="ibnlive_govt_lost" /> ===భారత్‌లోని అమృత్‌సర్‌లో దిగిన విమానం === అమృత్‌సర్‌ చేరిన తర్వాత విమానంలో ఇంధనం నింపాల్సిందిగా కెప్టెన్‌ వరణ్‌ కోరారు. కానీ విమానం కదలకుండా చేయాల్సిందిగా అమృత్‌సర్‌ వర్గాలకు సంక్షోభ నిర్వహణ గ్రూపు ఆదేశాలు జారీ చేసింది. పంజాబ్‌ పోలీస్‌కు చెందిన సాయుధ దళాలు అప్పటికే అందుకు సిద్ధమయ్యాయి. కానీ ఢిల్లీ నుంచి వారికి అనుమతులు రాలేదు. ఎట్టకేలకు ఒక ఫ్యూయల్‌ ట్యాంకర్‌ను పంపించారు. కానీ విమానం దారిని మూసేయాల్సిందిగా నిర్దేశాలు అందాయి. ట్యాంకర్‌ విమానం కేసి వెళ్తుండగా నెమ్మదించాల్సిందిగా అందులోని పైలట్‌కు ఎయిర్‌ ట్రాఫిక్‌ కంట్రోల్‌ నుంచి ఆదేశాలందాయి. దాంతో అది ఆగిపోయింది. ఈ హఠాత్‌ చర్య హైజాకర్లలో అనుమానాలు పెంచింది. ఎయిర్‌ ట్రాఫిక్‌ కంట్రోల్‌ అనుమతులు కూడా లేకుండానే తక్షణం విమానాన్ని బలవంతంగా టేకాఫ్‌ చేయించారు. ఆ సమయంలో ట్యాంకర్‌ను కేవలం కొద్ది అడుగుల తేడాతో విమానం మిస్సవుతూ వెళ్లింది.<ref>{{cite web |url=http://www.india-today.com/itoday/20000110/cover2.html |title=Cover Story: Hijacking; ... in Amritsar, a speeding tanker causes panic |publisher=India-today.com |date=2000-01-10 |accessdate=2010-06-08 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20100811115701/http://india-today.com/itoday/20000110/cover2.html |archive-date=2010-08-11 |url-status=dead }}</ref> === పాకిస్థాన్‌లోని లాహోర్‌లో దిగడం === ఇంధనం అడుగంటిపోవడంతో అత్యవసర ల్యాండింగ్‌కు అనుమతించాల్సిందిగా [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థాన్‌]]లోని [[లాహోర్|లాహోర్‌]] వర్గాలను విమానం అభ్యర్థించింది. కానీ తమ దేశానికి ఉగ్రవాద సంబంధాలు అంటగడతారన్న భయంతో [[పాకిస్తాన్|పాకిస్థాన్]] అందుకు నిరాకరించింది. తమ ఎయిర్‌ ట్రాఫిక్‌ సేవలను కూడా పాక్‌ మూసేసింది. భారత విమానానికి పాక్‌ గగనతలాన్ని దాదాపుగా మూసేసింది. లాహోర్‌ విమానాశ్రయంలో<ref>{{cite web |url=http://www.india-today.com/itoday/20000110/cover3.html |title=Cover Story: Hijacking; ... in Lahore, there is a political sideshow |publisher=India-today.com |date=2000-01-10 |accessdate=2010-06-08 |website= |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013120620/http://india-today.com/itoday/20000110/cover3.html |archive-date=2010-10-13 |url-status=dead }}</ref> లైట్లన్నింటినీ ఆర్పేసింది. ATC నుంచి ఏ సాయమూ లేకపోవడంతో కెప్టెన్‌ శరణ్‌ తన కళ్లముందు కనబడుతున్న దృశ్యాలపై మాత్రమే ఆధారపడుతూ తాను రన్‌వేగా భావించిన స్థలంపై విమానాన్ని దించబోయాడు. కానీ అది కేవలం మామూలు రోడ్డేనని గుర్తించి సకాలంలో విమానాన్ని పైకి లేపాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.indiarightsonline.com/Sabrang/ethnic2.nsf/38b852a8345861dd65256a980059289d/d2a5602660dc9ade65256dd400236ede?OpenDocument |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2010-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025313/http://www.indiarightsonline.com/Sabrang/ethnic2.nsf/38b852a8345861dd65256a980059289d/d2a5602660dc9ade65256dd400236ede?OpenDocument |archive-date=2011-07-13 |url-status=dead }}</ref> ఇక క్రాష్‌ ల్యాండింగ్‌ తప్ప విమానానికి మరే అవకాశమూ లేదని తేలిపోవడంతో ఎట్టకేలకు పాక్‌ వర్గాలు లాహోర్‌ విమానాశ్రయం లైట్లను వెలిగించాయి. విమానం ల్యాండింగ్‌ను అనుమతించాయి. అక్కడ విమానంలో లాహోర్‌ విమానాశ్రయ వర్గాలు ఇంధనం నింపాయి. భారత కాలమానం ప్రకారం రాత్రి 10.32 కు అక్కడి నుంచి బయల్దేరేందుకు దానికి అనుమతి కూడా ఇచ్చాయి. పైగా కొందరు మహిళలు, పిల్లలను దించేందుకు అనుమతించాలన్న పైలట్‌ అభ్యర్థనను కూడా పాక్‌ వర్గాలు నిరాకరించాయి.<ref name="Dixit" /> ===UAEలోని దుబాయ్‌లో ల్యాండింగ్ === ‌లాహోర్‌ నుంచి విమానం [[దుబాయ్]]‌కి వెళ్లింది. ఆ అభాగ్య విమానం నుంచి 27 మంది ప్రయాణికులను అక్కడ దించేశారు.<ref name="Dixit">[http://books.google.com/books?id=XnzRttnqExUC&amp;pg=PA24&amp;dq=taliban+hijacking+india&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a జ్యోతింద్రనాథ్ దీక్షిత్ రాసిన భారత్ - పాకిస్తాన్ [[వార్ అండ్ పీస్]]</ref> వారితో పాటు తీవ్ర గాయాల పాలైన 25ఏళ్ల రిపన్‌ కత్యాల్‌ అనే భారతీయున్ని కూడా కిడ్నాపర్లు వదిలేశారు. అతన్ని వారు పలుమార్లు కత్తితో పొడిచారు. ఆ తర్వాత గాయాలతో అతను మరణించాడు. ఈ మొత్తం ఉదంతంలో ఏకైక మృతుడు అతనే అయ్యాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1701/17010220.htm |title=ఆన్ ఎయిట్ డే ఆర్డియల్ |website= |access-date=2010-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223060626/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1701/17010220.htm |archive-date=2010-12-23 |url-status=dead }}</ref> ఈ ప్రయాణికులను దించేయగానే హైజాకైన విమానం కాందహార్‌ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం వైపు వెళ్లింది.<ref name="Ranbir" /> === అఫ్గానిస్థాన్‌లోని కాందహార్‌లో ల్యాండింగ్‌ === విమానం కాందహార్‌లో దిగగానే తాలిబన్‌ వర్గాలు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందే లక్ష్యంతో భారత వర్గాలకు సహకరించేందుకు అంగీకరించాయి. హైజాకర్లకు, భారత వర్గాలకు మధ్య ప్రతినిధుల అవతారమెత్తాయి.<ref name="Ghosh">[http://books.google.com/books?id=d1dGQBDrGxYC&amp;pg=PA184&amp;dq=india+taliban+relations+hijacking&amp;lr=&amp;client=firefox-a#PPA185,M1 శ్రీకాంత ఘోష్ రాసిన పాకిస్తాన్స్ ISI]</ref> కానీ తాలిబన్ల ప్రభుత్వాన్ని భారత్‌ గుర్తించకపోవడంతో ఇస్లామాబాద్‌లోని తమ హై కమిషన్‌ నుంచి ఒక అధికారిని కాందహార్‌కు భారత్‌ పంపింది.<ref name="Dixit" /> గతంలో తాలిబన్‌ వర్గాలతో భారత్‌ ఎప్పుడూ సంప్రదించి ఉండకపోవడంతో పూర్తి ప్రక్రియ మరింత సంక్లిష్టంగా మారింది.<ref name="David">[http://books.google.com/books?id=kCI4492cHTEC&amp;pg=PA405&amp;dq=indian+airlines+hijacking+taliban&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a డేవిడ్ వాన్ ప్రాగ్ రాసిన ద గ్రేటర్ గేమ్]</ref><ref>రీడెల్, బ్రూస్. "ది సెర్చ్ ఫర్ అల్-ఖైదా", 2008</ref> అయితే సాయుధ బలగాలు హైజాకైన విమానాన్ని చుట్టుముట్టడంతో తాలిబన్ల వ్యవహార శైలిపై అనుమానాలు తలెత్తాయి.<ref name="Shah">[http://books.google.com/books?id=G7vLJpEDztYC&amp;pg=PA105&amp;dq=indian+airlines+hijacking+taliban&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a గిరిరాజ్ షా రాసిన హైజాకింగ్ అండ్ టెర్రర్ ఇన్ స్కై]</ref> బందీలను చంపకుండా లేదా గాయపరచకుండా హైజాకర్లను అడ్డుకోడానికే బలగాలను దింపామని తాలిబన్లు చెబుతూ వచ్చారు. అయితే హైజాకర్లపై భారత సైన్యం దాడి చేయకుండా ఉండేందుకే తాలిబన్లు ఈ పన్నాగం పన్నారని కొందరు విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడ్డారు.<ref name="Rohan">[http://books.google.com/books?id=rO2HY8unF_sC&amp;pg=PA214&amp;dq=indian+airlines+hijacking+taliban&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a రోహన్ గుణరత్న రాసిన ఇన్ సైడ్ అల్ ఖైదా]</ref><ref>[http://books.google.com/books?id=FOWlnOXhdLkC&amp;pg=PA188&amp;dq=indian+airlines+hijacking+taliban&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a జె. పౌల్ డి బి. తైల్లన్ రాసిన హైజాకింగ్ అండ్ హోస్టేజస్]</ref> === తీవ్రవాదుల విడుదల === తీవ్రవాదులతో చర్చలు జరిపేందుకు భారత ప్రభుత్వం ముగ్గురితో ఒక బృందాన్ని తయారు చేసింది. గతంలో హైజాకర్లతో చర్చలు జరిపిన అనుభవమున్న ఇంటిలిజెన్స్ బ్యూరో అధికారి [[అజిత్ డోవల్|అజిత్ దోవల్]], విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖలోని సంయుక్త కార్యదర్శి వివేక్ కట్జూ, [[రా|రీసెర్చి అండ్ ఎనాలిసిస్ వింగ్]]కు చెందిన సిడి సహాయ్ ఈ బృంద సభ్యులు.<ref>{{Cite web|url=http://www.thecitizen.in/index.php/NewsDetail/index/2/4275/The-Real-Story-Kandahar-Hijacking-Not-A-Goof-Up-But-A-Major-Cover-Up|title=The Real Story: Kandahar Hijacking, Not A ‘Goof Up’ But A Major Cover Up|date=2015-07-15|access-date=2016-10-23|archive-date=2016-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404130603/http://www.thecitizen.in/index.php/NewsDetail/index/2/4275/The-Real-Story-Kandahar-Hijacking-Not-A-Goof-Up-But-A-Major-Cover-Up|url-status=bot: unknown}}</ref> భారత జైళ్లలో ఉన్న 35 మంది ఇస్లామిక్ మిలిటెంట్లను విడుదల చేయాలని, డబ్బు రూపంలో 200 మిలియన్ డాలర్లను<ref name="Rohan" /> ఇవ్వాలని హైజాకర్లు మొదట డిమాండ్ చేశారు. కానీ ముగ్గురు ఖైదీలను మాత్రమే విడిచిపెట్టడానికి హైజాకర్లను ఒప్పించడంలో భారత మధ్యవర్తులు సఫలీకృతులయ్యారు. వారి వివరాలు:<ref>{{Cite web |url=http://www.indianembassy.org/archive/IC_814.htm#Profiles%20of%20the%20released%20terrorists |title=భారత రాయబార కార్యాలయం |website= |access-date=2010-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618043501/http://www.indianembassy.org/archive/IC_814.htm#Profiles%20of%20the%20released%20terrorists |archive-date=2010-06-18 |url-status=dead }}</ref> * మౌలానా మసూద్ అజర్ - 2000 సంవత్సరంలో జైష్ ఇ మొహమ్మద్ తీవ్రవాద సంస్థను స్థాపించాడు. [[భారత పార్లమెంటుపై తీవ్రవాదుల దాడి|2001లో భారత పార్లమెంటు పై దాడి]]లో ఈ సంస్థ హస్తముందన్న ఆరోపణలున్నాయి.<ref>{{Cite web |url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/pakistan-blamed-by-india-for-raid-on-parliament-620439.html |title=ద ఇండిపెండెంట్: పార్లమెంటుపై దాడి ఘటనకు పాకిస్తాన్ పై భారత్ నిందలు |access-date=2010-10-01 |website= |archive-date=2008-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221172052/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/pakistan-blamed-by-india-for-raid-on-parliament-620439.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Roy">[http://books.google.com/books?id=A9eqvc-Ru3cC&amp;pg=PA242&amp;dq=indian+airlines+hijacking+taliban&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a రాయ్ గౌతమ్ రాసిన హౌ వి మిస్సుడ్ ద స్టోరీ]</ref> * అహ్మద్ ఒమర్ సయీద్ షేక్ - డేనియల్ పెర్ల్ కిడ్నాప్, హత్య కేసులో పాక్ అధికారులు 2002లో అరెస్టు చేశారు.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/1804710.stm | work=BBC News | title=Profile: Omar Saeed Sheikh | date=2002-07-16 | accessdate=2010-05-05}}</ref><ref>{{Cite web |title=ఆన్ లైన్ న్యూస్ అవర్ అప్ డేట్: పెర్ల్ హత్య కేసులో నలుగురిని దోషులుగా తేల్చిన పాక్ - జులై 15, 2002 |url=http://www.pbs.org/newshour/updates/pearl_07-15-02.html |access-date=2010-10-01 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105082500/http://www.pbs.org/newshour/updates/pearl_07-15-02.html |url-status=dead }}</ref> * ముస్తాఖ్ అహ్మద్ జార్గార్ - విడుదలయ్యాక పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ లో మిలిటెంట్లకు శిక్షణ ఇవ్వడంలో క్రియాశీలక పాత్ర పోషించాడు.<ref name="url">{{cite web|url= http://desicritics.org/2008/07/27/132626.php|title= India's Response To Terrorism - Are We Losing The War?|author= Abhinandan Mishra|authorlink= |date= 2008-07-27|work= |publisher= |pages= |language= |quote= |url-status= dead|access-date= 2010-10-01|archive-date= 2008-08-04|archive-url= https://www.webcitation.org/5ZpRBSYFx?url=http://desicritics.org/2008/07/27/132626.php}}</ref> భారత్ లో 1994లో జరిగిన విదేశీ పర్యాటకుల అపహరణ కేసులో అహ్మద్ ఒమర్ సయీద్ షేక్ జెలుకెళ్లాడు. అలాగే డేనియల్ పెర్ల్ హత్య కేసులోనూ ప్రమేయముంది. అమెరికాలో జరిగిన [[సెప్టెంబరు 11, 2001 దాడులు|సెప్టెంబరు 11 దాడుల]] ప్రణాళికలో కూడా ఇతను కీలక పాత్ర పోషించినట్టు ఆరోపణలున్నాయి.<ref>''CNN ట్రాన్సుక్రిప్ట్'' {{cite news|url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0202/12/bn.02.html|title="Suspected Mastermind of Pearl Killing Arrested"|accessdate=2006-06-29 | work=CNN | date=2001-02-07}} ఫిబ్రవరి 12, 2002.</ref> కాందహార్ లో ముగ్గురు తీవ్రవాదులు దిగిన తర్వాత విమానంలోని బందీలను విడిచిపెట్టారు. 1999 డిసెంబరు 31న ఇండియన్ ఎయిర్ లైన్స్ విమానం 814 నుంచి విడుదలైన బందీలను ప్రత్యేక విమానంలో [[భారత దేశము|భారత్]] తీసుకువచ్చారు. ==జనరంజక సంస్కృతిలో== IC 814 విమాన హైజాకింగ్ ఘటనను ఇతివృత్తంగా చేసుకుని [[బాలీవుడ్]]లో ''జమీన్ '' అనే [[హిందీ భాష|హిందీ]] సినిమా తీశారు. ఈ చిత్రంలో ఇండియన్ ఎయిర్ లైన్స్ విమానాన్ని పాక్ ఆక్రమిత కాశ్మీర్ లోని తీవ్రవాదులు హైజాక్ చేస్తారు. [[బాలీవుడ్]] సినిమా ''హైజాక్ '' కూడా ఇదే కథతో సాగుతుంది. [[హర్యానా]]లోని గుర్గావ్ కు చెందిన మిడిటెక్ అప్పటి హైజాక్ ఘటనను ప్రదర్శిస్తూ ''ఎయిర్ హైజాక్ '' పేరుతో ఒక లఘు చిత్రాన్ని తీసింది. నేషనల్ జియోగ్రఫిక్ ఛానల్ లో కూడా ఒక లఘు చిత్రం వచ్చింది.<ref>{{Cite web |url=http://www.miditech.tv/content.aspx?page=IC814Hijack |title=IC 814 హైజాక్ |website= |access-date=2010-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514031236/http://www.miditech.tv/content.aspx?page=IC814Hijack |archive-date=2008-05-14 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090550450200.htm |title=ద హిందు: న్యూ ఢిల్లీ న్యూస్: ఇన్ సైడ్ ద వరల్డ్ ఆఫ్ టెర్రర్ |access-date=2010-10-01 |website= |archive-date=2008-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080830021215/http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090550450200.htm |url-status=dead }}</ref> ==వీటిని కూడా పరిశీలించండి== *[[ఆపరేషన్ ఎంటెబీ]] *''చెరలో 173 గంటలు, '' హైజాకింగ్ పై పుస్తకం *ఎయిర్ ఇండియా విమానం 182 *ఎయిర్ ఫ్రాన్స్ విమానం 8969 ==సూచనలు== {{reflist|colwidth=30em}} == బాహ్య లింకులు == *[https://web.archive.org/web/20100618043501/http://www.indianembassy.org/archive/IC_814.htm హైజాకైన ఇండియన్ ఎయిర్ లైన్స్ విమానం IC-814 గురించి సమాచారం,భారత రాయబార కార్యాలయం] *[http://www.rediff.com/news/2000/jan/06ia.htm పాకిస్తానీ హైజాకర్ల ఛాయాచిత్రాలు] *[https://web.archive.org/web/20051113224609/http://www.mumbai-central.com/nukkad/jan2000/msg00095.html IC-814లో నా అనుభవాలు] *[https://web.archive.org/web/20050511003857/http://www.conway.com/wdf/safesky2.htm#1999 ఇండియన్ ఎయిర్ లైన్స్ కేప్టెన్ దేవీ శరణ్ కు 1999 సేఫ్ స్కైస్ అవార్డు] *[http://www.indiareacts.com/archivefeatures/nat2.asp?recno=23&amp;ctg=World కందహార్ హైజాకింగ్ లో అజీజ్ హస్తం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205084441/http://www.indiareacts.com/archivefeatures/nat2.asp?recno=23&ctg=World |date=2008-12-05 }} *[http://www.worldaffairsboard.com/showthread.php?t=5468 పాక్ లో స్వేచ్ఛగా IC-814 హైజాకర్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028192914/http://www.worldaffairsboard.com/showthread.php?t=5468 |date=2009-10-28 }} *[https://web.archive.org/web/20011010190002/http://www.geocities.com/siafdu/hijackc.html భారత్ లో సెలబ్రిటీగా మారిన IC-814 కేప్టెన్] {{coord missing|India}} [[వర్గం:1999లో విమానయాన దుర్ఘటనలు, సంఘటనలు]] [[వర్గం:విమానాల హైజాకింగులు]] [[వర్గం:భారత్ లో విమానయాన ప్రమాదాలు, సంఘటనలు]] [[వర్గం:భారత్ లో ఇస్లామిక్ తీవ్రవాదం]] [[వర్గం:1999లో భారత్ లో తీవ్రవాద సంఘటనలు]] [[వర్గం:బందీలుగా పట్టుకోవడం]] [[వర్గం:ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్]] [[వర్గం:1999లో భారత్]] [[వర్గం:ఎయిర్ బస్ A300 ప్రమాదాలు, సంఘటనలు]] r6a0eyz7tiyzmmfmdb5pb5bwng2r15h 0 109209 4955174 3850711 2026-09-09T04:55:27Z స్వరలాసిక 13980 4955174 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = కోల్చికేసి |image = Colchicum autumnale.jpg |image_caption = ''[[Colchicum autumnale]]'' |regnum = [[ప్లాంటే]] |unranked_divisio = [[పుష్పించే మొక్కలు]] |unranked_classis = [[ఏకదళబీజాలు]] |ordo = [[Liliales]] |familia = '''కోల్చికేసి''' |familia_authority = [[A. P. de Candolle|DC.]] |subdivision_ranks = ప్రజాతులు |subdivision = See text |}} '''కోల్చికేసి''' (Colchicaceae) [[పుష్పించే మొక్క]]లలో ఏకదళబీజాలకు చెందిన ఒక కుటుంబం. వీనిలోని కొన్ని జాతులలో [[కోల్చిసిన్]] (Colchicine) అనే ఆల్కలాయిడ్ ఉండటం వలన ఈ పేరు వచ్చింది. కొల్చికేసి 0.2 m (0ft 8in) నుండి 0.2 m (0ft 8in) వరకు పెరుగుతుంది. ఇది ఫిబ్రవరి నుండి జూలై వరకు ఆకుతో , ఆగస్టు నుండి అక్టోబర్ వరకు పువ్వు తో ఉంటుంది . ఈ జాతి హెర్మాఫ్రోడైట్ (మగ, ఆడ అవయవాలను కలిగి ఉంది) తేనెటీగలను , ఈగలను పరాగసంపర్కం చేస్తుంది. మొక్క సారవంతమైనది.వన్యప్రాణులను ( తేనెటీగలు , సీతాకోకచిలుకల) వాటిని ఆకర్షించగలదు . ఈ మొక్క బంక మట్టి నెలలు, తేలిక పాటి అడవులలో పెరగ గలదు. తేమతో కూడిన మట్టిని లో కూడా ఇది పెరగ గలదు. నీడ,పొడి నేలలలో ఈ మొక్క పెరగలేదు . మొక్కలు -20 ° c ఉంటాయి.నేల ఉష్ణోగ్రతను కనీసం -5 ° c వరకు తట్టుకుంటాయి. ఇది పొదల మధ్య , అడవులలోని అంచుల ద్వారా కూడా బాగా పెరుగుతుంది <ref>{{Cite web|url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Colchicum+autumnale|title=Colchicum autumnale Autumn Crocus, Meadow Saffron, PFAF Plant Database|website=pfaf.org|access-date=2020-09-04}}</ref>. కొల్చికేసి మొక్క బ్రిటన్,ఆగ్నేయ ఐరోపా, డెన్మార్క్ నుండి స్పెయిన్ వరకు, తూర్పు మాసిడోనియా వరకు విస్తరించింది <ref>{{Cite web|url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Colchicum+autumnale|title=Colchicum autumnale Autumn Crocus, Meadow Saffron, PFAF Plant Database|website=pfaf.org|access-date=2020-09-04}}</ref> '''కోల్చికేసి ఉపయోగములు''' కొల్చికమ్ జాతులు, మందులుగా చికిత్సలో టర్కీ దేశములో వాడుతున్నారు. ఇప్పటికీ కూల్చీకేసి మొక్కలను కొన్ని వాడటానికి పండిస్తారు. మందుల తయారీ వాటిలో ట్రోపోలోన్ ఆల్కలాయిడ్స్ కంటెంట్ కు సహాయపడతాయి. [[అమిలోయిడోసిస్]], సిరోసిస్, బెహెట్స్ వ్యాధి, సోరియాసిస్,హాడ్కిన్ లింఫోమా, మైలోయిడ్ లుకేమియా ,చర్మ క్యాన్సర్లు వంటి వ్యాధుల నివారణ లో ప్రపంచంలో టర్కీ దేశములో శాస్త్రవేత్తలు అధ్యయనం, పరిశోధనలను జరుపుతున్నారు <ref>{{Cite web|url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/266937|title=Importance of Colchicum species in modern therapy and its significance in Turkey|last=|first=|date=2020-09-05|website=dergipark.org.tr/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-05}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> హోమియోపతి వైద్య విధానములో కొల్చికేసి మొత్తం శరీరాన్ని సమన్వయం చేయడానికి పనిచేస్తుంది, తిరిగి సమతుల్యతలోకి తీసుకురావడానికి మన శరీరాలను నయం చేసే సామర్ధ్యాలను కలిగి ఉంటుంది, ఇది చాలా సున్నితమైన అంశం హోమియోపతి మందుల తయారి విధానం లో ,ఇది వ్యక్తిని బట్టి మారవచ్చు <ref>{{Cite web|url=https://www.pascoe.ca/herbal-index/colchicum|title=Colchicum|last=Canada|first=Pascoe|website=Pascoe Canada|language=en-GB|access-date=2020-09-05}}</ref> == ప్రజాతులు == The following is a list of genera that are sometimes included in this family : * ''[[Androcymbium]]'' * ''[[Baeometra]]'' * ''[[Bulbocodium]]'' * ''[[Burchardia]]'' * ''[[Camptorrhiza]]'' * ''[[Colchicum]]'' * ''[[Disporum]]'' * ''[[గ్లోరియోసా]] (Gloriosa)'' - [[అడవి నాభి]] * ''[[Hexacyrtis]]'' * ''[[Iphigenia (plant)|Iphigenia]]'' * ''[[Kuntheria]]'' * ''[[Littonia]]'' * ''[[Merendera]]'' * ''[[Neodregea]]'' * ''[[Onixotis]]'' * ''[[Ornithoglossum]]'' * ''[[Petermannia]]'' * ''[[Sandersonia]]'' * ''[[Schelhammera]]'' * ''[[Tripladenia]]'' * ''[[Uvularia]]'' * ''[[Wurmbea]]'' ==మూలాలు== <references /> [[వర్గం:కోల్చికేసి]] [[వర్గం:ఏకదళబీజాలు]] ft22dt08euuy70du2p0y28yihvcu4j9 0 114957 4955272 4938353 2026-09-09T09:02:22Z DakshinCult 153185 Folklores, stories and beyond - in Telugu 4955272 wikitext text/x-wiki [[File:Pothuraju Artist in Culture of Telangana Programme at Surajkund, Haryana (02.02.2016) 03.jpg|thumb|right|హర్యానాలో జరిగిన ప్రతిష్టాత్మక సూరజ్‌కుండ్ ఇంటర్నేషనల్ క్రాఫ్ట్ మేళాలో తెలంగాణ కళారూపాల కళాయాత్రలో పోతరాజు కళాకారుడు]] [[File:BOnalu samdarbam gaa vanastalipuram lo.. own work. e.b (11).JPG|thumb|right|బతుకమ్మ పండగ సందర్భముగా.. వనస్థలిపురములో పోతురాజుల వేష ధారులు]] '''పోతరాజు''' లేదా '''పోతురాజు''' pōtu-rāju. n. [[గంగమ్మ]], [[పెద్దమ్మ]] లాంటి [[గ్రామదేవత]] ల తమ్ముడిగా [[పూజ]]లు అందుకునేవాడు. "పాడు ఊరికి మంచపుకోడు పోతురాజు" అనేది [[తెలుగు సామెత]]. in a ruined village the leg of a cot is a god. cf., 'a Triton of the minnows' (Shakespeare.) పోతురాజు లేకుండా ఏ కొలుపు, ఏ జాతర, ఏ తిరునాళ్లు, ఏ బోనాలు జరగవు. అంత ముఖ్యమైనవాడు ఈ పోతురాజు.<ref name="‘అమ్మ దేవతల’ తమ్ముడు మన పోతురాజు">{{cite news |last1=ఆంధ్రజ్యోతి |first1=ఎడిటోరియల్ |title=‘అమ్మ దేవతల’ తమ్ముడు మన పోతురాజు |url=https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=846220 |accessdate=14 July 2019 |publisher=ప్రొఫెసర్ పులికొండ సుబ్బాచారి |date=13 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190714071921/https://www.andhrajyothy.com/artical?SID=846220 |archivedate=14 July 2019}}</ref> మైసమ్మ, పోచమ్మ, ముత్యాలమ్మ, ఎల్లమ్మ, మారమ్మ ,ఈదమ్మ, దుర్గమ్మ, మహంకాళి, పెద్దమ్మ మొదలైన దేవతలందరి కోటకు కావలిగా పోత లింగమై శివుని ఆజ్ఞ మేరకు నిలుస్తాడు పోతురాజు.<ref name="నూటొక్క శక్తి దేవతల తమ్ముడు జానపదుల పోతురాజు">{{cite news |last1=మనతెలంగాణ |first1=లైఫ్ స్టైల్ |title=నూటొక్క శక్తి దేవతల తమ్ముడు జానపదుల పోతురాజు |url=http://manatelangana.news/bonalu-celebrations-in-twin-cities/ |accessdate=14 July 2019 |date=14 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190714072653/http://manatelangana.news/bonalu-celebrations-in-twin-cities/ |archivedate=14 July 2019}}</ref> [[గ్రామదేవత]] ఉత్సవాలలో [[పూనకం]]తో వున్న పోతరాజు తన దంతాలతో మేక పోతును కొరికి, తలను మోండెం నుండి వేరుచేసి పైకి ఎగురవేస్తాడు, దీనినే '''గావు పెట్టడం''' అంటారు. గ్రామ దేవతల ఊరేగింపులో ముందుగా పోతు రాజు [[విగ్రహము]] ముందుంటుంది. ఈ ఊరేగింపులో కొందరు పురుషులు పోతు రాజు వేషం ధరించి ఆడుతారు. అలాగే పురాణ సంబంధిత [[నాటకాలు]] వేసే టప్పుడు ముందుగా పోతురాజు విగ్రహాన్ని పెట్టి నాటకము ఆడుతారు. == చిత్రమాలిక== <gallery> దస్త్రం:Poturaju....2.JPG|పోతురాజు విగ్రహము. మొగరాల మహాభారత నాటకములో తీసిన చిత్రము దస్త్రం:Potaraju Statue in Mahathi Auditorium.jpg|గజ్వేల్ పట్టణంలోని మహతి ఆడిటోరియంలోని పోతరాజు విగ్రహం దస్త్రం:Pothuraju Artists in Telangana Jateeya Samaikyatha Vajrotsavalu (17 September 2022) 07.jpg|తెలంగాణ జాతీయ సమైక్యతా వజ్రోత్సవాల సందర్భంగా 2022, సెప్టెంబరు 17న హైదరాబాదులోని నక్లెస్ రోడ్డు నుంచి అంబేద్కర్ విగ్రహం మీదుగా ఎన్టీఆర్ స్టేడియం వరకు జరిగిన కళాయాత్రలో పాల్గొన్న పోతరాజు కళాకారులు </gallery> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} ==ఇతర లింకులు== {{commonscat|Pothurajulu}}In this book, learn stories, folklores and more about Pre-Vedic deities like:<ref>{{Cite web|title=Book for Sale: "The Lost Divine"|url=https://www.dakshincult.com/product-page/the-lost-divine-book|access-date=2026-08-20|website=Dakshin Cult|language=en}}</ref> Bodrai, Vanapechi, Kamandi, Thavvai, Pidali, Ilakkumi, Kalaimagal, Murugu, Seyon, Kandan, Kaathaayi, Vendhan, Mayon, Mayan, MayaThatchan, Neeli, Masani, Bhoothappa, Muneeswaran, Mariamma, Aravan, Saptakanni, Maasiappa, MuppudathiAmman, Pillayar, Mhasoba, Pothuraju, Karuppu, Sudalai, Pavadairayan, VishnumayaChathan, MulaMaysondayya, Bhootharaja, Uramma, Marikambe, Yellamma, Gangamma, Betal, Vetal, Gorla, Mahisasura, Bhairav, Yamantaka<ref>{{Cite web|last=Brkuti|first=Brkuti|title="The Lost Divine"|url=https://www.dakshincult.com/product-page/the-lost-divine-book|access-date=2026-08-20|website=Dakshin Cult|language=en}}</ref> Book is available at: <nowiki>https://www.dakshincult.com/product-page/the-lost-divine-book</nowiki><ref>{{Cite web|title=https://www.dakshincult.com/post/pothuraju-telugu|url=https://www.dakshincult.com/post/pothuraju-telugu|access-date=2026-08-20|website=Dakshin Cult|language=en|first=Dakshin}}</ref> [[వర్గం:హిందూ దేవతలు]] <references responsive="" /> aitu852kop3z0ds0we9410xtxsh71do 0 117699 4954967 4937616 2026-09-08T17:13:33Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4954967 wikitext text/x-wiki [[File:Racchabanda.jpg|thumb|పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, చింతలపుడి మండలం, [[రంగాపురం ఖండ్రిక|రంగపురం ఖండ్రిక]] గ్రామంలో ఒక చెట్టు కింద రాచబండ లేదా రచ్చబండ (వేదిక)]] '''రచ్చబండ''' ('''Racchabanda''') అనేది భారతీయ గ్రామాలలో, ముఖ్యంగా [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]] పల్లెల్లో కనిపించే ఒక సాంప్రదాయక వేదిక. గ్రామంలోని ఒక పెద్ద [[వృక్షం]] మూలం (మొదలు) చుట్టూ రాళ్లతో లేదా సిమెంటుతో ఎత్తైన పీఠం లేదా అరుగులా దీనిని నిర్మిస్తారు. సామాన్యంగా ఇవి [[మర్రి]], [[రావి చెట్టు|రావి]], [[వేప చెట్టు|వేప]], [[చింత]] లేదా [[నేరేడు]] లాంటి భారీ వృక్షాల క్రింద విశాలమైన [[నీడ]] కోసం కట్టిస్తారు. చారిత్రాత్మకంగా ఇవి ప్రాచీనకాలం నుండే గ్రామీణ జీవనంలో ప్రధాన భాగంగా ఉంటూ వస్తున్నాయి. == నిర్మాణం, ప్రదేశం == సాధారణంగా రచ్చబండను గ్రామం మధ్యలో, గుడి సమీపంలో లేదా ప్రధాన వీధుల కూడలిలో నిర్మిస్తారు. భారీ వృక్షాల చుట్టూ వృత్తాకారంలో గానీ, చతురస్రాకారంలో గానీ కూర్చోవడానికి వీలుగా అరుగులను నిర్మిస్తారు. కొన్ని గ్రామాలలో వీటిని దేవర చెట్లుగా కూడా భావించి పూజలు చేస్తారు. == గ్రామీణ జీవనంలో ప్రాముఖ్యత == గ్రామీణ సామాజిక వ్యవస్థలో రచ్చబండకు ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది. ఇది కేవలం విశ్రాంతి స్థలం మాత్రమే కాకుండా బహుళ ప్రయోజనకారిగా ఉపయోగపడుతుంది. * '''గ్రామ పంచాయతీ:''' పూర్వకాలంలో (కొన్నిచోట్ల ఇప్పటికీ) గ్రామంలోని వివాదాలను, తగాదాలను పరిష్కరించడానికి గ్రామ పెద్దలు (సర్పంచ్ లేదా పెద్దకాపు) ఇక్కడే కూర్చుని తీర్పులు చెప్పేవారు. దీనినే "రచ్చబండ తీర్పు" అని పిలిచేవారు. * '''సామాజిక కలయిక (Social Gathering):''' గ్రామస్థులు ఉదయం లేదా సాయంత్రం వేళల్లో కలుసుకొని కష్టసుఖాలు, వ్యవసాయ పనులు, వాతావరణం, పంటల వివరాలు మాట్లాడుకునే కేంద్రం ఇది. * '''వార్తా కేంద్రం:''' గ్రామానికి వచ్చే వార్తాపత్రికను చదవడం, దేశ రాజకీయాలను, స్థానిక రాజకీయాలను చర్చించుకోవడానికి రచ్చబండ ఒక అనధికారిక సమాచార కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది. * '''విశ్రాంతి స్థలం:''' పొలం పనులు ముగించుకుని వచ్చే రైతులు, దారినపోయే బాటసారులు ఎండ వేడిమి నుండి ఉపశమనం పొందడానికి ఈ చెట్టు నీడన విశ్రమిస్తారు. * '''వ్యాపారం మరియు ఉత్సవాలు:''' గ్రామానికి వచ్చే చిరు వ్యాపారులు (గాజులు, బట్టలు, పాత్రలు అమ్మేవారు) రచ్చబండ వద్దే తమ వస్తువులను ప్రదర్శించి అమ్ముతారు. పండుగ సమయాల్లో మరియు జాతరలలో ఇది సాంస్కృతిక వేదికగా మారుతుంది. == ప్రభుత్వ కార్యక్రమం == ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[వై.ఎస్.రాజశేఖరరెడ్డి]] గ్రామీణ ప్రజల సమస్యలను నేరుగా తెలుసుకుని పరిష్కరించే ఉద్దేశంతో '''"రచ్చబండ"''' అనే పేరుతో ఒక ప్రభుత్వ కార్యక్రమానికి రూపకల్పన చేశారు. ఆయన మరణానంతరం, ఈ కార్యక్రమాన్ని 2011 జనవరిలో అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[నల్లారి కిరణ్ కుమార్ రెడ్డి]] లాంఛనంగా ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/kiran-kumar-reddy-launches-rachabanda-programme/article1122248.ece|title=Kiran Kumar Reddy launches Rachabanda programme|website=The Hindu|language=en|access-date=2023-01-01}}</ref> ఈ కార్యక్రమంలో అధికారులు, ప్రజాప్రతినిధులు నేరుగా గ్రామాలకు వెళ్లి రచ్చబండ వద్ద కూర్చుని ప్రజల నుండి అర్జీలు స్వీకరించి, రేషన్ కార్డులు, పింఛన్లు వంటివి మంజూరు చేసేవారు. == ఆధునిక కాలంలో మార్పులు == ప్రస్తుత ఆధునిక కాలంలో రచ్చబండల ప్రాభవం క్రమంగా తగ్గుతోంది. ప్రతి గ్రామానికి గ్రామ పంచాయతీ కార్యాలయాలు భవన రూపంలో నిర్మితమవ్వడం, ప్రజల జీవనశైలి మారడం దీనికి ప్రధాన కారణాలు. టెలివిజన్లు, స్మార్ట్ ఫోన్లు రాకతో సాయంత్రం పూట బయటకు వచ్చి మాట్లాడుకునే వారి సంఖ్య తగ్గిపోయింది. అంతేకాకుండా రోడ్ల విస్తరణలో భాగంగా పల్లెల్లోని అనేక పాత వృక్షాలను నరికివేయడం వల్ల కూడా సహజసిద్ధమైన రచ్చబండలు కనుమరుగవుతున్నాయి.<ref>{{Cite web|url=https://telugu.samayam.com/news/national/significance-of-rachabanda-in-indian-villages-is-slowly-disappearing/articleshow/89432109.cms|title=పల్లెల్లో కనుమరుగవుతున్న రచ్చబండల సందడి|website=Samayam Telugu|language=te|access-date=2023-01-01}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == సినిమాలు - సాహిత్యం == తెలుగు సాహిత్యంలో, సినిమాలలో రచ్చబండకు విశేష స్థానం ఉంది. పల్లెటూరి నేపథ్యంతో వచ్చే ఎన్నో తెలుగు సినిమాలలో (ఉదాహరణకు: [[పెదరాయుడు]], చంటి) కథను మలుపుతిప్పే పంచాయితీ సన్నివేశాలు రచ్చబండ దగ్గరే చిత్రీకరించబడ్డాయి. == మూలాలు == <references /> == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:గ్రామీణ సమాజం]] [[వర్గం:వేదికలు]] [[వర్గం:ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:పదజాలం]] [[వర్గం:తెలుగు సంస్కృతి]] 9mhqkdrodq3z9ubhw3ma4c86s75uuhv 0 124534 4955342 3025646 2026-09-09T11:45:46Z స్వరలాసిక 13980 /* విభజన */ 4955342 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = right | direction = vertical | width = 250 | image1 = The Arts Collage.jpg | image2 = The Arts Collage2.jpg | image3 = }} [[File:Johann Heinrich Wilhelm Tischbein - Goethe in der roemischen Campagna.jpg|thumb|250px|[[జోహాన్ వుల్ఫ్‌గ్యాంగ్ వోన్ గేథే]] ప్రముఖ [[జర్మన్]] కళాకారుడు. ఇతను కవిత్వం, నాటకం, గద్యం, వేదాంతం, దృశ్య కళలు,, సైన్స్ రంగాలలో [[ప్రసిద్ధి]] చెందాడు.]] '''కళాకారుడు''' అనగా ఒక కళను సృష్టించే వాడు కళాకారుడు. కళను సాధన ద్వారా సృష్టించి ప్రదర్శించే ఒక కళా నైపుణ్యం కలవాడు. == కళ, కళాకారులు == కళాకారులు, కళలు, [[సంస్కృతి]]కి సంబంధించిన విధానాలు ముఖ్యంగా [[వాణిజ్యశాస్త్రం|వ్యాపార]] సందర్భంలో, సంగీతకారులు ఇతర ప్రదర్శకుల కోసం నటులకు ఉపయోగిస్తారు. "ఆర్టిస్ట్" మాత్రమే [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]]లో ఉపయోగించబడుతుంది. [[రచయిత]]లను వివరించడానికి ఈ పదాన్ని ఉపయోగించడం చెల్లుబాటు అవుతుంది. '''లలిత కళలు''' డ్రాయింగ్, [[చిత్రలేఖనం|పెయింటింగ్]], [[శిల్పం]], [[నటన]], [[నాట్యము|నృత్యం]], [[రచన]], చిత్రనిర్మాణం, కొత్త [[మీడియా]], [[ఫోటోగ్రఫీ]] [[సంగీతము|సంగీతం]] వంటి కార్యకలాపాలను ఉపయోగిస్తుంది. ప్రతిభ, [[సౌందర్య]] విలువను కలిగి ఉన్న రచనలను సృష్టించే నైపుణ్యం. కళా చరిత్రకారులు విమర్శకులు కళాకారులను గుర్తించబడిన, గుర్తించదగిన క్రమశిక్షణలో కళను ఉత్పత్తి చేసేవారుగా నిర్వచించారు. అనువర్తిత కళలు, [[అలంకారము|అలంకార]] కళలలో మీడియాలో అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన కార్మికులకు విరుద్ధమైన పదాలు శిల్పకారుడు, హస్తకళాకారుడు [[మృణ్మయ పాత్రలు|పాటర్]], [[కంసాలి|గోల్డ్ స్మిత్]], గ్లాస్ బ్లోవర్ వంటి ప్రత్యేక పదాలు. చిత్రకారుల వంటి ఫైన్ ఆర్ట్స్ కళాకారులు [[సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవనం|పునరుజ్జీవనోద్యమంలో]] విజయవంతమయ్యారు, గతంలో ఈ కార్మికుల మాదిరిగానే ఉన్నవారి స్థితిని నిర్ణయాత్మకంగా ఉన్నత స్థాయికి పెంచారు. * కళాకారుడు కళను తన ఉద్యోగ బాధ్యత వలె సృష్టిస్తాడు. * కళాకారుడు చురుకుగా తన నైపుణ్యాన్ని సాధిస్తాడు. * వారి [[హస్తకళ]]ను చక్కని కళగా మార్చేవాడు కుండలు, దుస్తులు వంటి చేతితో తయారు చేసిన క్రియాత్మక కళాకృతులను . * గాయకుడు. * డ్యాన్స్‌లో ఆనందం కలిగించేవాడు * కామెడీ బుకోలిక్ కవితల మ్యూజ్ * పెయింటింగ్ శిల్పకళ దృశ్య కళలతో * శిల్పులు చిత్రకారులు పెయింటింగ్‌లు. * ''చేతి పనివాడు'' పోలిన ఏదో నైపుణ్యం గల శ్రేష్ఠత పెయింటింగ్స్ . * మెకానిక్స్, గణితంలో అధిక నైపుణ్యం ఉన్నవారిని. * విజయవంతమైన కళాకారుల మధ్య విభజనను ప్రతిపాదించారు. "వాణిజ్య వాణిజ్యేతర, అద్భుతమైన ఆధారం, ఉన్నతవర్గం జనాదరణ పొందిన ఈ విభజన ఎక్కువగా ఎత్తి చూపారు. === విభజన === * వియుక్త కళ: * వియుక్త వ్యక్తీకరణవాదం: * యాక్షన్ పెయింటింగ్: * నటుడు: * నటి: * యానిమేషన్: * అప్రాప్రియేషన్ ఆర్ట్: * ఆర్కిటెక్ట్: * ఆర్ట్ డెకో: * ఆర్ట్ నోయువే: * సమావేశం: * బ్యాలెట్: * బరోక్ ఆర్ట్: * బయోఆర్ట్: * పుస్తక కళాకారుడు: * కాలిగ్రాఫి: * కార్టూన్లు: * వ్యంగ్య చిత్రం: * సిరామిక్ కళ: * కొరియోగ్రఫీ: * కోల్లెజ్: * రంగు ఫీల్డ్: * కలరిస్ట్: * కామెడీ: * కామిక్స్: * కంపోజింగ్: * సంభావిత కళ: * క్యూబిజం: * దాదా: * నృత్యం: * డికోల్లెజ్: * డిజైన్: * [[డిజిటల్ ఆర్ట్]]: * డాల్ మేకర్: * చెక్కడం: * వ్యక్తీకరణవాదం: * ఫ్యాషన్ డిజైన్: * ఫ్యాషన్ ఇలస్ట్రేషన్: * ఫౌవిస్ట్: * కల్పన రచన: * చిత్ర దర్శకుడు: * ఫ్లక్సస్: * ఫ్యూమేజ్: * వీడియో గేమ్ డిజైన్: * రేఖాగణిత సంగ్రహణ: * మేధావి: * గ్రాఫిక్ డిజైన్: * జరుగుతోంది: * హార్డ్-ఎడ్జ్ పెయింటింగ్: * హార్టికల్చర్: * దృష్టాంతాలు: * ఇకేబానా: * ఇంప్రెషనిస్ట్: * పారిశ్రామిక రూపకల్పన: * సంస్థాపనా కళ: * వాయిద్య పనితీరు: * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్: * ఆభరణాలు: * గతి కళ: * ల్యాండ్‌స్కేప్ ఆర్కిటెక్చర్: * ల్యాండ్‌స్కేప్ ఆర్ట్: * తేలికపాటి కళ: * మెయిల్ ఆర్ట్: * కనీస కళ: * మొజాయిక్స్: * కుడ్యచిత్రాలు: * సంగీత స్వరకర్త: * సంగీత వాయిద్య సమావేశం: * మ్యూజికల్ థియేటర్: * సంగీతకారుడు: * నియో-ఇంప్రెషనిజం: * నియో-ఫిగ్యురేటివ్: * న్యూ మీడియా ఆర్ట్: * నాన్ ఫిక్షన్ రైటింగ్: * ఆప్ ఆర్ట్: * ప్రసంగం: * పక్షి శాస్త్రం: * బయటి కళ: * పెయింటింగ్: * ప్రదర్శన కళ: * ప్రదర్శకుడు: * ఫోటోగ్రఫి: * నాటక రచన: * కవితలు: * పాయింటిలిజం: * పాప్ ఆర్ట్: * పోస్టర్లు: * పోస్ట్-ఇంప్రెషనిజం: * కుండలు: * ప్రింట్‌మేకింగ్: * తోలుబొమ్మ: * వాస్తవికత: * పునరుజ్జీవనోద్యమ కళ: * రోకోకో: * శిల్పం: * గానం: * పాటల రచన: * స్టాండ్ అప్ కమెడియన్: * వీధి కళ: * ఆధిపత్యం: * సర్రియలిజం: * వస్త్ర కళ: * థియేటర్: * థియేటర్ ఆర్ట్స్: * థియేటర్ డైరెక్టర్: * విషాదం: * టైపోగ్రఫీ: * ఉకియో-ఇ: * వెడెట్: * వీడియో ఆర్ట్: * విజువల్ ఎఫెక్ట్స్ ఆర్టిస్ట్ ... [[వర్గం:కళాకారులు]] [[వర్గం:కళలు]] fepwmsx24qu3hkmqb7dbrrw1ksudovl 1 126162 4955123 4917824 2026-09-09T04:07:57Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955123 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=3|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2013|వారం=14}} 2013 సంవత్సరం 14వ వారంలో ఈ వారం వ్యాసంగా ప్రచురించబడ్డ ఈ వ్యాసం తొలగించబడటం దురదృష్టకరం. ఎవరైనా ఈ వ్యాసాన్ని పునఃస్థాపించి విస్తరిస్తే బాగుంటుంది.'''{{Spaced en dash}}''' [[User:K.Venkataramana|''' <span style="font-family:Lucida Handwriting; color: #0000CD"><small>K.Venkataramana</small></span>''']] '''{{Spaced en dash}}''' [[User talk:K.Venkataramana|'''<span style="font-family:Lucida Handwriting; color: green"><big>☎</big></span>''']] 11:53, 26 జనవరి 2021 (UTC) {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 లో భాగం}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} im3g658lppgl322xj5ma2a3i3hl0470 4955179 4955123 2026-09-09T04:59:47Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955179 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|1 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2013|వారం=14}} 2013 సంవత్సరం 14వ వారంలో ఈ వారం వ్యాసంగా ప్రచురించబడ్డ ఈ వ్యాసం తొలగించబడటం దురదృష్టకరం. ఎవరైనా ఈ వ్యాసాన్ని పునఃస్థాపించి విస్తరిస్తే బాగుంటుంది.'''{{Spaced en dash}}''' [[User:K.Venkataramana|''' <span style="font-family:Lucida Handwriting; color: #0000CD"><small>K.Venkataramana</small></span>''']] '''{{Spaced en dash}}''' [[User talk:K.Venkataramana|'''<span style="font-family:Lucida Handwriting; color: green"><big>☎</big></span>''']] 11:53, 26 జనవరి 2021 (UTC) {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 లో భాగం}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} ray9g636ll0sttgb5c05qt4nk41co0h 0 128111 4954981 4705434 2026-09-08T17:59:30Z Raghurama Raju 1957 146551 /* తెలుగు అనువాదము */ పాల్పడెను అన్న క్రియ చెడు పనులకు వాడుతాము. అసౌకర్యానికి గురి అవుతాము కాని పాల్పడము. 4954981 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Hindi Manuscript 884 Wellcome L0024558.jpg|thumb|రచయిత [[భర్తృహరి]]]] '''సుభాషిత త్రిశతి''' రచయిత [[భర్తృహరి]]. ఇది సంస్కృత లఘుకావ్యం. ఇందు నీతి, శృంగార, వైరాగ్యాలనే మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. భర్తృహరి సుభాషితాలను అనువాదం చేసిన వారిలో [[ఎలకూచి బాలసరస్వతి]], [[పుష్పగిరి తిమ్మన]], [[ఏనుగు లక్ష్మణ కవి]] ముఖ్యులు. వీటిలో ఏనుగు లక్ష్మణకవి రచించిన పద్యాలు బాగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఈయన 18వ శతాబ్దికి చెందిన కవి. ==కవి పరిచయం== సుభాషిత త్రిశతి యను పేరుగల ఈ నీతి గ్రంథమును భర్తృహరి యను పేరు గల యోగీశ్వరుడు రచించెనని ప్రతీతి ఉంది. ఈ భర్తృహరి యెక్కడివాడో యెప్పటివాడో స్పష్టముగా చెప్పుట సాధ్యముకాదు. కాళిదాసు వంటి కవులను పోషించిన విక్రమార్కునకు భర్తృహరి యను సోదరుడొకడు కలడని విక్రమార్క కథలందు వినబడుచున్నది. [[పాణిని|పాణినీయ వ్యాకరణము]]న త్రిపాదికి వివరణమును, వాక్యపదీయము రచియించిన భర్తృహరి యొకడు కలడు. భర్తృహరి నిర్వేద నాటకమున ప్రస్తుతుండగు భర్తృహరి యొకడు కలడు. వీరందరు వేర్వేరు పురుషులో లేక యొక్కడో తెలియదు. విక్రమార్కుని సోదరుడే యీ కృతి కర్త యగునని ఇతడు క్రీ.పూ. ప్రథమ శతాబ్దినాటివాడగును. మొదటి విక్రమార్కుని గూర్చియే పలు తగవులున్నవి. కొందరు శూద్రకునికే విక్రమార్కుడని నామాంతర మనుచున్నారు. భర్తృహరి ఈ త్రిశతికి సంధాత మాత్రమే కాని రచయిత కాడని కొందరనుచున్నారు. ఈ త్రిశతి లోని శ్లోకములు ఎక్కువగా భాసుని నాటకాదులందు గాన వచ్చుచున్నవి. కావున నట్లనుట యుక్తముగా దోచుచున్నది. కొన్ని శ్లోకములను ఇతర గ్రంథముల నుండి సంధానించి మరికొన్నింటిని నాతడు రచియించి యీ త్రిశతిని గూర్చి యుండవచ్చును.<ref>భర్తృహరి సుభాషితములు, మొదటి ఎడిషన్ 2008, లిఖిత ప్రచురణలు, విజయవాడ-10</ref> ఇందలి శ్లోకములన్నియు అనుభవజ్ఞానముతో చెప్పినట్లు పాఠకుల హృదయాలలోనికి సూటిగా పోయి వారిని సంస్కరించుటకు అనుకూలములై యున్నవి. నీతి శతకము కామందకీయాది నీతి గ్రంథముల సారమన దగి యున్నది. శృంగార శతకము అమరుకాది శృంగార గ్రంథములకు దీసిపోవనిది. వైరాగ్య శతకము శాంతరస జ్వాలలను గ్రక్కుచు సంసారాంధకారమున గొట్టుకొను చుండువారికి వెలుగు నొసగుచున్నది. శృంగార రసము చిప్పిలునట్లు శృంగార శతకమును రచియించినవాడే సంసారుల నందరను సన్యాసులుగా జేయజాలునంత శక్తి గల వైరాగ్య శతకమును గూడ రచించినవాడగుట యబ్బురమే యగును.! <blockquote>గీ.యతి విటుఁడు కాక పోవు టె ట్లస్మదీయ<br />కావ్య వైరాగ్య వర్ణనా కర్ణనమున<br />విటుఁడు యతి గాక పోరాదు వెస మదీయ<br />కావ్య శృంగార వర్ణనా కర్ణనమున.</blockquote> అను సంకుసాల నృసింహ కవి పద్యమిప్పట్టున స్మరింప దగినదిగా నున్నది. ఇంతకును ఈ త్రిశతి సంధాన గ్రంథమను వాదమొకటి కలదు గదా! ఏ తద్గ్రంథ గౌరవమును దెలుపుటకు ఈశ్లోకమొకటి చాలును <blockquote>శ్లో. న ద్యాతం పద మీశ్వరస్య విధి వత్సంసార విచ్ఛిత్తయే<br />స్వ్ర్గ స్వారకవాట పాటనపటుర్ద ర్మో౽పి నోపార్జితః<br />నారీపీనపయోధరోరుయుగళీస్వాప్నే ౽ పి నాలింగితా<br />మాతుః కేవలమేవ యౌ వనవనచ్ఛేదే కుఠారావయమ్</blockquote> ==తెలుగు అనువాదము== నానా దేశములందు నానా భాషల లోనికి ఈ త్రిశతి అనువదింపబడింది. తెలుగునను దీనిని బలువురు పరివర్తించిరి. అందు ముఖ్యులు ముగ్గురు. మహామహోపాథ్యాయ బిరుదాంకుడగు ఎలకూచి బాల సరస్వతి, [[ఏనుగు లక్ష్మణ కవి]], పుష్పగిరి తిమ్మకవి. ఎలకూచి బాలసరస్వతి జటప్రోలు సంస్థానాధీశ్వరుడగు సురభి మల్ల భూపాలునకు అంకితముగా మల్ల భూపాలీయ మను పేర దీని దెనిఁగించెను. "సురభిమల్లా నీతి వాచస్పతీ, సురభిమల్లా మానినీ మన్మథా" అని ప్రతి పద్యము చివరను కృతి పతి సంబోధనము చేర్చుటచే నాతడు చిన్ని శ్లోకమును దెనిగించుటలో సరిపోదగిన వృత్తములో గడపటి చరణమును గోల్పోవలసి వచ్చుట యను నసౌకర్యమునకు గురి అయ్యెను. కావున నాతని తెనిగింపు కొన్ని పట్టుల లక్ష్మణకవి కృతికి వెనకబడుచున్నది. ప్రశస్త తరముగా నీ త్రిశతిని దెలిగించిన లక్ష్మణకవి రామేశ్వరమాహాత్మ్యాదులగు నితర కృతుల గూడ గొన్నింటిని రచించాడు గాని వానిలో కవిత బాలసరస్వతి చంద్రికా పరిణయాది కృతులలోని కవితకు మిక్కిలి దీసిపోవునదిగానే యున్నది. లక్ష్మణ కవి కృతులలో నీ త్రిశతి తెనిగింపే మిక్కిలి ఇంపయినదై సుప్రఖ్యాతమయి యున్నది. పుష్పగిరి తిమ్మ కవియు నీ సుభాషిత త్రిశతిని దెలిగించినాడట. ==భర్తృహరి సుభాషితాల లో వివిధ భాగములు== ===నీతి శతకం=== * మూర్ఖ పద్ధతి * दिक्कालाद्यनवच्छिन्नानन्तचिन्मात्रमूतर्यये । स्वानुभूत्येकमानाय नमः शान्ताय तेजसे ।। * దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నానన్త మూర్తయే / స్వానుభూత్యేకమానాయ నమ శాన్తాయ తేజసే // * పదార్థః - దిక్ = Direction, కాల = time (past, Present& Future, ఆది = etc, అనవచ్ఛిన్న = can not be measured, అనన్త = endless, చిన్మాత్రమూర్తయే = Who is permeated by consciousness, స్వానుభూత్యేకమానాయ = can be known only with experience, శాన్తాయ = embodiment of light, తేజసే నమః = salutation * Meaning : Salutation to that embodiment of shining which is beyond the divisions of the direction and time etc, which is eternal, permeated by consiousness and composed one and to be understood only through the self-realisation. * संस्कृततात्पर्यम्—पूर्वादिदिग्भिः भूतािदकालै अवस्थारूपादिभिः च उपाधिभिः अपरिच्छिन्नाय अनन्तचैतन्यस्वरूपिणे स्वानुभवैकवेद्याय तेजोमूर्तये (परमात्मने) नमः अस्तु ।। * हिन्दी ः पूर्व आदि दशिदशा, काल, अवस्था आदि उपाधियों से रहित, अनन्त एवं चैतन्यस्वरूप, अपने अनुभव मात्र से जाने जा सकने योग्य, शान्त, तेजस्वरूप परब्रह्म को नस्कार है । * విద్వత్పద్దతి * మాన శౌర్య పద్ధతి * అర్థ పద్ధతి * దుర్జన పద్ధతి * సుజన పద్ధతి * పరోపకార పద్ధతి * ధైర్య పద్ధతి * దైవ పద్ధతి * కర్మ పద్ధతి ===శృంగార శతకం=== శృంగార శతకం భర్తృహరి రచించిన ప్రస్తుతికావ్యం. సుభాషిత త్రిశతిలో ఇది ఒకటి. ఇక్కడ శృంగారం మానవ జీవితానికి ప్రత్యేక సాధనగా వర్ణించబడింది. ఈ శతకంలో, అతను స్త్రీ సౌందర్యం, శృంగారం, ప్రణయలీల, పురుష హృదయ వశీకరణం వంటి అనుభవాల గురించి రాశాడు. ఈ శతకానికి అనేక టీకాలు ఉన్నాయి. ఈ శతకంలో వందకు పైగా శ్లోకాలు ఉన్నాయి. ఇందులో పద్యాలు కవి శైలీ రమణీయతను చక్కగా సూచిస్తాయి, ఇందలి ప్రతి పద్యమూ సంపూర్ణంగా గోచరిస్తుంది. ఇందులో కవి భాష, భావోద్వేగాల మృదువైన కలయిక స్పష్టముగా కనబడుతుంది. ఇందులో భాగములు: * స్త్రీ ప్రశంసా * సంభోగ వర్ణనము * కామినీ గర్హణము * సువిరక్త పద్ధతి * దుర్విరక్త పద్ధతి * ఋతు వర్ణన పద్ధతి ===ఉదాహరణలు=== <poem> किङ्कुमपङ्ककलङ्कितनेत्रा गौरपयोधरकम्पितहारा । नूपुरहंसरणत्पदपद्मा कं न वशीकुरुते भुवि रामा ॥ కళ్ళు కుంకుమపువ్వుతో తడిసినవి ఎర్రని వక్షస్థలము కలవాడు। అందెలతో హంస తామర పాదాలు కలిగిన రాముడు భూమిపై రణరంగములో ఎవరిని లొంగదీసుకోడు? </poem> <poem> मात्सर्यमुत्सार्य विचार्य कार्यम् आर्याः समर्यादमिदं वदन्तु । सेव्या नितम्बाः किमु भूधराणाम् उत स्मरस्मेर विलासिनीनाम् ॥ అసూయ విడిచి జాగ్రత్తగా ఆలోచించండి మహానుభావులు దీనిని గౌరవంగా చెప్పనివ్వండి. పర్వతాల వంటి పిరుదుల గురించి లేదా విలాసవంతమైన మహిళల చిరునవ్వు గురించి ఏమని చెప్పాలి? </poem> <poem> सदा शुभ्रं धाम स्फुरदमलरश्मिः शशधरः प्रियावक्त्राम्भोजं मलयजरजश्चातिसुरभिः । स्रजो हृद्यामोदास्तदिदमखिलं रागिणि जने करोत्यन्तःक्षोभं न तु विषयसंसर्गविमुखे ॥ ఎప్పుడూ తెల్లని నివాసం, ఇంద్రధనస్సు యొక్క మెరిసే స్వచ్ఛమైన కిరణాలు కలిగి ఉన్నాడు చంద్రుడు. ఆమె ప్రియమైన ముఖ కమలం మలయా ధూళితో చాలా సువాసనగా ఉంది. పూల దండ అనేది ఆమె హృదయానికి ఆనందం కలిగిస్తూఉంది , ఇది ఉద్వేగభరితమైన స్త్రీలలో ఉంటుంది. ఇవి రెండూ అత్యంత శోభను కలిగిస్తాయి, విషవిముఖులైనప్పుడూ మాత్రము కాదు. </poem> ===వైరాగ్య శతకం=== ఇందులో100 శ్లోకాలు వైరాగ్యానికి సంబంధించినవి కలవు. * తృష్ణా దూషణము * విషయ పరిత్యాగ విడంబనము * యాచ్ఞా దైన్య దూషణము * భోగా స్థైర్యవర్ణనము * కాలమహిమాను వర్ణనము * యతినృపతి సంవాద వర్ణనము * మనస్సంబోధన నియమనము * నిత్యానిత్య వస్తు విచారము * శివార్చనము * అవధూత చర్య కొన్ని ఉదాహరణములు: <poem> भोगा न भुक्ता वयमेव भुक्ताः तपो न तप्तं वयमेव तप्ताः ।। कालो न यातो वयमेव याताः तृष्णा न जीर्णा वयमेव जीर्णाः । </poem> మనం భోగభాగ్యాలు అనుభవించలేదు, భోగభాగ్యాలే మనల్ని అనుభవించాయి. తపస్సు చేయలేదు, మనమే తపస్సు చేశాం. కాలం ఎక్కడికీ వెళ్ళలేదు కానీ మేమే వెళ్ళాము. ఇంత జరిగినా, ఏదైనా పొందాలనే నా కోరిక తీరలేదు (వృద్ధాప్యం కాలేదు) మనమే ముసలివాళ్లం. <poem> भोगे रोगभयं कुले च्युतिभयं वित्ते नृपालाद्भभयं मौने दैन्यभयं बले रिपुभयं रूपे जरायाभयम् । शास्त्रे वादिभयं गुणे खलभयं काये कृतान्ताद्भयं सर्वं वस्तु भयान्वितं भुवि नृणां वैराग्यमेवाभयम् ।। </poem> భోజనం చేస్తే రోగ భయం, ఉన్నత వంశంలో పుడితే అపకీర్తి, ఎక్కువ సంపద ఉంటే రాజ భయం, మౌనంగా ఉంటే పేదల భయం, బలవంతుడైతే శత్రువుల భయం, అందంగా ఉంటే వృద్ధాప్య భయం, గ్రంధాలు ప్రావీణ్యం ఉంటే చర్చ భయం ఉంటుంది, మంచి శరీరం ఉంటే చెడ్డవారి భయం ఉంటుంది, ఈ ప్రపంచంలోని అన్ని విషయాలు త్యజించడం వల్ల మాత్రమే ప్రజలలో భయాన్ని సృష్టిస్తాయి. నిర్భయతను పొందగలడు. <poem> वलिभिर्मुख माक्रान्तम् पलितै रन्गितं शिरः। गात्राणि सिधिलायन्ते तृश्णैका तरुणायते। </poem> మొగమెల్ల ముడుతలు పడినవి. తలయంతయు నెరసినది. అవయములెల్ల బిగి తప్పినవి. అయినను తృష్ణ యొకటిమాత్రము పరువంపుదానివలె బలీయముగా ఉన్నది. <poem> आधिव्याधिशतै र्जनस्य विविधै रारोग्य मुन्मूल्यते लक्श्मी र्यत्र पतन्ति तत्र विवृतद्वारा इव व्यापदः। जातम् जात मवश्य माशु विवशं मृत्युः करोत्यात्मसा त्तत्किं नाम निरंकुशेन विधिना यन्निर्मित्तं सुस्थिरम्। </poem> నానా విధములైన మనోవ్యధలచేతను శరీరరోగముల చేతను ఆరోగ్యము నిర్మూల్యమగుచున్నది. ఐశ్వర్యమున్నచోట నిరాతంకముగా నాపదలు పెక్కువిధములు కలుగుచున్నవి. పుట్టినప్రాణియెల్ల మృత్యువుపట్టుకొని రూపుమాపుచున్నది. విధి నిర్మించినదేదియు సుస్థిరముకాదు. కాన దాని వ్యాపారములకు అడ్డుతగులుట యెవరితరము. <poem> व्याघ्रीव तिष्टिति जरा परितर्जयन्ती रोगाश्च शत्रव इव प्रहरन्ति देहम्। आयुः प्रैस्रवति छिन्नघटा दिवाम्बो लोक स्तथा प्रहित माचरतीति चित्रम्। </poem> ముసలితనం ఒక ఆడపులివలె బెదురుచూపుచూచుచున్నది. రోగములు పగవారివలె దేహమును పీడించుచున్నవి. ఆయువు నీటికుండలో నీరువలె తీసిపోవుచున్నది. ఇట్లయ్యను మనుష్యుడు తనకు హితము కానిదానినే ఆచరించుటను చూడ చిత్రముగా ఉన్నది. ==సూచికలు== {{Reflist}} [[వర్గం:సంస్కృత భాష]] iqfq7zqar9dl7m36ek16q9vcr0i4jbd 0 128114 4954968 4352156 2026-09-08T17:19:33Z Raghurama Raju 1957 146551 అక్షర దోషం స్థిరం 4954968 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher|name=|birth_place=[[ఉజ్జయిని]]|image=Hindi_Manuscript_884_Wellcome_L0024558.jpg|caption=|native_name={{lang|cls|भर्तृहरि}}|era=5వ శతాబ్దం CE|region=[[మధ్యప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]|main_interests=వ్యాకరణం, భాషాశాస్త్రం|notable_works=వాక్యపాడియా|notable_ideas=స్ఫోటా|language=[[సంస్కృతం]]}}''భర్తృహరి''' రెండు ప్రభావవంతమైన సంస్కృత గ్రంథాలు రచించిన సంస్కృత [[కవి]]. ఇతను 5వ శతాబ్దానికి చెందినవాడు,[[సుభాషిత త్రిశతి]] [[రచయిత]] భర్తృహరి. సంస్కృత లఘుకావ్యం. ఇందు నీతి, శృంగార, వైరాగ్యాలనే మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. "సుభాషిత త్రిశతి" లేక "సుభాషిత రత్నావళి" అనేది, కావ్యములలో లఘుకావ్యజాతిలో చేరినది. ఈ కావ్యమును రాసిన భర్తృహరి విఖ్యాత సంస్కృత భాషా ప్రాచీన కవులలో ఒకడు. అతనిని, ఆతని గ్రంథములను గూర్చి విశ్వసనీయములగు చారిత్రికాధారములు దొరకలేదు. అతని జీవితములోని కొన్ని సంభవములు మాత్రము కథారూపమున అనుశ్రుతముగా సంప్రదాయబద్ధమై లోకమున వ్యాపించి యున్నను అవి ఒకదానికొకటి పొందు పొసగి యుండకపోవుటచే నానావిధ గాథలకును సామరస్య మేర్పరచుట దుస్సాధ్యమేయగును. భర్తృహరి [[ఉజ్జయినీ]] రాజ వంశస్తుడనియు, తనకు రాజ్య పరిపాలనార్హత యున్నను తనభార్య దుశ్శీలముచే సంసారమునకు ఇష్టపడక, రాజ్యమును తన తమ్ముడగు విక్రమార్కున కప్పగించి తాను వానప్రస్థుడయ్యెనని ఒక ప్రతీతి . ఈ విక్రమార్కుడే 'విక్రమ శకాబ్దమునకు' మూల పురుషుడు. భర్తృహరి విరచితమైన లఘు శతకముల నుండి అతనికి జీవితమున ఆశాభంగము మిక్కిలిగా యేర్పడెననియు, స్వకుటుంబమును, యిరుగుపొరుగులను సూక్ష్మదృష్టితో పరిశీలించుట వలన స్త్రీ శీలమునందు అతనికి సంశయము బలపడెననియు విశదమగును. అతనిని గూర్చి గ్రంథస్థమైన విషయములలో కొంత తెలుసుకుందాం. ==అయన గూర్చి వివిధ గ్రంథములలో విషయములు== * పూర్వ సంఘటనలను తెలియజేసిన ఒక గ్రంథములో భర్తృహరి భార్య పేరు [[అనంగసేన]] అని యున్నది. * ఇంకొక గ్రంథమున భర్తృహరి తండ్రి వీరసేనుడను గంధర్వుడనియు, ఇతనికి భర్తృహరి, విక్రమాదిత్యుడు, సుభటవీర్యుడు అను ముగ్గురు కుమారులును, మైనావతి యను కుమార్తె యునుగా నలుగురు సంతాన మనియును దెలియవచ్చును. * భర్తృహరి భార్య [[పద్మాక్షి]] అని యింకొక కథ ఉంది. * భర్తృహరి తల్లి సుశీల, ఆమె మూలమున నితడు మాతామహుని రాజ్యమునకు అధికారియై దానిని తన సోదరుడు విక్రమాదిత్యునకొసగెనని యింకొక గాథ. * చంద్రగుప్తుడను బ్రాహ్మణునకు నాల్గు వర్ణముల నుండియు నల్గురు భార్యలనియు, వారికి యధాక్రమమున వరరుచి, విక్రమార్కుడు, భట్టి, భర్తృహరి యను కుమారులు జనించిరని మరియొక గాథ. * మరియొక గాథ ననుసరించి విక్రమాదిత్యునకు [[బ్రాహ్మణ]], [[క్షత్రియ]], [[వైశ్య]], [[శూద్ర]] కాంతలు నలువురు భార్య లనియు, వారియందు వరరుచి, విక్రమార్క, భట్టి, భర్తృహరులు జన్మించినారని తెలిసింది. ఇట్టి గాథల పరంపరను బట్టి కవి చరిత్రను నిర్థారించుట ఎంత కష్టమో చదువరులు ఊహించవచ్చును. కాని పై గాథలనుండి ఈ కవి మహారాజు అని, ఇహపర సౌఖ్యములను విడిచి విరాగియై సన్యాసమును స్వీకరించినాడని, గొప్ప విద్వాంసుడనీ, కవి అనీ, యోగి అనీ తెలియుచున్నది. ==కవి-కాలము== ఈ కవి తన గ్రంథములలో తన జీవిత కాలమును గూర్చి తెలియ జేయలేదు. కనుక పండిత ప్రతీతిని, గ్రంథస్థ ప్రమాణములను, ఇతర కవుల వ్రాతలను సాథనములుగా చేసుకొని నిర్థారింపవలసియున్నది. భర్తృహరి శకపురుషుడగు విక్రమార్కుని సోదరుడని పండిత ప్రతీతి. ప్రాచీన చరిత్రాన్వేషకులు ఈఅంశమును ఆక్షేపించినట్లు కానరాదు. విక్రమ శకము క్రీ.పూ. 56 వ సం. ఆరంభ మనుదానిని శిష్టులు అంగీకరించిన విషయము ఇక గ్రంథ నిదర్శనములు అంతగా కవికాల నిర్ణయమునకు ఉపకరింపక పోవుటయే కాక, సందిగ్ధములు కూడా అయి ఉన్నాయి. ఆ శతకములు వేదాంత పరిభాషా జటిలములు. ఆయినను వేదాంత సిద్ధాంతములు వందల సంవత్సరములుగా చర్చించినవై, పూర్వ పక్ష, సిద్ధాంతీకరణముల నివృత్తి నొందినవి కావున కేవలము వాటి ఆధారమున కాల నిర్ణయము అసాధ్యము. ఈ సిద్ధాంతములను లోక సామాన్యమునకు ప్రప్రథమమున వెల్లడించిన వాడు [[కుమారిలభట్టు]]. ఇతడు ఎనిమిదవ శతాబ్దమువాడు. తరువాత వ్యక్తి [[ఆది శంకరులు]]. ఈయన తొమ్మిదవ శతాబ్దమువాడని కొందరును, కాదని కొందరును వాదింతురు. కావున వేదాంతము తొమ్మిదవ శతాబ్దమాదిగా వ్యాపృతి నొందినా, దాని యుద్భవమంతయు బహుకాలము పూర్వమే యనుట సువిదితము కదా! కనుక వేదాంత పరిభాషను ఆశ్రయించి మనము కవికాల మూహింపనెంచుట సమంజసము కాదు. భర్తృహరి శతకములను వ్యాఖ్యానించినవారు మహాబలుడు, ఆవంచ రామచంద్ర బుధేంద్రుడు, ధనసారుడు, రామర్షి, గుణవినయుడు, మీననాథుడు, ఇంద్రజిత్తుడు అను వారలని సంస్కృత వాఙ్మయ చరిత్రకారులు శ్రీ యుత కావ్య వినోదుల కృష్ణమాచార్యుల వారు పేర్కొని యున్నారు. వారిలో ఒక్కరైనను కవికాల నిర్ణాయక విషయమై శ్రద్ధ పూనినట్లు కానరాదు. కాని వారిలో రామచంద్ర బుధేంద్రుడు రచించిన వ్యాఖ్య ఆంధ్ర దేశమున గాదు, యావద్భారతమున వ్యాప్తిలో ఉంది. ఆయన పీఠికలో {{వ్యాఖ్య|<big>విప్రేణా భూతపూర్వం ఫలమిధి తపసా ౽ లంబి సూర్యప్రసాదా</big><br /><big>ల్లబ్ధ్వా తస్మాత్ స్వయం తత్ప్ర చురతరజరా పఞ్చతా కుఞ్చనాఢ్యమ్</big><br /><big>హిత్వా మోహం స్వకాన్తా స్వతివిమల ధియీ తం నిషే వ్యాక్త భవ్యో</big><br /><big>యోగీన్ద్రో భర్తృహర్యాహ్వయ ఇహ కురుతే ౽ ద్యాపి విద్యా విలాసం.</big>|||రామచంద్ర బుధేంద్రుడు|}} అను శ్లోకమున "ఒకానొక బ్రాహ్మణుడు తనకు సూర్యప్రసాదముచే లభించిన ఫలమును తన ప్రభువగు భర్తృహరికి నొసగగా దానిని అతడు తన ప్రియభార్యకు ఇచ్చెను. ఆమె దానిని తాను భుజింపక, తన జారునకును, అతడు తన మరో ప్రియురాలికి అర్పించెననియు, ఈ సంగతి తెలిసినంతనే రాజు లోక వృత్తముపై అసహ్యించుకొని, విరాగియై అడవులకు జేరెను." అన్న జన ప్రతీతిని ఇచట తడవి యున్నాడు గాని, దాని సత్యా సత్యముల విమర్శించినట్లు స్ఫురింపదు. సాధారణంగా ప్రసిద్ధ పురుషులను గూర్చి అవినీతులు తమ బుద్ధి బలము కొద్దీ గాథలను ఎన్నింటినో కల్పించుటయు, వాటిని అలాగే సత్యములని పామరజనము విశ్వసించుటయు మనకు నేటికిని అనుభవమే. ఇదియొక గ్రుడ్డి ఛాందస వృత్తము. వ్యాఖ్యాతలెల్లరు " రత్నము రత్నమే కదా! అది యేనాటిదన్న ప్రశ్న మనకేల?" అన్న నుడికి దాసానుదాసులై తలయొగ్గిరే గాని తమ కవి స్తుత్యాదికములలో అతని కాలమును నిర్ణయించుటకు తగినంత విశదముగా అతనిని ప్రశాసించిన వారును లేరు. అట్లుండినను ప్రబలమైన ఆధారాంతరముచే దీనినికొంతవరకు నిశ్చయింపవచ్చును. పారసీక భాషలో "కలిల ఉ - దిమ్నా" అను గ్రంథము ఉంది. ఇది సా.శ. 531-579 ప్రాంతముల పారసీక దేశమును పాలించిన యొకానొక పాదుషా ప్రోత్సాహమున రచియింపబడిన గ్రంథము. దీనికి మూలము మన సంస్కృత పంచతంత్ర మనుట సర్వాంగీకరింపబడిన విషయము. కనుక పంచతంత్రము అధమ పక్షము సా.శ. ఆరవ శతాబ్దారంభము నాటికే ప్రాచుర్యమందియుండెననుట కెలాంటి సంశయమును లేదు. పంచతంత్ర మా మూలాగ్రము స్వతంత్ర మైన రచన కాదు. నాటికి ప్రశస్తము లైయుండిన గ్రంథరాజము లనేకముల నుండి బహుళముగా నుదాహరణముల గైకొనియున్నది. దాని కాధారములగు గ్రంథములలో ఈ నీతి శతక మొకటి. ఇందుండి యొక శ్లోకము " గజభుజఙ్గ విహఙ్గమ బంధనం శశిదివాకరయోర్గ్రం హపీడనమ్; మతిమతాం చ విలోక్య దరిద్ర్క్వ తాం విధిరహో బలవాని తిమే మతిః" (చూడండి. 85 నీతి శతకం) అను శ్లోకమందు లోనికి గ్రహింపబడియున్నది. ఈ యుదాహరణమే పారశీక గ్రంథమునందును గలదు. కనుక నీతి శతక కర్త సా.శ. 500 కు పూర్వమే యుండెననుట స్థిరము. అనగా కవికాలమును అయిదవ శతాబ్ది కీవలికి లాగుటకు వీలులేదు. మరొక మతము భర్తృహరి సా.శ. 7 వ శతాబ్దము వాడనుట. దానికి భర్తృహరి కాళిదాసీయ మగు నొక శ్లోకమును - "భువన్తి నమ్రాస్తర వః పలోద్గమైర్న వాంబుభిర్దూరవిలంబినో ఘనాః, అనుద్దతాః సత్పురుషాః సమృద్ధిభిః స్వభావ ఏవైష పరోపకారిణాం." (శాకుం. 5 అం. శ్లో.12) అనుదానిని (చూ. శ్లో.61 భర్తృ) స్వగ్రంథమున నుదాహరించుటయు, కాళిదాసు 6 వ శతాబ్ది వాడను మతమునే యాధారములు. దీని కాక్షేపణమిది. కాళిదాసు కాలమే చాల వివాదగ్రస్తమై యుండినది. కాని చాలినన్ని ప్రమాణములను గొని అతడు సా.శ. ప్రథమ శతాబ్దమువాడని పండితులు నిశ్చయించియున్నారు. కావున నీవాదము నిలువజాలదు. ఇంకనొక విషయము. ఇత్సింగను చైనా యాత్రికుడు యాత్ర చేయుటకు ఈ దేశానికి 7 వ శతాబ్దాంతమున వచ్చియుండి భర్తృహరి తాను వచ్చుటకు పూర్వము నలువది యేండ్ల క్రితము గతించినట్లు వ్రాసి యున్నాడు. ఈ భర్తృహరి వైయాకరణి. ఆధునిక విద్వాంసుల మతమున శతక కవియు, వైయాకరణియు భిన్నులు. ఈ మతమును గూడ నేటిదనుక నాక్షేపించినవారొక్కరు లేరు. కనుక నేడవ శతాబ్దమై యున్నది. భర్తృహరి తన గ్రంథమున నెచటను సమకాలిక కవులనో, సమకాలిక సంభవములనో తడవి యుండని కారణము చేతను, ఇతరు లెవరు నాతనిపేరు నుదాహరింపని కారణమున సాంప్రదాయికాభిప్రాయములకు విరుద్ధముగా నేలాటి ప్రబల ప్రమాణములును గన్పట్టణందు వలనను పండిత ప్రతీతినే యనుసరింపవచ్చును. <u>పై విషయ వర్యాలోచన ఫలితముగా భర్తృహరి విక్రమార్కుని కాలమున, అనగా క్రీ.పూ ప్రథమ శతాబ్ది మద్యమున వెలసె నని నిశ్చయింపవచ్చును.</u> ==భర్తృహరి చాటిన సిద్ధాంతములు== వేదములందును వేదాంత సిద్ధాంతములందును ధర్మపరులకు విశ్వాస మత్యవసరము. పరబ్రహ్మమందు లయించుటయే యానందమునకు పరమావధి. తత్సిద్ధికై ఆశా త్యాగము, వైరాగ్యానుభవము, కర్మోస్మూలనమును సాధనములు. ఇవియు ముఖ్య వేదాంత సిద్ధాంతములు. కనుక భర్తృహరి వేదాంత మతామలంబకుడనుట విస్పష్టము. అచ్చటచ్చట యోగమును, దశావతారములను, గంగను, హిమాలయములను బ్రశంసించి యుండుట జూడ మానవులు తమ దైనందిన చర్యలలో నెట్టి దృష్టితో వ్యవహరింపవలెనని కవి యుద్దేశించెనో తెలియును. పురుషుడీ లోకమున వాంఛింపదగిన వానిలో నతి ముఖ్యమైనది ఆత్మ గౌరవము. ఎన్నెన్ని సంకటములు పైకొన్నను ఆత్మ గౌరవమునకును స్వాతంత్ర్యమునకును లోటు పాటు కలుగనీయరాదని యెంతో మృదుల మగు భాషలో నెన్నో పట్టుల కవి వివరించెను. మానవ దృష్టి లక్షింప దగిన రెండవగుణము పట్టుదల. దృఢపవృత్తి, అభినివేశమును, వ్యవసాయమును కొరత పడిన నేకార్యమును సిద్ధింపదు. ధీరులు తాము పూనిన కార్యము సిద్ధినందు వరకు వదలరని రూఢిగా పలిగెను. కవి మనకు ఉద్బోధింపనెంచిన మూడవ నీతి ధర్మానుష్ఠానము. సాంఘిక సేవ, పరోపకాది మహిమలు వర్ణించు శ్లోకము అతి సుందరములు. భావగంభీరములై యున్నవి. భర్తృహరి రచనలు ధైర్యమునందు సచ్ఛీలమునందు వాస్తవాభినివేశమును పురికొల్పును. సద్గుణము లన్నింటిలో సచ్చీలము ఉత్తమోత్తమస్థానమధిష్టించు ననుట కవి మతము. తన్మూలమున సాధింపదగిన శ్రేయములను పలురీతుల వివరించియున్నాడు కవి. శృంగార శతకమున సామాన్య ప్రసక్తములు కామాదికములు వెన్నెల, మందమారుతము, సౌభాగ్య సంపద మున్నగునవి తరుణ వయస్కుల మనముల నెట్టి భావముల నుద్రేకింపజేయునో, అవి యెట్లు మనస్సును కలచివైచి శాంతిని దూరము చేయునో ఆ భావముల వశీకరణ మొనర్చుకొని జితేంద్రియు లగుట కేది యుపాయమో కవి బహు హృద్యముగా మనసు నొప్పింపని తీరున వర్ణించెను. వైరాగ్య శతకము వేదాంత సిద్ధాంతమును ప్రతిఫలింపజేయుచుండును. తృష్ణాచ్చేదన మావశ్యకము. ఐహిక బంధమునకు మూలము లోభము. దాని మూలమున ధనవంతులు మదాంధు లగుదురు. కావున దాని విషయమున జాగ్రత్త వహించుట శ్రేయము. ఇహ లోక సుఖములో తగుల్కొని శాశ్వత పరలోకమును విస్మరించి మనశ్శాంతిని కోల్పోవుట కన్నా అడవుల జేరి శాంత మనస్కులగుటయే పరమోత్కృష్టమనుట కవి యాశయము. వైరాగ్య తత్పరుడై సర్వ శక్తి యగు భగవంతుని యందు మనస్సును లీనము గావింపగల్గిన సన్యాసి దేశపాలనము చేయు నెపమున భోగ లాలసుడగు రాజు కన్నను ఉత్తముడు. ఆత్మైక్యముచే సన్యాసి శాశ్వతానందముననుభవించుననుట యతని యుపదేశము. ==భర్తృహరి త్రిశతిపై వివిధ వ్యాఖ్యానాలు== ===ప్రొఫెసర్ లాలసు గారి వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య| భర్తృహరి శ్లోకములు సంక్షిప్తములు, సూత్రప్రాయములు, కనుకనే యవి సర్వజనాదరణీయములైనవి. అతని కృతులు భారతీయ సారస్వతమున నుత్తమ స్థానమలంకరించునటుల నిస్సంశయము. అని చెప్పినారు. శైలి సగటున సులభమైనను కొన్ని యెడల సంక్షేపకార్య ప్రయత్నము విష్పష్టతకు ఆడ్డుతగులును. చిన్న చిన్న శ్లోకములన్నచో భావ గంభీరములు లలిత పద యుక్తములునుగా నితింప బడుటచే నొకపరి చదివినంతనే మనమున నాటుకొనదగి యుండును. ఈ శ్లోకములను వ్యవహరింపనివారరుదు. పెద్ద వృత్తములందు సైతము దీర్ఘ సమాసములు కానరావు. కొన్ని పట్టుల మాత్రము శ్లోకము తుదిపాదమొక్కటే దీర్ఘ సమాస ప్రాయమైనను, దాని మూలమున శ్లోక భావము కుంతుపడక గాంభీర్యయుక్తమగును. పేశలముగ ముగించునో నంతహృద్యము కాకపోవచ్చును. దానివలన మాధుర్యమున కొక్కింత లోటు చేకూరినను ఉద్దిష్టార్థమునిరాడంబరము సునిశితమునై మనోహరమగును శాఇలి నీతి మత బోధనకు సహజముగ నున్నది. శతకములన్నింటి యందును అలంకారములు సహజములు, అక్లిష్టములు, విషయస్ఫూర్తికి సహకారములు. భర్తృహరి తన భావములను సహృదయాహ్లాదముగ దృష్టాంతముల నొసగుటలో మేలుచేయి. అతని వర్ణనలు, చిత్రములు, చిత్తాకర్షకములు. అతడు ప్రకృతి పరిశీలనము సూక్ష్మ తర దృష్టితో చేసినవాడనుట నిస్సంశయము. ఇయ్యది యతనికి నీతి గర్భిత రచనములు మిక్కిలి తోడ్పడెను. స్వోద్ధిష్టకృతిని అనుపమానముగా రచించుటలో నతని నందెవెసిన చేయి. దీని కతని గ్రంధముపరమ జనాదరణీయమగుటయే నిదర్శనము. అతనికి సంస్కృత సారస్వతమున నుత్తమ స్థానము కలిగెను.|}} ===పాశ్చాత్య పండితుడు మేక్డోనెల్ వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య|Scattered throughout the various departments of Sanskrit literature, are innumerable apophthegms in which wise and noble, striking and original thoughts often appear in a highly finished and poetical garb. Owing to universality of this mode of expression in Sanskrit literature, there area but few works consisting exclusively of poetical aphorisms. The most important are the two collections by the highly gifted '''Bharthihari''' entitled respectively, '''Nitisataka''' or century or conduct and '''Vairagya Sataka''' or century of renunciation.|}} ===మోనియర్ విలియమ్సు పండితుని వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య| Numbers of wise sayings have from time immemorial, been constantly quoted in conversation. Many, thus orally current, were of such antiquity that to settle their authorship was impossible. But occasional attempts were made to give permanence to the floating wisdom of the day. by stringing, like beads on a necklace, representing a separate topic, and the authorship of a whole series being naturally ascribed to men of known wisdom like '''Bhartrihari''', Chanakya, much in the same way as the authorship of the puranas and the Mahabharata was referred to the sage Vyasa.|}} ==సుభాషిత త్రిశతి - వివిధ భాషలలో అనువాదాలు== ఇటీవల సుభాషిత త్రిశతి ముద్రణములు ఆంగ్ల వ్యాఖ్యాభాషాంతరీకరణములతో నెన్నో వెలువడినవి. వానిలో ముఖ్యమైనవి గోపీనాథుడు, టానీ పండితుడు, బి.హెచ్. వార్తాం పండితుడు, పీటర్సన్ అనువారి రచనలు. వీరిలో కొందరు విదేశీయులు. అన్నియు నాంగ్ల భాషలోనివి. వీనియన్నింటికన్నా మిన్నయై కవి హృదయమును వ్యాఖ్యాతృ భావమును చక్కని పరిశీలన, విమర్శనములకు గురిచేసి రచించినట్టిది శ్రీ గోపాలాచార్ల ఆంగ్లానువాద వ్యాఖ్యలు. సా.శ. 1654 వ సం. నాటికే అబ్రహాము రోజరు దీనిని డచ్చి భాషలోనికి పరివర్తనము గావించెను. ఆంధ్రానువాదకులలో [[ఎలకూచి బాలసరస్వతి]], [[పుష్పగిరి తిమ్మన]], [[ఏనుగు లక్ష్మణ కవి]] యనువారు ముఖ్యులు. ఆంధ్రానువాదకులు మువ్వురిలో పుష్పగిరి తిమ్మన అర్వాచీనుడు; ఇతనికి గొంత పూర్వుడు ఏనుగు లక్ష్మణకవి. ఈ యిరువురకును ముందటివాడు ఎలకూచి బాలసరస్వతి. ==మూలాలు== 1. "భర్తృహరి సుభాషితములు" (సంస్కృత వ్యాఖ్యానాంధ్రపద్య టీకా తాత్పర్య సహితము) - లిఖిత ప్రచురణలు, అశోక్ నగర్, విజయవాడ-10 లోని అంశములు ==ఇవీ చూడండి== * [[భర్తృహరి సుభాషిత త్రిశతి]] {{వికీసోర్స్ | Author:భర్తృహరి|భర్తృహరి రచనలు}} [[వర్గం:సంస్కృత కవులు]] bnudpu236ba5sw0u7ub3yibcertmdv2 4954969 4954968 2026-09-08T17:21:31Z Raghurama Raju 1957 146551 /* అయన గూర్చి వివిధ గ్రంథములలో విషయములు */ అక్షర దోషం స్థిరం 4954969 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher|name=|birth_place=[[ఉజ్జయిని]]|image=Hindi_Manuscript_884_Wellcome_L0024558.jpg|caption=|native_name={{lang|cls|भर्तृहरि}}|era=5వ శతాబ్దం CE|region=[[మధ్యప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]|main_interests=వ్యాకరణం, భాషాశాస్త్రం|notable_works=వాక్యపాడియా|notable_ideas=స్ఫోటా|language=[[సంస్కృతం]]}}''భర్తృహరి''' రెండు ప్రభావవంతమైన సంస్కృత గ్రంథాలు రచించిన సంస్కృత [[కవి]]. ఇతను 5వ శతాబ్దానికి చెందినవాడు,[[సుభాషిత త్రిశతి]] [[రచయిత]] భర్తృహరి. సంస్కృత లఘుకావ్యం. ఇందు నీతి, శృంగార, వైరాగ్యాలనే మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. "సుభాషిత త్రిశతి" లేక "సుభాషిత రత్నావళి" అనేది, కావ్యములలో లఘుకావ్యజాతిలో చేరినది. ఈ కావ్యమును రాసిన భర్తృహరి విఖ్యాత సంస్కృత భాషా ప్రాచీన కవులలో ఒకడు. అతనిని, ఆతని గ్రంథములను గూర్చి విశ్వసనీయములగు చారిత్రికాధారములు దొరకలేదు. అతని జీవితములోని కొన్ని సంభవములు మాత్రము కథారూపమున అనుశ్రుతముగా సంప్రదాయబద్ధమై లోకమున వ్యాపించి యున్నను అవి ఒకదానికొకటి పొందు పొసగి యుండకపోవుటచే నానావిధ గాథలకును సామరస్య మేర్పరచుట దుస్సాధ్యమేయగును. భర్తృహరి [[ఉజ్జయినీ]] రాజ వంశస్తుడనియు, తనకు రాజ్య పరిపాలనార్హత యున్నను తనభార్య దుశ్శీలముచే సంసారమునకు ఇష్టపడక, రాజ్యమును తన తమ్ముడగు విక్రమార్కున కప్పగించి తాను వానప్రస్థుడయ్యెనని ఒక ప్రతీతి . ఈ విక్రమార్కుడే 'విక్రమ శకాబ్దమునకు' మూల పురుషుడు. భర్తృహరి విరచితమైన లఘు శతకముల నుండి అతనికి జీవితమున ఆశాభంగము మిక్కిలిగా యేర్పడెననియు, స్వకుటుంబమును, యిరుగుపొరుగులను సూక్ష్మదృష్టితో పరిశీలించుట వలన స్త్రీ శీలమునందు అతనికి సంశయము బలపడెననియు విశదమగును. అతనిని గూర్చి గ్రంథస్థమైన విషయములలో కొంత తెలుసుకుందాం. ==అయన గూర్చి వివిధ గ్రంథములలో విషయములు== * పూర్వ సంఘటనలను తెలియజేసిన ఒక గ్రంథములో భర్తృహరి భార్య పేరు [[అనంగసేన]] అని యున్నది. * ఇంకొక గ్రంథమున భర్తృహరి తండ్రి వీరసేనుడను గంధర్వుడనియు, ఇతనికి భర్తృహరి, విక్రమాదిత్యుడు, సుభటవీర్యుడు అను ముగ్గురు కుమారులును, మైనావతి యను కుమార్తె యునుగా నలుగురు సంతాన మనియును దెలియవచ్చును. * భర్తృహరి భార్య [[పద్మాక్షి]] అని యింకొక కథ ఉంది. * భర్తృహరి తల్లి సుశీల, ఆమె మూలమున నితడు మాతామహుని రాజ్యమునకు అధికారియై దానిని తన సోదరుడు విక్రమాదిత్యునకొసగెనని యింకొక గాథ. * చంద్రగుప్తుడను బ్రాహ్మణునకు నాల్గు వర్ణముల నుండియు నల్గురు భార్యలనియు, వారికి యథాక్రమమున వరరుచి, విక్రమార్కుడు, భట్టి, భర్తృహరి యను కుమారులు జనించిరని మరియొక గాథ. * మరియొక గాథ ననుసరించి విక్రమాదిత్యునకు [[బ్రాహ్మణ]], [[క్షత్రియ]], [[వైశ్య]], [[శూద్ర]] కాంతలు నలువురు భార్య లనియు, వారియందు వరరుచి, విక్రమార్క, భట్టి, భర్తృహరులు జన్మించినారని తెలిసింది. ఇట్టి గాథల పరంపరను బట్టి కవి చరిత్రను నిర్ధారించుట ఎంత కష్టమో చదువరులు ఊహించవచ్చును. కాని పై గాథలనుండి ఈ కవి మహారాజు అని, ఇహపర సౌఖ్యములను విడిచి విరాగియై సన్యాసమును స్వీకరించినాడని, గొప్ప విద్వాంసుడనీ, కవి అనీ, యోగి అనీ తెలియుచున్నది. ==కవి-కాలము== ఈ కవి తన గ్రంథములలో తన జీవిత కాలమును గూర్చి తెలియ జేయలేదు. కనుక పండిత ప్రతీతిని, గ్రంథస్థ ప్రమాణములను, ఇతర కవుల వ్రాతలను సాథనములుగా చేసుకొని నిర్థారింపవలసియున్నది. భర్తృహరి శకపురుషుడగు విక్రమార్కుని సోదరుడని పండిత ప్రతీతి. ప్రాచీన చరిత్రాన్వేషకులు ఈఅంశమును ఆక్షేపించినట్లు కానరాదు. విక్రమ శకము క్రీ.పూ. 56 వ సం. ఆరంభ మనుదానిని శిష్టులు అంగీకరించిన విషయము ఇక గ్రంథ నిదర్శనములు అంతగా కవికాల నిర్ణయమునకు ఉపకరింపక పోవుటయే కాక, సందిగ్ధములు కూడా అయి ఉన్నాయి. ఆ శతకములు వేదాంత పరిభాషా జటిలములు. ఆయినను వేదాంత సిద్ధాంతములు వందల సంవత్సరములుగా చర్చించినవై, పూర్వ పక్ష, సిద్ధాంతీకరణముల నివృత్తి నొందినవి కావున కేవలము వాటి ఆధారమున కాల నిర్ణయము అసాధ్యము. ఈ సిద్ధాంతములను లోక సామాన్యమునకు ప్రప్రథమమున వెల్లడించిన వాడు [[కుమారిలభట్టు]]. ఇతడు ఎనిమిదవ శతాబ్దమువాడు. తరువాత వ్యక్తి [[ఆది శంకరులు]]. ఈయన తొమ్మిదవ శతాబ్దమువాడని కొందరును, కాదని కొందరును వాదింతురు. కావున వేదాంతము తొమ్మిదవ శతాబ్దమాదిగా వ్యాపృతి నొందినా, దాని యుద్భవమంతయు బహుకాలము పూర్వమే యనుట సువిదితము కదా! కనుక వేదాంత పరిభాషను ఆశ్రయించి మనము కవికాల మూహింపనెంచుట సమంజసము కాదు. భర్తృహరి శతకములను వ్యాఖ్యానించినవారు మహాబలుడు, ఆవంచ రామచంద్ర బుధేంద్రుడు, ధనసారుడు, రామర్షి, గుణవినయుడు, మీననాథుడు, ఇంద్రజిత్తుడు అను వారలని సంస్కృత వాఙ్మయ చరిత్రకారులు శ్రీ యుత కావ్య వినోదుల కృష్ణమాచార్యుల వారు పేర్కొని యున్నారు. వారిలో ఒక్కరైనను కవికాల నిర్ణాయక విషయమై శ్రద్ధ పూనినట్లు కానరాదు. కాని వారిలో రామచంద్ర బుధేంద్రుడు రచించిన వ్యాఖ్య ఆంధ్ర దేశమున గాదు, యావద్భారతమున వ్యాప్తిలో ఉంది. ఆయన పీఠికలో {{వ్యాఖ్య|<big>విప్రేణా భూతపూర్వం ఫలమిధి తపసా ౽ లంబి సూర్యప్రసాదా</big><br /><big>ల్లబ్ధ్వా తస్మాత్ స్వయం తత్ప్ర చురతరజరా పఞ్చతా కుఞ్చనాఢ్యమ్</big><br /><big>హిత్వా మోహం స్వకాన్తా స్వతివిమల ధియీ తం నిషే వ్యాక్త భవ్యో</big><br /><big>యోగీన్ద్రో భర్తృహర్యాహ్వయ ఇహ కురుతే ౽ ద్యాపి విద్యా విలాసం.</big>|||రామచంద్ర బుధేంద్రుడు|}} అను శ్లోకమున "ఒకానొక బ్రాహ్మణుడు తనకు సూర్యప్రసాదముచే లభించిన ఫలమును తన ప్రభువగు భర్తృహరికి నొసగగా దానిని అతడు తన ప్రియభార్యకు ఇచ్చెను. ఆమె దానిని తాను భుజింపక, తన జారునకును, అతడు తన మరో ప్రియురాలికి అర్పించెననియు, ఈ సంగతి తెలిసినంతనే రాజు లోక వృత్తముపై అసహ్యించుకొని, విరాగియై అడవులకు జేరెను." అన్న జన ప్రతీతిని ఇచట తడవి యున్నాడు గాని, దాని సత్యా సత్యముల విమర్శించినట్లు స్ఫురింపదు. సాధారణంగా ప్రసిద్ధ పురుషులను గూర్చి అవినీతులు తమ బుద్ధి బలము కొద్దీ గాథలను ఎన్నింటినో కల్పించుటయు, వాటిని అలాగే సత్యములని పామరజనము విశ్వసించుటయు మనకు నేటికిని అనుభవమే. ఇదియొక గ్రుడ్డి ఛాందస వృత్తము. వ్యాఖ్యాతలెల్లరు " రత్నము రత్నమే కదా! అది యేనాటిదన్న ప్రశ్న మనకేల?" అన్న నుడికి దాసానుదాసులై తలయొగ్గిరే గాని తమ కవి స్తుత్యాదికములలో అతని కాలమును నిర్ణయించుటకు తగినంత విశదముగా అతనిని ప్రశాసించిన వారును లేరు. అట్లుండినను ప్రబలమైన ఆధారాంతరముచే దీనినికొంతవరకు నిశ్చయింపవచ్చును. పారసీక భాషలో "కలిల ఉ - దిమ్నా" అను గ్రంథము ఉంది. ఇది సా.శ. 531-579 ప్రాంతముల పారసీక దేశమును పాలించిన యొకానొక పాదుషా ప్రోత్సాహమున రచియింపబడిన గ్రంథము. దీనికి మూలము మన సంస్కృత పంచతంత్ర మనుట సర్వాంగీకరింపబడిన విషయము. కనుక పంచతంత్రము అధమ పక్షము సా.శ. ఆరవ శతాబ్దారంభము నాటికే ప్రాచుర్యమందియుండెననుట కెలాంటి సంశయమును లేదు. పంచతంత్ర మా మూలాగ్రము స్వతంత్ర మైన రచన కాదు. నాటికి ప్రశస్తము లైయుండిన గ్రంథరాజము లనేకముల నుండి బహుళముగా నుదాహరణముల గైకొనియున్నది. దాని కాధారములగు గ్రంథములలో ఈ నీతి శతక మొకటి. ఇందుండి యొక శ్లోకము " గజభుజఙ్గ విహఙ్గమ బంధనం శశిదివాకరయోర్గ్రం హపీడనమ్; మతిమతాం చ విలోక్య దరిద్ర్క్వ తాం విధిరహో బలవాని తిమే మతిః" (చూడండి. 85 నీతి శతకం) అను శ్లోకమందు లోనికి గ్రహింపబడియున్నది. ఈ యుదాహరణమే పారశీక గ్రంథమునందును గలదు. కనుక నీతి శతక కర్త సా.శ. 500 కు పూర్వమే యుండెననుట స్థిరము. అనగా కవికాలమును అయిదవ శతాబ్ది కీవలికి లాగుటకు వీలులేదు. మరొక మతము భర్తృహరి సా.శ. 7 వ శతాబ్దము వాడనుట. దానికి భర్తృహరి కాళిదాసీయ మగు నొక శ్లోకమును - "భువన్తి నమ్రాస్తర వః పలోద్గమైర్న వాంబుభిర్దూరవిలంబినో ఘనాః, అనుద్దతాః సత్పురుషాః సమృద్ధిభిః స్వభావ ఏవైష పరోపకారిణాం." (శాకుం. 5 అం. శ్లో.12) అనుదానిని (చూ. శ్లో.61 భర్తృ) స్వగ్రంథమున నుదాహరించుటయు, కాళిదాసు 6 వ శతాబ్ది వాడను మతమునే యాధారములు. దీని కాక్షేపణమిది. కాళిదాసు కాలమే చాల వివాదగ్రస్తమై యుండినది. కాని చాలినన్ని ప్రమాణములను గొని అతడు సా.శ. ప్రథమ శతాబ్దమువాడని పండితులు నిశ్చయించియున్నారు. కావున నీవాదము నిలువజాలదు. ఇంకనొక విషయము. ఇత్సింగను చైనా యాత్రికుడు యాత్ర చేయుటకు ఈ దేశానికి 7 వ శతాబ్దాంతమున వచ్చియుండి భర్తృహరి తాను వచ్చుటకు పూర్వము నలువది యేండ్ల క్రితము గతించినట్లు వ్రాసి యున్నాడు. ఈ భర్తృహరి వైయాకరణి. ఆధునిక విద్వాంసుల మతమున శతక కవియు, వైయాకరణియు భిన్నులు. ఈ మతమును గూడ నేటిదనుక నాక్షేపించినవారొక్కరు లేరు. కనుక నేడవ శతాబ్దమై యున్నది. భర్తృహరి తన గ్రంథమున నెచటను సమకాలిక కవులనో, సమకాలిక సంభవములనో తడవి యుండని కారణము చేతను, ఇతరు లెవరు నాతనిపేరు నుదాహరింపని కారణమున సాంప్రదాయికాభిప్రాయములకు విరుద్ధముగా నేలాటి ప్రబల ప్రమాణములును గన్పట్టణందు వలనను పండిత ప్రతీతినే యనుసరింపవచ్చును. <u>పై విషయ వర్యాలోచన ఫలితముగా భర్తృహరి విక్రమార్కుని కాలమున, అనగా క్రీ.పూ ప్రథమ శతాబ్ది మద్యమున వెలసె నని నిశ్చయింపవచ్చును.</u> ==భర్తృహరి చాటిన సిద్ధాంతములు== వేదములందును వేదాంత సిద్ధాంతములందును ధర్మపరులకు విశ్వాస మత్యవసరము. పరబ్రహ్మమందు లయించుటయే యానందమునకు పరమావధి. తత్సిద్ధికై ఆశా త్యాగము, వైరాగ్యానుభవము, కర్మోస్మూలనమును సాధనములు. ఇవియు ముఖ్య వేదాంత సిద్ధాంతములు. కనుక భర్తృహరి వేదాంత మతామలంబకుడనుట విస్పష్టము. అచ్చటచ్చట యోగమును, దశావతారములను, గంగను, హిమాలయములను బ్రశంసించి యుండుట జూడ మానవులు తమ దైనందిన చర్యలలో నెట్టి దృష్టితో వ్యవహరింపవలెనని కవి యుద్దేశించెనో తెలియును. పురుషుడీ లోకమున వాంఛింపదగిన వానిలో నతి ముఖ్యమైనది ఆత్మ గౌరవము. ఎన్నెన్ని సంకటములు పైకొన్నను ఆత్మ గౌరవమునకును స్వాతంత్ర్యమునకును లోటు పాటు కలుగనీయరాదని యెంతో మృదుల మగు భాషలో నెన్నో పట్టుల కవి వివరించెను. మానవ దృష్టి లక్షింప దగిన రెండవగుణము పట్టుదల. దృఢపవృత్తి, అభినివేశమును, వ్యవసాయమును కొరత పడిన నేకార్యమును సిద్ధింపదు. ధీరులు తాము పూనిన కార్యము సిద్ధినందు వరకు వదలరని రూఢిగా పలిగెను. కవి మనకు ఉద్బోధింపనెంచిన మూడవ నీతి ధర్మానుష్ఠానము. సాంఘిక సేవ, పరోపకాది మహిమలు వర్ణించు శ్లోకము అతి సుందరములు. భావగంభీరములై యున్నవి. భర్తృహరి రచనలు ధైర్యమునందు సచ్ఛీలమునందు వాస్తవాభినివేశమును పురికొల్పును. సద్గుణము లన్నింటిలో సచ్చీలము ఉత్తమోత్తమస్థానమధిష్టించు ననుట కవి మతము. తన్మూలమున సాధింపదగిన శ్రేయములను పలురీతుల వివరించియున్నాడు కవి. శృంగార శతకమున సామాన్య ప్రసక్తములు కామాదికములు వెన్నెల, మందమారుతము, సౌభాగ్య సంపద మున్నగునవి తరుణ వయస్కుల మనముల నెట్టి భావముల నుద్రేకింపజేయునో, అవి యెట్లు మనస్సును కలచివైచి శాంతిని దూరము చేయునో ఆ భావముల వశీకరణ మొనర్చుకొని జితేంద్రియు లగుట కేది యుపాయమో కవి బహు హృద్యముగా మనసు నొప్పింపని తీరున వర్ణించెను. వైరాగ్య శతకము వేదాంత సిద్ధాంతమును ప్రతిఫలింపజేయుచుండును. తృష్ణాచ్చేదన మావశ్యకము. ఐహిక బంధమునకు మూలము లోభము. దాని మూలమున ధనవంతులు మదాంధు లగుదురు. కావున దాని విషయమున జాగ్రత్త వహించుట శ్రేయము. ఇహ లోక సుఖములో తగుల్కొని శాశ్వత పరలోకమును విస్మరించి మనశ్శాంతిని కోల్పోవుట కన్నా అడవుల జేరి శాంత మనస్కులగుటయే పరమోత్కృష్టమనుట కవి యాశయము. వైరాగ్య తత్పరుడై సర్వ శక్తి యగు భగవంతుని యందు మనస్సును లీనము గావింపగల్గిన సన్యాసి దేశపాలనము చేయు నెపమున భోగ లాలసుడగు రాజు కన్నను ఉత్తముడు. ఆత్మైక్యముచే సన్యాసి శాశ్వతానందముననుభవించుననుట యతని యుపదేశము. ==భర్తృహరి త్రిశతిపై వివిధ వ్యాఖ్యానాలు== ===ప్రొఫెసర్ లాలసు గారి వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య| భర్తృహరి శ్లోకములు సంక్షిప్తములు, సూత్రప్రాయములు, కనుకనే యవి సర్వజనాదరణీయములైనవి. అతని కృతులు భారతీయ సారస్వతమున నుత్తమ స్థానమలంకరించునటుల నిస్సంశయము. అని చెప్పినారు. శైలి సగటున సులభమైనను కొన్ని యెడల సంక్షేపకార్య ప్రయత్నము విష్పష్టతకు ఆడ్డుతగులును. చిన్న చిన్న శ్లోకములన్నచో భావ గంభీరములు లలిత పద యుక్తములునుగా నితింప బడుటచే నొకపరి చదివినంతనే మనమున నాటుకొనదగి యుండును. ఈ శ్లోకములను వ్యవహరింపనివారరుదు. పెద్ద వృత్తములందు సైతము దీర్ఘ సమాసములు కానరావు. కొన్ని పట్టుల మాత్రము శ్లోకము తుదిపాదమొక్కటే దీర్ఘ సమాస ప్రాయమైనను, దాని మూలమున శ్లోక భావము కుంతుపడక గాంభీర్యయుక్తమగును. పేశలముగ ముగించునో నంతహృద్యము కాకపోవచ్చును. దానివలన మాధుర్యమున కొక్కింత లోటు చేకూరినను ఉద్దిష్టార్థమునిరాడంబరము సునిశితమునై మనోహరమగును శాఇలి నీతి మత బోధనకు సహజముగ నున్నది. శతకములన్నింటి యందును అలంకారములు సహజములు, అక్లిష్టములు, విషయస్ఫూర్తికి సహకారములు. భర్తృహరి తన భావములను సహృదయాహ్లాదముగ దృష్టాంతముల నొసగుటలో మేలుచేయి. అతని వర్ణనలు, చిత్రములు, చిత్తాకర్షకములు. అతడు ప్రకృతి పరిశీలనము సూక్ష్మ తర దృష్టితో చేసినవాడనుట నిస్సంశయము. ఇయ్యది యతనికి నీతి గర్భిత రచనములు మిక్కిలి తోడ్పడెను. స్వోద్ధిష్టకృతిని అనుపమానముగా రచించుటలో నతని నందెవెసిన చేయి. దీని కతని గ్రంధముపరమ జనాదరణీయమగుటయే నిదర్శనము. అతనికి సంస్కృత సారస్వతమున నుత్తమ స్థానము కలిగెను.|}} ===పాశ్చాత్య పండితుడు మేక్డోనెల్ వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య|Scattered throughout the various departments of Sanskrit literature, are innumerable apophthegms in which wise and noble, striking and original thoughts often appear in a highly finished and poetical garb. Owing to universality of this mode of expression in Sanskrit literature, there area but few works consisting exclusively of poetical aphorisms. The most important are the two collections by the highly gifted '''Bharthihari''' entitled respectively, '''Nitisataka''' or century or conduct and '''Vairagya Sataka''' or century of renunciation.|}} ===మోనియర్ విలియమ్సు పండితుని వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య| Numbers of wise sayings have from time immemorial, been constantly quoted in conversation. Many, thus orally current, were of such antiquity that to settle their authorship was impossible. But occasional attempts were made to give permanence to the floating wisdom of the day. by stringing, like beads on a necklace, representing a separate topic, and the authorship of a whole series being naturally ascribed to men of known wisdom like '''Bhartrihari''', Chanakya, much in the same way as the authorship of the puranas and the Mahabharata was referred to the sage Vyasa.|}} ==సుభాషిత త్రిశతి - వివిధ భాషలలో అనువాదాలు== ఇటీవల సుభాషిత త్రిశతి ముద్రణములు ఆంగ్ల వ్యాఖ్యాభాషాంతరీకరణములతో నెన్నో వెలువడినవి. వానిలో ముఖ్యమైనవి గోపీనాథుడు, టానీ పండితుడు, బి.హెచ్. వార్తాం పండితుడు, పీటర్సన్ అనువారి రచనలు. వీరిలో కొందరు విదేశీయులు. అన్నియు నాంగ్ల భాషలోనివి. వీనియన్నింటికన్నా మిన్నయై కవి హృదయమును వ్యాఖ్యాతృ భావమును చక్కని పరిశీలన, విమర్శనములకు గురిచేసి రచించినట్టిది శ్రీ గోపాలాచార్ల ఆంగ్లానువాద వ్యాఖ్యలు. సా.శ. 1654 వ సం. నాటికే అబ్రహాము రోజరు దీనిని డచ్చి భాషలోనికి పరివర్తనము గావించెను. ఆంధ్రానువాదకులలో [[ఎలకూచి బాలసరస్వతి]], [[పుష్పగిరి తిమ్మన]], [[ఏనుగు లక్ష్మణ కవి]] యనువారు ముఖ్యులు. ఆంధ్రానువాదకులు మువ్వురిలో పుష్పగిరి తిమ్మన అర్వాచీనుడు; ఇతనికి గొంత పూర్వుడు ఏనుగు లక్ష్మణకవి. ఈ యిరువురకును ముందటివాడు ఎలకూచి బాలసరస్వతి. ==మూలాలు== 1. "భర్తృహరి సుభాషితములు" (సంస్కృత వ్యాఖ్యానాంధ్రపద్య టీకా తాత్పర్య సహితము) - లిఖిత ప్రచురణలు, అశోక్ నగర్, విజయవాడ-10 లోని అంశములు ==ఇవీ చూడండి== * [[భర్తృహరి సుభాషిత త్రిశతి]] {{వికీసోర్స్ | Author:భర్తృహరి|భర్తృహరి రచనలు}} [[వర్గం:సంస్కృత కవులు]] nxoqlfmitzt2becpb7sxxpije081ula 4954974 4954969 2026-09-08T17:40:38Z Raghurama Raju 1957 146551 /* కవి-కాలము */ వ్యాకరణం స్థిరం 4954974 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher|name=|birth_place=[[ఉజ్జయిని]]|image=Hindi_Manuscript_884_Wellcome_L0024558.jpg|caption=|native_name={{lang|cls|भर्तृहरि}}|era=5వ శతాబ్దం CE|region=[[మధ్యప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]|main_interests=వ్యాకరణం, భాషాశాస్త్రం|notable_works=వాక్యపాడియా|notable_ideas=స్ఫోటా|language=[[సంస్కృతం]]}}''భర్తృహరి''' రెండు ప్రభావవంతమైన సంస్కృత గ్రంథాలు రచించిన సంస్కృత [[కవి]]. ఇతను 5వ శతాబ్దానికి చెందినవాడు,[[సుభాషిత త్రిశతి]] [[రచయిత]] భర్తృహరి. సంస్కృత లఘుకావ్యం. ఇందు నీతి, శృంగార, వైరాగ్యాలనే మూడు భాగాలు ఉన్నాయి. "సుభాషిత త్రిశతి" లేక "సుభాషిత రత్నావళి" అనేది, కావ్యములలో లఘుకావ్యజాతిలో చేరినది. ఈ కావ్యమును రాసిన భర్తృహరి విఖ్యాత సంస్కృత భాషా ప్రాచీన కవులలో ఒకడు. అతనిని, ఆతని గ్రంథములను గూర్చి విశ్వసనీయములగు చారిత్రికాధారములు దొరకలేదు. అతని జీవితములోని కొన్ని సంభవములు మాత్రము కథారూపమున అనుశ్రుతముగా సంప్రదాయబద్ధమై లోకమున వ్యాపించి యున్నను అవి ఒకదానికొకటి పొందు పొసగి యుండకపోవుటచే నానావిధ గాథలకును సామరస్య మేర్పరచుట దుస్సాధ్యమేయగును. భర్తృహరి [[ఉజ్జయినీ]] రాజ వంశస్తుడనియు, తనకు రాజ్య పరిపాలనార్హత యున్నను తనభార్య దుశ్శీలముచే సంసారమునకు ఇష్టపడక, రాజ్యమును తన తమ్ముడగు విక్రమార్కున కప్పగించి తాను వానప్రస్థుడయ్యెనని ఒక ప్రతీతి . ఈ విక్రమార్కుడే 'విక్రమ శకాబ్దమునకు' మూల పురుషుడు. భర్తృహరి విరచితమైన లఘు శతకముల నుండి అతనికి జీవితమున ఆశాభంగము మిక్కిలిగా యేర్పడెననియు, స్వకుటుంబమును, యిరుగుపొరుగులను సూక్ష్మదృష్టితో పరిశీలించుట వలన స్త్రీ శీలమునందు అతనికి సంశయము బలపడెననియు విశదమగును. అతనిని గూర్చి గ్రంథస్థమైన విషయములలో కొంత తెలుసుకుందాం. ==అయన గూర్చి వివిధ గ్రంథములలో విషయములు== * పూర్వ సంఘటనలను తెలియజేసిన ఒక గ్రంథములో భర్తృహరి భార్య పేరు [[అనంగసేన]] అని యున్నది. * ఇంకొక గ్రంథమున భర్తృహరి తండ్రి వీరసేనుడను గంధర్వుడనియు, ఇతనికి భర్తృహరి, విక్రమాదిత్యుడు, సుభటవీర్యుడు అను ముగ్గురు కుమారులును, మైనావతి యను కుమార్తె యునుగా నలుగురు సంతాన మనియును దెలియవచ్చును. * భర్తృహరి భార్య [[పద్మాక్షి]] అని యింకొక కథ ఉంది. * భర్తృహరి తల్లి సుశీల, ఆమె మూలమున నితడు మాతామహుని రాజ్యమునకు అధికారియై దానిని తన సోదరుడు విక్రమాదిత్యునకొసగెనని యింకొక గాథ. * చంద్రగుప్తుడను బ్రాహ్మణునకు నాల్గు వర్ణముల నుండియు నల్గురు భార్యలనియు, వారికి యథాక్రమమున వరరుచి, విక్రమార్కుడు, భట్టి, భర్తృహరి యను కుమారులు జనించిరని మరియొక గాథ. * మరియొక గాథ ననుసరించి విక్రమాదిత్యునకు [[బ్రాహ్మణ]], [[క్షత్రియ]], [[వైశ్య]], [[శూద్ర]] కాంతలు నలువురు భార్య లనియు, వారియందు వరరుచి, విక్రమార్క, భట్టి, భర్తృహరులు జన్మించినారని తెలిసింది. ఇట్టి గాథల పరంపరను బట్టి కవి చరిత్రను నిర్ధారించుట ఎంత కష్టమో చదువరులు ఊహించవచ్చును. కాని పై గాథలనుండి ఈ కవి మహారాజు అని, ఇహపర సౌఖ్యములను విడిచి విరాగియై సన్యాసమును స్వీకరించినాడని, గొప్ప విద్వాంసుడనీ, కవి అనీ, యోగి అనీ తెలియుచున్నది. ==కవి-కాలము== ఈ కవి తన గ్రంథములలో తన జీవిత కాలమును గూర్చి తెలియ జేయలేదు. కనుక పండిత ప్రతీతిని, గ్రంథస్థ ప్రమాణములను, ఇతర కవుల వ్రాతలను సాధనములుగా చేసుకొని నిర్ధారింపవలసియున్నది. భర్తృహరి శకపురుషుడగు విక్రమార్కుని సోదరుడని పండిత ప్రతీతి. ప్రాచీన చరిత్రాన్వేషకులు ఈ అంశమును ఆక్షేపించినట్లు కానరాదు. విక్రమ శకము క్రీ.పూ. 56 వ సం. ఆరంభమనునది శిష్టులు అంగీకరించిన విషయము. ఇక గ్రంథ నిదర్శనములు అంతగా కవికాల నిర్ణయమునకు ఉపకరింపక పోవుటయే కాక, సందిగ్ధములు కూడా అయి ఉన్నాయి. ఆ శతకములు వేదాంత పరిభాషా జటిలములు. ఆయినను వేదాంత సిద్ధాంతములు వందల సంవత్సరములుగా చర్చించబడినవై, పూర్వ పక్ష, సిద్ధాంతీకరణముల నివృత్తి నొందినవి కావున కేవలము వాటి ఆధారమున కాల నిర్ణయము అసాధ్యము. ఈ సిద్ధాంతములను లోక సామాన్యమునకు ప్రప్రథమమున వెల్లడించిన వాడు [[కుమారిలభట్టు]]. ఇతడు ఎనిమిదవ శతాబ్దమువాడు. తరువాత వ్యక్తి [[ఆది శంకరులు]]. ఈయన తొమ్మిదవ శతాబ్దమువాడని కొందరును, కాదని కొందరును వాదింతురు. కావున వేదాంతము తొమ్మిదవ శతాబ్దమాదిగా వ్యాపృతి నొందినా, దాని యుద్భవమంతయు బహుకాలము పూర్వమే యనుట సువిదితము కదా! కనుక వేదాంత పరిభాషను ఆశ్రయించి మనము కవికాల మూహింపనెంచుట సమంజసము కాదు. భర్తృహరి శతకములను వ్యాఖ్యానించినవారు మహాబలుడు, ఆవంచ రామచంద్ర బుధేంద్రుడు, ధనసారుడు, రామర్షి, గుణవినయుడు, మీననాథుడు, ఇంద్రజిత్తుడు అను వారలని సంస్కృత వాఙ్మయ చరిత్రకారులు శ్రీ యుత కావ్య వినోదుల కృష్ణమాచార్యుల వారు పేర్కొని యున్నారు. వారిలో ఒక్కరైనను కవికాల నిర్ణాయక విషయమై శ్రద్ధ పూనినట్లు కానరాదు. కాని వారిలో రామచంద్ర బుధేంద్రుడు రచించిన వ్యాఖ్య ఒక్క ఆంధ్ర దేశముననే గాదు, యావద్భారతమున వ్యాప్తిలో ఉంది. ఆయన పీఠికలో {{వ్యాఖ్య|<big>విప్రేణా భూతపూర్వం ఫలమిధి తపసా ౽ లంబి సూర్యప్రసాదా</big><br /><big>ల్లబ్ధ్వా తస్మాత్ స్వయం తత్ప్ర చురతరజరా పఞ్చతా కుఞ్చనాఢ్యమ్</big><br /><big>హిత్వా మోహం స్వకాన్తా స్వతివిమల ధియీ తం నిషే వ్యాక్త భవ్యో</big><br /><big>యోగీన్ద్రో భర్తృహర్యాహ్వయ ఇహ కురుతే ౽ ద్యాపి విద్యా విలాసం.</big>|||రామచంద్ర బుధేంద్రుడు|}} అను శ్లోకమున "ఒకానొక బ్రాహ్మణుడు తనకు సూర్యప్రసాదముచే లభించిన ఫలమును తన ప్రభువగు భర్తృహరికి నొసగగా దానిని అతడు తన ప్రియమైన భార్యకు ఇచ్చెను. ఆమె దానిని తాను భుజింపక, తన జారునకును, అతడు తన మరో ప్రియురాలికి అర్పించెననియు, ఈ సంగతి తెలిసినంతనే రాజు లోక వృత్తమును అసహ్యించుకొని, విరాగియై అడవులకు జేరెను." అన్న జన ప్రతీతిని ఇచట తడవి యున్నాడు గాని, దాని సత్యాసత్యముల విమర్శించినట్లు స్ఫురింపదు. సాధారణంగా ప్రసిద్ధ పురుషులను గూర్చి అవినీతులు తమ బుద్ధి బలము కొద్దీ గాథలను ఎన్నింటినో కల్పించుటయు, వాటిని అలాగే సత్యములని పామరజనము విశ్వసించుటయు మనకు నేటికిని అనుభవమే. ఇదియొక గ్రుడ్డి ఛాందస వృత్తము. వ్యాఖ్యాతలెల్లరు " రత్నము రత్నమే కదా! అది యేనాటిదన్న ప్రశ్న మనకేల?" అన్న నుడికి దాసులై తలయొగ్గిరే గాని కవిస్తుత్యాదికముల ద్వారా అతని కాలమును నిర్ణయించుటకు తగినంత లోతుగా పరిశోధించిన వారును లేరు. అట్లుండినను ప్రబలమైన ఆధారాంతరముచే దీనినికొంతవరకు నిశ్చయింపవచ్చును. పారసీక భాషలో "కలిల ఉ - దిమ్నా" అను గ్రంథము ఉంది. ఇది సా.శ. 531-579 ప్రాంతముల పారసీక దేశమును పాలించిన యొకానొక పాదుషా ప్రోత్సాహమున రచియింపబడిన గ్రంథము. దీనికి మూలము మన సంస్కృత పంచతంత్ర మనుట సర్వాంగీకరింపబడిన విషయము. కనుక పంచతంత్రము అధమ పక్షము సా.శ. ఆరవ శతాబ్దారంభము నాటికే ప్రాచుర్యమందియుండెననుట కెలాంటి సంశయమును లేదు. పంచతంత్ర మా మూలాగ్రము స్వతంత్ర మైన రచన కాదు. నాటికి ప్రశస్తము లైయుండిన గ్రంథరాజము లనేకముల నుండి బహుళముగా నుదాహరణముల గైకొనియున్నది. దాని కాధారములగు గ్రంథములలో ఈ నీతి శతక మొకటి. ఇందుండి యొక శ్లోకము " గజభుజఙ్గ విహఙ్గమ బంధనం శశిదివాకరయోర్గ్రం హపీడనమ్; మతిమతాం చ విలోక్య దరిద్ర్క్వ తాం విధిరహో బలవాని తిమే మతిః" (చూడండి. 85 నీతి శతకం) అను శ్లోకమందు లోనికి గ్రహింపబడియున్నది. ఈ యుదాహరణమే పారశీక గ్రంథమునందును గలదు. కనుక నీతి శతక కర్త సా.శ. 500 కు పూర్వమే యుండెననుట స్థిరము. అనగా కవికాలమును అయిదవ శతాబ్ది కీవలికి లాగుటకు వీలులేదు. మరొక మతము భర్తృహరి సా.శ. 7 వ శతాబ్దము వాడనుట. దానికి భర్తృహరి కాళిదాసీయ మగు నొక శ్లోకమును - "భువన్తి నమ్రాస్తర వః పలోద్గమైర్న వాంబుభిర్దూరవిలంబినో ఘనాః, అనుద్దతాః సత్పురుషాః సమృద్ధిభిః స్వభావ ఏవైష పరోపకారిణాం." (శాకుం. 5 అం. శ్లో.12) అనుదానిని (చూ. శ్లో.61 భర్తృ) స్వగ్రంథమున నుదాహరించుటయు, కాళిదాసు 6 వ శతాబ్ది వాడను మతమునే యాధారములు. దీని కాక్షేపణమిది. కాళిదాసు కాలమే చాల వివాదగ్రస్తమై యుండినది. కాని చాలినన్ని ప్రమాణములను గొని అతడు సా.శ. ప్రథమ శతాబ్దమువాడని పండితులు నిశ్చయించియున్నారు. కావున నీవాదము నిలువజాలదు. ఇంకనొక విషయము. ఇత్సింగను చైనా యాత్రికుడు యాత్ర చేయుటకు ఈ దేశానికి 7 వ శతాబ్దాంతమున వచ్చియుండి భర్తృహరి తాను వచ్చుటకు పూర్వము నలువది యేండ్ల క్రితము గతించినట్లు వ్రాసి యున్నాడు. ఈ భర్తృహరి వైయాకరణి. ఆధునిక విద్వాంసుల మతమున శతక కవియు, వైయాకరణియు భిన్నులు. ఈ మతమును గూడ నేటిదనుక నాక్షేపించినవారొక్కరు లేరు. కనుక నేడవ శతాబ్దమై యున్నది. భర్తృహరి తన గ్రంథమున నెచటను సమకాలిక కవులనో, సమకాలిక సంభవములనో తడవి యుండని కారణము చేతను, ఇతరు లెవరు నాతనిపేరు నుదాహరింపని కారణమున సాంప్రదాయికాభిప్రాయములకు విరుద్ధముగా నేలాటి ప్రబల ప్రమాణములును గన్పట్టణందు వలనను పండిత ప్రతీతినే యనుసరింపవచ్చును. <u>పై విషయ వర్యాలోచన ఫలితముగా భర్తృహరి విక్రమార్కుని కాలమున, అనగా క్రీ.పూ ప్రథమ శతాబ్ది మద్యమున వెలసె నని నిశ్చయింపవచ్చును.</u> ==భర్తృహరి చాటిన సిద్ధాంతములు== వేదములందును వేదాంత సిద్ధాంతములందును ధర్మపరులకు విశ్వాస మత్యవసరము. పరబ్రహ్మమందు లయించుటయే యానందమునకు పరమావధి. తత్సిద్ధికై ఆశా త్యాగము, వైరాగ్యానుభవము, కర్మోస్మూలనమును సాధనములు. ఇవియు ముఖ్య వేదాంత సిద్ధాంతములు. కనుక భర్తృహరి వేదాంత మతామలంబకుడనుట విస్పష్టము. అచ్చటచ్చట యోగమును, దశావతారములను, గంగను, హిమాలయములను బ్రశంసించి యుండుట జూడ మానవులు తమ దైనందిన చర్యలలో నెట్టి దృష్టితో వ్యవహరింపవలెనని కవి యుద్దేశించెనో తెలియును. పురుషుడీ లోకమున వాంఛింపదగిన వానిలో నతి ముఖ్యమైనది ఆత్మ గౌరవము. ఎన్నెన్ని సంకటములు పైకొన్నను ఆత్మ గౌరవమునకును స్వాతంత్ర్యమునకును లోటు పాటు కలుగనీయరాదని యెంతో మృదుల మగు భాషలో నెన్నో పట్టుల కవి వివరించెను. మానవ దృష్టి లక్షింప దగిన రెండవగుణము పట్టుదల. దృఢపవృత్తి, అభినివేశమును, వ్యవసాయమును కొరత పడిన నేకార్యమును సిద్ధింపదు. ధీరులు తాము పూనిన కార్యము సిద్ధినందు వరకు వదలరని రూఢిగా పలిగెను. కవి మనకు ఉద్బోధింపనెంచిన మూడవ నీతి ధర్మానుష్ఠానము. సాంఘిక సేవ, పరోపకాది మహిమలు వర్ణించు శ్లోకము అతి సుందరములు. భావగంభీరములై యున్నవి. భర్తృహరి రచనలు ధైర్యమునందు సచ్ఛీలమునందు వాస్తవాభినివేశమును పురికొల్పును. సద్గుణము లన్నింటిలో సచ్చీలము ఉత్తమోత్తమస్థానమధిష్టించు ననుట కవి మతము. తన్మూలమున సాధింపదగిన శ్రేయములను పలురీతుల వివరించియున్నాడు కవి. శృంగార శతకమున సామాన్య ప్రసక్తములు కామాదికములు వెన్నెల, మందమారుతము, సౌభాగ్య సంపద మున్నగునవి తరుణ వయస్కుల మనముల నెట్టి భావముల నుద్రేకింపజేయునో, అవి యెట్లు మనస్సును కలచివైచి శాంతిని దూరము చేయునో ఆ భావముల వశీకరణ మొనర్చుకొని జితేంద్రియు లగుట కేది యుపాయమో కవి బహు హృద్యముగా మనసు నొప్పింపని తీరున వర్ణించెను. వైరాగ్య శతకము వేదాంత సిద్ధాంతమును ప్రతిఫలింపజేయుచుండును. తృష్ణాచ్చేదన మావశ్యకము. ఐహిక బంధమునకు మూలము లోభము. దాని మూలమున ధనవంతులు మదాంధు లగుదురు. కావున దాని విషయమున జాగ్రత్త వహించుట శ్రేయము. ఇహ లోక సుఖములో తగుల్కొని శాశ్వత పరలోకమును విస్మరించి మనశ్శాంతిని కోల్పోవుట కన్నా అడవుల జేరి శాంత మనస్కులగుటయే పరమోత్కృష్టమనుట కవి యాశయము. వైరాగ్య తత్పరుడై సర్వ శక్తి యగు భగవంతుని యందు మనస్సును లీనము గావింపగల్గిన సన్యాసి దేశపాలనము చేయు నెపమున భోగ లాలసుడగు రాజు కన్నను ఉత్తముడు. ఆత్మైక్యముచే సన్యాసి శాశ్వతానందముననుభవించుననుట యతని యుపదేశము. ==భర్తృహరి త్రిశతిపై వివిధ వ్యాఖ్యానాలు== ===ప్రొఫెసర్ లాలసు గారి వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య| భర్తృహరి శ్లోకములు సంక్షిప్తములు, సూత్రప్రాయములు, కనుకనే యవి సర్వజనాదరణీయములైనవి. అతని కృతులు భారతీయ సారస్వతమున నుత్తమ స్థానమలంకరించునటుల నిస్సంశయము. అని చెప్పినారు. శైలి సగటున సులభమైనను కొన్ని యెడల సంక్షేపకార్య ప్రయత్నము విష్పష్టతకు ఆడ్డుతగులును. చిన్న చిన్న శ్లోకములన్నచో భావ గంభీరములు లలిత పద యుక్తములునుగా నితింప బడుటచే నొకపరి చదివినంతనే మనమున నాటుకొనదగి యుండును. ఈ శ్లోకములను వ్యవహరింపనివారరుదు. పెద్ద వృత్తములందు సైతము దీర్ఘ సమాసములు కానరావు. కొన్ని పట్టుల మాత్రము శ్లోకము తుదిపాదమొక్కటే దీర్ఘ సమాస ప్రాయమైనను, దాని మూలమున శ్లోక భావము కుంతుపడక గాంభీర్యయుక్తమగును. పేశలముగ ముగించునో నంతహృద్యము కాకపోవచ్చును. దానివలన మాధుర్యమున కొక్కింత లోటు చేకూరినను ఉద్దిష్టార్థమునిరాడంబరము సునిశితమునై మనోహరమగును శాఇలి నీతి మత బోధనకు సహజముగ నున్నది. శతకములన్నింటి యందును అలంకారములు సహజములు, అక్లిష్టములు, విషయస్ఫూర్తికి సహకారములు. భర్తృహరి తన భావములను సహృదయాహ్లాదముగ దృష్టాంతముల నొసగుటలో మేలుచేయి. అతని వర్ణనలు, చిత్రములు, చిత్తాకర్షకములు. అతడు ప్రకృతి పరిశీలనము సూక్ష్మ తర దృష్టితో చేసినవాడనుట నిస్సంశయము. ఇయ్యది యతనికి నీతి గర్భిత రచనములు మిక్కిలి తోడ్పడెను. స్వోద్ధిష్టకృతిని అనుపమానముగా రచించుటలో నతని నందెవెసిన చేయి. దీని కతని గ్రంధముపరమ జనాదరణీయమగుటయే నిదర్శనము. అతనికి సంస్కృత సారస్వతమున నుత్తమ స్థానము కలిగెను.|}} ===పాశ్చాత్య పండితుడు మేక్డోనెల్ వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య|Scattered throughout the various departments of Sanskrit literature, are innumerable apophthegms in which wise and noble, striking and original thoughts often appear in a highly finished and poetical garb. Owing to universality of this mode of expression in Sanskrit literature, there area but few works consisting exclusively of poetical aphorisms. The most important are the two collections by the highly gifted '''Bharthihari''' entitled respectively, '''Nitisataka''' or century or conduct and '''Vairagya Sataka''' or century of renunciation.|}} ===మోనియర్ విలియమ్సు పండితుని వ్యాఖ్య=== {{వ్యాఖ్య| Numbers of wise sayings have from time immemorial, been constantly quoted in conversation. Many, thus orally current, were of such antiquity that to settle their authorship was impossible. But occasional attempts were made to give permanence to the floating wisdom of the day. by stringing, like beads on a necklace, representing a separate topic, and the authorship of a whole series being naturally ascribed to men of known wisdom like '''Bhartrihari''', Chanakya, much in the same way as the authorship of the puranas and the Mahabharata was referred to the sage Vyasa.|}} ==సుభాషిత త్రిశతి - వివిధ భాషలలో అనువాదాలు== ఇటీవల సుభాషిత త్రిశతి ముద్రణములు ఆంగ్ల వ్యాఖ్యాభాషాంతరీకరణములతో నెన్నో వెలువడినవి. వానిలో ముఖ్యమైనవి గోపీనాథుడు, టానీ పండితుడు, బి.హెచ్. వార్తాం పండితుడు, పీటర్సన్ అనువారి రచనలు. వీరిలో కొందరు విదేశీయులు. అన్నియు నాంగ్ల భాషలోనివి. వీనియన్నింటికన్నా మిన్నయై కవి హృదయమును వ్యాఖ్యాతృ భావమును చక్కని పరిశీలన, విమర్శనములకు గురిచేసి రచించినట్టిది శ్రీ గోపాలాచార్ల ఆంగ్లానువాద వ్యాఖ్యలు. సా.శ. 1654 వ సం. నాటికే అబ్రహాము రోజరు దీనిని డచ్చి భాషలోనికి పరివర్తనము గావించెను. ఆంధ్రానువాదకులలో [[ఎలకూచి బాలసరస్వతి]], [[పుష్పగిరి తిమ్మన]], [[ఏనుగు లక్ష్మణ కవి]] యనువారు ముఖ్యులు. ఆంధ్రానువాదకులు మువ్వురిలో పుష్పగిరి తిమ్మన అర్వాచీనుడు; ఇతనికి గొంత పూర్వుడు ఏనుగు లక్ష్మణకవి. ఈ యిరువురకును ముందటివాడు ఎలకూచి బాలసరస్వతి. ==మూలాలు== 1. "భర్తృహరి సుభాషితములు" (సంస్కృత వ్యాఖ్యానాంధ్రపద్య టీకా తాత్పర్య సహితము) - లిఖిత ప్రచురణలు, అశోక్ నగర్, విజయవాడ-10 లోని అంశములు ==ఇవీ చూడండి== * [[భర్తృహరి సుభాషిత త్రిశతి]] {{వికీసోర్స్ | Author:భర్తృహరి|భర్తృహరి రచనలు}} [[వర్గం:సంస్కృత కవులు]] fvzhaa0fewzhazrwge5ai7ea7v22i56 1 132207 4955090 4946867 2026-09-09T04:06:03Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955090 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|average}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2013|వారం=45}} 68p3dssn08zgpg3vj0blz72t4legrqd 4955208 4955090 2026-09-09T05:12:03Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955208 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|27 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|average}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2013|వారం=45}} qtwgcbt4sl493s6ehl7x7mbrakt6ude 0 133062 4954976 4485701 2026-09-08T17:43:56Z Raghurama Raju 1957 146551 అక్షర దోషం స్థిరం 4954976 wikitext text/x-wiki '''ఎలకూచి బాలసరస్వతి''' జన్మతః [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా|పాలమూరు జిల్లా]] వాడు కాకపోయినా, కాకలుదీరిన కవిగా ఘనతకెక్కినది మాత్రం పాలమూరు జిల్లాకు చెందిన [[జటప్రోలు సంస్థానము]]లోనే. [[నెల్లూరు]] జిల్లా [[పొదిలి]] తాలుకాలోని [[ఎడవిల్లి అగ్రహారం]] వీరి జన్మస్థానం.<ref>ఆరుద్ర, సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం,10వ సంపుటం,నాయకరాజుల యుగం-1, ఎమెస్కో,మద్రాస్,1966, పేజి-29</ref> ఇతడు సా.శ. పదునారవ శతాబ్దము చివరను పదునేడు పుర్వార్థమున ఉండినట్లు చారిత్రక ఆధారములున్నవి. వీరు కొంత కాలం [[విజయనగరం]]లో గడిపారు. తరువాత [[తెలంగాణ]]లోని పర్తియాల సంస్థానానికి చేరుకొని రాజా జూపల్లి వెంకటాద్రి దగ్గర కొంత కాలం పనిచేసి, సురభి ముమ్మడి మల్లానాయుడి కాలంలో [[జటప్రోలు]] సంస్థానానికి చేరుకోని వారి కుమారుడైన సురభి మాధవరాయల ఆస్థాన కవిగా పనిచేస్తూ అక్కడే స్థిరపడిపోయాడు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ఎలకూచి బాలసరస్వతి అసలు పేరు "ఎలకూచి వెంకటకృష్ణయ్య". [[బాల్యం]]లోనే అసమాన్యమైన ప్రతిభా పాండిత్యం చూపడం వలన వీరికి బాల సరస్వతి అను బిరుదు వచ్చింది. ఆ బిరుదునామమే వీరి వ్యవహార నామంగా స్థిరపడిపోయింది. వీరి తండ్రి గారు కృష్ణయ్య. తెలుగు సాహిత్యంలో మహామహోపాధ్యాయగా గణతికెక్కిన తొలి సాహితీవేత్తగా బాలసరస్వతికి పేరుంది.<ref>పాలమూరు సాహితీ వైభవం, రచన: ఆచార్య ఎస్వీ రామారావు, ముద్రణ 2010, పేజీ 20</ref> ఆరు భాషలలో పండితుడు. "షడ్భాషా వివరణము" అనే వీరి గ్రంథం ఆ విషయాన్ని ఋజువుచేసేదేనని పండితుల అభిప్రాయం. రంగకౌముది అను నాటకాన్ని, కార్తికేయాభ్యుదయం, వామన పురాణం, బాహటం అనే ప్రబంధాలు రచించాడు. భ్రమరగీతాలు రాశాడు. వీరు [[విజయనగరం]]లో ఉండిన కాలంలోనే [[నన్నయ్య]] రాసిన ఆంధ్రశబ్ధచింతామణికి వ్యాఖ్యానం రాశాడు. అయితే ఈ గ్రంథం నన్నయ రాయలేదని, బాలసరస్వతే రాసి, దానికి గౌరవం కలిగించడం కొరకు [[నన్నయ]] పేరు పెట్టి ఉండవచ్చునని కొందరి వాదన. తరువాత త్ర్యర్థి కావ్యంగా ' రాఘవ యాదవ పాండవీయం ' అను కావ్యాన్ని రాశాడు. ఇది నాలుగు ఆశ్వాసాల కావ్యం. [[శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు|తిరుపతి వెంకటేశ్వరుని]]కి అంకితం ఇచ్చాడు. పర్తియాల సంస్థానాధిపతి జూపల్లి వెంకటాద్రి కోరిక మేరకు [[భీముడు]], [[కాశీరాజు]] కూతురు నాయకా, నాయికలుగా "చంద్రికా పరిణయం" అను ప్రబంధ కావ్యాన్ని రాశాడు. ఈ గ్రంథంలో పర్తియాల సంస్థానానికి చెందిన జూపల్లి వారి వంశ చరిత్ర వివరించబడింది. అటుపిమ్మట జటప్రోలు సంస్థానానికి వచ్చి [[సురభి మాధవ రాయలు|సురభి మాధవరాయ]]ల కోరిక మేరకు భర్తృహరి సుభాషిత త్రిశతిని [[తెలుగు]] చేయడానికి పూనుకున్నాడు.భర్తృహరి సుభాషితాలను అనువాదం చేసిన తొలి తెలుగువాడు కూడా ఎలకూచి బాలసరస్వతే. మాధవరాయల తండ్రి మల్లానాయుడి పేరు మీదగా 'మల్ల భూపాలీయం' గా అనువాదం చేసి ముమ్మడి మల్లానాయుడుకు అంకితమిచ్చాడు.<ref>తెలంగాణ సాహిత్య వైశిష్ట్యం, రచన: ఆచార్య ఎస్వీ రామారావు, ముద్రణ 2012, పేజీ 76</ref> ఇందులో [[నీతి]], [[శృంగారం|శృంగార]], వైరాగ్య శతకాలన్నిటిలోనూ మల్లనాయిని మకుటంతోనే చెప్పటం విశేషం. ' సురభి మల్లా! నీతి వాచస్పతీ!' మకుటంతో నీతి శతకాన్ని, ' సురభి మల్లా! మానినీమన్మథా!' మకుటంతో శృంగార శతకాన్ని, 'సురభి మల్లా! వైదుషీ భూషణా!" మకుటంతో వైరాగ్య శతకాన్ని రాశాడు. ఎలకూచి బాలసరస్వతి రాసిన చివరి గ్రంథం కూడా ఇదేనని పండితుల అభిప్రాయం. ఈ అనువాదానికి ఆనందించిన సురభి మాధవరాయలు ఎలకూచి బాలసరస్వతికి రెండువేల దీనారాలు ఇచ్చి సత్కరించాడు ఈ విధంగా [[జటప్రోలు సంస్థానము|జటప్రోలు]] సంస్థానానికి బాలసరస్వతి గౌరవాన్ని చేకూర్చితే, బాలసరస్వతికీ జటప్రోలు సంస్థానం గౌరవాన్ని చేకూర్చింది. ఇతనికి మహోపాధ్యాయ బిరుదము ఉంది. అందువల్ల ఇతడు కవిగా కాక ఎక్కువ పండుతుడని ప్రసిద్ధికెక్కినాడు. యితడు శతాగ్ర ప్రబంధ కర్త యగుటచే నితడు సంస్కృతాంధ్ర ములందు రెండిట ఉద్దండుడని తెలియుచున్నది. ఈయన తాను రచించిన యాదవ రాఘవ పాండవీయమను త్ర్యర్థికావ్యమున స్వవిషయము నిట్లు వర్ణించి కొని యున్నాడు. === రచనలు === * రాఘవ యాదవ పాండవీయం (త్యర్థి కావ్యం) * రంగ కౌముది (నాటకం) * కార్తికేయాభ్యుదయం (ప్రబంధం) * వామన పురాణం (ప్రబంధం) * బాహటం (ప్రబంధం) * చంద్రికా పరిణయం (ప్రబంధం) * భ్రమరగీతాలు * మల్లభూపాలీయం (అనువాదం) * భాషా వివరం (లక్షణ గ్రంథం) <ref>ముసునూరి వేంకటశాస్త్రి: విద్యార్థి కల్ప తరువు, రెండవ సంపుటం,వెంకట్రామ & కో. మద్రాస్,1967, పుట-643</ref> * ఆంధ్ర శబ్ధ చింతామణి వ్యాఖ్యానం ==స్వీయ చరిత్ర పద్యములు== {{వ్యాఖ్య|<big>కవిమాహి తరంగ కౌముదీనామ నాటక విధాన ప్రతిష్ఠాఘనుండ</big><br /><big>సారసారస్య సచ్చంద్రికా పరిణయ ప్రముఖ శతాగ్రప్రబంధ కర్త</big><br /><big>నంధ్ర చింతామణీ వ్యాఖ్యాత భాషా వివరణాది బహుతంత్రకరణ చణుఁడ</big><br /><big>వేద శాస్త్ర పురాణ వివిధ సంగీత సాహిత్యాది విద్యోపబృంహణుఁడ</big><br /><big>ననఘ కౌండిన్య గోత్రుండ హరిపదాబ్జ, భక్తి శీలుండ నెలకూచి భైరవార్య</big><br /><big>కృష్ణదేవతనూజుండ నే విచిత్ర, కావ్యమొక్కటి నిర్మింపఁగాఁ దొడగి.</big>"}} {{వ్యాఖ్య| <big>మెండైనట్టి విచిత్ర వైఖరులచే మీఁదౌ మహా కావ్యముల్</big><br /><big>దండిం దొల్లియ చేసి రాదిములు తద్కావ్యాధిక శ్లాఘ్యమై</big><br /><big>యుంటన్ రాఘవ కృష్ణ పాండవ కథా యుక్త ప్రబంధంబు వా</big><br />క్పాండిత్యం బలరార శ్లేషరచనైక ప్రౌఢినేఁ జేసెదన్.|}} అని వ్యాసికొని యున్నాడు. కాని సుభాషిత త్రిశతి కాంధ్రానువాదమగు మల్లభూపాలీయమున కవతారికా పద్యములు లభింపమిచే నందేమి వ్రాసికొనియున్నాడో తెలియరాదు. ఈయన కృష్ణా మండల నివాసి. జటప్రోలు సంస్థానాశ్రయుడు. తన త్రిశతిని ఆ సంస్థానా ధీశ్వరుడు సురభిమల్ల భూపాలుని పేర రచించి యాయనచే రెండు వేల దీనారముల బహుకరణ మందెనని ప్రసిద్ధి. కృతి పతి వంశజులగు శ్రీ సురభి రాజా వేంకట లక్ష్మారావు బహదురు వారు యిదివరలో నీ మల్ల భూపాలీయమును ప్రకటించుయున్నారు. ==ఆయన రచనల విశిష్టత== బాల సరస్వతి రచనలలో యాదవ రాఘవ పాండవీయము తెనుగు లోని త్ర్యర్థి కావ్యములలో కెల్ల మొదటిది. అతని రంగ కౌముది యప్పుడప్పుడే వెలువడుచున్న [[యక్షగానము]]లతో నొకటియై నాటక ముల కుప లక్షణగ నున్నది. ఆయన ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణిని తెలుగు వివరణమును గూడా రచించెను. వీనిని బట్టి చూడ అతనీ ప్రబంధ, ద్వ్యర్థి కావ్య, కావ్యాలంకార సంగ్రహములను రచించిన [[భట్టుమూర్తి]]తో సరిపోల్చ వచ్చును. ఇతని కవిత్వమున జీవముట్టిపడు చుండును. ఇతడు శతక త్రయమునకు మకుటముగ, సురభిమల్లా నీతి వాచస్పతి, సురభిమల్లా మానినీ మన్మధా, సురభిమల్లా వైదుషీ భూషణా అని అనుకరించుయున్నాడు. మకుట నిర్బంధంచే నితడు శతక త్రయమున శార్దూల మత్తేభములతోనే రచించవలసి వచ్చెను. ==ఉదాహరణలు== {{వ్యాఖ్య| <big>శ్రీ మద్బాల సరస్వతీ ప్రకటలక్ష్మీ హేతువై శాంత మై</big><br /><big>యా మోదావహ మై నిజానుభవ వేద్యం బై యనే హోదిగా</big><br /><big>ద్యామేయ ప్రవిదోధరూపమహితం బై యొప్పుతేజంబు ప్రా</big><br />పై మీకి న్సిరు లీపుతన్, సురభిమల్లా నీతి వాచస్పతీ.|}} {{వ్యాఖ్య| <big>ఉల్లం బక్కల హంసపైఁ గుపితమై యున్న న్విరోదింపఁ గా</big><br /><big>నిల్లౌ దాని సరోజనీ వనమె మాయింప న్సమరుండు; తా</big><br /><big>నీళ్లు న్బాలును నేర్పరింపఁ గల పాండిత్యంబు మాంపంగ లేఁ</big><br />డల్లోకేశ్వరుఁ డేమెయి, న్సురభిమల్లా నీతి వాచస్పతీ.|}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా కవులు}} {{తెలంగాణ సాహిత్యం}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా ప్రాచీన కవులు]] [[వర్గం:శతక కవులు]] [[వర్గం:జటప్రోలు సంస్థాన ఆస్థాన కవులు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా కవులు]] ee5dhl8gcthp3h1cniwd12s7wwtnrgh 4954977 4954976 2026-09-08T17:48:13Z Raghurama Raju 1957 146551 /* సాహితీ ప్రస్థానం */ అక్షర దోషం స్థిరం 4954977 wikitext text/x-wiki '''ఎలకూచి బాలసరస్వతి''' జన్మతః [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా|పాలమూరు జిల్లా]] వాడు కాకపోయినా, కాకలుదీరిన కవిగా ఘనతకెక్కినది మాత్రం పాలమూరు జిల్లాకు చెందిన [[జటప్రోలు సంస్థానము]]లోనే. [[నెల్లూరు]] జిల్లా [[పొదిలి]] తాలుకాలోని [[ఎడవిల్లి అగ్రహారం]] వీరి జన్మస్థానం.<ref>ఆరుద్ర, సమగ్ర ఆంధ్ర సాహిత్యం,10వ సంపుటం,నాయకరాజుల యుగం-1, ఎమెస్కో,మద్రాస్,1966, పేజి-29</ref> ఇతడు సా.శ. పదునారవ శతాబ్దము చివరను పదునేడు పుర్వార్థమున ఉండినట్లు చారిత్రక ఆధారములున్నవి. వీరు కొంత కాలం [[విజయనగరం]]లో గడిపారు. తరువాత [[తెలంగాణ]]లోని పర్తియాల సంస్థానానికి చేరుకొని రాజా జూపల్లి వెంకటాద్రి దగ్గర కొంత కాలం పనిచేసి, సురభి ముమ్మడి మల్లానాయుడి కాలంలో [[జటప్రోలు]] సంస్థానానికి చేరుకోని వారి కుమారుడైన సురభి మాధవరాయల ఆస్థాన కవిగా పనిచేస్తూ అక్కడే స్థిరపడిపోయాడు. ==సాహితీ ప్రస్థానం== ఎలకూచి బాలసరస్వతి అసలు పేరు "ఎలకూచి వెంకటకృష్ణయ్య". [[బాల్యం]]లోనే అసమాన్యమైన ప్రతిభా పాండిత్యం చూపడం వలన వీరికి బాల సరస్వతి అను బిరుదు వచ్చింది. ఆ బిరుదునామమే వీరి వ్యవహార నామంగా స్థిరపడిపోయింది. వీరి తండ్రి గారు కృష్ణయ్య. తెలుగు సాహిత్యంలో మహామహోపాధ్యాయగా గణుతికెక్కిన తొలి సాహితీవేత్తగా బాలసరస్వతికి పేరుంది.<ref>పాలమూరు సాహితీ వైభవం, రచన: ఆచార్య ఎస్వీ రామారావు, ముద్రణ 2010, పేజీ 20</ref> ఆరు భాషలలో పండితుడు. "షడ్భాషా వివరణము" అనే వీరి గ్రంథం ఆ విషయాన్ని ఋజువుచేసేదేనని పండితుల అభిప్రాయం. రంగకౌముది అను నాటకాన్ని, కార్తికేయాభ్యుదయం, వామన పురాణం, బాహటం అనే ప్రబంధాలు రచించాడు. భ్రమరగీతాలు రాశాడు. వీరు [[విజయనగరం]]లో ఉండిన కాలంలోనే [[నన్నయ్య]] రాసిన ఆంధ్రశబ్ధచింతామణికి వ్యాఖ్యానం రాశాడు. అయితే ఈ గ్రంథం నన్నయ రాయలేదని, బాలసరస్వతే రాసి, దానికి గౌరవం కలిగించడం కొరకు [[నన్నయ]] పేరు పెట్టి ఉండవచ్చునని కొందరి వాదన. తరువాత త్ర్యర్థి కావ్యంగా ' రాఘవ యాదవ పాండవీయం ' అను కావ్యాన్ని రాశాడు. ఇది నాలుగు ఆశ్వాసాల కావ్యం. [[శ్రీ వేంకటేశ్వరుడు|తిరుపతి వెంకటేశ్వరుని]]కి అంకితం ఇచ్చాడు. పర్తియాల సంస్థానాధిపతి జూపల్లి వెంకటాద్రి కోరిక మేరకు [[భీముడు]], [[కాశీరాజు]] కూతురు నాయకా, నాయికలుగా "చంద్రికా పరిణయం" అను ప్రబంధ కావ్యాన్ని రాశాడు. ఈ గ్రంథంలో పర్తియాల సంస్థానానికి చెందిన జూపల్లి వారి వంశ చరిత్ర వివరించబడింది. అటుపిమ్మట జటప్రోలు సంస్థానానికి వచ్చి [[సురభి మాధవ రాయలు|సురభి మాధవరాయ]]ల కోరిక మేరకు భర్తృహరి సుభాషిత త్రిశతిని [[తెలుగు]] చేయడానికి పూనుకున్నాడు.భర్తృహరి సుభాషితాలను అనువాదం చేసిన తొలి తెలుగువాడు కూడా ఎలకూచి బాలసరస్వతే. మాధవరాయల తండ్రి మల్లానాయుడి పేరు మీదగా 'మల్ల భూపాలీయం' గా అనువాదం చేసి ముమ్మడి మల్లానాయుడుకు అంకితమిచ్చాడు.<ref>తెలంగాణ సాహిత్య వైశిష్ట్యం, రచన: ఆచార్య ఎస్వీ రామారావు, ముద్రణ 2012, పేజీ 76</ref> ఇందులో [[నీతి]], [[శృంగారం|శృంగార]], వైరాగ్య శతకాలన్నిటిలోనూ మల్లనాయిని మకుటంతోనే చెప్పటం విశేషం. ' సురభి మల్లా! నీతి వాచస్పతీ!' మకుటంతో నీతి శతకాన్ని, ' సురభి మల్లా! మానినీమన్మథా!' మకుటంతో శృంగార శతకాన్ని, 'సురభి మల్లా! వైదుషీ భూషణా!" మకుటంతో వైరాగ్య శతకాన్ని రాశాడు. ఎలకూచి బాలసరస్వతి రాసిన చివరి గ్రంథం కూడా ఇదేనని పండితుల అభిప్రాయం. ఈ అనువాదానికి ఆనందించిన సురభి మాధవరాయలు ఎలకూచి బాలసరస్వతికి రెండువేల దీనారాలు ఇచ్చి సత్కరించాడు ఈ విధంగా [[జటప్రోలు సంస్థానము|జటప్రోలు]] సంస్థానానికి బాలసరస్వతి గౌరవాన్ని చేకూర్చితే, బాలసరస్వతికీ జటప్రోలు సంస్థానం గౌరవాన్ని చేకూర్చింది. ఇతనికి మహోపాధ్యాయ బిరుదము ఉంది. అందువల్ల ఇతడు కవిగా కాక పండుతుడుగా ఎక్కువ ప్రసిద్ధికెక్కినాడు. యితడు శతాగ్ర ప్రబంధ కర్త యగుటచే నితడు సంస్కృతాంధ్ర ములందు రెండిట ఉద్దండుడని తెలియుచున్నది. ఈయన తాను రచించిన యాదవ రాఘవ పాండవీయమను త్ర్యర్థికావ్యమున స్వవిషయము నిట్లు వర్ణించి కొని యున్నాడు. === రచనలు === * రాఘవ యాదవ పాండవీయం (త్యర్థి కావ్యం) * రంగ కౌముది (నాటకం) * కార్తికేయాభ్యుదయం (ప్రబంధం) * వామన పురాణం (ప్రబంధం) * బాహటం (ప్రబంధం) * చంద్రికా పరిణయం (ప్రబంధం) * భ్రమరగీతాలు * మల్లభూపాలీయం (అనువాదం) * భాషా వివరం (లక్షణ గ్రంథం) <ref>ముసునూరి వేంకటశాస్త్రి: విద్యార్థి కల్ప తరువు, రెండవ సంపుటం,వెంకట్రామ & కో. మద్రాస్,1967, పుట-643</ref> * ఆంధ్ర శబ్ధ చింతామణి వ్యాఖ్యానం ==స్వీయ చరిత్ర పద్యములు== {{వ్యాఖ్య|<big>కవిమాహి తరంగ కౌముదీనామ నాటక విధాన ప్రతిష్ఠాఘనుండ</big><br /><big>సారసారస్య సచ్చంద్రికా పరిణయ ప్రముఖ శతాగ్రప్రబంధ కర్త</big><br /><big>నంధ్ర చింతామణీ వ్యాఖ్యాత భాషా వివరణాది బహుతంత్రకరణ చణుఁడ</big><br /><big>వేద శాస్త్ర పురాణ వివిధ సంగీత సాహిత్యాది విద్యోపబృంహణుఁడ</big><br /><big>ననఘ కౌండిన్య గోత్రుండ హరిపదాబ్జ, భక్తి శీలుండ నెలకూచి భైరవార్య</big><br /><big>కృష్ణదేవతనూజుండ నే విచిత్ర, కావ్యమొక్కటి నిర్మింపఁగాఁ దొడగి.</big>"}} {{వ్యాఖ్య| <big>మెండైనట్టి విచిత్ర వైఖరులచే మీఁదౌ మహా కావ్యముల్</big><br /><big>దండిం దొల్లియ చేసి రాదిములు తద్కావ్యాధిక శ్లాఘ్యమై</big><br /><big>యుంటన్ రాఘవ కృష్ణ పాండవ కథా యుక్త ప్రబంధంబు వా</big><br />క్పాండిత్యం బలరార శ్లేషరచనైక ప్రౌఢినేఁ జేసెదన్.|}} అని వ్యాసికొని యున్నాడు. కాని సుభాషిత త్రిశతి కాంధ్రానువాదమగు మల్లభూపాలీయమున కవతారికా పద్యములు లభింపమిచే నందేమి వ్రాసికొనియున్నాడో తెలియరాదు. ఈయన కృష్ణా మండల నివాసి. జటప్రోలు సంస్థానాశ్రయుడు. తన త్రిశతిని ఆ సంస్థానా ధీశ్వరుడు సురభిమల్ల భూపాలుని పేర రచించి యాయనచే రెండు వేల దీనారముల బహుకరణ మందెనని ప్రసిద్ధి. కృతి పతి వంశజులగు శ్రీ సురభి రాజా వేంకట లక్ష్మారావు బహదురు వారు యిదివరలో నీ మల్ల భూపాలీయమును ప్రకటించుయున్నారు. ==ఆయన రచనల విశిష్టత== బాల సరస్వతి రచనలలో యాదవ రాఘవ పాండవీయము తెనుగు లోని త్ర్యర్థి కావ్యములలో కెల్ల మొదటిది. అతని రంగ కౌముది యప్పుడప్పుడే వెలువడుచున్న [[యక్షగానము]]లతో నొకటియై నాటక ముల కుప లక్షణగ నున్నది. ఆయన ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణిని తెలుగు వివరణమును గూడా రచించెను. వీనిని బట్టి చూడ అతనీ ప్రబంధ, ద్వ్యర్థి కావ్య, కావ్యాలంకార సంగ్రహములను రచించిన [[భట్టుమూర్తి]]తో సరిపోల్చ వచ్చును. ఇతని కవిత్వమున జీవముట్టిపడు చుండును. ఇతడు శతక త్రయమునకు మకుటముగ, సురభిమల్లా నీతి వాచస్పతి, సురభిమల్లా మానినీ మన్మధా, సురభిమల్లా వైదుషీ భూషణా అని అనుకరించుయున్నాడు. మకుట నిర్బంధంచే నితడు శతక త్రయమున శార్దూల మత్తేభములతోనే రచించవలసి వచ్చెను. ==ఉదాహరణలు== {{వ్యాఖ్య| <big>శ్రీ మద్బాల సరస్వతీ ప్రకటలక్ష్మీ హేతువై శాంత మై</big><br /><big>యా మోదావహ మై నిజానుభవ వేద్యం బై యనే హోదిగా</big><br /><big>ద్యామేయ ప్రవిదోధరూపమహితం బై యొప్పుతేజంబు ప్రా</big><br />పై మీకి న్సిరు లీపుతన్, సురభిమల్లా నీతి వాచస్పతీ.|}} {{వ్యాఖ్య| <big>ఉల్లం బక్కల హంసపైఁ గుపితమై యున్న న్విరోదింపఁ గా</big><br /><big>నిల్లౌ దాని సరోజనీ వనమె మాయింప న్సమరుండు; తా</big><br /><big>నీళ్లు న్బాలును నేర్పరింపఁ గల పాండిత్యంబు మాంపంగ లేఁ</big><br />డల్లోకేశ్వరుఁ డేమెయి, న్సురభిమల్లా నీతి వాచస్పతీ.|}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} {{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా కవులు}} {{తెలంగాణ సాహిత్యం}} {{Authority control}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా ప్రాచీన కవులు]] [[వర్గం:శతక కవులు]] [[వర్గం:జటప్రోలు సంస్థాన ఆస్థాన కవులు]] [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా కవులు]] 0lg6jbqdmbsqa4rmsm9yilxnnxacsag 0 137281 4955316 4871612 2026-09-09T10:47:58Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955316 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox artist | name = విల్లార్డ్ విగన్ | image = | caption = 2016 లో విల్లార్డ్ విగన్ | birth_name = | birth_date = జూన్ 1957 | birth_place = ఆష్మోర్ పార్క్ ఎస్టేట్, వెడ్నెస్ ఫీల్డ్, ఇంగ్లాండు | death_date = | death_place = | field = శిల్పకళ | training = | movement = సూక్ష్మ శిల్పకళ | works = | patrons = | awards = [[:en:Member of the Most Excellent Order of the British Empire|MBE]] }} [[దస్త్రం:Willard Wigan.jpg|right|250px|thumb|సూక్ష్మ శిల్పకారుడు "విలార్డ్ విగన్"]] [[దస్త్రం:Willard wigan's sculptors 1.png|right|250px|thumb|విల్లార్డ్ విగన్ సృష్టించిన కొన్ని సూక్ష్మ శిల్పాలు]] '''విల్లార్డ్ విగన్''' (జ.1957) [[ఇంగ్లాండు]] లోని "బ్రిమిన్‌ఘమ్" కు చెందిన ఇంగ్లీషు శిల్పకారుడు. అతను సూక్ష్మ [[శిల్పాలు]] తయారుచేయుటలో ప్రసిద్ధుడు. అతను తయారుచేసిన శిల్పాలను ఒక [[సూది]] బెజ్జంలో అమర్చవచ్చు. సూది చివర నిలబెట్టవచ్చు. ఒక [[శిల్పం]] ఎంత చిన్నదంటే 0.005 మి.మీ [[ఎత్తు]] ఉంటుంది.<ref>{{Cite web | last = Strassmann | first = Mark | authorlink = | title = Willard Wigan's Micro Art | work = CBS Sunday Morning | publisher = CBS News | date = 10 March 2010 | url = http://www.cbsnews.com/stories/2010/03/21/sunday/main6320206.shtml | doi = | accessdate = 20 March 2011 | archive-date = 2 ఫిబ్రవరి 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110202032652/http://www.cbsnews.com/stories/2010/03/21/sunday/main6320206.shtml | url-status = dead }}</ref> జూలై 2007 లో విల్లార్డ్ విగన్ తన కళా నైపుణ్యానికి, కళారంగానికి చేసిన సేవకు గానూ హె.ఆర్.హెచ్ ఛార్లెస్ వేల్స్ చే "ఎం.బి.ఇ" అవార్డు తో గౌరవించబడ్డాడు.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/07/07/nosplit/banano107.xml The tiny world of Willard Wigan, nano sculptor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080731153817/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2007%2F07%2F07%2Fnosplit%2Fbanano107.xml|date=2008-07-31}}, [[Telegraph.co.uk]], 7 July 2007, accessed 23 July 2007</ref> అతను చేసిన శివాటిలో సూదిబెజ్జంలో తొమ్మిది ఒంటెలు, అంతే స్థలంలో ఒబామా కుటుంబం, ఇసుక రేణువుపై రథం మొదలైన సూక్ష్మ శిల్పాలు ఉన్నాయి. ==జీవిత విశేషాలు== తన బాల్యంలో పాఠశాలలో పాఠ్యాంశాలను ధారాళంగా చదవలేకపోయేవాడు. ఈ కారణంగా తన తరగతిలో సహచరులచే ఎగతాళి చేయబడ్డాడు. ప్రాథమిక పాఠశాలలో గురువులు కూడా తన మందబుద్ధి కారణంగా అపహాస్యం చేసేవారు.<ref name=YaleCfDC>{{Cite web | last = | first = | authorlink = | title = Willard Wigan &ndash; Artist | work = The Yale Center for Dyslexia & Creativity | publisher = Yale University | year = 2008 | url = http://dyslexia.yale.edu/Wigan.html | doi = | accessdate = 20 March 2011 | archive-date = 15 జూలై 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110715222731/http://dyslexia.yale.edu/Wigan.html | url-status = dead }}</ref> విగన్ తన ఐదవ సంవత్సరం నుండి శిల్పకళ పట్ల ఆకర్షితుడయ్యాడు. తన పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుల, విద్యార్థుల ఎగతాళిని తప్పించుకొనుటకు పాఠశాలకు వెళ్ళకుండా శిల్పాలు తయారుచేయుట ప్రారంభించాడు.<ref name=YaleCfDC /> అతడు ప్రపంచంలో ఏదీ సాధ్యం కానిది లేదని, ప్రజలు తన పనిని చూడలేనంత చిన్నగా ఉండాలని తన శిల్పాలపై విమర్శలు చేయకుండా ఉండాలని అతిచిన్న శిల్పాలను చేయడం ప్రారంభించాడు. శిల్పాలు ఎంత చిన్నవంటే వాటిని సూక్ష్మ దర్శిని ద్వారానే చూడగలము. విగన్ వాస్తుశాస్త్రానికి చెందిన, సంస్కృతికి చెందిన అనేక శిల్పాలను తయారుచేశాడు. అతని శిల్పాలు సాధారణంగా చారిత్రక సంఘటనలు, యితర కళలకు సంబంధించి ఉంటాయి. అతను తయారుచేసిన సూక్ష్మ శిల్పాలలో ప్రసిద్ధి చెందినది ఒక నిముషములో సృష్టించిన "మైకలేంజిలో డేవిడ్" శిల్పం. ఈ శిల్పాన్ని యిసుక రేణువు, బియ్యం గింజపై తయారుచేశాడు. [[లండను]] లో గల "లోయిడ్ భవనం" ను కూడా సూక్ష్మ కళాఖండంగా తీర్చి దిద్దాడు. విగన్ [[ఒబామా]] కుటుంబాన్ని సూక్ష్మ శిల్పంగా తయారుచేశాడు. దీనిని [[సూది]] బెజ్జంలో అమర్చవచ్చు. అపోలో 11(1969 లూనార్ లాండింగ్) నౌకను చంద్రుని పైకి పంపిన అమెరికా నలభై సంవత్సరాల వేడుకలు జరిపే సందర్భంలో ఖగోళ శాస్త్రవేత్త అయిన "బజ్ ఆల్డ్రిన్" శిల్పాన్ని సూదిబెజ్జంలో సరిపోయేటట్లు తయారుచేయడం ఆయన శిల్పకళా నైపుణ్యానికి ప్రతీక. అతను యితర శిల్పాలు "ఫిపా" వరల్డ్ కప్ ట్రోఫీ, మైక్రోస్కోపిక్ బెట్టే బూప్. వీటిని 0.005 మి.మీ. పరిమాణంలో తయారుచేశాడు. విల్లార్డ్ యొక్క శిల్పాలను సేకరించే వారిలో హెచ్.ఆర్.హెచ్. ప్రిన్స్ ఛార్లెస్, సర్ ఎల్టన్ జాన్(ప్రపంచ మాజీ వెయిట్ లిఫ్టింగ్ ఛాంపియన్) , [[మైక్ టైసన్]], లార్డ్ బాత్(డేవిడ్ కప్ టెన్నిస్ మాజీ కెప్టెన్), డేవిడ్ లోయిద్, సైమన్ కొవెల్ వంటి ప్రముఖులు ఉన్నారు. ఆయన శిల్పకళా నైపుణ్యం ప్రపంచంలో ఎనిమిదవ వింతగా చెప్పుకోవచ్చు. ఆయన కు బ్రిటన్ రాణి రెండవ ఎలిజిబెత్ అవార్డునివ్వడం వలన ఈయన కీర్తి ప్రతిష్టలు జూలై 2007 నాటికి వ్యాప్తి చెందాయి. ==ఉపయోగించే వస్తువులు, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం== విగన్ సూక్ష్మ శిల్పాలను తయారుచేయుటకు సుమారు ఎనిమిది వారాలు తీసుకుంటాడు. ఈ శిల్పాలు సూక్ష్మంగా ఉండటం వలన అవి తయారుచేయునపుడు తన నాడీ వ్యవస్థను, శ్వాసను నియంత్రించుకుంటాడు. అలా నియంత్రించనిచో శిల్పం చెడిపోయే అవకాశం ఉన్నది. ఆయన చిన్న కదలిక కూడా శిల్పం పై ప్రభావం చూపుతుంది. అందువల్ల విగన్ కు ఏకాగ్రత అవసరం. అందువల్ల చీమ కూడాచిటుక్కుమనని ప్రశాంత ప్రదేశంలో ఈ శిల్పాలను తయారుచేస్తాడు. ఆయన శిల్పాలను తయారుచేయునపుడు ధ్యానం చేయు స్థితిలో ఉంటాడు. ఆయన గుండె స్పందనలు బాగా తగ్గుతాయి. ఆ స్థితిలో మాత్రమే యిటువంటి కళాఖండాలు తయారుచేయగలడు. ఈ శిల్పాలను బియ్యం గింజలపై తయారుచేయుటకు, గింజలను తొలుచుటకు "సర్జికల్ బ్లేడు" లను లేదా సూక్ష్మంగా టంగస్టన్ యొక్క సిల్వర్ తో చేయబడిన బ్లేడులను వాడతాడు. కొన్ని గింజలను తొలుచుటకు ఒక సూది చివరి భాగంలో సూక్ష్మ [[వజ్రం|వజ్రాన్ని]] చేర్చి ఒక పరికరాన్ని తయారు చేశాడు. విగన్ తన పనికోసం నైలాన్, ఆహార ధాన్య గింజలు, ఇసుక రేణువులు, ధూళి కణాలు, బంగారు రేణువులు, సాలీడు దారాలు వాడతాడు. వీటిని ఆ శిల్పం యొక్క డిమాండును దృష్టిలో ఉంచుకొని ఉపయోగిస్తాడు. ఈ కళా ఖండాలపై రంగులు వేయుటకు చనిపోయిన [[ఈగ]]ల యొక్క వెండ్రుకలు ఉపయోగించేవాడు కానీ తన పని కోసం ఈగలను చంపేవాడు కాదు. ఆయన తయారుచేసిన పనులలో మైక్ టైసన్ యొక్క విగ్రహం , జీసస్ క్రీస్ట్ యొక్క తల, ఇతరాలు ప్రైవేటు కలెక్షన్లలో ఉన్నాయి. ==ప్రదర్శనలు, అమెరికా ప్రయాణం== 2009 లో విగన్ యు.కె. నందు [[ఆక్స్‌ఫర్డ్]] లోని టెడ్ కాన్ఫరెన్స్ లో అతిథి గా ఉన్నాడు.<ref>[http://www.ted.com/talks/willard_wigan_hold_your_breath_for_micro_sculpture.html Willard Wigan: Hold your breath for micro-sculpture], [[TED Conference]], July 2009</ref> తర్వాత సంవత్సరం ఆయన యు.ఎస్.ఎ. నందు గల "ది టు నైట్ షో కోనన్ ఓ బ్రిఎన్" కు అతిథి కళాకారుడైనాడు<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=rpCepHgSL2c/ Micro Sculptor Willard Wigan], ''[[The Tonight Show with Conan O'Brien]]''</ref> ఆ ప్రదర్శనలో ఆయన సూక్ష్మదర్శిని తో తన కళా ఖండాలను ప్రదర్శించాడు. ఆ కళా ఖండాలలో రెండు కళాఖండాలు సూదిబెజ్జంలో తయారుచేయబడినవి. అవి అమెరికా పతాకంతో స్పేస్ సూట్ లో ఉన్న "బజ్ ఆల్డ్రిన్", స్టార్ వార్స్ లో ఐదు పాత్రలు. విగన్ తాను గింజలపై, [[ఇసుక]] రేణువులపై సూక్ష్మ శిల్పాలను తయారుచేయునపుడు కొన్నిసార్లు తన హృదయ స్పందనల కంపనముల కనుగుణంగా జాక్ హామర్ ఉపయోగించి చిన్న కణాలను తొలుస్తానని వివరించాడు. 2009, 2010 లలో యు.కె. లో ప్రదర్శనల అనంతరం ఆయన యు.ఎస్.ఎ. కు ప్రయాణమయ్యాడు.<ref>{{Cite web |url=http://www.willard-wigan.com/exhibitions-usa.aspx |title="USA Tour Dates" at willard-wigan.com |website= |access-date=2013-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110208013216/http://www.willard-wigan.com/exhibitions-usa.aspx |archive-date=2011-02-08 |url-status=dead }}</ref> ==సూచికలు== {{Reflist}} ==యితర లింకులు== * [https://web.archive.org/web/20141222173614/http://www.wiganart.com/ Official site] * [http://www.ted.com/speakers/willard_wigan.html Willard Wigan | Profile on TED.com] * [http://www.bbc.co.uk/birmingham/blast/2004/jonathan/willard_wigan/willard_wigan.shtml BBC Birmingham biography] * [http://www.snopes.com/photos/arts/microscopic.asp Snopes page with images] * [https://web.archive.org/web/20120425081853/http://db.wpsite.co.uk/amazing-micro-sculptures-from-williard-wigan/] * [https://web.archive.org/web/20130602010108/http://eenadu.net/Specialpages/haibujji/haibujjiinner.aspx?qry=h3-234 ఈనాడు పత్రికలో వ్యాసం] {{Authority control}} [[వర్గం:1957 జననాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ ప్రసిద్ధులు]] [[వర్గం:శిల్పకారులు]] [[వర్గం:ఇంగ్లాండు వ్యక్తులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] g70hx2bfwwm8c6sto26u9yynz1j964z 0 147177 4955216 4889915 2026-09-09T05:35:30Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955216 wikitext text/x-wiki {{Infobox protocol|name=లై-ఫై|image=Lifi Logo.svg|caption=|developer=|introdate={{Start date and age|2011|3}}|industry=డిజిటల్ ప్రసారాలు|connector=విజిబుల్ లైట్ కమ్యూనికేషన్|hardware=|range=విజిబుల్ స్పెక్ట్రమ్, అల్ట్రావైయోలెట్, ఇన్ఫ్రారెడ్ రేడియేషన్}} [[File:View-of-two-tabletop-modules-under-the-narrow-c-O-20-cm-single-working-space-optical.png|thumb|లై-ఫై మాడ్యూల్స్|300x300px]] '''లై-ఫై ''' (లైట్ [[ఫిడిలిటీ]]) అనగా [[కాంతి]] ద్వారా [[అంతర్జాలం]] పొందు నూతన సాంకేతిక పద్ధతి. దీనిని చైనీయులు కనిపెట్టారు. ఈ సరికొత్త విప్లవాత్మకమైన విధానంలో రేడియో పౌనఃపున్యానికి బదులుగా కాంతిని వాహకంగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ సాంకేతికతతో ఒక వాట్ సామర్థ్యం ఉన్న ఎల్‌ఇడి బల్బుతో నాలుగు కంప్యూటర్లను అంతర్జాలానికి అనుసంధానం చేయవచ్చు. మైక్రోచిప్ లను కలిగివుండే ఒక బల్బు సెకనుకు 150 మెగా బిట్ల దత్తాంశంను (డేటా) ప్రసారం చేయగలదు. ==నేపథ్యం== ఈ పదాన్ని మొదట హెరాల్డ్ హాస్ 2011లో ఎడిన్‌బర్గ్‌లో జరిగిన TED గ్లోబల్ చర్చ సందర్భంగా ప్రవేశపెట్టారు.<ref>{{cite web|author=Harald Haas|date=2 August 2011|title=Harald Haas: Wireless data from every light bulb|url=https://www.ted.com/talks/harald_haas_wireless_data_from_every_light_bulb|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608024336/https://www.ted.com/talks/harald_haas_wireless_data_from_every_light_bulb|archive-date=8 June 2017|work=ted.com}}</ref> ఈ పద్ధతిలో బల్బు ఉంటే చాలు దాన్నే అంతర్జాల (ఇంటర్నెట్) మాధ్యమంగా వినియోగించుకోవచ్చు. అంతర్జాల సదుపాయాన్ని ఒక్క కంప్యూటర్కు మాత్రమే కాకుండా కొన్ని సిస్టమ్స్‌కు కావాలంటే రేడియో ఫ్రీక్వెన్సీ సిగ్నల్స్‌ ఉపయోగించుకునే [[వై-ఫై]] రూటర్‌ (రౌటర్) ద్వారా నెట్‌ ప్రసారాలు చేయాల్సి వచ్చేది. పైగా ఈ పరికరాల ఖర్చు కూడా ఎక్కువే. దాంతో చైనా శాస్త్రవేత్తలు ఎల్‌ఇడి (లైట్ ఎమిటింగ్ డయోడ్) బల్బ్‌ ద్వారా ఈ ప్రసారాలు విజయవంతంగా చేసి నిరూపించారు. దీనివల్ల వై-ఫై కంటే కూడా రేడియేషన్‌ స్థాయి తక్కువగా ఉండటమే కాదు, శక్తి వినియోగం కూడా చాలా తక్కువగా ఉంటుందని శాస్త్రవేత్తలు చెప్పారు. అంతేకాదు [[కాంతి]] ఉపయోగించి ఈ టెక్నాలజీని పనిచేసేలా చేస్తున్నారు. కాబట్టి దానికి లై-ఫై అని పేరు పెట్టారు. చైనాకు చెందిన షాంగై ఇనిస్టిట్యూట్‌ ఆఫ్‌ టెక్నికల్‌ ఫిజిక్స్‌ వారు. 2013 నవంబరు 5న చైనాలోని షాంగైలో దీన్ని ప్రదర్శనకు పెట్టారు. ఒకవేళ లైట్ ఆపివేస్తే సిగ్నల్‌ ఆగిపోయి నెట్‌ వర్క్‌ కూడా నిలిచిపోతుందని వీరు ప్రకటించారు. త్వరలోనే దీన్ని వాణిజ్యపరంగా వాడనున్నట్లు వారు తెలియచేశారు. మొదటి లై-ఫై సిస్టమ్‌ను 2014లో బార్సిలోనా లో జరిగిన మొబైల్ వరల్డ్ కాంగ్రెస్ లో ప్రజలకు చూపించారు. ==విశిష్టతలు== లై-ఫై (Li-Fi) అనేది కాంతి ఆధారిత వైర్‌లెస్ కమ్యూనికేషన్ విధానం. ఇది వై-ఫై (Wi-Fi) లాంటిదే కానీ, రేడియో తరంగాల బదులు ఎల్ఈడీ (LED) బల్బుల కాంతిని ఉపయోగిస్తుంది. దీని ద్వారా మొబైల్ లేదా నెట్‌వర్క్ పరికరాలు వేగంగా డేటాను పంపించగలవు, స్వీకరించగలవు. Li-Fi ఒక తేలికపాటి కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థ, ఇది దృశ్య కాంతి, అతినీలలోహిత, పరారుణ వర్ణపటాలపై అధిక వేగంతో డేటాను ప్రసారం చేయగలదు.<ref>{{cite web|last=Sherman|first=Joshua|date=30 October 2013|title=How LED Light Bulbs could replace Wi-Fi|url=http://www.digitaltrends.com/mobile/light-bulb-li-fi-wireless-internet/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151127092751/http://www.digitaltrends.com/mobile/light-bulb-li-fi-wireless-internet/|archive-date=27 November 2015|access-date=29 November 2015|work=Digital Trends}}</ref> దీని సాంకేతికత Wi-Fiని పోలి ఉంటుంది - అయితే సాంకేతికపరంగా వ్యత్యాసం ఏమిటంటే Wi-Fi డేటాను ప్రసారం చేయడానికి యాంటెన్నాలో విద్యుత్ ఉద్రిక్తతను ప్రేరేపించడానికి రేడియో ఫ్రీక్వెన్సీని ఉపయోగిస్తుంది, అయితే Li-Fi డేటాను ప్రసారం చేయడానికి కాంతి తీవ్రత మాడ్యులేషన్‌ను ఉపయోగిస్తుంది. విద్యుదయస్కాంత జోక్యం (Electromagnetic interference) ఉండదు. అందువల్ల ఆసుపత్రులు, విమానాలు వంటి సున్నితమైన ప్రదేశాల్లో దీన్ని సులభంగా ఉపయోగించవచ్చు. (ఉదా. విమాన క్యాబిన్లు, ఆసుపత్రులు లేదా సైనిక అనువర్తనాలు).<ref name="Tsonev">{{cite journal |last1=Tsonev |first1=Dobroslav |last2=Videv |first2=Stefan |last3=Haas |first3=Harald |date=18 December 2013 |title=Light fidelity (Li-Fi): towards all-optical networking |journal=Proc. SPIE |series=Broadband Access Communication Technologies VIII |publisher=Broadband Access Communication Technologies VIII |volume=9007 |issue=2 |page=900702 |bibcode=2013SPIE.9007E..02T |citeseerx=10.1.1.567.4505 |doi=10.1117/12.2044649 |s2cid=1576474}}</ref><ref>{{Cite web|title=What is Li-Fi? Internet Access Through Light-Based Technology Explained|url=https://www.cnet.com/home/internet/what-is-li-fi/|access-date=2025-05-23|website=CNET|language=en}}</ref> నీటిలో ప్రసారం కాగలదు. లై-ఫై మార్కెట్ వేగంగా పెరుగుతోంది. అంచనాల ప్రకారం 2023 నుంచి 2030 వరకు ప్రతి సంవత్సరం 17% నుంచి 63% వరకు వృద్ధి సాధించవచ్చు. 2030 నాటికి ఇది 10.9 బిలియన్ నుండి 116.9 బిలియన్ డాలర్ల వరకు పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఇది వై-ఫై కంటే దాదాపు 10 రెట్లు చౌకగా ఉండే అవకాశం ఉంది.<ref name="Condliffe">{{cite news|url=https://www.newscientist.com/article/mg21128225.400-will-lifi-be-the-new-wifi.html|title=Will Li-Fi be the new Wi-Fi?|last=Condliffe|first=Jamie|date=28 July 2011|work=[[New Scientist]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150531023651/http://www.newscientist.com/article/mg21128225.400-will-lifi-be-the-new-wifi.html|archive-date=31 May 2015}}</ref> ప్యూర్‌లైఫై (pureLiFi)<ref>{{Cite web|last=pureLiFi|title=Our Solutions {{!}} pureLiFi Solutions {{!}} LiFi Systems {{!}} LiFi Components|url=https://www.purelifi.com/our-solutions/|access-date=2025-05-23|website=pureLiFi|language=en-GB}}</ref>, సిగ్నిఫై (Signify)<ref>{{Cite web|title=Get high-speed Internet anywhere you have lights with LiFi|url=https://www.signify.com/en-us/innovation/trulifi|access-date=2025-05-23|website=Signify|language=en}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ఓలెడ్‌కామ్ (Oledcomm)<ref>{{Cite web|title=LiFi Technology by Oledcomm: High-Speed Internet Solutions|url=https://www.oledcomm.net/|access-date=2025-05-23|website=Oledcomm|language=en-US}}</ref>, టెర్రాఫెర్మా (Terra Firma)<ref>{{Cite web|title=Home|url=https://adflowtube.com/?d0o9pet3kl6c73di05f0|access-date=2025-05-23|website=Terra Ferma|language=en-US}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> వంటి కంపెనీలు లై-ఫై ఉత్పత్తులు తయారు చేస్తున్నాయి. కానీ ప్రస్తుతం వై-ఫై, మొబైల్ నెట్‌వర్క్‌లే ప్రధాన కమ్యూనికేషన్ విధానాలుగా ఉన్నాయి. విజిబుల్ లైట్ కమ్యూనికేషన్ (VLC) అంటే కాంతిని వేగంగా ప్రసారం చేయడం ద్వారా సమాచారాన్ని పంపే విధానం. లై-ఫై కాంతి గోడలద్వారా వెళ్లలేకపోతుంది, అందువల్ల దీని పరిధి వై-ఫై కంటే తక్కువ. కానీ హ్యాకింగ్ జరిగే అవకాశం కూడా చాలా తక్కువ.<ref name="the-gadgeteer.com">[http://the-gadgeteer.com/2011/08/29/li-fi-internet-at-the-speed-of-light/ Li-Fi&nbsp;– Internet at the Speed of Light, by Ian Lim, the gadgeteer, dated 29 August 2011] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120201211115/http://the-gadgeteer.com/2011/08/29/li-fi-internet-at-the-speed-of-light/|date=1 February 2012}}</ref><ref name="economist">{{cite news|url=https://www.economist.com/science-and-technology/2012/01/28/tripping-the-light-fantastic|title=Visible-light communication: Tripping the light fantastic: A fast and cheap optical version of Wi-Fi is coming|date=28 January 2012|newspaper=[[The Economist]]|access-date=2021-03-09|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021055042/http://www.economist.com/node/21543470|archive-date=21 October 2013}}</ref> == సమస్యలు == * లై-ఫై (Li-Fi) ద్వారా డేటాను పంపించాలంటే ఎల్ఈడీ (LED) లైట్లు ఆన్‌లో ఉండాలి. అయితే వాటి కాంతిని మన కంటికి కనపడనంత తక్కువ స్థాయిలో ఉంచవచ్చు.<ref name="Condliffe2">{{cite news|url=https://www.newscientist.com/article/mg21128225.400-will-lifi-be-the-new-wifi.html|title=Will Li-Fi be the new Wi-Fi?|last=Condliffe|first=Jamie|date=28 July 2011|work=[[New Scientist]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150531023651/http://www.newscientist.com/article/mg21128225.400-will-lifi-be-the-new-wifi.html|archive-date=31 May 2015}}</ref> * లై-ఫై మొదట దృశ్య కాంతి (Visible light) ఆధారంగా ఉండేది. కానీ ఈ కాంతిని ఎక్కువగా ప్రకాశం కోసం మాత్రమే వాడాలి, మొబైల్ కమ్యూనికేషన్‌కి సరిగ్గా ఉపయోగపడదు. సూర్యకాంతి వంటి కాంతి వనరులు కూడా లై-ఫై సిగ్నల్‌కి అడ్డం పడతాయి.<ref>{{Cite web|date=6 July 2020|title=What are the advantages and disadvantages of Li-Fi technolog|url=http://www.techopedia.com/7/31772/technology-trends/what-are-the-advantages-and-disadvantages-of-li-fi-technology|access-date=2022-06-14|website=Techopedia.com}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ఇప్పుడు లై-ఫై పరికరాలు ఎక్కువగా నియర్ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ (NIR) కాంతిని ఉపయోగించి వేగంగా డేటాను పంపడం, స్వీకరించడం సాధ్యమవుతోంది. * కానీ లై-ఫై తరంగాలు గోడలలోకి చొరబడవు కాబట్టి ప్రతి గదిలో ఒక డేటా పంపే పరికరం(ట్రాన్స్‌మిటర్) పెట్టాల్సి వస్తుంది. అందువలన లై-ఫై వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేయడం ఖరీదుగా ఉంటుంది.<ref name="nanoseconds">{{cite web|last=Coetzee|first=Jacques|date=13 January 2013|title=LiFi beats Wi-Fi with 1Gb wireless speeds over pulsing LEDs|url=http://gearburn.com/2014/01/lifi-beats-wi-fi-with-1gb-wireless-speeds-over-pulsing-leds/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205172115/http://gearburn.com/2014/01/lifi-beats-wi-fi-with-1gb-wireless-speeds-over-pulsing-leds/|archive-date=5 December 2015|access-date=29 November 2015|work=Gearburn}}</ref> == ప్రయోజనాలు == * ఇంటి యాంత్రీకరణ: ఇళ్లలో లై-ఫై సాంకేతికత వినియోగం వలన భద్రతా ప్రయోజనాలను ఉంటాయి. కాంతి డేటాను పంపుతుంది కాబట్టి ఇది రిమోట్ నెట్‌వర్క్ దాడి అవకాశాన్ని తగ్గిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=LiFi Technology|url=https://purelifi.com/lifi-technology/|access-date=2021-04-16|website=pureLiFi}}</ref> * నీటి అడుగున అప్లికేషన్: నీటి అడుగున వాహనాలు (ROVలు) తీగల ద్వారా నియంత్రించబడతాయి, అయితే కాంతి నీటి ద్వారా ప్రయాణించగలదు కాబట్టి, లై-ఫై ఆధారిత ప్రసారాలు చాలా ఎక్కువ ప్రభావంగా ఉంటాయి.<ref>{{cite web|title=How far does light travel in the ocean?|url=http://oceanservice.noaa.gov/facts/light_travel.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131072651/http://oceanservice.noaa.gov/facts/light_travel.html|archive-date=31 January 2017|access-date=2017-02-04}}</ref> * Li-Fiని ఉపయోగించే వాణిజ్య ప్రయాణీకుల విమానం వంటివి ఈ కాంతి-ఆధారిత డేటా ప్రసారాన్ని ఉపయోగించడం వలన దాని రేడియో తరంగాలపై ఆధారపడే విమానంలోని పరికరాలకు అంతరాయం కలగదు.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Ayara |first1=W. A. |last2=Usikalu |first2=M. R. |last3=Akinyemi |first3=M. L. |last4=Adagunodo |first4=T. A. |last5=Oyeyemi |first5=K. D. |date=July 2018 |title=Review on Li-Fi: an advancement in wireless network communication with the application of solar power |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=173 |issue=1 |bibcode=2018E&ES..173a2016A |doi=10.1088/1755-1315/173/1/012016 |issn=1755-1315 |doi-access=free |article-number=012016}}</ref> * ఆసుపత్రులలో వైద్య సౌకర్యాలు, రిమోట్ పరీక్షలు, విధానాలను కూడా ఉపయోగిస్తున్నాయి. Li-Fi వ్యవస్థలు నెట్‌వర్క్‌లలో తక్కువ జాప్యం, అధిక డేటాను ప్రసారం చేయడానికి మెరుగైన వ్యవస్థను అందించగలవు. అధిక వేగాన్ని అందించడంతో పాటు, కాంతి తరంగాలు కూడా వైద్య పరికరాలపై ప్రభావాలను తగ్గించాయి. MRIలలో వైర్‌లెస్ పరికరాలను ఉపయోగించడం దీనికి ఉదాహరణ.<ref name=":22">{{Cite journal |last1=Ayara |first1=W. A. |last2=Usikalu |first2=M. R. |last3=Akinyemi |first3=M. L. |last4=Adagunodo |first4=T. A. |last5=Oyeyemi |first5=K. D. |date=July 2018 |title=Review on Li-Fi: an advancement in wireless network communication with the application of solar power |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=173 |issue=1 |bibcode=2018E&ES..173a2016A |doi=10.1088/1755-1315/173/1/012016 |issn=1755-1315 |doi-access=free |article-number=012016}}</ref> * రహదారి భద్రతను పెంచడానికి వాహనాలు ముందు, వెనుక లైట్లు ఒకదానితో ఒకటి అనుసంధానించబడుతాయి. వీధి లైట్లు, ట్రాఫిక్ సిగ్నల్‌లు ప్రస్తుత రహదారి పరిస్థితుల గురించి సమాచారాన్ని కూడా అందించగలవు.<ref>{{Cite news|url=http://purelifi.com/what_is_li-fi/applications-of-li-fi/|title=Applications of Li-Fi – pureLiFi™|newspaper=pureLiFi|access-date=2016-11-15|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161120014853/http://purelifi.com/what_is_li-fi/applications-of-li-fi/|archive-date=20 November 2016}}</ref> * అంతరిక్ష మిషన్లలో, రాకెట్ భాగాలు, ఉపగ్రహాల మధ్య కేబుల్‌లకు బదులుగా Li-Fi టెక్నాలజీని ఉపయోగించవచ్చు. LiFi టెక్నాలజీ అత్యంత సురక్షితమైన వైర్‌లెస్ కనెక్షన్‌ను అనుమతించవచ్చు.<ref>https://news.satnews.com/2024/07/01/ariane-6-launches-lifi-light-speed-secure-comms/</ref> * పారిశ్రామిక ప్రాంతాలలో డేటాను ప్రసారం చేయాల్సి వస్తే, Li-Fi సాధారణ పారిశ్రామిక వైర్‌లెస్ LAN ప్రమాణాలకు ప్రత్యామ్నాయం.<ref>{{cite web|last1=Happich|first1=Julien|title=Fraunhofer IPMS pushes Li-Fi to 12.5Gbit/s for industrial use|url=http://www.eenewsled.com/news/fraunhofer-ipms-pushes-li-fi-125gbits-industrial-use|access-date=13 November 2017|website=European Business Press SA|publisher=André Rousselot|ref=50}}{{Dead link|date=జూన్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * సెల్యులార్ పరికరాల్లో వ్యాపారాలు లేదా ఆకర్షణల ప్రకటనలను ప్రదర్శించడానికి వీధి దీపాలను ఉపయోగించవచ్చు.<ref name=":1">{{cite book|title=Light Fidelity (Li-Fi): In Mobile Communication and Ubiquitous Computing Applications|last1=Swami|first1=Nitin Vijaykumar|last2=Sirsat|first2=Narayan Balaji|last3=Holambe|first3=Prabhakar Ramesh|publisher=Springer Singapore|year=2017|isbn=978-981-10-2630-0}}</ref> * గిడ్డంగిలో, ఇండోర్ పొజిషనింగ్ నావిగేషన్ కీలకమైన అంశాలు. 3D పొజిషనింగ్ రోబోట్‌లకు మరింత వివరణాత్మకంగా LED బల్బుల నుండి కనిపించే కాంతిని రోబోట్‌లు ఇతర రిసీవర్‌లకు సందేశాలను పంపడానికి ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web|date=2019-04-16|title=5 Essential Technologies for Inventory Control in a Warehouse Contract|url=https://publication.sipmm.edu.sg/five-essential-technologies-inventory-control-warehouse-contract/|access-date=2022-04-08|website=publication.sipmm.edu.sg}}</ref> లై-ఫై వ్యవస్థలో దృశ్యకాంతి స్పెక్ట్రమ్, రేడియో స్పెక్ట్రమ్ 10వేళా రెట్లు అధిక బ్యాండ్ విడ్త్ కలిగి ఉండడంలో డేటా అధిక ప్రసారం జరుగుతుంది. అంటే లై-ఫై సెకనుకు 224 జీబైట్లు వేగాన్ని చేరుకోగలదు. ఎల్ఈడీ బల్బు దృశ్యకాంతితో ఎక్కువవేగంగా డేటా ప్రసారాలు భధ్రంగా చాలా సురక్షితంగా ఉండడంతో, అత్యంత ఆవశ్యకమైన రక్షణ రంగం, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, ఆర్ధిక సంస్థలు, ఆసుపత్రులు వాటికి ఉపయోగపడుతాయి. రోజూ వాడే బల్బులు పరికరాలలో దీనిని సమ్మిళితం చేయగలిగితే పర్యావరణ హితంగా అపరిమితంగా డేటా ప్రసారాలు జరుగుతాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/technology/lifi-is-a-new-way-of-wireless-communication-that-uses-led-lights/5603/125188761|title=Li-Fi: బల్బుతోనే డేటా ప్రసారం|date=2025-10-15|work=ఈనాడు|access-date=2025-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20251018181457/https://www.eenadu.net/telugu-news/technology/lifi-is-a-new-way-of-wireless-communication-that-uses-led-lights/5603/125188761|archive-date=2025-10-18|url-status=bot: unknown}}</ref> ==బయటి లంకెలు== *[http://www.youtube.com/watch?v=H2aYQoi2Q9Y లైఫై డేమో వీడియో] *[http://www.youtube.com/watch?v=r-tPOtoDc4M లైఫై వార్త] *[http://www.youtube.com/watch?v=uviWh8R-FgA లైఫై ప్రోటోటైప్] == మూలాలు == {{మూలాలు}} [[వర్గం:కంప్యూటరు నెట్వర్క్]] [[వర్గం:కంప్యూటరు శాస్త్రం]] [[వర్గం:కంప్యూటర్ సంబంధిత వ్యాసాలు]] [[వర్గం:సాంకేతిక విజ్ఞానం]] [[వర్గం:సాంకేతిక వ్యవస్థలు]] [[వర్గం:సాంకేతికం]] [[వర్గం:అంతర్జాల ఆధారిత వ్యవస్థలు]] [[వర్గం:అంతర్జాల పదజాలం]] 4fwq6jmshmk4604yv4cymjlygdalmyg 0 154216 4954991 4952432 2026-09-08T18:54:19Z CommonsDelinker 608 SWAMI_SUNDARA_CHAITANYANANDA_-_INDIAN_POSTAGE_STAMP_-_1966-2016_...._50_Years_of_Devotional_Service_CELEBRATIONS.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Christian Ferrer]]. కారణం: (per [[:c:Commons:Deletion requests/File:SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA 4954991 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== {{Infobox artist|image=[[దస్త్రం:Sundara Chaitanya Ashram.jpg|thumb|alt=Sundara Chaitanya Ashram|Sundara Chaitanya Ashram]] }} గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] == '''యువ చైతన్యం''' == ఒక నది యొక్క ఆవిర్భావాన్ని, ఒక సాధువు జన్మస్థలాన్ని అన్వేషించడం కష్టం. దాని మూలం ఎక్కడ ఉన్నప్పటికీ, పర్వత శిఖరాల నుండి ఉరకలెత్తుతూ నది కొండలు, లోయలు, అడవులు, మైదానాల గుండా తన మార్గాన్ని మలుచుకుంటూ నిరంతరం సముద్రం వైపు ప్రవహిస్తుంది. ఒక సాధువు కూడా నదిలానే, ఎన్ని ప్రతికూలతలు ఎదురైనా నిరంతరంగా భగవత్‌ప్రాప్తి వైపు పయనిస్తూ, ఆ క్రమంలో ప్రజలకు స్ఫూర్తినిస్తూ, ప్రభావితం చేస్తూ, పునరుజ్జీవింపజేస్తూ, వారు మరచిపోయిన లక్ష్యాన్ని మేల్కొలుపుతాడు. ఆత్మసాక్షాత్కారం కోసం తన గంభీరమైన పిలుపుతో మానవాళిని మేల్కొలుపుతున్న, మన కాలంలోని గొప్ప సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవకులలో మరియు ఆధ్యాత్మిక గురువులలో ఒకరైన స్వామి సుందర చైతన్యానందజీ మహారాజ్‌కు సమకాలీనులుగా జన్మించడం మనకు అత్యంత అదృష్టం. గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, దేశం యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి యువత మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉద్ధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను క్రమశిక్షణ తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. యువ చైతన్యం సభ్యులు పూజ్య గురుదేవులు స్వామి సుందర చైతన్యానందుల వారి ఉపదేశములను YUVA CHAITANYAM FACE BOOK [https://www.facebook.com/groups/1488383154735812] ద్వారా share చేసుకుంటున్నారు. '''యువ చైతన్యం FACE BOOK స్వామిజీ వీడియోస్ playlist లింక్''': https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/115/swamiji-video-clips ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''[[చైతన్య రామాయణం]]'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] 0i32s764ysadhoc0fcgnk5o165v4hs6 4955076 4954991 2026-09-09T03:51:28Z CommonsDelinker 608 Sundara_Chaitanya_Ashram.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No license since 1 September 2026). 4955076 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox Hindu leader |name='''Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda'''<br />స్వామి సుందర చైతన్యానంద |image= SADHGURU SWAMI SUNDARA CHAITANYANANDA.jpg |caption = సుందర చైతన్యానంద |birth_name = సుందర రాజన్ |birth_date = 25 - డిసెంబర్ - 1947 |birth_place = కట్టుబడి పాలెం, నెల్లూరు, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, భారతదేశం. |known = సద్గురు, జ్ఞాన బ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి, చైతన్య భగవద్గీత ప్రకాశకులు. |father = శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు |mother = రంగనాయకమ్మ |religion = సనాతన ధర్మము(హిందూ మతము) |philosophy = అద్వైతము |quote = మోక్షః జ్ఞాన రూపేన అస్తి. |signature = |footnotes = }} '''శ్రీ స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' ([[ఆంగ్లము]]: Swami Sundara Chaitanyananda) అఖిలాంద్ర దేశంలో తన [[ఉపన్యాసము]]లద్వారా, రచనల ద్వారా, [[సంకీర్తన|సంకీర్తనల]] ద్వారా భక్తులకు జ్ఞాబోధ చేసాడు. అరవై యేడు సంవత్సరాల జీవిత కాలములో నలబై రెండు సంవత్సరాలు [[భక్తి|భక్త]] జన సంక్షేమానికి వినియోగించాడు. వక్తగా, [[రచయిత]]గా, [[గాయకులు|గాయకుడు]]గా, [[బోధన|బోధకుడు]]గా, [[గురువు]]గా భక్త జనుల గౌరవాలు అందుకున్నాడు. == ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ సమారోహం == శ్రోత్రీయ బ్రాహ్మణిష్టా గరిష్ఠులైన పూజ్య గురుదేవుల యాభై వసంతాల పవిత్ర ఆధ్యాత్మిక సేవా ప్రస్థానం (1966 నుండి 2016వరకు) ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవ౦ గా కీర్తించబడింది. ఈ సందర్భంగా మార్చి 19 వ తేదీన భారత ప్రభుత్వ తపాలా శాఖ వారు ఈ సేవా స్వర్ణోత్సవం సందర్భంగా పూజ్య గురుదేవుల ఫోటో ముద్రించిన ప్రత్యేక పోస్టల్ కవరును.<ref>{{cite web | url = http://www.indianphilately.net/images/sundarachaitanyanandajispc190316.jpg | title = Special Cover on 50 years of Spiritual Journey of H. H. Swami Sundara Chaitanyanandaji Maharaj – 19th March 2016 | author = Sagi Srinivas Raju |accessdate=2016-10-13 }} </ref> పోస్టల్ స్టాంపును వేదికపై ఘనంగా విడుదల చేయడం జరిగింది. ఈ అరుదైన ప్రతిష్ఠాత్మక కార్యక్రమమును శ్రీ సోమసుందరం, ఐ.పి.ఎస్., డైరెక్టర్ ఆఫ్ పోస్టల్ సర్వీస్ వారు ఆవిష్కరించారు. ఈ ఈవెంటు పూజ్య గురుదేవుల ఆధ్యాత్మిక సేవా స్వర్ణోత్సవానికి మకుటాయమానమై భాసించింది. [[భక్తులు|భక్తుల]] ఆనందానికి అవధి లేకుండా పోయింది. == శ్రీ చైతన్య జయ ధ్వజం == <poem> :సర్వజిత్ - మార్గ శీర్ష శ్రీ : :గీతా భాగావతో దయః :జ్ఞానబ్రహ్మార్ష సర్వజ్ఞ :శ్రీ చైతన్య జయ ద్వజః </poem> #శ్రీ [[సర్వజిత్తు|సర్వజిత్]] [[వైకుంఠ ఏకాదశి]] [[గీతా జయంతి|గీతా జయంతీ]] పరోషస్సున [[1947]] [[డిసెంబరు]] 25 తేది ఉదయం 4: 30 గంటలకు శ్రీ స్వామీజీ వారి ఆవిర్భావ [[విజయం]] #శ్రీ [[ప్లవంగ]] [[వినాయక చవితి|వినాయక చతుర్ది]] 1967 డిసెంబరు 8 వ తేది శ్రీ స్వామిజీ వారి వాగావిష్కార విజయం. #శ్రీ రక్తాక్షీ [[కార్తీకమాసము|కార్తీక]] కృష్ణ తృతీయ తదియ [[1984]] [[నవంబరు]] 11 వ తేదీ స్వామీజీ వారి [[ఆశ్రమం|ఆశ్రమ]] స్వీకార విజయం. #శ్రీ[[క్రోధి]] [[ఆశ్వయుజమాసము|ఆశ్వయుజ]] కృష్ణ తృతీయ [[చవితి]] 1985 నవంబరు 14 వ తేదీ స్వామీజీ వారి స్థాపించిన ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక గిరిధారి ప్రసార విజయం. #శ్రీ ప్రజాపతి మార్గశీర్ష శుక్ల షష్ఠి 1991 డిసెంబరు 12 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి జ్ఞాన శతక్రతు విజయం. #శ్రీ ఈశ్వర మార్గశీర్ష శుక్ల సప్తమి 1997 డిసెంబరు 6 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి భాగ్యనగర ఆశ్రమ ప్రవేశ విజయం. #శ్రీ [[చిత్రభాను]] జ్యేశ్ట శుక్ల నవమి 2002 జూన్ 19 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి [[విశాఖపట్నం|విశాఖపట్టణ]] సాగరగట్టాణ తీరాశ్రమ స్తాపాన విజయం. #శ్రీ వికృతి నామ చైత్ర శుక్ల అష్టమి 2010 మార్చి 23 వ తేదీ శ్రీ స్వామీజీ వారి చైతన్య భగవద్గీతా గ్రంథ ఆవిష్కార విజయం. ఇంకా #ఆయుత పత్ర (10,000) రచనాపూర్తి విజయం. #పంచ సహస్ర (5,000) ప్రవచనా పూర్తి విజయం. ఇది శ్రీ సుందర చైతన్యానంద స్వామి విజయానుభూతి. ==అవతార విశేషం== 1947 డిసెంబరు 25 న [[నెల్లూరు జిల్లా]] లోని కట్టుబడిపాళ్ళెం అనే గ్రామంలో [[బ్రహ్మ మూహూర్తం|బ్రహ్మముహూర్త]]మున [[వైష్ణవము|వైష్ణవ]] [[కుటుంబము|కుటుంబం]]లో సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. అది పరమాత్మ స్వరూపమైన మార్గశీర్ష మాసం. ఆ రోజే వైకుంఠ [[ఏకాదశి]], గీతా జయంతి కలసి వచ్చాయి. శ్రీ పెరుంబుదూరు వేంకట శేషాచార్యులు, రంగనాయకమ్మ అను దంపతులకు అష్టమ సంతానంగా సుందర చైతన్యానంద జన్మించారు. స్వామీజీ పూర్వాశ్రమం పేరు శ్రీ సుందర రాజన్. స్వామీజీ పూర్వీకులు [[తమిళనాడు|ద్రవిడ దేశము]] వారు. వీరి తాత గారు బాల్య దశలో [[ఆంధ్రప్రదేశ్|ఆంధ్రప్రాంతానికి]] వచ్చారు. చంగల్పట్టు జిల్లా లోని [[రామానుజాచార్యుడు|రామానుజాచార్యుల]] వారి జన్మ స్థలమైన శ్రీ పెరుంబుదూరు వీరి స్వగ్రామము.<ref>{{cite web | url = http://www.aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | title = Sadhguru Swami Sundara Chaitanyananda | author = Raghuveer Onbv | accessdate = 2016-10-13 | website = | archive-url = https://web.archive.org/web/20160611000149/http://aboutyourphilosophy.blogspot.in/2013/07/swami-sundara-chaitanyananda.html | archive-date = 2016-06-11 | url-status = dead }}</ref> స్వామి వారి తాతలు విద్వత్తు గల వారై గ్రంథ రచనలు చేసారు. దేవాలయార్చకులుగా, తోమాల సేవకులుగా, గాయకులుగా, భక్తీ ప్రబంధ రచయితలుగా వన్నెకెక్కారు. [[తిక్కన|కవిబ్రహ్మ తిక్కన]], [[ఆతుకూరి మొల్ల|కవయిత్రి మొల్ల]], జ్ఞాన బ్రహ్మ సుందర చైతన్యులు - ఈ ముగ్గురు [[సింహపురి]] సీమలో విరబూసిన జ్ఞాన మందారాలని స్తుతిస్తూ [[నెల్లూరు]] పట్టణంలో 15-6-1994 నుండి 24-6-1994 వరకు పూజ్య స్వామీజీ నిర్వహించిన 118 వ జ్ఞాన [[యజ్ఞం]]లో పూజ్య స్వామీజీకి కనకాభిషేకం చేసిన సందర్భంలో సింహ పురీయులు ఒక [[తెలుగు పద్యము|తెలుగు పద్య]] మందారమును సమర్పించుకుని యున్నారు. శ్రీ స్వామీజీ బి.ఏ.లిట్ పట్టమును పొందారు. పూప వయస్సు నందే వేదాంత గ్రంథాలను రాత్రింబవళ్ళు అధ్యయనం చేశారు. చేతిలో వేదాంత గ్రంథం లేకుండా బాల్యంలో వారు ఎవ్వరికీ కనిపించి ఉండరు. నిత్యమూ నియమముతో ధ్యానము చేసే వారు. భక్తుల కోర్కె మేరకు [[యజ్ఞం|యజ్ఞాలు]] ప్రారంభించారు. ప్రతి యజ్ఞంలో వేలాది సంఖ్యలో వచ్చి భక్తులు వారి ఉపన్యాసాలను ఆలకించేవారు, ఆలకిస్తూ ఉన్నారు.స్వామి వారిది [[అద్వైతం|అద్వైత]] మార్గము. ఆ విషయంలో రాజీ పడకుండా భోదిస్తారు. జ్ఞానమును [[భక్తి]]ని సమన్వయం చేసి బోధించడం వారి ప్రత్యేకత. సనాతన ధర్మ మహా [[సాగరం]]లో ఉత్తుంగ తరంగాలై ఎగసిన భక్తుల, మహాత్ముల గాథలు చదువుతూ 'ఇవి నిజాలా!' అని సందేహించే ఆధునిక యువతరానికి చక్కని సమాధానం చెబుతుంది స్వామివారి సున్నిత [[గుండె|హృదయం]], అద్భుత జీవన విధానం. ==ఆధ్యాత్మిక స్పూర్తి - అఖండ కీర్తి== నలబై ఐదు సంవత్సరాల క్రితం మాట ... సత్య సందేశాలు అందించే సద్గ్రంథాలు అక్కడక్కడా లభించేవి. కాని అవి ఎక్కువ శాతం పండితుల బరువు పెంచడానికి మాత్రమే ఉపయోగ పడేవి. సమాజానికి వాటిని అందిద్దామనే పుణ్యాత్ములు ఉన్నా, సామాన్యుని స్థాయిని గ్రహించలేని కారణంగా అట్టి ఎందరివో ప్రయత్నాలు వ్యర్ధంగా మిగిలి పోయాయి. అభివృద్ధి చెందిన [[విజ్ఞాన శాస్త్రం]] నూతన తరాన్ని వినూత్న సంశయాలలో ముంచెత్తింది. అర్ధం లేని భౌతిక వాదం, జనులలో పెరిగిన అలసత్వం - అన్నీ కలసి జీవితాన్ని శోభింప చేసే విజ్ఞాన మణులను వెదజల్లే వేదాంత శాస్త్రాన్ని కాలక్షేపం స్థాయికి దించాయి. ఇవన్ని పరిశీలించిన శ్రీ స్వామీజీ యువ హృదయం తీవ్రంగా స్పందించింది. జ్ఞాన ప్రకాశంలో రమించ వలసిన [[భారతదేశం|భారతదేశము]] 'దరిద్రులున్న సంపన్న దేశం' గా మిగలడం ఆ చిన్న హృదయం భరించలేక పోయింది. కుదురుగా, మెలకువతో, అద్వితీయ సామాజిక స్ఫూర్తితో, అవగాహనతో అక్కడ ఓ బృహద్యత్నానికి అంకురార్పణ జరిగింది. సామాన్యునికి, సత్యానికి మధ్యనున్న అగాధాన్ని పూడ్చదానికి ఆ చిన్నారి చేతులు నడుం బిగించాయి.నేటి ఈ సుందర చైతన్య మహోద్యమాన్ని మన ముందుంచాయి. ఈ రోజు సమాజానికి ఏమి అందించాలన్న విషయంలో సుస్పష్టమైన, శాస్త్రీయ మైన అవగాహనతో ప్రారంభమై, అందుకు భగవత్ కృపను తోడు చేసుకుని రేయింబవళ్ళు శ్రీ స్వామీజీ శ్రమించారు. ఇంతింతై ఎదిగి ఎదిగి గుండె గుండెను మీటుతూ మహా ప్రవాహమై - దరిచేరిన వారిని పావనులను గావించే పుణ్య సలిలగా, మహోన్నత జ్ఞాన [[గంగా|గంగా నది]] ప్రవాహంగా నేడు సుందర మహోద్యమం రూపు దాల్చింది. శ్రీ స్వామీజీ మాటల మద్య మానవ జీవితానికి అర్ధం చెబుతూ, పాటలలో తియ్యగా పరమార్ధాన్ని విప్పి చూపుతూ, నిర్జీవ మౌతున్న సమాజానికి జీవిత పాటాలను సహనంతో నేర్పుతూ 220 కు పైగా జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి, [[తెలుగు]] లోను, [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] లోను 150 కి పైగా గ్రంథాలను రచించారు.<ref>{{cite web | url = http://www.sundarachaitanyam.in/AboutSwamiji.html | title = About Sadguru Swami Sundara Chaitanyanandaji | author = Official website |accessdate=2016-10-13 }} </ref> 200 సత్సంగ శాఖలను రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పి, 22 మురళీ కృష్ణ ఆలయాలను, ధ్యాన మందిరాలను నిర్మించి, 'గిరిధారి' మాసపత్రిక ద్వారా, టి.వి ద్వారా ఆడియో, [[వీడియో]] సి.డి. ల ద్వారా ఆర్శవిద్యా వాణిని జనావళికి వినిపిస్తూ ఉన్నారు. ==ఆశ్రమ స్వీకారం== {{Infobox artist|image= }} గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా పూజ్య స్వామీజీ ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా [[ధవళేశ్వరం]] సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే [[ఆశ్రమం]] వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా [[హైదరాబాద్|హైదరాబాదు]] [[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం]]ం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని [[ఆలయం|దేవాలయం]], నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన [[విశాఖపట్నం|విశాఖ]] సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. ==చైతన్య శంఖారావం== ఒక [[యుద్ధం]] రణరంగంలో ముగిసి ఉండవచ్చు. కాని, అది పుట్టింది మాత్రం ఒక వ్యక్తీ మనస్సులోనే. మార్పు అనేది సంభవమైతే అది సమాజంలో కాదు. వ్యక్తిలో. వ్యక్తీ ఆలోచనా సరళి మారితే వ్యక్తీ ప్రవర్తనలో పరివర్తన వస్తుంది. మనసు మారితేనే మనుగడ మారుతుంది. మనిషి మారితేనే సమాజం మారుతుంది. *సుందర సత్సంగాలు: మాది గొప్ప అంటే మాది గొప్ప అంటూ అందించ బడే పలు రకాల సిద్ధాంతాలు, సందేశాలు, మాయలు, మహిమలు మనిషిని చుట్టూ ముట్టి మభ్య పెడుతున్న ఈ గందరగోల పరిస్థితులలో, అసలు ఇన్ని రకాల ఆలోచనల వెనుక ఉన్న ఆంతర్య మేమిటి? అది పుట్టిన దెక్కడి నుంచి? పయనిస్తున్నదే తీరానికి? ఇంతకీ మోక్ష మంటే ఏమిటి? దానికి మార్గ మేది? - ఇటు వంటి సహజ, అనివార్య సంశాయాలకు సహేతుకమైన సశాస్త్రీయ మైన సమాధానాలను అందిస్తూ, విచారము - [[అనుభవము|అనుభవం]] - ప్రచారము - ఈ మూడింటిని లక్ష్యంగా కలిగిన సుందర సత్సంగాలను శ్రీ స్వామీజీ నలభై సంవత్సరాల క్రితమే రాష్ట్ర మంతటా నెలకొల్పారు. కుల తత్వాల నధిగమించి, 'నాకులం ఒక్కటే - సానుకూలం' అనే గురుదేవుని అడుగు జాడల్లో ఏకాత్మ భావంతో సత్సంగీయులు అందరూ జీవిస్తున్నారు. *చైతన్య మాతృ మండలి: [[గృహలక్ష్మి]] గృహానికి మూల స్తంభం వంటిది. ఆ కల్పవల్లి నీడ లోనే గృహం సుఖ శాంతులతో వర్ధిల్లుతుంది. బిడ్డలకు [[అమ్మ]] ఒడి ప్రథమ [[బడి|పాఠశాల]]. అవగాహన గల తల్లులు ఇంటిని శాంతి నిలయం చేయగలరన్న మహోన్నత ఆశయంతో ముందు మాతృ మూర్తులను తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నంలో శ్రీ స్వామీజీ అన్నీ గ్రామాలలో, పట్టణాలలో ' చైతన్య మాతృమండలి' స్థాపించారు. నిత్యమూ స్వాధ్యాయంతో, సేవా కార్యక్రమాలతో చైతన్య మాతృ మండలి ఆదర్శవంతంగా శోభిస్తూ ఉంది. *చైతన్య యువత: గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, [[దేశం]] యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి [[యువత]] మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను [[క్రమశిక్షణ]] తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన్య యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. *గిరిధారి: సర్వ వేదాంత సారంగా, సర్వ సమస్యలకు ఏకైక పరిష్కారంగా, అనుభావామ్రుతాన్ని చక్కటి వ్యాసాల రూపంలో, కథల రోపంలో కవితల రూపంలో, ప్రశ్నోత్తర రూపంలో నింపి శ్రీ స్వామీజీ గత 30 సంవత్సరాలుగా ఆంధ్రావనికి మాసం మాసం అందిస్తున్న అమృత కలషమే గిరిధారి. 20,000 మంది జీవిత సభ్యులను కలిగిన గిరిధారి ఆధ్యాత్మిక మాస పత్రిక పాటకులను నిత్యమూ చైతన్యవంతం చేస్తూ, ఆనంద తీరాలకు తరలిస్తూ ఉంది. ==పశ్చిమంలో యతి పాదం== [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]] లోని భక్తుల ఆహ్వానాన్ని మన్నించి పూజ్య స్వామీజీ 1998 సెప్టెంబరులో ప్రథమంగా [[అమెరికా|అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] దేశం పర్యటించారు. సనాతన ధర్మ వైభవ కేతనాన్ని అమెరికాలో రెపరెప లాడించారు. [[చికాగో]], [[డెట్రాయిట్]], క్లీవ్ లాండ్, ఓర్లాండో మొదలైన నగరాలలో జ్ఞాన యజ్ఞాలను నిర్వహించి జనులను అమితంగా స్పందింప జేశారు. Chicago people get another Vivekananda-like saint to expound Advaita Vedanta. Saint thrills Chicago Audience with mesmerizing philosophical discourses. 'Advaita Vedanta delivered to the common man in simple, palatable terms' - అనే శీర్షికలతో దిన పత్రికలు పూజ్య స్వామీజీని శ్లాఘించాయి. ==అపురూప విజ్ఞాన వేది - అసమాన కవితా పయోనిధి== శ్రీ స్వామివారు తమ దివ్య భోదలతో అలసిపోయిన జీవితాలలో ఆశలతలను పూయిస్తున్నారు. అలుపెరుగని కంటంతో మానవాళి అశాంతి తలుపులను మూయిస్తున్నారు. వారికున్న శ్రావ్యమైన గాత్రం, గాన గంధర్వ వైదుష్యం అసమానము, అనితర సాధ్యము. మైదానాలనే తరగతి గదులుగా మార్చి లోతైన ఉపనిషత్ రహస్యాలను శ్రోతల హృదయాలలో నిక్షిప్తం చేసిన ఖ్యాతి శ్రీ స్వామీజిది. వారి [[భాష]], బాణీ అద్భుతం. వారి గళం, కలం ఒక దానితో మరొకటి పోటీ పడుతూ ఉంటాయి. ఒక దాని నొకటి మించి పోవాలనుకుంటాయి. వేదాంత సాహితీ [[ప్రపంచము|ప్రపంచ]]లో, తాత్విక భావనా జగత్తులో పూజ్య స్వామీజీ అపురూప విజ్ఞాన వేది. అసమాన కవితా పయోనిధి. గహన మైన వేదాంత విషయాలను సాధారణ మానవులకు కూడా అవలీలగా, అలవోకగా అందించే వారి అసాధారణ వైదుష్యం అనుపమానము, అద్భుతము. అసామాన్య పాండిత్యంతో, అద్భుత రచనా పటిమతో శతాధిక గ్రంథాలతో పాటు చైతన్య [[భాగవతం|మహాభాగవతం]], చైతన్య [[రామాయణం|రామాయణము]], చైతన్య [[మహాభారత|మహా భారతము]] గ్రంథాలను ప్రసాదించిన శ్రీ సుందర చైతన్యనందుల వారు ఎప్పుడెప్పుడా అని ఆంధ్ర ప్రజానీకం ఎదురు చూసిన చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని వాసుదేవుని ప్రసాదంగా సహృదయ లోకానికి సమర్పించి సంతర్పణం చేశారు. [[వేదమాతరమ్|వేదమాత]]కు నీరాజనాలు అర్పించారు. ==చైతన్య దీప్తి== జ్ఞానబ్రహ్మ, ఆర్షవిద్యా వాచస్పతి, సత్సంగ ప్రచారమణి, సనాతన ధర్మ దీపికాధారి అను పలు బిరుదులతో యోగి పుంగవులు పూజ్య స్వామీజీని సత్కరించగా, సువర్ణ కంటాభరనాలతో, హస్త కంకణాలతో, సువర్ణ కిరీటాలతో, గండ పెండేర పురస్కారాలతో, గజారోహణలతో, కనకాభిషేకాలతో వివిధ ప్రాంతాలలోని భక్తులు, అనేక సంస్కృతిక, ఆధ్యాత్మిక సంస్థలు వీరిని సంన్మానించాయి. శ్రీ స్వామీ వారిది ప్రచారోద్యమం. జన జాగరణోద్యమం, సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేసే సుందర సమోద్యమం. ఆయన భారతీయ విజ్ఞాన సర్వస్వం. సనాతన ధర్మ పరిమళం. ఆర్ష సంస్కృతీ సభ్యతల భాండాగారం. ఇది ఆంధ్రుల భాగ్యం. శ్రీ స్వామీ సుందర చైతన్యానందుల వారికి మనం సమకాలీనులం కావడం మన పురాకృత పుణ్యఫల విశేషం. శ్రీ స్వామి వారి అవిరళ కృషికి, త్యాగ జీవనానికి, జనులపై వారికున్న అపార కృపకి ఆంధ్రావని భక్తీ భావంతో, కృతజ్ఞతా భావంతో శిరమోడ్చి, కరములు జోడించి స్వామి వారి పాదపద్మాలకు నమస్కరిస్తూ ఉంది. ==గ్రంథములు== #[[చైతన్య భగవద్గీత]] # [[చైతన్య భాగవతము]] # చైతన్య మహాభారతం # [[చైతన్య రామాయణము]] #చైతన్య పాంచజన్యం #చంద్రభాగాతరంగాలు #విష్ణు సహస్రనామం #శ్రీ కృష్ణ కర్ణామృతం #నిత్యసాధన చైతన్యం #చైతన్య భగవద్గీత (చిన్న సైజు) #అపరోక్షానుభుతి #అయితే విను #ఆత్మా విద్యా విలాసం #ఆనంద లహరి #ఆనంద తీరాలు #ఆత్మభోద #అధ్వైతానుభుతి #అవధూత గీత #భాస్కర శతకం #భజనావలి #భజ గోవిందం #బాలముకుందం #బ్రహ్మ సూత్ర దీపిక #చైతన్య లేఖలు - 3 #చైతన్య సమీరాలు #చైతన్య భావ సుమాలు #చైతన్య ప్రసంగాలు #చైతన్య గీతికలు #దాశరథీ శతకం #ధన్యాష్టకం #ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగములు #ఈశావాస్యోపనిషత్తు #గురు గీత #గీతాంజలి #గోపీ హృదయం #జగద్గుర్వష్టకం #జ్ఞానదేవ్ అభంగాలు #జీవన్ముక్త గీత #హరివిల్లు #కీర్తనాంజలి #కృష్ణ లీలలు #కభీర్ గీతావళి #కేనోపనిషత్తు #కృష్ణకథా గానము #లక్ష్మీనృసింహ స్తోత్రము #మలయ మారుతం #మహిష్మతిలో శంకరయతి #ముండకోపనిషత్తు #ముక్తికోపనిషత్తు #మువ్వల సవ్వడి #ముకుంద మాల #నరసింహ శతకం #నారద గాన రామాయణము #న్యాయ దీపిక #నారాయణ స్మరణం #నిర్వాణశట్ట్కం #నిగ్రహం #నిర్గుణ మానస పూజ; సదాచారం #పురుషసూక్తం #పూజావిధానం #ప్రపంచసారము #పండుగలు - ప్రాశస్త్యము #ప్రభోద సుదాకరము; వేదాంతడిండిమ౦ #ప్రశ్నోత్తర రత్నమాలికా #ప్రశ్నోపనిషత్తు #ప్రాతః స్మరణ స్తోత్రం #రామ గీత #[[రామజోగి]] చిట్కాలు #శ్రీ రుద్రమ్ #సాధువాక్యం #సదాశివబ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు #సుందర సంపాదకీయాలు - 1 #సుందర సంపాదకీయాలు - 2 #సుందర పారిజాతాలు #సనాతన స్రవంతి #సంక్షిప్త రామాయణము #స్వామియే శరణం అయ్యప్ప #సాధన సోపానాలు #సాధన పంచకం #సుందర మందారాలు #శ్రీ రామ అష్టోత్తర శతనామ స్తోత్రం #శివ గీత #శివ స్తోత్రం #శివ దర్శనం #శ్రీ కాళహస్తీశ్వర శతకం #సువర్ణమాలా స్తుతి #శతశ్లోకి #స్వాత్మ ప్రకాశికా #శివానంద లహరి #షట్పదీస్తోత్రం; సారతత్వోపదేశం #కనకథారా స్తోత్రం #శ్రీ శంకరచార్యస్వామి జీవితము #శివాపరాధ క్షమాపణ స్తోత్రం #శివ మహిమ్నః స్తోత్రం #సౌందర్య లహరి #తత్వ బోధ #విజ్ఞాన నౌక #విజ్ఞాన కదంబం #వేదాంత పంచదశి #వేదాంత వెన్నెల #వేమన యోగి #వ్యాస ప్రసాదం #విభూతి పండ్లు #విచారబిందు ఉపనిషత్తు #వేదాంతసార ఉపనిషత్తు #యోగాసారోపనిషత్తు #యక్షప్రశ్నలు #జీవన సత్యాలు #[[సుందర మందారాలు]] == '''యువ చైతన్యం''' == ఒక నది యొక్క ఆవిర్భావాన్ని, ఒక సాధువు జన్మస్థలాన్ని అన్వేషించడం కష్టం. దాని మూలం ఎక్కడ ఉన్నప్పటికీ, పర్వత శిఖరాల నుండి ఉరకలెత్తుతూ నది కొండలు, లోయలు, అడవులు, మైదానాల గుండా తన మార్గాన్ని మలుచుకుంటూ నిరంతరం సముద్రం వైపు ప్రవహిస్తుంది. ఒక సాధువు కూడా నదిలానే, ఎన్ని ప్రతికూలతలు ఎదురైనా నిరంతరంగా భగవత్‌ప్రాప్తి వైపు పయనిస్తూ, ఆ క్రమంలో ప్రజలకు స్ఫూర్తినిస్తూ, ప్రభావితం చేస్తూ, పునరుజ్జీవింపజేస్తూ, వారు మరచిపోయిన లక్ష్యాన్ని మేల్కొలుపుతాడు. ఆత్మసాక్షాత్కారం కోసం తన గంభీరమైన పిలుపుతో మానవాళిని మేల్కొలుపుతున్న, మన కాలంలోని గొప్ప సాంస్కృతిక పునరుజ్జీవకులలో మరియు ఆధ్యాత్మిక గురువులలో ఒకరైన స్వామి సుందర చైతన్యానందజీ మహారాజ్‌కు సమకాలీనులుగా జన్మించడం మనకు అత్యంత అదృష్టం. గోడ యొక్క గొప్పదనం ఇటుకల మీద ఆధారపది ఉన్నట్లు, దేశం యొక్క స్థిరత, ఐక్యత, పురోగతి యువత మీద ఆధారపడి ఉంది అన్న ఉద్ధేశంతో 'చైతన్య యువత' విభాగాన్ని శ్రీ స్వామీజీ నెలకొల్పి యువతను క్రమశిక్షణ తో, సంయమనంతో, ఆధ్యాత్మిక స్ఫూర్తితో ప్రగతి మార్గంలో నడుపుతూ ఉన్నారు. ప్రేమతో, సేవా భావంతో, చరిస్తూ, వారు నమ్ముకున్న విలువల వైశిష్ట్యాన్ని, ఈ మార్గంలో వారికి కలిగిన సంతృప్తిని అందరికి అందించాలని పూర్ణ హృదయంతో ప్రయత్నించడమే కర్తవ్యంగా పెట్టుకుని, భావి తరాలకు ఆశాజ్యోతులుగా చైతన యువత వేల్గొందుతూ ఉంది. యువ చైతన్యం సభ్యులు పూజ్య గురుదేవులు స్వామి సుందర చైతన్యానందుల వారి ఉపదేశములను YUVA CHAITANYAM FACE BOOK [https://www.facebook.com/groups/1488383154735812] ద్వారా share చేసుకుంటున్నారు. '''యువ చైతన్యం FACE BOOK స్వామిజీ వీడియోస్ playlist లింక్''': https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/115/swamiji-video-clips ==[[సుందర చైతన్య భజనలు]]== '''[[సుందర చైతన్య భజనలు]]''' * '''భజనామృతం''' [https://archive.org/details/16.-narayana-yanara] * '''స్తోత్రగాన మంజరి''' [https://archive.org/details/stotramanjari-3] * '''సర్వదేవ నమస్కారం''' [https://archive.org/details/2.-mrutyunjaya-shiva] * '''నమః పార్వతీ పతయే''' [https://archive.org/details/10.-girijaramana-goureesha] * '''రామనామ సుధ''' [https://archive.org/details/b-1._20260530] * '''చైతన్య మురళి''' [https://archive.org/details/7.-siva-namavalyashtakam-sankara] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''రామకథా స్రవంతి''' [https://archive.org/details/ramakatha-a] * '''చైతన్యగానం''' [https://archive.org/details/chaitanya-b-02] * '''ఆనందవర్షిణి''' [https://archive.org/details/sri-ramachandra-kripalu-bhajaman-tulasidas] * '''కొండదేవుని కొలువు''' [https://archive.org/details/8.-ee-natakamanta-navvulake_202605] * '''కీర్తనాంజలి''' [https://archive.org/details/kirtananjali-a-02] * '''జయదేవుని అష్టపదులు''' [https://archive.org/details/4.-kapee-madhuripuna] * '''సదాశివ బ్రహ్మేంద్ర కీర్తనలు''' [https://archive.org/details/smaravaram-varam] * '''సుందర చైతన్య భజనలు Internet Archive Playlist''' [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/2/sundara-chaitanya-bhajans] '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' * చైతన్య గానం - 1 * పూజాఫలము * * 01.శారదాం - విశారదాం * 02.పావన యమునా జలములు చల్లన * 03.సత్యమైన నీ కథ విని * 04.వసంతం విరబూసిన గాని * 05.నల్లనివాడు - అల్లరివాడు * 06.పూజాఫలము నీకే ఉండనీ! * 07.ఎంత నేర్చినా ఎలా బ్రతికినా * 08.పాల సంద్రమున పవ్వళించావా! * 09.బృందావనిలో నంద నందనుని '''[[చైతన్యగానం - 01 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/70/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82-01-?sort=title] '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' చైతన్య గానం - 2 * మువ్వల గోపాల * * 10.మువ్వల గోపాల - చిరునవ్వుల గోపాల * 11.మరువలేను - మరపు రానీను * 12.సాధన సాగనీ స్వామి * 13.సుందర సురభిళ యమునా తీరవనం * 14.గాలికి లోటున్నదా? * 15.హే గోవింద! హే గోపాల! * 16.ఆశా నిరాశల జీవిత మింతే * 17.కావగరావా! కరుణింపగ లేవా! * 18.కరుణించు నా స్వామి! * 19.ఉన్నది గాంచవే ఓ మనసా! '''[[చైతన్యగానం - 02 ]]''' VIDEOS FOLDER LINK: [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/71/%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%A4%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%82---02-] ==[[చైతన్య భాగవతము|చైతన్య భాగవతము]]== ==నీరాజనం== ఉష్ణము అగ్నియొక్క ధర్మము. శీతము జలము యొక్క ధర్మము. క్రౌర్యము వ్యాఘ్ర ధర్మము. చపలత్వము లేడి ధర్మము. వర్షించుట మేఘ ధర్మము. ప్రేమించుట ప్రేమ ధర్మము. ప్రేమకు అన్యధర్మములు తెలియవు. ప్రపంచము ప్రేమనుండి జనించినది. ప్రేమలో జీవిస్తున్నది. ప్రేమలో లయిస్తుంది. ప్రేమకు పుట్టుకలేదు. ప్రేమయే సృష్టికి మూలకారణము. వ్యష్టికి మూలాధారము. సమిష్టి మనుగడకు మూల విషయము. ప్రేమ అద్భుతమైన శక్తి. ప్రకృతి స్పందనలో, సౌందర్యములో తొంగిచూసే అసమాన ఆకర్షణాశక్తి మానవ హృదయంలో, ఆరాధనా రూపంలో కదిలే భక్తి. సకల ప్రాణుల హృదయాలలో ఊరట పేరున కలిగే తృప్తి. జీవికి నిజమైన భుక్తి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే అదియే తన స్వరూపమైన ముక్తి. ప్రేమ సర్వాంతర్యామి. అది కదులును, కదలదు. దగ్గర లేదు, దూరము ఉండదు. '''తదేజతి తన్నై జతి తద్దూరే తద్వంతికే '''తదంతరస్య సర్వస్య తదు సర్వస్యాస్య బాహ్యతః'''''' “అది కదులును. అది కదలదు. అది దూరమున గలదు. దగ్గరనూ గలదు. అది దీని అంతటిలో కలదు. దీని యంతటికి బాహ్యమున కూడా కలదు.” అని ఉపనిషత్తు పలికింది. ప్రేమకు రూపము లేదు. అరూపమైన ఉజ్వల ప్రేమ రూపమును దిద్దుకుని వ్యక్తమయితే ఎలా వుంటుంది? సముజ్వల విగ్రహమై భాసిస్తుంది. అట్టి సుందర సముజ్వల విగ్రహమే ప్రేమమూర్తియైన శ్రీకృష్ణ పరమాత్మ. శ్రీకృష్ణుడు ప్రేమావతారమూర్తి. ప్రేమ నిండిన హృదిలో వెలితి తెలియదు. వెలుగు చెదరదు. ప్రేమ భాషణమునకు అలవాటుపడిన వ్యక్తికి అసంపూర్ణత అర్థం కాదు. అది సరస్వతీ నదీతీరము. వేదములను సంస్కరించిన మహనీయుడు, అష్టాదశ పురాణములకు కర్తయైనవాడు, బ్రహ్మసూత్రములను రచించినవాడునగు వేదవ్యాసుడు అశ్రుపూర్ణవదనుడై విచారముతో కూర్చొనియుండెను. దారిన వెడుచుండిన నారదమహర్షి వ్యాసభగవానుని జూచెను. ఆయన ముఖారవిందమున గోచరమయ్యే అవ్యక్తబాధను గ్రహించెను. మహర్షిని సమీపించి, "ఆర్యపూజితా! పరాశరాత్మజా! మీ వదనమున విషాదఛాయలు అలుముకొనుటకు కారణమేమి? సర్వశాస్త్ర పారంగతులైన మిమ్ములను అశాంతి అలుముకున్నదా? కారణమేమిటి?" అని అడిగెను. "నారద మునీంద్రా! అదియే నాకును అవగతమగుటలేదు. నీవు త్రిలోక సంచారివి. జ్ఞానివి. నీకు తెలియని విషయము లేదు. నా ఈ విషాదమునకు కారణమును తెలియజేయుము" అని తెలిపెను. '''నీ కెఱుగరాని ధర్మము లోకములను లేదు బహువిలోకివి నీవీ '''నా కొఱత యెట్టిదంతయు నాకున్ వివరింపుమయ్యనారద! కరుణన్'''''' అని వ్యాసుడు ప్రార్థించెను. నారదుడు ఒక క్షణమాలోచించాడు. కారణాన్ని అన్వేషించి అవగత మొనర్చుకున్నాడు. అర్థమైన విషయాన్ని అభ్యర్థించిన వ్యాసునికి తెలియజేశాడు. అచింతమైన ధర్మచయమంతయుఁ జెప్పితి వందులోన నిం చుకగాని విష్ణుకథ లేర్పడఁ జెప్పవు; ధర్మముల్ ప్రవచిం చిన మెచ్చునే గుణ విశేషము లెన్నినఁగాక, నీకు నీ కొంచెము వచ్చుటెల్ల హరిఁగోరి నుతింపుమి నార్యపూజితా! "మహాత్మా! వ్యాసా! జటిలమైన వేదాంతశాస్త్రమును ప్రవచించిన నీవు భగవద్భక్తిని గూర్చి ప్రత్యేకముగా ప్రవచించవైతివి. ఎంతటి జ్ఞానము కలిగినను భక్తి లేనిదే ముక్తి రాదు. భగవానుని అనంత కళ్యాణ గుణములను కీర్తించకపోవుటయే నీ ఆవేదనకు ముఖ్యకారణము. "హరిభక్తిని విరివిగా పంచెడి భాగవత కావ్యమును రచించి, మీ హృదిలోని ఆవేదనను పోగొట్టుకొనుడు" అని తెలియజేసెను. '''నిగమంబులు వేయిఁ జదివిన సుగమంబులు గావు ముక్తి సుభగత్వంబుల్''' '''సుగమంబు భాగవతమను నిగమంబుఁ బఠింప ముక్తి నివసనము బుధా!''' నారదమహర్షి చేత ప్రభావితుడైన వ్యాసమునీంద్రుడు శమ్యాప్రాసమనే ఒక ఆశ్రమంలో ఉండి భక్తిరస ప్రధానమైన భాగవత కావ్యమును రచించెను. తత్ఫలితముగ హృదయావేదనను పోగొట్టుకొని నిర్వికల్పానందములో రమించెను. శ్రీమద్భాగవత కథామృతము మహాజ్ఞానియైన వ్యాసమహర్షి కలమునుండి కదలి, మహా వైరాగ్యమూర్తియైన శుకబ్రహ్మ గళమునుండి స్రవించి, మహాభక్తుడైన పరీక్షిత్తుని హృదయమున నిలిచినది. కనుక ఈ మహాకావ్యము భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య రూపమని తెలియుచున్నది. వ్యాసమహర్షి విరచితమును, నిరోధలీలా ప్రతిపాదకమునగు ద్వాదశస్కంధ సముల్లసితమగు ఈ భాగవత గ్రంథము పరమపావన గ్రంథము. "భాగవతము" అనెడి పదములోని ఐదు అక్షరములు స్వరూపానుభూతికి పంచ సోపానములవలె తెలియుచున్నవి. మొదటి అక్షరమైన 'భా' శబ్దము ప్రకాశవంతమైన భక్తిని తెలియచేయుచుండ, రెండవ అక్షరమైన 'గా’ శబ్దము ప్రజ్ఞానఘనమైన జ్ఞానమును నిర్దేశించుచుండ, మూడవ అక్షరమైన 'వ ' శబ్దము వివేకయుతమైన వైరాగ్యమును సూచించుచుండ, నాల్గవ అక్షరమైన ‘త‘ వృచ్ఛకుడు నాలుగుసార్లు భాగవతము - భాగవతము- భాగవతము - భాగవతము యని పలికెను. ఇలా పలుకుదుండగా భాగవతమనెడి పదము పునశ్చరణ వేగానికి "బాగవుతాము" యని వినిపించును. వెంటనే ఆ సంత్ పురుషుడు "నాయనా చూచితివా భాగవతమును పఠించినచో మనమంతా బాగవుతాము" యనెను. బాగును తెలియక సాగే జీవులకు భవ్యమైన, యోగ్యమైన బాటను తెలిపే బావుటాయే భాగవతము. బుధజనులారా! ఇది భాగవతము. ఎవరినో బాగుచేయాలని నేను వ్రాయలేదు నన్ను బాగుచేసుకొనేందుకు వ్రాసుకున్నాను. నా జీవన ప్రయాణంలో దారిబత్తెమైన ఈ భాగవతమును తోటి సహచరులైన మీకు పంచడం నా బాధ్యతగా భావించాను. రుచి ఉందో లేదో! రుచిగా వడ్డించాలనే అభిరుచి మాత్రం నాలో నిండుగా ఉండింది. ప్రేమతో అందిస్తున్నాను. గ్రహించండి. ప్రమోద భరితమైన ఈ పవిత్ర గ్రంధమును ప్రశాంతముగా కూర్చుని రచించే అదృష్టం కలుగలేదు. నిర్విరామ కార్యక్రమాల మధ్య ప్రయాసతో రచించాను. ఒకరి చేత రామభద్రుడు వ్రాయించాడు. నాచేత వ్రాయించమని శ్యామభద్రుని కన్నీళ్ళతో ప్రార్థించాను. నేను చేసినది అంతే. చివరగా ఒక్కమాట, వస్తువు మహాప్రసాదము. పూజారి ఎవరని చూడకండి. తీర్థపుగిన్నె ఎలా ఉన్నదని వీక్షించకండి. అనంత కరుణామయుడైన శ్యామసుందరుని నిర్హేతుక కృపా విశేషము, అసమాన ప్రేమాన్వితులైన మీ అందరి ప్రేమలు నాకు కొండవలె అండగా నిలచి నా బ్రతుకు పంటను దండిగా పండించాయి. అందరికీ వడ్డించే అవకాశాన్నిచ్చాయి. అందుకోవడంతోనే సరిపోయింది. తిరిగి ఏమి అందించగలను? ఏమీ లేదు. ఏమీలేని వాడను. మీకు ఇవ్వగలిగింది కూడా ఏమీ లేదు వందనము తప్ప. ఆ వందనమునే వంద జేసి అందిస్తున్నాను. అందుకోండి. భాగవత సాగర తీరాన …ఒక రేణువు…'''స్వామి సుందర చైతన్యానంద''' * '''చైతన్య భాగవతము''' PDF LINK: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/9/chaitanya-bhagavathamu * '''శ్రీ మద్భాగవతం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/4/srimad-bhagavatam * '''స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- 3. '''Bhakti Dyana Drusya Malika''' '''1.భక్త కుచేల 2. నంద గోకులం 3. శబరి 4. శాంతి తీరాలు 1 & 2 VIDEOS LINK''': https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/20/bhakti-dyana-drusya-malika ==[[చైతన్య రామాయణము|చైతన్య రామాయణమ]]ు== ఎందుకు? ఎవరి కొరకు? ఏమి సాధించాలని? - చెబుతాను. నా కథ చెప్పేముందు ప్రస్తావనగా రెండు మాటలు రామచంద్రుని గుణానుకీర్తనము పుణ్యప్రదము. ముక్తిప్రదము. రాముడు ధీరోదాత్త నాయకుడు. అట్టి సుగుణాభిరాముని కళ్యాణ చరితమును కమనీయంగా రచించిన వారిలో ఒకరైన కవిబ్రహ్మ తిక్కన తన "నిర్వచనోత్తర రామాయణము" నకు, హేతువును ఇలా చెబుతాడు. '''ఎత్తఱి నైనను ధీరోదాత్త నృపోత్తముడు రామధరణీపతి '''సద్వృత్తము సంభావ్యమౌట నుత్తర రామాయణోక్తి యుక్తుడ నైతిన్'''''' అని తన మనోభిప్రాయాన్ని వ్యక్తం చేశాడు ఉభయకవిమిత్రుడు తిక్కనార్యుడు. రామకథారచన కార్యాన్ని జీవిత లక్ష్యంగా భావించి, రచించి, తరించిన మహానుభావు లెందరో ఈ పుణ్యభూమిలో. అంతేకాదు. రామకార్యమే నిజమైన పని యని, తక్కినదంతా శని యని భావించినవారూ ఉన్నారు. '''ఏ పనికో జన్మించితి నని నీ వెంచవలదు శ్రీరామ నే॥నేపనికో॥ '''శ్రీపతి శ్రీరామచంద్ర నీ చిత్తానికే తెలియదా నే ॥నేపనికో॥''' '''వాల్మీకాది మునులు నరులు నిన్ను వర్ణించిన నా యాస దీరునా''' '''మేల్మియై యుండు సద్భక్తులు మెచ్చుదురే త్యాగరాజ నుత నే ॥నేపనికో॥'''''' అని కీర్తిస్తూ, రామ గుణానుకీర్తనమే తన జీవితానికి ముఖ్య ప్రయోజనము అంటాడు త్యాగరాజస్వామి. * '''Ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio''' [https://archive.org/details/ramam-by-swami-sundara-chaitanyananda-only-audio] =='''ఇక నా కథ'''== ఇది '''[[చైతన్య రామాయణం]]'''. రామ చైతన్యాన్ని వర్ణించే గ్రంథం. రామాయణ చైతన్యాన్ని వివరించే గ్రంథం. నాకు దైవ నియోగం మీకు ప్రసాద వినియోగం. పైనుండి అందింది పిలుపు ... క్రింద అందించబోయేది మేలుకొలుపు. ఇరవైఏడు సంవత్సరాలుగా చేసిన కొలువు గ్రామ గ్రామాన కనుల పండుగగా సాగిన భక్తి చెలువు - ఏకమై నాకు ఈ రామాయణ రచనా భాగ్యాన్ని ప్రసాదించాయి. కవినై వ్రాయలేదు. పండితుణ్ణి ప్రవచించలేదు. తియ్యని రామకథను, పవిత్రమైన రాముని గాథను తెల్లని కాగితంపై వ్రాశాను. అంతే. ప్రజాభాషలో వ్రాశాను. జనప్రియంగా చెప్పాను. సరళభాషలో వ్రాశాను. వాడుక భాషలో వ్రాశాను. వేడుకగా వ్రాశాను. వేడుకుంటూ వ్రాశాను. నన్ను వాడుకోమంటూ వ్రాశాను. శేముషీ సింధువునై వ్రాయలేదు. ఆర్తజన బంధువునై వ్రాశాను. "నేనా! దద్దమ్మను. రామన్న కథ రాయడం నాకు సాధ్యమా!" అని పెద్దమ్మ పాదం పట్టుకున్నాను. అమ్మల గన్న అమ్మను వేడుకున్నాను. దాశరథి గాథను దద్దరిల్లేలా వ్రాయమని పెద్దమ్మ ధైర్యాన్ని నూరిపోసింది. నా అదృష్టానికి పొంగిపోతూ శతధా ధన్యుణ్ణి రచన కుపక్రమించాను. ఇది సాహసమే నని నాకు తెలుసు. గంగానదిని పూర్ణంగా ఆపోశనం పట్టాలని భావించే గోరువంక ప్రయత్నం అని నాకు తెలుసు. అయినా ప్రారంభించాను. ప్రయత్నించాను. త్రికరణశుద్ధితో రామాయణాన్ని రచించేవారికి, అంభోధిని దాటిన అంజనేయుడు అండగా ఉంటాడనే మాట మీద విశ్వాసమున్న వాణ్ణి. దైవకృప ఎలా ఉంటుందో జీవితంలో చూసినవాణ్ణి. రామాయణాన్ని కొందరు కథగా వ్రాశారు. కొందరు మూలానికి శ్లోక తాత్పర్యాలు సమకూర్చారు. కొందరు యథాతథంగా భావాన్ని అందించారు. కావ్యంలోని కవితా పరిమళాన్ని కొందరు వెదజల్లారు. నేను ఇవేమీ చేయలేక పోయాను. మహిమను వర్ణించి మనిషిని తీర్చిదిద్దే ప్రయత్నం చేశాను. అది నా జీవితలక్ష్యం. దైవశాసనం. ఆంధ్రావనిలో ఈనాడు నాకు ఉండేది ఊడే ఉద్యోగం కాదు. ఊరేగే ఉద్యమం. చూస్తూ నమ్మలేని సభలు. సమయాల్ని పాటిస్తూ, నియమాల్ని అనుసరిస్తూ సకాలానికి సభాస్థలికి గలగలమంటూ నదిలా కదిలొచ్చే జనప్రవాహం. ప్రసంగించినంత కాలం విస్తరంగ జలధిలా నిశ్చేష్టులై కూర్చుని, ఆశ్చర్యంతో ఆర్ద్రతతో ఆనందంతో మూగబాధతో పకపకమనే నవ్వులతో కొంత సేపు తడి ఆరని కన్నులతో మరికొంత సేపు రెండు గంటల్ని రెండు నిముషాలుగా భావించి జీవిత లక్ష్యాన్ని, మార్గాన్ని పొందామనే తృప్తితో లేచిపోయే అశేష జనావళి ఈనాడు ఆంధ్రావనిలో ఎక్కడైనా సుందర చైతన్య సభలలో ప్రత్యక్షం! ఆహా! ఏమి వైభవం! ఏమి ప్రాభవం! ఎవరిది ఇదంతా! ఇదంతా సనాతనధర్మ వైభవమే! ఏనాటి పుణ్యఫలమో! వాసుదేవుని కృపా వీక్షణమో, వ్యాసవాల్మీకాదులు అభిషేకించిన పుణ్యతీర్థం నన్ను కరుణించింది. తీర్థపుగిన్నె నా చేతికి వచ్చింది. వినమ్రుడనై, వినీతుడనై వినియోగ భారాన్ని భుజాల కెత్తుకున్నాను. వితరణశీలినయ్యాను. నమ్మకమున్న వాణ్ణి గాని అమ్మకం తెలియని వాణ్ణి. అయితే నేమి? అమ్మి పెట్టేవాడు అచ్యుతు డయ్యాడు. వేడుకంతా వేదికవద్దే. చెప్పినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను వ్రాసి మూడు సంవత్సరాల క్రితం విడుదల చేశాను. వేలాది కాపీలు గంటలో ఎగిరిపోయాయి. చేసినట్లు చేయమన్న వాని చరిత్రను ఇప్పుడు వ్రాస్తున్నాను. ముస్తాబు కాకముందే మాకంటే మాకని ముచ్చటపడుతున్నారు వేలాది భక్తులు. నమ్మి నడచిన బ్రతుకు వమ్ము కాదు. జీవికి ఏనాడైనా ప్రధానమైంది సొమ్ము కాదు. రెండు దశాబ్దాలు ఆంధ్రావనిలో గీతాప్రవచనం చేశాను. తేట తెలుగులో ఉపనిషత్తులు వినిపించాను. భాగవతామృతాన్ని త్రాగించాను. రామాయణసాగరం వైపుకు నడిపించాను. ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ అనే దివ్య ద్వాదశాక్షరీ మంత్రాన్ని మిన్ను ముట్టేలా వాడవాడలా ప్రతిధ్వనింప చేశాను. సత్సంగాలు నెలకొల్పాను. సన్మార్గాన్ని బోధించాను. చేయవలసిన సందడంతా చేశాను. మహర్షుల వైభవాన్ని దర్శించిన నా హృదయం విశ్రాంతిని విసర్జించింది. నిద్రను నిర్జించింది. ఆరోగ్యాన్ని విస్మరించింది. నోరు మూతను పారేసుకుంది. కంఠం పగ్గాన్ని తెంచుకుంది. కాళ్ళు సంకెళ్ళను ఛేదించుకున్నాయి. చేతులు కట్లును వదిలించుకున్నాయి. ప్రవచనాలు జోరుగా సాగాయి. పాటలు శ్రావ్యంగా కాసెట్ల కెక్కాయి. ఊరూరు ప్రయాణాలయ్యాయి. చాప పరచినట్లు గ్రంథాలు వెలువడ్డాయి.పరిశ్రమ ఫలించింది. పరిస్థితి మారిపోయింది. ఇంతకాలం విని ఆనందించిన వారంతా ఇకమీదట కని తృప్తి చెందాలని తపన చెందుతున్నారు. ధర్మజీవనాన్ని గడిపేందుకు నడుం బిగిస్తున్నారు. ఇప్పుడు రామాయణం వారికి చాలా అవసరమై ఉంది. ఈ క్షణం కొరకే వేచియున్న నేను కలం కదిలించి, రాత్రింబవళ్ళు శ్రమించి, సాధకజన లోకానికి రామాయణాన్ని అందించాలని సంకల్పించాను. దానికి తోడు ఈనాటి సమాజానికి రామాయణం అవసరం ఎంతో ఉంది. తల్లిదండ్రుల మాట బిడ్డలు వినరు. బిడ్డల భవిష్యత్తును తల్లిదండ్రులు పట్టించుకోరు. భర్త మాట భార్య వినదు. భార్య సుఖాన్ని భర్త కనడు. గురువులపై శిష్యులకు గౌరవం లేదు. శిష్యులపై గురువులకు వాత్సల్యం లేదు. స్నేహితుల మధ్య నమ్మకాలు నశించాయి. బంధువుల మధ్య దూరాలు పెరిగాయి. వ్యాపారాలు, ఉద్యోగాలు, పాలకులు, పాలితులు అంతా కాలుష్యమే. కాపట్యమే. ఈ వ్యసనాన్ని పారద్రోలి, సద్వ్యవస్థను ఆహ్వానించాలని ధర్మవ్యవస్థను సమాజంలో ఆవిష్కరించాలని అభిలషించి, ఆశపడి దేశకాల పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకొని సామాజిక స్పృహను మదిలో నింపుకొని అధఃపతనమవుతున్న ఆధునిక సమాజానికి సనాతనధర్మ ప్రగతిని అందించాలని అజ్ఞాన అనారోగ్యంతో నీరసించిన సమాజానికి దివ్యారోగ్యాన్ని ప్రసాదించే జ్ఞానరక్తాన్ని ఎక్కించాలని, పట్టించాలని పట్టుపట్టి, పట్టుదలతో రామాయణాన్ని రచిస్తున్నాను. ఇది చైతన్య రామాయణం భక్తులకు సారథి. విమర్శకులకు వారధి. సాధకులకు పెన్నిధి. నిజానికి రామప్రభువు సన్నిధి. రామాయణంలో చైతన్యమూర్తి రామభద్రుడు. చైతన్యునిలో అదృశ్యశక్తి శ్యామభద్రుడు. కళ్ళ ముందు రాముడు మనసు వెనుక శ్యాముడు నేను మధ్యవర్తిని. మీకు మధ్యవర్తిని. మీ మధ్యవర్తిని. చైతన్య రామాయణమంతా వాల్మీకమే. అవాల్మీకాలు సుందరంగా గోచరించిన చోట వాటి చిరునామాలు తెలుపుకుంటూ నడిచాను. రాముని ఆలయమే రామాయణం అది భక్తుల పాలిటి దేవాలయం. విగ్రహం రామునిది ప్రతిష్ఠ వాల్మీకిది నా దేమి టంటారా? పరిచర్యలే. సేవలే. మెట్లు శుభ్రం చేయడం దారిని సుగమం చేయడం సున్నం కొట్టడం రంగులు పులమడం అంతే, రాజు కట్టిన వంతెనపై ప్రాకి చీమ నదిని దాటుతుంది. వాల్మీకి రామాయణాన్ని ఆశ్రయించి నేను నా కార్యాన్ని పూర్తి చేసుకున్నాను. చీమకు చేవ ఎంతో - మీకు తెలుసు. చైతన్యుని శక్తి అంతే - అని నాకు తెలుసు. కృషి రవ్వంత కృప కొండంత. అంతే అంతా. పుణ్యాత్ములారా ! శ్రీరామ చరితామృతం మన చేతి కందింది. శ్రీరామ పాదతీర్థం మనకు లభించింది. శ్రీరామ నామసుధ మనకు ప్రాప్తించింది. ఇక ఆలస్య మెందుకు? జుర్రుదామా! జుర్రెద మీ కథామృతము జుట్టెద మీ పదపంకజ తోయమున్ జుర్రెద రామనామమున జొబ్బిలుచున్న సుధారసంబు నే జుర్రెద జుఱ్ఱ జుఱ్ఱుగ రుచుల్ గనువారి పదంబు గూర్పవే తఱ్ఱుల తోడి పొత్తిడక దాశరథీ కరుణా పయోనిధీ "కళ్యాణరామా! కరుణామయా! నీ చరితామృతాన్ని, నీ పాదతీర్థాన్ని, నీ నామపీయూషాన్ని కడుపారా గ్రోలుతాను. "దశరథరామా! దయామయా! నీ నామసుధను, నీ కథామృతాన్ని జుట్టి జుణ్ణి తృప్తిచెందిన సత్పురుషుల సహచర్య భాగ్యమును నాకు ప్రసాదించు. "కోదండరామా! కోమల హృదయా! కఠినాత్ముల కూరిమిని ఖండించు తండ్రీ!" అన్నాడు ఆనాడు భద్రాచల రామదాసు. ఆ మాటే ఈనాడు నేనూ అంటున్నాను, వినమ్రుడనై. నిజ భక్తుల చరణధూళినై అంటూనే ఉంటాను. చల్లని చూపుల నల్లని స్వామి పదముల కడ వాడని పువ్వులా పడి ఉండాలని పరితపించే, పరిశ్రమించే..మీ…'''స్వామి సుందరచైతన్యానంద''' * '''చైతన్య రామాయణము''' PDF Book Link: https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/8/chaitanya-ramayanamu?sort=title # '''శ్రీ మద్రామాయణం''' videos link: https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/5/srimad-ramayanam?sort=title '''* స్వామి సుందర చైతన్వానంద pdf books,audios,videos Internet Archive Links:''' 1. https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330?query=swami+sundara+chaitanyananda 2. https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/1/chitanya-bhajans- ==[[చైతన్య భగవద్గీత]]== ఏనాటి పుణ్యఫలమో ఏ దివ్యాత్ముని కృపా వీక్షణమో బాల్యంలోనే నా మనస్సు బాలగోపాలుని బడి కెళ్ళి కూర్చుంది. అక్షరాలు నేర్చింది, పాఠాలు విన్నది అక్కడే. మాట లొచ్చింది, పాట లొచ్చింది ఆ బడి లోనే. 'తండ్రీ! నీవు మహోన్నతమైన తండ్రివి. నేను అర్హత లేని బిడ్డను. ఆశ ఒక్కటే నా ఆస్తి. అదే నా అర్హత. పారిజాత సుమాలను పట్టుకున్న చేతులతో నమస్కరిస్తూ ఉంటాను. తులసీ దళములను పట్టుకున్న హస్తాలను జోడించి వందన మంటూ ఉంటాను. నీ మాట వింటూ బ్రతుకుతాను. నీ భాషను పట్టుకొనే శక్తి లేనివాణ్ణి. నీ భావాన్ని ముట్టుకొనే సామర్థ్యం లేనివాణ్ణి.' ఇదంతా నా చిన్ననాటి వేడుకోలు. ఆ వేడుకోలు వెన్నుని చరణాల చెంతకు చేరుతుందని, తన వేడుకను ఆవిష్కరించే మహాకార్యంలో నన్ను వాడుకోవడం జరుగుతుందని నేను కలలో కూడా ఊహించ లేదు. గీత తోనే చెలిమి చేశాను గీతే నా కలిమి అని భావించాను మనస్సు పట్టుకోలేక పోయినా చేతులు గీతను విడిచి పెట్టేవి కావు. అదొక సుదినం. శుభదినం భగవద్వాణిపై గురి కుదిరింది భగవద్గీతపై మది నిలిచింది. '''య ఇమం పరమం గుహ్యం మద్బక్తే ష్వభిధాస్యతి |''' '''భక్తిం మయి పరాం కృత్వా మామే వైష్య త్యసంశయః ||''' '''న చ తస్మా న్మనుష్యేషు కశ్చిన్మే ప్రియకృత్తమః |''' '''భవితా న చ మే తస్మా దన్యః ప్రియతరో భువి ||''' ఈ గీతాశాస్త్రము అతి రహస్యము. దీనిని నా భక్తులకు ఉపదేశించే వాడు నాకు సరమ భక్తుడు అవుతాడు. నిస్సందేహంగా వాడు నన్నే పొందుతాడు. అర్జునా! అతని కంటే ప్రియమైన వాడు మానవ ప్రపంచంలో మరొకడ నేడు లేడు. మున్ముందు ఉండబోడు కూడా. ఈ రెండు శ్లోకాలు గీతను సమాప్తం చేస్తూ భగవంతుడు వినిపించిన అమూల్యమైన రత్నాలు అనే నా పాలిటి రత్నాల గనులు నన్ను సంపన్నుల్లోణ్ణి చేసిన రత్నరావులు, '''గీతా మే వరమా విద్యా బ్రహ్మరూపా న సంశయః''' భగవద్గీత ఒక్కటే నాకు శ్రేష్ఠమైన జ్ఞానము శీత పరమేశ్వరుని స్వరూపము. సంశయం లేదు. అంతే, ముక్కుపచ్చ లారని పూస వయస్సులో బుద్ధిలో భగవంతుని నింపుకొని, ఎవరి కొరకూ ఎదురు చూడకుండా గీతా ప్రచార భారాన్ని భుజాని కెత్తుకున్నాను. శక్తి ఉండి ఆ కార్యానికి పూనుకోలేదు భక్తి ఉందనే ధైర్యం వల్ల మానుకోలేదు. కొండ మోసిన వాడే అండగా నిలిచాడు సేవా పంటను దండిగా పండించాడు. త్రికరణ శుద్ధిగా నమ్మి నడిచి నందుకు మాటిచ్చిన వాడు మాటను నిలబెట్టు కున్నాడు. నాలుగు దశాబ్దాలు దేశం నలు చెరగులా గీతను వినిపించే భాగ్యాన్ని అనుగ్రహించాడు. ధన్యోం స్మి. భగవాన్! ధన్యోం పి. ఎన్నో గ్రంథాలు వ్రాశారు. గీతను వ్రాయ రెందుకని? ఎంతో కాలంగా ఇదే భక్తులు నాపై సంధిస్తున్న ప్రశ్న. వినతిని వినిపిస్తూనే ఉన్నా! ఆనతి వస్తే తప్పక వ్రాస్తా! - ఇదే భక్తులకు నే నిచ్చిన సమాధానం. ఆజ్ఞ అయింది. క్షణం ఆగకుండా శుభారంభం చేశా! రచన ఊపందు కుంది. చిత్ర విచిత్రంగా, నిత్య నూతనంగా రూపు దిద్దుకుంటూ సాగింది. అర్జునునికి బాహ్యంలో నిలబడి బోధించిన వాడు నాకు మాత్రం లోపలే స్థిరపడి గుట్టు విప్పాడు. తెలిసిందంతా వ్రాయలేక పోయాను. వ్రాయ గలిగిందంతా వ్రాశాను. తెలుసుకోవాలి తరించాలి అని భావించే పుణ్యాత్ములకు మరొకటి తెలియ నవసరం లేకుండా వ్రాశాను. శ్రమనే ఆహారంగా పరిశ్రమనే పానీయంగా నిరీక్షణే నిద్రగా భావించి అనంత సహనంతో నిరంతర మననంతో విచిత్రంగా కదులుతూ వినూత్నంగా కలలు కంటూ నడకను మరచి పరుగును వలచి సూర్యుణ్ణి విడిచి చంద్రుణ్ణి మరచి దీప జ్వాలకే అంకితమై కాలం తెలియకుండా కాళ్ళు మడచి కూర్చుని మాటలకు ప్రాణం పోస్తూ వాక్యాలకు వన్నె లద్దుతూ మది నంతా మాధవుని నింపుకొని హృది నంతా గీతామాతను నిలుపుకొని శంకరునికి కింకరుణ్ణ వంకరలు లేకుండా శంకలు కదలకుండా రెండు వేల పుటలను కుప్పపోసి నాలుగు సంపుటాల లోకి ఎత్తి నింపి భక్తుల భుజాలకు తగిలిస్తున్నా! అలా ఋషి ఋణాన్ని తీర్చుకుంటున్నా! '''నివేదన''' '''త త ద్వస్తు స్వభావజ్ఞః తత్పలం వేత్తి నాపరః |''' ఎవరికి ఏ వస్తు పరిజ్ఞాన ముందో వారికే దాని ఫలం పూర్ణంగా తెలుస్తుంది. భగవద్గీత ఏమిటో, ఏం చెబుతూ ఉందో, ఏ ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తూ ఉందో బ్రతుకునే సమర్పించుకొని అర్థం చేసుకున్నాను. గీతాసుగీతా కర్తవ్యా కిమన్యైః శాస్త్ర సంగ్రహైః ఇతర శాస్త్రాల ప్రసక్తి ఎందుకు? గీతను చక్కగా పఠిస్తే చాలు. అనే హితవాక్యం యొక్క ప్రభావ మేమిటో జీవితంలో చూశాను అందుకే, ఆరు పదులు నిండిన దశలో అనుభవాన్ని రంగరించి వ్రాశాను. గీతకు ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వస్తున్నాయి. వస్తూనే ఉంటాయి. ఎవరు ఎందుకు వ్రాశారో, వ్రాస్తున్నారో నాకు తెలియదు. గీతను ప్రవచించడం వేరు. గీతను రచించడం వేరు గీతను బోధించే వాళ్ళందరూ గీతను వ్రాయలేరు. వినే వారికి అర్థమయ్యే లాగా బోధించడం బోధకు అందరికీ బోధకులందరికీ సాధ్యం కాదు చదివే వారికి అర్థమయ్యే లాగా రచించడం కూడా రచయిత లందరికీ సాధ్యం కాదు. మరొక అడుగు ముందు కేస్తే గీత అర్థం కాని వాళ్ళు ఎలాగూ గీతను వ్రాయలేరు గీతను అర్థం చేసుకున్న వాళ్ళందరూ కూడా గీతను వ్రాయ గలరని చెప్పలేము. అందుచేతనే, భగవద్గీతకు ఎన్ని వ్యాఖ్యానాలు వచ్చినా వ్యాఖ్యానం అనగానే, శ్రీ శంకర భాష్యమే మనస్సులో మెదుల్తుంది అదే ప్రసన్నము. అదే గంభీరము. ప్రసన్న గంభీరము. కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుంటాయి కొందరికి కొన్ని వ్యాఖ్యానాలు బాగుండవు కొందరికి ఏవైనా బాగుంటాయి కొందరికి బాగున్నవే బాగుంటాయి. ఏది బాగు? ఏది ఓగు? తెలిసి చెప్ప గలిగే దెవరు? బాగు పడాలనే దృఢదీక్ష కలవారు బాగేమిటో తెలుసు కుంటారు. బాగును గ్రహించిన వారే ఇతరులకు బాగును అనుగ్రహించ గలరు. తాదృశానాం దశాం తాం తాం తాదృశా ఏవ జానతే! అలాంటి వారి స్థితిని అలాంటి వారే తెలుసుకుంటారు. ఇది చైతన్య భగవద్గీత నాకు తపః ఫలం మీకు పుణ్య ఫలం ఏదో సాదాగా చదివి ప్రక్కన పెట్టే గ్రంథం కాదు అప్పుడప్పుడు, అక్కడక్కడ కొన్ని కొన్ని పుటలు ఎన్నుకొని చదివేది అసలే కాదు. సొంతము సాదరంగా అధ్యయనం చేయవలసిన గ్రంథము బుద్ధితో పాటు భక్తిని తోడు చేసుకొని చదువ వలసిన గ్రంథము. భక్తి రేవ ఏనం గమయతి భక్తి రేవ ఏనం దర్శయతి భక్తి వశః పురుషః భక్తి చేయి పట్టుకొని భగవంతుని వద్దకు నడిపిస్తుంది భక్తి కళ్ళు తెరిపించి భగవంతుని చూపిస్తుంది ఎందుకనో తెలుసా? భగవంతుడు భక్తికి వశుడు. ఎవరి ఇంట్లో ఏదుందో, ఏది లేదో నాకు మాత్రం ఏం తెలుసు? అన్ని ఇళ్ళల్లో గీత ఉండాలి భగవంతుని దర్శించ డానికి ఆలయానికి వెళ్ళాలి. దేవాలయానికి వెళ్ళాలి గీత మీ గృహంలో ఉంటే, మీ గృహమే గీతా మందిర మవుతుంది గోవిందుడు గీత లోనే ఉన్నందున గోవింద మందిర మవుతుంది. గీతాశ్రయో_హం తిష్ఠామి గీతా మే చోత్తమం గృహమ్ ! నేను గీతను ఆశ్రయించుకొని ఉంటాను. గీతే నా నివాస స్థానము ఇది ఎవరో ఎవరికో చెప్పింది కాదు. భర్త భార్యకు చెప్పింది అడిగింది ధరణి. తన చిరునామా ఎక్కడో చెప్పింది ధరణీపతి. ఇది వరాహపురాణం లోని వార్త. భూదేవి ప్రశ్నించింది అంటే భూలోక వాసు లందరి పక్షాన ప్రశ్నించిందని అర్థము భూదేవికి చిరునామా నందించాడు అంటే భూలోక వాసు లందరికీ అందించాడని అర్థము. గీత మన ఇంట్లో ఉంటే చాలు మన ఇంటికి రమ్మని అచ్యుతుని ఆహ్వానించ నవసరం లేదు మనందరము అచ్యుతుని ఇంటి లోనే ఆనందంగా ఉంటాము. గృహమే గుడి గోవిందుని దర్శించాలని భావించే భక్తులకు ఎన్ని గుళ్ళని నిర్మించ గలను? గూళ్ళనే గుడులుగా మారిస్తే ఎలా ఉంటుందని ఆలోచించాను. ఇలా ఉంటుంది అనిపించింది అదే చైతన్య భగవద్గీత. సర్వం సఫలం - సర్వం సంపూర్ణం నా ఆశయం నెరవేరింది. నా ఏకైక వాంఛ తీరి పోయింది నా బ్రతుకు సఫల మైంది. పురుషార్థం సిద్ధించింది. చాలు. చాలు. చాలు. భగవదారాధన సమాప్త మైంది భక్తులకు ప్రసాదం ప్రాప్తించింది. మహాకృతి మహోజ్జ్వలంగా సమాప్త మైంది కృతి కర్త ఎవరు? కృతి భర్త ఎవరు? కృతి భర్త నేను కాదని మీకే తెలుసు కృతి కర్తను నేను అనేది మీ భావన కాదని చెప్పేందుకే చివరగా ఈ పొడి మాటలు. కర్తను కాను అంటే పనిముట్టును అనుకుంటా రేమో! పనిముట్టును కానే కాను; పనిని ముట్టుకున్నాను. అంతే. కర్తా బహిః అకర్తా న్తః బాహ్యానికి కర్తగా కనిపిస్తున్నా ఆంతర్యంలో అకర్త గానే ఉన్నా! కృతి భర్తే కృతి కర్త కృతజ్ఞత చెప్పే ధైర్యం లేదు ఐదు పది చేసి తల వంచుతున్నా! అలాగే ఉంటానని విన్నవించు కుంటున్నా! కృతార్థుణ్ణయ్యా నని వినమ్రుణ్ణి పలుకుతున్నా! మనసైన మాట శతాధిక గ్రంథాలను ప్రచురించే అదృష్టానికి నోచుకుంది సుందర చైతన్యాశ్రమం. ఎంతో కాలంగా సర్వులూ ఎదురు చూచిన గ్రంథం చైతన్య భగవద్గీత కూడా ఎదలను అలరించేందుకు ఆవిర్భవించింది. ఎందరో ఎన్నో విధాలుగా ఈ కార్యక్రమాలలో వారి వారి సేవలను అందించి తృప్తి చెందారు. అందరికీ ఆశ్రమం ఋణపడి ఉంటుంది. ఇక ప్రస్తుత విషయం చైతన్య భగవద్గీత. రెండు వేల పుటల గ్రంథాన్ని అచ్చు తప్పులు దిద్దుతూ, సవరించి సరి చేయడం సాధారణమైన కార్యం కాదు. బాల్యం లోనే కదిలిన ప్రస్థానము. నాపై ఎందరి ప్రభావ ముందో నాకే తెలియదు. బాల్యం లోనే విశేషంగా గ్రంథ పఠనం చేశాను. అవి ఎంత గానో నన్ను ఉత్తేజ పరచాయి. ఎందరో మహాత్ముల జీవితాలు, బోధలు నన్ను ప్రభావితం చేశాయి. తనదైన శైలిలో సమాజం కూడా తన వంతు పాత్రను తాను నిర్వహించింది. విశేషగ్రంథ పరిచయం, అశేష జన సంసర్గం కలవాణ్ణి. పేరు పేరున ఎందరికి కృతజ్ఞతలు చెప్పేది? ఎన్ని గ్రంథాలను ఉటంకించేది? ఎలాగూ ఉండనే ఉంది మూలమంత్రం, 'అందరికీ వందనాలు'. దాని తోనే ప్రస్తుతానికి సరిపెట్టు కుంటున్నా. చివరగా మీ అందరికీ నా మనసైన మాట. ఇలాంటి గ్రంథాలు అరుదుగా ఉంటాయి. దొరికి నపుడే దోచుకోవాలి. హృదయంలో దాచుకోవాలి. జీవించి నంత కాలం తోడుగా ఉండ వలసిన గ్రంథము. పుస్తకాన్ని పుస్తకంగా ఉంచకుండా, శ్రమించి మస్తకానికి పట్టించండి. మన వద్ద ఉన్నది మనది కాదు మన మనస్సు కెక్కిందే మనది. సద్భావన సత్కార్యాన్ని రూపొందిస్తుంది సత్కార్యం సత్ఫలితాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. పుణ్య ఫల విశేషంగా తీర్థపు గిన్నె పూజారి చేతికి వచ్చినట్లు, చైతన్య భగవద్గీత గ్రంథాన్ని అందించే అదృష్టం మమ్మల్ని వరించింది. ఈ గ్రంథం మీది. మీతో ఉండ వలసింది మీరు కొనండి. మరి కొందరి చేత కొనిపించండి. మీరు శ్రద్ధతో చదవండి. ఇతరుల చేత చదివించండి కానుకగా ఎవరి కైనా సమర్పిస్తారా? ఇంతకు మించిన అమూల్యమైన రత్నం ఎక్కడ దొరుకుతుంది? …సర్వేజనాః సుఖినో భవన్తు ..ప్రణవ ప్రేమలతో..గీతామాత సేవలో ==[[చైతన్య భగవద్గీత]] వీడియోస్ == * SRIMADBHAGAVADGITA SUNDARACHAITANYA LYRICAL VIDEOS 18 CHAPTERS SLOKAM WITH BHAVAM PLAYLIST [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/13/srimadbhagavadgita-sundarachaitanya?sort=title] * BHAGAVADGITA Introduction_dhyanaslokas - 1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/7/introduction_dhyanaslokas] * 01.Arjuna Vishada Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/8/arjuna-vishada-yogam] * 02.Saankya Yogam - 6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/9/saankya-yogam] * 03.Karma Yogam#44 - 13 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/23/karma-yogam%2344] * 04.Gyana Yogam - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/15/gyana-yogam] * 05.Karma Sanyasa Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/16/karma-sanyasa-yogam] * 06.Atma Samyama Yogam - 4 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/6/atma-samyama-yogam] * 07.Vignana Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/49/vignana-yogam] * 08.Akshara Parabrahma Yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/48/akshara-parabrahma-yogam] * 09.Raja Vidya Raja Guhya Yogam# 50 - 8 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/32/raja-vidya-raja-guhya-yogam%23-50] * 10. Vibhuti Yogam…6 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/56/10.-vibhuti-yogam] * 11.vishwarupa sandarshana yogam - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/17/vishwarupa-sandarshana-yogam] * 12.BhaktiYogamu - 2 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/51/-bhaktiyogamu] * 13. Ksetra kshetrgna vibhaga yogamu…1 Items [https://archive.org/details/@sundarachitanyam_ysreddy/lists/67/13.-ksetra-kshetrgna-vibhaga-yogamu] =='''చైతన్య పాంచజన్యం'''== ==మనసైన మాట== ఎంత మందితో నాకు పరిచయాలు ఉన్నాయి; ఎవరెవరు నాకు తెలుసు అనే ఆలోచనల కన్నా, నాతో నాకు ఎంత వరకు పరిచయం? అనే ప్రశ్న వేసుకోగలిగితే, ఆ క్షణమే జీవితం ఒక అందమైన మలుపు తిరుగుతుంది. సదవగాహనకు మనస్సు సిద్ధ పడుతుంది. ఆ నిముషం నుండి బ్రతుకు సరళంగా, సజావుగా సాగుతుంది. నేను ఒక్కట్లే. కాని, నాలో నేను తొంగి చూసినపుడు తెలుస్తుంది నేను ఒక్కడిగా లేనవి. వాలో నేను ఇద్దరుగా ఉన్నానని. రెండుగా ఉన్నానని. (1) నాలో వాంఛలు ఉన్నాయి; వ్యథలు ఉన్నాయి. బాధలు ఉన్నాయి; అపజయాలు ఉన్నాయి. గాయాలు ఉన్నాయి. చెప్పుకోలేని గాథ లున్నాయి. ఇలా నేను ఒకణ్ణి. ఇలా ఉండాలని ఎవరైనా ఎందుకు అనుకుంటారు? కాని అలా ఉన్నారు. మరోలా ఉండలేకపోతున్నారు అంటే, ఈ విధమైన జీవనము వెనుక బలమైన కారణా లున్నాయి. ధర్మాలున్నాయి. నియతి ఉంది. నేను ఇలా ఉండటానికి ఏది కారణమో, నా జీవితం ఇలా ఉండటానికి ఏ నియతి కారణమో, అదే నా పరిసరాల్లో ఉంది. ప్రపంచంలో ఉంది. వ్యక్తులలో ఉంది. వారి ప్రవర్తనల లోనూ ఉంది. ఆ సమయంలో అలా ప్రవర్తించకుండా ఉంటే బావుండేది. అక్కడ అలా చేసి ఉంటే బావుండేది అనే మాటలు పలికేది మనమే. చేయకూడని దానిని ఎవరు చేయమన్నారు? చేయవలసిన దానిని ఆపమని చెప్పిం దెవరు? మానుకున్నది మనమే. పూనుకున్నదీ మనమే. అంతా తెలిసే చేశాం. అప్పుడు మరోలా చేయటం, మరో విధంగా ఉండటం సాధ్య మయ్యేది కాదు అని ఇప్పుడు కూడా తెలుసుకోలేక పోతున్నాం. చేయవలసింది ఎంతైనా ఉండవచ్చు. చేయగలిగిందే మనం చేయగలం. ఉండవలసినవే మన వద్ద ఉంటాయి. లేనివి రావచ్చు. మన కొరకు లేనివి రమ్మన్నా రావు. పోయేందుకు వచ్చినవి ఉండమన్నా ఉండవు. ఉండటానికి వచ్చినవి పొమ్మన్నా పోవు. మనకు ఇష్టం లేనివి ఎన్నో మనం చేస్తున్నాము. ఇతరులు చేసే వాటిని ప్రశ్నించే హక్కు మనకు ఎక్కడుంది? నా జీవితంలో అయినా, పరుల జీవితంలో అయినా, ప్రపంచంలో అయినా జరుగవలసినవియే జరుగుతున్నాయి. జరుగకూడనివి అయితే ఎందుకు జరుగుతాయి? గతంలో ఇలాగే జరిగాయి. చైతన్య పాంచజన్యం వర్తమానంలో కూడా ఇచే రాగం. భవిష్యత్తులో కూడా ఇదే పాట. ఇదే బాట, ఇదే జీవితంలో ఘర్షణ. జీవిలో సంఘర్షణ. మనిషిలో అంతా ఇంతేనా? బ్రతుకంతా బాధలేనా? నాలో ఇంకేమైనా ఉందా? ఉంది. అదే ఆ రెండో నేను. (2) నాలో తృప్తి ఉంది. విశ్రాంతి ఉంది. హాయి ఉంది. సాధించినవి ఉన్నాయి. ప్రేమ ఉంది. దయ ఉంది. సానుభూతి ఉంది. ఇలా నేను మరొకణ్ణి. ఏదీ అవసరం లేనివాణ్ణి, ఎవరూ అవసరం లేనివాణ్ణి. దేనినీ కాదనలేని వాణ్ణి; ఎవరినీ కాదనలేని వాణ్ణి. సుఖాన్ని కోరనివాణ్ణి; సుఖమై ఉండేవాణ్ణి. ఉండాలి అమకోని వాణి; ఎప్పుడూ ఉండేవాణ్ణి. అందగాణ్ణి కాదు; అందంగా ఉంటాను. మాటలు లేవు: మాట్లాడుతాము. పాటలు రావు; పాడుతాను. పోవాలి అనుకోను; ఉండాలి అని భావించను. పోయినా ఉండేవాణ్ణి; పోకుండా ఉండేవాణ్ణి. రమ్మని పిలవని వాణ్ణి పొమ్మని చెప్పని వాణ్ణి. అదిగా ఇదిగా ఉండనివాణ్ణి ఏదోగా ఉండని వాణ్ణి వేమగా ఉండేవాణ్ణి. చలికి చెలికాణ్ణి. వానకు వేస్తాన్ని. ఎండకు మిత్రుణ్ణి. కాలంతో కలసి తిరుగుతాము. గాలితో చేతులు కలిపి షికారు కెళ్తాను. వెన్నెలను వాటేసుకొని ఊరేగుతాను. ఇదే జీవితంలో సరళత్వం. జీవికి సమత్వం. మనిషి తనలో తాము ఇలా లేదా? ఈ జీవన కళ తనకు లేదా? తనది కాదా? అవును.. తనదే. నీదే. నాదే. ఇదే ఆ రెండో నేను. నీవు ఒక్కడివే. ఎలా ఉంటావు రెండుగా? - రెండు ఉన్నా, ఉన్న దొక్కటే. నీవుగా ఉన్న దొక్కటే. అదేదో మనం తేల్చుకోవాలి. నీవు, మొదటి నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో కాంతి మిగలదు. నీవు, రెండవ నీవే అయితే, ఇక జీవితంలో అశాంతి నిలవదు. ఇది తేలాలి. అప్పుడే, బ్రతుకు తేలిక పడుతుంది. తేలిపోతుంది. లేదా అమాంతం, ఆసాంతం మునిగిపోతుంది. శనిని వలచి మునిగిపోవడమా? మునిని తలచి తేలిపోవడమా? తరించిపోవడమా? ఇదే నిర్ణయం కావాలి. ఇదే బుద్దిలో స్పష్టత. బ్రతుకులో వరిష్ఠత. అందమైనవి. అమోఘమైనవి. అద్భుతమైనవి - ఎన్నో ఉన్నాయి ఈ ప్రపంచంలో. వినీలాకాశము పచ్చని పాలము సాగర జలము - అందంగా ఉంటాయి. వాల్మీకి కవిత్వం నారదుని సంగీతం విశ్వకర్మ నిర్మాణం - అమోఘంగా ఉంటాయి. రవీంద్రుని గేయాలు రవివర్మ చిత్రాలు తిక్కన పద్యాలు పోతన పలుకులు అద్భుతంగా ఉంటాయి. అన్నీ ఆకర్షణలే. అన్నీ అందాలే. ఆనందాలే. అద్భుతాలే. అన్నిటికన్నా అందమైనది, ఆకర్షణీయమైనది. అద్భుతమైనది ఏదయినా ఒక్కటి చెప్పండి అవి మీరెవరన్నా నన్ను అడిగితే, "స్పష్టత" అని సమాధానం చెబుతాను. స్పష్టత అంటే ఏ సంశయం లేకుండా ఉన్నది ఉన్నట్లు స్వచ్చంగా తెలియటం. అందుకే నేమో, "జ్ఞానానికి సమమైన పవిత్ర వస్తువు లేదు" అన్నది భగవద్గీత. ఈ విషయంలో మన శాస్త్రాలు విలక్షణంగా శోధిస్తాయి. మన మహర్షులు వైభవంతో ప్రకాశిస్తారు. జ్ఞానము హృదయంలో వెన్నెలను కాయిస్తుంది. బుద్ధిలో స్పష్టంగా మనస్సులో మల్లెలను పూయిస్తుంది. మనం ఏదో చేయాలని ప్రపంచానికి రాలేదు. ఏదో కావాలని ప్రారబ్ధంతో కలసి వచ్చాము. మనం ఏమి కాలేకపోయామని, ఏదీ చేయలేకపోయా మని కాలం చూస్తూ కూర్చోదు. పరుగు లెత్తే కాలాన్ని మనం కూర్చోబెట్టలేము. మనం శాంతిలో పవ్వళించే దెలాగో అర్థం చేసుకోవాలి. పరమార్థాన్ని పొంది తరించాలి. అందుకే పుస్తకాలకు గుడి కట్టిన సుందర చైతన్యాశ్రమం మరీ మడి కట్టుకొని ఈ పుస్తకాన్ని ప్రపంచానికి సమర్పిస్తోంది. నిక్కమైన మంచి నీల మొక్కటి చాలు" అన్నట్లు, ఈ ఒక్క పుస్తకం మస్తకంలో స్పష్టతను కలిగించి, నిష్టను పెంచుతుందని, బ్రహ్మనిష్ఠ వైపు మనిషిని త్రిప్పుతుందని ప్రగాఢంగా విశ్వసిస్తున్నాను. సంతోషంతో మీ చేతుల్లో పెడుతున్నాను. నేను శ్రమించినా, మీరు ఈ గ్రంధము తాంతాన్ని, విశ్రాంతాన్ని, ప్రశాంతాన్ని ప్రసాదిస్తుంది అనే భావన రాగానే శ్రమ కూడా ఆశ్రమ జీవనమంత హాయిగా ఉంది. నిజం చెప్పాలంటే, రచనలో నాకు ఏవేవో తెలిసి ఉండవచ్చు. కాని, శ్రమ మాత్రం ఎప్పుడూ తెలిసి రాలేదు. నేను శ్రమించి ఉండొచ్చు. శ్రమ పడలేదు. వాది రచన కాదు. నేను రచించలేదు. నాది అర్చన. రచన నాకు అర్చన. అర్చనలో 'నేను' ఎలా ఉంటాను? నేనే లేను. ఇక శ్రమ ఎవరికి? అర్చించటం అదృష్టం. అదృష్టఫలం. పూజారి నేనే అయినా, ఆలయాన్ని కొందరు చిమ్ముతారు. కొందరు పూలు కోసి పెడతారు. కొందరు దీపారాధన చేస్తారు. కొందరు పూజలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొని తృప్తి చెందుతారు. పూజా ఫలము నీకే ఉండనీ పూజే ఫలముగ మాకు మిగలనీ సలిలము నిండిన మా నయనాలలో కదలక నీ రూపు మిగిలిపోన అని, చైతన్య గానాన్ని పాడుకొంటూ తన్మయత్వం చెందుతారు. ఇది చైతన్య పాంచజన్యం 'హరహర మహాదేవ' - అంటూ' భంభం అని మ్రోగిన శంఖారావం. ఆశ్రమం ప్రచురించిన ఎన్నో గ్రంధాలు రికార్డు స్థాయిలో పాఠకుల చేతుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఎందరికో, ఎంతగానో స్ఫూర్తి నిచ్చాయి. తృప్తి నిచ్చాయి. కాని, "చైతన్య పాంచజన్యం" గ్రంథం వేరు. ఈ గ్రంథం నాకే ఎనలేని తృప్తి నిచ్చింది. దీపాన్ని దర్శించినంతగా తృప్తిపడ్డాను. ఎన్నో గ్రంథాలకు తల్లివైన నాకు ఈ గ్రంథం ముద్దుబిడ్డ అయింది. ఈ గ్రంధం పాఠకులకు ఎనలేని స్ఫూర్తిని ఇస్తుందని భావిస్తున్నాను. ముముక్షువులకు అమృతపానం లాంటిదని నా అభిప్రాయం. ఎక్కువ పుటలున్న ఈ గ్రంథం తక్కువ కాలంలో వెలువడింది. సమయం అబ్బే లేదు. అయినా సుందరంగా తయారైంది. శారదా మందిరంగా కళకళలాడింది. ఈ పవిత్ర కార్యంలో ఎందరో తమ వంతు సేవలను అందించి పుణ్యాన్ని చేరుకున్నారు. ఆశ్రమవాసులు, సత్సంగ్ సభ్యులు కంప్యూటర్ టైప్ సెట్టింగ్లోను, ఫోటో డిజైనింగ్, ప్రూఫ్ రీడింగ్ తదితర సేవలలో తృప్తి చెందారు. ఇక చివరగా, స్పష్టతకు ప్రతిరూపంగా శోభిస్తూ, పరమాత్మ ప్రసాదంగా అందిన ఈ గ్రంథము ముముక్షువులకు సుస్పష్టంగా అర్థమయ్యేలా ఆశీర్వదించమని మురళీకృష్ణ స్వామిని వేడుకొంటున్నాను… మీ … స్వామి సుందర చైతన్యానంద =='''వేదసంస్కృతి - ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''== ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ! ఈ మంత్రం ఎందుకు జపించాలి.? ఇప్పటికి సరిగ్గా 1500 సంవత్సరాల క్రితం సంఘటన. ఒక ముసలివాడు ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని వల్లెవేస్తూ గంగానది తీరంలో నడుస్తున్నాడు. చేతిలో జపమాల మెడలో రుద్రాక్ష హారం ధరించాడు. ఈ ”ఓం భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రం చదవడం వలన ఆ తరంగాలు కలిపురుషుడుని తాకాయి. ఎక్కడి నుండి వస్తున్నది ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్ర శబ్దం అని చుట్టూ పరికించాడు. గంగానది తీరంలో ఒక బక్కచిక్కిన ముదుసలి '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ'''అనే నామాన్ని జపించడం చూసి ఆ మంత్ర జపాన్ని ఆపాలని ఆ ముసలివాడి దగ్గరికి వెళ్లి పట్టుకోబోయాడు. అయన మీద చేయి వేసిన వెంటనే ఎగిరి అర యోజన దూరంలో పడ్డాడు. కొంతసేపు ఏమి జరిగిందో తెలియక చూస్తే ఆ ముసలివాడు ముందు ఎక్కడో ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ వెళ్తున్నాడు. ఎలాగైనా పట్టుకుని నామజపాన్ని ఆపాలని దగ్గరికి వెళ్ళాడు. పట్టుకోబోతే ఈసారి యోజనం దూరంలో పడ్డాడు. ఆ దెబ్బకి కలిపురుషుడు గజగజ ఒణికిపోయాడు. చూస్తే బక్కచిక్కి ఉన్నాడు. గట్టిగా గాలి వస్తే ఎగిరేలా ఉన్నాడు. కాని పట్టుకుందామంటే నేను ఎక్కడో పడుతున్నాను. ఒకవేళ నాశక్తి సన్నగిల్లిందా? కలియుగం ఆరంభంలో కృష్ణుడు వలన నా రాక ఆలస్యం అయింది. ఇదేమైన శ్రీకృష్ణుడి మాయా ప్రభావమా? అసలు ఇంతకీ ఆ ముసలివాడు ఎవ్వడు. శివుడా? విష్ణువా? అనుకుంటూ ఉండగా అటుగా వెళ్తున్న ”వేదవ్యాసుడు” కనిపించాడు. కలి వెంటనే వ్యాసుడు దగ్గరికి వెళ్లి మహానుభావ సమయానికి వచ్చావు. నా సందేహాన్ని నివృత్తి చేయండి. అన్నాడు. వ్యాసుడు నవ్వి. ఇది నీరాజ్యం. ఈకలికాలం నీది. నీకు సందేహమా? ఏ ఇద్దరుని సక్రమంగా ఉండనివ్వవు. ఎవరైనా కలిసున్నారంటే కళ్ళలో నిప్పులు పోసుకుంటావు. ఇలాంటి నీకు నా అవసరం ఏముంది? ఇంతకి నువ్వు కుశలమే కదా! కుశలమే! నారాజ్యంలో నేను కాక నువ్వు పాలించవు. కదా! అదిగో ఆ దూరంగా వెళ్తున్నాడే ఆ ముసలివాడు ఎవరు? ఆయన్ని పట్టుకోబోతే నా బలం సరిపోవడం లేదు. ఇదసలు నా రాజ్యమేనా? లేక మీరందరూ కలిసి నన్ను మాయ చేస్తున్నారా? చెప్పండి అని వేడుకున్నాడు. వేదవ్యాసుడు నవ్వి, ఓహో అదా నీ సందేహం. అయన పరమ విష్ణు భక్తుడు. అయన జపించే నామం వలన విష్ణు శక్తి ఉత్పన్నమై నిన్ను దగ్గరికి రానివ్వదు. పట్టుకోవాలని ప్రయత్నించవా! విష్ణువు నిన్ను నాశనం చేసి కలియుగాన్నే లేకుండా చేస్తాడు. త్రికరణ శుద్దిగా నిత్యం ” ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” అనే నామాన్ని ఎవరు పఠిస్తూ ఉంటారో వారిని నువ్వు కనీసం తాకనుకూడా తాకలేవు. కనుక ”ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ” ఈ మంత్రాన్ని ప్రజలు పట్టుకునే లోపే నువ్వు పట్టుకో. లేదంటే నీ రాజ్యంలో నువ్వు ఉండలేవు. అని చెప్పి వెళ్ళిపోయాడు. ఇంతటి మహత్తరమైన ఈ మంత్రాన్ని నిత్యం జపించండి. '''ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ''' ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ ఓం నమో భగవతే వాసుదేవాయ '''వేదసంస్కృతి'''ఆశ్రమాలు #సుందర చైతన్యాశ్రమం దవలైశ్వరం, [[రాజమండ్రి|రాజమహేంద్రవరం]]. #[[సుందర చైతన్య ఆశ్రమం|సుందర చైతన్యాశ్రమం]] దు౦డిగల్, [[హైదరాబాద్]]. #సుందర చైతన్యాశ్రమం [[విశాఖపట్నం]]. == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:నెల్లూరు జిల్లా ఆధ్యాత్మిక గురువులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:హిందూ గురువులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] bq2z49pbmsasgt7ohg5201qqyytdwsb 1 160873 4955091 4948110 2026-09-09T04:06:08Z ChaduvariAWBNew 66218 AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955091 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} ==[[మధుర మీనాక్షి దేవాలయం]] విలీనం== [[మధుర మీనాక్షి దేవాలయం]] ను ఈ వ్యాసంలో విలీనం చేసితిని.----[[File:Plume pen w.gif|30px|]][[వాడుకరి:Kvr.lohith|<span style="text-shadow:#EE82EE 3px 3px 2px;"><font color="#0000FF"><b> కె.వెంకటరమణ </b></font></span>]]^{[[User talk:kvr.lohith|<font color="#FF007F"> చర్చ </font>]]} 17:25, 7 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) <br /><center><div style="text-align:left;width:80%;padding:1em;బార్డర్:solid 2px gold;background:#99ffff;color:green;font-blue:bold"> # (ప్రస్తు • గత) 17:22, 7 ఏప్రిల్ 2014‎ Kvr.lohith (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ చి . . (225 బైట్లు) (+128)‎ . . (వర్గం:విలీనం నుండి దారిమార్పు తరగతి వ్యాసాలు చేర్చబడింది (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)) (3 మార్పులను రద్దుచేయి • దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి) # (ప్రస్తు • గత) 17:22, 7 ఏప్రిల్ 2014‎ Kvr.lohith (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ . . (97 బైట్లు) (-8,979)‎ . . (మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం లో విలీనం చేసితిని) (దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి) # (ప్రస్తు • గత) 11:13, 23 ఫిబ్రవరి 2014‎ Kvr.lohith (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ . . (9,076 బైట్లు) (+88)‎ . . (<nowiki>{{విలీనం|మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం}}</nowiki>) (దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి) # (ప్రస్తు • గత) 17:11, 18 ఫిబ్రవరి 2014‎ C.Chandra Kanth Rao (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ . . (8,988 బైట్లు) (-12)‎ . . (దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి • కృతజ్ఞత తెలుపు) # (ప్రస్తు • గత) 17:10, 18 ఫిబ్రవరి 2014‎ C.Chandra Kanth Rao (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ . . (9,000 బైట్లు) (+9,000)‎ . . (హిందూదేవాలయాలు వ్యాసం నుంచి కాపి) (కృతజ్ఞత తెలుపు) </div></center><br /> == ఈ వారంవ్యాసం పరిగణన == {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2015|వారం=15}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరిగణన}} ==ఈ వారం వ్యాసంగా పునః పరిగణన== {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} ibs36gledtfqotqmm9ua6rtro6e8gfu 4955142 4955091 2026-09-09T04:20:47Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955142 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|29 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} ==[[మధుర మీనాక్షి దేవాలయం]] విలీనం== [[మధుర మీనాక్షి దేవాలయం]] ను ఈ వ్యాసంలో విలీనం చేసితిని.----[[File:Plume pen w.gif|30px|]][[వాడుకరి:Kvr.lohith|<span style="text-shadow:#EE82EE 3px 3px 2px;"><font color="#0000FF"><b> కె.వెంకటరమణ </b></font></span>]]^{[[User talk:kvr.lohith|<font color="#FF007F"> చర్చ </font>]]} 17:25, 7 ఏప్రిల్ 2014 (UTC) <br /><center><div style="text-align:left;width:80%;padding:1em;బార్డర్:solid 2px gold;background:#99ffff;color:green;font-blue:bold"> # (ప్రస్తు • గత) 17:22, 7 ఏప్రిల్ 2014‎ Kvr.lohith (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ చి . . (225 బైట్లు) (+128)‎ . . (వర్గం:విలీనం నుండి దారిమార్పు తరగతి వ్యాసాలు చేర్చబడింది (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి)) (3 మార్పులను రద్దుచేయి • దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి) # (ప్రస్తు • గత) 17:22, 7 ఏప్రిల్ 2014‎ Kvr.lohith (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ . . (97 బైట్లు) (-8,979)‎ . . (మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం లో విలీనం చేసితిని) (దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి) # (ప్రస్తు • గత) 11:13, 23 ఫిబ్రవరి 2014‎ Kvr.lohith (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ . . (9,076 బైట్లు) (+88)‎ . . (<nowiki>{{విలీనం|మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయం}}</nowiki>) (దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి) # (ప్రస్తు • గత) 17:11, 18 ఫిబ్రవరి 2014‎ C.Chandra Kanth Rao (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ . . (8,988 బైట్లు) (-12)‎ . . (దిద్దుబాటు రద్దుచెయ్యి • కృతజ్ఞత తెలుపు) # (ప్రస్తు • గత) 17:10, 18 ఫిబ్రవరి 2014‎ C.Chandra Kanth Rao (చర్చ • రచనలు • నిరోధించు)‎ . . (9,000 బైట్లు) (+9,000)‎ . . (హిందూదేవాలయాలు వ్యాసం నుంచి కాపి) (కృతజ్ఞత తెలుపు) </div></center><br /> == ఈ వారంవ్యాసం పరిగణన == {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2015|వారం=15}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరిగణన}} ==ఈ వారం వ్యాసంగా పునః పరిగణన== {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} 0slfgmd1iayb71f5x0a7uz2r5fgn5dx 0 161045 4954931 4719998 2026-09-08T15:11:20Z Raghurama Raju 1957 146551 /* జననం, విద్యాభాస్యం */ వ్యాకరణం స్థిరం 4954931 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Indian_politician | name = సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి | image = Suravaram Sudhakar Reddy in Hyderabad Book Fair 2019 - 2 (cropped).jpg | imagesize= 250px | caption = సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి | birth_date ={{Birth date and age|1942|03|25|df=y}} | birth_place =[[కొండ్రావుపల్లి]], [[మహబూబ్ నగర్]] జిల్లా, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | residence = | death_date = 22 ఆగస్టు 2025 | death_place = | constituency = [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు]] | salary = | term = | predecessor = | successor = | party =[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] | spouse = డాక్టర్‌ బీవీ విజయలక్ష్మి | children = నిఖిల్, కపిల్‌ | website = | footnotes = | date = | | year = | | source = |parents=ఈశ్వరమ్మ, వెంకట్రామిరెడ్డి}} '''సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి''' (1942 మార్చి 25 - 2025 ఆగస్టు 22), భారతీయ వ్యవపాయదారుడు, పాత్రికేయుడు, సామాజిక కార్యకర్త. ఆయన రెండుసార్లు [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు|లోక్‌సభ సభ్యుడిగా]] ఎన్నికయ్యాడు. సుధాకర్‌రెడ్డి తెలంగాణ ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. మొదట్లో భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు మద్దతు తెలిపిన సీపీఐ పార్టీ తర్వాత ప్రత్యేక ప్యాకేజీతో తెలంగాణలోని వెనుకబాటుతనాన్ని రూపుమాపవచ్చని భావించింది. అయితే ఆ తర్వాత ప్రత్యేక రాష్ట్రం తప్ప వేరే మార్గం లేదని గుర్తించి సీపీఐ వైఖరిని మార్చుకుంది. ఈ నిర్ణయం మారడంలో సురవరం సుధాకర్‌ రెడ్డి ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి సీపీఐకి జాతీయ స్థాయిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి నాయకత్వం వహించిన రెండవ నాయకుడు. ఆయన 25 సంవత్సరాలు సీపీఐ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పని చేశాడు. ==జననం, విద్యాభాస్యం== సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి సొంతూరు ఉమ్మడి [[మహబూబ్​నగర్]] జిల్లా​లోని [[జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా]], [[ఉండవెల్లి మండలం|ఉండవెల్లి మండలండలం]] [[కంచుపాడు]]. ఆయన తన అమ్మమ్మగారి ఊరు [[కోడేరు మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|కోడేరు మండలం]] [[కొండ్రావుపల్లి]] గ్రామంలో 1942 మార్చి 25న ఈశ్వరమ్మ, వెంకట్రామిరెడ్డి దంపతులకు జన్మించాడు. అతని తండ్రి స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు వెంకట్రామిరెడ్డి. వెంకట్రామిరెడ్డి తెలంగాణ సాయుధ పోరాటంలోనూ పాల్గొన్నాడు. [[కర్నూలు|కర్నూల్‌]]<nowiki/>లోని మున్సిపల్ హైస్కూల్, కోల్స్ మెమోరియల్ హైస్కూల్‌లలో ఆయన విద్యాభ్యాసం కొనసాగింది. 1964లో కర్నూల్‌లో బీఏ పూర్తిచేసి, 1967లో [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>లోని ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ లా కాలేజీ నుంచి ఎల్‌ ఎల్‌ బీ పట్టా పొందాడు. అయన తన చదువు కోసం కర్నూలు వెళ్లి 15 ఏళ్ల వయసులో తమ పాఠశాలకు బ్లాక్‌ బోర్డులు, పుస్తకాలు కావాలంటూ జరిగిన నిరసన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. విద్యార్థి దశలో ఉన్నప్పుడే సుధాకర్​ రెడ్డి కమ్యూనిస్టు భావజాలానికి ఆకర్షితుడయ్యాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == 1974 ఫిబ్రవరి 19న ఆయనకు విజయలక్ష్మితో వివాహం జరిగింది. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు నిఖిల్‌, కపిల్‌ ఉన్నారు. ==రాజకీయ జీవితం== * 1960లో ఏఐఎస్‌ఎఫ్‌ [[కర్నూలు]] పట్టణ కార్యదర్శిగా, ఆ తర్వాత జిల్లా కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. * 1962లో వెంకటేశ్వర యూనివర్సిటీ కోసం ఏర్పాటు చేసిన కమిటీ కార్యదర్శిగా పనిచేసి 62 రోజులపాటు సమ్మెకు నాయకత్వం వహించాడు. * 1964లో కర్నూలులో బీఏ చేసిన ఆయన కళాశాల విద్యార్థి సంఘం ప్రెసిడెంట్​గా ఎన్నికయ్యాడు. * 1967లో హైదరాబాద్‌లోని ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ లా కాలేజీ నుంచి ఎల్‌ఎల్‌బీ పట్టా అందుకొని ఆ తర్వాత హైదరాబాద్‌ న్యాయ కళాశాలలో చేరిన వారంలోనే విద్యార్థి సంఘం ఎన్నికల్లో ప్రధాన కార్యదర్శిగా విజయం సాధించాడు. ఆ ఎన్నికల అనంతరం ఆయన ఏఐఎస్‌ఎఫ్‌ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలను స్వీకరించాడు. * 1970లో ఏఐఎస్‌ఎఫ్, 1972లో ఏఐవైఎఫ్‌ జాతీయ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. * 1974 నుంచి 1984 వరకు సీపీఐ ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర కార్యవర్గ సభ్యునిగా పనిచేశాడు. * 1980, 1985లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో కొల్లాపూర్ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. * 1994లో కర్నూలులోని డోన్‌ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ముఖ్యమంత్రి కోట్ల విజయ్‌ భాస్కర్‌ రెడ్డి చేతిలో ఓడిపోయాడు. * 1998లో [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]] నుండి [[12వ లోక్‌సభ]]కు మొదటిసారి ఎన్నికయ్యాడు. * 2000లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సీపీఐ రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా, జాతీయ కార్యవర్గ సభ్యునిగా నియామకమయ్యారుడు. * 2004లో [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]] నుండి [[14వ లోక్‌సభ]]కు రెండవసారి ఎన్నికయ్యాడు. * 2012 పట్నాలో జరిగిన జాతీయ మహాసభల్లో ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యాడు. * 2015లో పుదుచ్చేరిలో, 2018లో కొల్లాంలో జరిగిన సీపీఐ మహాసభల్లో ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యాడు. 2021 వరకు పదవీకాలం ఉన్నప్పటికీ అనారోగ్య కారణాలతో 2019 జులై 24న స్వయంగా తప్పుకున్నాడు. == మరణం == సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి కొంతకాలంగా వృద్ధాప్య సంబంధిత వ్యాధులతో బాధపడుతూ హైదరాబాద్ గచ్చిబౌలిలోని కేర్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 83 ఏళ్ల వయసులో 2025 ఆగస్టు 22న మరణించాడు. ఆయనకు భార్య విజయలక్ష్మి, ఇద్దరు కుమారులు నిఖిల్, కపిల్ ఉన్నారు.<ref name="కమ్యూనిస్టు దిగ్గజం సురవరం కన్నుమూత">{{cite news |title=కమ్యూనిస్టు దిగ్గజం సురవరం కన్నుమూత |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/cpi-senior-leader-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away/1702/125153841 |accessdate=23 August 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=23 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250823035441/https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/cpi-senior-leader-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away/1702/125153841 |archivedate=23 August 2025 |language=te}}</ref><ref name="సురవరం ఇక లేరు">{{cite news |title=సురవరం ఇక లేరు |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/cpi-former-general-secretary-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away-at-84-1439545.html |accessdate=23 August 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=23 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250823035448/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/cpi-former-general-secretary-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away-at-84-1439545.html |archivedate=23 August 2025 |language=te}}</ref><ref name="కమ్యూనిస్టు దిగ్గజం సురవరం సుధాకర్‌ రెడ్డి కన్నుమూత - సీఎం సహా ప్రముఖుల సంతాపం">{{cite news |last1= |first1= |title=కమ్యూనిస్టు దిగ్గజం సురవరం సుధాకర్‌ రెడ్డి కన్నుమూత - సీఎం సహా ప్రముఖుల సంతాపం |url=https://www.etvbharat.com/te/%21state/cpi-leader-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away-in-hyderabad-telangana-news-tgs25082300463 |accessdate=23 August 2025 |publisher=ETV Bharat News |date=23 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250823043434/https://www.etvbharat.com/te/!state/cpi-leader-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away-in-hyderabad-telangana-news-tgs25082300463 |archivedate=23 August 2025 |language=te}}</ref> == మూలాలు== {{మూలాలు}} {{commons category|Suravaram Sudhakar Reddy}} [[వర్గం:12వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:1942 జననాలు]] [[వర్గం:2025 మరణాలు]] [[వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత కమ్యూనిస్టు నాయకులు]] [[వర్గం:నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా (సంయుక్త ఆంధ్రప్రదేశ్) నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] pwbss8r0yn6lnmw2saig76d5mqoltzb 4954935 4954931 2026-09-08T15:16:04Z Raghurama Raju 1957 146551 ఎం పి గా పనిచేశాడు కాబట్టి రాజకీయ నాయకుడు అని జోడించాను 4954935 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Indian_politician | name = సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి | image = Suravaram Sudhakar Reddy in Hyderabad Book Fair 2019 - 2 (cropped).jpg | imagesize= 250px | caption = సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి | birth_date ={{Birth date and age|1942|03|25|df=y}} | birth_place =[[కొండ్రావుపల్లి]], [[మహబూబ్ నగర్]] జిల్లా, [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] | residence = | death_date = 22 ఆగస్టు 2025 | death_place = | constituency = [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు]] | salary = | term = | predecessor = | successor = | party =[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] | spouse = డాక్టర్‌ బీవీ విజయలక్ష్మి | children = నిఖిల్, కపిల్‌ | website = | footnotes = | date = | | year = | | source = |parents=ఈశ్వరమ్మ, వెంకట్రామిరెడ్డి}} '''సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి''' (1942 మార్చి 25 - 2025 ఆగస్టు 22), భారతీయ వ్యవపాయదారుడు, పాత్రికేయుడు, సామాజిక కార్యకర్త , రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన రెండుసార్లు [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] నుండి [[లో‍క్‍సభ సభ్యుడు|లోక్‌సభ సభ్యుడిగా]] ఎన్నికయ్యాడు. సుధాకర్‌రెడ్డి తెలంగాణ ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషించాడు. మొదట్లో భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు మద్దతు తెలిపిన సీపీఐ పార్టీ తర్వాత ప్రత్యేక ప్యాకేజీతో తెలంగాణలోని వెనుకబాటుతనాన్ని రూపుమాపవచ్చని భావించింది. అయితే ఆ తర్వాత ప్రత్యేక రాష్ట్రం తప్ప వేరే మార్గం లేదని గుర్తించి సీపీఐ వైఖరిని మార్చుకుంది. ఈ నిర్ణయం మారడంలో సురవరం సుధాకర్‌ రెడ్డి ప్రధాన పాత్ర పోషించారు. సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి సీపీఐకి జాతీయ స్థాయిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి నాయకత్వం వహించిన రెండవ నాయకుడు. ఆయన 25 సంవత్సరాలు సీపీఐ ప్రధాన కార్యదర్శిగా పని చేశాడు. ==జననం, విద్యాభాస్యం== సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి సొంతూరు ఉమ్మడి [[మహబూబ్​నగర్]] జిల్లా​లోని [[జోగులాంబ గద్వాల జిల్లా]], [[ఉండవెల్లి మండలం|ఉండవెల్లి మండలండలం]] [[కంచుపాడు]]. ఆయన తన అమ్మమ్మగారి ఊరు [[కోడేరు మండలం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా)|కోడేరు మండలం]] [[కొండ్రావుపల్లి]] గ్రామంలో 1942 మార్చి 25న ఈశ్వరమ్మ, వెంకట్రామిరెడ్డి దంపతులకు జన్మించాడు. అతని తండ్రి స్వాతంత్య్ర సమరయోధుడు వెంకట్రామిరెడ్డి. వెంకట్రామిరెడ్డి తెలంగాణ సాయుధ పోరాటంలోనూ పాల్గొన్నాడు. [[కర్నూలు|కర్నూల్‌]]<nowiki/>లోని మున్సిపల్ హైస్కూల్, కోల్స్ మెమోరియల్ హైస్కూల్‌లలో ఆయన విద్యాభ్యాసం కొనసాగింది. 1964లో కర్నూల్‌లో బీఏ పూర్తిచేసి, 1967లో [[హైదరాబాదు|హైదరాబాద్‌]]<nowiki/>లోని ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ లా కాలేజీ నుంచి ఎల్‌ ఎల్‌ బీ పట్టా పొందాడు. అయన తన చదువు కోసం కర్నూలు వెళ్లి 15 ఏళ్ల వయసులో తమ పాఠశాలకు బ్లాక్‌ బోర్డులు, పుస్తకాలు కావాలంటూ జరిగిన నిరసన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. విద్యార్థి దశలో ఉన్నప్పుడే సుధాకర్​ రెడ్డి కమ్యూనిస్టు భావజాలానికి ఆకర్షితుడయ్యాడు. == వ్యక్తిగత జీవితం == 1974 ఫిబ్రవరి 19న ఆయనకు విజయలక్ష్మితో వివాహం జరిగింది. వీరికి ఇద్దరు కుమారులు నిఖిల్‌, కపిల్‌ ఉన్నారు. ==రాజకీయ జీవితం== * 1960లో ఏఐఎస్‌ఎఫ్‌ [[కర్నూలు]] పట్టణ కార్యదర్శిగా, ఆ తర్వాత జిల్లా కార్యదర్శిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. * 1962లో వెంకటేశ్వర యూనివర్సిటీ కోసం ఏర్పాటు చేసిన కమిటీ కార్యదర్శిగా పనిచేసి 62 రోజులపాటు సమ్మెకు నాయకత్వం వహించాడు. * 1964లో కర్నూలులో బీఏ చేసిన ఆయన కళాశాల విద్యార్థి సంఘం ప్రెసిడెంట్​గా ఎన్నికయ్యాడు. * 1967లో హైదరాబాద్‌లోని ఉస్మానియా యూనివర్సిటీ లా కాలేజీ నుంచి ఎల్‌ఎల్‌బీ పట్టా అందుకొని ఆ తర్వాత హైదరాబాద్‌ న్యాయ కళాశాలలో చేరిన వారంలోనే విద్యార్థి సంఘం ఎన్నికల్లో ప్రధాన కార్యదర్శిగా విజయం సాధించాడు. ఆ ఎన్నికల అనంతరం ఆయన ఏఐఎస్‌ఎఫ్‌ రాష్ట్ర అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలను స్వీకరించాడు. * 1970లో ఏఐఎస్‌ఎఫ్, 1972లో ఏఐవైఎఫ్‌ జాతీయ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. * 1974 నుంచి 1984 వరకు సీపీఐ ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ రాష్ట్ర కార్యవర్గ సభ్యునిగా పనిచేశాడు. * 1980, 1985లో జరిగిన శాసనసభ ఎన్నికలలో కొల్లాపూర్ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ఓడిపోయాడు. * 1994లో కర్నూలులోని డోన్‌ నియోజకవర్గం నుండి పోటీ చేసి ముఖ్యమంత్రి కోట్ల విజయ్‌ భాస్కర్‌ రెడ్డి చేతిలో ఓడిపోయాడు. * 1998లో [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]] నుండి [[12వ లోక్‌సభ]]కు మొదటిసారి ఎన్నికయ్యాడు. * 2000లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సీపీఐ రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా, జాతీయ కార్యవర్గ సభ్యునిగా నియామకమయ్యారుడు. * 2004లో [[నల్గొండ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|నల్గొండ]] నుండి [[14వ లోక్‌సభ]]కు రెండవసారి ఎన్నికయ్యాడు. * 2012 పట్నాలో జరిగిన జాతీయ మహాసభల్లో ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యాడు. * 2015లో పుదుచ్చేరిలో, 2018లో కొల్లాంలో జరిగిన సీపీఐ మహాసభల్లో ప్రధాన కార్యదర్శిగా నియమితులయ్యాడు. 2021 వరకు పదవీకాలం ఉన్నప్పటికీ అనారోగ్య కారణాలతో 2019 జులై 24న స్వయంగా తప్పుకున్నాడు. == మరణం == సురవరం సుధాకర్ రెడ్డి కొంతకాలంగా వృద్ధాప్య సంబంధిత వ్యాధులతో బాధపడుతూ హైదరాబాద్ గచ్చిబౌలిలోని కేర్ ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ 83 ఏళ్ల వయసులో 2025 ఆగస్టు 22న మరణించాడు. ఆయనకు భార్య విజయలక్ష్మి, ఇద్దరు కుమారులు నిఖిల్, కపిల్ ఉన్నారు.<ref name="కమ్యూనిస్టు దిగ్గజం సురవరం కన్నుమూత">{{cite news |title=కమ్యూనిస్టు దిగ్గజం సురవరం కన్నుమూత |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/cpi-senior-leader-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away/1702/125153841 |accessdate=23 August 2025 |work= |publisher=Eenadu |date=23 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250823035441/https://www.eenadu.net/telugu-news/andhra-pradesh/cpi-senior-leader-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away/1702/125153841 |archivedate=23 August 2025 |language=te}}</ref><ref name="సురవరం ఇక లేరు">{{cite news |title=సురవరం ఇక లేరు |url=https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/cpi-former-general-secretary-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away-at-84-1439545.html |accessdate=23 August 2025 |publisher=Andhrajyothy |date=23 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250823035448/https://www.andhrajyothy.com/2025/telangana/cpi-former-general-secretary-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away-at-84-1439545.html |archivedate=23 August 2025 |language=te}}</ref><ref name="కమ్యూనిస్టు దిగ్గజం సురవరం సుధాకర్‌ రెడ్డి కన్నుమూత - సీఎం సహా ప్రముఖుల సంతాపం">{{cite news |last1= |first1= |title=కమ్యూనిస్టు దిగ్గజం సురవరం సుధాకర్‌ రెడ్డి కన్నుమూత - సీఎం సహా ప్రముఖుల సంతాపం |url=https://www.etvbharat.com/te/%21state/cpi-leader-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away-in-hyderabad-telangana-news-tgs25082300463 |accessdate=23 August 2025 |publisher=ETV Bharat News |date=23 August 2025 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250823043434/https://www.etvbharat.com/te/!state/cpi-leader-suravaram-sudhakar-reddy-passes-away-in-hyderabad-telangana-news-tgs25082300463 |archivedate=23 August 2025 |language=te}}</ref> == మూలాలు== {{మూలాలు}} {{commons category|Suravaram Sudhakar Reddy}} [[వర్గం:12వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:1942 జననాలు]] [[వర్గం:2025 మరణాలు]] [[వర్గం:14వ లోక్‌సభ సభ్యులు]] [[వర్గం:భారత కమ్యూనిస్టు నాయకులు]] [[వర్గం:నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:నల్గొండ జిల్లా (సంయుక్త ఆంధ్రప్రదేశ్) నుండి ఎన్నికైన లోక్‌సభ సభ్యులు]] axtioqkrzsadcfpz5s6ytj6j1rkr6z7 1 161767 4955089 4941099 2026-09-09T04:06:00Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955089 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2015|వారం=8}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరిశీలన}} rufndnnd7hozkuyuut6cjepxocd9fdk 4955152 4955089 2026-09-09T04:43:46Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955152 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|20 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2015|వారం=8}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరిశీలన}} 997dw8hd03qk3vgg7t5ot3hb4avi29v 1 161909 4955096 4910422 2026-09-09T04:06:28Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955096 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|29|2014}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2015|వారం=3}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఏదో ఒకటి}}. phtwrrgrgtfqvp42uvr7eqxa9b310ct 4955151 4955096 2026-09-09T04:43:45Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955151 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|21 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|29|2014}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2015|వారం=3}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఏదో ఒకటి}}. 850t2qvk6r1nhln2m8tg94ie0h53f23 1 165328 4955097 4913321 2026-09-09T04:06:32Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955097 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|37|2014}} {{వికీప్రాజెక్టు తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2018|వారం=15}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} djgvp6206hwbe3jjdutp8e8535tmq18 4955145 4955097 2026-09-09T04:28:48Z Chaduvari 97 4955145 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|26 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|37|2014}} {{వికీప్రాజెక్టు తెలుగు సమాచారం అందుబాటులోకి}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2018|వారం=15}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} fsi2z4eww908n98lago4020bj26e1l7 1 165879 4955124 4896522 2026-09-09T04:08:02Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955124 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=11}} {{మీకు తెలుసా|34|2014}} ==శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం అనే పేరుతో తరలింపు చేయాలి== {{Discussion top}} క్షీరారామం అనే శీర్షిక అసంపూర్తిగా ఉంది.ఇది పంచారామా క్షేత్రాలలో ఒకటి.ఇది పాలకొల్లు పట్టణం పరిధిలో ఉంది.పంచారామా క్షేత్రాలలో ఒకటి అయినప్పటికి క్షేత్రంలో ఉన్న ఆలయం [[http://www.hindutemplesguide.com/2018/06/palakollu-sri-ksheera-ramalingeswara.html సూచిక ప్రకారం]] శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం అని తెలుస్తుంది.అందువలన శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం (పాలకొల్లు) అనే పేరుతో తరలింపు చేయాలని నా అభిప్రాయం.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:46, 26 మార్చి 2022 (UTC) :@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారు, నాకు తెలిసినంతవరకు క్షీరారామం ఎక్కువ వాడుకలో వున్నందున, మీరు ప్రతిపాదించిన పేరుతో క్షీరారామంకు దారిమార్పు చేయడం మంచిది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:14, 26 మార్చి 2022 (UTC) ::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జునరావు]] గారూ, "నాకు తెలిసినంతవరకు క్షీరారామం ఎక్కువ వాడుకలో వున్నందున" అని తెలిపారు. ఏ రకంగానో వివరించగలరా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:33, 27 మార్చి 2022 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], మీరు సూచించిన లింకులో క్షీరారామం పెద్ద అక్షరాలతో వుంది గమనించండి. నేను గతంలో పంచారామాలకుసంబంధించిన OSM పటాలు లేక అక్షాంశ రేఖాంశాలు చేర్చటానికి కృషి చేశాను. ఆ అనుభవంతో చెప్పాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 11:54, 1 ఏప్రిల్ 2022 (UTC) ::::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జునరావు]] గారూ మీ స్పందనకు, సూచనలకు ధన్యవాదాలు.మనం ఇందులో ప్రామాణికంగా తీసుకోవలసింది పెద్ద అక్షరాలతో రాసారా, చిన్న అక్షరాలతో రాసారా అని కాదు.మీరు గమనించారో లేదా మీరు సూచించిన పెద్ద అక్షరాలకన్నా ముందు, వాటికన్నా చిన్న అక్షరాలతో పాలకొల్లు శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం అని కూడా ఉంది. దీని మీద నేను పునరాలోచించగా కొన్ని సందేహాలు తలెత్తుతున్నవి. ::::* అధికారక నామం అంటే ఆలయ నామ పలకం మీద ఎలా ఉంది? ::::ఈ ఈలయం అధికారక వెబ్సైటు లో శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవస్థానం , పాలకొల్లు అని ఉంది, ::::* గూగుల్ ఫలితాలు ఎలా ఉన్నవి? ::::శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం (పాలకొల్లు) అనే దానికి [https://www.google.com/search?q=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80+%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%80%E0%B0%B0+%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%B0+%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF+%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%AF%E0%B0%82+%28%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%81%29&rlz=1C1CHBF_enIN974IN974&sxsrf=APq-WBtgTdqigJ8qGvme1jvI08Tk5xkd1Q%3A1648822018742&ei=AgdHYur1LPWzmge87q1o&ved=0ahUKEwjq_uXVhPP2AhX1meYKHTx3Cw0Q4dUDCA4&oq=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80+%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%80%E0%B0%B0+%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%B0+%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF+%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%AF%E0%B0%82+%28%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%81%29&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAxKBAhBGABKBAhGGABQAFgAYABoAHABeACAAQCIAQCSAQCYAQA&sclient=gws-wiz గూగుల్ ఫలితాలు 1,51,000] , క్షీరారామం అనే దానికి [https://www.google.com/search?q=%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%82&rlz=1C1CHBF_enIN974IN974&sxsrf=APq-WBtdXLUC651LvkQ7JTcxTpZ9GnCPDA%3A1648823623751&ei=Rw1HYvrBLaXhz7sP-uu6oAU&ved=0ahUKEwi6gZDTivP2AhWl8HMBHfq1DlQQ4dUDCA4&oq=%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%82&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAxKBAhBGABKBAhGGABQAFgAYABoAHABeACAAQCIAQCSAQCYAQA&sclient=gws-wiz 25,300 ఫలితాలు] చూపుతుంది. ::::* ఇది పంచారామాలు ఆలయాలలో ఒకటి. ఇవి అన్నీ ఒకే విధంగా శీర్షికలు ఉండాలి.? అలా ఉంటేనే వీటిని [[పంచారామాలు]] అనే దానికిఅర్థం ఉంది. ::::* వీటిని గురించి కూడా ఈ చర్చలో ఆలోచించాలి. అయితే అవి తెవికీలో ఇలా ఉన్నాయి. ::::# [[ద్రాక్షారామం]] -[[పంచారామాలు|పంచారామాలలో]] ఒకటని చెప్పబడే ఈ శీర్షిక వాస్తవంగా రామచంద్రపురం మండలంలోని ఒక గ్రామం పేరు. వాస్తవంగా పంచారామాలలో ఒకటైన ఆలయ అధికారక నామం "శ్రీ మాణిక్యాంబా సమేత భీమేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం" లేదా భీమేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం - ద్రాక్షారామం అని ఉంది.కానీ వికీలో ప్రత్యేక వ్యాసం లేదు. [[ద్రాక్షారామం]] గ్రామ వ్యాసంలో వివరించిఉంది. ::::# [[కుమారభీమారామం]] - [[పంచారామాలు|పంచారామాలలో]] ఒకటని చెప్పబడే ఈ [[కుమారభీమారామం]] క్షేత్రం [[సామర్లకోట|సామర్లకోటకు]] కిలోమీటరు దూరంలో ఉంది.దాదాపుగా ఇది సామర్లకోట పరిధిలో ఉండి ఉంటుంది.ఈ ఆలయం కుమార భీమారామ ఆలయం అనే పేరుతో ఉంది. ::::# [[క్షీరారామం]] - ఇక క్షీరారామం సంగతి గురించి పైన కొంత చర్చ జరిగింది. ::::# [[భీమారామం]] -[[పంచారామాలు|పంచారామాలలో]] ఒకటని చెప్పబడే ఒకటైన భీమారామం భీమవరం పట్టణానికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. దీనిని సోమేశ్వరక్షేత్రమని అని పిలుస్తారు. సోమేశ్వరస్వామి దేవాలయం, భీమవరం దీని అసలు పేరు. ::::# [[అమరారామం]] -[[పంచారామాలు|పంచారామాలలో]] ఒకటని చెప్పబడే అమరారామం అనే శీర్షికను [[అమరేశ్వరస్వామి దేవాలయం]] అనే దానికి దారి మార్పు ఇచ్చారు.ఈ ఆలయం [[అమరావతి (గ్రామం)|అమరావతి]] లో ఉన్న సంగతి అందరికి తెలిసిన విషయమే, ::::అందువలన ఈ చర్చలో ఎక్కువమంది చర్చించి , తగిన నిర్ణయం తీసుకుంటే దాని ప్రకారం చర్యలు తీసుకోవటానికి నేను అభిప్రాయపడుతున్నాను. చర్చ క్షీరారామం అనే ఒక్కదానికే పరిమితం కాకుండా పంచారామాలు అనే అన్నిటికి ఎలా ఉండాలి? ఏది దారిమార్పు చేయాలి? అని వివరంగా ఒక నిర్ణయం ఉంటే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:49, 1 ఏప్రిల్ 2022 (UTC) ఫలితం: వికీలో పేజీ ఎలా ఉండాలనేదానికి సరైన హేతువు - '''అధికంగా వాడుకలో ఉన్న సరైన పేరు'''ను పేజీకి పెట్టాలి. ఇక్కడ రెండు పేర్లున్నై, రెండూ సరైనవే. తప్పు పేర్లేమీ కావు. గూగుల్ ఫలితాలు దీనికి ఒక కొలతగా భావిస్తే, వాటిలో "క్షీరారామం"కు 25 వేల ఫలితాలొచ్చాయి. "శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం (పాలకొల్లు)" అనేది చాలా విస్తృతమైన వెతుకులాట పదం. దీనిలో ఉత్త "పాలకొల్లు"కు, ఉత్త "శ్రీ" కి, "క్షీర" కు.. ఇలా ఒక్కొక్క పదానికీ వెతుకులాట ఫలితాలొచ్చే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల ఫలితాలు ఎక్కువగా కనబడతాయి. దీని కోసం వెతకడానికి ఈ పదాలన్నిటినీ డబుల్ కోట్ల మధ్య పెడితే సరైన ఫలితాలొస్తాయి. "శ్రీ", "పాలకొల్లు"లను తీసేసి "క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం" కోసం వెతకాలి. అలా వెతికితే వచ్చిన ఫలితాలు చాలా తక్కువ. ఆ ఫలితాలు ఇలా ఉన్నాయి: * "శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం (పాలకొల్లు)": 2 * "శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం" - 6 * "క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం" - 491 * "క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి" - 11,000 * "క్షీరరామలింగేశ్వర స్వామి" - 64 * "క్షీరరామలింగేశ్వరస్వామి" - 36 ఏ విధంగా చూసినా క్షీరారామం మరింత వ్యాప్తిలో ఉన్న పేరని తెలుస్తోంది కాబట్టి ఇలాగే ఉంచాలని నిర్ణయిస్తున్నాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:21, 16 జూన్ 2022 (UTC) {{Discussion bottom}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} ldqkxp9htjnqe9r7cpppwajb6v6urb0 4955217 4955124 2026-09-09T05:35:57Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955217 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|1 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onReview|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=11}} {{మీకు తెలుసా|34|2014}} ==శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం అనే పేరుతో తరలింపు చేయాలి== {{Discussion top}} క్షీరారామం అనే శీర్షిక అసంపూర్తిగా ఉంది.ఇది పంచారామా క్షేత్రాలలో ఒకటి.ఇది పాలకొల్లు పట్టణం పరిధిలో ఉంది.పంచారామా క్షేత్రాలలో ఒకటి అయినప్పటికి క్షేత్రంలో ఉన్న ఆలయం [[http://www.hindutemplesguide.com/2018/06/palakollu-sri-ksheera-ramalingeswara.html సూచిక ప్రకారం]] శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం అని తెలుస్తుంది.అందువలన శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం (పాలకొల్లు) అనే పేరుతో తరలింపు చేయాలని నా అభిప్రాయం.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 15:46, 26 మార్చి 2022 (UTC) :@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]]గారు, నాకు తెలిసినంతవరకు క్షీరారామం ఎక్కువ వాడుకలో వున్నందున, మీరు ప్రతిపాదించిన పేరుతో క్షీరారామంకు దారిమార్పు చేయడం మంచిది. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:14, 26 మార్చి 2022 (UTC) ::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జునరావు]] గారూ, "నాకు తెలిసినంతవరకు క్షీరారామం ఎక్కువ వాడుకలో వున్నందున" అని తెలిపారు. ఏ రకంగానో వివరించగలరా? [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:33, 27 మార్చి 2022 (UTC) :::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]], మీరు సూచించిన లింకులో క్షీరారామం పెద్ద అక్షరాలతో వుంది గమనించండి. నేను గతంలో పంచారామాలకుసంబంధించిన OSM పటాలు లేక అక్షాంశ రేఖాంశాలు చేర్చటానికి కృషి చేశాను. ఆ అనుభవంతో చెప్పాను. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 11:54, 1 ఏప్రిల్ 2022 (UTC) ::::[[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జునరావు]] గారూ మీ స్పందనకు, సూచనలకు ధన్యవాదాలు.మనం ఇందులో ప్రామాణికంగా తీసుకోవలసింది పెద్ద అక్షరాలతో రాసారా, చిన్న అక్షరాలతో రాసారా అని కాదు.మీరు గమనించారో లేదా మీరు సూచించిన పెద్ద అక్షరాలకన్నా ముందు, వాటికన్నా చిన్న అక్షరాలతో పాలకొల్లు శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం అని కూడా ఉంది. దీని మీద నేను పునరాలోచించగా కొన్ని సందేహాలు తలెత్తుతున్నవి. ::::* అధికారక నామం అంటే ఆలయ నామ పలకం మీద ఎలా ఉంది? ::::ఈ ఈలయం అధికారక వెబ్సైటు లో శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవస్థానం , పాలకొల్లు అని ఉంది, ::::* గూగుల్ ఫలితాలు ఎలా ఉన్నవి? ::::శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం (పాలకొల్లు) అనే దానికి [https://www.google.com/search?q=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80+%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%80%E0%B0%B0+%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%B0+%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF+%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%AF%E0%B0%82+%28%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%81%29&rlz=1C1CHBF_enIN974IN974&sxsrf=APq-WBtgTdqigJ8qGvme1jvI08Tk5xkd1Q%3A1648822018742&ei=AgdHYur1LPWzmge87q1o&ved=0ahUKEwjq_uXVhPP2AhX1meYKHTx3Cw0Q4dUDCA4&oq=%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80+%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%80%E0%B0%B0+%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B1%87%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%B0+%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%BF+%E0%B0%A6%E0%B1%87%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%AF%E0%B0%82+%28%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B1%81%29&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAxKBAhBGABKBAhGGABQAFgAYABoAHABeACAAQCIAQCSAQCYAQA&sclient=gws-wiz గూగుల్ ఫలితాలు 1,51,000] , క్షీరారామం అనే దానికి [https://www.google.com/search?q=%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%82&rlz=1C1CHBF_enIN974IN974&sxsrf=APq-WBtdXLUC651LvkQ7JTcxTpZ9GnCPDA%3A1648823623751&ei=Rw1HYvrBLaXhz7sP-uu6oAU&ved=0ahUKEwi6gZDTivP2AhWl8HMBHfq1DlQQ4dUDCA4&oq=%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%B7%E0%B1%80%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B0%82&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EAxKBAhBGABKBAhGGABQAFgAYABoAHABeACAAQCIAQCSAQCYAQA&sclient=gws-wiz 25,300 ఫలితాలు] చూపుతుంది. ::::* ఇది పంచారామాలు ఆలయాలలో ఒకటి. ఇవి అన్నీ ఒకే విధంగా శీర్షికలు ఉండాలి.? అలా ఉంటేనే వీటిని [[పంచారామాలు]] అనే దానికిఅర్థం ఉంది. ::::* వీటిని గురించి కూడా ఈ చర్చలో ఆలోచించాలి. అయితే అవి తెవికీలో ఇలా ఉన్నాయి. ::::# [[ద్రాక్షారామం]] -[[పంచారామాలు|పంచారామాలలో]] ఒకటని చెప్పబడే ఈ శీర్షిక వాస్తవంగా రామచంద్రపురం మండలంలోని ఒక గ్రామం పేరు. వాస్తవంగా పంచారామాలలో ఒకటైన ఆలయ అధికారక నామం "శ్రీ మాణిక్యాంబా సమేత భీమేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం" లేదా భీమేశ్వర స్వామి వారి ఆలయం - ద్రాక్షారామం అని ఉంది.కానీ వికీలో ప్రత్యేక వ్యాసం లేదు. [[ద్రాక్షారామం]] గ్రామ వ్యాసంలో వివరించిఉంది. ::::# [[కుమారభీమారామం]] - [[పంచారామాలు|పంచారామాలలో]] ఒకటని చెప్పబడే ఈ [[కుమారభీమారామం]] క్షేత్రం [[సామర్లకోట|సామర్లకోటకు]] కిలోమీటరు దూరంలో ఉంది.దాదాపుగా ఇది సామర్లకోట పరిధిలో ఉండి ఉంటుంది.ఈ ఆలయం కుమార భీమారామ ఆలయం అనే పేరుతో ఉంది. ::::# [[క్షీరారామం]] - ఇక క్షీరారామం సంగతి గురించి పైన కొంత చర్చ జరిగింది. ::::# [[భీమారామం]] -[[పంచారామాలు|పంచారామాలలో]] ఒకటని చెప్పబడే ఒకటైన భీమారామం భీమవరం పట్టణానికి రెండు కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. దీనిని సోమేశ్వరక్షేత్రమని అని పిలుస్తారు. సోమేశ్వరస్వామి దేవాలయం, భీమవరం దీని అసలు పేరు. ::::# [[అమరారామం]] -[[పంచారామాలు|పంచారామాలలో]] ఒకటని చెప్పబడే అమరారామం అనే శీర్షికను [[అమరేశ్వరస్వామి దేవాలయం]] అనే దానికి దారి మార్పు ఇచ్చారు.ఈ ఆలయం [[అమరావతి (గ్రామం)|అమరావతి]] లో ఉన్న సంగతి అందరికి తెలిసిన విషయమే, ::::అందువలన ఈ చర్చలో ఎక్కువమంది చర్చించి , తగిన నిర్ణయం తీసుకుంటే దాని ప్రకారం చర్యలు తీసుకోవటానికి నేను అభిప్రాయపడుతున్నాను. చర్చ క్షీరారామం అనే ఒక్కదానికే పరిమితం కాకుండా పంచారామాలు అనే అన్నిటికి ఎలా ఉండాలి? ఏది దారిమార్పు చేయాలి? అని వివరంగా ఒక నిర్ణయం ఉంటే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 16:49, 1 ఏప్రిల్ 2022 (UTC) ఫలితం: వికీలో పేజీ ఎలా ఉండాలనేదానికి సరైన హేతువు - '''అధికంగా వాడుకలో ఉన్న సరైన పేరు'''ను పేజీకి పెట్టాలి. ఇక్కడ రెండు పేర్లున్నై, రెండూ సరైనవే. తప్పు పేర్లేమీ కావు. గూగుల్ ఫలితాలు దీనికి ఒక కొలతగా భావిస్తే, వాటిలో "క్షీరారామం"కు 25 వేల ఫలితాలొచ్చాయి. "శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం (పాలకొల్లు)" అనేది చాలా విస్తృతమైన వెతుకులాట పదం. దీనిలో ఉత్త "పాలకొల్లు"కు, ఉత్త "శ్రీ" కి, "క్షీర" కు.. ఇలా ఒక్కొక్క పదానికీ వెతుకులాట ఫలితాలొచ్చే అవకాశం ఉంది. అందువల్ల ఫలితాలు ఎక్కువగా కనబడతాయి. దీని కోసం వెతకడానికి ఈ పదాలన్నిటినీ డబుల్ కోట్ల మధ్య పెడితే సరైన ఫలితాలొస్తాయి. "శ్రీ", "పాలకొల్లు"లను తీసేసి "క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం" కోసం వెతకాలి. అలా వెతికితే వచ్చిన ఫలితాలు చాలా తక్కువ. ఆ ఫలితాలు ఇలా ఉన్నాయి: * "శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం (పాలకొల్లు)": 2 * "శ్రీ క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం" - 6 * "క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం" - 491 * "క్షీర రామలింగేశ్వర స్వామి" - 11,000 * "క్షీరరామలింగేశ్వర స్వామి" - 64 * "క్షీరరామలింగేశ్వరస్వామి" - 36 ఏ విధంగా చూసినా క్షీరారామం మరింత వ్యాప్తిలో ఉన్న పేరని తెలుస్తోంది కాబట్టి ఇలాగే ఉంచాలని నిర్ణయిస్తున్నాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:21, 16 జూన్ 2022 (UTC) {{Discussion bottom}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} 9snm5pds8ief10ifm0dql2k2u7swxb4 0 167185 4954897 4350383 2026-09-08T13:12:43Z Rajasekhar1961 2596 Rajasekhar1961, [[ఆచార్య మసన చెన్నప్ప]] పేజీని [[మసన చెన్నప్ప]] కు తరలించారు 4350383 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = ఆచార్య మసన చెన్నప్ప | residence = | other_names = | image = Masana Chennappa in Ugadi Kavi Sammelanam in Ravindra Bharathi (29.03.2017).jpg | imagesize =200px | caption = | birth_name = మసన చెన్నప్ప | birth_date = | birth_place = [[మహబూబ్ నగర్]] జిల్లా [[కల్వకుర్తి]]మండలం [[ కొలుకులపల్లి]] గ్రామం | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = కవి | occupation = ఆచార్యులు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = హిందూ | wife = | spouse= | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''ఆచార్య మసన చెన్నప్ప ''' [[మహబూబ్ నగర్ జిల్లా]], [[కల్వకుర్తి]] నియోజకవర్గంలోని [[కొలుకులపల్లి]] గ్రామానికి చెందిన కవి. ప్రస్తుతం [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]లో తెలుగు శాఖాధిపతిగా పనిచేస్తున్నారు. == ఉన్నత విద్య == మసన చెన్నప్ప [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి [[ఎం. ఏ]].లో ప్రప్రథమ స్థానం పొంది [[గురజాడ అప్పారావు]] స్వర్ణపతకం అందుకున్నారు. 'వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి వాఙమయ సూచిక ' అను అంశంపై ఎం. ఫిల్. ను, ' ప్రాచీన కావ్యాలు - జీవన చిత్రణ ' అనే అంశంపై [[పి. హెచ్.డి]].ని చేశారు. == వృత్తి జీవితం == [[దస్త్రం:Masana Chennappa felicitation in Ugadi Kavi Sammelanam in Ravindra Bharathi (29.03.2017).jpg|thumb|2017 ఉగాది కవి సమ్మేళనంలో సత్కారం అందుకుంటున్న మసన చెన్నప్ప]] వీరు [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]]లో, [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]లో వివిధ హోదాలలో పనిచేశారు. ప్రస్తుతం ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో తెలుగు శాఖాధిపతిగా పనిచేస్తున్నారు. == రచనలు == [[దస్త్రం:Masana Chennappa Poetry Reading in Ugadi Kavi Sammelanam in Ravindra Bharathi (29.03.2017).jpg|thumb|2017 ఉగాది కవి సమ్మేళనంలో కవిత్వ పఠనం చేస్తున్న మాసన చెన్నప్ప]] * మల్లి పదాలు * నేత్రోదయం ( ఈ కవితా సంపుటి ' ఐరైజ్ ' పేరుతో ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడింది.) * బృహద్గీత * సమాలోచనం * బ్రహ్మచర్యం * అమృత స్వరాలు * అగ్ని స్వరాలు * ప్రకృతి పురుష వివేకం * సారస్వత లోచనం * ఈశావ్యాసం.<ref> పాలమూరు కవిత, సంపాదకులు: భీంపల్లి శ్రీకాంత్, పాలమూరు సాహితి, మహబూబ్ నగర్, 2004, పుట-159</ref> == పురస్కారాలు == * సూర్యశక్తి సాహితీ పురస్కారం అందుకున్నారు. * 2000 సం.లో నిర్మల సాహితీ పురస్కారాన్ని అందుకున్నారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా కవులు}} {{Authority control}} [[వర్గం:మహబూబ్ నగర్ జిల్లా కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] k0nnr9oxev798eutcwc05c77aek42f4 0 175163 4955063 4896882 2026-09-09T02:46:17Z DrKoratamaddi 151746 నటించిన tv serials, website add chesaanu 4955063 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = జనార్ధన మహర్షి | image = File:Janardhana_Maharshi_K.jpg | imagesize = | caption = 2022లో జనార్ధన మహర్షి | birth_name = | birth_date = మే 16 ೧೯೬೭ | birth_place = [[కందుకూరు]], [[ప్రకాశం జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|స్క్రీన్ రైటర్|సినిమా దర్శకుడు|కవి|రచయిత|నవలా రచయిత|గీత రచయిత|సంగీత దర్శకుడు|సినిమా నిర్మాత}} | years_active = 1993–ప్రస్తుతం | known for = సంస్కృత సినిమా దర్శకత్వం | spouse = లక్ష్మి సునీత | children = శ్రావణి, శర్వాణి | parents = | awards = | website = https://www.janardhanamaharshi.com/ }} జనార్ధన మహర్షి - సంస్కృత చిత్ర నిర్దేశకుడు. భారతీయ సినిమా రచయిత, కవి, నిర్మాత, పాటల రచయిత,సంగీత దర్శకుడు, నటుడు. ప్రధానముగా తెలుగు, కన్నడ చిత్రాల రచయిత. పంజాబీ, హిందీ లలో కూడా కథలు అందించారు. "దేవస్థానం", "విశ్వదర్శనం"చిత్రాలతో జనార్ధన మహర్షి కి పరిమితమైన గుర్తింపు, అవార్డులు దక్కినవి. 'శ్లోక' సంస్కృత చిత్రం ద్వారా ప్రత్యేక దిశగా ప్రేరణ పొంది, ప్రస్తుతం "సంస్కృత", "శూన్య" చిత్రాలు నిర్మిస్తునారు. జనార్ధన మహర్షి 75కి పైగా చిత్రాల రచయిత. "వెన్నముద్దలు" కవితా సంకలనం తెలుగు సాహిత్యం లో అత్యధిక ప్రచురిత మొదటి ఐదు కావ్యాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. "పంచామృతం", "గర్భగుడి", "జనాపదాలు","స్మశానానికి వైరాగ్యం", "చిదంబర రహస్యం" వంటి పలు నవలలు, కవిత్వం కథసంకలనాలు ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. రచనా శైలిలో "జెన్","జెమ్" జనార్ధన మహర్షి స్వయంభులు. ==సినిమాలు<ref>{{Cite web|url=https://indiancine.ma/list/year/name=Janardhan_Maharshi|title=జనర్ధన మహర్షి సినిమాలు|last=|first=|date=|website=/indiancine.ma|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref>== === నటునిగా === * [[పట్టుకోండి చూద్దాం|పట్టుకొండి చూద్దాం]] -1997 * [[ఓ పనై పోతుంది బాబు]] - 1998 * [[హాండ్సప్]] - 2000 * [[సకుటుంబ సపరివార సమేతంగా]] - 2000 * [[బావ నచ్చాడు]] - 2001 * [[మా ఆవిడమీదొట్టు - మీ ఆవిడ చాలా మంచిది]] - 2001 * [[జై బోలో తెలంగాణ]] - 2011 ==== టివి నటునిగా ==== * ముత్యమంత పసుపు(ఈ tv)<ref>{{Citation|last=etvteluguindia|title=Muthyamanta Pasupu - 22nd November 2013 Episode No 155|date=2013-11-22|url=https://www.youtube.com/watch?v=edpd4Sqqcxo|access-date=2026-09-09}}</ref> * రామ సీత (జెమిని tv)<ref>{{Citation|last=Zee Telugu|title=Rama Seetha - రామ సీత - Telugu Serial - EP - 4 - Preethi Srinivas, Vasudeva Rao - Zee Telugu|date=2014-08-28|url=https://www.youtube.com/watch?v=H5DCPLmHAKU|access-date=2026-09-09}}</ref> * పెళ్లయిందా? తిక్క కుదిరిందా?(వెబ్ సిరీస్)<ref>{{Citation|last=TeluguOne|title=Pelli Ayinda Thikka Kudirinda {{!}} Telugu Comedy Web Series {{!}} Trailer {{!}} Janardhana Maharshi|date=2017-02-08|url=https://www.youtube.com/watch?v=aSFpeZjSTcE|access-date=2026-09-09}}</ref> ===రచయితగా=== * [[వన్ బై టూ]] (1993) * [[పేకాట పాపారావు]] (1994) * [[నమస్తే అన్న]] (1994) * [[మిస్ 420]] (1995) * [[ఆంటీ]] (1995) * [[పెళ్ళాల రాజ్యం]] (1996) * [[మా నాన్నకు పెళ్ళి|మా నాన్నకు పెళ్లి]] (1997) * [[పట్టుకోండి చూద్దాం|పట్టుకొండి చూద్దాం]] (1997) * [[కన్యాదానం (1998)|కన్యాదానం]] (1998) * [[హంగామా (సినిమా)|హంగామా]] (1998) * [[మావిడాకులు]] (1998) * [[ఓ పనై పోతుంది బాబు]] (1998) * [[పిల్ల నచ్చింది]] (1999) * [[గొప్పింటి అల్లుడు]] (2000) * [[చాలా బాగుంది]] (2000) * [[అమ్మో ఒకటోతారీఖు|అమ్మో ఒకటో తారీఖు]] (2000) * [[హేండ్సప్]] (2000) * [[మూడు ముక్కలాట|మూడు ముక్కలాట (సినిమా)]] (2000) * [[మా ఆవిడమీదొట్టు - మీ ఆవిడ చాలా మంచిది]] (2001) * [[బావ నచ్చాడు]] (కథ, సంభాషణలు) (2001) * [[జాబిలి]] (2001) * [[శ్రీరామచంద్రులు]] (2003) * [[మా అల్లుడు వెరీగుడ్]] (2003) * [[ఓ రాధ ఇద్దరు కృష్ణుల పెళ్ళి]] (2003) * [[ఎవడి గోల వాడిది]] (2005) * [[మాయాజాలం|మాయాజాలం (2006 సినిమా)]] * [[జై బోలో తెలంగాణ]] (2011) * [[ఈగ (సినిమా)]] (2012) * [[వెంకీ మామ]] (2019) ===దర్శకుడిగా=== * [[గోపి (సినిమా)|గోపి గోడమీది పిల్లి]] -2006 * దేవస్థానం (డ్రామా) - 2012 * [[పవిత్ర (2013 సినిమా)|పవిత్ర]] - 2013 * విశ్వదర్శనం (డాక్యుమెంటరీ) - 2022 * [[శ్లోక - సంస్కృత చిత్రం]] - 2024 ===పంజాబ్ సినిమా=== * జే జట్ విగర్ గ్యా <ref>https://www.imdb.com/title/tt31616101/</ref> ===కన్నడ సినిమాలు=== * ఆకాష్ (2005) * దత్త (2006) * అరుసు (2007) * మొరవనిగ (2008) * పరమేషా పాన్ వాలా (2008) * బంధు బలగ (2008) * బిందాస్ (2008) * రాజ్ విష్ణు (2017) * నటసార్వభౌమ (2019) ===సంస్కృత సినిమాలు=== స పా సా' (సంస్కృత డాక్యుమెంటరీ) (2025) == పుస్తక రచనలు<ref>{{Cite web|title=Books - Janardhana Maharshi|url=https://www.logili.com/home-books/search?q=Janardhana%20Maharshi|access-date=2023-02-03|website=www.logili.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Amazon.in|url=https://www.amazon.in/Books-Janardhana-Maharshi/s?rh=n:976389031,p_27:Janardhana+Maharshi|access-date=2023-02-03|website=www.amazon.in|language=en-in}}</ref> == * వెన్నముద్దలు (కవిత్వం) - 2003 * గర్భ గుడిలోకి (నవల) - 2004 * నాకు నేను రాసుకున్న ప్రేమలేఖ (కవిత్వం) - 2005 * కవిగానే కనుమూస్తా (కవిత్వం) -2008 * పంచామృతం (కధలు) - 2006 * చిదంబర రహస్యం (కధలు) - 2018 * మధుర సంభాషణలు (మాటలు) - 2019 * స్మశానానికి వైరాగ్యం (కధలు) - 2021 * జనా పదాలు (కవిత్వం) - 2022 ===నాటకాలు=== * సంస్కృత * సహస్ర * శ్లోక ===నవలికలు=== * పద్మవిభూషణ్ పరిమళాదేవి * సముద్రాన్ని పెళ్లిచేసుకున్న శూన్య * మంగళస్వరం శుభాలక్మిదేవి ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లంకెలు== *{{imdb name|2132230}} *[https://www.youtube.com/watch?v=_fDu3MvIYkw పవిత్ర సినిమా ఆడియో వేడుకలో ప్రసంగిస్తున్న జనార్ధన మహర్షి] *https://www.imdb.com/title/tt14760504/ *https://www.imdb.com/title/tt2170285/ *https://www.imdb.com/title/tt14338162/ *https://www.imdb.com/title/tt14253714/ *https://www.imdb.com/title/tt14253714/ *https://www.imdb.com/title/tt7132902/ *https://www.imdb.com/title/tt9054840/ *https://www.imdb.com/title/tt8785134/ *https://www.imdb.com/title/tt5762158/ *https://www.imdb.com/title/tt12578392/ [[వర్గం:తెలుగు సినిమా దర్శకులు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా రచయితలు]] [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటులు]] ik96nftgppknk0hieuhmglfk6y3fe5w 10 183007 4955313 4954880 2026-09-09T10:40:00Z Chaduvari 97 4955313 wikitext text/x-wiki {{tmbox |type = notice |small = {{{small|}}} |image = [[File:{{#switch:{{GAN/Status|{{{status}}}}}|on hold=GA onhold.svg|2nd opinion=GA Candidate Neutral vote(ChaosNil).svg|GA candidate.svg}}|45px|link=]] |smallimage = [[File:{{#switch:{{GAN/Status|{{{status}}}}}|on hold=GA onhold.svg|2nd opinion=GA Candidate Neutral vote(ChaosNil).svg|GA candidate.svg}}|25px|link=]] |text = <div class="mw-notalk"> '''{{PAGENAME}}''' ప్రస్తుతం {{#switch:{{{subtopic|}}}|Agriculture, food and drink|Art and architecture|Albums|Earth sciences|Education|Economics and business=an|#default=}} {{{subtopic|}}} రంగంలో [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు#{{GA/Subtopic|{{{subtopic}}}}}|మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలో ఉంది]]. <small>దీన్ని {{#if:{{{nominator|}}}|{{{nominator}}}|an unspecified nominator}}, {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}} కు|an unspecified date. To complete the template use: {{tlp|GA nominee|2=<nowiki>~~~~~</nowiki>{{!}}nominator={{{nominator|<nowiki>~~~</nowiki>}}}{{!}}page={{#if:{{{page|}}}|{{{page}}}|1}}{{!}}status={{GAN/Status|{{{status}}}}}{{!}}subtopic={{GA/Subtopic|{{{subtopic}}} }} }} }} ప్రతిపాదించారు.</small> {{#if: {{{1|}}} || <!--No timestamp specified--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}<nowiki>~~~~~</nowiki></code> value is missing. Please use <nowiki>~~~~~</nowiki> in the first parameter to produce a timestamp.</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> }}{{#if: {{{page|}}} | {{#iferror: {{#expr: {{{page|}}} * 1}} | <!--Specified review page non-numeric--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}page={{{page}}}</code> parameter is invalid. Please use the page parameter to specify the number of the next free GAN review page, e.g. page=1. Call {{tls|GAN|subtopic={{{subtopic|}}}}} instead to find the next free page automatically.</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> | {{#ifexist: {{FULLPAGENAME}}/GA{{#if:{{{page|}}}|{{{page}}}|1}} | <p><!--Specified review page exists-->{{#switch: {{GAN/Status|{{{status}}}}} | on hold=ఈ వ్యాసాన్ని [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు]] అందుకునేలా మెరుగుపరచేందుకు గాను, సమీక్షకులు ఈ వ్యాసాన్ని నిలిపి ఉంచారు. '''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page|1}}}|సమీక్షా పేజీలో]]''' సూచనలను ఉంచారు. ఈ సూచనలను అమలు చేసేందుకు ఎడిటర్లకు {{{time|ఏడు రోజుల}}} సమయం ఉంది. ఈ సమయంలో వ్యాసంలో చేసే మార్పుచేర్పులు దాన్ని [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు|మంచి వ్యాసం]]గా పరిగణించాలా లేదా అనే సమీక్షకుడి నిర్ణయాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి. సమీక్ష చూసేందుకు, అక్కడ వ్యాఖ్య రాసేందుకూ '''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page|1}}}|సమీక్షపై చర్చ]]''' నొక్కండి. | 2nd opinion=ఒక ఎడిటరు వ్యాసాన్ని సమీక్షించి, '''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page|1}}}|సమీక్షా పేజీలో]]''' వ్యాఖ్యలు రాసారు. అయితే, వారు మరింత అనుభవమున్న సమీక్షకుల నుండి లేదా వ్యాస విషయంపై నైపుణ్యం ఉన్నవారి నుండి అభిప్రాయాలు కోరుతున్నారు. ఈ వ్యాసం [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా ఉందని నిర్ధారించుకోవడానికి ఇది వారికి అవసరమైంది. ఈలోగా, మొదటి సమీక్షకుడి సూచనలను అనుసరించి వాడుకరులు వ్యాసంలో మార్పులు చెయ్యవచ్చు. | <!--on review-->ఈ వ్యాసాన్ని [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా సమీక్షించేందుకు ఒక ఎడిటరు సుముఖత చూపారు. ఈ వ్యాసంలో కృషి చెయ్యని ఎడిటర్లు ఎవరైనా కూడా వ్యాసాన్ని సమీక్షించి, తమ సూచనలను '''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page|1}}}|సమీక్షా పేజీలో]]''' రాయవచ్చు. కానీ, వ్యాసం [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు|మంచిదో]] కాదో నిర్ణయించే అధికారం మాత్రం మొదటి సమీక్షకుడిదే. సమీక్ష చూసేందుకు, అక్కడ వ్యాఖ్య రాసేందుకూ '''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page|1}}}|సమీక్షపై చర్చ]]''' నొక్కండి. }}</p> | <!--Specified review page does not exist--><p>ఈ వ్యాసం [[Wikipedia:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా సమీక్షించేందుకు సిద్ధంగా ఉంది. దీన్ని ప్రతిపాదించినవారూ, ఈ వ్యాసంలో గణనీయమైన తోడ్పాటు అందించిన వారూ తప్ప మరెవరైనా దీన్ని సమీక్షించవచ్చు, దీన్ని [[Wikipedia:మంచి వ్యాసాలు|మంచి వ్యాసంగా]] పరిగణించవచ్చో లేదో నిర్ణయించవచ్చు. సమీక్ష మొదలుపెట్టేందుకు, <span class="plainlinks" style="font-weight:bold;">[{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page|1}}}|action=edit&editintro=Template:GAN/editintro&preload=Template:GAN/preload}} సమీక్ష మొదలుపెట్టండి]</span> నొక్కి, ఆపై ఆ పేజీని భద్రపరచండి. [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/సూచనలు|సూచనలు]] చూడండి.</p> }} }} | <!--No review page specified--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}page=</code> parameter is missing. Please use the page parameter to specify the number of the next free GAN review page, e.g. page=1. Call {{tls|GAN|subtopic={{{subtopic|}}}}} instead to find the next free page automatically.</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> }}{{#if: {{{note|}}} | {{#ifexpr: {{str len|{{{note|}}}}} > 1000 | <!--Specified note too long--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}note=</code> parameter is too long. The note should be less than 1000 characters.</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> | <p>[[File:Information icon4.svg|15px]] '''Note''': {{{note|}}}</p> }} }}{{#ifexist: {{FULLPAGENAME}}/GA{{#if:{{{page|}}}|{{{page}}}|1}} | {{#if: {{{status|}}} | {{#ifeq: {{GAN/Status|{{{status}}}}} || <!--Specified review page exists and specified status invalid--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}status={{{status}}}</code> parameter is invalid while the review page exists. Please specify one of the valid values <code>on review</code>, <code>on hold</code>, or <code>2nd opinion</code>. Other acceptable values are "onreview", "onhold", or "2ndopinion". The status is ''blank'' only before the review page is created.</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> }} | <!--Specified review page exists and no status specified--> }} | {{#if: {{{status|}}} | <!--Specified review page does not exist and status specified--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}status=</code> parameter is set while the review page does not yet exist. Please set status to ''blank'' (no value) before a reviewer creates a review page.</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> }} }}{{#if: {{{subtopic|}}} | {{#ifeq: {{GA/Subtopic|{{{subtopic}}}}} || <!--Specified subtopic invalid--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}subtopic={{{subtopic}}}</code> parameter is invalid. Please use the subtopic parameter to specify one of the valid GAN subtopics seen in the [[Wikipedia:Good article instructions#Step 2: Nominating the article|instructions]], e.g. "Biology and medicine".</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> }} | <!--No subtopic specified--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}subtopic=</code> parameter is missing. Please use the subtopic parameter to specify one of the valid GAN subtopics seen in the [[Wikipedia:Good article instructions#Step 2: Nominating the article|instructions]], e.g. "Biology and medicine".</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> }}{{#if: {{{shortdesc|}}} | {{#ifexpr: {{str len|{{{shortdesc|}}}}} > 200 | <!--Specified shortdesc too long--><p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> The <code>{{!}}shortdesc=</code> parameter is too long. The short description of the article's subject should be less than 200 characters.</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> }} }}{{#ifeq: {{NAMESPACE}}|చర్చ || <p><span style="color:#d33; font-weight:bold;">Error:</span> Use this template only on an article talk page.</p><includeonly>[[Category:GAN error]]</includeonly> }}</div>}} <includeonly>{{#ifeq: {{NAMESPACE}}|చర్చ | [[వర్గం:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|{{PAGENAME}}]] {{#switch: {{GAN/Status|{{{status}}}}} | on hold=[[వర్గం:నిలిపి ఉంచిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|{{PAGENAME}}]] | 2nd opinion=[[వర్గం:రెండవ అభిప్రాయం కోరుతున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|{{PAGENAME}}]] }}{{#ifexist: {{FULLPAGENAME}}/GA{{#if:{{{page|}}}|{{{page}}}|1}} | [[వర్గం:సమీక్ష జరుగుతున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|{{PAGENAME}}]] | [[వర్గం:సమీక్ష కోసం ఎదురు చూస్తున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|{{PAGENAME}}]] }} }}</includeonly> <noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 8vg9dip5lrmsvz4rqhkw4aq4ipyht79 10 183009 4955014 2561645 2026-09-08T23:53:13Z Chaduvari 97 4955014 wikitext text/x-wiki {{tmbox |small = {{{small|}}} |image = [[File:Symbol support vote.svg|{{#ifeq:{{{small|}}}|yes|25px|45px}}|Good articles]] |text = '''{{PAGENAME}}''' వ్యాసం [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలను]] అనుసరించి {{#switch:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|Arts|Agriculture, food and drink|Art and architecture|Everyday life|Engineering and technology=n}} '''''[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు/{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} మంచి వ్యాసంగా]]''''' ప్రకటించడమైంది. దీన్ని మరింత మెరుగుపరచ దలిస్తే, [[వికీపీడియా:చొరవ తీసుకుని దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి|చేసెయ్యండి]]. ప్రస్తుతం ఇది సదరు ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేకపోతే, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం పునస్సమీక్ష|దాన్ని తిరిగి సమీక్షించవచ్చు]].<br/> <small> {{#if:{{{page|}}}|'''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page}}}|సమీక్ష]]'''|సమీక్ష}}: {{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}|{{#time:F j, Y|{{{1|{{{date}}}}}}}}|తేదీ ఏమీ ఇవ్వలేదు. తేదీ ఇచ్చేందుకు ఇది వాడండి: {{tlp|GA|''ఇక్కడ ఏదో ఒక ఆకృతిలో ఇవ్వండి''}}}}. {{#if:{{{oldid|}}}|(<span class="plainlinks">[{{fullurl:{{SUBJECTPAGENAME}}|oldid={{{oldid}}}}} సమీక్షించిన కూర్పు]</span>).}}</small> }}<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|చర్చ|[[వర్గం:వికీపీడియా మంచి వ్యాసాలు|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:Wikipedia CD Selection-GAs|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:GA-Class Good articles|{{SUBJECTPAGENAME}}]]{{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}||[[వర్గం:Undated GA templates]]}}{{#if:{{{oldid|}}}||[[వర్గం:Good articles without an oldid|{{SUBJECTPAGENAME}}]]}}{{#if:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} |[[వర్గం:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} good articles|{{PAGENAME}}]] |[[వర్గం:Good articles without topic parameter|{{PAGENAME}}]] }}}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 1idn3hg70zxxo9xkt3iauts72v4ugyo 4955016 4955014 2026-09-08T23:56:17Z Chaduvari 97 4955016 wikitext text/x-wiki {{tmbox |small = {{{small|}}} |image = [[File:Symbol support vote.svg|{{#ifeq:{{{small|}}}|yes|25px|45px}}|Good articles]] |text = '''{{PAGENAME}}''' వ్యాసం [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలను]] అనుసరించి {{#switch:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|Arts|Agriculture, food and drink|Art and architecture|Everyday life|Engineering and technology=n}} '''''[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు/{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} మంచి వ్యాసంగా]]''''' ప్రకటించడమైంది. దీన్ని మరింత మెరుగుపరచ దలిస్తే, [[వికీపీడియా:చొరవ తీసుకుని దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి|చేసెయ్యండి]]. ప్రస్తుతం ఇది సదరు ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేకపోతే, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం పునస్సమీక్ష|దాన్ని తిరిగి సమీక్షించవచ్చు]].<br/> <small> {{#if:{{{page|}}}|'''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page}}}|సమీక్ష]]'''|సమీక్ష}}: {{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}|{{#time:Y F j|{{{1|{{{date}}}}}}}}|తేదీ ఏమీ ఇవ్వలేదు. తేదీ ఇచ్చేందుకు ఇది వాడండి: {{tlp|GA|''ఇక్కడ ఏదో ఒక ఆకృతిలో ఇవ్వండి''}}}}. {{#if:{{{oldid|}}}|(<span class="plainlinks">[{{fullurl:{{SUBJECTPAGENAME}}|oldid={{{oldid}}}}} సమీక్షించిన కూర్పు]</span>).}}</small> }}<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|చర్చ|[[వర్గం:వికీపీడియా మంచి వ్యాసాలు|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:Wikipedia CD Selection-GAs|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:GA-Class Good articles|{{SUBJECTPAGENAME}}]]{{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}||[[వర్గం:Undated GA templates]]}}{{#if:{{{oldid|}}}||[[వర్గం:Good articles without an oldid|{{SUBJECTPAGENAME}}]]}}{{#if:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} |[[వర్గం:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} good articles|{{PAGENAME}}]] |[[వర్గం:Good articles without topic parameter|{{PAGENAME}}]] }}}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> srrmpcydam78qc5auheynqkler568fv 4955017 4955016 2026-09-09T00:00:46Z Chaduvari 97 4955017 wikitext text/x-wiki {{tmbox |small = {{{small|}}} |image = [[File:Symbol support vote.svg|{{#ifeq:{{{small|}}}|yes|25px|45px}}|Good articles]] |text = '''{{PAGENAME}}''' వ్యాసాన్ని, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలను]] అనుసరించి {{#switch:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|Arts|Agriculture, food and drink|Art and architecture|Everyday life|Engineering and technology=n}} '''''[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు/{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} మంచి వ్యాసంగా]]''''' ప్రకటించాం. దీన్ని మరింత మెరుగుపరచ దలిస్తే, [[వికీపీడియా:చొరవ తీసుకుని దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి|చేసెయ్యండి]]. ప్రస్తుతం ఇది సదరు ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేకపోతే, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం పునస్సమీక్ష|దాన్ని తిరిగి సమీక్షించవచ్చు]].<br/> <small> {{#if:{{{page|}}}|'''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page}}}|సమీక్ష]]'''|సమీక్ష}}: {{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}|{{#time:Y F j|{{{1|{{{date}}}}}}}}|తేదీ ఏమీ ఇవ్వలేదు. తేదీ ఇచ్చేందుకు ఇది వాడండి: {{tlp|GA|''ఇక్కడ ఏదో ఒక ఆకృతిలో ఇవ్వండి''}}}}. {{#if:{{{oldid|}}}|(<span class="plainlinks">[{{fullurl:{{SUBJECTPAGENAME}}|oldid={{{oldid}}}}} సమీక్షించిన కూర్పు]</span>).}}</small> }}<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|చర్చ|[[వర్గం:వికీపీడియా మంచి వ్యాసాలు|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:Wikipedia CD Selection-GAs|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:GA-Class Good articles|{{SUBJECTPAGENAME}}]]{{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}||[[వర్గం:Undated GA templates]]}}{{#if:{{{oldid|}}}||[[వర్గం:Good articles without an oldid|{{SUBJECTPAGENAME}}]]}}{{#if:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} |[[వర్గం:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} good articles|{{PAGENAME}}]] |[[వర్గం:Good articles without topic parameter|{{PAGENAME}}]] }}}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> jvam92jgbzqbgdds4gc0iwct6o3nr20 4955034 4955017 2026-09-09T00:41:52Z Chaduvari 97 4955034 wikitext text/x-wiki {{tmbox |small = {{{small|}}} |image = [[File:Symbol support vote.svg|{{#ifeq:{{{small|}}}|yes|25px|45px}}|Good articles]] |text = '''{{PAGENAME}}''' వ్యాసాన్ని, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలను]] అనుసరించి {{#switch:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|Arts|Agriculture, food and drink|Art and architecture|Everyday life|Engineering and technology=n}} '''''[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|/{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} మంచి వ్యాసంగా]]''''' ప్రకటించాం. దీన్ని మరింత మెరుగుపరచ దలిస్తే, [[వికీపీడియా:చొరవ తీసుకుని దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి|చేసెయ్యండి]]. ప్రస్తుతం ఇది సదరు ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేకపోతే, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం పునస్సమీక్ష|దాన్ని తిరిగి సమీక్షించవచ్చు]].<br/> <small> {{#if:{{{page|}}}|'''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page}}}|సమీక్ష]]'''|సమీక్ష}}: {{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}|{{#time:Y F j|{{{1|{{{date}}}}}}}}|తేదీ ఏమీ ఇవ్వలేదు. తేదీ ఇచ్చేందుకు ఇది వాడండి: {{tlp|GA|''ఇక్కడ ఏదో ఒక ఆకృతిలో ఇవ్వండి''}}}}. {{#if:{{{oldid|}}}|(<span class="plainlinks">[{{fullurl:{{SUBJECTPAGENAME}}|oldid={{{oldid}}}}} సమీక్షించిన కూర్పు]</span>).}}</small> }}<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|చర్చ|[[వర్గం:వికీపీడియా మంచి వ్యాసాలు|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:Wikipedia CD Selection-GAs|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:GA-Class Good articles|{{SUBJECTPAGENAME}}]]{{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}||[[వర్గం:Undated GA templates]]}}{{#if:{{{oldid|}}}||[[వర్గం:Good articles without an oldid|{{SUBJECTPAGENAME}}]]}}{{#if:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} |[[వర్గం:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} good articles|{{PAGENAME}}]] |[[వర్గం:Good articles without topic parameter|{{PAGENAME}}]] }}}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 5cdu9av3ef3lilnjtoktncfqat78t5q 4955036 4955034 2026-09-09T00:43:32Z Chaduvari 97 4955036 wikitext text/x-wiki {{tmbox |small = {{{small|}}} |image = [[File:Symbol support vote.svg|{{#ifeq:{{{small|}}}|yes|25px|45px}}|Good articles]] |text = '''{{PAGENAME}}''' వ్యాసాన్ని, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలను]] అనుసరించి {{#switch:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|Arts|Agriculture, food and drink|Art and architecture|Everyday life|Engineering and technology=n}} '''''[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} మంచి వ్యాసంగా]]''''' ప్రకటించాం. దీన్ని మరింత మెరుగుపరచ దలిస్తే, [[వికీపీడియా:చొరవ తీసుకుని దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి|చేసెయ్యండి]]. ప్రస్తుతం ఇది సదరు ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేకపోతే, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం పునస్సమీక్ష|దాన్ని తిరిగి సమీక్షించవచ్చు]].<br/> <small> {{#if:{{{page|}}}|'''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page}}}|సమీక్ష]]'''|సమీక్ష}}: {{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}|{{#time:Y F j|{{{1|{{{date}}}}}}}}|తేదీ ఏమీ ఇవ్వలేదు. తేదీ ఇచ్చేందుకు ఇది వాడండి: {{tlp|GA|''ఇక్కడ ఏదో ఒక ఆకృతిలో ఇవ్వండి''}}}}. {{#if:{{{oldid|}}}|(<span class="plainlinks">[{{fullurl:{{SUBJECTPAGENAME}}|oldid={{{oldid}}}}} సమీక్షించిన కూర్పు]</span>).}}</small> }}<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|చర్చ|[[వర్గం:వికీపీడియా మంచి వ్యాసాలు|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:Wikipedia CD Selection-GAs|{{SUBJECTPAGENAME}}]][[వర్గం:GA-Class Good articles|{{SUBJECTPAGENAME}}]]{{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}||[[వర్గం:Undated GA templates]]}}{{#if:{{{oldid|}}}||[[వర్గం:Good articles without an oldid|{{SUBJECTPAGENAME}}]]}}{{#if:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} |[[వర్గం:{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} good articles|{{PAGENAME}}]] |[[వర్గం:Good articles without topic parameter|{{PAGENAME}}]] }}}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 9nwnrfcgkhk9pdqnw17g7da0h1jg4vj 1 185573 4955134 4904080 2026-09-09T04:08:38Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955134 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాసం}} {{మీకు తెలుసా|09|2015}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=26}} {{వికీప్రాజెక్టు ఆర్కిటెక్చర్}} rzntsm9j99kh17s1rjks3ouktlhiq4j 4955164 4955134 2026-09-09T04:51:17Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955164 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|11 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాసం}} {{మీకు తెలుసా|09|2015}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=26}} {{వికీప్రాజెక్టు ఆర్కిటెక్చర్}} afm7krzn2t9cy5mkj2kusqdaetx7nfe 1 189503 4954899 3262061 2026-09-08T13:12:43Z Rajasekhar1961 2596 Rajasekhar1961, [[చర్చ:ఆచార్య మసన చెన్నప్ప]] పేజీని [[చర్చ:మసన చెన్నప్ప]] కు తరలించారు 3262061 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1 191218 4955275 1430507 2026-09-09T09:07:00Z DakshinCult 153185 /* పోతురాజు : అపకీర్తికి గురిచేయబడిన పూర్వవైదిక దేవత */ కొత్త విభాగం 4955275 wikitext text/x-wiki vvvvv == పోతురాజు : అపకీర్తికి గురిచేయబడిన పూర్వవైదిక దేవత == Paperback printed book available for sale at: [https://www.dakshincult.com/product-page/pothuraju-telugu-edition Book for Sale: "పోతురాజు" (POTHURAJU Telugu Edition) | Dakshin Cult] కోల్పోయిన దాని కోసం సాగించే అన్వేషణ. వివిధ ప్రాంతాల్లో విభిన్న నామాలతో ప్రసిద్ధి చెందిన ఒక పశుపోషక దేవత. సాంస్కృతిక పరస్పర మార్పిడులు, స్థానిక భాషలు, జానపద కథనాల్లోని కల్పనాశక్తి ప్రభావాల వల్ల ఈ దేవతకు సంబంధించిన కథలకు అనేక రూపాంతరాలు ఉన్నాయి. ఈ దేవతకు ప్రాచుర్యంలో ఉన్న కొన్ని పేర్లు: * '''''మ్హసోబా / మ్హస్కోబా / మ్హటోబా''''' * '''''పోతురాజు / పోతిరాజా''''' * '''''కరుప్పు''''' * '''''సుడలై మాడన్''''' * '''''పావడైరాయన్''''' * '''''విష్ణు మాయ / సాతాన్ స్వామి''''' * '''''మూల మైసొండయ్య / మైసొండే''''' * '''''భూతరాజ''''' * '''''ఉరమ్మ మరియు మారికాంబె — గేదె / ఎಮ್ಮೆ''''' * '''''బేతాళ / వేతాళ''''' * '''''గొర్ల''''' * '''''భైరవ''''' * '''''మహిషాసురుడు''''' * '''''యమాంతక / వజ్రభైరవ''''' పురాణిక లేదా వైదిక దేవతలతో పోలిస్తే, ఇతడిని అణగారిన వర్గాల దేవతగా భావిస్తారు. ఈ అంశం విస్తృతమైనది; అందువల్ల దానిని సులభంగా అర్థం చేసుకోవడానికి క్రమక్రమంగా పరిశీలించనున్నాము. ఈ దేవతకు ఉన్న ప్రతి పేరుతో అనేక కథనాలు ముడిపడి ఉన్నాయి. ఒకప్పుడు సంచారజాతులు, విభిన్న తెగలు, భిన్న ఆరాధనా సంప్రదాయాలకు చెందిన సమూహాలు ఈ భూమిపై సంచరించాయి. తమ దేవతల లేదా విశ్వాస వ్యవస్థల గొప్పతనాన్ని నిరూపించుకోవలసిన అవసరం లేకుండానే అవి పరస్పరం సహజీవనం చేశాయి. ఈ దేవతలకు ఆవాహన విధానం అవసరం లేదు; ప్రతిష్ఠాపనకు ప్రత్యేక నియమాలు గానీ, కర్మకాండలు గానీ ఉండేవి కావు. దీనికి భిన్నంగా, విగ్రహానికి బ్రాహ్మణ పురోహితులు సంస్కృత మంత్రోచ్చారణల ద్వారా తొలి ప్రాణాన్ని ప్రసాదించాలని ఆర్యులు విశ్వసించారు. మంత్రాలు, కర్మకాండల ద్వారా విగ్రహాన్నీ, దైవస్వరూపాన్నీ శుద్ధి చేయవచ్చని వారు నేటికీ భావిస్తారు. దైవం సంస్కృత స్తోత్రాలకు మాత్రమే అనుగ్రహం చూపి, బ్రాహ్మణ కర్మకాండలకు లోబడుతుందనే ఈ భావన వికృతమైనదిగా కనిపిస్తుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, పూర్వవైదిక దేవతలు స్వతంత్రమైనవిగా, ఎలాంటి బంధనాలకూ లోబడనివిగా భావించబడతాయి. ఈ భూమిపై నడిచిన ప్రతి వ్యక్తికీ అతనితో లేదా అతని వంశరక్తంతో అనుబంధమైన ఒక దేవత ఉండేదని నమ్మకం. తమను తాము ఆ దేవతలకు సమర్పించుకున్నప్పుడు, వారు రక్షణ కల్పించే తమ పూర్వీకుల దయామయ ఆత్మలేనని విశ్వసించేవారు. ఇప్పుడు, దక్కన్ ప్రాంతీయ దేవతల దైవతత్వాన్ని—ఒక్కో దేవతకు, లేదా అదే దేవతకు ఉన్న విభిన్న రూపాంతరాలను—పరిశీలిద్దాం. [[వాడుకరి:DakshinCult|DakshinCult]] ([[వాడుకరి చర్చ:DakshinCult|చర్చ]]) 09:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 8dxyz9832kdy3yj8ctrvpzp59t2uufr 1 192963 4955103 4926317 2026-09-09T04:06:52Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955103 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|20|2015}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=6}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} ee5ey9p0skpsa5ajvn66mqx6ctibxdd 4955162 4955103 2026-09-09T04:51:15Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955162 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|8 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|20|2015}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=6}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} 9o9meppqceea9abdsrf23cf72r5qgqx 0 193301 4955296 4788002 2026-09-09T09:32:04Z Kumarram87 153913 4955296 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox temple | pushpin_map = India Uttarakhand | map_caption = Location in [[Uttarakhand]], [[India]] | latd = 30.146315 | longd = 78.598251 | name = దేవప్రయాగ | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారత దేశము]] | state = | district = | location = | elevation_m = | primary_deity_God = నీలమేఘ పెరుమాళ్ | primary_deity_Godess = పుండరీకవల్లి | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = తూర్పుముఖము | Pushakarani = మంగళతీర్థం | Vimanam = మంగళ విమానం | Poets = పెరియాళ్వార్-తిరుమంగై ఆళ్వార్ | Prathyaksham = భరద్వాజమహర్షికి | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} '''దేవప్రయాగ''' భారత దేశంలోని ప్రసిద్ధ వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రం. ఇది ఉత్తరాఖండ్‌లోని గర్వాల్ ప్రాంతంలో, తెహ్రీ గర్వాల్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక మున్సిపల్ పట్టణం. 'పంచ ప్రయాగ' క్షేత్రాలలో చివరిది మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధమైన 'దేవప్రయాగ సంగమం' అలాగే పవిత్రమైన 'రఘునాథ్ జీ ఆలయం' ఇక్కడ ఉండటం వల్ల ఈ పట్టణం ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>ఉత్తరాఖండ్‌లోని పంచ ప్రయాగలు</ref> ఇక్కడ అలకనంద మరియు భాగీరథి నదుల సంగమం జరుగుతుంది; ఇక్కడే దివ్యమైన గంగా నది ఉద్భవించి మైదాన ప్రాంతాల వైపు ప్రవహిస్తుంది.<ref>[https://www.manchalamushafir.com/devprayag-sangam-uttarakhand/ అలకనంద మరియు భాగీరథి సంగమం]</ref> అలకనంద ప్రవాహం ఇక్కడ ముగిసి భాగీరథితో కలిసిపోతుంది కాబట్టి, ఉత్తరాఖండ్‌లోని ఐదు సంగమాలలో ఇది అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఉత్తరాఖండ్‌లో దీనిని 'మూడు నదుల సంగమం' అని కూడా పిలుస్తారు. == విశేషాలు == ఈ క్షేత్రము హరిద్వారము నుండి హిమవద్గిరికి పోవుదారిలో నున్నది. [[హరిద్వార్]] నుండి ఈక్షేత్రమునకు పోవుమార్గంలోనే [[హృషీకేశ్]] ఉంది. తపోవనము, లక్ష్మణస్వామి సన్నిధి (లక్ష్మణఝూలా) వ్యాసఘాట్-శ్రీసీతారాముల సన్నిధి ఉంది. హరిద్వారము నుండి 100 కి.మీ. దూరములో ఈ కండమెన్ఱుం కడినగర్ క్షేత్రము ఉంది. దీనినే దేవప్రయాగ అంటారు. కోవెలకు వెనుక హనుమాన్ సన్నిధి ఉంది. అలకనందా నది ప్రవహించు దేశము-ఆళ్వార్ కీర్తించిన పెరుమాళ్లను రఘునాథ్‌జీ అంటారు. [[File:AjitHota BirthPlaceOfGanges.jpg|thumb|right|అలకనంద నది, భాగీరథి సంగమం, గంగా నది లేదా గంగా ప్రధాన కాండం ప్రారంభం]] == సాహిత్యం == <poem> శ్లో. శ్రీ మన్మంగళ పుణ్యతీర్థ రుచిరే క్షేత్రే ప్రయాగాభిదే త్వాలింగ్య ప్రియ పుండరీక లతికాం శ్రీ నీలమేఘో విభు:| రేజే మంగళ దేవయాన నిలయ:ప్రాగ్వక్త్ర సంస్థానగ: భారద్వాజ మునీక్షిత: కలిరిపు శ్రీవిష్ణుచిత్త స్తుత:|| </poem> === పాశురాలు === <poem> పా. తజ్గై యై మూక్కుమ్‌ తమయనై త్తలయుమ్‌ తడన్దవెన్ దాశరదిపోయ్ ఎజ్గుమ్‌ తన్ పుకழா విరున్దరశాణ్డ; వెమ్బురుడోత్తమ నిరుక్కై, కజ్గై కజ్గై యెన్ఱ వాశకత్తాలే; కడువినై కళైన్దిడు కిఱ్కుమ్‌ కజ్గై యిన్ కఱై మేల్ కైతొழுనిన్ఱ కణ్డమెన్నుమ్‌ కడినకరే|| పెరియాళ్వార్లు-పెరియాళ్వార్ తిరుమొழி 4-7-1 </poem> == వివరాలు == {| class="wikitable" |- ! ప్రధాన దైవం పేరు ! ప్రధాన దేవి పేరు ! తీర్థం ! ముఖద్వార దిశ ! భంగిమ ! కీర్తించిన వారు ! విమానం ! ప్రత్యక్షం |- | నీలమేఘ పెరుమాళ్ | పుండరీకవల్లి | మంగళతీర్థం | తూర్పుముఖము | నిలచున్న భంగిమ | పెరియాళ్వార్-తిరుమంగై ఆళ్వార్ | మంగళ విమానం | భరద్వాజమహర్షికి |} [[File:AjitHota BirthPlaceOfGanges.jpg|thumb|right|అలకనంద నది, భాగీరథి సంగమం, గంగా నది లేదా గంగా ప్రధాన ప్రారంభం]] === మంచిమాట === * ఆశ్రయింప వలసిన వానిని అన్నిటిని ఆశ్రయించి భగవంతుని కూడా ఆశ్రయించుట "భక్తి". * విడువ వలసిన వాటి నన్నింటిని విడచి తనను కూడా విడుచుట "ప్రపత్తి". [[File:Confluence.JPG|thumb|right|240px|అలకనంద (ఎడమ), భాగీరథి (కుడి) నదుల సంగమం దేవప్రయాగ్ వద్ద గంగను ఏర్పరుస్తుంది]] == చేరే మార్గం == హృషికేశ్ నుండి బదరీమార్గంలో 70 కి.మీ దూరంలోను హరిద్వార్-బదరీ మార్గంలో 95 కి.మీ. దూరంలోను గలదు == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Devprayag Confluence Oct 2019.jpg|2019 అక్టోబరులో రుతుపవనాల తర్వాత దేవప్రయాగ File:Devprayag Bhagirathi Alaknanda.jpg|భగీరథి (ఎడమ) దేవప్రయాగ వద్ద అలకనంద (కుడి) తో కలుస్తుంది File:Alaknanda devprayag.jpg|అవక్షేపాలతో నిండిన అలకనంద నది దేవప్రయాగలోకి ప్రవహిస్తోంది. File:Devprayag - Confluence of Bhagirathi and Alaknanda.JPG|దేవప్రయాగ్ భాగీరథి, అలకనంద నదుల సంగమం. ఈ నదికి దేవప్రయాగ దాటి "గంగా" (లేదా గంగా) అనే పేరు వచ్చింది File:VKdevpryag2.jpg|దేవప్రయాగలో అలకనంద, భాగీరథి సంగమం. ఇప్పుడు నదిని గంగ అని పిలుస్తారు </gallery> == ఇవికూడా చూడండి == * [[వైష్ణవ దివ్యదేశాలు]] * [[రఘునాథ్ ఆలయం, దేవ్ ప్రయాగ్]] * [[నందప్రయాగ|నందప్రయాగ్]] * [[రుద్రప్రయాగ]] * [[విష్ణు ప్రయాగ]] * కర్ణప్రయాగ్ == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{వైష్ణవ దివ్యదేశాలు}} lex5rhdcg7jhh0a5k89u9y20bym4eon 4955302 4955296 2026-09-09T09:33:12Z Kumarram87 153913 4955302 wikitext text/x-wiki {{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox temple | pushpin_map = India Uttarakhand | map_caption = Location in [[Uttarakhand]], [[India]] | latd = 30.146315 | longd = 78.598251 | name = దేవప్రయాగ | coordinates_region = IN | coordinates_display= title | other_names = | proper_name = | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[భారత దేశము]] | state = | district = | location = | elevation_m = | primary_deity_God = నీలమేఘ పెరుమాళ్ | primary_deity_Godess = పుండరీకవల్లి | utsava_deity_God = | utsava_deity_Godess= | Direction_posture = తూర్పుముఖము | Pushakarani = మంగళతీర్థం | Vimanam = మంగళ విమానం | Poets = పెరియాళ్వార్-తిరుమంగై ఆళ్వార్ | Prathyaksham = భరద్వాజమహర్షికి | important_festivals= | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} '''దేవప్రయాగ''' భారత దేశంలోని ప్రసిద్ధ వైష్ణవ దివ్యక్షేత్రం. ఇది ఉత్తరాఖండ్‌లోని గర్వాల్ ప్రాంతంలో, తెహ్రీ గర్వాల్ జిల్లాలో ఉన్న ఒక మున్సిపల్ పట్టణం. 'పంచ ప్రయాగ' క్షేత్రాలలో చివరిది మరియు అత్యంత ప్రసిద్ధమైన 'దేవప్రయాగ సంగమం' అలాగే పవిత్రమైన 'రఘునాథ్ జీ ఆలయం' ఇక్కడ ఉండటం వల్ల ఈ పట్టణం ఎంతో ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>[https://www.manchalamushafir.com/panch-prayag-in-uttarakhand/ ఉత్తరాఖండ్‌లోని పంచ ప్రయాగలు]</ref> ఇక్కడ అలకనంద మరియు భాగీరథి నదుల సంగమం జరుగుతుంది; ఇక్కడే దివ్యమైన గంగా నది ఉద్భవించి మైదాన ప్రాంతాల వైపు ప్రవహిస్తుంది.<ref>[https://www.manchalamushafir.com/devprayag-sangam-uttarakhand/ అలకనంద మరియు భాగీరథి సంగమం]</ref> అలకనంద ప్రవాహం ఇక్కడ ముగిసి భాగీరథితో కలిసిపోతుంది కాబట్టి, ఉత్తరాఖండ్‌లోని ఐదు సంగమాలలో ఇది అత్యంత పవిత్రమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఉత్తరాఖండ్‌లో దీనిని 'మూడు నదుల సంగమం' అని కూడా పిలుస్తారు. == విశేషాలు == ఈ క్షేత్రము హరిద్వారము నుండి హిమవద్గిరికి పోవుదారిలో నున్నది. [[హరిద్వార్]] నుండి ఈక్షేత్రమునకు పోవుమార్గంలోనే [[హృషీకేశ్]] ఉంది. తపోవనము, లక్ష్మణస్వామి సన్నిధి (లక్ష్మణఝూలా) వ్యాసఘాట్-శ్రీసీతారాముల సన్నిధి ఉంది. హరిద్వారము నుండి 100 కి.మీ. దూరములో ఈ కండమెన్ఱుం కడినగర్ క్షేత్రము ఉంది. దీనినే దేవప్రయాగ అంటారు. కోవెలకు వెనుక హనుమాన్ సన్నిధి ఉంది. అలకనందా నది ప్రవహించు దేశము-ఆళ్వార్ కీర్తించిన పెరుమాళ్లను రఘునాథ్‌జీ అంటారు. [[File:AjitHota BirthPlaceOfGanges.jpg|thumb|right|అలకనంద నది, భాగీరథి సంగమం, గంగా నది లేదా గంగా ప్రధాన కాండం ప్రారంభం]] == సాహిత్యం == <poem> శ్లో. శ్రీ మన్మంగళ పుణ్యతీర్థ రుచిరే క్షేత్రే ప్రయాగాభిదే త్వాలింగ్య ప్రియ పుండరీక లతికాం శ్రీ నీలమేఘో విభు:| రేజే మంగళ దేవయాన నిలయ:ప్రాగ్వక్త్ర సంస్థానగ: భారద్వాజ మునీక్షిత: కలిరిపు శ్రీవిష్ణుచిత్త స్తుత:|| </poem> === పాశురాలు === <poem> పా. తజ్గై యై మూక్కుమ్‌ తమయనై త్తలయుమ్‌ తడన్దవెన్ దాశరదిపోయ్ ఎజ్గుమ్‌ తన్ పుకழா విరున్దరశాణ్డ; వెమ్బురుడోత్తమ నిరుక్కై, కజ్గై కజ్గై యెన్ఱ వాశకత్తాలే; కడువినై కళైన్దిడు కిఱ్కుమ్‌ కజ్గై యిన్ కఱై మేల్ కైతొழுనిన్ఱ కణ్డమెన్నుమ్‌ కడినకరే|| పెరియాళ్వార్లు-పెరియాళ్వార్ తిరుమొழி 4-7-1 </poem> == వివరాలు == {| class="wikitable" |- ! ప్రధాన దైవం పేరు ! ప్రధాన దేవి పేరు ! తీర్థం ! ముఖద్వార దిశ ! భంగిమ ! కీర్తించిన వారు ! విమానం ! ప్రత్యక్షం |- | నీలమేఘ పెరుమాళ్ | పుండరీకవల్లి | మంగళతీర్థం | తూర్పుముఖము | నిలచున్న భంగిమ | పెరియాళ్వార్-తిరుమంగై ఆళ్వార్ | మంగళ విమానం | భరద్వాజమహర్షికి |} [[File:AjitHota BirthPlaceOfGanges.jpg|thumb|right|అలకనంద నది, భాగీరథి సంగమం, గంగా నది లేదా గంగా ప్రధాన ప్రారంభం]] === మంచిమాట === * ఆశ్రయింప వలసిన వానిని అన్నిటిని ఆశ్రయించి భగవంతుని కూడా ఆశ్రయించుట "భక్తి". * విడువ వలసిన వాటి నన్నింటిని విడచి తనను కూడా విడుచుట "ప్రపత్తి". [[File:Confluence.JPG|thumb|right|240px|అలకనంద (ఎడమ), భాగీరథి (కుడి) నదుల సంగమం దేవప్రయాగ్ వద్ద గంగను ఏర్పరుస్తుంది]] == చేరే మార్గం == హృషికేశ్ నుండి బదరీమార్గంలో 70 కి.మీ దూరంలోను హరిద్వార్-బదరీ మార్గంలో 95 కి.మీ. దూరంలోను గలదు == చిత్రమాలిక == <gallery> File:Devprayag Confluence Oct 2019.jpg|2019 అక్టోబరులో రుతుపవనాల తర్వాత దేవప్రయాగ File:Devprayag Bhagirathi Alaknanda.jpg|భగీరథి (ఎడమ) దేవప్రయాగ వద్ద అలకనంద (కుడి) తో కలుస్తుంది File:Alaknanda devprayag.jpg|అవక్షేపాలతో నిండిన అలకనంద నది దేవప్రయాగలోకి ప్రవహిస్తోంది. File:Devprayag - Confluence of Bhagirathi and Alaknanda.JPG|దేవప్రయాగ్ భాగీరథి, అలకనంద నదుల సంగమం. ఈ నదికి దేవప్రయాగ దాటి "గంగా" (లేదా గంగా) అనే పేరు వచ్చింది File:VKdevpryag2.jpg|దేవప్రయాగలో అలకనంద, భాగీరథి సంగమం. ఇప్పుడు నదిని గంగ అని పిలుస్తారు </gallery> == ఇవికూడా చూడండి == * [[వైష్ణవ దివ్యదేశాలు]] * [[రఘునాథ్ ఆలయం, దేవ్ ప్రయాగ్]] * [[నందప్రయాగ|నందప్రయాగ్]] * [[రుద్రప్రయాగ]] * [[విష్ణు ప్రయాగ]] * కర్ణప్రయాగ్ == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లింకులు == {{వైష్ణవ దివ్యదేశాలు}} 25umi8321iauf3kjhm9wj854zho510a 1 198348 4955117 4919893 2026-09-09T04:07:37Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955117 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=12}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} dazwtv97x94mp2egkag30e9bdngne7c 4955183 4955117 2026-09-09T04:59:52Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955183 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|3 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=12}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} gxpk1y4vy10y47moibekuda0jhkttv8 0 206188 4955277 4368873 2026-09-09T09:09:50Z Pranayraj1985 29393 4955277 wikitext text/x-wiki [[బొమ్మ:Telugubookcover malapalli.JPG|right]] మాలపల్లి 1922లో [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] రాసిన తెలుగు అభ్యుదయ నవల. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కులవర్గ దృక్పథంతో వెలువడ్డ తొలి అభ్యుదయ రచనగా దీన్ని విమర్శకులు గుర్తించారు. ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ ప్రముఖ సంఘసంస్కర్త, స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, తెలుగు నవలా సాహిత్య వైతాళికుల్లో ఒకడు. జాతీయోద్యమంలో భాగంగా [[పల్నాడు పుల్లరి సత్యాగ్రహం|పల్నాడు పుల్లరి సత్యాగ్రహంలో]] పాల్గొని జైలుపాలైన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ [[రాయవెల్లూరు]] జైలులో వుండగా ఈ నవలను దేశభక్తిపూరితంగా సంఘసంస్కరణాభిలాషతో రచించారు. ఈ మాలపల్లి నవల ప్రగతిశీలక తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక మేలిమలుపుగా, సామాజిక దృక్పథంలో ఒక ముఖ్య ఘట్టంగా, సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో ప్రామాణికంగా నిలిచినట్టు సాహిత్య విమర్శకులు పేర్కొన్నారు. ఈ నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన ఈ నవల ఆయా చారిత్రక సామాజిక, ఆర్థిక ఉద్యమాల సందర్భాలలో వచ్చిన పరిణామాలను వాస్తవిక ధోరణితో సృజనాత్మకంగా తెలియచేసింది. ఈ నవలతో, తెలుగునాట సంఘ సంస్కరణ సాహిత్యంలో వ్యక్తమయ్యే దృక్కోణం సానుభూతి నుండి అభ్యుదయ వైపుగా, ఆదర్శాల నుండి ఆచరణాత్మక ఆలోచనలు రేకెత్తించే విధంగా సైద్ధాంతికభావజాల మద్దతుతో ప్రస్థానం ప్రారంభించింది. తెలుగు సాహిత్యంలో ఆధునిక ఇతిహాస కావ్యంగా పేరుపొందిన ఈ నవలను 1958లో [[ఎన్.జి.రంగా]] టాల్‌స్టాయ్ “[[వార్ అండ్ పీస్]]” నవలతో పోల్చతగినదిగా అభివర్ణించాడు. ==నేపథ్యం== === రచయిత === [[ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ]] (1877-1958) గుంటూరులో జన్మించాడు. డబ్లిన్ యూనివర్సిటీ (ఐర్లాండ్) లో బారిస్టర్ చదువుతుండగా, అక్కడి ఐరిష్ [[హోమ్ రూల్]] జాతీయ నాయకుడైన ‘డీవాలేరా’తో ఏర్పడిన పరిచయం అతడిని ప్రభావితుణ్ణి చేసింది. [[మద్రాసు హైకోర్ట్|మద్రాసు హైకోర్టు]]<nowiki/>లో చేపట్టిన న్యాయవాద వృత్తిని వదిలిపెట్టి తొలుత అతివాదిగా జాతీయోద్యమంలో ప్రవేశించినప్పటికి క్రమేణా గాంధేయవాదిగా మారాడు. కాంగ్రెస్ వాది అయినప్పటికీ మత ప్రాతిపదికపై జరుగుతున్న [[ఖిలాఫత్ ఉద్యమం|ఖిలాఫత్ ఉద్యమాన్ని]] తను నమ్మిన విలువలకు కట్టుబడి నిర్మొహమాటంగా విమర్శించి [[చిత్తరంజన్ దాస్]] వంటి నాయకుల మన్నన పొందాడు. స్వాతంత్రోద్యమాలలో భాగంగా పల్నాడులో అటవీ నిబంధనలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన్ పుల్లరి సత్యాగ్రహం (1921), [[ఉప్పు సత్యాగ్రహం]](1931), [[క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం]](1942) లలో పాల్గొని జైలు శిక్ష అనుభవించాడు. 1917 నాటి రష్యన్ [[అక్టోబర్ విప్లవం|బోల్షెవిక్ విప్లవం]] వల్ల ప్రభావితమైన తొలి తెలుగు మేధావులలో ఉన్నవ ఒకడు. అకుంఠిత దీక్షతో సంఘ సంస్కరణాభిలాషతో ఉన్నవ విధవలకు, అనాధలకు, అణగారిన వర్గాల ఉన్నతికై పాటుపడ్డాడు. తన కులం నుండి ఎదురైన నిరసనలను లెక్కచేయకుండా గుంటూరులో 32 వితంతు వివాహాలు జరిపి “గుంటూరు వీరేశలింగం"గా పేరుపొందారు. గుంటూరులో వితంతు శరణాలయం (1902), కార్వే స్ఫూర్తిగా స్త్రీలకు వృత్తి విద్య కోసం ‘[[శారదా నికేతన్]]’ (1922) వంటి అనేక సంస్థలను స్దాపించాడు. దళితుల అభ్యున్నతిని దళితుల ఆలయ ప్రవేశాలు, సహపంక్తి భోజనాల వంటి కార్యకలాపాలకే పరిమితం చేయకుండా నిర్మాణాత్మక రీతిలో పాటుపడ్డాడు. కుల భేదాలు లేని సమ సమాజాన్ని ఆశించి కుల వ్యవస్ధను ప్రశ్నిస్తూ సాహిత్యాన్ని ఆలంబనగా చేసుకొని అసమాన సామాజిక స్పృహతో దళితుల సమస్యలను కుల, ఆర్థిక కోణంలోనూ విస్తృతంగా పరిశీలించి మాలపల్లి అనే సుదీర్ఘ నవల (762 పేజీలు) ను రాయవెల్లూరు జైలులో వుండగా 1922లో రచించాడు. అవిశ్రాంత సంఘసంస్కర్తగా, నిష్కళంక స్వాతంత్ర్యయోధునిగా, ఆచరణవాదిగా, మేధావిగా, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా పేరుపొందిన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణ సృజించిన మాలపల్లి నవలతో, తెలుగునాట సంఘసంస్కరణోద్యమకవిత్వంలో వ్యక్తమయ్యే సాహితీ దృక్కోణం ‘సానుభూతి’ నుండి ‘అభ్యుదయo’ వైపుగా మరలింది. 1920-21 కాల వ్యవధిలో గాంధీజీ దేశ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి దేశ కాల పరిస్ధితుల నేపథ్యంలో ఈ నవల రాయబడింది. ఆనాటి సమాజంలోని దళితుల దుర్భర జీవన విధానం చూసి చలించిపోయిన కవి లోని ఆంతరంగిక కల్లోల భావజాలం నుంచి ఈ నవలావిర్భవించింది. ===సాంఘిక నేపథ్యం=== నాటి సమాజంలో వర్ణ వ్యత్యాసాలు, భూస్వాముల ఆర్థిక దోపిడీ వలన [[దళితులు|దళితుల]] సాంఘిక ఆర్థిక జీవన పరిస్థితులు అత్యంత దుర్భరంగా మారాయి. దీనికి తోడు బ్రిటిష్ వలస పాలన తీరుతెన్నులలతో ఆనాటి గ్రామీణ జీవన పరిస్థితులు అస్తవ్యస్తంగా, అవ్యవస్థమై వున్న తరుణమది. ===రాజకీయ నేపథ్యం=== వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా దేశ ప్రజలలో బలీయంగా వున్న స్వాతంత్ర్య కాంక్ష, దానికోసం జాతీయోద్యమాల పరంపర కొనసాగుతుండడం, దేశ రాజకీయరంగంలో [[గాంధేయవాదులు|గాంధేయ భావాలకు]] ఆదరణ పెరుగుతుండడం కనిపిస్తుంది. నానాటికి పెరుగుతున్న జాతీయోద్యమం [[సంఘసంస్కర్త|సంఘసంస్కరణోద్యమాన్ని]] రాజకీయోద్యమంతో ఏకం చేయడానికి ప్రయాత్నిస్తున్న ఈ తరుణంలో ఒకవైపు స్వాభిమాన ఉద్యమస్ఫూర్తితో, సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ దళితులను తమవైపు ఆకర్షించడానికి [[జస్టిస్ పార్టీ]] చేసే మమ్మురయత్నాలు, మరోవైపు [[హరిజనోద్ధరణ ఉద్యమం]] పేరుతొ దళితులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించే లక్ష్యంతో కాంగ్రెస్ పార్టీ గాంధేయవాద భావజాలంతో జోరుగా చేసే ప్రయత్నాలు కొనసాగుతున్నాయి. అదే సమయంలో రష్యాలోని [[అక్టోబర్ విప్లవం|బోల్షెవిక్ ఉద్యమ]] ప్రేరణతో మన దేశంలో [[సోషలిజం|సోషలిస్టు వ్యవస్థ]] నిర్మాణం పట్ల మధ్యతరగతి విద్యావంతులలో నూతన ఆలోచనలు, అభ్యుదయ భావాలు రేకెత్తడం ప్రారంభమైనాయి. ===సాహిత్య నేపథ్యం=== మాలపల్లి రచనా కాలం నాటికి తెలుగు సాహిత్యంలో [[భావ కవిత్వం|భావకవిత్వ ధోరణి]] ప్రబలంగా ఉంది. దానికి సమాంతరంగా [[జాతీయోద్యమ సాహిత్యం]], [[సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం|సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యాలు]] రెండు పాయలుగా ఉన్నాయి. ఒక విధంగా 1920 నాటికి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో ప్రధానంగా మూడు దృక్పథాలున్నాయని చెప్పవచ్చు. 1. భావ దృక్పథం 2. జాతీయ దృక్పథం 3. సంఘ సంస్కరణ దృక్పథం. [[రాయప్రోలు సుబ్బారావు|రాయప్రోలు]]<nowiki/>ని శృంగార, రస సంస్కరణ దృష్టికి, ‘ముసలమ్మ మరణం’తో [[కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి|కట్టమంచిని]] జాతీయ దృష్టికి, ఉదాత్త రచనలతో [[గురజాడ అప్పారావు|గురజాడని]] సంఘ సంస్కరణ దృష్టికి ప్రతీకలుగా భావించవచ్చు. మాలపల్లి రచన కాలం నాటికి దళితుల సమస్యల పట్ల ఈ మూడు దృక్పథాలకు చెందిన సాహిత్య వైఖిరులును పరిశీలిస్తే – భావ కవితోద్యమం తనదైన కాల్పానిక జగత్తులో ఊహాప్రేయసిపై కవితలు అల్లుకొంటూ ఊహలలో మునిగిపోయిందే కాని సమాజంలో కళ్ళెదుట కనిపిస్తున్న అస్పృశ్యత లాంటి వాస్తవిక సమస్యల వైపు తొంగిచూసే ప్రయత్నం చేయలేదు. ఇకపోతే నాటి జాతీయోద్యమం అస్పృశ్యత సమస్యను మతస్పృహలో గుర్తించి, దాని పరిష్కార మార్గాన్నికూడా మతంలోనే వెదికే ప్రయత్నం చేసింది. దాని మూలంగా జాతీయోద్యమ సాహిత్యం, ఆనాటి దళితుల దైన్య పరిస్థితులను కొంతవరకు సానుభూతితో స్పృశించినప్పటికి, అది ప్రధానంగా అస్పృశ్యులను జాతీయోద్యమంలో సమీకరించడమే లక్ష్యంగా పనిచేసింది. మరోవేపు సంఘసంస్కరణోద్యమ సాహిత్యం ప్రధానంగా బ్రాహ్మణ వర్గ సామాజిక సమస్యలకు ఇచ్చినంత ప్రాధాన్యం అస్పృశ్యత లాంటి దళిత సామాజిక సమస్యలకు ఇవ్వలేదు. ఒక విధంగా దళితుల సమస్యకు మూలకారణాలను సామాజిక, ఆర్థిక కోణాలలో విశ్లేశించడానికి, వారి సమస్యల పరిష్కారానికి కావలిసిన అభ్యుదయ సైద్ధాంతిక భావజాలం నాటి తెలుగు సాహిత్యానికి ఇంకా చేకూరలేదు. ఈ నేపథ్యంలోనే తొలిసారిగా బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, అభ్యుదయ భావాలతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని అకాంక్షిస్తూ ఉదాత్తంగా ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ 1922 లో మాలపల్లిని సృజించారు. ==మాలపల్లి నవల కథా సంగ్రహం – సామాజిక చిత్రణ== ===కథా సారాంశం=== దళితులలో అట్టడుగు వర్గాలకు చెందిన ‘మాలదాసరి’ కులస్థుడైన రామదాసు సాత్వికుడు. సాంప్రదాయ పరాయణుడు. గాంధేయవాది. కథంతా అతని కుటుంబం, సమాజాన్ని అల్లుకొని సాగుతుంది. రామదాసు భార్య మహాలక్ష్మి. వీరికి ఇద్దరు కొడుకులు, ఒక కూతురు. పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు, చిన్న కొడుకు సంగ దాసు, కూతురు జ్యోతి. పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు తండ్రికి సాయంగా సేద్యం చేస్తుంటాడు. చిన్నకొడుకు సంగ దాసు ఒక భూస్వామి వద్ద పాలేరుగా పనిచేస్తుంటాడు. పొలం పనులలో కూతురు జ్యోతి సాయం చేస్తుంటుంది. రామదాసు చెల్లెలు సుబ్బలక్ష్మి. ఆమె కొడుకు అప్పాదాసు కూడా తండ్రి లేకపోవడం చేత రామదాసు ఇంటిపట్టునే పనులు చేస్తూ పెరుగుతుంటాడు. ఈ విధంగా తమకున్న కొద్దిపాటి భూమితో ‘మాలపల్లి’లో రామదాసు కుటుంబమంతా శ్రమిస్తూ జీవనం సాగించేది. ఆ వూరి మోతుబరి, 800 ఎకరాల ఆసామి అయిన చౌదరయ్య కొడుకులైన రామానాయుడు, వెంకటయ్య నాయుడు అనే అన్నదమ్ములు కూడా ఈ నవలలో ముఖ్య పాత్రలుగా వుంటారు. సంగ దాసు ఈ చౌదరయ్య వద్దనే పాలేరుగా పనిచేస్తుంటాడు. పనివాడైన సంగ దాసు, యజమాని కొడుకైన రామానాయుడుల ఇద్దరి ఆశయాలు ఒకటే కావడంతో స్నేహంగా సఖ్యతగా వుంటారు. ఒక విధంగా రామదాసు కుటుంబంలోని వాళ్ళంతా కులమతాల పట్టింపుల్ని దుయ్యబట్టినవాళ్ళే. కొడుకులు వెంకట దాసు, సంగ దాసులు సంస్కరణ భావాలు కలిగినవాళ్ళు. కరడుగట్టిన భూస్వామి చౌదరయ్య చేసే అత్యాచారాలను ప్రతిఘటించేందుకు సంగం దాసు తోటి దళిత కూలీలను సంఘటితపరచి, వారిలో చైతన్యం కలిగించి, సమ్మెలకు నాయకత్వం వహిస్తాడు. దళితులకు విద్య నేర్పడం కోసం బడులు తెరుస్తాడు. దళితుల జీవితాలను సంస్కరించడానికి ఆతను చేయని ప్రయత్నమంటూ లేదు. ఈ కృషిలో రామానాయుడు అతనికి సాయంగా వుంటూ ఆర్థికంగా చేయూతనిస్తాడు. ఇది భూస్వామికి కంటగింపుగా వుంటుంది. ఒకనాడు భూస్వామి సంగ దాసు తలపై పనిముట్టుతో గట్టిగా మోదడం వల్ల సంగ దాసు మరణించడం జరుగుతుంది. భూస్వామి పోలీసులకు లంచం ఇచ్చి విచారణ పరిది నుండి తప్పించుకొంటాడు. నష్టపరిహారంగా భూస్వామి ఇవ్వబోయిన ధనాన్ని నిరాకరించి తమ కొడుకు చంపబడ్డ విషాదాన్ని రామదాసు దంపతులు మౌనంగా భరిస్తారు. దీనితో రామానాయుడు పేద రైతులకు మరింత దగ్గరై, దళితాభ్యున్నతికి పూర్తిగా అంకితమవుతాడు. సంగ దాసు ఆదర్శభావాల వ్యాప్తి కోసం అతని స్మృతి చిహ్నంగా “సంగ పీఠం” గ్రామంలో నెలకొల్పబడుతుంది. క్రమేణా ఈ సంగ పీఠం కృషిలో దళితేతర అగ్ర కులాలు కూడా చేరతాయి. వెంకట దాసు (రామదాసు రెండవ కొడుకు) అడవులలో నివసిస్తూ తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతో ‘సంతాను’ లనబడే రహస్య కార్యాచరణ దళాలను ఏర్పాటు చేస్తాడు. ఈ నవలలోని ‘సంతాను’ల ప్రసక్తి బంకిమచంద్రుని ఆనందమఠం నవల లోని ‘సంతాను’లను జ్ఞప్తికి తెస్తుంది. ‘ధర్మ కన్నాలు’ వేయడం ద్వారా ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమానికి వెంకట దాసు నాయకత్వం వహిస్తాడు. అయితే పోలీసులతో జరిగిన సాయుధ ఘర్షణలో వెంకట దాసు గాయపడి పట్టుబడి చివరకు జైలు పాలవుతాడు. ఒక వ్యాజ్యంలో ఓడిన రామదాసు తన యావదాస్తిని భూస్వామి చౌదరయ్యకు స్వాధీనం చేయవలసి వస్తుంది. తన పొలం నుండి, ఇంటి నుండి వెళ్ళగొట్టబడిన రామదాసు చివరకు ఒక సంపన్నుడి ఇంటిలో పనికి కుదురుతాడు. తక్కెళ్ళ జగ్గని సహచరులు ఆ సంపన్నుని ఇంటిని కొల్లగొట్టడంతో, ఆ “ధర్మ కన్నం”తో సంబంధం ఉందనే నెపంతో రామదాసును, అతని భార్య మహాలక్ష్మిని పోలీసులు అరెస్టుచేసి సెటిల్మెంటులో నిర్బంధ కూలీలుగా పనిచేయిస్తారు. సెంట్రల్ జైల్లో శిక్ష అనుభవిస్తున్న పెద్దకొడుకు వెంకట దాసుకు పరిచర్యల కోసం తల్లీ, తండ్రీ కొంతకాలం అక్కడుండటం జరుగుతుంది. వెంకట దాసు మరణిస్తాడు. ఈ విధంగా ఇద్దరు కొడుకులుతో పాటు కూతురు జోతి దుర్మరణం పాలవ్వడంతో అ బెంగతో భార్య మహాలక్ష్మికూడా చనిపోవడం జరుగుతుంది. ఈ బాధలన్నింటిని రామదాసు సహనంతో తన సహజ వేదాంతధోరణిలో శాంతంగానే స్వీకరిస్తాడు. క్రమేణా సంగపీఠం కృషి దినదిన ప్రవర్ధమానమవుతుంది. సహాయనిరాకరణోద్యమాలు, కార్మికోద్యమాలు, ధర్మకన్నాల వంటి ప్రజాఉద్యమాల ఫలితంగా స్వాతంత్ర్యం లభిస్తుంది. ఖైదీలు విడుదలవుతారు. వయోజన వోటింగు ద్వారా ప్రజాప్రతినిధుల ఎన్నికవుతారు. రామదాసు కూడా జైలు నుండి విడుదలై తన గ్రామానికి వస్తాడు. రామానాయుడు తన యావదాస్తిని దళితుల అభ్యుదయానికి సమర్పించి రామదాసుని గ్రామంలోనే వుండి సంగ దాసు చేసిన కృషిని కొనసాగించమని కోరతాడు. కాని రామదాసు నిరాకరించి అడవుల కేగుతాడు. ఈ విధంగా అనేకానేక అంశాలు అల్లుకుపోయిన నేపద్యంలో చివరకు భూస్వాముల మదం అణిగిపోయి వారు తమ సర్వస్వాన్ని దళితుల అభ్యుదయానికి, గ్రామాభ్యుదయానికే సమర్పించుకొని, గ్రామసేవకి అంకిత మయినట్లుగా చెప్పబడింది. ===మాలపల్లి లో ప్రధాన పాత్రలు=== * '''రామదాసు''' - ‘మాలదాసరి’ కులస్థుడైన రామదాసు సాత్వికుడు.గాంధేయవాది. * '''మహాలక్ష్మీ''' - రామదాసు భార్య * '''జ్యోతీ''' - రామదాసు కూతురు * '''సంగ దాసు''' - రామదాసు చిన్న కొడుకు. నవలలో మొదటి నాయకుడు. భూస్వామి చౌదరయ్య వద్ద పాలేరు. సంఘ చైతన్య స్ఫూర్తి కలిగిన నాయకుడిగా సంగ దాసు సమాజంలో కులపరమైన భేదాలు పోవడానికి, దళితాభ్యుదయానికి నిర్మాణాత్మకరీతిలో పాటుబడుతూ భూస్వామి చేతిలో మరణిస్తాడు. * '''వెంకట దాసు''' - రామదాసు పెద్ద కొడుకు. నవలలో రెండవ నాయకుడు. తమ్ముదు ‘సంగ దాసు’ మరణానంతరం అడవులకు పోయి తక్కెళ్ళ జగ్గడు అనే మారు పేరుతొ ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమానికి (ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమం) నాయకత్వం వహిస్తాడు. వర్గచైతన్య స్పూర్తి నిండిన కలిగిన నాయకుడిగా సమాజంలో ఆర్ధిక అంతరాల నిర్మూలన కోసం విప్లవకారుడై సాయుధ పోరాటమార్గం అవలంబిస్తాడు. పోలీసులకు పట్టుబడి జైలు పాలై చివరకు మరణిస్తాడు. * '''అప్పాదాసు ''' – రామదాసు మేనల్లుడు (చెల్లెలు కొడుకు). దళిత బడికి టీచర్ గా సేవల నందిస్తాడు. * '''చౌదరయ్య ''' – ఊరికి మోతుబరి. నిరంకుశ భూస్వామి. మార్పుకి వ్యతిరేకి * '''వెంకటయ్య నాయుడు ''' - భూస్వామి చౌదరయ్య పెద్ద కొడుకు * '''రామానాయుడు ''' – భూస్వామి చౌదరయ్య చిన్నకొడుకు. సంగ దాసు సదాశయాలతో ఏకీభవిస్తూ అతనికి సాయంగా మంచి మిత్రుడుగా ఉంటాడు. దళితాభ్యదయానికి చక్కని కృషి చేసిన దళితేతరుడు. * '''కమల ''' - రామానాయుడు భార్య. మోహనరావు తో లేచిపోతుంది. * '''తక్కెళ్ళ జగ్గడు ''' - వెంకట దాసు మారుపేరు. ఈ పేరుతొనే వెంకట దాసు ‘ధర్మ కన్నాల’ ఉద్యమానికి (ధనికుల ఆస్తిని కొల్లగొట్టి పేదలకు పంచిపెట్టే ఉద్యమం) నాయకత్వం వహిస్తాడు. ===మాలపల్లి లో ప్రభోదాత్మక గేయాలు=== మాలపల్లిలో ప్రభోదాత్మక గేయాలు అలనాటి వాడుక భాషలో రాయబడ్డాయి. ఆది కాలం నుంచి నేటి కాలం వరకు మానవ సమాజ పరిణామాన్ని విప్లవకారుడు తక్కెళ్ళ జగ్గని ధర్మ బోధలు రూపంలో వివరించబడింది. ప్రాచీన కాలంలో వర్గరహిత సమాజంలో ప్రజలందరూ అన్నదమ్ములవలె కలసి మెలసి ఆనందంగా జీవించేవారని, ప్రకృతి వనరులు, సంపద ప్రజలందరి సొత్తుగా ఉండేదని అనాటి ఆదిమ సంఘ పరిస్థితుల్ని కవి యిలా గేయరూపంలో వర్ణిస్తారు “ఆది కాలమున అందరు జనులు అన్నదమ్ము లండి,<br> నదులు వనంబులు నానా మృగములు నాల్గు సంద్రములును,<br> కొండలు బండలు జలములు పొలములు గుంటలు సెలయేళ్లు <br> కాయలు, పండ్లు పాడి పంటలు ఘనమయినా యిండ్లు, <br> అంతరువులా భేదము లేక అందరి సొమ్మండి, <br> గుడవా గట్టా వొకరికి బెట్టా కొదవే లేదండి, <br> నా నీ భేధము లేక లోకము నడుస్తు వుండేది. <br> మనసు లోపల చీకు చింతలు మందుకైన లేవు. ” ఆ తర్వాత ఏర్పడ్డ వర్గ సమాజంలో ప్రబలిన స్వార్ధపరత్వం, ధనిక పేద తారతమ్యం వల్ల కష్టజీవుల బాదలను ఇనుమడింపచేసాయని యిలా వర్ణిస్తారు. “లోకమందున చక్రవర్తియై లోభు డేలుచుండు. <br> లోకములోని ద్రవ్యమంతయు లోభుల పరమయ్యె <br> అంతా నాదే అంతా నాదే అందురు జనులండి. <br> అంతా మనదే యనెడు రోజులు అంతరించెనండి. <br> భాగ్యవంతులకు బీదలెల్లరు బానిస లయినారు. <br> పొద్దుగూకులు చాకిరి చేస్తురు బొక్కుడు కూటికిగా, <br> ఎంత చేసిన తృప్తి లేదయా యజమానులకెల్ల, <br> రోగం రానీ నొప్పి రానీ నాగా దప్పదయా. ” బోల్షెవిక్ విప్లవంతో ప్రభావితమైన ఈ నవల తెలుగు జాతీయోద్యమ చరిత్రలో మొట్టమొదటిసారిగా శ్రామిక సమస్యలకు ప్రాధాన్యమిచ్చింది. “ఉండ నిల్లా పండ నేలా–వండ పొయ్యా దండనుయ్యా-అండ లేకా మాలా లెండేరు-ఓ సంగ బావా! దండనుండా పస్తు లుండేరు.” <br> “చేతామంటే కూలీ లేదు- పోదామంటే నాలీలేదు, బిచ్చమంటే మాలీ గాదురా- ఓ సంగ దేవా దేవుడీకె జాలిలేదురా.” <br> “తినబోతే మెతుకే సున్నా- కట్టబోతో గుడ్డేదన్నా?తాగబోతే నీళ్లే సున్నరా ఓ లోకాసంగా పీల్చబోతే గాలే సున్నారా.” <br> “ఆసామిలా చెరణా కోలా - పోలీసులా పోడూ చాలా - యింత కంటే జైలూ మేలేరా ఓ గురునాధా మా జీవనమే మాకే గోలరా.” <br> “మొక్కాబోతే గుళ్లే లేవు, యెక్కాబోతే బళ్ళే రావు- కుడవ పూట కూళ్ళే లేవురా ఓ జ్ఞానా సంగా జదువనైనా బళ్లే లేవురా” ఇటువంటి దోపిడిని అరికట్టి సమసమాజ నిర్మాణ కోసం జరిపే ఉద్యమంలో శ్రామికులు ఐకమత్యంతో పోరాడాలనీ, సమ్మెలతోనే శ్రామికుల సమస్యలు పరిష్కరించబడతాయని కవి ప్రబోదిస్తారు. “కూలికి విలువగలదని మీరు గుట్టు తెలుసుకొండి <br> కూలికి దగిన విలువ పుచ్చుకొనే కూలికి మరి పొండి. <br> వీళ్ళకూలికి వొప్పుకొంటిరా నెనరు చెరవుకొంద్రు <br> పనివారందరు యేకమైతిరా ప్రపంచమే మీది. <br> ఐకమత్యమే అన్ని పనులకు ఆధారము సుండి. <br> శ్రేణులు గట్టి సమ్మెగట్టితే చెల్లును మీ మాట. <br> కొట్టావద్దు తిట్టావద్దు కోర్కెలు నెరవేరున్. <br> అసహాయ యోగము తరుణము చూచి అవలంబించండి. <br> దానికి మిగిలిన మంత్ర తంత్రములు ధరలో లేవండి. ” ===మాలపల్లి – భావన - పాత్రల చిత్రణ=== ఒక దళిత కుటుంబం సమాజంలో కలియడానికి చేసే ప్రయత్నాలు, అ ప్రయత్నంలో వారికి ఎదురైన చేదు అనుభవాలు, ఆ అనుభవాలతో రాటుదేలిన వ్యక్తులు చైతన్యమై సంఘటితమై సమాజంలో నిర్లక్షం చేయబడ్డ తమ ఉనికి కోసం, మెరుగైన స్ధానం కోసం చేసే పోరాటాలు వంటి అంశాలతో మాలపల్లి నవలలోని పాత్రలు ఉదాత్తంగా చిత్రీకరించబడ్డాయి. మానవ పరిణామ క్రమంలో ఒకానొక పరివర్తన దశలో సమాజంలో ఉత్పన్నమైన మెటా స్టేబుల్ పరిస్థితులు, ఆ పరిస్థితులలో విభిన్న శక్తుల (సామాజిక వర్గాల) మద్య పెరిగిన వైరుధ్యాలు, సంతులన శక్తి సాధనకై దిగువ శక్తులు చేసే ఆరాట ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఎగువ శక్తుల వ్యతిరేక యత్నాలు ఇత్యాది అంశాలతో, మానవ పరిణామ ప్రక్రియలో సామాజిక పరివర్తన దశలో అనివార్యంగా చోటుచేసుకొనే సంక్లిష్ట సంఘర్షణను, ఆ పరివర్తన దశలో మానవ సంబంధాల తీరు తెన్నులను రాజకేయ, సామాజిక నేపథ్యంలో చక్కగా చిత్రించిన నవల మాలపల్లి. మానవ ప్రగతిశీల పరిణామ చరిత్రలో ‘మార్పు’ ప్రక్రియ చాలా కీలకమైనది. సహజమైనది. వాంచితమైనది. అనివార్యమైనది కూడా. ఎగుడుదిగుడులున్న మానవ సమాజంలో ఈ ‘మార్పు’ అనేది తప్పనిసరి అని గుర్తించి దానికి చోటిస్తేనే ఆ మానవ సమాజం సాఫీగా ఒక దశ నుండి వేరొక దశకు పరివర్తన చెందుతుంది. అలాకాకుండా అనివార్యమైన మార్పుని చూడ నిరాకరిస్తే సమాజంలో ఘర్షణ తప్పదు. సమాజంలో మార్పుని నిలువరించే శక్తుల మద్య, మార్పును కోరుకొనే శక్తుల మద్య కొనసాగుతున్న ఘర్షణ అవధులు దాటిపోయినప్పుడు, అందలి ఎగువ, దిగువ శక్తుల మద్య అంతర్గతపోరు చెలరేగి దాని మూలంగా ఆ మానవ సమాజం సంక్షోభితమవుతుంది. ఫలితంగా సఖ్యత చెదిరిపోయిన ఆ సమాజంలోని ఎగువ దిగువ శక్తుల మధ్య సంతులన శక్తి పునరుద్దారణకై జరిగే ఆధిపత్యపోరులో ఉత్పన్నమైన కల్లోలం యావత్ సమాజాన్ని అతలాకుతలం చేసి బలహీనపరుస్తుంది. ఫలితంగా బలహీనమైన ఆ సమాజం వేరొక దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోలేని కారణంగా తన పరివర్తన మార్గంలో ఎదురయ్యే బాహ్య శక్తుల నిరోద ప్రభావానికి గురై ఇక ముందుకు వెళ్ళలేక నిస్తేజనమవుతుంది. తిరిగి తొలిదశ అయిన ఆదిమ స్థితి లోనికి ప్రవేశించి ప్రగతి లేక స్తంభించిపోతుంది. ప్రధాన చోదక శక్తులైన ఎగువ శక్తుల ప్రమేయంతో ఒక వేళ ఆ సంక్షోభిత సమాజం అత్యంత ప్రయత్నంతో రెండవ దశకు పరివర్తన చెందినప్పటికి, పరివర్తన మార్గంలోని బాహ్య శక్తుల నిరోధక ప్రభావం వల్ల సమాజంలోని ఎగువ శక్తులు క్రమేణా తమ శక్తిని పోగొట్టుకొంటూ వస్తూ రెండవ దశను చేరుకొన్న పిదప ఇక ఆ రెండవ దశలో ఆధిపత్యం చెలాయించే శక్తిని కోల్పోతాయి. అంతేగాక అప్పటికే సంఘటితమవుతూ వస్తున్న దిగువ శక్తుల సాముదాయక మహా శక్తిలో విలీనమైపోయి తమ తమ ఆధిపత్య అస్తిత్వాన్ని కోల్పోతాయి. అంటే మొదటి దశలో మార్పుని వ్యతిరేకించిన ఎగువ శక్తుల వల్ల సమాజం సంక్షోభితమై రెండవదశకు చేరుకోవడం కష్టం అవుతుంది. ఒక వేళ ఆ సంక్షోభిత సమాజం అతికష్టంతో రెండవ దశకు చేరుకున్నా, ఆ రెండవ దశలో ప్రవేశించిన పిదప ఆ ఎగువ శక్తుల ఆధిపత్యానికి చరమగీతం పాడబడుతుంది. కనుక పరిణామ ప్రక్రియలో ఒకొక్క పరివర్తన దశను దాటుకుంటూ మానవ సమాజం ముందుకు పోయే ప్రయత్నంలో భాగంగా ఆ సమాజం తన అంతర్గశక్తులను (ఎగువ, దిగువ శక్తులను) కలుపుకొంటూపోవాలే కాని అంతఃకలహాలతో చిధ్రమవకూడదు. సమాజంలో నెలకొన్న అంతర్గత విభేదాలను రూపుమాపే దిశలో సఖ్యతకై ప్రయత్నించాలే గాని అంతర్గత వైమనస్యాలను పోషించే యత్నం చేయకూడదు. ఒక విధంగా చెప్పాలంటే తన అంతర్గత భేదాలను, అంతర్గత పోరును ఎంత తగ్గించుకొంటే అంత శక్తివంతంగా ఆ మానవ సమాజం రూపుదిద్దుకొని, తరువాయి రెండవ దశ (అభివృద్ధి దశ) లోనికి సాఫీగా పరివర్తన చెందగలుగుతుంది. ఎగుడు దిగుడులున్న ప్రస్తుత మానవ సమాజం అసమానతల దశ (తొలిదశ) నుండి ఆర్థికాభివృద్ధి దశ (రెండవ దశ) లోనికి సాఫీగా పరివర్తన చెందాలంటే తొలిదశ లోని విభిన్న అంతర్గత శక్తుల ( దళితులు, పేదలు, శ్రామికులు వంటి దిగువ శక్తి స్థాయిలు, అగ్రవర్ణాలు, ధనికులు, భూస్వాములు వంటి ఎగువ శక్తి స్థాయిలు) మద్య నెలకొన్న సామాజిక, ఆర్థిక అంతరాలు తగ్గిపోతూ సమాజంలో సఖ్యత పెరగాల్సివుంటుంది. అప్పుడే పరివర్తన ప్రక్రియ సాఫీగా జరిగి సమాజం ఆర్థికాభివృద్ధి అనే నూతన దశ లోనికి విజయవంతంగా ప్రవేశిస్తుంది. ఇటువంటి సామాజిక పరివర్తన అనుభావిక సిద్ధంతాల కనుగుణంగా మాలపల్లి నవల కాన్సెప్ట్ వుందని స్థూలంగా చెప్పవచ్చు. ఈ విధమైన కాన్సెప్ట్ తో పరివర్తన ప్రక్రియలో మార్పుకి సిద్దపడని, సమానత్వానికి సహకరించని ఆధిక్య శక్తులను (మార్పు నిరోధక శక్తులను) నియంత్రించేందుకు బలహీన దళితవర్గాలు,పీడిత వర్గాలు (మార్పును కోరే శక్తులు) చైతన్యంతో సుసంఘటితం కావాలని, పోరాటాలకు సిద్దపడాలని మాలపల్లి ప్రబోధించింది. ఈ భావనకు తగినట్లుగా కవి ఉన్నవ సమాజంలోని బలహీన దళితులు ఆర్థికాభివృద్ధి దశకు పరివర్తన చెందే యత్నంలో తగినంత అంతర్గత బలాన్ని కూడగట్టుకోవడానికి సంఘటితం కావాల్సిన ఆవశ్యకతను తెలియచేసారు. సమాజంలోని దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళితులకు, పీడితులకు సంఘ పునర్నిర్మాణం కోసం అవసరమైతే పోరాటాలు చేయాల్సిన అవసరం తెలియచేసారు. తమ ఆశయాల సాధనకై నిమ్న వర్గాలకు చెందిన యువతరం చేసే సంఘటిత ప్రయత్నాలు, వాటిని నిలువరించే ఆధిక్య వర్గాల కుటిల యత్నాలను చక్కగా తెలియచేసారు. ఈ పోరాటంలో ఆధిక్యం చెలాయించే ఎగువ స్థాయి శక్తుల యొక్క కుటిల యత్నాలను నిలువరించడం కోసం గాంధేయ స్ఫూర్తితో సత్యాగ్రహలవంటి నిష్క్రియాత్మక ప్రతిఘటనలను, బోల్షెవిక్ విప్లవ స్ఫూర్తితో సమ్మెలు, కార్మిక ఉద్యమాల వంటి నూతన ప్రతిఘటనా పద్ధతులను దిగువ స్థాయి శక్తులైన దళిత, శ్రామిక వర్గాలకు పరిచయం చేసారు. ఈ విధంగా సాంఘిక, ఆర్థిక అంతరాలు లేని సమ సమాజం కోసం సంఘ పునర్నిర్మాణ జయం కోసం ప్రయత్నించిన మాలపల్లి నవలకు ‘సంగ విజయం’ అన్న మరో పేరు సార్థకనామధేయమైంది. ఈ నవలలో సాంఘిక అసమానతల విషయానికి సంగ దాసు ప్రతీకగా, ఆర్థిక అసమానత విషయాలకు వెంకట దాసు నాయకుడిగా చిత్రించబడ్డారు. ఆర్థిక స్థితిగతులలో మార్పురాకపోతే దళితుల పరిస్థితి అస్తవ్యస్తమవుతుందని వెంకట దాసు పాత్ర ద్వారా కవి తెలియచేస్థాడు. ఇంకా ఈ నవలలో వెంకటయ్య, కమల, మోహనరావు, పంతులు, పౌలు, క్రైస్తవ ఫాదరీలు తదితర పాత్రలు నాటి సమాజ తీరుతెన్నుల పరిణామంలో భాగస్వాములుగా కనిపిస్తారు. జోతి - అప్పాదాసుల నిష్కల్మష ప్రేమ, మోహనరావు – కమల (రామానాయుడు భార్య)ల అనైతిక బాంధవ్యం కథలో అంతర్భాగంగా వుంటుంది. మొత్తం మీద ఈ చైతన్యపూరిత నవలలో ఆశయాలుతో నిండిన యువతరానికి, అనుభవాలతో పండిన పెద్దతరానికి ప్రతినిధులు తర్కిస్తూ, చర్చిస్తూ కథను నడిపిస్తారు. కథలో అనేక పాత్రలు తమ అభిప్రాయాలను కథాగమనానికి సమాంతరంగా అయినప్పటికీ, కథలో అంతర్భాగంగానే చర్చిస్థాయి. కుటుంబ పెద్ద రామదాసు ప్రధానంగా గాంధేయవాదిగా చిత్రించబడ్డాడు. కుల వివక్షతకు గురైనప్పటికీ సమాజంలో మార్పుని పెద్దతరానికి ప్రతినిధిగా తనదైన రీతిలో కోరుకుంటాడు. అయితే పెద్ద కొడుకు వెంకట దాసు ‘తక్కెళ్ళ జగ్గడు’ పేరుతొ ధర్మ కన్నాలు వేస్తూ సామజిక మార్పుని తిరుగుబాటు పద్ధతిలో కోరుకుంటాడు. తన కుమారుడి తిరుగుబాటు మార్గాన్ని ఆమోదించకపోయినా సామాజిక మార్పుకి ఏ మార్గం అనుసరణీయమో భవిష్యత్తు నిర్ణయిస్తుందని భావిస్తాడు. గాంధేయ భావజాలానికి, మార్క్సిస్ట్ దృక్పధానికి మద్య గల సంఘర్షణను ఉదారవాద దృష్టితో చిత్రించబడిన ఈ నవల సామ్యవాద వర్గ పోరాట ఆవశ్యకతను తెలియచేస్తుంది. అభ్యుదయంతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్థిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని కోరుకుంటుంది. ===వాస్తవికత=== కవి ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన చుట్టూ వున్న సమాజంలోని అగ్ర వర్ణాలు, జమిందారీ వ్యవస్థలు దళితులను, పేదలను, వ్యవసాయ కూలీలను, శ్రామికులను కులపరంగాను, వర్గ పరంగాను చేస్తున్న దోపిడిని చూసి సంఘ సంస్కర్తగా చలించి ఒక మేధావిగా లోతుగా సునిశితంగా పరిశీలించడం ద్వారా కుల, వర్గ అసమానతలను, దోపిడీ అంశాలను, వాటిపై తన భావాలను సూటిగా నిష్కర్షగా నవలారూపంలో ప్రతిఫలింపచేయగలిగారు. స్వాతంత్ర్యోద్యమ పోరాటంలో పాల్గొన్న ఉన్నవ ఉద్యమకారుడిగా తాను స్వయంగా ఎదుర్కొన్న సమకాలీన బ్రిటిష్ అధికారుల జులుంను, పోలీసు చట్టాల ఉక్కు పిడికిలిని, వ్యవస్థాపరమైన దౌష్ట్యాన్ని న్యాయవాదిగా గ్రహించిన అనుభవంతో ఆనాటి న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులను, లిటిగెంటు వ్యవహారాలను, కక్షిదారుల అవస్థలను, రాయవెల్లూరు జైలులో ఖైదీగా వున్న కాలంలో స్వానుభావంతో గ్రహించిన జైలు ఇక్కట్లను, తోటి ఖైదీల అవస్థలను ఇత్యాది పలు వాస్తవ జీవితానుభవ అంశాలను తన నవలలో పొదిగి కళ్ళకు కట్టినట్లుగా చిత్రించగలిగారు. అందువలనే నవలలో కనిపించే అనేకనేక పాత్రలు, సంఘటనలు ఆనాటి సమాజలోని వ్యవస్థావ్యవస్థలకు వాస్తవ ప్రతిరూపాలుగా కనిపిస్తాయి. ఉన్నవ సమకాలీన ఉద్యమాలచే ఎక్కువగా ప్రభావితమయ్యారు. డబ్లిన్ (ఐర్లాండ్)లో బారిస్టరు చదువుతున్నప్పుడే ఐరిష్ హోమ్ రూల్ జాతీయ నాయకుడైన ‘డీవాలేరా’వలన ప్రభావితమయ్యారు. తరువాత ముఖ్యంగా రష్యాలో విజయవంతమైన బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రభావాన్ని సునిశితంగా పరిశీలించారు. సోషలిస్టు ఉద్యమ ప్రభావాన్ని, అది మన దేశంలో పీడిత శ్రామికులపై తీసుకురాగల ప్రభావాన్ని ముందుగానే ఊహించారు. సోషలిస్టు ఉద్యమ పోరాట సాధనాలైన సమ్మెలు, శ్రామిక ఐక్యత, సంఘటిత పోరాటాలు మొదలగునవి విజయసాధనాలుగా నిరూపితo కావడంతో వాటిని మన దేశ కాల పరిస్థితులకనుగుణంగా అన్వయించి తెలుగు సాహిత్యంలో చిత్రించారు. మార్క్స్ వివరించిన ‘వర్గ అసమానత’ విషయానికి భారతీయ సమాజానికే ప్రత్యేకమైన ‘కులపరమైన అసమానత’ విషయాలను జోడించడం ద్వారా దేశీయ సమస్య అయిన అస్పృశ్యుల దుర్భర జీవితాలను ఇతివృత్తాంతంగా తీసుకొన్నారు. సమస్య పరిష్కారాలకై ఒకవైపు సమకాలీన జాతీయోద్యమ స్ఫూర్తితో గాంధేయ వాద సాధనాలైన ‘సత్యాగ్రహ’ఉద్యమాలను సూచించారు. మరోవైపు సమకాలీన అంతర్జాతీయ స్పూర్తితో విజయవంతమైన బోల్షెవిక్ విప్లవ సాధనాలైన ‘సమ్మెలు కట్టడం, కార్మిక సంఘటిత పోరాటాల’ను సూచించారు. అదనంగా ‘ధర్మ కన్నాల ఉద్యమo’ వంటి సాయుధ పోరాట మార్గాలను సైతం సూచించారు. ఇలా ఒక సంఘ సంస్కర్తగా, స్వాతంత్ర్యయోధునిగా, ఉద్యమకారుడిగా, న్యాయవాదిగా, జైలు ఖైదీగా, మేధావిగా... ఇలా తన జీవిత ప్రతీ దశలోను ఉన్నవ లక్ష్మినారాయణ తన సమాజంతో నెరిపిన వాస్తవిక జీవితాన్ని, జీవితానుభవాలను, సామాజిక పరిచయాలను రంగరించి మాలపల్లిని రాసారు. తనను అమితంగా ప్రభావితం చేసిన సమకాలీన జాతీయ, అంతర్జాతీయ ఉద్యమ భావజాలాన్ని, శ్రామికోద్యమ పోరాట సాధనాలను సాహిత్య రూపంలో వాస్తవిక రీతిలో ప్రతిఫలింపచేయడం ద్వారా నవలను ఉన్నత ప్రమాణాలతో తీర్చిదిద్దగలిగారు. ==నవల – ప్రత్యేకతలు== తెలుగు సాహిత్యంలో ఉన్నతమైన, ఉదాత్తమైన అభ్యుదయ భావాలతో వెలువడిన తొలి నవల ఇది. సాంఘిక, ఆర్థిక అసమానతలను తొలగించి సమాజంలో సమతా ధర్మాన్ని స్థాపించడమే ప్రధాన ఉద్దేశంగా ఈ నవల రాయబడింది. ఈ నవలకు పీఠిక రాసింది దేశోద్ధారక కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు పంతులు. ఈ నవల గురించి ఆయన పీఠికలో ‘ఆంధ్ర సాహిత్య హృదయ పరిణామాన్ని గ్రహించడానికి మాలపల్లి ఉత్తమ కావ్యమని, తెలుగు విప్లవ సాహిత్యంలో వచ్చిన ప్రధమ’ అని ప్రశంసించారు. సాంఘిక చరిత్రను ఫ్రేమ్ కట్టి మనకు అందివ్వబడిన అతి కొద్ది నవలలో మాలపల్లి ముఖ్యమైనది. ముఖ్యంగా గాంధీజీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం (1920-21) నాటి తెలుగు వారి సాంఘిక పరిస్థితులకు అద్దం పట్టిన తొలి రాజకీయ నవల ఇదే. ఆనాటి సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ, సాంస్కృతిక పరిణామాలకు చక్కగా ప్రతిబింబించిన ఈ నవలలో ఆనాటి దేశ రాజకీయ వాతావరణం, గాంధీ మహాత్ముని ఆశయాలు, సహాయ నిరాకరణోద్యమాలు, కార్మికుల సంఘటిత ఉద్యమాలు, దళితుల అంటరానితనం తదితర సమకాలీన పరిస్థితులు పొందుపరచబడ్డాయి. ముఖ్యంగా తెలుగు ప్రజల గ్రామీణ జీవితాన్ని ప్రతిభావంతకంగా చిత్రించిన నవలలో మొదటిది, ప్రామాణికమైనది కూడా ఇదే. ఈ నవలలో సాంఘిక దురాచారాలు, సామాజిక అంతరాలు, వర్ణ వ్యత్యాసాలు, క్రైస్తవ మతమార్పిడి యత్నాలు, దళితుల బాదలు, భూస్వాముల దౌర్జన్యాలు, బ్రిటిష్ అధికారుల దాష్టికాలు, పోలీస్ దమన చట్టాలు, అధికార న్యాయవ్యవస్థ సృష్టించే దుష్పరిణామాలు, న్యాయ వ్యవస్థ లోని లొసుగులు, జైళ్ళలోని ఖైదీల అవస్థలను కళ్ళకు కట్టినట్లు చిత్రించారు. [[కొడవటిగంటి కుటుంబారావు]] గారి మాటల్లో చెప్పాలంటే - “ పరిపాలనలో ఉన్న భారతదేశపు కుళ్లు యావత్తూ ఈ నవలలో [[భూతద్దం]]లో చూసినట్టు కనిపిస్తుంది. ఒక చారిత్రిక గతిలో ముఖ్యమైన మలుపుల వద్ద ఒక నిర్దిష్ట కాలపు చారిత్రిక, సామాజిక, ఆర్ధిక పరిణామాలను ఉన్నతంగా చిత్రించిన మాలపల్లి నవల తిరిగి అలనాటి తెలుగు ప్రజల సామాజిక పరిశీలనకు నేటి తరం పరిశోధకులకు ప్రధాన సాహిత్యధారంగా నిలవడం ఒక విశేషం. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో అంతకుముందేన్నడులేని విధంగా ఒక హరిజన కుటుంబ గాధను తీసుకొని, దళితుల సమస్యను ఇతివృత్తాంతంగా స్వీకరించి మాలపల్లి నవల రాయబడింది. ఒక విధంగా గాంధీ హరిజనోద్యమాన్ని ప్రారంభించకముందే హరిజన సమస్యను ఈ నవల సమగ్రంగా చిత్రించగలిగింది. జాతీయోద్యమకాలంలో సమాజం గాంధేయ భావాలతో దళితుల అభ్యుదయం పేరిట వారి సామాజిక, ఆర్ధిక సమస్యల పరిష్కారాల వైపు నిర్మాణాత్మక దృష్టి సారించకుండా, ‘దేవాలయ ప్రవేశం’, ‘సహపంక్తి భోజనాలు’ వంటి ఆదర్శ భావాల పట్లనే కేంద్రీకృతమై వున్నప్పుడు, అటువంటి పరిస్థితులలో దళితుల జీవితాలపై సానుభూతితో వెలువడిన నాటి సాహిత్యానికి విభిన్నంగా మాలపల్లి నవల దళితుల యథార్థ జీవితాలను స్పృశించడమే కాకుండా, వారెదుర్కొంటున్న సామాజిక, ఆర్థిక సమస్యలను కూడా వాస్తవిక ధోరణితో విశ్లేషిస్తూ చిత్రించగలిగింది. మాలపల్లి నవల నాటి సమాజంలోని ఆర్థిక, సాంఘిక అసమానతలను విపులంగా చిత్రించడంతోనే సరిపెట్టకుండా వాటిని రూపుమాపాలన్న సంఘ సంస్కరణాభిలాషను అభ్యుదయ దృక్పధంతో వ్యక్తం చేసింది. దీనికోసం నిజాయితీతో కార్మిక కర్షక పక్షం వహించిన, వర్గచైతన్య స్ఫూర్తి నిండిన తక్కెళ్ళ జగ్గని వంటి విప్లవపాత్రలను నాయకులుగా నిలిపింది. నిరుపేదలైన వ్యవసాయ కూలీలు [[రష్యా]] చూపించే నాటి బాటలో సంఘాలుగా సమ్మెలతో సహాయ నిరాకరణ పాటిస్తూ మాలమాదిగల హక్కుల కోసం ధర్మపోరాటాలు చేయాలని ఈ నవల పిలుపునిస్తుంది. 1922 నుండే తెలుగునాట జాతీయోద్యమంలో అంతర్భాగంగా సోషలిస్టు వ్యవస్థ నిర్మాణం గురించిన ఆలోచనలు కొనసాగాయని చెప్పడానికి మాలపల్లి నవల ఒక తార్కాణం. [[బోల్షెవిక్ విప్లవ]] ప్రభావం ఈ నవలలో ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. ఆ ప్రభావంతోనే సమాజంలో దోపిడి వర్గాలున్నాయని. వ్యవసాయ కూలీలే ఆ సామాజిక దోపిడీకి బలి అవుతున్నారని, దోపిడిని అరికట్టే క్రమంలో సాగే సమసమాజ నిర్మాణ ఉద్యమంలో శ్రామికుల పాత్ర ప్రముఖమైనదనే భావాన్ని కవి చిత్రిస్తాడు. నాయకుడైన వెంకట దాసు ఆర్థిక అసమానతల గురించి, పేదలను దోచుకొనే ధనికుల దోపిడి గురించి కోర్ట్ రూమ్ లో ఇచ్చిన ఉపన్యాస నవలా భాగాలను నాటి కమ్మూనిస్ట్ పార్టీ కూడా వుపయోగించుకొని కర్రపత్రాల రూపంలో శ్రామికులకు అందచేసింది. రైతుకూలీల సమస్యల గురించి ఆలోచించేవారు, పీడిత జనుల పక్షాన్న నిలువడేవారు మాలపల్లిని తమ ‘మేనిఫెస్టో’గా ఎంచుకున్నారని తుమ్ముల వెంకటరామయ్య వంటి వారు తెలియచేసారు. 1934 తదనంతరం ఆంధ్ర ప్రాంతంలో తలెత్తిన రైతు రక్షణ సంఘాలు, కూలీ రక్షణ సంఘాల ప్రచారానికి కవి ఉన్నవ అనుకోకుండా మాలపల్లి ద్వారా గొప్ప ఆయుధాన్ని అందించారని కె.వి. రమణారెడ్డి అభిప్రాయపడినారు. ఒక విధంగా ఇటువంటి భయాలు ఆవరించడంతోనే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలను నిషేదించిందని చెప్పవచ్చును. జాతీయోద్యమ కాలంలో వ్యావహారిక భాషలో వెలువడిన తొలి రాజకీయ నవలగా మాలపల్లిని పరిగణిoచవచ్చు. వాడుక భాష బొత్తిగా ప్రచారంలో లేనికాలంలో నాటి వ్యవహారిక తెలుగు భాష నడక కనుకూలకంగా ఈ నవల రాయడం విశేషం. అలనాటి వాడుక భాష, మాండలిక పద ప్రయోగాలు అర్థం చేసుకోవడం నేటి తరం పాఠకులకు కాస్త కష్టoగానే వున్నప్పటికీ తెలుగు [[జాతీయాలు]], [[సామెతలు]], [[తెలుగు పలుకుబళ్ళు]] సమృద్ధిగా పొంగి పొరలే ‘మాలపల్లి’ భావంలోను, భాషలోను విప్లవాలను ఏకకాలంలో సాధించిన రచనగా నిలిచింది. ఒక తెలుగు పల్లెటూరును వేదికగా చేసుకొని వెలువడ్డ తొలితరం తెలుగు వ్యవహారిక నవలలో మాలపల్లి దే ప్రముఖ స్థానం. కాల్పానిక సాహిత్యం విశేషప్రచారంలో వున్న నాటి కాలంలో మాలపల్లికి ముందే తల్లాప్రగడ సూర్యనారాయణ వారి ‘హేలావతి‘ (1913), వేంకటపార్వతీశ్వర కవుల ‘[[మాతృ మందిరం]]‘ (1919) వంటి నవలలు మానవత దృక్పధంతో, దళితుల సమస్యలను సానుభూతితో స్పృశించాయి. అయితే వాటికన్నాఒక అడుగు ముందుకేసి సాంఘిక ఇతివృత్తాంతాన్ని కలిగివున్న మాలపల్లి నవల సాంఘిక, ఆర్థిక కోణంలో కూడా దళిత సమస్యను విశ్లేషిస్తూ, ఆధునిక ఉదారవాద దృక్పధంతో ఒక సైద్ధాంతిక భావజాలాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని దళిత సమస్యకు పరిష్కారాన్ని సూచించింది కాబట్టే జాతీయోద్యమకాలం నాటి సంస్కరణరంగంలో ప్రామాణిక నవలగా గుర్తింపు పొందింది. ==మాలపల్లి లోని ‘అభ్యుదయత’== మాలపల్లి నవలకు కావ్యాంశ పరంగానేమి, జాతీయోద్యమ పరంగా నేమి, సంఘసంస్కరణ పరంగానేమి, సామాజిక జీవన చిత్రణ పరంగా నేమి, వాడుక భాషా పరంగా నేమి ఎన్నో ప్రత్యేకతలున్నప్పటికి నవలలో వ్యక్తమైన అభ్యుదయ దృక్పధానికి వాటిని మించిన విశిష్టత ఉంది. మార్క్స్ సిద్దాంతం [[చారిత్రక భౌతికవాదం|చారిత్రిక భౌతికవాదం]] ఆధారంగా మాలపల్లి నవలలో సామాజిక విశ్లేషణ చేయబడింది. భూస్వామ్య వ్యవస్థలో సాంప్రదాయవాదుల తిరోగామి భావజాలాన్ని నిరసించింది. దళితుల పట్ల అవలంబించే వివక్షతను, అగ్రకులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నించబడింది. పేదలపై జరుగుతున్న సాంఘిక పీడనను, దౌర్జన్యాలను, ఆర్థికపరమైన అణిచివేతను ఎండగట్టబడింది. ముఖ్యంగా వర్ణ వ్యవస్థ ఆవిర్భావం గురించి, కులమతాల పట్టింపుల గురించి, భూమి మీద ఏర్పడిన హక్కును గురించి మాలపల్లి నవలలో హేతుబద్దంగా విశ్లేషించబడింది. సంఘ చైతన్యం కలిగిన సంగ దాసు వంటి పాత్రలు, వర్గ చైతన్యం కలిగిన తక్కెళ్ళ జగ్గని వంటి పాత్రలు ఈ నవలలో చక్కగా చిత్రించబడ్డాయి. సాంఘిక అసమానత, ఆర్థిక అసమానతలు ఈ రెండూ అనాది కాలం నుండి భారతదేశాన్ని పట్టిపీడిస్తున్న ముఖ్యమైన సమస్యలు. ఈ రెండు సమస్యలను ఉన్నవ వారు మాలపల్లి నవలలో సమగ్రంగా చర్చించారు. కేవలం చర్చకే పరిమితమై పోకుండా ఆయా అసమానతల పరిష్కారాల్లను అభ్యుదయ రీతిలో సూచించారు. కుల సంబంధమైన అసమానతలున్న సంఘాన్ని 'పునర్నిర్మాణం' జయం కోసం ప్రయత్నించిన ఈ నవలకు కవి ‘సంగ విజయం’ అని మరో పేరు పెట్టారు. సంఘ నిర్మాణానికి పూనుకొన్న నాయకుడికి ‘సంగ దాసు’ అని పేరు పెట్టారు. సాంఘిక అసమానతలు అనే సమస్యకు పరిష్కారంగా సంగ దాసును నాయకుడిగా చిత్రించారు. సాంఘిక అసమానత అనే సమస్యకు ఇచ్చిన ప్రాధాన్యాన్నే కవి ఆర్థిక అసమానత అనే సమస్యకు కూడా ఇచ్చారు. నవలలో ఒకచోట “ .... దీనికి సాంఘికానికంటె ఆర్థికానికే ఎక్కువ సంబంధమున్నది'' అని చెప్పారు. సాంఘిక అసమానతకు వలెనే ఈ ఆర్థిక అసమానత విషయానికి కూడా ఒక నాయకుణ్ణి (వెంకట దాసు) నిలిపారు. సాంఘిక అసమానతల నిర్మూలనకు పాటుపడే సంగ దాసు మరణించిన తరువాత వెంకట దాసును ఆర్థిక అసమానతల నిర్మూలనకోసం ఉద్యమ నాయకుడిగా నిలిపి కవి కథను కొనసాగిస్థారు. చిన్నవాడైనప్పటికిని సంగ దాసును నాయకునిగా ముందు ప్రవేశపెట్టటాన్ని గమనిస్తే సామాజిక అసమానత రూపుమాపదగిన రుగ్మతే అయినప్పటికీ దానికంటే గొప్పది ఆర్థిక అసమానత అని, ఆర్థిక అసమానతను రూపుమాపగలిగితే సామాజిక రుగ్మత దానంతట అదే తొలగిపోతుందని కవి భావించినట్లు తెలుస్తుంది. మొట్టమొదట సాంఘిక అసమానత సమస్యను, ఆ పిదప ఆర్థిక అసమానత సమస్యను కవి ఎత్తుకోవటం మన భారతదేశంలో ఆయా సమస్యలు ప్రాధాన్యాన్ని వహించిన క్రమాన్ని సూచిస్థాయి. కవి ఉన్నవ తన మాలపల్లి నవలలో చరమ గీతం, సమత ధర్మం అనే రెండు గేయ కవితలను సామాన్య ప్రజల వాడుక భాషలో జానపదగేయా రీతులలో రచించారు. సంఘంలోని అసమానతలను ఎత్తి చూపుతూ 'చరమ' గీతాన్ని, దేశంలోని ఆర్థిక దుస్థితిని వివరించి ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించే మార్గాన్ని చూపుతూ 'సమతాధర్మం'ను రచించినట్లు తెలుస్తుంది. ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య తెలియచేసినట్లు “మాలపల్లి నవలలో, మొదటి గీతంలో సాంఘిక అసమానతలు, రెండవ గీతంలో ఆర్థిక అసమానతలు చిత్రించబడ్డాయి. ఈ రెండు గీతాల వ్యాఖ్యానమే ఈ నవల” అని చెప్పడం సహీతుకంగా వుంటుంది. ఈ విధంగా సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్థిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా ప్రాధాన్యం ఇస్తూ 1922 లోనే రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యంగా ఉన్నవ ‘ మాలపల్లి ’ నవల తెలుగు సాహిత్య వికాస చరిత్రలో నిలుస్తుంది. మొత్తం మీద తమ సమస్యలకు పరిష్కార మార్గాలను వెతుక్కునే క్రమంలో సంప్రదాయ రీతులకు భిన్నంగా తమకు తామే ప్రయత్నించడం అనేది ఈ నవలలోని ఇద్దరు ‘మాల’ నాయకుల చర్యలలో కనిపిస్తుంది. సంగ దాసు కోరుకొనే సామరస్య ధోరణిలో సామాజిక మార్పు సిద్ధించకుండా విఫలమైతే, పీడితులకు సాయుధ పోరాట మార్గాలే శరణ్యమవుతాయనే సూచన వెంకట దాసు పాత్ర ద్వారా ఆనాటి సామాజిక ఆధిపత్య వర్గాలకు హెచ్చరికగా తెలియ చేయబడింది. మాలపల్లిలో వ్యక్తమైన ఈ సాహిత్య దృక్పధం నాటి ఆధిపత్యం చెలాయించే వర్గాల భావజాల ధోరణికి అడ్డుకట్టి మానవుడి ప్రగతిశీల పరిణామానికి దోహదకారిగా ఉండటంతో అభ్యుదయ రీతిలో వుందని భావించవచ్చు. తెలుగు సాహిత్యంలో శతాబ్దాలపాటు క్షత్రియులే కావ్యనాయకులుగా ఏలిన సంప్రదాయ ఆనవాయితీని తోసిరాజని నూరేళ్ళ క్రితమే అభ్యుదయ దృక్పధంతో మొట్టమొదటిసారిగా సాహిత్యంలో అట్టడుగు వర్గాల వారిని (మాలలను) నాయకులుగా నిలిపిన అభ్యుదయ నవల మాలపల్లి. ==తెలుగులో తొలి అభ్యుదయ కావ్యంగా ‘మాలపల్లి’== సాధారణంగా మహాకవి శ్రీశ్రీని ఆధునిక అభ్యుదయ సాహిత్యానికి ప్రతీకగా, అభ్యుదయ కవితోద్యమ ఆద్యుడిగా, మూలవిరాట్టుగా, ప్రవక్తగా, అభ్యుదయ కవితారీతి స్రష్టగా పేర్కొంటారు. ఈ అంచనాలు విమర్శనాత్మక దృష్టి లేనివీ, ఆరాధనా భావాలతో కూడినవీ. నిజానికి ఏ ఒక్క మనిషి ఒంటరిగా కొత్తగా ఒక ఉద్యమాన్ని కాని, ధోరణిని గాని సృష్టించజాలలేడు. శ్రీశ్రీ ముందు చెదురుమదురుగానే అయినా బలమైన అభ్యుదయ భావాలు, ధోరణిలు ఉన్నాయి. అయితే శ్రీశ్రీ అద్వితీయత ఏమిటంటే, ఆ ధోరణిని ఉద్యమంగా జ్వలింప చేసి సాహిత్య రంగంలోమహోన్నతంగా సుస్ధిరపరచడం. శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’కు ముందే వెలువడిన ‘మాలపల్లి’ని తొలి అభ్యుదయ కావ్యంగా పరిగణించినంత మాత్రాన అభ్యుదయోద్యమ కవితారీతి ప్రభంజన కర్తగా, యుగకర్తగా శ్రీశ్రీ ప్రాధాన్యతను తక్కువ చేసినట్లు కాదు. ఒకవిధంగా శ్రీశ్రీ కన్నా ముందే 1922 లోనే తెలుగులో అభ్యదయ భావాలతో ఉదాత్తంగా రచించబడ్డ మాలపల్లి నవలలో కనిపించే అభ్యుదయతను, అభ్యుదయ గీతాలును పక్కనబెట్టి, మహాకవి శ్రీశ్రీ నే అభ్యుదయ కవితోద్యమ ఆద్యుడిగా పేర్కొనడం సమంజసం కాదని, నిజానికి ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణనే తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన కవిగా పరిగణించాల్సివుంటుందాని వారి మాలపల్లి నవలనే తొలి అభ్యుదయ మహాకావ్యంగా ప్రముఖ మౌలిక పరిశోధకులు ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య “మాలపల్లి అభ్యుదయ మహాకావ్యం“ గ్రంథంలో సోదాహరణంగా నిరూపించారు. 1) శ్రీశ్రీ ‘మహాప్రస్థానం’ 1934-40 లలో కళ్ళు తెరుస్తే 1922 లోనే ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ నవల అభ్యుదయ భావాలతో బోల్షెవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, ఆర్థిక అసమానతలను పోషించే దోపిడి వ్యవస్థలు, సాంఘిక అసమానతలకు దోహదంచేసే వర్ణ వ్యవస్థలను ప్రతిఘటించే భావజాలంతో వెలువడింది. రష్యాలో 1917 లో జరిగిన బోల్షెవిక్ విప్లవం నుండి స్ఫూర్తిని పొందిన తొలి తెలుగు కవి ఉన్నవ లక్ష్మి నారాయణయే అని చెప్పడంలో సందేహం లేదు. 2) తెలుగు సాహిత్యంలో [[భావ కవిత్వం|భావకవిత్వం]] ఉప్పెనలా ఎగసిన కాలంలోనే ఆ భావ కవితాత్మక ఒరవడిలో కొట్టుకుపోకుండా తత్వ్యతిరేకంగా పూర్తి అభ్యుదయ దృక్పథంతో రచింపబడ్డ మాలపల్లి నవల. 3) ప్రాచీనకాలం నుండి సాంఘిక పరంగా, ఆర్థికపరంగా తీవ్ర అసమానతలు నెలకొన్న భారత సమాజంలో సంఘ సంస్కరణను కోరుకొనే ఏ సాహిత్యమైన ఈ రెండు అసమానతలను అనివార్యంగా స్పృశించే ప్రయత్నం చేయవలసి వుంటుంది. ముఖ్యంగా వర్ణ వ్యవస్థ వేళ్ళూనుకొన్న పేదరిక దేశంలో సంఘ హితాన్ని ఆకాంక్షించే ఏ అభ్యుదయ సాహిత్యమైన ఈ రెండింటిని స్పృశిస్తూ, సమన్వయంతో పరిష్కారాలు సూచిస్తూ సాగితేనే అది మన దేశ కాలపరిస్థితిగతుల కనుగుణంగా సమగ్రతను సంతరించుకొంటుంది. అందువల్లనే కుల సమస్య, పేదరిక సమస్య రెండూ అనివార్యంగా పెనవేసుకొన్న భారతదేశంలో సామాజిక అసమానతలకు గీటురాయిగా వున్న ‘కులం’ ఉనికిని గుర్తించ నిరాకరించి, కుల వర్గ దృక్పధంతో నిండిన సాంఘిక అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం ఆర్థిక అసమానతలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యత నిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేసే సాహిత్యానికి సమగ్రత చేకూరదు. కుల అసమానతలను చూడ నిరాకరించే అటువంటి అభ్యుదయ సాహిత్యానికి, కేవలం అటువంటి దృక్పధం వున్న వర్గాల సాహితీ మద్దతు లభించవచ్చునేమో కాని సర్వజనామోదం కాబోదు. పైగా అటువంటి సాహితీ దృక్పధం, తరాలు మారినా తమ తమ ఆర్థిక స్థితిగతులు మారినా కులవివక్షతను ఎదుర్కొంటున్న దళితుల ఆత్మగౌరవానికి అర్ధంకాని ప్రశ్నగానే తొలిచివేస్తుంది. దీనికి కొంతవరకు సమాధానంగానే అభ్యుదయ సాహిత్య వుద్యమానంతరం వచ్చిన దళితసాహిత్య వికాసాన్ని పరిగణించవచ్చు. అదేవిధంగా ఆర్థిక అసమానతలను పట్టించుకోకుండా కేవలం కుల అసమానతలను మాత్రమే ప్రశ్నిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేసే సాహిత్యానికి కూడా సార్వత్రికత చేకూరదు. ఆ విధంగా సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్థిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా సముచిత ప్రాధాన్యం ఇస్తూ రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యం ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ అయితే కేవలం ఆర్థిక అసమానతలకు మాత్రమే ప్రాధాన్యం ఇస్తూ, తరువాతి కాలంలో రాయబడ్డ అభ్యుదయ కావ్యం శ్రీశ్రీ ‘మహా ప్రస్థానం’ అవుతుంది. ఒక విధంగా మాలపల్లి నవల తరువాతి కాలంలో రాబోతున్న అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమ ప్రభంజనానికి నాంది పలుకడమే కాకుండా మార్గదర్శిగా నిలిచింది. అయితే తరువాతి కాలంలో వచ్చిన అభ్యుదయ కవిత్వోద్యమంలో ఆర్థిక అసమానతలకే ప్రాధాన్యతనివ్వబడి, సాంఘిక అసమానతలను పట్టించుకోకపోవడంతో ఆ ఖాళిని కాలక్రమంలో వచ్చిన దళిత కవితోద్యమం కొంతవరకు పూరించింది. అంటే ఆర్థిక అసమానత, సామాజిక అసమానతలను వేర్వేరుగా ప్రశ్నిస్తూ తదనంతర కాలంలో వచ్చిన రెండు విభిన్న ప్రముఖ సాహిత్య ఉద్యమదోరణిల అభ్యుదయతను మాలపల్లి నవల ముందుగానే తనలో ప్రతిఫలించినదని చెప్పవచ్చును. 4) మాలపల్లి నవలలో సంఘ సంస్కరణను చేపట్టింది ఇతర అగ్ర కులాలనుంచి వచ్చిన నాయకులు కాదు. దళిత అట్టడుగు వర్గాలలో పుట్టిన మాలలే తమ సంఘాన్ని సంస్కరించడానికి తమకు తామే స్వయంగా పూనుకోవడం గమనించదగిన విషయం. పైగా తెలుగు సాహిత్యంలో శతాబ్దాలపాటు క్షత్రియులే కావ్యనాయకులుగా ఏలిన ఆనవయితిని తొలిసారిగా పక్కనబెట్టి అభ్యుదయ దృక్పధంతో మొట్టమొదటిసారిగా తెలుగు సాహిత్యంలో అట్టడుగు వర్గాల వారిని (మాలలను) నాయకులుగా నిలిపిన మాలపల్లి నవల తొలి తెలుగు అభ్యుదయ కావ్యం అనడంలో సందేహం లేదు. సాధారణంగా ఆనాటి సంస్కరణ ఉద్యమాలలో సంస్కరించబడే వారు ఎవరైనప్పటికీ, సంస్కర్తలు మాత్రం అగ్రకుల మధ్యతరగతి నుంచి దిగుమతై వచ్చిన వారు కావడం ఒక ఆనవాయితీగా కనిపిస్తుంది. దళితులను ఉద్ధరించవలసిన బాధ్యతను, వారి తరుపున మాట్లాడే ప్రాతినిధ్య బాధ్యతను తమ భుజస్కందాలపై వేసుకొన్న వీరి తపన వారి సాహిత్యరచనలలో కథానాయకుల రూపంలో అడుగడుగునా ప్రతిఫలిస్తుంది. సాహిత్యరచనలలో సాధారణంగా కనిపించే అటువంటి ‘పీడితులను మేల్కొలిపే, సంస్కరించే నాయకత్వ భాద్యతను తమ భుజాలపై వేసుకొనే అగ్రవర్ణ, మధ్యతరగతి కథానాయకుల’ ధోరణులకు విరుద్దంగా సాహిత్యంలో కథానాయకులు పీడితవర్గం నుండే ఆవిర్భవించడం, తమను ఉద్దరించడానికి ఎవరో వస్తారని, ఏదో చేస్తారని ఆశించకుండా ఆ పీడితులే తమను పీడించే దోపిడిదార్లకు వ్యతిరేకంగా తమంతటతామే సంఘటితమై మేల్కొనడం, గళమెత్తడం, పోరాడడం చేయబోవడం వంటివి అభ్యుదయ పోరాటాన్ని సూచిస్థాయి. మాలపల్లిలో పీడితులైన మాలలు నడిపింది ఇటువంటి అభ్యుదయ పోరాటాన్నే. ఇది శ్రీశ్రీ ‘మహా ప్రస్థానం’ కన్నా ముందే ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ప్రాచీన సాహిత్యంలో క్షత్రియులే కథానాయకులుగా చిత్రించబడుతూ వచ్చారు. సాహిత్యం ఒక అవసరంగా కాకుండా కులవృత్తిగా మాత్రమే వున్నవారికి పోషణార్ధం ఇతరులను ఆశ్రయించాల్సినవసరం కలుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఆశ్రితులు కవులైనప్పుడు తమ పోషకులైన క్షత్రియులనే కీర్తించడం, తమ తమ కృతులలో వారినే నాయకులుగా స్వీకరించడం పరిపాటి. అందువలన శూద్రులను నాయకులుగా నిలిపిన కావ్యాలు మచ్చుకైనా మనకు తెలుగు సాహిత్యంలో కనిపించవు. సమాజంలో అట్టడుగు వర్గానికి చెందిన ఒక ‘మాల’ను నాయకునిగా చేసి రచన చేసింది మొట్టమొదట ఉన్నవవారే. ఆధునిక సాహిత్య ప్రక్రియలను ప్రారంభించిన కందుకూరి రచనల్లో కూడా ‘శూద్రులు’, 'మాల'లు నాయకులుగా ఉండటం కనిపించదు. వారి నవల ''రాజశేఖర చరిత్ర''లో నాయకుడు రాజశేఖరుడు నియోగి బ్రాహ్మణుడు. అగ్రవర్ణాలవారిని కాకుండా శూద్రులను నాయకులుగా చేసి కావ్యం వ్రాసింది మొట్ట మొదట కట్టమంచి రామలింగారెడ్డి వారే. వారి 'ముసలమ్మ మరణము' లోని నాయిక ఒక సామాన్య కాపు స్త్రీ. తదనంతర కవులు గురజాడ కాని, రాయప్రోలు కాని శూద్రులను, అట్టడుగు వర్గాల వారిని నాయకులుగా, ప్రధాన పాత్రలుగా చేసి సాంఘిక రచనలు చేసినట్లు కనిపించదు. ‘పూర్ణమ్మ’ ఒక పూజారి బిడ్డ. సాంఘికేతర ఇతివృత్తాంతంతో కూడిన ‘[[లవణరాజు కల]]’ అనే ఖండికలో రాజైన లవణుడు ఒక 'మాలెత'ను పెళ్ళి చేసికొన్నట్లు చెప్పబడినా అది కూడా ఒక 'కల' గానే మిగిలింది. 1920 నాటికి ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యంలో రాయప్రోలుది శృంగార, రస సంస్కరణ దృష్టి, గురజాడది సంఘ సంస్కరణ దృష్టి అయితే సమష్టి ప్రయోజనం కోసం వ్యక్తీ త్యాగాన్ని కోరుకునే కట్టమంచిది ప్రధానంగా జాతీయ దృష్టి. నాటి తెలుగుసాహిత్యంలోని ఇటువంటి ప్రధాన దృక్పథాలకి విభిన్నంగా అసమానతలను రూపు మాపుకొంటూ ఆర్థికాభివృద్ధిని సాధించి దేశం ముందడుగేయాలని ‘మాలపల్లి’తో ప్రభోదిస్తున్నాడు కాబట్టి ఉన్నవది అభ్యుదయ దృష్టి. మాలపల్లిలో వ్యక్తమైన సాహిత్య దృక్పదం ఆధిపత్యం చెలాయించే వ్యవస్థల (దోపిడి వ్యవస్థల, వర్ణ వ్యవస్థల) ధోరణికి అడ్డుకట్టి మానవుడి ప్రగతిశీల పరిణామానికి దోహదపడేటట్లుగా ఉంది. దళితుల స్ధితిగతులను విశ్లేషించడం ద్వారా, సమకాలీన సాంఘిక ఆర్థిక విషయాల పరిశీలించడం ద్వారా సమాజంలో దళితుల జీవన పరిస్దితులను మెరుగుపరిచే దిశలో మానవతావాద, ఉదారవాద, సామ్యవాద భావజాలాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నది కనుకనే మాలపల్లిలో వ్యక్త మైన సాహిత్య దృక్పధం అభ్యుదయం అని చెప్పవచ్చు. సమాజంలోని కుళ్ళును బాదలను వెతలను పట్టించుకోకుండా, కళ కళ కోసమే అన్నట్లుగా భావ కవిత్వం ఉద్యమంగా కొనసాగుతున్న రోజుల్లోనే సంఘంలోని అసమానతలను ఎత్తి చూపుతూ రూపుమాపే ప్రయత్నంలో ‘చరమ’గీతాన్ని, దేశంలోని ఆర్ధిక దుస్దితిని వివరించి ఆర్ధికాభివృద్ధిని సాధించే మార్గాన్ని చూపుతూ ‘సమతాధర్మం’ను రచించి ఆ విధంగా శ్రీశ్రీ కన్నా ఎక్కువ విషయాలను ముందుకు తెచ్చి వర్గ చైతన్యం, కులవ్యతిరేక చైతన్యానికి ఫూలేవలే కృషి చేసిన ఉన్నవ లక్ష్మీనారాయణనే తెలుగు సాహిత్యంలో మొట్టమొదటిసారిగా అభ్యుదయ దృక్పథాన్ని ప్రవేశపెట్టిన కవిగా పరిగణిoచాల్సివుంటుందని, ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య విశ్లేషిస్థారు. తెలుగు సాహిత్యంలో అభ్యుదయ సైద్ధాంతిక భావజాలమే ప్రసరించని కాలంలో, బోల్షేవిక్ విప్లవ ప్రేరణతో, అభ్యుదయ భావాలతో కులవివక్షత లేని సమాజాన్ని, ఆర్ధిక వ్యత్యాసాలు లేని సంఘాన్ని అకాంక్షిస్తూ, సాహిత్యంలో సామ్యవాద వర్గ పోరాట ఆవశ్యకతను తెలియచేస్తూ, దోపిడి వ్యవస్థలు, వర్ణ వ్యవస్థలను ప్రతిఘటించే భావజాలాన్ని ప్రవేశపెడుతూ ఉదాత్తంగా రాయబడ్డ మాలపల్లినే అభ్యుదయ సాహిత్యానికి నాంది పలికిన తొలి రచనగా పరిగణించాల్సివుంటుంది. ==మాలపల్లి లోని అభ్యుదయత పట్ల తెలుగు ఉద్యమాలలో వ్యక్తమైన నిరాసక్తత – కారణాలు== మాలపల్లి నవలకు జాతీయోద్యమ కాలంలో ప్రజల్లో ఆదరణ లభించినప్పటికీ, నవలలోని అగ్ర కులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ రాసిన అభ్యుదయ గీతాలకు గాని, ప్రగతిశీల అభ్యుదయ భావాలకు గాని తెలుగు జాతీయోద్యమాలలో తగినంతగా ప్రాచుర్యంగాని, ప్రాధాన్యంగాని లభించలేదు. దళితుల ఆలయ ప్రవేశం, సహపంక్తి భోజనాలు లాంటి ఆదర్శవాదాలతో దళితాభ్యుదయాన్నికాంక్షించిన నాటి సమాజంలో, దళితుల సామాజిక అంతరాలే కాకుండా ఆర్ధిక అంతరాలను కూడా పరిగణనలోనికి తీసుకొని సమస్య-పరిష్కార మార్గాలను నిర్మాణాత్మకంగా ఉద్యమరీతిలో సూచించిన మాలపల్లి నవల లోని ‘విశాల దృక్పదంతో కూడిన అభ్యుదయత’కు జాతీయోద్యమంలో ప్రాచుర్యం కలుగకపోవడం ఒకింత ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. ఉద్యమాలకు భవిష్యత్ దర్శనాన్ని సూచించిన ఈ ‘అభ్యుదయ దార్శనికత’ పట్ల వ్యక్తమైన నిరాసక్తతకు కారణాలు ఏమైనప్పటికిని ప్రధానంగా జాతీయోద్యమ నాయకత్వంలోను, సాహిత్యంలోను కొనసాగుతున్న అగ్రవర్ణ మధ్యతరగతి సామాజిక పట్టు అని భావించవచ్చు. నాడు సాంఘిక వ్యవస్థలో కొనసాగుతున్న అగ్రకుల దుర్నీతిని ఎండగట్టాలని ప్రబోధించే యత్నాలు ఆ వర్గాలకు రుచించకపోవడమేనని చెప్పవచ్చు. చరిత్ర అనేది ఆధిక్య వర్గాల కనుగుణంగా ఎప్పటికప్పుడు తిరగరాయబడుతున్నది. దీనికి సాహిత్య చరిత్ర మినహాయింపేమి కాదు. మన సాహిత్య చరిత్ర కూడా ఎప్పటికప్పుడు అగ్రకుల సామాజిక వర్గ ఆధిపత్యానికనుగుణంగానే తిరగరాయబడుతున్నది. ఎప్పుడైతే తమ వర్గ ప్రయోజనాలకు భంగకరంగా సాహిత్యం సృజించబడుతుందో, ఏ సాహిత్యమైతే తమ ఆధిక్యతామూలాలను కదిలించే ప్రయత్నానికి పూనుకొంటున్నదో అటువంటప్పుడు సమాజంలోని ఆధిక్య వర్గాలు ఆ సాహితీ సృజనను ఆలవోకగా వెనక్కి నెట్టివేస్తూ వాటి స్థానంలో తమ ఆధిక్యతను స్థిరపరుచుకోవడానికి, తమ వర్గ ప్రయోజనాలకు అనుకూలంగా వుండే రచనలను ముందుకు తేవడం జరుగుతుంది. ఏ దేశ చరిత్రలో చూసినా, ఏ సాహిత్య చరిత్రలో చూసినా ఇది కనిపించే సత్యమే. మాలపల్లి నవల కులవర్గ దృక్పధంతో అగ్ర కులాధిక్యతను సూటిగా ప్రశ్నిస్తూ అస్పృశ్యతపై వెలువడిన సమగ్ర అభ్యుదయ కావ్యమైనప్పటికి దీన్ని నిరాసక్తతతో వదిలేసి దాని స్థానంలో నాటి అగ్రవర్ణ సంసృతిని, వారి చాందస కుల సమస్య ప్రభావాలను చిత్రించిన కన్యాశుల్కం నాటకాన్ని ప్రశంసలతో ముందుకు తీసుకువచ్చారనే విమర్శ కూడా ఈ కోణంలోనే పరిశీలించదగిన విషయం. మన జాతీయోద్యమం అస్పృశ్యత సమస్యను మత దృక్పధంతో గుర్తించి, దాని పరిష్కారమార్గాన్ని మతంలోనే వెదికే ప్రయత్నం చేసింది. అందువలనే ఒక విధంగా మత దృక్పధంతో నిండిన బంకించంద్రుని ‘ఆనందమఠం’ నవల అగ్ర కులాధిపత్యాన్ని సవాల్ చేయకపోవడంతో, బెంగాల్ లోని అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక వర్గం వారి నేతృత్వాన్నసాగిన జాతీయ ఉద్యమాలకు ఆ నవలలోని అభ్యుదయత ఆమోదయోగ్యమై స్వీకరించబడింది. మరి అదేవిధమైన జాతీయభావాలను కలిగివున్నప్పటికీ తెలుగులో కుల దృక్పధంతో రాయబడిన మాలపల్లికి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా ప్రాచుర్యం లభించలేదు. దీనికి కారణం ఆంధ్రదేశంలో కూడా జాతీయ ఉద్యమాలకు నాయకత్వం వహించింది అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక వర్గమే కాబట్టి ఆ వర్గాలు మాలపల్లి నవలలోని అభ్యుదయత, అభ్యుదయ గీతాలు తమను, తమ అగ్ర కులాధిపత్యాన్ని నేరుగా ప్రశ్నించే తీరులో వుండడంతో వాటిని కావాలనే మూలన పెట్టివుoడవచ్చు. అదే మాలపల్లిలో కుల దృక్పధం కాకుండా మత దృక్పధమే ప్రతిబింబించి వుంటే నాటి అగ్ర వర్ణ మధ్యతరగతి వర్గాలకు ఈ కావ్యం ఆమోదయోగ్యమై హితకావ్యమై మరింత సముచిత స్థానం దక్కివుండేది. మాలపల్లి లోని ‘అభ్యుదయత’ పట్ల నిరాదరణ వ్యక్తం కావడానికి జాతీయోద్యమ కాలంలో కొనసాగిన జస్టిస్ పార్టీ యొక్క కుల రాజకీయాలు కూడా కొంత కారణమైనాయి. బ్రాహ్మణేతర ఉద్యమం యొక్క రాజకీయ రూపమైన స్ధానిక జస్టిస్ పార్టీని ప్రభావితం చేసిన ఆనాటి బ్రాహ్మణేతర సామాజిక వర్గం ఈ ఉదాత్త నవలలోని ప్రకటితమైన ఉన్నవ ప్రగతిశీల ఉద్దేశ్యాలను కులపరంగా శంకించారు. భూస్వామి చౌదరయ్యను దుష్టునిగా చూపడం, అతని కోడలు కమల లేచిపోవడం వంటి అంశాలను బ్రాహ్మణేతరులను అపనిందపాలు చేసే యత్నంలో భాగంగా, జస్టిస్ పార్టీని ప్రభావితం చేస్తున్న కమ్మ జమిందార్లను దుష్టులుగా చిత్రించే ప్రయత్నంలో భాగంగా, అపోహలతో ఈ నవల చూడబడింది. ఈ విధంగా మాలపల్లి నవల ఆనాడు ఆధిపత్యం చెలాయించే మూడు చోదక వ్యవస్ధలను ఏకకాలంలో దుయ్యబట్టడంతో ఆయా వ్యవస్థల నుండి బహిర్గతంగాను అంతర్గతంగాను తీవ్ర వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్నది. ఒక వైపు వలసపాలనకు వ్యతిరేకంగా నాటి రాజకీయ అధికార వ్యవస్థను విమర్శిస్తూ పీడిత శ్రామికులకు ప్రత్యామ్నాయ పోరాటపద్ధతులను సూచించడంతో ప్రభుత్వ నిషేధానికి గురైంది. మరో వైపు సామాజిక అంతరాలను నిరసిస్తూ అగ్ర వర్ణాల ఆధిపత్యాన్ని నవల సూటిగా ప్రశ్నించడంతో, వర్ణ వ్యవస్థలోని ఆధిక్య వర్గాలకు (అగ్రకుల వర్గాలకు) నవలలోని భావజాలం మింగుడుపడలేదు. ఇంకొక వైపు ఆర్థిక అంతరాలను అంతం చేసే ప్రయత్నంలో భాగంగా భూస్వాములపై సాయుధ పోరాటమార్గాలను నవల ప్రేరేపించడంతో, నాటి ఫ్యూడల్ వ్యవస్థలోని ఆధిక్య వర్గాలకు (జమిందారీ వర్గాలకు) సైతం ఈ నవలలోని అంశాలు నచ్చలేదు. అందుకే జాతీయోద్యమకాలంలో మాలపల్లి నవల లోని అభ్యుదయ భావాలు మానవుని ప్రగతిశీలక పరిణామానికి దారి తీసే భావాలైనప్పటికీ, ఆనాటి జాతీయోద్యమంలో కీలక పాత్ర వహిస్తున్న ఫ్యూడల్ ఆధారిత వర్ణ వ్యవస్థ లోని ఆధిక్య వర్గాల యొక్క అభిమతాలకు విరుద్దంగా ఉండటంతో, వారి ప్రయోజనాలకు భంగకరంగా ఉండటంతో నవలలోని అభ్యుదయ అంశాలు నిరాసక్తంగా చూడబడి పక్కన పెట్టబడ్డాయి. ఏ వ్యవస్థలైతే నవలలోని అభ్యుదతయతను చూడ నిరాకరించాయో, ఆ ప్రగతినిరోధక వ్యవస్థలకు కాలం చెల్లిన నేటి కాలంలో కూడా ఈ నవలకు ‘అభ్యుదయకావ్యం’గా రావలసినంత గుర్తింపు దక్కలేదు. దీనికి కారణం తెలుగు సాహిత్యంపై కొనసాగుతున్న అగ్ర వర్ణ మధ్య తరగతి సామాజిక పట్టు అని చెప్పాల్సివుంటుంది. ఎవరి పట్టును అయితే [[సమాజం]]లో సడలించాలని ఈ కావ్యం నేరుగా సూచించిందో వారి ఛాయ లో సాహిత్యం సేద తీరినంత కాలం ఈ మహాకావ్యానికి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా రావల్సింత పేరు ప్రఖ్యాతులు దక్కలేదు. అయితే తదనంతరకాలంలో నవలలోని ‘అభ్యుదయత’ను తులనాత్మకంగా పరిశీలించాల్సిన అనివార్యత ఏర్పడినప్పుడు నవలలోని ‘సామాజిక చిత్రణ’ లాంటి అంశాలు ప్రశంసలతో ముందుకు తేబడి సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కట్టిన ‘దళితాభ్యుదయత’ను వెనుకకి నెట్టే ప్రయత్నం చేయబడింది. అయితే ముందు చెప్పినట్లుగానే మాలపల్లికి తొలి ‘అభ్యుదయ కావ్యం’గా సాహిత్య చరిత్రలో రావాల్సినంత గుర్తింపు రాకున్నా తెలుగు క్లాసిక్స్ లలో ఎన్నదగిన ఉత్తమ ఇతిహాస కావ్యంగా పేరు గాంచింది. ==నవల – ప్రచురణ - నిషేధం== కవి ఉన్నవ జైలు నుండి విడుదలైన తరువాత బెల్లంకొండ రాఘవరావుచే మాలపల్లి నవల రెండు భాగాలుగా 1922 లో ప్రచురించబడింది. ఈ నవల విడుదల ప్రగతి శీలక సాహిత్య చరిత్రలో మేలిమలుపు. మహాత్మా గాంధీ రాజకీయరంగ ప్రవేశం నాటి సాంఘిక, రాజకీయ పరిస్థితులకు చిత్రించిన ఈ రాజకీయ నవలలో బోల్షెవిక్ భావాలు వున్నాయని, ప్రజల్ని రెచ్చగొట్టి ప్రభుత్వంపై దాడిచేసే విధంగా వుందని భావించిన అప్పటి బ్రిటీష్‌ ప్రభుత్వం కమ్యూనిస్టు సిద్ధాంతాలను ప్రచారం చేయడం, కార్మికులను భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా రెచ్చగొట్టడం, ప్రభుత్వాన్ని విమర్శించడం అనే అభియోగాలపై 1923 ఏప్రిల్ 5 తేదీన నవలపై నిషేధించింది. మద్రాసు శాసనమండలిలో 1926 లో కాళేశ్వరరావు తదితరులచే ఆ నిషేదంపై చర్చ జరిగింది. నవల లోని కొన్ని భాగాలు తొలిగించిన పిదప మాలపల్లి ప్రచురణకు అనుమతి 1928 మార్చి 30 తేదీన లభించింది. తర్వాత ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంచే ఇంటర్ పాఠ్య గ్రంధంగా ఎంపిక కాబడింది. తిరిగి 1936 మార్చి 7 న [[మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ]] ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలపై రెండవసారి నిషేధం విధించి, పాఠ్య గ్రంధంగా తొలగించింది. 1937 లో రాజగోపాచారి ఆధ్వర్యంలో మద్రాసు లోని కాంగ్రెసు ప్రభుత్వం మాలపల్లి నవలపై నిషేదాన్ని రద్దు చేసింది. రెండు సార్లు బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిషేదాన్ని ఎదుర్కొన్న ఈ నవలకు ప్రజల్లో విశేష ఆదరణ లభించింది. స్వాతంత్ర్యానoతరo శ్రీ మరుపూరి కోదండరామయ్యచే క్లుప్తీకరించబడిన ఈ తెలుగు నవలను (416 పేజీలు) 1976 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. క్లుప్తీకరించబడిన ఈ నవలకు బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ముందు మాట రాసారు. ‘సహవాసి’ చే తెలుగులో మరింతగా కుదించబడిన ఈ నవల సంక్షిప్త ప్రతి (68 పేజీలు) ని [[హైదరాబాద్ బుక్ ట్రస్ట్]] ప్రచురించింది. డాII వాడపల్లి వి. బి. రామారావు చే ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడిన ఈ నవలను (403 పేజీలు) 2007 లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమి ప్రచురించింది. ==నవల - నాటకీకరణ== మాలపల్లి నవలను నగ్నముని 1974లో అదే పేరుతొ నాటకీకరణ చేయగా మాలపల్లి నాటకానికి ప్రముఖ నాటకోద్యమ కర్త, పద్మభూషణ్ పురస్కార గ్రహీత శ్రీ ఎ.ఆర్. కృష్ణ దర్శకత్వం వహించి డెబ్భైమంది కళాకారులతో, సహజమైన సెట్టింగులతో ఆంధ్రదేశమంతటా నూటపదిసార్లు నాటకాన్ని ప్రదర్శించారు. గూడవల్లి రామబ్రహ్మం సందేశాత్మకచిత్రం ‘మాలపిల్ల’ ఉన్నవ వారి మాలపల్లి నవల ఆధారంగా రూపొందించబడినదన్న భావన నిజం కాదు. గుడిపాటి వేంకటాచలం వారి అముద్రిత కథను ఆధారంగా చేసుకొని గూడవల్లి వారు ‘మాలపిల్ల’ సామాజిక చిత్రాన్ని తీయడం జరిగింది. ==మాలపల్లికి తెలుగు సాహిత్యంలో స్థానం – అంచనా== జాతీయోద్యమకాలంలో [[వ్యావహారిక భాషోద్యమం|వ్యావహారిక భాషలో]] వెలువడిన తొలి రాజకీయ నవల 'మాలపల్లి'. నవల మార్క్సిస్టు భావజాలంతో జాతీయోద్యమ ప్రభావంతో వచ్చినా, దళితుల జీవితాన్ని స్పర్శించిన సమగ్ర నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. దేశ సామాజిక రాజకేయ వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ సంఘం లోని సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలను ఎత్తి చూపుదమే కాకుండా ఆ సామాజిక, ఆర్థిక అంతరాలను రూపుమాపే ప్రయత్నాలను మార్క్సిస్ట్ సైద్ధాంతిక భావజాల నేపథ్యంలో విశ్లేషిస్తూ సంఘ సంస్కరణాభిలాషను వ్యక్తం చేస్తూ 1922 లోనే అభ్యుదయ భావాలతో వ్రాయబడ్డ తొలి నవలగా ఈ మాలపల్లికి తెలుగు సాహిత్య వికాసంలో విశిష్టస్థానం ఉంది. అలనాటి తెలుగు సాహిత్యంలో కొనసాగుతున్న భావకవిత్వ ధోరణి వెల్లువలో కొట్టుకు పోకుండా దానికి విభిన్న రీతిలో స్పందిస్తూ సామాజిక అంతరాలను ప్రశ్నిస్తూ సమాజహితాన్ని కాంక్షిస్తూ వ్రాయబడ్డ తొలి అభ్యుదయ కావ్యం. అసమాన సామాజిక స్ప్రహతో అభ్యుదయ భావాలతో ఉదాత్తంగా రాయబడ్డ నాటి నవలల్లో మాలపల్లిదే అగ్రస్థానం. సమున్నత మానవీయ విలువలకు పట్టం కడుతూ అస్పృశ్యుల జీవితాన్ని వాస్తవిక ధోరణిలో స్పర్శించినది, దళిత సమస్యలను సైద్ధాంతిక కోణంలో విశ్లేషించింది కాబట్టే సంస్కరణరంగంలో వచ్చిన ప్రామాణిక నవలగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఒక హరిజన కుటుంబ గాథని ఇతి వృత్తాంతంగా ఎన్నుకొని సమాజంలో అట్టడుగు వర్గానికి చెందిన ఒక ‘మాల’ను నాయకునిగా చేసుకొని రాయబడ్డ తొలి తెలుగు నవలగా, సాంఘిక అసమానతకు, ఆర్ధిక అసమానతకు రెండింటికి కూడా సముచిత ప్రాధాన్యం ఇస్తూ రాసిన మొదటి అభ్యుదయ కావ్యంగా ఉన్నవ ‘మాలపల్లి’ తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఖ్యాతి పొందింది. ఆర్థిక అసమానత, సామాజిక అసమానతలను ప్రశ్నిస్తూ తదనంతర వేర్వేరు కాలాలలో వచ్చిన రెండు విభిన్న ప్రముఖ సాహిత్య దోరిణిల అభ్యుదయతను మాలపల్లి నవల ముందుగానే తనలో అంతర్లీనం చేసుకొని, రాబోయే అభ్యుదయ సాహితీ రచనలకు మార్గదర్శిగా నిలిచింది. 1920 కాలం నాటి చారిత్రిక, సామాజిక, ఆర్థిక పరిణామాలను, తెలుగువారి జీవన విధానాన్ని, సమకాలీన పరిస్థితులను సమున్నతంగా చిత్రించిన మాలపల్లి నవల తిరిగి అలనాటి చరిత్రకు, తెలుగు ప్రజల సామాజిక పరిశీలనకు నేటి తరం పరిశోధకులకు ప్రధాన సాహిత్యధారంగా నిలవడం ఒక విశేషం. నూరేళ్ళు కావస్తున్నా మాలపల్లి పునర్ముద్రితమవుతున్నదంటే దానికి కారణం ఈ నవలలో చిత్రితమైన జీవిత వాస్తవికత, ఉదాత్త పాత్రలు, కళాత్మకత, అభ్యుదయత, ఉన్నత మానవీయ విలువలు, భవిష్యత్ దర్శనాలే. ఇటువంటి రచనలు తరాలు మారినా పాఠకులను ఆలోచింపచేస్తాయి. మానసిక సంఘర్షణను ప్రేరేపించి సమాజాన్ని ఆదర్శాల వైపు నడిపిస్తాయి. ఈ లక్షణాలే మాలపల్లి నవలను మహత్తర ఇతిహాస కావ్యంగా, [[తెలుగు సాహిత్యం]]లో క్లాసిక్స్ సరసన సమున్నతంగా నిలబెట్టాయి. ==మూలాలు== * మాలపల్లి : [[నూరేళ్ళ తెలుగు నవల]] 1878-1977 (పాతిక ప్రసిద్ధ నవలల పరిచయం - పరిశీలన), రచన: సహవాసి, సంపాదకుడు: డి.వెంకట్రామయ్య, పర్ స్పెక్టివ్స్, హైదరాబాద్, 2007. పేజీలు: 21-26. *ఆచార్య వకుళాభరణం రామకృష్ణ “ఆంధ్రదేశంలో సంఘ సంస్కరణోద్యమాలు” - హైదరాబాదు బుక్ ట్రస్ట్ ప్రచురణ *డాక్టర్. వి. వీరాచారి “ తెలుగునాట సాంస్కృతిక పునర్జీవనోద్యమాలు కవులు – రచయితలు “ *కంభంపాటి సత్యనారాయణ “అర్థ శతాబ్ద కాలంలో ఆంధ్రుల పైని అక్టోబరు విప్లవ ప్రభావం” - వికాస సమితి, మద్రాసు (1973) ప్రచురణ *డాక్టర్ కడియాల రామమోహనరాయ్ “20 వ శతాబ్ది తెలుగు కవిత్వం” – పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం (2003) ప్రచురణ *పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం మాజీ వైస్ ఛాన్సలర్ ఆచార్య అనుమాండ్ల భూమయ్య “మాలపల్లి అభ్యుదయ మహాకావ్యం“ - రస తరంగిణి, వరంగల్ (1990) ప్రచురణ *బి.యస్. రాములు వ్యాసం “ఎవరు ప్రజల మనిషి” [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1923 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:తెలుగు నవలలు]] 5figctoieqw2jwft7d8rzxfjise4dej 1 216623 4955110 4933286 2026-09-09T04:07:15Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955110 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{WAM talk 2015}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2020|వారం=51}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} 7yjj4qxn6novn0wu6u5jfzft6gctmu1 4955198 4955110 2026-09-09T05:07:57Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955198 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|12 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{WAM talk 2015}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2020|వారం=51}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} 6t5yinr9ntiydcsnb2q1ziwdlajb5cz 1 221716 4955107 4916817 2026-09-09T04:07:06Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955107 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=10}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} nid98z7ymcsegxumna5jpypbyhy6a5f 4955221 4955107 2026-09-09T05:36:15Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955221 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|31 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onReview|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=10}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} bfulxyqmiji5bytcdeemojpf225h818 0 223313 4954998 4914648 2026-09-08T19:20:05Z Pydiraz 153460 /* తెలుగులో అనువాదమై సినిమాలు */ 4954998 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = దుల్కర్ సల్మాన్ | native_name = | native_name_lang = మలయాళం | image = Dulquar.jpg | caption = 2013లో 60వ ఫిల్మ్ ఫేర్ పురస్కారాల ప్రదానోత్సవంలో దుల్కర్ సల్మన్ | birth_date = {{birth-date and age|df=yes|28 July 1986}}<ref>[http://www.ibtimes.co.in/happy-birthday-dulquer-salmaan-rare-pictures-ok-kanmani-actor-640745 Happy Birthday Dulquer Salmaan: 'OK Kanmani' Actor Thanks Fans For Wishes]. International Business Times (28 July 2015). Retrieved on 11 October 2015.</ref> | birth_place = [[కొచ్చి]], [[కేరళ]], భారతదేశం | alma_mater = పర్డ్యూ విశ్వవిద్యాలయం | other_names = | occupation = సినిమా నటుడు, నేపథ్య గాయకుడు, వ్యాపారస్తుడు | years_active = 2012 – ప్రస్తుతం | parents = [[మమ్ముట్టి]]<br />సల్ఫాత్ | spouse = అమల్ సూఫియా (వివాహం.2011) | website = }} '''దుల్కర్ సల్మాన్''' భారతీయ సినీ నటుడు, మలయాళ, తెలుగు భాష సినిమాల్లో కథానాయకునిగా ప్రఖ్యాతుడు. దుల్కర్ ప్రఖ్యాత మలయాళ నటుడు [[మమ్ముట్టి]] కొడుకు. ''సెకండ్ షో'' (2012) అన్న మలయాళ చిత్రంతో ఆయన తెరంగేట్రం చేశారు. అన్వర్ రషీద్ దర్శకత్వం వహించిన ఆయన రెండవ సినిమా ''ఉస్తాద్ హోటల్'' (2012) జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల్లో ఉత్తమ ప్రజాదరణ పొందిన వినోద చిత్రంగా పురస్కారం లభించింది. బాలాజీ మోహన్ దర్శకత్వం వహించిన ''వాయై మూడి పేశవుం'' (2014) తో తమిళ సినిమా పరిశ్రమలో ప్రవేశించారు. ఫిల్మ్ ఫేర్ అవార్డుల్లో ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటుడు పురస్కారాన్ని రెండుసార్లు 2012లో ''సెకండ్ షో'' సినిమాకి మలయాళంలోనూ, 2014లో ''వాయై మూడి పేశవం'' సినిమాకి తమిళంలోనూ అందుకున్నారు.<ref name="Filmfare">{{cite web|url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South|publisher=[[Filmfare]]|date=27 June 2015}}</ref> 2015లో ''చార్లీ'' నటనకు కేరళ రాష్ట్ర సినిమా పురస్కారాల్లో ఉత్తమ నటుడు అవార్డు పొందారు. name="MM">{{Cite web|title="Like father, like son"|url=http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?programId=1080132927&contentId=10694355&tabId=19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130328133326/http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?programId=1080132927&contentId=10694355&tabId=19|archive-date=2013-03-28|access-date=2016-04-23|website=}}. ''[[Malayala Manorama]]'' 26 December 2011. Retrieved 16 January 2012.</ref> చెన్నైకు చెందిన ఆర్కిటెక్ట్ అమల్ సూఫియాను 2011 డిసెంబరు 22న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>Kurian, Shiba (15 January 2012) [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-15/news-interviews/30627841_1_honeymoon-destination-mollywood-celebrity "Mollywood celebs's honeymoon diaries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203053335/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-15/news-interviews/30627841_1_honeymoon-destination-mollywood-celebrity |date=2013-12-03 }}. ''[[The Times of India]]''. Retrieved on 12 January 2012.</ref><ref>[http://www.rediff.com/movies/report/mammoottys-son-gets-married/20111223.htm "Mammootty's son gets married"]. [[Rediff.com]] 23 December 2011. Retrieved on 12 January 2012.</ref> ==సినీ కెరీర్== దర్శకుడు శ్యాంప్రసాద్ ''రీతు'' సినిమాలో దుల్కర్ కు ఓ పాత్ర చేసేందుకు అవకాశం ఇచ్చారు. ఆపైన [[తమిళ]] దర్శకుడు ఎన్.లింగుస్వామి తన తొలి మలయాళం సినిమాలో పాత్ర ఇచ్చారు. ఐతే సల్మాన్ ఆ అవకాశాలను నిరాకరించారు. సినిమాలకు సంబంధించిన మరిన్ని విషయాలు తెలుసుకునేందుకు సినిమాల గురించి స్వల్పకాలపు కోర్సు చేశారు.<ref name=MM/> 2011లో, దుల్కర్ తన స్నేహితుడు శ్రీనాథ్ రాజేంద్రన్ తొలి సినిమా ''సెకండ్ షో''లో నటించేందుకు అంగీకరించారు, ఆ సినిమాలో గ్యాంగ్ స్టర్ పాత్రను పోషించారు. సెకండ్ షో సినిమా విజయవంతమై 100 రోజులు పూర్తిచేసుకుంది.<ref>[http://www.sify.com/movies/second-show-celebrates-100-days-news-malayalam-mgtiFncdaei.html Second Show celebrates 100 days] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022024154/http://www.sify.com/movies/second-show-celebrates-100-days-news-malayalam-mgtiFncdaei.html |date=2014-10-22 }}. Sify.com (19 June 2012). Retrieved on 18 June 2013.</ref> రెండవ సినిమా ''ఉస్తాద్ హోటల్'' 2012లో మలయాళ సినిమా రంగంలో ప్రధానమైన వ్యాణిజ్యపరమైన విజయం పొందడమే కాక విమర్శకుల ప్రశంసలు కూడా పొందింది. సెకండ్ షో సినిమాకి ఉత్తమ తొలిచిత్ర నటునిగా పురస్కారాన్ని పొంది, ఫిల్మ్ ఫేర్ ఉత్తమ చిత్రానికి నామినేట్ అయ్యారు.<ref>Singh, L Romal M (9 October 2012) [http://www.dnaindia.com/entertainment/1750573/report-i-prefer-being-behind-the-camera-littil-swayamp I prefer being behind the camera: Littil Swayamp – Entertainment – DNA]. Dnaindia.com. Retrieved on 18 June 2013.</ref><ref>[http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-malayalam-films-strike-gold-at-the-national-awards/20130320.htm Malayalam films strike gold at the National Awards – Rediff.com Movies]. Rediff.com (20 March 2013). Retrieved on 18 June 2013.</ref> అతని మూడవ చిత్రం ''తీవ్రం'' క్రైమ్ థ్రిల్లర్లో భార్య మృతికి కక్ష తీర్చుకునే పాత్రలో నటించారు, ఆ సినిమా 2012 నవంబరు 16. ఇతడు అతిథి పాత్రలో నటించిన మలయాళ సినిమా '''అన్ మరియ కలిప్పిలను ''' తెలుగులో [[పిల్ల రాక్షసి]]గా విడుదలైంది. దుల్కర్ శ్రీనాథ్ రాజేందర్ దర్శకత్వంలో కురుప్ అనే చిత్రంలో నటిస్తున్నాడు. ఇది కేరళలోని [[సుకుమార కురుప్]] అనే నేరస్తుడి జీవిత కథ ఆధారంగా రూపొందించబడినది.<ref>{{Cite web|url=https://www.moviezupp.com/kurup-telugu-teaser-dulquer-salmaan-plays-indias-most-wanted-criminal/|title=Kurup Telugu Teaser: Dulquer Salmaan plays India's most wanted criminal|date=2021-03-28|website=Moviezupp|language=en|access-date=2021-03-28|archive-date=2021-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328141940/https://www.moviezupp.com/kurup-telugu-teaser-dulquer-salmaan-plays-indias-most-wanted-criminal/|url-status=dead}}</ref> మహానటి తర్వాత దుల్కర్ సల్మాన్ తెలుగులో మరో సినిమా చేస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|url=https://tollywoodace.com/dulquer-salmaan-telugu-dubbed-movies/|title=Dulquer Salmaan Telugu Dubbed Movies List Till 2021|last=|first=|website=Tollywood Ace|language=en|url-status=dead|access-date=2021-07-31|archive-date=2021-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731091349/https://tollywoodace.com/dulquer-salmaan-telugu-dubbed-movies/}}</ref> ==తెలుగులో అనువాదమై సినిమాలు== *[[కురుప్]] (2021) *[[ఓకే బంగారం]] గా అనువాదమైన చిత్రం ''[[ఓ కాదల్ కన్మణి]]'' *[[కనులు కనులను దోచాయంటే]] *[[పరిణయం]] *[[జనతా హోటల్‌]] *[[హే సినామికా]](2022) *[[సెల్యూట్ (2022 సినిమా)|సెల్యూట్]] (2022) *[[అందమైన జీవితం (సినిమా)|అందమైన జీవితం]] * [[కింగ్ ఆఫ్ కొత్త]] (2023) * [[ఐ ఆమ్ గేమ్]] (2026) ===తెలుగు సినిమాలు=== * [[సీతా రామం]] (2022)<ref name="ఎన్నాళ్లో వేచిన ఉదయం.. దుల్కర్ తెలుగు సినిమా..">{{cite news |last1=10TV |title=ఎన్నాళ్లో వేచిన ఉదయం.. దుల్కర్ తెలుగు సినిమా.. |url=https://10tv.in/movies/dulquer-salmaan-telugu-movie-hanu-raghavapudi-976-63975.html |accessdate=8 May 2022 |date=7 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220508133331/https://10tv.in/movies/dulquer-salmaan-telugu-movie-hanu-raghavapudi-976-63975.html |archivedate=8 May 2022 |language=te}}</ref> *[[లక్కీ భాస్కర్]] (2024) == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:1986 జననాలు]] [[వర్గం:మలయాళ సినిమా నటులు]] [[వర్గం:తమిళ సినిమా నటులు]] g0tlfevzi9kx71i48yprrfevriuczar 1 226157 4955138 4909364 2026-09-09T04:08:52Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955138 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{GA nominee|16:44, 9 ఆగస్టు 2018 (UTC)|nominator=[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small>|page=1|status=ఆపరేషన్ ఎంటెబీ|subtopic=|note=|time=}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2016|వారం=45}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} == వ్యాసం పేరు == [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, వ్యాసం పేరు '''ఆపరేషన్ ఎంటెబా''' అని ఉండాలేమో. ఈ [http://www.dictionary.com/browse/entebbe లింకు] ప్రకారం.--[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 07:29, 21 అక్టోబరు 2016 (UTC) :{{Reply to|రవిచంద్ర}}[http://howjsay.com/pronunciation-of-entebbe ఈ సైటేమో] ఎంటెబీ అంటోంది. ఏం చేద్దాం? __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:24, 21 అక్టోబరు 2016 (UTC) ::ఎంటెబ్బె నుంచి ఈ రెండింటిలో ఏదో ఒకదానికి (దేనికి ఎక్కువ మద్ధతు ఉంటే దానికి) దారి మారిస్తే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. అదటుంచితే చాలా చక్కటి వ్యాసం. రచయిత [[మైనంపాటి భాస్కర్]] గారు ఒక నవలలో దీని ఆధారంగా ఒక సన్నివేశం రాశారు. ఆయనేమో '''ఎంటెబ్''' అని రాశారు.--[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] [[వాడుకరి చర్చ:రవిచంద్ర|(చర్చ)]] 08:31, 21 అక్టోబరు 2016 (UTC) One of the most well written articles in Telugu. Thank you all who did this! h34bfe1rkkefr4p7ah11oy8h98imehs 0 233145 4954915 4212735 2026-09-08T14:04:53Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4954915 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = అతడే ఒక సైన్యం | image = Athade Oka sainyam.jpg | caption = సినిమా పోస్టర్ | director = [[ఎస్. వి. కృష్ణారెడ్డి]] | producer = [[కె. అచ్చిరెడ్డి]] | writer = [[దివాకర్ బాబు]] {{small|(మాటలు)}} | screenplay = ఎస్. వి. కృష్ణారెడ్డి | story = ఎస్. వి. కృష్ణారెడ్డి | starring = [[జగపతి బాబు]]<br>[[నేహా బాంబ్|నేహ బాంబ్]] | music = ఎస్. వి. కృష్ణారెడ్డి | cinematography = కె. రవీంద్ర బాబు | editing = [[మార్తాండ్ కె. వెంకటేష్]] | studio = ఎస్. వి. కె. ఫిలింస్ | distributor = | released = {{Film date|2004|01|23|df=y}} | runtime = 157 నిమిషాలు | country = భారతదేశం | language = తెలుగు | budget = }} '''అతడే ఒక సైన్యం''' [[ఎస్. వి. కృష్ణారెడ్డి]] దర్శకత్వంలో 2004 లో విడుదలైన సినిమా. [[కె. అచ్చిరెడ్డి]] ఈ సినిమాను ఎస్. వి. కె. ఫిలింస్ పతాకంపై నిర్మించాడు.<ref>{{cite web |url= http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-aos.html|title = Movie review - Athade Oka Sainyam | publisher= [[idlebrain.com]]|accessdate= 9 February 2013 <!-- at 6:33 AM --> }}</ref> సహకార బ్యాంకుల మోసాల నేపథ్యంలో అల్లుకున్న కథ ఇది. నిజాయితీ గల ఓ బ్యాంకు మేనేజరును ఆ బ్యాంకు యజమానులు మోసం చేసి చంపడంతో అతని తమ్ముడు తన తెలివి తేటలతో వారి మోసాన్ని బయటపెట్టి తన అన్న మీద పడ్డ మచ్చను చెరిపివేయడం, ఖాతాదారులకు న్యాయం చేకూర్చడం స్థూలంగా ఈ చిత్ర కథ. == కథ == ప్రకాష్ రావు (ప్రకాష్ రాజ్) గుడ్ లక్ కోపరేటివ్ బ్యాంకు యజమాని. ఆ బ్యాంకు వినియోగదారుల నుంచి కోట్ల రూపాయల డబ్బు డిపాజిట్లు సేకరిస్తుంది. కీలక సమయంలో బ్యాంకు మేనేజరు రాఘవరావు (సుమన్) తప్పిదం వల్ల బ్యాంకు దివాలా తీస్తుంది. నిజానికి ఆ బ్యాంకు చైర్మన్ ప్రకాష్ రావు,, అతని అనుచరులు సొమ్మును తనకిష్టం వచ్చినట్లుగా ఖర్చు పెట్టుకుని అంతా పోగొట్టేస్తారు. బాధ్యత గల ఉద్యోగియైన రాఘవరావు జరిగిన అన్యాయాన్ని తెలుసుకుని వారి మీద తిరగబడతాడు. పోలీసులకు తెలియజేయక ముందే విలన్ గ్యాంగు రాఘవ రావు కుటుంబాన్ని అడ్డుపెట్టుకుని చంపి దాన్ని అత్మహత్యగా చిత్రీకరించి బ్యాంకు దివాలాకు అతనే కారణమని జనాల్ని నమ్మిస్తాడు. చంటి అలియాస్ శ్రీధర్ (జగపతి బాబు) రాఘవరావు తమ్ముడు. అన్నయ్య క్రమశిక్షణలో పెరుగుతాడు. పదిమందికి సాయం చేయడం ఎలాగో అన్నయ్య నుంచి నేర్చుకుంటాడు. జర్మనీలో ఉండి చదువుకుంటూ ఉంటాడు. జరిగిన ప్రమాదం తెలుసుకుని ఉన్నపళంగా భారతదేశానికి వస్తాడు. జరిగిన ఘోరానికి కారణం ప్రకాష్ రావు, అతని భాగస్వాముల పనే అని తెలుసుకుంటాడు. తనలాగా మోసపోయిన కొంతమందిని తనతో చేర్చుకుని ప్రకాష్ రావును తెలివిగా దెబ్బ కొడతాడు. అతని ఆస్తులన్నీ కొట్టేసి నష్టపోయిన వినియోగదార్లకు పంచిపెడతాడు. ప్రకాష్ రావును తప్పు ఒప్పుకొనేలా చేసి తన అన్నయ్య మీదున్న అపవాదును తుడిచివేయడంతో కథ ముగుస్తుంది. == తారాగణం == * చంటి అలియాస్ శ్రీధర్ గా [[జగపతి బాబు]] * స్వాతిగా [[నేహా బాంబ్|నేహ]]<ref name="ఇలా వచ్చారు.. అలా వెళ్ళారు">{{cite news |last1=ఈనాడు |first1=సినిమా |title=ఇలా వచ్చారు.. అలా వెళ్ళారు |url=https://www.eenadu.net/cinema/morenews/10/2019/04/18/85618/ |accessdate=5 January 2020 |date=18 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200105163105/https://www.eenadu.net/cinema/morenews/10/2019/04/18/85618/ |archivedate=5 January 2020}}</ref> * రాఘవరావుగా [[సుమన్ తల్వార్|సుమన్]] * రాఘవరావు భార్యగా [[సీత (నటి)|సీత]] * ప్రకాష్ రావుగా [[ప్రకాష్ రాజ్]] * [[జీవా]] * చిల్లరదొంగగా [[సునీల్ (నటుడు)|సునీల్]] * స్వాతి తండ్రిగా [[ఎం. ఎస్. నారాయణ]] * ప్రకాష్ రావు పి.ఏగా [[కన్నెగంటి బ్రహ్మానందం|బ్రహ్మానందం]] * మెజీషియన్ గా [[ఆలీ (నటుడు)|ఆలీ]] * మిమిక్రీ ఆర్టిస్టుగా [[శివారెడ్డి (నటుడు)|శివారెడ్డి]] * సాఫ్టువేర్ ఇంజనీరుగా [[శ్రీనివాస రెడ్డి]] * [[హర్షవర్ధన్]] * రఘు * [[శివకృష్ణ]] * [[శ్రద్ధా నిగమ్]] == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: ఎస్.వి.కృష్ణారెడ్డి * కథ, చిత్రానువాదం: సత్తి వెంకట కృష్ణారెడ్డి * సంగీతం: ఎస్.వి.కృష్ణారెడ్డి * సంభాషణలు: దివాకర్ బాబు * గీత రచయితలు: చంద్రబోస్ * నేపథ్య గాయకులు: శ్రీపతి పండితారాధ్యుల చరణ్, కార్తీక్, హరిహరన్, సునీత ఉపద్రష్ట, కౌసల్య, రవివర్మ, శ్రేయా ఘోషల్ , ఉదిత్ నారాయణ్ * ఫోటోగ్రఫి: కె.రవీంద్రబాబు * కూర్పు: మార్తాండ్ కె వెంకటేష్ * నిర్మాత: కె.అచ్చిరెడ్డి * నిర్మాణ సంస్థ: ఎస్.వి.కె.ఫిలింస్ * విడుదల: 23:01:2004. == పాటలు == {{Track listing | collapsed = | headline = | extra_column = గాయకులు | total_length = 27:20 | all_writing = | all_lyrics = | all_music = | writing_credits = | lyrics_credits = | music_credits = | title1 = నా పాట తేట తెలుగు పాట | extra1 = [[సునీత ఉపద్రష్ట]] | length1 = 5:49 | title2 = ఆగస్టు పదిహేడు | extra2 = [[ఎస్. పి. చరణ్]], రవి వర్మ, [[కౌసల్య (గాయని)|కౌసల్య]], సునీత | length2 = 5:28 | title3 = మా ఇంటికి నిన్ను పిలిచి | extra3 = [[హరిహరన్]], సునీత్ | length3 = 5:08 | title4 = నీ బుల్లి నిక్కరు చూసి | extra4 = [[ఉదిత్ నారాయణ్]], [[శ్రేయ ఘోషాల్]] | length4 = 5:43 | title5 = ఏ అప్పారావో | extra5 = [[కార్తీక్ (గాయకుడు)|కార్తీక్]], సునీత్ | length5 = 5:12 }} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు కుటుంబకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎస్.వి. కృష్ణారెడ్డి దర్శకత్వం వహించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:జగపతి బాబు నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సుమన్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ప్రకాష్ రాజ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:సునీల్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:బ్రహ్మానందం నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఆలీ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు]] 841og2gjstua1f1mrv6cxlqmsf6n960 0 236452 4954920 4635869 2026-09-08T15:00:37Z Raghurama Raju 1957 146551 అక్షర దోషం స్థిరం 4954920 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = పాలకోడేటి సత్యనారాయణరావు | education=ఎం.ఎస్.సి. టెక్, ఎం.ఎ., పి. ఎచ్. డి. | residence = | image =File:Palakodety Satyanarayanarao-1.jpg | imagesize = 200px | caption = పాలకోడేటి | birth_name = | birth_date = 1948,డిశెంబరు,28 | birth_place = పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా,జంగారెడ్డిగూడెం మండలం, జంగారెడ్డిగూడెం | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation =రచయిత<br />కవి<br /> టెలివిజన్ దర్శకుడు <br /> అనువాదకుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= అనూరాధ | partner = | children = అనుపమ, సాహితి, శ్రీ కళ్యాణరామ్ | father = అప్పారావు | mother = అలివేలు మంగతాయారు | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = | signature = }} '''పాలకోడేటి సత్యనారాయణరావు,''' ప్రముఖ సాహితీవేత్త'''.''' <ref>{{Cite web|title=కథానికాజీవి డా. వేదగిరి రాంబాబు|url=https://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/the-story-of-dr.-vedagiri-rambabu-24575|access-date=2023-02-12|website=lit.andhrajyothy.com|archive-date=2023-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212162708/https://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/the-story-of-dr.-vedagiri-rambabu-24575|url-status=dead}}</ref> ఇతను [[రచయిత]], [[కవి]], బుల్లితెర సీరియల్ దర్శకుడు,[[అనువాదకుడు]]. ఇతను 30 [[గ్రంథము|గ్రంథాలు]], 120 మించిన సంఖ్యలో [[కథలు]] రచించారు.ఈటీవి సినిమా ఛానల్ లో సిని కథ అనే కార్యక్రమం చేస్తున్నారు. ఈటీవీ సీరియల్ దర్శకుడు. పాలకోడేటి సత్యనారాయణ రావు,[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[జంగారెడ్డి గూడెం]] గ్రామంలో 1948 డిసెంబరు 28న జన్మించారు. తల్లి అలివేలు మంగతాయారు, తండ్రి అప్పారావు. [[చిత్తూరు జిల్లా]], [[పెనుమూరు|పెనుమూరులో]] ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం జరిగింది. మాధ్యమిక విద్యాభ్యాసం కొంత [[కార్వేటినగరం]]లోని జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలో జరిగిన తర్వాత మిగిలిన విద్యాభ్యాసం అంతా హైదరాబాదులో జరిగింది. [[హైదరాబాదు]]లోని నాన‌క్‌రామ్‌ భగవాన్‌దాస్ సైన్స్ కళాశాలలో బి. యస్. సి. చదివి, [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]లో జియోఫిజిక్స్ లో ఎం.ఎస్.సి. టెక్, తర్వాత ఎం.ఎ. (తెలుగు)లో పట్టాలను పొందారు. అంతటితో ఆగకుండా [[మదురై]] కామరాజ్ [[విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎం.ఫిల్. (ట్రావెల్ అండ్ టూరిజం మేనేజ్‌మెంట్ పట్టాలు పొందాడు. "భారతీయ చలనచిత్ర కథన శాస్త్రంపై [[హాలీవుడ్|హాలివుడ్]] ప్రభావం" అనే సిద్దాంత వ్యాసానికి హైదరాబాదులోని [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], తులనాత్మక సాహిత్య పీఠం నుంచి 2008 పి. ఎచ్. డి. , పట్టాను పొందారు. హైదరాబాదులోని అక్కౌంటెంట్ జనరల్ (అక్కౌంట్స్ అండ్ ఎన్‌టైటిల్‌మెంట్) [[కార్యాలయము|కార్యాలయం]]లో 1971 జూన్ 29న సీనియర్ అక్కౌంటెంట్‌గా అతని ఉద్యోగ ప్రస్థానం మొదలైంది. అదే కార్యాలయంనుంచి 2007 మార్చి30న అదే హోదాలో స్వచ్ఛంద ఉద్యోగ విరమణ చేసారు. == రచనా రంగంవైపు మలుపు == సత్యనారాయణ రావు చిన్నతనంలో అతని అన్న వెంకటేశ్వరరావు కథలు రాసేవారు.ఆస్ఫూర్తితో సత్యనారాయణ రావు కూడా తెలుగు [[తెలుగు కథ|కథలు]] రాయటం ఆరంభించారు. అలా కథలు, నవలల రచనలలో నిమగ్నం అయ్యారు.తర్వాత కాలంలో 'మీ జి. పి. యఫ్. హేండ్‌బుక్‌' తయారుచేసాడు. అలాగే, 'మీ ఏ.పి. జి.యల్.ఐ. అనే పేరుతో హ్యాండ్‌బుక్‌', పంచాయితీరాజ్ ఉపాధ్యాయులు కోసం 'లీవ్‌రూల్స్ హ్యాండ్‌బుక్‌'లనూ వెలువరించారు. పాలకోడేటి. == ఈనాడు సంస్థతో అనుబంధం == సత్యనారాయణ రావుకు 1976 నుంచి [[ఈనాడు]] సంస్థతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. పాలకోడేటి ఈనాడు పత్రికలో దాదాపు 18 సంవత్సరాలు 'జ్ఞాననేత్రం', 'భూభ్రమణం', 'సిరిసిరికబుర్లు', 'ప్రతిభ', 'గుడ్ హెల్త్', వంటి అనేక శీర్షికలను నిర్వహించాడు.తెలుగులో మొట్టమొదటిసారిగా [[కంప్యూటర్ విజ్ఞానము|కంప్యూటర్ విజ్ఞానంపై]] ఈనాడు దిన పత్రికలో 'కంప్యూటర్ చిప్‌చాట్' అనే శీర్షికను 13 సంవత్సరాలు ఏకధాటిగా నిర్వహించారు.ఈనాడు ఆదివారం అనుబంధం కోసం, వందల సంఖ్యలో కవర్ పేజీ వ్యాసాలతో బాటు, 'శ్రీకళ్యాణ్' అనే కలం పేరుతో సైన్స్ వ్యాసాలు,'అనూరాధ' అనే పేరుతో 'మహిళల ఆరోగ్యం'పై అనేక శీర్షికలను నిర్వహించారు.'ఈనాడు టెలివిజన్'లో మేధ, హృదయం, హార్టుబీట్, ముందుచూపు, ఇంద్రధనుస్సు, స్వీట్ హోం బాటు పరిపూర్ణ మహిళ సిరీస్‌లో కొన్ని ఎపిసోడ్స్‌కు దర్శకత్వం వహించారు.ఈనాడు టెలివిజన్‌లో మేధ,హృదయం, హార్ట్‌బీట్, ఇంద్రధనుస్సు, స్వీట్‌హోమ్,గ్లోబల్ సహాయ వంటి అనేక టెలీసీరియల్స్ తో బాటుగా పరిపూర్ణ మహిళ సిరీస్‌లో రచన. దర్శకత్వ భాధ్యతలను నిర్వహించారు. ప్రస్తుతం ఈటీవీ సినిమా ఛానల్ కోసం పాలకోడేటి రచన,దర్శకత్వంలో రూపొందుతున్న అపురూప చిత్రాలు అనే తెలుగు ఉత్తమ చిత్రాల పరిచయ కార్యక్రమం, ప్రతి ఆదివారం ఈటీవీ సినిమా ఛానళ్లలోనూ, తర్వాత రిపీట్‌గా ఈటీవీ ఆంధ్ర ప్రదేశ్, ఈటీవీ తెలంగాణ చానళ్లలోనూ ప్రసారం అవుతోంది.అలాగే ఈటీవీ సినిమా చానల్లో ప్రధానంగా తెలుగు సినిమా పరిశ్రమలో ఏ రోజున ఏమి జరిగింది అనే సినీ విశేషాల మాలికను సినీకథ పేరుతోనూ పాలకోడేటి నిర్వహిస్తున్నాడు. ఇది ప్రతిరోజూ ప్రసారమవుతుంది. == ఉమ్మడి రాష్ట్రంలోని 23 జిల్లాలపై పాటలు == టీవీ 5 న్యూస్ చానల్‌లో తొలి క్రియేటివ్ హెడ్‌గా పనిచేసిన రోజుల్లో నాటి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని 23 జిల్లాలపై నేలతల్లికి [[నీరాజనం]] పేరిట అన్ని జిల్లాలపై [[పాటలు]] రచించాడు పాలకోడేటి. == ఇతర సంస్థలతో పాలకోడేటి అనుబంధం == '[[సితార (పత్రిక)|సితార]]' సినీపత్రికలో దాదాపు 500 [[తెలుగు సినిమాలు|తెలుగు సినిమాలకు]] సమీక్షలు రాసిన డా. పాలకోడేటి, అదే [[వార్తాపత్రిక|పత్రికలో]] వారంవారం ' [[బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్|బాలివుడ్ క్లాసిక్స్]]' అనే పేరుతో సుమారు 125 ఉత్తమ హిందీ చలన చిత్రాలను [[పరిచయం]] గావించాడు. అలాగే [[ఆంధ్రభూమి]] పత్రిక ఆదివారం అనుబంధంలో హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ పేరిట దాదాపు 225 చలనచిత్రాల పరిచయ శీర్షికలను నిర్వహించాడు. చతుర మాస పత్రిక కోసం అరాజకీయం, దోషి, సాగర మధనం లాంటి అనేక నవలలు రాసాడు. విపుల పత్రిక కోసం ఇతర భాషా కధలను చాలా వాటిని తెలుగులోకి అనువదించాడు. == ముఖ్య గ్రంధ రచనలు == ఆకాశదీపాలు, మనస్సాక్షి,దృష్ట, కలిసి బతుకుదాం,మాయా బజార్,అక్షరమాల,ఓ కొమ్మపూలు వంటి నవలలు, ఏరుదాటినకెరటం,పాలకోడేటి కథలు పేరిట రెండు కథా సంకలనాలు వెలువడ్డాయి. అప్టెక్ కంప్యూటర్ సంస్థకై కంప్యూటర్ విద్యపై 'విద్య' పుస్తకం అనువదించారు.కర్నాటక రాష్ట్రంలోని యానగొందిలో సుప్రసిద్దమైన యోగిని జీవితగాథను 'మహాయోగిని శ్రీ మాతా మాణిక్యేశ్వరి' పేరిట ఒక పుస్తకాన్ని అనువదించారు.అలాగే కృష్ణచైతన్య సంఘ సంస్థాపకాచార్యులు ఏ.సి.భక్తి వేదాంత స్వామి ప్రభుపాదులు ఆంగ్లంలో రచించిన 'ది షెకండ్ చాన్స్' పుస్తకంను 'ద్వితీయ అవకాశం'గా తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇవి గాక బాలివుడ్ క్లాసిక్,ఇంకొన్ని బాలివుడ్ క్లాసిక్, (బాలివుడ్ క్లాసిక్ రెండో సంపుటం) ముచ్బటైన బాలివుడ్ క్లాసిక్ (బాలివుడ్ క్లాసిక్ మూడో సంపుటం), హాలివుడ్ క్లాసిక్స్, మరికొన్ని హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ (హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ రెండో సంపుటం)లతో బాటుగా, బాలివుడ్ నటీమణి మీనాకుమారిపై 'మీనాకుమారి' అనే జీవితగాథనూ,' పాలకోడేటి వంశవైభవం' పేరిట అతని వంశ చరిత్రనూ,<ref>{{Cite web|url=http://palakodetyfoundation.com/palakodety_family.php|title=మనిషి విస్తరిస్తే కుటుంబం,మనసు విస్తరిస్తే ప్రపంచం|website=|access-date=2019-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417211548/http://palakodetyfoundation.com/palakodety_family.php|archive-date=2016-04-17|url-status=dead}}</ref> సంక్షిప్త బ్రాహ్మణ చరిత్రనూ రాసాడు.[[తిరుమల]], [[తిరుపతి]], [[తిరుచానూరు|తిరుచానూర్‌]], శ్రీవెంకటేశ్వరస్వామిపైనా [[యాత్రికులు|యాత్రికుల]]కు ఉపయోగపడేలాగున ఏకైక సమగ్ర పుస్తకంగా ఇతను వ్రాసిన 'శ్రీవారి సన్నిధి' పాఠకుల [[అభిమానం]]తో అనేక ప్రచురణలు పొందింది. == పురస్కారాలు == ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంచే తెలుగు భాషా పురస్కారం లభించింది. 2006లో ఫిల్మ్ ఫేర్ పత్రిక కోసం ఉత్తమ తెలుగు చలన చిత్రాల న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించాడు. ఎన్నో కథలు, నవలలు రాసిన పాలకోడేటికి మనస్సాక్షి, హిమ సుమాలు, అరాజకీయం వంటి నవలలకు, ఏరుదాటిన కెరటం, గోడలుమీద రాతలు, ఇహమూ పరమూ, అనే కథలకూ వివిధ పత్రికలు నుంచీ [[పురస్కారములు|పురస్కారాలు]] లభించాయి. == కథానికలు న్యాయ నిర్ణేత == ఏజీ కార్యాలయ రంజని కథానికలు పొటీలకు న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించాడు.<ref>{{Cite web|title=రంజని రచయితల పుట్టినిల్లు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/ranjani+rachayitala+puttinillu-newsid-93775482}}</ref> == కుటుంబ నేపధ్యం == పాలకోడేటి సత్యనారాయణ రావు అతని సతీమణి అనూరాధతో హైదరాబాద్‌లో ఉంటున్నారు. ఆ దంపతులకు ఇద్దరు కుమార్తెలు అనుపమ, సాహితి, కుమారుడు శ్రీ కల్యాణ రామ్, తమ తమ ఉద్యోగాల నిమిత్తం, వారి వారి కుటుంబాలతో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా దేశం]]లో ఉంటున్నారు. ==పాలకోడేటి రచనలు== ===నవలలు=== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # ఆకాశదీపాలు # మనస్సాక్షి # ప్రేమసంజీవిని # కలిసి బతుకుదాం # దృష్ట # మాయాబజార్ # అక్షరమాల # ఓ కొమ్మపూలు ===కథల సంపుటాలు=== # ఏరు దాటిన కెరటం # పాలకోడేటి కథలు ===ఇతర రచనలు=== # భారతీయ చలనచిత్ర కథనశాస్త్రంపై హాలీవుడ్ ప్రభావం # శ్రీవారి సన్నిధి (తిరుపతి,తిరుమల, తిరుచానూర్లపై సమగ్ర పుస్తకం) # బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-1) # ఇంకొన్ని బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-2) # ముచ్చటైన బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-3) # హాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ ఇంగ్లీసు వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-1) # మరికొన్ని హాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ ఇంగ్లీసు వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-2) # మీనాకుమారి (బాలివుడ్ నటీమణి విషాద చరిత్రపై నవల) # మీ జిపియఫ్ హేండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు జిపియఫ్ మీద సమగ్ర పుస్తకం) # మీ ఏపిజియల్ఐ హేండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు ఏపిజియల్ఐ మీద సమగ్ర పుస్తకం) # లీవ్‌రూల్స్ హ్యాండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయులకు వర్తించే సెలవు నిబంధనలుపై పుస్తకం) # పాలకోడేటి వంశవైభవం (పాలకోడేటి కుటుంబ వంశవృక్షం) # సంక్షిప్త బ్రాహ్మణ చరిత్ర # శుభోదయం (పాజిటివ్ యాటిట్యూడ్ పై 108 చిన్న కథల పుస్తకం) # కొత్తతాళి # హిమసుమాలు అనువాదాలు # విద్య (అప్టెక్ కంప్యూటర్ విద్యా సంస్థకై కంప్యూటర్ విద్యపై గైడ్) # ద్వితీయ అవకాశం (అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం -ఇస్కాన్-వారికై (ఏ.సి.భక్తి వేదాంత స్వామి ప్రభుపాదుల ఆంగ్ల పుస్తకానికి అనువాధం) # మహాయోగిని మాతా శ్రీ మాణిక్యేశ్వరి (యానగొంది మాతా శ్రీ మాణిక్యేశ్వరి పై పుస్తకం తెలుగు అనువాదం) {{Div col end}} ===కథలు=== ఇతని కథలు నివేదిత, జ్యోతి, ఆంధ్రప్రభ, పుస్తక ప్రపంచం, చతుర, విపుల, ఆంధ్రజ్యోతి, యువ, రంజని, భారతి, స్వాతి, విజేత, ఆంధ్రపత్రిక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తరుణ, సౌమ్య, విజయ, ప్రజాతంత్ర, ఈనాడు, ప్రతిభ, చెలిమి, కృష్ణాపత్రిక, మయూరి, వనితాజ్యోతి, పల్లకి, జయమ్‌, నవ్య, స్మిత, స్రవంతి, జ్యోత్స్న, జయశ్రీ, స్నేహ తదితర పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి. [[కథానిలయం]]లో లభ్యమౌతున్న ఇతని కథల వివరాలు:<ref>{{Cite web|title=కథానిలయం - View Writer|url=https://kathanilayam.com/writer/1320|access-date=2023-02-12|website=kathanilayam.com}}</ref> {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # అంతులేని కథ # అచ్చు తప్పులు # అప్పు ఇవ్వను # ఆ తప్పు చేయకు? # ఆ గూటి గోరొంక # ఆరని జ్వాల # ఇంటి దీపం # ఇంతే సంగతులు # ఇది నరకం ఇది స్వర్గం # ఇదీ పాతకథే # ఇల జరిగిన కల్యాణం # ఇహమూ పరమూ # ఈ కథకు సిగ్గేలేదు # ఈ కథకేదీ పారితోషికం # ఈ కథలు మారేదెప్పుడు # ఈ దేశమంతా సు-భద్రమే # ఈ పిల్లకు పెళ్ళి కాదు! # ఉదయగానం # ఉద్యోగ విజయాలు # ఏడడుగులు-మరో తప్పటడుగు # ఏమున్నది గర్వకారణం? # ఏరు దాటిన కెరటం # ఒక్కండున్నీమొరాలకించడు # కాటేసిన అందం # కాటేసిన కల # కోరిక # కౌముది # గీతోపదేశం # చీకటి ఒప్పు # చీకట్లో ముందుకు # చెట్లు ఎండాయి-నోట్లు పండాయి # చెప్పకూడని నిజం # చేదోడు # జీవధార # జీవన వైరుధ్యాలు # జ్యోతిర్గమయ # టాక్సీ # తప్పనిసరి # తలుపు తెరవండి # తల్లీ...గోదారీ...! # తుఫాను # త్యాగం # దొంగలు # దోపిడి # ధన పంజరం # ధర్మ యుద్ధం # నటించను! # నాకో తోడు కావాలి # నాణానికి అటూఇటూ # నాన్నా...నీవిలువెంత? # నిజానికి నాలుగు గోడలు # నువ్వొచ్చి వెలుగు నింపావు # నూట ఒకటో తప్పు # పార్వతి అడగని ప్రశ్న # పునాదులు సమాధులు # పువ్వులు # పెళ్లాం ఉద్యోగం # పేపర్ అండర్ కన్సిడరేషన్ # బక్క ఏనుగు # బాండెడ్ లేబర్ # బొమ్మనోట్లు-బొరుసు మనుషులు # బాష్పజలం # మంచి గంధం # మంచు చీర # మనసు మరుభూమి # మనసు చిత్రాలు # మనసున ఉన్న ఆడది # మనిషి మరోశిఖరం # మనిషి మిగిలాడు # మనుషులూ రాక్షసులూ # మరో బొమ్మ # మీదీ మాదీ ఒకే ఊరు # మిత్రమా! ఓ మిత్రమా! # ముసుగు మనిషి # యాక్సిడెంట్ # యుగళగీతం # యువర్స్ అన్ఫెయిత్ఫుల్లీ # రంగుమార్చిన బొమ్మ # రసజ్ఞులు # రామరాజ్యం # రాళ్ళేసే జనం # రోడ్ రోలర్ # లెట్ దేర్ బి మోర్ లైట్ # వరద # వర్ణచిత్రం # వశీకరణమంత్రం # వసంత # వింత చీకట్లు # విలువ పెరిగింది # వెనకటి రోజులు # వెలుగు # వెలుగెక్కడ # శాంతి # శ్రేయోభిలాషి # సమాంతర రేఖలు # సాక్షాత్కారం # సాగరమథనం # సుబ్బలక్ష్మి సఖుడి కథ # సూట్ కేస్ # సూర్యుడింకా పుట్టలేదే # సృష్టిలోలేనిది # సెపరేషన్ జిందాబాద్ లేక మధ్యవర్తి ముర్దాబాద్ అనే సమైక్య కుటుంబం కథ # సేమ్ కాయిన్ # సోయే నదియా జాగే పానీ # స్వార్థం చావదు! # స్వేచ్ఛ {{Div end}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్ దర్శకులు]] [[వర్గం:అనువాదకులు]] [[వర్గం:కవులు]] [[వర్గం:ఉత్తమ చిత్రాల న్యాయ నిర్ణేతలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కథా రచయితలు]] [[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] [[వర్గం:1948 జననాలు]] ehamdlaszw754gal2xqntxt8fcxehx3 4954923 4954920 2026-09-08T15:03:01Z Raghurama Raju 1957 146551 /* రచనా రంగంవైపు మలుపు */ అక్షర దోషం స్థిరం 4954923 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = పాలకోడేటి సత్యనారాయణరావు | education=ఎం.ఎస్.సి. టెక్, ఎం.ఎ., పి. ఎచ్. డి. | residence = | image =File:Palakodety Satyanarayanarao-1.jpg | imagesize = 200px | caption = పాలకోడేటి | birth_name = | birth_date = 1948,డిశెంబరు,28 | birth_place = పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా,జంగారెడ్డిగూడెం మండలం, జంగారెడ్డిగూడెం | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation =రచయిత<br />కవి<br /> టెలివిజన్ దర్శకుడు <br /> అనువాదకుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= అనూరాధ | partner = | children = అనుపమ, సాహితి, శ్రీ కళ్యాణరామ్ | father = అప్పారావు | mother = అలివేలు మంగతాయారు | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = | signature = }} '''పాలకోడేటి సత్యనారాయణరావు,''' ప్రముఖ సాహితీవేత్త'''.''' <ref>{{Cite web|title=కథానికాజీవి డా. వేదగిరి రాంబాబు|url=https://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/the-story-of-dr.-vedagiri-rambabu-24575|access-date=2023-02-12|website=lit.andhrajyothy.com|archive-date=2023-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212162708/https://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/the-story-of-dr.-vedagiri-rambabu-24575|url-status=dead}}</ref> ఇతను [[రచయిత]], [[కవి]], బుల్లితెర సీరియల్ దర్శకుడు,[[అనువాదకుడు]]. ఇతను 30 [[గ్రంథము|గ్రంథాలు]], 120 మించిన సంఖ్యలో [[కథలు]] రచించారు.ఈటీవి సినిమా ఛానల్ లో సిని కథ అనే కార్యక్రమం చేస్తున్నారు. ఈటీవీ సీరియల్ దర్శకుడు. పాలకోడేటి సత్యనారాయణ రావు,[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[జంగారెడ్డి గూడెం]] గ్రామంలో 1948 డిసెంబరు 28న జన్మించారు. తల్లి అలివేలు మంగతాయారు, తండ్రి అప్పారావు. [[చిత్తూరు జిల్లా]], [[పెనుమూరు|పెనుమూరులో]] ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం జరిగింది. మాధ్యమిక విద్యాభ్యాసం కొంత [[కార్వేటినగరం]]లోని జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలో జరిగిన తర్వాత మిగిలిన విద్యాభ్యాసం అంతా హైదరాబాదులో జరిగింది. [[హైదరాబాదు]]లోని నాన‌క్‌రామ్‌ భగవాన్‌దాస్ సైన్స్ కళాశాలలో బి. యస్. సి. చదివి, [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]లో జియోఫిజిక్స్ లో ఎం.ఎస్.సి. టెక్, తర్వాత ఎం.ఎ. (తెలుగు)లో పట్టాలను పొందారు. అంతటితో ఆగకుండా [[మదురై]] కామరాజ్ [[విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎం.ఫిల్. (ట్రావెల్ అండ్ టూరిజం మేనేజ్‌మెంట్ పట్టాలు పొందాడు. "భారతీయ చలనచిత్ర కథన శాస్త్రంపై [[హాలీవుడ్|హాలివుడ్]] ప్రభావం" అనే సిద్దాంత వ్యాసానికి హైదరాబాదులోని [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], తులనాత్మక సాహిత్య పీఠం నుంచి 2008 పి. ఎచ్. డి. , పట్టాను పొందారు. హైదరాబాదులోని అక్కౌంటెంట్ జనరల్ (అక్కౌంట్స్ అండ్ ఎన్‌టైటిల్‌మెంట్) [[కార్యాలయము|కార్యాలయం]]లో 1971 జూన్ 29న సీనియర్ అక్కౌంటెంట్‌గా అతని ఉద్యోగ ప్రస్థానం మొదలైంది. అదే కార్యాలయంనుంచి 2007 మార్చి30న అదే హోదాలో స్వచ్ఛంద ఉద్యోగ విరమణ చేసారు. == రచనా రంగంవైపు మలుపు == సత్యనారాయణ రావు చిన్నతనంలో అతని అన్న వెంకటేశ్వరరావు కథలు రాసేవారు.ఆ స్ఫూర్తితో సత్యనారాయణ రావు కూడా తెలుగు [[తెలుగు కథ|కథలు]] రాయటం ఆరంభించారు. అలా కథలు, నవలల రచనలో నిమగ్నం అయ్యారు.తర్వాత కాలంలో 'మీ జి. పి. యఫ్. హేండ్‌బుక్‌' తయారుచేసాడు. అలాగే, 'మీ ఏ.పి. జి.యల్.ఐ. అనే పేరుతో హ్యాండ్‌బుక్‌', పంచాయితీరాజ్ ఉపాధ్యాయులు కోసం 'లీవ్‌రూల్స్ హ్యాండ్‌బుక్‌'లనూ వెలువరించారు. పాలకోడేటి. == ఈనాడు సంస్థతో అనుబంధం == సత్యనారాయణ రావుకు 1976 నుంచి [[ఈనాడు]] సంస్థతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. పాలకోడేటి ఈనాడు పత్రికలో దాదాపు 18 సంవత్సరాలు 'జ్ఞాననేత్రం', 'భూభ్రమణం', 'సిరిసిరికబుర్లు', 'ప్రతిభ', 'గుడ్ హెల్త్', వంటి అనేక శీర్షికలను నిర్వహించాడు.తెలుగులో మొట్టమొదటిసారిగా [[కంప్యూటర్ విజ్ఞానము|కంప్యూటర్ విజ్ఞానంపై]] ఈనాడు దిన పత్రికలో 'కంప్యూటర్ చిప్‌చాట్' అనే శీర్షికను 13 సంవత్సరాలు ఏకధాటిగా నిర్వహించారు.ఈనాడు ఆదివారం అనుబంధం కోసం, వందల సంఖ్యలో కవర్ పేజీ వ్యాసాలతో బాటు, 'శ్రీకళ్యాణ్' అనే కలం పేరుతో సైన్స్ వ్యాసాలు,'అనూరాధ' అనే పేరుతో 'మహిళల ఆరోగ్యం'పై అనేక శీర్షికలను నిర్వహించారు.'ఈనాడు టెలివిజన్'లో మేధ, హృదయం, హార్టుబీట్, ముందుచూపు, ఇంద్రధనుస్సు, స్వీట్ హోం బాటు పరిపూర్ణ మహిళ సిరీస్‌లో కొన్ని ఎపిసోడ్స్‌కు దర్శకత్వం వహించారు.ఈనాడు టెలివిజన్‌లో మేధ,హృదయం, హార్ట్‌బీట్, ఇంద్రధనుస్సు, స్వీట్‌హోమ్,గ్లోబల్ సహాయ వంటి అనేక టెలీసీరియల్స్ తో బాటుగా పరిపూర్ణ మహిళ సిరీస్‌లో రచన. దర్శకత్వ భాధ్యతలను నిర్వహించారు. ప్రస్తుతం ఈటీవీ సినిమా ఛానల్ కోసం పాలకోడేటి రచన,దర్శకత్వంలో రూపొందుతున్న అపురూప చిత్రాలు అనే తెలుగు ఉత్తమ చిత్రాల పరిచయ కార్యక్రమం, ప్రతి ఆదివారం ఈటీవీ సినిమా ఛానళ్లలోనూ, తర్వాత రిపీట్‌గా ఈటీవీ ఆంధ్ర ప్రదేశ్, ఈటీవీ తెలంగాణ చానళ్లలోనూ ప్రసారం అవుతోంది.అలాగే ఈటీవీ సినిమా చానల్లో ప్రధానంగా తెలుగు సినిమా పరిశ్రమలో ఏ రోజున ఏమి జరిగింది అనే సినీ విశేషాల మాలికను సినీకథ పేరుతోనూ పాలకోడేటి నిర్వహిస్తున్నాడు. ఇది ప్రతిరోజూ ప్రసారమవుతుంది. == ఉమ్మడి రాష్ట్రంలోని 23 జిల్లాలపై పాటలు == టీవీ 5 న్యూస్ చానల్‌లో తొలి క్రియేటివ్ హెడ్‌గా పనిచేసిన రోజుల్లో నాటి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని 23 జిల్లాలపై నేలతల్లికి [[నీరాజనం]] పేరిట అన్ని జిల్లాలపై [[పాటలు]] రచించాడు పాలకోడేటి. == ఇతర సంస్థలతో పాలకోడేటి అనుబంధం == '[[సితార (పత్రిక)|సితార]]' సినీపత్రికలో దాదాపు 500 [[తెలుగు సినిమాలు|తెలుగు సినిమాలకు]] సమీక్షలు రాసిన డా. పాలకోడేటి, అదే [[వార్తాపత్రిక|పత్రికలో]] వారంవారం ' [[బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్|బాలివుడ్ క్లాసిక్స్]]' అనే పేరుతో సుమారు 125 ఉత్తమ హిందీ చలన చిత్రాలను [[పరిచయం]] గావించాడు. అలాగే [[ఆంధ్రభూమి]] పత్రిక ఆదివారం అనుబంధంలో హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ పేరిట దాదాపు 225 చలనచిత్రాల పరిచయ శీర్షికలను నిర్వహించాడు. చతుర మాస పత్రిక కోసం అరాజకీయం, దోషి, సాగర మధనం లాంటి అనేక నవలలు రాసాడు. విపుల పత్రిక కోసం ఇతర భాషా కధలను చాలా వాటిని తెలుగులోకి అనువదించాడు. == ముఖ్య గ్రంధ రచనలు == ఆకాశదీపాలు, మనస్సాక్షి,దృష్ట, కలిసి బతుకుదాం,మాయా బజార్,అక్షరమాల,ఓ కొమ్మపూలు వంటి నవలలు, ఏరుదాటినకెరటం,పాలకోడేటి కథలు పేరిట రెండు కథా సంకలనాలు వెలువడ్డాయి. అప్టెక్ కంప్యూటర్ సంస్థకై కంప్యూటర్ విద్యపై 'విద్య' పుస్తకం అనువదించారు.కర్నాటక రాష్ట్రంలోని యానగొందిలో సుప్రసిద్దమైన యోగిని జీవితగాథను 'మహాయోగిని శ్రీ మాతా మాణిక్యేశ్వరి' పేరిట ఒక పుస్తకాన్ని అనువదించారు.అలాగే కృష్ణచైతన్య సంఘ సంస్థాపకాచార్యులు ఏ.సి.భక్తి వేదాంత స్వామి ప్రభుపాదులు ఆంగ్లంలో రచించిన 'ది షెకండ్ చాన్స్' పుస్తకంను 'ద్వితీయ అవకాశం'గా తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇవి గాక బాలివుడ్ క్లాసిక్,ఇంకొన్ని బాలివుడ్ క్లాసిక్, (బాలివుడ్ క్లాసిక్ రెండో సంపుటం) ముచ్బటైన బాలివుడ్ క్లాసిక్ (బాలివుడ్ క్లాసిక్ మూడో సంపుటం), హాలివుడ్ క్లాసిక్స్, మరికొన్ని హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ (హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ రెండో సంపుటం)లతో బాటుగా, బాలివుడ్ నటీమణి మీనాకుమారిపై 'మీనాకుమారి' అనే జీవితగాథనూ,' పాలకోడేటి వంశవైభవం' పేరిట అతని వంశ చరిత్రనూ,<ref>{{Cite web|url=http://palakodetyfoundation.com/palakodety_family.php|title=మనిషి విస్తరిస్తే కుటుంబం,మనసు విస్తరిస్తే ప్రపంచం|website=|access-date=2019-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417211548/http://palakodetyfoundation.com/palakodety_family.php|archive-date=2016-04-17|url-status=dead}}</ref> సంక్షిప్త బ్రాహ్మణ చరిత్రనూ రాసాడు.[[తిరుమల]], [[తిరుపతి]], [[తిరుచానూరు|తిరుచానూర్‌]], శ్రీవెంకటేశ్వరస్వామిపైనా [[యాత్రికులు|యాత్రికుల]]కు ఉపయోగపడేలాగున ఏకైక సమగ్ర పుస్తకంగా ఇతను వ్రాసిన 'శ్రీవారి సన్నిధి' పాఠకుల [[అభిమానం]]తో అనేక ప్రచురణలు పొందింది. == పురస్కారాలు == ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంచే తెలుగు భాషా పురస్కారం లభించింది. 2006లో ఫిల్మ్ ఫేర్ పత్రిక కోసం ఉత్తమ తెలుగు చలన చిత్రాల న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించాడు. ఎన్నో కథలు, నవలలు రాసిన పాలకోడేటికి మనస్సాక్షి, హిమ సుమాలు, అరాజకీయం వంటి నవలలకు, ఏరుదాటిన కెరటం, గోడలుమీద రాతలు, ఇహమూ పరమూ, అనే కథలకూ వివిధ పత్రికలు నుంచీ [[పురస్కారములు|పురస్కారాలు]] లభించాయి. == కథానికలు న్యాయ నిర్ణేత == ఏజీ కార్యాలయ రంజని కథానికలు పొటీలకు న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించాడు.<ref>{{Cite web|title=రంజని రచయితల పుట్టినిల్లు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/ranjani+rachayitala+puttinillu-newsid-93775482}}</ref> == కుటుంబ నేపధ్యం == పాలకోడేటి సత్యనారాయణ రావు అతని సతీమణి అనూరాధతో హైదరాబాద్‌లో ఉంటున్నారు. ఆ దంపతులకు ఇద్దరు కుమార్తెలు అనుపమ, సాహితి, కుమారుడు శ్రీ కల్యాణ రామ్, తమ తమ ఉద్యోగాల నిమిత్తం, వారి వారి కుటుంబాలతో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా దేశం]]లో ఉంటున్నారు. ==పాలకోడేటి రచనలు== ===నవలలు=== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # ఆకాశదీపాలు # మనస్సాక్షి # ప్రేమసంజీవిని # కలిసి బతుకుదాం # దృష్ట # మాయాబజార్ # అక్షరమాల # ఓ కొమ్మపూలు ===కథల సంపుటాలు=== # ఏరు దాటిన కెరటం # పాలకోడేటి కథలు ===ఇతర రచనలు=== # భారతీయ చలనచిత్ర కథనశాస్త్రంపై హాలీవుడ్ ప్రభావం # శ్రీవారి సన్నిధి (తిరుపతి,తిరుమల, తిరుచానూర్లపై సమగ్ర పుస్తకం) # బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-1) # ఇంకొన్ని బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-2) # ముచ్చటైన బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-3) # హాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ ఇంగ్లీసు వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-1) # మరికొన్ని హాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ ఇంగ్లీసు వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-2) # మీనాకుమారి (బాలివుడ్ నటీమణి విషాద చరిత్రపై నవల) # మీ జిపియఫ్ హేండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు జిపియఫ్ మీద సమగ్ర పుస్తకం) # మీ ఏపిజియల్ఐ హేండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు ఏపిజియల్ఐ మీద సమగ్ర పుస్తకం) # లీవ్‌రూల్స్ హ్యాండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయులకు వర్తించే సెలవు నిబంధనలుపై పుస్తకం) # పాలకోడేటి వంశవైభవం (పాలకోడేటి కుటుంబ వంశవృక్షం) # సంక్షిప్త బ్రాహ్మణ చరిత్ర # శుభోదయం (పాజిటివ్ యాటిట్యూడ్ పై 108 చిన్న కథల పుస్తకం) # కొత్తతాళి # హిమసుమాలు అనువాదాలు # విద్య (అప్టెక్ కంప్యూటర్ విద్యా సంస్థకై కంప్యూటర్ విద్యపై గైడ్) # ద్వితీయ అవకాశం (అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం -ఇస్కాన్-వారికై (ఏ.సి.భక్తి వేదాంత స్వామి ప్రభుపాదుల ఆంగ్ల పుస్తకానికి అనువాధం) # మహాయోగిని మాతా శ్రీ మాణిక్యేశ్వరి (యానగొంది మాతా శ్రీ మాణిక్యేశ్వరి పై పుస్తకం తెలుగు అనువాదం) {{Div col end}} ===కథలు=== ఇతని కథలు నివేదిత, జ్యోతి, ఆంధ్రప్రభ, పుస్తక ప్రపంచం, చతుర, విపుల, ఆంధ్రజ్యోతి, యువ, రంజని, భారతి, స్వాతి, విజేత, ఆంధ్రపత్రిక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తరుణ, సౌమ్య, విజయ, ప్రజాతంత్ర, ఈనాడు, ప్రతిభ, చెలిమి, కృష్ణాపత్రిక, మయూరి, వనితాజ్యోతి, పల్లకి, జయమ్‌, నవ్య, స్మిత, స్రవంతి, జ్యోత్స్న, జయశ్రీ, స్నేహ తదితర పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి. [[కథానిలయం]]లో లభ్యమౌతున్న ఇతని కథల వివరాలు:<ref>{{Cite web|title=కథానిలయం - View Writer|url=https://kathanilayam.com/writer/1320|access-date=2023-02-12|website=kathanilayam.com}}</ref> {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # అంతులేని కథ # అచ్చు తప్పులు # అప్పు ఇవ్వను # ఆ తప్పు చేయకు? # ఆ గూటి గోరొంక # ఆరని జ్వాల # ఇంటి దీపం # ఇంతే సంగతులు # ఇది నరకం ఇది స్వర్గం # ఇదీ పాతకథే # ఇల జరిగిన కల్యాణం # ఇహమూ పరమూ # ఈ కథకు సిగ్గేలేదు # ఈ కథకేదీ పారితోషికం # ఈ కథలు మారేదెప్పుడు # ఈ దేశమంతా సు-భద్రమే # ఈ పిల్లకు పెళ్ళి కాదు! # ఉదయగానం # ఉద్యోగ విజయాలు # ఏడడుగులు-మరో తప్పటడుగు # ఏమున్నది గర్వకారణం? # ఏరు దాటిన కెరటం # ఒక్కండున్నీమొరాలకించడు # కాటేసిన అందం # కాటేసిన కల # కోరిక # కౌముది # గీతోపదేశం # చీకటి ఒప్పు # చీకట్లో ముందుకు # చెట్లు ఎండాయి-నోట్లు పండాయి # చెప్పకూడని నిజం # చేదోడు # జీవధార # జీవన వైరుధ్యాలు # జ్యోతిర్గమయ # టాక్సీ # తప్పనిసరి # తలుపు తెరవండి # తల్లీ...గోదారీ...! # తుఫాను # త్యాగం # దొంగలు # దోపిడి # ధన పంజరం # ధర్మ యుద్ధం # నటించను! # నాకో తోడు కావాలి # నాణానికి అటూఇటూ # నాన్నా...నీవిలువెంత? # నిజానికి నాలుగు గోడలు # నువ్వొచ్చి వెలుగు నింపావు # నూట ఒకటో తప్పు # పార్వతి అడగని ప్రశ్న # పునాదులు సమాధులు # పువ్వులు # పెళ్లాం ఉద్యోగం # పేపర్ అండర్ కన్సిడరేషన్ # బక్క ఏనుగు # బాండెడ్ లేబర్ # బొమ్మనోట్లు-బొరుసు మనుషులు # బాష్పజలం # మంచి గంధం # మంచు చీర # మనసు మరుభూమి # మనసు చిత్రాలు # మనసున ఉన్న ఆడది # మనిషి మరోశిఖరం # మనిషి మిగిలాడు # మనుషులూ రాక్షసులూ # మరో బొమ్మ # మీదీ మాదీ ఒకే ఊరు # మిత్రమా! ఓ మిత్రమా! # ముసుగు మనిషి # యాక్సిడెంట్ # యుగళగీతం # యువర్స్ అన్ఫెయిత్ఫుల్లీ # రంగుమార్చిన బొమ్మ # రసజ్ఞులు # రామరాజ్యం # రాళ్ళేసే జనం # రోడ్ రోలర్ # లెట్ దేర్ బి మోర్ లైట్ # వరద # వర్ణచిత్రం # వశీకరణమంత్రం # వసంత # వింత చీకట్లు # విలువ పెరిగింది # వెనకటి రోజులు # వెలుగు # వెలుగెక్కడ # శాంతి # శ్రేయోభిలాషి # సమాంతర రేఖలు # సాక్షాత్కారం # సాగరమథనం # సుబ్బలక్ష్మి సఖుడి కథ # సూట్ కేస్ # సూర్యుడింకా పుట్టలేదే # సృష్టిలోలేనిది # సెపరేషన్ జిందాబాద్ లేక మధ్యవర్తి ముర్దాబాద్ అనే సమైక్య కుటుంబం కథ # సేమ్ కాయిన్ # సోయే నదియా జాగే పానీ # స్వార్థం చావదు! # స్వేచ్ఛ {{Div end}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్ దర్శకులు]] [[వర్గం:అనువాదకులు]] [[వర్గం:కవులు]] [[వర్గం:ఉత్తమ చిత్రాల న్యాయ నిర్ణేతలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కథా రచయితలు]] [[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] [[వర్గం:1948 జననాలు]] nib7lr361wn8vjomwdqk5ymwjbsx5v7 4954930 4954923 2026-09-08T15:07:36Z Raghurama Raju 1957 146551 /* ముఖ్య గ్రంధ రచనలు */ అక్షర దోషం స్థిరం 4954930 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = పాలకోడేటి సత్యనారాయణరావు | education=ఎం.ఎస్.సి. టెక్, ఎం.ఎ., పి. ఎచ్. డి. | residence = | image =File:Palakodety Satyanarayanarao-1.jpg | imagesize = 200px | caption = పాలకోడేటి | birth_name = | birth_date = 1948,డిశెంబరు,28 | birth_place = పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా,జంగారెడ్డిగూడెం మండలం, జంగారెడ్డిగూడెం | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation =రచయిత<br />కవి<br /> టెలివిజన్ దర్శకుడు <br /> అనువాదకుడు | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = | spouse= అనూరాధ | partner = | children = అనుపమ, సాహితి, శ్రీ కళ్యాణరామ్ | father = అప్పారావు | mother = అలివేలు మంగతాయారు | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = | signature = }} '''పాలకోడేటి సత్యనారాయణరావు,''' ప్రముఖ సాహితీవేత్త'''.''' <ref>{{Cite web|title=కథానికాజీవి డా. వేదగిరి రాంబాబు|url=https://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/the-story-of-dr.-vedagiri-rambabu-24575|access-date=2023-02-12|website=lit.andhrajyothy.com|archive-date=2023-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212162708/https://lit.andhrajyothy.com/sahityanews/the-story-of-dr.-vedagiri-rambabu-24575|url-status=dead}}</ref> ఇతను [[రచయిత]], [[కవి]], బుల్లితెర సీరియల్ దర్శకుడు,[[అనువాదకుడు]]. ఇతను 30 [[గ్రంథము|గ్రంథాలు]], 120 మించిన సంఖ్యలో [[కథలు]] రచించారు.ఈటీవి సినిమా ఛానల్ లో సిని కథ అనే కార్యక్రమం చేస్తున్నారు. ఈటీవీ సీరియల్ దర్శకుడు. పాలకోడేటి సత్యనారాయణ రావు,[[పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా]], [[జంగారెడ్డి గూడెం]] గ్రామంలో 1948 డిసెంబరు 28న జన్మించారు. తల్లి అలివేలు మంగతాయారు, తండ్రి అప్పారావు. [[చిత్తూరు జిల్లా]], [[పెనుమూరు|పెనుమూరులో]] ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం జరిగింది. మాధ్యమిక విద్యాభ్యాసం కొంత [[కార్వేటినగరం]]లోని జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలో జరిగిన తర్వాత మిగిలిన విద్యాభ్యాసం అంతా హైదరాబాదులో జరిగింది. [[హైదరాబాదు]]లోని నాన‌క్‌రామ్‌ భగవాన్‌దాస్ సైన్స్ కళాశాలలో బి. యస్. సి. చదివి, [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయము|ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]]లో జియోఫిజిక్స్ లో ఎం.ఎస్.సి. టెక్, తర్వాత ఎం.ఎ. (తెలుగు)లో పట్టాలను పొందారు. అంతటితో ఆగకుండా [[మదురై]] కామరాజ్ [[విశ్వవిద్యాలయం]] నుంచి ఎం.ఫిల్. (ట్రావెల్ అండ్ టూరిజం మేనేజ్‌మెంట్ పట్టాలు పొందాడు. "భారతీయ చలనచిత్ర కథన శాస్త్రంపై [[హాలీవుడ్|హాలివుడ్]] ప్రభావం" అనే సిద్దాంత వ్యాసానికి హైదరాబాదులోని [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయము|పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]], తులనాత్మక సాహిత్య పీఠం నుంచి 2008 పి. ఎచ్. డి. , పట్టాను పొందారు. హైదరాబాదులోని అక్కౌంటెంట్ జనరల్ (అక్కౌంట్స్ అండ్ ఎన్‌టైటిల్‌మెంట్) [[కార్యాలయము|కార్యాలయం]]లో 1971 జూన్ 29న సీనియర్ అక్కౌంటెంట్‌గా అతని ఉద్యోగ ప్రస్థానం మొదలైంది. అదే కార్యాలయంనుంచి 2007 మార్చి30న అదే హోదాలో స్వచ్ఛంద ఉద్యోగ విరమణ చేసారు. == రచనా రంగంవైపు మలుపు == సత్యనారాయణ రావు చిన్నతనంలో అతని అన్న వెంకటేశ్వరరావు కథలు రాసేవారు.ఆ స్ఫూర్తితో సత్యనారాయణ రావు కూడా తెలుగు [[తెలుగు కథ|కథలు]] రాయటం ఆరంభించారు. అలా కథలు, నవలల రచనలో నిమగ్నం అయ్యారు.తర్వాత కాలంలో 'మీ జి. పి. యఫ్. హేండ్‌బుక్‌' తయారుచేసాడు. అలాగే, 'మీ ఏ.పి. జి.యల్.ఐ. అనే పేరుతో హ్యాండ్‌బుక్‌', పంచాయితీరాజ్ ఉపాధ్యాయులు కోసం 'లీవ్‌రూల్స్ హ్యాండ్‌బుక్‌'లనూ వెలువరించారు. పాలకోడేటి. == ఈనాడు సంస్థతో అనుబంధం == సత్యనారాయణ రావుకు 1976 నుంచి [[ఈనాడు]] సంస్థతో సన్నిహిత సంబంధాలు ఉన్నాయి. పాలకోడేటి ఈనాడు పత్రికలో దాదాపు 18 సంవత్సరాలు 'జ్ఞాననేత్రం', 'భూభ్రమణం', 'సిరిసిరికబుర్లు', 'ప్రతిభ', 'గుడ్ హెల్త్', వంటి అనేక శీర్షికలను నిర్వహించాడు.తెలుగులో మొట్టమొదటిసారిగా [[కంప్యూటర్ విజ్ఞానము|కంప్యూటర్ విజ్ఞానంపై]] ఈనాడు దిన పత్రికలో 'కంప్యూటర్ చిప్‌చాట్' అనే శీర్షికను 13 సంవత్సరాలు ఏకధాటిగా నిర్వహించారు.ఈనాడు ఆదివారం అనుబంధం కోసం, వందల సంఖ్యలో కవర్ పేజీ వ్యాసాలతో బాటు, 'శ్రీకళ్యాణ్' అనే కలం పేరుతో సైన్స్ వ్యాసాలు,'అనూరాధ' అనే పేరుతో 'మహిళల ఆరోగ్యం'పై అనేక శీర్షికలను నిర్వహించారు.'ఈనాడు టెలివిజన్'లో మేధ, హృదయం, హార్టుబీట్, ముందుచూపు, ఇంద్రధనుస్సు, స్వీట్ హోం బాటు పరిపూర్ణ మహిళ సిరీస్‌లో కొన్ని ఎపిసోడ్స్‌కు దర్శకత్వం వహించారు.ఈనాడు టెలివిజన్‌లో మేధ,హృదయం, హార్ట్‌బీట్, ఇంద్రధనుస్సు, స్వీట్‌హోమ్,గ్లోబల్ సహాయ వంటి అనేక టెలీసీరియల్స్ తో బాటుగా పరిపూర్ణ మహిళ సిరీస్‌లో రచన. దర్శకత్వ భాధ్యతలను నిర్వహించారు. ప్రస్తుతం ఈటీవీ సినిమా ఛానల్ కోసం పాలకోడేటి రచన,దర్శకత్వంలో రూపొందుతున్న అపురూప చిత్రాలు అనే తెలుగు ఉత్తమ చిత్రాల పరిచయ కార్యక్రమం, ప్రతి ఆదివారం ఈటీవీ సినిమా ఛానళ్లలోనూ, తర్వాత రిపీట్‌గా ఈటీవీ ఆంధ్ర ప్రదేశ్, ఈటీవీ తెలంగాణ చానళ్లలోనూ ప్రసారం అవుతోంది.అలాగే ఈటీవీ సినిమా చానల్లో ప్రధానంగా తెలుగు సినిమా పరిశ్రమలో ఏ రోజున ఏమి జరిగింది అనే సినీ విశేషాల మాలికను సినీకథ పేరుతోనూ పాలకోడేటి నిర్వహిస్తున్నాడు. ఇది ప్రతిరోజూ ప్రసారమవుతుంది. == ఉమ్మడి రాష్ట్రంలోని 23 జిల్లాలపై పాటలు == టీవీ 5 న్యూస్ చానల్‌లో తొలి క్రియేటివ్ హెడ్‌గా పనిచేసిన రోజుల్లో నాటి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని 23 జిల్లాలపై నేలతల్లికి [[నీరాజనం]] పేరిట అన్ని జిల్లాలపై [[పాటలు]] రచించాడు పాలకోడేటి. == ఇతర సంస్థలతో పాలకోడేటి అనుబంధం == '[[సితార (పత్రిక)|సితార]]' సినీపత్రికలో దాదాపు 500 [[తెలుగు సినిమాలు|తెలుగు సినిమాలకు]] సమీక్షలు రాసిన డా. పాలకోడేటి, అదే [[వార్తాపత్రిక|పత్రికలో]] వారంవారం ' [[బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్|బాలివుడ్ క్లాసిక్స్]]' అనే పేరుతో సుమారు 125 ఉత్తమ హిందీ చలన చిత్రాలను [[పరిచయం]] గావించాడు. అలాగే [[ఆంధ్రభూమి]] పత్రిక ఆదివారం అనుబంధంలో హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ పేరిట దాదాపు 225 చలనచిత్రాల పరిచయ శీర్షికలను నిర్వహించాడు. చతుర మాస పత్రిక కోసం అరాజకీయం, దోషి, సాగర మధనం లాంటి అనేక నవలలు రాసాడు. విపుల పత్రిక కోసం ఇతర భాషా కధలను చాలా వాటిని తెలుగులోకి అనువదించాడు. == ముఖ్య గ్రంధ రచనలు == ఆకాశదీపాలు, మనస్సాక్షి,దృష్ట, కలిసి బతుకుదాం,మాయా బజార్,అక్షరమాల,ఓ కొమ్మపూలు వంటి నవలలు, ఏరుదాటినకెరటం,పాలకోడేటి కథలు పేరిట రెండు కథా సంకలనాలు వెలువడ్డాయి. అప్టెక్ కంప్యూటర్ సంస్థకై కంప్యూటర్ విద్యపై 'విద్య' పుస్తకం అనువదించారు.కర్నాటక రాష్ట్రంలోని యానగొందిలో సుప్రసిద్దమైన యోగిని జీవితగాథను 'మహాయోగిని శ్రీ మాతా మాణిక్యేశ్వరి' పేరిట ఒక పుస్తకాన్ని అనువదించారు.అలాగే కృష్ణచైతన్య సంఘ సంస్థాపకాచార్యులు ఏ.సి.భక్తి వేదాంత స్వామి ప్రభుపాదులు ఆంగ్లంలో రచించిన 'ది సెకండ్ చాన్స్' పుస్తకంను 'ద్వితీయ అవకాశం'గా తెలుగులోకి అనువదించాడు. ఇవి గాక బాలివుడ్ క్లాసిక్,ఇంకొన్ని బాలివుడ్ క్లాసిక్, (బాలివుడ్ క్లాసిక్ రెండో సంపుటం) ముచ్బటైన బాలివుడ్ క్లాసిక్ (బాలివుడ్ క్లాసిక్ మూడో సంపుటం), హాలివుడ్ క్లాసిక్స్, మరికొన్ని హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ (హాలివుడ్ క్లాసిక్స్ రెండో సంపుటం)లతో బాటుగా, బాలివుడ్ నటీమణి మీనాకుమారిపై 'మీనాకుమారి' అనే జీవితగాథనూ,' పాలకోడేటి వంశవైభవం' పేరిట అతని వంశ చరిత్రనూ,<ref>{{Cite web|url=http://palakodetyfoundation.com/palakodety_family.php|title=మనిషి విస్తరిస్తే కుటుంబం,మనసు విస్తరిస్తే ప్రపంచం|website=|access-date=2019-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417211548/http://palakodetyfoundation.com/palakodety_family.php|archive-date=2016-04-17|url-status=dead}}</ref> సంక్షిప్త బ్రాహ్మణ చరిత్రనూ రాసాడు.[[తిరుమల]], [[తిరుపతి]], [[తిరుచానూరు|తిరుచానూర్‌]], శ్రీవెంకటేశ్వరస్వామిపైనా [[యాత్రికులు|యాత్రికుల]]కు ఉపయోగపడేలాగున ఏకైక సమగ్ర పుస్తకంగా ఇతను వ్రాసిన 'శ్రీవారి సన్నిధి' పాఠకుల [[అభిమానం]]తో అనేక ప్రచురణలు పొందింది. == పురస్కారాలు == ఉమ్మడి ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంచే తెలుగు భాషా పురస్కారం లభించింది. 2006లో ఫిల్మ్ ఫేర్ పత్రిక కోసం ఉత్తమ తెలుగు చలన చిత్రాల న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించాడు. ఎన్నో కథలు, నవలలు రాసిన పాలకోడేటికి మనస్సాక్షి, హిమ సుమాలు, అరాజకీయం వంటి నవలలకు, ఏరుదాటిన కెరటం, గోడలుమీద రాతలు, ఇహమూ పరమూ, అనే కథలకూ వివిధ పత్రికలు నుంచీ [[పురస్కారములు|పురస్కారాలు]] లభించాయి. == కథానికలు న్యాయ నిర్ణేత == ఏజీ కార్యాలయ రంజని కథానికలు పొటీలకు న్యాయ నిర్ణేతగా వ్యవహరించాడు.<ref>{{Cite web|title=రంజని రచయితల పుట్టినిల్లు|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/telugu/eenadu-epaper-eena/ranjani+rachayitala+puttinillu-newsid-93775482}}</ref> == కుటుంబ నేపధ్యం == పాలకోడేటి సత్యనారాయణ రావు అతని సతీమణి అనూరాధతో హైదరాబాద్‌లో ఉంటున్నారు. ఆ దంపతులకు ఇద్దరు కుమార్తెలు అనుపమ, సాహితి, కుమారుడు శ్రీ కల్యాణ రామ్, తమ తమ ఉద్యోగాల నిమిత్తం, వారి వారి కుటుంబాలతో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా దేశం]]లో ఉంటున్నారు. ==పాలకోడేటి రచనలు== ===నవలలు=== {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # ఆకాశదీపాలు # మనస్సాక్షి # ప్రేమసంజీవిని # కలిసి బతుకుదాం # దృష్ట # మాయాబజార్ # అక్షరమాల # ఓ కొమ్మపూలు ===కథల సంపుటాలు=== # ఏరు దాటిన కెరటం # పాలకోడేటి కథలు ===ఇతర రచనలు=== # భారతీయ చలనచిత్ర కథనశాస్త్రంపై హాలీవుడ్ ప్రభావం # శ్రీవారి సన్నిధి (తిరుపతి,తిరుమల, తిరుచానూర్లపై సమగ్ర పుస్తకం) # బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-1) # ఇంకొన్ని బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-2) # ముచ్చటైన బాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ హిందీ వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-3) # హాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ ఇంగ్లీసు వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-1) # మరికొన్ని హాలీవుడ్ క్లాసిక్స్ (ఉత్తమ ఇంగ్లీసు వ్యాసాలపై సమీక్షా వ్యాసాల సంపుటి-2) # మీనాకుమారి (బాలివుడ్ నటీమణి విషాద చరిత్రపై నవల) # మీ జిపియఫ్ హేండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు జిపియఫ్ మీద సమగ్ర పుస్తకం) # మీ ఏపిజియల్ఐ హేండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు ఏపిజియల్ఐ మీద సమగ్ర పుస్తకం) # లీవ్‌రూల్స్ హ్యాండ్‌బుక్‌ (రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయులకు వర్తించే సెలవు నిబంధనలుపై పుస్తకం) # పాలకోడేటి వంశవైభవం (పాలకోడేటి కుటుంబ వంశవృక్షం) # సంక్షిప్త బ్రాహ్మణ చరిత్ర # శుభోదయం (పాజిటివ్ యాటిట్యూడ్ పై 108 చిన్న కథల పుస్తకం) # కొత్తతాళి # హిమసుమాలు అనువాదాలు # విద్య (అప్టెక్ కంప్యూటర్ విద్యా సంస్థకై కంప్యూటర్ విద్యపై గైడ్) # ద్వితీయ అవకాశం (అంతర్జాతీయ కృష్ణ చైతన్య సంఘం -ఇస్కాన్-వారికై (ఏ.సి.భక్తి వేదాంత స్వామి ప్రభుపాదుల ఆంగ్ల పుస్తకానికి అనువాధం) # మహాయోగిని మాతా శ్రీ మాణిక్యేశ్వరి (యానగొంది మాతా శ్రీ మాణిక్యేశ్వరి పై పుస్తకం తెలుగు అనువాదం) {{Div col end}} ===కథలు=== ఇతని కథలు నివేదిత, జ్యోతి, ఆంధ్రప్రభ, పుస్తక ప్రపంచం, చతుర, విపుల, ఆంధ్రజ్యోతి, యువ, రంజని, భారతి, స్వాతి, విజేత, ఆంధ్రపత్రిక, ఆంధ్రప్రదేశ్, తరుణ, సౌమ్య, విజయ, ప్రజాతంత్ర, ఈనాడు, ప్రతిభ, చెలిమి, కృష్ణాపత్రిక, మయూరి, వనితాజ్యోతి, పల్లకి, జయమ్‌, నవ్య, స్మిత, స్రవంతి, జ్యోత్స్న, జయశ్రీ, స్నేహ తదితర పత్రికలలో ప్రచురితమయ్యాయి. [[కథానిలయం]]లో లభ్యమౌతున్న ఇతని కథల వివరాలు:<ref>{{Cite web|title=కథానిలయం - View Writer|url=https://kathanilayam.com/writer/1320|access-date=2023-02-12|website=kathanilayam.com}}</ref> {{Div col|colwidth=15em|rules=yes|gap=2em}} # అంతులేని కథ # అచ్చు తప్పులు # అప్పు ఇవ్వను # ఆ తప్పు చేయకు? # ఆ గూటి గోరొంక # ఆరని జ్వాల # ఇంటి దీపం # ఇంతే సంగతులు # ఇది నరకం ఇది స్వర్గం # ఇదీ పాతకథే # ఇల జరిగిన కల్యాణం # ఇహమూ పరమూ # ఈ కథకు సిగ్గేలేదు # ఈ కథకేదీ పారితోషికం # ఈ కథలు మారేదెప్పుడు # ఈ దేశమంతా సు-భద్రమే # ఈ పిల్లకు పెళ్ళి కాదు! # ఉదయగానం # ఉద్యోగ విజయాలు # ఏడడుగులు-మరో తప్పటడుగు # ఏమున్నది గర్వకారణం? # ఏరు దాటిన కెరటం # ఒక్కండున్నీమొరాలకించడు # కాటేసిన అందం # కాటేసిన కల # కోరిక # కౌముది # గీతోపదేశం # చీకటి ఒప్పు # చీకట్లో ముందుకు # చెట్లు ఎండాయి-నోట్లు పండాయి # చెప్పకూడని నిజం # చేదోడు # జీవధార # జీవన వైరుధ్యాలు # జ్యోతిర్గమయ # టాక్సీ # తప్పనిసరి # తలుపు తెరవండి # తల్లీ...గోదారీ...! # తుఫాను # త్యాగం # దొంగలు # దోపిడి # ధన పంజరం # ధర్మ యుద్ధం # నటించను! # నాకో తోడు కావాలి # నాణానికి అటూఇటూ # నాన్నా...నీవిలువెంత? # నిజానికి నాలుగు గోడలు # నువ్వొచ్చి వెలుగు నింపావు # నూట ఒకటో తప్పు # పార్వతి అడగని ప్రశ్న # పునాదులు సమాధులు # పువ్వులు # పెళ్లాం ఉద్యోగం # పేపర్ అండర్ కన్సిడరేషన్ # బక్క ఏనుగు # బాండెడ్ లేబర్ # బొమ్మనోట్లు-బొరుసు మనుషులు # బాష్పజలం # మంచి గంధం # మంచు చీర # మనసు మరుభూమి # మనసు చిత్రాలు # మనసున ఉన్న ఆడది # మనిషి మరోశిఖరం # మనిషి మిగిలాడు # మనుషులూ రాక్షసులూ # మరో బొమ్మ # మీదీ మాదీ ఒకే ఊరు # మిత్రమా! ఓ మిత్రమా! # ముసుగు మనిషి # యాక్సిడెంట్ # యుగళగీతం # యువర్స్ అన్ఫెయిత్ఫుల్లీ # రంగుమార్చిన బొమ్మ # రసజ్ఞులు # రామరాజ్యం # రాళ్ళేసే జనం # రోడ్ రోలర్ # లెట్ దేర్ బి మోర్ లైట్ # వరద # వర్ణచిత్రం # వశీకరణమంత్రం # వసంత # వింత చీకట్లు # విలువ పెరిగింది # వెనకటి రోజులు # వెలుగు # వెలుగెక్కడ # శాంతి # శ్రేయోభిలాషి # సమాంతర రేఖలు # సాక్షాత్కారం # సాగరమథనం # సుబ్బలక్ష్మి సఖుడి కథ # సూట్ కేస్ # సూర్యుడింకా పుట్టలేదే # సృష్టిలోలేనిది # సెపరేషన్ జిందాబాద్ లేక మధ్యవర్తి ముర్దాబాద్ అనే సమైక్య కుటుంబం కథ # సేమ్ కాయిన్ # సోయే నదియా జాగే పానీ # స్వార్థం చావదు! # స్వేచ్ఛ {{Div end}} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == [[వర్గం:పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా రచయితలు]] [[వర్గం:టెలివిజన్ సిరీస్ దర్శకులు]] [[వర్గం:అనువాదకులు]] [[వర్గం:కవులు]] [[వర్గం:ఉత్తమ చిత్రాల న్యాయ నిర్ణేతలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:కథా రచయితలు]] [[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] [[వర్గం:1948 జననాలు]] 02sz6e5kgnzjz2i8ld076jcoikucn5q 3 236742 4955319 4953795 2026-09-09T11:11:26Z Nagarani Bethi 60383 /* ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? */ సమాధానం 4955319 wikitext text/x-wiki <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <center ><font size="+1" color="Black">{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు <font color="white">[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]</font>! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]</font></center></div> <div style="align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;"> {{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. {{ #if: | | * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి. * వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. * దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో <nowiki>(~~~~)</nowiki> ఇలా సంతకం చేస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.) * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022 తెవికీ సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] <!-- * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక మైయిల్ పంపండి. --> }} తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC) </div> ---- {{వికీపీడియా ప్రకటనలు}} {{ఈ నాటి చిట్కా}} '''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]] [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC) == వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం == <center> {| style="border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;" |rowspan="2" valign="center" | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |<font color="gold"><span style{{=}}"font-family:Segoe Script">'''The Categorisation Barnstar'''</span> |- |style="vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060" | <font color="white">'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''</span> 09:05, 16 మే 2017 (UTC) |}</center> == నికోలై నస్కోవ్ == Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19352602 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19395157 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19433647 --> == WikiConference India 2020: IRC today == {{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}} [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == WikiConference India 2020: IRC today == Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation. <u>The details of the IRC are</u> *Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019 *Website: https://webchat.freenode.net/ *Channel: #wci <small>'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''</small> This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey == This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference & Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision. *Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform *The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19617891 --> == [WikiConference India 2020] Conference & Event Grant proposal == WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19740275 --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 --> == 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి == నమస్తే Nagarani Bethi, 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి. ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]]. 70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది. *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']]. మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21949528 --> ==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు == @[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో అవసరమైతే {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు == @[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో {{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi | మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC) == డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. == @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&diff=prev&oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC) : సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి. రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC) == ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' == నమస్కారం '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి. [[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని చూడగలరు. మీ <span style="background:Gainsboro">[[వాడుకరి:Nskjnv|<font color="green">'''Nsk'''</font><font color="blue">'''Jnv'''</font>]] </span> 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC) == గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు == నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను.. [[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC) :[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC) :: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం == నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ) ==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]== నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు. 2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. ధన్యవాదాలు. ఇట్లు [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC) == నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి == [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC) :చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Nagarani Bethi. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia? Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC) == వికీపీడియా @ 25 – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! == స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో, ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం. మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో, స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు— అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ, ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" | [[File:Medical translation.svg|250x250px]] | Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' *Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. *Add suitable categories. *Check that the infobox is correctly translated and complete. *Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. *After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) :I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. :Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. :You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Your recent contributions to the Wikiproject Med == Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here]. Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) == నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! == మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి.. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? == @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) japjb75rm724bxqzgt84qsv6e969e40 4955330 4955319 2026-09-09T11:27:46Z యర్రా రామారావు 28161 /* ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? */ సమాధానం 4955330 wikitext text/x-wiki <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <center ><font size="+1" color="Black">{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు <font color="white">[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]</font>! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]</font></center></div> <div style="align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;"> {{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. {{ #if: | | * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి. * వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. * దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో <nowiki>(~~~~)</nowiki> ఇలా సంతకం చేస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.) * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022 తెవికీ సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] <!-- * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక మైయిల్ పంపండి. --> }} తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC) </div> ---- {{వికీపీడియా ప్రకటనలు}} {{ఈ నాటి చిట్కా}} '''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]] [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC) == వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం == <center> {| style="border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;" |rowspan="2" valign="center" | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |<font color="gold"><span style{{=}}"font-family:Segoe Script">'''The Categorisation Barnstar'''</span> |- |style="vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060" | <font color="white">'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''</span> 09:05, 16 మే 2017 (UTC) |}</center> == నికోలై నస్కోవ్ == Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19352602 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19395157 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19433647 --> == WikiConference India 2020: IRC today == {{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}} [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == WikiConference India 2020: IRC today == Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation. <u>The details of the IRC are</u> *Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019 *Website: https://webchat.freenode.net/ *Channel: #wci <small>'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''</small> This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey == This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference & Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision. *Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform *The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19617891 --> == [WikiConference India 2020] Conference & Event Grant proposal == WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19740275 --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 --> == 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి == నమస్తే Nagarani Bethi, 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి. ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]]. 70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది. *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']]. మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21949528 --> ==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు == @[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో అవసరమైతే {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు == @[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో {{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi | మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC) == డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. == @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&diff=prev&oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC) : సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి. రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC) == ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' == నమస్కారం '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి. [[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని చూడగలరు. మీ <span style="background:Gainsboro">[[వాడుకరి:Nskjnv|<font color="green">'''Nsk'''</font><font color="blue">'''Jnv'''</font>]] </span> 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC) == గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు == నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను.. [[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC) :[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC) :: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం == నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ) ==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]== నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు. 2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. ధన్యవాదాలు. ఇట్లు [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC) == నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి == [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC) :చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Nagarani Bethi. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia? Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC) == వికీపీడియా @ 25 – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! == స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో, ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం. మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో, స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు— అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ, ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" | [[File:Medical translation.svg|250x250px]] | Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' *Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. *Add suitable categories. *Check that the infobox is correctly translated and complete. *Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. *After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) :I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. :Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. :You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Your recent contributions to the Wikiproject Med == Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here]. Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) == నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! == మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి.. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? == @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 5oghrx2hnmeabm813d2ev9pdfvzul75 4955339 4955330 2026-09-09T11:41:21Z Nagarani Bethi 60383 /* ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? */ సమాధానం 4955339 wikitext text/x-wiki <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <center ><font size="+1" color="Black">{{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికిపీడియాకు <font color="white">[[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]]</font>! [[Image:Wikipedia-logo.png|40px]]</font></center></div> <div style="align: left; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: white;"> {{PAGENAME}} గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. {{ #if: | | * తెలుగులో ఎలా రాయాలో తెలుసుకోవడానికి [[వికీపీడియా:తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం|తెలుగులో రచనలు చెయ్యడం]] మరియు [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]] మరియు [[కీ బోర్డు]] చదవండి. * వికీపీడియాలో మీరు సహాయం చేయదగిన [[వికీపీడియా:WikiProject|ప్రాజెక్టు]]లు కొన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. అందులో మీ సహకారం అందించండి. * దిద్దుబాటు పెట్టె పై భాగంలో ని కలంతోసంతకం వున్న బొమ్మ పై ([[Image:Signature icon.png]] లేక [[File:Insert-signature.png]] ) నొక్కిన లేక నాలుగు టిల్డెలతో <nowiki>(~~~~)</nowiki> ఇలా సంతకం చేస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి. (ఇది చర్చా పేజీలకు మాత్రమే పరిమితం, చర్చ ఎవరు జరిపారో తెలియడానికి, వ్యాసాలలో చెయ్యరాదు.) * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి మరియు ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [http://www.facebook.com/pages/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80/319640018072022 తెవికీ సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * మీరు ఈ సైటు గురించి అభిప్రాయాలు ఇక్కడ వ్రాయండి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] <!-- * [[వికీపీడియా:ఈ వారపు వ్యాసం|ఈ వారం వ్యాసం]] ఈ-మైయిల్ ద్వారా తెప్పించుకొదలిస్తే [mailto:tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com tewiki-maiku-subscribe@googlegroups.com] అనే ఈ ఎడ్రస్సుకు ఒక మైయిల్ పంపండి. --> }} తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp; [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC) </div> ---- {{వికీపీడియా ప్రకటనలు}} {{ఈ నాటి చిట్కా}} '''కొన్ని ఉపయోగకరమైన లింకులు:''' [[వికీపీడియా:పరిచయము|పరిచయము]] • [[వికీపీడియా:5 నిమిషాల్లో వికీ|5 నిమిషాల్లో వికీ]] • [[వికీపీడియా:పాఠం|పాఠం]] • [[వికీపీడియా:ఐదు మూలస్థంబాలు|వికిపీడియా 5 మూలస్థంబాలు]] • [[సహాయము:సూచిక|సహాయ సూచిక]] • [[వికీపీడియా:సహాయ కేంద్రం|సహాయ కేంద్రం]] • [[వికీపీడియా:శైలి|శైలి మాన్యువల్]] • [[వికీపీడియా:ఇసుకపెట్టె|ప్రయోగశాల]] [[వాడుకరి:శ్రీరామమూర్తి|శ్రీరామమూర్తి]] ([[వాడుకరి చర్చ:శ్రీరామమూర్తి|చర్చ]]) 04:19, 16 ఫిబ్రవరి 2017 (UTC) == వర్గీకరణ కృషికి ప్రశంసా పతకం == <center> {| style="border:1px solid 3px; background-color: #568203; width: 755px;" |rowspan="2" valign="center" | [[File:Category Barnstar Hires.png|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" |<font color="gold"><span style{{=}}"font-family:Segoe Script">'''The Categorisation Barnstar'''</span> |- |style="vertical-align:top; border-top:1px solid gray; color:#FFA060" | <font color="white">'''తెలుగు వికీపీడియాలో అనేక వ్యాసాలకు వర్గాలను చేర్చుతూ వికీపీడియా అభివృద్ధికి మీరు చేస్తున్న కృషికి ఈ అభినందన ప్రశంశా పతకం...స్వీకరించండి.'''''--<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[User:kvr.lohith|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[User talk:kvr.lohith|చర్చ]]'''</span> 09:05, 16 మే 2017 (UTC) |}</center> == నికోలై నస్కోవ్ == Namaste dear Nagarani Bethi! Can u make an article in Telugu about singer [[నికోలై నస్కోవ్]] ([[:en:Nikolai Noskov]])? If you make this article i will be grateful! Thank u! --[[ప్రత్యేక:చేర్పులు/217.66.156.142|217.66.156.142]] 16:59, 5 జూలై 2017 (UTC) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 14:18, 6 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19352602 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 15:05, 20 సెప్టెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19395157 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act2) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 18:57, 3 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:RMaung (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act2)&oldid=19433647 --> == WikiConference India 2020: IRC today == {{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}} [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:27, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == WikiConference India 2020: IRC today == Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation. <u>The details of the IRC are</u> *Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019 *Website: https://webchat.freenode.net/ *Channel: #wci <small>'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''</small> This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:58, 20 అక్టోబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey == This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference & Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision. *Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform *The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:10, 12 డిసెంబరు 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19617891 --> == [WikiConference India 2020] Conference & Event Grant proposal == WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:21, 19 ఫిబ్రవరి 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19740275 --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:54, 25 సెప్టెంబరు 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters == Greetings, The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]]. You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:38, 30 జూన్ 2021 (UTC) <small>''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''</small> <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21669859 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:35, 23 జూలై 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774789 --> == 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు ఎన్నికలలో ఓటు వేయండి == నమస్తే Nagarani Bethi, 2021 వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డు అఫ్ ట్రస్టీస్ ఎన్నికలలు మొదలయ్యాయి. ఈ ఎన్నిక 18 ఆగష్టు 2021 న మొదలైంది, 31 ఆగష్టు 2021 న ముగుస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ తెలుగు వికీపీడియా వంటి ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. వికీమీడియా ఫౌండేషన్ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షించేందుకు వికీమీడియా ఫౌండేషన్ బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీస్ ఉంటుంది. బోర్డ్ ఆఫ్ ట్రస్టీల గురించి [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ఈ లింకులో]] తెలుసుకోండి. ఈ సంవత్సరం నాలుగు బోర్డు సీట్లకు ఎన్నిక జరుగుతుంది. వీటి కోసం 19 మంది అభ్యర్థులు ఉన్నారు. [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|అభ్యర్థుల గురించి మరింత సమాచారం ఈ పేజీలో తెలుసుకోండి]]. 70,000 ఓటర్లు ఉన్నారు. ఓటింగ్ ప్రక్రియ 31 ఆగష్టు 23:59 UTC వరకు నడుస్తుంది. *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''తెలుగు వికీపీడియా మీద సెక్యూర్ పోల్ లో మీ ఓటు వేయండి''']]. మీరు ఇప్పటికే ఓటు వేసినట్టు అయితే, దయచేసి ఈ ఇమెయిల్‌ను విస్మరించండి. ఓటర్లు ఒక్కసారి మాత్రమే ఓటు వేయవచ్చు. [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ఈ ఎన్నికలు గురించి మరింత సమాచారం తెలుసుకోండి]]. [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 05:01, 29 ఆగస్టు 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21949528 --> ==మీరు ఎక్కించిన అనాధ ఫైళ్లు == @[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడలేదు కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడదలచారో నిర్ణయించి, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో అవసరమైతే {{tl|Non-free use rationale 2}} వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-orphan-20220102#Nagarani Bethi | స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 11:20, 2 జనవరి 2022 (UTC) ==మీరు ఎక్కించిన సముచిత వినియోగ వివరాలు లేని ఫైళ్లు == @[[User:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, మీరు బొమ్మలు ఎక్కించడం ద్వారా వికీపీడియా అభివృద్ధికి కృషి చేసినందులకు అభివందనాలు. [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi |మీరు ఎక్కించిన స్వేచ్ఛానకలు హక్కులు లేని బొమ్మ(లు)]] వ్యాస పేరుబరిలో వాడారు కాని, వాటికి సముచిత వినియోగం వివరాలు చేర్చలేదు. కావున వికీసమగ్రతకొరకు వాటిని తొలగించే వీలుంది. వీటిని తొలగించకుండా కాపాడాలంటే వాటిని ఏ వ్యాసంలో వాడుతున్నారో, దానికి తగిన సముచిత వినియోగ వివరణ చేర్చాలి లేక సవరించాలి. దీనికొరకు బొమ్మ పేజీలో {{tl|Non-free use rationale 2}} లేక అటువంటి మూస వాడండి, అలాగే లైసెన్స్ కూడా అవసరమైతే సరిచేయండి. లైసెన్స్ ఉదాహరణలు [[:వర్గం:Wikipedia_image_copyright_templates]] లో చూడండి. ఏమైనా సందేహాలుంటే మీరు సంబంధిత ఫైల్ చర్చాపేజీలో లేక ఇదే పేజీలో వాడుకరి:Arjunaraoc పేర్కొంటు(లింకు ఇవ్వటం ద్వారా) అడగండి. మీరు సవరణలు చేస్తే ఆ వివరం [[వికీపీడియా:బొమ్మల నిర్వహణ/non-free-no-rationale-20220111#Nagarani Bethi | మీ బొమ్మ(లు)]] విభాగంలో ఆ బొమ్మ పేరు తరువాత చేర్చండి. ఒక వారంలోగా మీ నుండి స్పందన లేకపోతే బొమ్మలు తొలగించుతాను. ధన్యవాదాలు.--[[వాడుకరి:Arjunaraocbot|Arjunaraocbot]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraocbot|చర్చ]]) 01:11, 11 జనవరి 2022 (UTC) == డెడ్ లింకులు తొలగించేటప్పుడు అన్ని వాడుకలను కూడా తొలగించండి. == @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు, డెడ్ లింకులకు పేరు పెట్టి వున్నట్లైతే, ఆ లింకు వ్యాసంలో ఇంకో చోట కూడా వాడివుండవచ్చు. కావున ఇతర వాడుకలు కూడా వెతికి తొలగించితే బాగుంటుంది. లేకుంటే మూలాలజాబితాలో ఎర్ర రంగుతో హెచ్చరికలు కనబడి వ్యాస నాణ్యత దెబ్బతింటుంది. మీ సవరణకు నేను చేసిన [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%AF%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1_%E0%B0%85%E0%B0%82%E0%B0%A4%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%A4%E0%B1%80%E0%B0%AF_%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%AE%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B6%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%AF%E0%B0%82&diff=prev&oldid=3493300 ఇంకో సవరణ] చూడండి [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 13:19, 23 మార్చి 2022 (UTC) : సరేనండి. అలాగే చేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 13:25, 23 మార్చి 2022 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] గారు [[వికీపీడియా:Link rot|పనిచేయని లింకులకు పరిష్కారం వ్యాసం]] చూడండి. రెండేళ్ల తరువాత, కేవలం వెబ్ మాత్రమే మూలం అయితే, ఆర్కైవ్ లలో దొరకపోతే తొలగించి, {{tl|Citation needed}} అనే మూస చేర్చాలని వుంది. కావున ఆ వ్యాసంలోని సూచనలు తప్పక పాటించండి. Internetarchivebot కూడా కొన్ని సార్లు లింకు పనిచేయలేదని తప్పుగా నివేదించవచ్చు. అందుకని ప్రతి లింకు తనిఖీ చేయడం తప్పనిసరి. గమనించండి. [[వాడుకరి:Arjunaraoc|అర్జున]] ([[వాడుకరి చర్చ:Arjunaraoc|చర్చ]]) 22:18, 23 మార్చి 2022 (UTC) == ఆహ్వానం: '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP) 2022''' == నమస్కారం '''వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ (WPWP)''' అనేది ప్రతి యేటా నిర్వహించే ఉద్యమం. దీనిలో పాల్గొనే వాడుకరులు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలలో బొమ్మలను చేరుస్తారు. వికీమీడియా నిర్వహించే అనేక ఫోటోగ్రఫీ పోటీలద్వారా, ఫోటో వాక్‌ల ద్వారా సేకరించిన ఫోటోలను వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించడాన్ని ప్రోత్సహించడమే ఈ ఉద్యమం ఉద్దేశం. బొమ్మలు పాఠకుల దృష్టిని అక్షరాలకన్నా ఎక్కువగా ఆకర్షిస్తాయి. సచిత్ర వ్యాసాలు బొమ్మలు లేని వ్యాసాలతో పోలిస్తే ఆకర్షణీయంగా ఉండి పాఠకుల మనసును ఆకట్టుకుంటాయి. [[వికీ లవ్స్ మాన్యుమెంట్స్]], వికీ లవ్స్ ఆఫ్రికా, వికీ లవ్స్ ఎర్త్, వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ వంటి అనేక అంతర్జాతీయ పోటీలద్వారా, ఇతర అనేక మార్గాల ద్వారా వికీమీడియా కామన్స్లో ఎన్నో వేల చిత్రాలను చేర్చారు. ఐతే వీటిలో కొన్ని మాత్రమే వికీపీడియా వ్యాసాలలో ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ ఖాళీని పూరించడమే ఈ ప్రాజెక్టు లక్ష్యం. ఈ ప్రాజెక్టుని ఘనంగా జరుపుకోవడానికి మన తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులందరూ చొరవ తీసుకుంటారని ఆశిస్తున్నాము. ఆసక్తి గల సభ్యులు, మరిన్ని వివరాలకు , పాల్గొనటానికి ప్రాజెక్టు పేజీ [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022|వికీపీడియా పేజస్ వాంటింగ్ ఫోటోస్ 2022]] ని చూడగలరు. మీ <span style="background:Gainsboro">[[వాడుకరి:Nskjnv|<font color="green">'''Nsk'''</font><font color="blue">'''Jnv'''</font>]] </span> 18:13, 29 జూన్ 2022 (UTC) == గ్రామాల పేజీల్లో చేసిన పునర్వ్యవస్థీకరణ మార్పులు == నాగరాణి గారూ, పునర్వ్యవస్థీకరణలో జరిగిన మార్పుచేర్పులను గ్రామాల పేజీల్లో చేరుస్తున్నందుకు ధన్యవాదాలు. రంగారెడ్డి జిల్లాలో కొన్ని గ్రామాల్లో దిద్దుబాట్లు చేస్తూండగా కొన్ని పేజీల్లో దోషాలను గమనించాను.. [[కొందుర్గు మండలం]], [[కేశంపేట మండలం]], [[కొత్తూరు మండలం]], [[తలకొండపల్లి మండలం]], [[ఫరూఖ్‌నగర్ మండలం]] తదితర మండలాల్లోని గ్రామాలు పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు మహబూబ్ నగర్ జిల్లాలో ఉండేవి. అయితే మీరు చేసిన మార్పుల్లో అవి రంగారెడ్డి జిల్లా లోనే ఉండేవని రాసారు. నేను పంపిన ఎక్సెల్ షీట్లను పరిశీలిస్తే అందులో సరిగ్గానే ఉందని గమనించాను. ఎక్కడో పొరపాటు జరిగినట్లుంది. మీదగ్గరున్న ఎక్సెల్ ఫైళ్ళను ఒకసారి పోల్చి చూస్తారా? __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:33, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC) :[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ నేనుకూడా ఒకసారి పరిశీలించి, సరిచేస్తాను.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 10:17, 24 ఆగస్టు 2022 (UTC) :: సరిచేశాను [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు.--[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 04:45, 27 ఆగస్టు 2022 (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 11:25, 16 నవంబరు 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 16:21, 2 డిసెంబరు 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 14:41, 30 జనవరి 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 04:28, 30 మార్చి 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 18:37, 25 జూలై 2023 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవం స్కాలర్‌షిప్ దరఖాస్తులకు ఆహ్వానం == నమస్కారం, [[తెలుగు వికీపీడియా]] 20వ ఏట అడుగు పెట్టిన సందర్భంగా 2024, జనవరి 26 నుండి 28 వరకు [[విశాఖపట్నం]] వేదికగా [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం|20వ వార్షికోత్సవం]] జరపాలని సముదాయం నిశ్చయించింది. తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ ఉపకారవేతనం కోసం [[వికీపీడియా:తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్|తెవికీ 20 వ వార్షికోత్సవం/స్కాలర్‌షిప్స్]] పేజీలో దరఖాస్తు ఫారానికి లింకు ఇచ్చాము. 10 రోజులపాటు (అంటే డిసెంబరు 21, 2023 దాకా) ఈ దరఖాస్తు ఫారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఈ లోపు మీ దరఖాస్తులు సమర్పించగలరు. ధన్యవాదాలు.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 14:23, 11 డిసెంబరు 2023 (UTC) (సభ్యుడు, తెవికీ 20వ వార్షికోత్సవ కమ్యూనికేషన్స్ కమిటీ) ==[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము - జానపదము 2024 ప్రాజెక్టు]]== నమస్కారం @ [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారు, స్త్రీవాదము - జానపదము అనేది ప్రతి సంవత్సరం ఫిబ్రవరి, మార్చి నెలలలో వికీపీడియాలో జరిగే అంతర్జాతీయ రచనల పోటీ. వికీపీడియాలో ప్రపంచంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు చెందిన జానపద సంస్కృతి, జానపద కథలతో సంబంధం ఉన్న స్త్రీలకు సంబంధించిన అనేక అంశాలను డాక్యుమెంట్ చేయడం దీని ఉద్దేశం. ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా జానపద వారసత్వాన్ని డాక్యుమెంట్ చేయడానికి వికీమీడియా కామన్స్‌లో నిర్వహించబడిన వికీ లవ్స్ ఫోక్‌లోర్ (WLF) ఫోటోగ్రఫీ ప్రచారానికి వికీపీడియా మరోరూపం. ఈ ప్రాజెక్టులో జానపద ఉత్సవాలు, జానపద నృత్యాలు, జానపద సంగీతం, జానపద మహిళలు, విచిత్రమైన జానపద కథలు, జానపద ఆటల క్రీడాకారులు, పురాణాలలో మహిళలు, జానపద కథలలో మహిళా యోధులకు గురించిన కొత్త వ్యాసాలను రాయడం లేదా వికీలో ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచవచ్చు. 2024 గాను ఫిబ్రవరి మార్చి రెండు నెలల్లో స్త్రీవాదం- జానపదం ప్రాజెక్టును నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ ప్రాజెక్టులో విజేతలుగా నిలిచిన వారికి బహుమతులు కూడ అందిస్తున్నాము. వెంటనే [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/స్త్రీవాదము - జానపదము 2024| స్త్రీవాదము-జానపదము]] ప్రాజెక్టు పేజీ సందర్శించి మీ వంతు సహకారం అందించగలరు. ధన్యవాదాలు. ఇట్లు [[వాడుకరి:Tmamatha|Tmamatha]] ([[వాడుకరి చర్చ:Tmamatha|చర్చ]]) 17:40, 3 ఫిబ్రవరి 2024 (UTC) == నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి కొత్త మార్గదర్శకాలు పేజీలో స్పందించండి == [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ, నిర్వాహకత్వ బాధ్యతలు స్వీకరించుటకు కావలిసిన కనీస మార్గదర్శకాలు సూచించటానికి [[వికీపీడియా:రచ్చబండ (పాలసీలు)/నిర్వాహకత్వ హక్కులు పొందటానికి మార్గదర్శకాలు|తయారుచేసిన కొత్త మార్గదర్శకాల ప్రతిపాదనల పేజీలో మీరు 2024 మార్చి 31 లోపు స్పందించవలసినదిగా కోరుచున్నాను]]. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 14:01, 25 మార్చి 2024 (UTC) :చేశానండి @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 17:08, 31 మార్చి 2024 (UTC) ::@[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి]] గారూ మీరు స్పందనలు తెలియచేసినందుకు ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 17:22, 31 మార్చి 2024 (UTC) == ఇండిక్ మీడియావికి డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్ - టెక్నికల్ సంప్రదింపులు 2024 == నమస్తే, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ యూజర్ గ్రూప్]] వికీమీడియా ప్రాజెక్ట్‌లకు సహకరిస్తున్నప్పుడు వివిధ సాంకేతిక సమస్యలపై సభ్యుల అవసరాలను అర్థం చేసుకోవడానికి కమ్యూనిటీ టెక్నికల్ కన్సల్టేషన్ ప్రక్రియను ప్రారంభించారు. వీటి లక్ష్యం కమ్యూనిటీలలోని సవాళ్లను బాగా అర్థం చేసుకోవడం, సాధారణ సమస్యలను అర్థం చేసుకోవడం మరియు భవిష్యత్ సాంకేతిక అభివృద్ధి కార్యకలాపాలను క్రమబద్ధీకరించడం. మొదటి దశ మీ సాధారణ సమస్యలు, ఆలోచనలు మొదలైనవాటిని ఎక్కడ నివేదించాలనే సర్వే. దయచేసి సర్వేను (మీకు నచ్చిన భాషలో) ఇక్కడ పూరించండి. https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link చివరి తేదీ 20 సెప్టెంబర్ 2024. మీరు బహుళ సమస్యలు లేదా ఆలోచనలను నివేదించాలనుకుంటే, మీరు సర్వేను ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు పూరించవచ్చు. కార్యాచరణ గురించి మరింత చదవడానికి, దయచేసి సందర్శించండి: https://w.wiki/AV78 సర్వే తెలుగులో పైన పేజీలో ఉన్నాయ్. ధన్యవాదాలు! [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) 13:29, 9 సెప్టెంబరు 2024 (UTC), ఇండిక్ మీడియావికీ డెవలపర్స్ తరపున <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/te&oldid=27434535 --> == కృష్ణశాస్త్రి ప్రూఫ్ రీడథాన్ == నమస్కారం! వికీపీడియాలో మనందరం సమిష్టిగా చేస్తున్న కృషి అమోఘం. ఈ చురుకుదనాన్నిసోదర ప్రాజెక్టులలోకి సైతం తీసుకువెళ్లడానికి ఈ నవంబర్ 1న తెలుగు సాహిత్యంలో ఎంతో కృషి చేసిన భావకవి అయిన [[దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి]] గారి జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకొని వికీసోర్సులో ప్రూఫ్ రీడథాన్ ను నిర్వహించడం జరుగుతుంది. ఈ [[s:వికీసోర్సు:వికీప్రాజెక్టు/కృష్ణశాస్త్రి_ప్రూఫ్_రీడథాన్|ప్రాజెక్టు పేజీ]] ని గమనించి పాల్గొనగలరు. --[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|అభిలాష్ మ్యాడం]] ([[వాడుకరి చర్చ:MYADAM ABHILASH|చర్చ]]) 13:37, 7 నవంబరు 2024 (UTC) :@[[వాడుకరి:MYADAM ABHILASH|MYADAM ABHILASH]] గారు, పాల్గొంటాను.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 06:34, 9 నవంబరు 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Nagarani Bethi. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Telugu Wikipedia? Kindest regards, [[వాడుకరి:Moroike|Moroike]] ([[వాడుకరి చర్చ:Moroike|చర్చ]]) 19:47, 14 డిసెంబరు 2024 (UTC) == వికీపీడియా @ 25 – హైదరాబాద్‌లో ప్రత్యేక వేడుకకు ఆహ్వానం ! == స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని అందరికీ చేరువ చేసిన మహా ఉద్యమమైన వికీపీడియా 25 ఏళ్ల ప్రయాణాన్ని ఘనంగా జరుపుకుంటున్న శుభసందర్భంలో, ఐఐఐటీ–హైదరాబాద్ క్యాంపస్‌లో 2026 జనవరి 18వ తేదీ ఆదివారం సాయంత్రం నిర్వహిస్తున్న ప్రత్యేక వేడుకకు మిమ్మల్ని హృదయపూర్వకంగా ఆహ్వానిస్తున్నాం. మన నగరంలో వికీపీడియా ఎలా ఎదిగిందో, స్వచ్ఛందకర్తల అంకితభావం, వారి విజయగాథలు, అనుభవాలు— అన్నింటినీ కలిసి గుర్తుచేసుకుంటూ, ఈ జ్ఞానోత్సవాన్ని మనమందరం కలిసి సంబరంగా జరుపుకుందాం! నమోదుకు , వివరాలకు [https://meta.wikimedia.org/wiki/IIITH-OKI/Events/2025/Wikipedia_25th_Birthday:_Celebrating_Wikimedia_in_Hyderabad ఈవెంట్ పేజీ] చూడండి. [[వాడుకరి:Krupal (OKI)|Krupal (OKI)]] ([[వాడుకరి చర్చ:Krupal (OKI)|చర్చ]]) 11:58, 16 జనవరి 2026 (UTC) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[వాడుకరి:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[వాడుకరి చర్చ:MediaWiki message delivery|చర్చ]]) on 18:30, 11 ఏప్రిల్ 2026 (UTC)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == Welcome to Wiki Project Med! == {| cellspacing="8" cellpadding="0" style="width:100%; clear:both; margin:0.5em auto; background-color:#EAF2FF; border:1px solid #4a0000;" | [[File:Medical translation.svg|250x250px]] | Hi '''{{PAGENAME}}'''! Thank you for your recent contributions to [[mdwiki:WikiProjectMed:Wiki_Project_Med_Foundation|Wiki Project Med]]. We are glad to have you as part of our translation task force, helping make reliable medical information accessible to more people worldwide, both online and offline. Please check this onboarding course [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/] to learn more about our translation process. '''After every translation, please ensure the following steps are done:''' *Confirm that you have chosen the best title or properly translated the title. *Add suitable categories. *Check that the infobox is correctly translated and complete. *Make sure you have followed your language-specific Wikipedia guidelines. *After publishing your translation, if you receive any comments from the reviewers please reply and coordinate with them. Following this checklist helps us collaborate positively and effectively with local Wikipedia reviewers. If you have any questions or need support, please feel free to get in touch. Thank you for contributing your time and skills to this important work. -- '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' Team |} [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:20, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) :I have checked the articles you finished writing today. Thank you very much for your contribution. :Could you also please translate the info box? This opens as a pop-up window. :You can find the instructions here: https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 12:24, 11 ఆగస్టు 2026 (UTC) == Your recent contributions to the Wikiproject Med == Dear @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]], Thank you for your recent contributions to MDWiki. Could you please translate the info box and add categories? You can find guided instructions [https://sites.google.com/wikiprojectmed.org/mdwiki-onboarding-course/04-scope-of-the-translation/4-1-infobox?authuser=0 here]. Thanks! [[వాడుకరి:CeylonChingu|CeylonChingu]] ([[వాడుకరి చర్చ:CeylonChingu|చర్చ]]) 02:57, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) == నిమిషానికో అనువాదం... ఎలా సాధ్యం?!!! == మీరు ప్రతీ నిమిషానికి.. ఒక్కోసారి అర నిమిషానికి ఒక అనువాదం చేస్తున్నారు.. ఇది AI ద్వారా సాధ్యమే.. అయితే అనువదించిన వ్యాసాలు దయచేసి పునఃసమీక్షించండి.. <span style="font-family:Papyrus; color:black">✥[[User:Srinivasrjy|Srinivasrjy]]✥^{[[User talk:Srinivasrjy|(📞talk)]]}</span> 16:24, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] గారు, ఇవన్నీ అనువాద ఉపకరణం ఉపయోగించి చేస్తున్న అనువాదాలు. అనువదించిన వ్యాసాలు పునఃసమీక్షించుకుంటాను. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 16:35, 29 ఆగస్టు 2026 (UTC) == ఈ రెండు వ్యాసాలు ఒకటేగదా? == @[[వాడుకరి:Nagarani Bethi|నాగరాణి బేతి]] గారూ [[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]], [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] కొద్దిపాటి అక్షర భేదాలతో రెండురోజుల తేడాతో రెండుపేజీలు సృష్టించారు. రెండవ శీర్షిక వికీడేటాకు లింకు కలిపిఉంది. విలీనం మూస పెట్టాను. గమనించగలరు. ధన్యవాదాలు [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 10:16, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :నమస్కారం @[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారు, రెండువ్యాసాలు ఒకటే. చెక్ చేయకుండా పొరపాటున రెండోవ్యాసం సృష్టించాను. రెండీంటిని విలీనం చేయగలరు. ధన్యవాదాలు.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:11, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::[[నందదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] 2026 ఆగస్టు 15న రాసారు. మీరు అనువాద యంత్రంద్వారా రాస్తారుగదా?మరి ఆటోమాటిక్ గా వికీడేటాకు లింకు కలపబడింది. అయితే ఈ వ్యాసం అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసి ఉండలేదనుకుంటాను, అయినా పర్వాలేదు, వెంటనే వికీడేటాకు లింకు కలిపింఉంటే, మీరు మరలా రెండవ వ్యాసం [[నందాదేవి జాతీయ ఉద్యానవనం]] అనువాదయంత్రం ద్వారా రాసేటప్పుడు ఇప్పటికే ఈ వ్యాసం తెలుగులో ఉంది అని సందేశం కనపడిఉండేది. అనవసరంగా మనకు శ్రమ, సమయం ఆదా అయ్యేవి. ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 11:27, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :::అవునండీ, ఉక్రెయిన్ వ్యాసాల పోటీ మెటా పేజీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా రాసిన వ్యాసాలు చేరలేదు. పోటీలో అనువాద యంత్రం ద్వారా అనువాదం చేసిన వ్యాసాలు పోటీకి అర్హత లేదేమోనని అన్ని వ్యాసాలు నేరుగా రాశాను. ఆ సందర్భంలో ఈ తప్పు దొర్లింది.-- [[వాడుకరి:Nagarani Bethi|Nagarani Bethi]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nagarani Bethi|చర్చ]]) 11:41, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 1y3bnsssk23caii5ptumppi3w10pedc 0 236939 4955003 4812712 2026-09-08T19:34:52Z Kavali Chandrakanth KCK 125199 /* స్థానిక సంస్థల ద్వారా ఎన్నుకున్నవారు */ 4955003 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = తెలంగాణ శాసన మండలి |image = Government of Telangana Logo.png |native_name = | legislature = | coa_pic = Telangana legislative council.jpg | coa_res = | house_type = ఎగువ సభ | leader1_type = ప్రొటెం ఛైర్మన్‌ | leader1 = [[సయ్యద్ అమీనుల్ హసన్ జాఫ్రీ]] | party1 = [[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]] | election1 = 2022 జనవరి 12 - నుండి ప్రస్తుతం | leader2_type = | leader2 = | party2 = | election2 = | leader3_type = [[తెలంగాణా ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|ముఖ్యమంత్రి]] | leader3 = [[ఎనుముల రేవంత్ రెడ్డి|రేవంత్ రెడ్డి]] | party3 = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | election3 = | leader4_type = [[ప్రతిపక్ష నాయకుడు]] | leader4 = ఖాళీ | party4 = | members = '''40''' (34 ఎన్నిక + 6 నామినేటెడ్) | voting_system1 = సింగిల్ ట్రాన్స్‌ఫరబుల్ ఓట్ | last_election1 = 2015 డిసెంబరు 30 | session_room = Jubilee Hall.jpg | session_res = 220px | meeting_place = [[జూబ్లీహాల్]], [[హైదరాబాదు]]. | political_groups1 = '''[[తెలంగాణ ప్రభుత్వం|ప్రభుత్వం]] (37)''' *{{colorbox|#FFC0DB}} [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|టిఆర్ఎస్]] (27) *{{colorbox|#757575}} స్వతంత్ర (3) '''ఇతరులు (3)''' *{{colorbox|#009F3C}} [[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఏఐఎంఐఎం]] (2) *{{colorbox|#00BFFF}} [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (2) | structure1 = File:Telangana Legislative Council as of July 2020.svg | structure1_res = 220px | footnotes = | website = [http://www.telanganalegislature.org.in/web/legislative-council/home Legislative Council - Telangana-Legislature] }} '''తెలంగాణ [[శాసన మండలి]]''' లేదా '''తెలంగాణ విధాన సభ''' రెండు సభలు కలిగిన రాష్ట్రాల శాసన వ్యవస్థలో ఎగువ సభ.<ref name="తెలంగాణ శాసన మండలి చైర్మన్ ఎన్నిక">{{cite news|last1=సాక్షి|title=తెలంగాణ శాసన మండలి చైర్మన్ ఎన్నిక|url=http://www.sakshi.com/topic/%E0%B0%A4%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B0%82%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%A3-%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8-%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BF-%E0%B0%9A%E0%B1%88%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%AE%E0%B0%A8%E0%B1%8D-%E0%B0%8E%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95|accessdate=22 February 2017}}</ref> తెలంగాణ శాసనసభ అనేది దిగువ సభ. తెలంగాణ శాసన మండలిలో 40మంది సభ్యులు ఉంటారు. శాసన మండలి సభ్యులు ప్రజలచే పరోక్షముగా ఎన్నికవుతారు. ఇది శాశ్వత సభ. అనగా శాసన సభ వలె దీన్ని రద్దు చేయలేము. ప్రతి రెండు సంవత్సరాలకు ఒకసారి మూడొంతుల సభకు ఎన్నికలు జరుపుతారు. శాసన మండలి సభ్యుని పదవీకాలం 6 సంవత్సరాలు.<ref name="శాసనసభ, శాసనమండలి">{{cite news |last1= |first1= |title=శాసనసభ, శాసనమండలి |url=https://pratibha.eenadu.net/currentaffairs/innergklesson/telugumedium/%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD--%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BF/2-1008-20030000087 |accessdate=8 March 2025 |publisher=EENADU PRATIBHA |date=2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250308141456/https://pratibha.eenadu.net/currentaffairs/innergklesson/telugumedium/%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%B8%E0%B0%AD--%E0%B0%B6%E0%B0%BE%E0%B0%B8%E0%B0%A8%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B0%B2%E0%B0%BF/2-1008-20030000087 |archivedate=8 March 2025 |language=te}}</ref> తెలంగాణ శాసన మండలి ఉమ్మడి [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] విభజన రోజైన 2014, జూన్ 2న ఏర్పాటుచేయబడింది. == ప్రదేశం == తెలంగాణ శాసన మండలి తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని [[హైదరాబాద్]] లోని శాసనసభ ప్రాంగణంలో ఉంది. ==మాజీ చైర్మన్లు== * [[కనకమామిడి స్వామిగౌడ్]] - 2014 జూలై 02 to 2019 మార్చి 29 *[[గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి]] - 2019 సెప్టెంబరు 11 to 2021 జూన్ 03<ref name="తెలంగాణ: మండలి చైర్మన్, డిప్యూటీ చైర్మన్‌ పోస్టులు ఖాళీ">{{cite news |last1=Sakshi |title=తెలంగాణ: మండలి చైర్మన్, డిప్యూటీ చైర్మన్‌ పోస్టులు ఖాళీ |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/ts-legislative-council-chairman-gutta-sukender-reddy-will-complete-his-term |accessdate=15 January 2022 |work= |date=3 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220115050355/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/ts-legislative-council-chairman-gutta-sukender-reddy-will-complete-his-term |archivedate=15 జనవరి 2022 |language=te |url-status=live }}</ref> == ప్రొటెం స్పీకర్లు== *[[వి. భూపాల్ రెడ్డి]] - 2021 జూన్ 4 - 2022 జనవరి 3<ref name=" శాసన మండలిలో విచిత్ర పరిస్థితి.. ఒకేసారి ఛైర్మన్‌, డిప్యూటీ ఛైర్మన్‌ రిటైర్.. ప్రొటెం ఛైర్మన్‌గా భూపాల్‌రెడ్డి ">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title= శాసన మండలిలో విచిత్ర పరిస్థితి.. ఒకేసారి ఛైర్మన్‌, డిప్యూటీ ఛైర్మన్‌ రిటైర్.. ప్రొటెం ఛైర్మన్‌గా భూపాల్‌రెడ్డి |url=https://tv9telugu.com/telangana/trs-mlc-bhupal-reddy-appointed-as-telangana-legislative-council-protem-chairman-478605.html |accessdate=4 June 2021 |work=TV9 Telugu |date=3 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210604065249/https://tv9telugu.com/telangana/trs-mlc-bhupal-reddy-appointed-as-telangana-legislative-council-protem-chairman-478605.html |archivedate=4 జూన్ 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> *[[సయ్యద్ అమీనుల్ హసన్ జాఫ్రీ]] - 2022 జనవరి 12- నుండి ప్రస్తుతం<ref name="శాస‌న‌మండ‌లి ప్రొటెం చైర్మ‌న్‌గా ఎంఐఎం ఎమ్మెల్సీ">{{cite news|url=https://jharkhandinsight.com/ssc-chsl-2024-tier-1-result-out-now-at-ssc-gov-in-tier-1-merit-list-pdf-download-link/|title=శాస‌న‌మండ‌లి ప్రొటెం చైర్మ‌న్‌గా ఎంఐఎం ఎమ్మెల్సీ|last1=Namasthe Telangana|date=12 January 2022|work=|accessdate=07 January 2022|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240908181545/https://jharkhandinsight.com/ssc-chsl-2024-tier-1-result-out-now-at-ssc-gov-in-tier-1-merit-list-pdf-download-link/|archivedate=8 సెప్టెంబరు 2024}}</ref> == శాసన మండలి సభ్యులు == తెలంగాణ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ లో టిఆర్ఎస్, కాంగ్రెస్, ఎఐఐఎంఐఎం పార్టీల ప్రజాప్రతినిధులు మాత్రమే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు. ఏకైక బిజెపి సభ్యుడు రామ్‌చందర్ రావు 2021 ఎన్నికల్లో ఓడిపోయాడు. కింది జాబితాలో ఈ క్రిందివి ఉన్నాయి: * ఎమ్మెల్యేలు ఎన్నుకున్న 14 మంది సభ్యులు (1/3) * స్థానిక అధికారుల నుండి 14 మంది సభ్యులు (1/3) * గవర్నర్ నామినేట్ చేసిన 6 మంది సభ్యులు (1/6) * రాష్ట్ర ఉపాధ్యాయులు ఎన్నుకున్న 3 మంది సభ్యులు (1/12) * పట్టభద్రులు ఎన్నుకున్న 3 మంది సభ్యులు (1/12) === శాసనసభ సభ్యులు ఎన్నుకున్నవారు === Keys:{{legend2|{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|టిఆర్ఎస్]] (8)|border=solid 1px #000000}} {{legend2|{{party color|Indian National Congress}}" |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|ఐఎన్‌సీ]] (5)|border=solid 1px #000000}} {{legend2|{{party color|Communist Party of India}}|సీపీఐ (1)|border=solid 1px #000000}} {{legend2|#009F3C|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఏఐఎంఐఎం]] (1)|border=solid 1px #000000}} {| class="wikitable sortable" !## !సభ్యుడు ! colspan="2" |పార్టీ !పదవీకాలం ప్రారంభం !పదవీకాలం ముగింపు |- |1. 1. |[[దాసోజు శ్రవణ్|దాసోజు శ్రావణ్ కుమార్]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2025 మార్చి 30 |2031 మార్చి 29 |- |2 |[[చల్లా వెంకట్రామ్ రెడ్డి|చల్లా వెంకట్రాంరెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2023 మార్చి 30 |2029 మార్చి 29 |- |3 |[[కె. నవీన్ రావు|కురుమయ్యగారి నవీన్ కుమార్]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2019 మే 31 |2029 మార్చి 29 |- |4 |[[దేశపతి శ్రీనివాస్]]<ref name="ఎమ్మెల్సీలుగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన దేశపతి, నవీన్‌కుమార్‌, చల్లా">{{cite news|url=https://ntvtelugu.com/telangana-news/deshapathi-srinivas-takes-oath-as-mlc-342223.html|title=ఎమ్మెల్సీలుగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసిన దేశపతి, నవీన్‌కుమార్‌, చల్లా|last1=NTV Telugu|first1=|date=31 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230331111643/https://ntvtelugu.com/telangana-news/deshapathi-srinivas-takes-oath-as-mlc-342223.html|archivedate=31 March 2023|language=te-IN}}</ref> |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2023 మార్చి 30 |2029 మార్చి 29 |- |5 |[[బండ ప్రకాష్]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2021 డిసెంబరు 01 |2027 నవంబరు 30 |- |6 |[[పి.వెంక‌ట్రామి రెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2021 డిసెంబరు 01 |2027 నవంబరు 30 |- |7 |[[తక్కెళ్లపల్లి రవీందర్ రావు]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2021 డిసెంబరు 01 <ref name="‘ఎమ్మెల్యే కోటా’ ఎమ్మెల్సీల ప‌ద‌వీకాలం షురూ">{{cite news|url=https://tnewstelugu.com/mla-quota-mlc-notification-release|title=‘ఎమ్మెల్యే కోటా’ ఎమ్మెల్సీల ప‌ద‌వీకాలం షురూ|last1=TNews Telugu|first1=|date=1 December 2021|accessdate=1 December 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211201135726/https://tnewstelugu.com/mla-quota-mlc-notification-release|archivedate=1 December 2021}}</ref> |2027 నవంబరు 30 |- |8 |[[గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2021 డిసెంబరు 01 |2027 నవంబరు 30 |- |9 |[[విజయశాంతి|విజయ శాంతి]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2025 మార్చి 30 |2031 మార్చి 29 |- |10 |[[అద్దంకి దయాకర్]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2025 మార్చి 30 |2031 మార్చి 29 |- |11 |[[కేతావత్ శంకర్ నాయక్]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2025 మార్చి 30 |2031 మార్చి 29 |- |12 |[[బొమ్మ మహేష్ కుమార్ గౌడ్]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2024 జనవరి 23 |2027 నవంబరు 21 |- |13 |[[బల్మూరి వెంకట్]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2024 జనవరి 23 |2027 నవంబరు 21 |- |14 |[[నెల్లికంటి సత్యం]] |bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}" | |[[కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (సి.పి.ఐ)|కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా]] |2025 మార్చి 30 |2031 మార్చి 29 |- |15 |[[మీర్జా రియాజ్ ఉల్ హసన్]] |bgcolor="{{party color|All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen}}" | |[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎఐఎంఐఎం]] |2019 మార్చి 30 |2025 మార్చి 29 |} === స్థానిక సంస్థల ద్వారా ఎన్నుకున్నవారు === Keys: {{legend2|#FFC0CB|[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|టిఆర్ఎస్]] (13)|border=solid 1px #000000}} {{legend2|#009F3C|[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఏఐఎంఐఎం]] (1)|border=solid 1px #000000}} {| class="wikitable sortable" !క్రమసంఖ్య !నియోజకవర్గం !సభ్యుడు ! colspan="2" |పార్టీ !ప్రారంభం !ముగింపు |- |1 |ఆదిలాబాద్ |[[దండె విఠల్]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | ||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | 2022 జనవరి 5 | 2028 జనవరి 4 |- |2 |కరీంనగర్ |[[టి. భానుప్రసాద్ రావు]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | ||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | 2016 జనవరి 5 | 2028 జనవరి 4 |- |3 |కరీంనగర్ |[[ఎల్.రమణ]] | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2022 జనవరి 5 | 2028 జనవరి 4 |- |4 |మెదక్ |[[యాదవ రెడ్డి]] | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2022 జనవరి 5 | 2028 జనవరి 4 |- |5 |రంగారెడ్డి |[[శంబీపూర్ రాజు]] (సుంకరి రాజు) | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2016 జనవరి 5 | 2028 జనవరి 4 |- |6 |మహబూబ్ నగర్ |[[ఎన్.నవీన్ కుమార్ రెడ్డి]] | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2024 జూన్ 2 | 2028 జనవరి 4 |- |7 |మహబూబ్ నగర్ |[[కూచుకుల్ల దామోదర్ రెడ్డి]] | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2016 జనవరి 5 | 2028 జనవరి 4 |- |8 |ఖమ్మం |[[తాతా మధు]] | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2022 జనవరి 5 | 2028 జనవరి 4 |- |9 |వరంగల్ |[[పోచంపల్లి శ్రీనివాస్ రెడ్డి]] | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2019 జూన్ 3 | 2028 జనవరి 4 |- |10 |నల్గొండ |[[ఎంసీ కోటిరెడ్డి]] | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2022 జనవరి 5 | 2028 జనవరి 4 |- |11 |రంగారెడ్డి |[[పట్నం మహేందర్ రెడ్డి]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | ||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | 2019 జూన్ 3 | 2028 జనవరి 4 |- |12 |హైదరాబాద్ |[[ఎం.ఎస్.ప్రభాకర్ రావు]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | ||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | 2019 ఆగస్టు 7 | 2025 ఆగస్టు 6 |- |13 |నిజామాబాద్ |[[కల్వకుంట్ల కవిత|కె. కవిత]] | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2020 అక్టోబరు 12 | 2026 జనవరి 6 |- |14 |హైదరాబాద్ |[[మీర్జా రహమత్ బేగ్]] | bgcolor="{{All India Majlis-e-Ittehadul Muslimeen/meta/color}}" | |[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]] | 2023 మే 2 |ప్రస్తుతం |} === పట్టభద్రుల నియోజకవర్గాల నుండి ఎన్నికైనవారు === Keys: {{legend2|#FFC0CB|[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|టిఆర్ఎస్]] (2)|border=solid 1px #000000}} {{legend2|#00BBFF|[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] (1)|border=solid 1px #000000}} {| class="wikitable sortable" !క్రమసంఖ్య !నియోజకవర్గం !సభ్యుడు ! colspan="2" |పార్టీ !ప్రారంభం !ముగింపు |- |1 |నల్గొండ, వరంగల్, ఖమ్మం |[[తీన్మార్ మల్లన్న|చింతపండు నవీన్]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్]] | 2024 జూన్ 8 | 2027 మార్చి 29 |- |2 |మహబూబ్ నగర్, హైదరాబాద్, రంగా రెడ్డి |[[సురభి వాణి దేవి]]<ref name="పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీగా వాణీదేవి విజయం">{{cite news |last1=నమస్తే తెలంగాణ |first1=వార్తలు |title=పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీగా వాణీదేవి విజయం |url=https://www.ntnews.com/news/vani-devi-wins-in-graduate-mlc-election-15554/\ |accessdate=20 March 2021 |date=20 March 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210320193611/https://www.ntnews.com/news/vani-devi-wins-in-graduate-mlc-election-15554/ |archivedate=20 March 2021}}</ref> | bgcolor="{{Telangana Rashtra Samithi/meta/color}}" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2021 మార్చి 30 | 2027 మార్చి 29 |- |3 |[[కరీంనగర్-ఆదిలాబాద్-నిజామాబాద్-మెదక్ పట్టభద్రుల నియోజకవర్గం|కరీంనగర్-ఆదిలాబాద్-నిజామాబాద్-మెదక్]] |[[సి. అంజిరెడ్డి|సి. అంజిరెడ్డి]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | 2025 మార్చి 30 | 2031 మార్చి 29 |- |} === ఉపాధ్యాయ నియోజకవర్గాల నుండి ఎన్నికైనవారు === '''Keys:''' {{legend2|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] (2)|border=solid 1px #000000}} {{legend2|#2c3484|పిఆర్‌టియు (1)|border=solid 1px #000000}} {| class="wikitable sortable" !క్రమసంఖ్య !నియోజకవర్గం !సభ్యుడు ! colspan="2" |పార్టీ !ప్రారంభం !ముగింపు |- |1 |నల్గొండ, వరంగల్, ఖమ్మం |[[పింగిలి శ్రీపాల్ రెడ్డి]] | bgcolor="#757575" | |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] | 2025 మార్చి 30 | 2031 మార్చి 29 |- |2 |మహబూబ్​నగర్, హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి |[[ఏ.వీ.ఎన్. రెడ్డి]] | {{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2023 మార్చి 30 | 2029 మార్చి 29 |- |3 |నిజామాబాద్, ఆదిలాబాద్, మెదక్, కరీంనగర్ |[[మల్క కొమరయ్య]] |{{party color cell|Bharatiya Janata Party}} |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|బీజేపీ]] | 2025 మార్చి 30 | 2031 మార్చి 29 |- |} === గవర్నర్ నామినేట్ చేసినవారు === Keys: {{legend2|#FFC0CB|[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి|టిఆర్ఎస్]] (6)|border=solid 1px #000000}} {| class="wikitable sortable" !క్రమసంఖ్య !సభ్యుడు ! colspan="2" |పార్టీ !ప్రారంభం !ముగింపు |- |1 |[[బస్వరాజు సారయ్య]]<ref name="Telangana Cabinet strikes balance with MLC posts">{{cite news |last1=The Hans India |first1=Telangana |title=Telangana Cabinet strikes balance with MLC posts |url=https://www.thehansindia.com/telangana/telangana-cabinet-strikes-balance-with-mlc-posts-656262 |accessdate=20 March 2021 |work=www.thehansindia.com |date=14 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201114122341/https://www.thehansindia.com/telangana/telangana-cabinet-strikes-balance-with-mlc-posts-656262 |archivedate=14 November 2020 }}</ref> | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | ||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2020 నవంబరు |2026 నవంబరు |- |2 |[[బొగ్గారపు దయానంద్]] | bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}" | ||[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2020 నవంబరు |2026 నవంబరు |- |3 |[[సిరికొండ మధుసూధనాచారి]] | bgcolor="#FFC0CB" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2021 డిసెంబరు 14 | 2027 డిసెంబరు 13 |- |4 |[[గోరటి వెంకన్న|గోరేటి వెంకన్న]]<ref name="Telangana Cabinet strikes balance with MLC posts" /> | bgcolor="#FFC0CB" | |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2020 నవంబరు |2026 నవంబరు |- |5 |ఖాళీ | | | | |- |6 |ఖాళీ | | | | |- |} ==మాజీ ఎమ్మెల్సీలు== {| class="wikitable sortable" !క్రమసంఖ్య !నియోజకవర్గం !సభ్యుడు !పార్టీ !ప్రారంభం !ముగింపు |- |1 | శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[ఆకుల లలిత]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | 2015 జూన్ 4 | 2021 జూన్ 3 |- |2 | శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[మొహమ్మద్ ఫ‌రీదుద్దీన్‌]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2016 అక్టోబరు 13 | 2021 జూన్ 3 |- |3 | శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[గుత్తా సుఖేందర్ రెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2019 ఆగస్టు 26 | 2021 జూన్ 3 |- |2 | శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[నేతి విద్యాసాగర్]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2015 జూన్ 4 | 2021 జూన్ 3 |- |5 | శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[బోడకుంటి వెంకటేశ్వర్లు]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2015 జూన్ 4 | 2021 జూన్ 3 |- |6 | శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[కడియం శ్రీహరి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2015 జూన్ 4<br> 2021 జూన్ 3 | 2021 జూన్ 3<br> 2023 డిసెంబరు 9 |- |7 | శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[మాదిరెడ్డి శ్రీనివాస్ రెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2015 జూన్ 17 | 2021 జూన్ 16 |- |8 | స్థానిక సంస్థల కోటా |[[నారదాసు లక్ష్మణ్‌రావు]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2016 జనవరి 5 | 2022 జనవరి 4 |- |9 | స్థానిక సంస్థల కోటా |[[వి. భూపాల్ రెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2016 జనవరి 5 | 2022 జనవరి 4 |- |10 | స్థానిక సంస్థల కోటా |[[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2016 జనవరి 5 | 2022 జనవరి 4 |- |11 | స్థానిక సంస్థల కోటా |[[తేరా చిన్నపరెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2019 జూన్ 3 | 2022 జనవరి 4 |- |12 | స్థానిక సంస్థల కోటా |[[పురాణం సతీశ్ కుమార్]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2016 జనవరి 5 | 2022 జనవరి 4 |- |13 | ఎమ్మెల్యే కోటా |[[టి.సంతోష్ కుమార్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2013 మార్చి |2019 మార్చి |- |14 |మహబూబ్ నగర్, హైదరాబాద్, రంగా రెడ్డి ఉపాధ్యాయ స్థానం |[[కాటేపల్లి జనార్థన్ రెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2017 మార్చి 30 | 2023 మార్చి 29 |- |15 |శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[ఎలిమినేటి కృష్ణారెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2017 మార్చి 30 | 2023 మార్చి 29 |- |16 |శాసనసభ సభ్యులు కోటా |[[వి.గంగాధర్ గౌడ్|వల్లోల్ల గంగాధర్ గౌడ్]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2017 మార్చి 30 | 2023 మార్చి 29 |- |17 | స్థానిక సంస్థల స్థానం |[[సయ్యద్ అమీనుల్ హసన్ జాఫ్రీ]] ||[[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఎంఐఎం]] | 2017 మే 2 | 2023 మే 1 |- |18 |గవర్నర్ కోటా |[[డి. రాజేశ్వర్ రావు]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2017 మే 28 | 2023 మే 27 |- |19 |గవర్నర్ కోటా |[[ఫరూక్ హుస్సేన్]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2017 మే 28 | 2023 మే 27 |- |20 |స్థానిక సంస్థల స్థానం |[[వి. భూపాల్ రెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2021 జూన్ 4 | 2022 జనవరి 3 |- |21 |ఎమ్మెల్యే కోటా |[[పాడి కౌశిక్ రెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2021 డిసెంబరు 01 | 2027 నవంబరు 30 |- |22 |స్థానిక సంస్థల కోటా (మహబూబ్ నగర్) |[[కసిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] | 2016 జనవరి 5 | 2023 డిసెంబరు 8 |- |23 |వరంగల్ నల్గొండ ఖమ్మం ఉమ్మడి జిల్లాల ఉపాధ్యాయ స్థానం |[[పూల రవీందర్]] |పిఆర్‌టియు |2013 మార్చి |2019 మార్చి |- |24 |ఎమ్మెల్యే కోటా |[[శేరి సుభాష్‌రెడ్డి|శేరి సుభాష్ రెడ్డి]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2019 మార్చి 30 |2025 మార్చి 29 |- |25 |ఎమ్మెల్యే కోటా |[[సత్యవతి రాథోడ్]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2019 మార్చి 30 |2025 మార్చి 29 |- |26 |ఎమ్మెల్యే కోటా |[[ఎగ్గే మల్లేషం]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2019 మార్చి 30 |2025 మార్చి 29 |- |27 |ఎమ్మెల్యే కోటా |[[మొహమ్మద్ ఆలీ (తెలంగాణ)|మహ్మద్ మహమూద్ అలీ]] |[[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి]] |2019 మార్చి 30 |2025 మార్చి 29 |- |25 |పట్టభద్రుల |[[టి.జీవన్ రెడ్డి|టి. జీవన్ రెడ్డి]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2019 మార్చి 30 |2025 మార్చి 29 |- |26 |ఉపాధ్యాయ |[[అలుగుబెల్లి నర్సిరెడ్డి]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |2019 మార్చి 30 |2025 మార్చి 29 |- |27 |ఉపాధ్యాయ |[[కూర రఘోత్తంరెడ్డి]] |[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకుడు|స్వతంత్ర]] |2019 మార్చి 30 |2025 మార్చి 29 |- |28 |ఎమ్మెల్యే కోటా |[[మాగం రంగారెడ్డి]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2011 |2017 |- |29 |గవర్నర్ కోటా |[[మీర్ అమీర్ అలీఖాన్]] |[[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] |2024 జనవరి 27    |2030 జనవరి 26 |} ==2024 ఉప ఎన్నిక== ===స్థానిక సంస్థల కోటా === మహబూబ్‌నగర్ స్థానిక సంస్థల కోటా ఎమ్మెల్సీగా ఉన్న [[కసిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి|కసిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] 2023లో అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో [[కల్వకుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్వకుర్తి]] ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన తర్వాత తన ఎమ్మెల్సీ పదవికి రాజీనామా చేయడంతో ఉప ఎన్నిక అనివార్యమైంది. కేంద్ర ఎన్నిలక సంఘం ఫిబ్రవరి 26న ఉప ఎన్నిక షెడ్యూల్‌ విడుదల చేయగా కాంగ్రెస్‌ తరఫున మన్నె జీవన్‌రెడ్డి, బీఆర్‌ఎస్‌ తరఫున [[ఎన్.నవీన్ కుమార్ రెడ్డి|నవీన్‌కుమార్‌రెడ్డి]], మరో స్వతంత్ర అభ్యర్థి సుదర్శన్‌ గౌడ్‌ పోటీ చేశారు. ఈ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి మహబూబ్‌నగర్ జిల్లాలోని ఎక్స్ అఫీషియో సభ్యులు ఎమ్మెల్యేలు14, ఎంపీలు 02, ఎమ్మెల్సీలు 03 మొత్తం 19 మంది, ఎంపీటీసీ సభ్యులు 888, జడ్పీటీసీ 83, మున్సిపల్ కౌన్సిలర్లు 449 మొత్తం 1439 మంది ఓటు హక్కును కలిగి ఉన్నారు. మార్చి 28న జరిగిన ఎన్నికలలో మొత్తం 1,439 ఓట్లకు గాను 1,437 పోల్‌ అయ్యి 99.86 శాతంగా పోలింగ్‌ నమోదైంది.<ref name="ఎమ్మెల్సీ ఉప ఎన్నిక ప్రశాంతం">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=ఎమ్మెల్సీ ఉప ఎన్నిక ప్రశాంతం |url=https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/mahbubnagar/mlc-byelection-calm-1231992.html |accessdate=29 March 2024 |work= |date=29 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240329075400/https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/mahbubnagar/mlc-byelection-calm-1231992.html |archivedate=29 March 2024 |language=te}}</ref> మహబూబ్‌నగర్‌ జిల్లా కేంద్రంలోని బాలుర జూనియర్‌ కాలేజీలో ఏప్రిల్‌ 2న జరగాల్సిన ఓట్ల లెక్కింపు సార్వత్రిక ఎన్నికల కోడ్ నేపథ్యంలో జూన్ 2న ఓట్లు లెక్కించి, అనంతరం విజేత ప్రకటన చేయాలని కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం అదేశాలు జారీ చేసింది.<ref name="ఫలితం జూన్ 2 తర్వాతే - మహబూబ్ నగర్ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ కౌంటింగ్ వాయిదా !">{{cite news |last1=A. B. P. Desam |title=ఫలితం జూన్ 2 తర్వాతే - మహబూబ్ నగర్ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ కౌంటింగ్ వాయిదా ! |url=https://telugu.abplive.com/telangana/mahbubnagar-local-body-by-election-postponed-due-to-counting-code-154189 |accessdate=23 May 2024 |work= |date=1 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240523141035/https://telugu.abplive.com/telangana/mahbubnagar-local-body-by-election-postponed-due-to-counting-code-154189 |archivedate=23 May 2024 |language=te}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో మొత్తం 1,437 ఓట్లు పోలవగా  జూన్ 2న జరిగిన ఓట్ల లెక్కింపులో అందులో 21 ఓట్లు చెల్లనివిగా నిర్ధారించగా, మిగిలిన 1,416 ఓట్లలో బీఆర్ఎస్‌కు 762, కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి మన్నె జీవన్‌ రెడ్డికి 653 ఓట్లు వచ్చాయి. దీంతో బీఆర్ఎస్‌ అభ్యర్థి నవీన్‌కుమార్‌ రెడ్డి 109 ఓట్ల మెజార్టీతో ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="మహబూబ్‌నగర్‌ ఎమ్మెల్సీ బీఆర్ఎస్ వశం">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/mahbubnagar/brs-win-over-congress-in-mlc-by-election-for-mahabubnagar-psnr-1262924.html|title=మహబూబ్‌నగర్‌ ఎమ్మెల్సీ బీఆర్ఎస్ వశం|last1=Andhrajyothy|date=2 June 2024|work=|accessdate=2 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602062949/https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/mahbubnagar/brs-win-over-congress-in-mlc-by-election-for-mahabubnagar-psnr-1262924.html|archivedate=2 June 2024|language=te}}</ref><ref name="మహబూబ్‌నగర్‌ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ స్థానంలో భారాస విజయం">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/brs-wins-mlc-of-mahabubnagar-local-bodies/0500/124104265|title=మహబూబ్‌నగర్‌ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ స్థానంలో భారాస విజయం|last1=EENADU|date=2 June 2024|accessdate=2 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602063015/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/brs-wins-mlc-of-mahabubnagar-local-bodies/0500/124104265|archivedate=2 June 2024|language=te}}</ref><ref name="స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా నవీన్‌కుమార్‌ రెడ్డి">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Mahbubnagar-news/532/124104795|title=స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా నవీన్‌కుమార్‌ రెడ్డి|last1=EENADU|date=3 June 2024|accessdate=3 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240603065048/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Mahbubnagar-news/532/124104795|archivedate=3 June 2024|language=te}}</ref> ===పట్టభద్రుల కోటా=== వరంగల్, ఖమ్మం, నల్గొండ పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీ ఉప ఎన్నికకు కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం 2024 మే 02న నోటిఫికేషన్ విడుదల చేసింది. మే 03 నుంచి 9 వరకూ నామినేషన్ల స్వీకరణ, 13 వరకూ నామినేషన్ల ఉప సంహరణ గడువు ఉండగా, 27న పోలింగ్ నిర్వహించనున్నారు. జూన్ 5న ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల ఓట్ల లెక్కింపు ఉంటుంది.<ref name="నల్లగొండ ఎమ్మెల్సీ ఉపఎన్నికకు నోటిఫికేషన్‌">{{cite news |last1=NT News |title=నల్లగొండ ఎమ్మెల్సీ ఉపఎన్నికకు నోటిఫికేషన్‌ |url=https://www.ntnews.com/telangana/notification-for-nalgonda-mlc-by-election-1570493 |accessdate=3 May 2024 |work= |date=3 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240503053315/https://www.ntnews.com/telangana/notification-for-nalgonda-mlc-by-election-1570493 |archivedate=3 May 2024 |language=te}}</ref> [[పల్లా రాజేశ్వర్ రెడ్డి]] 2023లో జరిగిన ఎన్నికలలో ఎమ్మెల్యేగా ఎన్నికైన అనంతరం డిసెంబరు 9న ఎమ్మెల్సీ పదవికి రాజీనామాతో ఖాళీ అయిన స్థానానికి ఆరు నెలల్లోగా ఉప ఎన్నిక అనివార్యం కావడంతో ఎన్నికల సంఘం ఈ ఉప ఎన్నిక షెడ్యూల్‎ను ప్రకటించింది. ఈ నియోజకవర్గం పరిధిలో 4,61,806 మంది పట్టభద్రులు ఓటర్లుగా నమోదయ్యారు.<ref name="పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీ ఉప ఎన్నికకు నోటిఫికేషన్ విడుదల.. కాంగ్రెస్ నుంచి పోటీలో కీలక నేత..">{{cite news |last1=TV9 Telugu |first1= |title=పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీ ఉప ఎన్నికకు నోటిఫికేషన్ విడుదల.. కాంగ్రెస్ నుంచి పోటీలో కీలక నేత.. |url=https://tv9telugu.com/telangana/telangana-graduate-mlc-election-notification-release-by-ec-1244292.html |accessdate=3 May 2024 |date=2 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240503053755/https://tv9telugu.com/telangana/telangana-graduate-mlc-election-notification-release-by-ec-1244292.html |archivedate=3 May 2024 |language=te}}</ref><ref name="నల్గొండ-వరంగల్‌-ఖమ్మం గ్రాడ్యుయేట్‌ ఎమ్మెల్సీ ఉపఎన్నిక నోటిఫికేషన్‌ విడుదల..">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=నల్గొండ-వరంగల్‌-ఖమ్మం గ్రాడ్యుయేట్‌ ఎమ్మెల్సీ ఉపఎన్నిక నోటిఫికేషన్‌ విడుదల.. |url=https://www.andhrajyothy.com/2024/elections/notification-released-for-graduate-mlc-bypoll-pvch-1248335.html |accessdate=3 May 2024 |date=2 May 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240503054032/https://www.andhrajyothy.com/2024/elections/notification-released-for-graduate-mlc-bypoll-pvch-1248335.html |archivedate=3 May 2024 |language=te}}</ref><ref name="మోగిన ‘పట్టభద్రుల’ నగారా">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=మోగిన ‘పట్టభద్రుల’ నగారా |url=https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/warangal/mogina-pattabhadrula-nagara-1245167.html |accessdate=3 May 2024 |date=26 April 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240503141042/https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/warangal/mogina-pattabhadrula-nagara-1245167.html |archivedate=3 May 2024 |language=te}}</ref> ఈ ఉప ఎన్నికలో మొత్తం 52 మంది పోటీ చేస్తుండగా రాష్ట్రంలోని మూడు ప్రధాన పార్టీల అభ్యర్థులుగా కాంగ్రెస్ నుండి తీన్మార్ మల్లన్న, బీజేపీ నుండి గుజ్జుల ప్రేమేందర్ రెడ్డి, బీఆర్ఎస్ నుండి ఏనుగుల రాకేష్ రెడ్డి పోటీ చేస్తున్నారు. ==పూర్వ సభ్యులు (2007 నుండి)== {{legend2|{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}|[[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] (17)|border=solid 1px #000000}} {{legend2|{{party color|Telugu Desam Party}}|[[Telugu Desam Party|TDP]] (8) |border=solid 1px #000000}} {{legend2|{{party color|Indian National Congress}}|[[Indian National Congress|INC]] (23) |border=solid 1px #000000}} {{legend2|{{party color|Bharatiya Janata Party}}|[[Bharatiya Janata Party|BJP]] (1) |border=solid 1px #000000}} {{legend2|#FF4400|[[Communist Party of India|CPI]] (2) |border=solid 1px #000000}} {{legend2|{{party color|Independent politician}}|[[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] (5) |border=solid 1px #000000}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! # ! సభ్యుడు ! colspan="2"| పార్టీ |- | 1. | తేలుకుట్ల గోపాల వెంకట కృష్ణారెడ్డి |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 2. | [[పాతూరి సుధాకర్ రెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 3. | [[వి. భూపాల్ రెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 4. | ఎస్. జగదీశ్వర్ రెడ్డి |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 5. | [[నేతి విద్యాసాగర్]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 6. | పోట్ల నాగేశ్వరరావు |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[Telugu Desam Party|TDP]] |- | 7. | [[అరికెల నర్సారెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[Telugu Desam Party|TDP]] |- | 8. | [[పాటిల్ వేణుగోపాల్ రెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 9. | [[నారదాసు లక్ష్మణ్‌రావు]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 10. | [[కొండా మురళి|కొండా మురళీధర రావు]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 11. | [[ఎస్. ఇంద్రసేన్ రెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 12. | కె. బి. నారాయణప్ప |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 13. | [[పూల రవీందర్]] |bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | | [[స్వతంత్ర రాజకీయ నాయకులు|IND]] |- | 14. | [[పొంగులేటి సుధాకర్ రెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 15. | పీర్ షబ్బీర్ అహ్మద్ |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 16. | [[పట్నం నరేందర్ రెడ్డి]] |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[Telugu Desam Party|TDP]] |- | 17. | [[పొగాకు యాదగిరి]] |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[Telugu Desam Party|TDP]] |- | 18. | [[Nagapuri Rajalingam]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 19. | [[Mohd. Ali Shabbir]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 20. | Mohammed Saleem |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[Telugu Desam Party|TDP]] |- | 21. | [[M.S.Prabhakar Rao]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 22. | [[Kokkirala Premsagar Rao|K.Premsagar Rao]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 23. | [[K.Yadava Reddy]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 24. | [[Swamy Goud|K.Swamy Goud]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 25. | [[K.R. Amos]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 26. | [[Ibrahim Bin Abdullah Masquati]] |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[Telugu Desam Party|TDP]] |- | 27. | [[K. Nageshwar]] |bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | | [[Independent politician|IND]] |- | 28. | Kapilavai Dileep Kumar |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 29. | [[Chukka Ramaiah]] |bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | | [[Independent politician|IND]] |- | 30. | [[Cherupally Seetha Ramulu]] |bgcolor="{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | | [[Communist Party of India (Marxist)|CPI(M)]] |- | 31. | [[Bodakunti Venkateswarlu]] |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[Telugu Desam Party|TDP]] |- | 32. | [[Bharathi Dhiravat]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 33. | [[Balasani Laxminarayana]] |bgcolor="{{party color|Telugu Desam Party}}" | | [[Telugu Desam Party|TDP]] |- | 34. | [[B. Mohan Reddy]] |bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | | [[Independent politician|IND]] |- | 35. | [[P.J.C. Shekara Raoy]] |bgcolor="{{party color|Communist Party of India}}" | | [[Communist Party of India|CPI]] |- | 36. | [[N. Ramchander Rao]] |bgcolor="{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | | [[Bharatiya Janata Party|BJP]] |- | 37. | [[Puranam Satish Kumar]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 38. | [[Komatireddy Raj Gopal Reddy]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 39. | [[Thummala Nageswara Rao]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 40. | [[Rekulapally Bhoopathi Reddy]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 41. | Tera Chinnapa Reddy |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 42. | Kancharla Bhupal Reddy |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 43. | [[Nayani Narasimha Reddy]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 44. | Yegge Mallesham |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 45. | K. Naveen Rao |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 47. | Ramulu Naik |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 48. | Akula Lalitha |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 49. | [[Mynampally Hanumanth Rao]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 50. | T. Santhosh Kumar |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 51. | [[Karne Prabhakar]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 52. | [[Anumula Revanth Reddy]] |bgcolor="{{party color|Independent politician}}" | | [[Independent politician|IND]] |- | 53. | [[Mallu Bhatti Vikramarka]] |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- | 54. | [[Palla Rajeshwar Reddy]] |bgcolor="{{party color|భారత్ రాష్ట్ర సమితి}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 55. | [[Kaushik Reddy|Padi Kaushik Reddy]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 56. | Kasireddy Narayan Reddy |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 57. | [[Kadiyam Srihari]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- | 57. | [[M. Srinivas Reddy]] |bgcolor="{{party color|Bharat Rashtra Samithi}}" | | [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|BRS]] |- |58. |Kura Raghotham Reddy | bgcolor=#2C3484 | | PRTU |- |59. |M. S. Prabhakar Rao |bgcolor="{{party color|Indian National Congress}}" | | [[Indian National Congress|INC]] |- |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}}{{భారతదేశ శాసనసభలు}} [[వర్గం:తెలంగాణ]] [[వర్గం:తెలంగాణ శాసనమండలి]] [[వర్గం:2014 స్థాపితాలు]] [[వర్గం:భారతదేశం లోని రాష్ట్ర ఎగువ సభలు]] [[వర్గం:తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] kh4160l1f9zrg2tzqtsdj1sh0jf7tku 1 245788 4955135 4934047 2026-09-09T04:08:41Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955135 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=3|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|వారం=49|సంవత్సరం=2023}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} 88944pfu79b0h1ad2tdx1frmio0rk7t 4955192 4955135 2026-09-09T05:02:23Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955192 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|13 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|వారం=49|సంవత్సరం=2023}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} h43qy92hpprd7g3w8dqtqmo4uybhl1p 1 248152 4955112 4927190 2026-09-09T04:07:21Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955112 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=52}} the great business man in our india {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} g2z6uuvl3wy3khqeagmla9xgd9zvhae 4955188 4955112 2026-09-09T05:02:19Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955188 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|9 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=52}} the great business man in our india {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} mwsa180pmsiralstjgxmnuo1oa7ujq4 4 255308 4955269 4949025 2026-09-09T08:37:14Z Pranayraj1985 29393 /* సాహిత్యం, 133 */ 4955269 wikitext text/x-wiki == కళలు , 600 == :: ''[[metawiki:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People|meta:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People]] నుంచి స్వీకరించినది''. === Basics, 1 === {{Div col|cols=4}} # '''[[:en:The arts|The arts]] - ''' {{Div col end}} === Architecture, 124 === <small>See also Tecnology>Construction section</small> <!--For styles, see under "Visual arts". For structures, see under "structural engineering"--> {{Div col|cols=4}} ====Basics, 7 ==== # '''[[:en:Architecture|Architecture]] - [[:te:భవన నిర్మాణ శాస్త్రం|భవన నిర్మాణ శాస్త్రం]]''' # [[:en:Sacred architecture|Sacred architecture]] - [[పవిత్ర నిర్మాణం]] # [[:en:Architectural style|Architectural style]] - [[నిర్మాణ శైలి]] # [[:en:Architectural theory|Architectural theory]] - [[నిర్మాణ సిద్ధాంతం]] # [[:en:Byzantine architecture|Byzantine architecture]] - [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం]] # [[:en:Gothic architecture|Gothic architecture]] - [[గోతిక్ వాస్తుశిల్పం]] # [[:en:Landscape architecture|Landscape architecture]] - [[ప్రకృతి దృశ్య నిర్మాణం]] ====Specific structures and ensembles, 117==== ;Africa, 13 # [[:en:Abu Simbel temples|Abu Simbel temples]] - [[అబూ సింబెల్]]<!--Egypt--> # [[:en:Aït Benhaddou|Aït Benhaddou]] - [[అయిత్ బెన్హద్దౌ]]<!--Morocco--> # [[:en:Aswan Dam|Aswan Dam]] - [[:te:అస్వాన్ డ్యాం|అస్వాన్ డ్యాం]]<!--Egypt--> # [[:en:Bibliotheca Alexandrina|Bibliotheca Alexandrina]] - [[బిబ్లియోథెకా అలెగ్జాండ్రినా]]<!--Egypt--> # '''[[:en:Giza Necropolis|Giza Necropolis]] - [[గిజా పిరమిడ్ కాంప్లెక్స్]] ''' # [[:en:Great Mosque of Djenné|Great Mosque of Djenné]] - [[గ్రేట్ మసీదు ఆఫ్ జెన్నె]]<!--Mali--> # [[:en:Great Sphinx of Giza|Great Sphinx of Giza]] - [[గ్రేట్ స్ఫింక్స్ ఆఫ్ గిజా]] # [[:en:Karnak|Karnak]] - [[కర్ణక్]]<!--Egypt--> # [[:en:Luxor Temple|Luxor Temple]] - [[లక్సోర్ దేవాలయం]]<!--Egypt--> # [[:en:Lalibela|Lalibela]] - [[లాలిబెలా]]<!--Ethiopia--> # [[:en:Saint Catherine's Monastery|Saint Catherine's Monastery]] - [[సెయింట్ కేథరీన్ మొనాస్టరీ]]<!--Egypt--> # [[:en:Temple of Edfu|Temple of Edfu]] - [[ఎడ్ఫు దేవాలయం]]<!--Egypt--> # [[:en:Great Zimbabwe|Great Zimbabwe]] - [[గ్రేట్ జింబాబ్వే]] <!--Zimbabwe--> ;Americas, 18 # [[:en:Chichen Itza|Chichen Itza]] - [[:te:చిచేన్ ఇట్జా|చిచేన్ ఇట్జా]]<!--Mexico--> # [[:en:Chrysler Building|Chrysler Building]] - [[క్రిస్లర్ భవనం]] # '''[[:en:Empire State Building|Empire State Building]] - [[ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్]] # [[:en:Fallingwater|Fallingwater]] - [[ఫాలింగ్‌వాటర్]] <!--USA--> # [[:en:Flatiron Building|Flatiron Building]] - [[ఫ్లాటిరాన్ భవనం]]<!--USA--> # [[:en:Getty Center|Getty Center]] - [[గెట్టి సెంటర్]]<!--USA--> # [[:en:Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Museum]] - [[సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హైమ్ మ్యూజియం]] <!--USA--> # [[:en:Maracanã Stadium|Maracanã Stadium]] - [[మరకానా స్టేడియం]] <!--Brazil--> # [[:en:Machu Picchu|Machu Picchu]] - [[:te:మాచు పిచ్చు|మాచు పిచ్చు]] <!--Peru--> # [[:en:Mexico City Metropolitan Cathedral|Mexico City Metropolitan Cathedral]] - [[మెక్సికో సిటీ మెట్రోపాలిటన్ కేథడ్రల్]] # [[:en:Naqsh-e Jahan Square|Naqsh-e Jahan Square]] - [[నక్ష్-ఇ జహాన్ స్క్వేర్]]<!--Iran--> # [[:en:National Congress of Brazil|National Congress of Brazil]] - [[బ్రెజిల్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]]<!--Brazil--> # [[:en:Willis Tower|Willis Tower]] - [[:te:విల్లిస్ టవర్|విల్లిస్ టవర్]]<!--USA--> # '''[[:en:Statue of Liberty|Statue of Liberty]] - [[:te:స్వేచ్ఛా ప్రతిమ|స్వేచ్ఛా ప్రతిమ]]''' # [[:en:Pyramid of the Sun|Pyramid of the Sun]] - [[పిరమిడ్ ఆఫ్ ది సన్]]<!--Mexico--> # [[:en:Uxmal|Uxmal]] - [[ఉక్స్మల్]]<!--Mexico--> # [[:en:World Trade Center (1973–2001)|World Trade Center (1973–2001)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (1973–2001)]]<!--USA--> # [[:en:World Trade Center (2001–present)|World Trade Center (2001–present)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (2001-ప్రస్తుతం)]]<!--USA--> ;Asia, 30 # '''[[:en:Angkor Wat|Angkor Wat]] - [[:te:ఆంగ్‌కోర్ వాట్|ఆంగ్‌కోర్ వాట్]]'''<!--Cambodia--> # [[:en:Arg e Bam|Arg e Bam]] - [[ఆర్గ్ ఇ బామ్]] <!--Iran--> # [[:en:Badshahi Mosque|Badshahi Mosque]] - [[బాద్షాహీ మసీదు]] <!--Pakistan--> # [[:en:Bagan|Bagan]] - [[బగాన్]] <!--Burma--> # [[:en:Borobudur|Borobudur]] - [[:te:బోరోబుదూర్|బోరోబుదూర్]]<!--Indonesia--> # [[:en:Burj Khalifa|Burj Khalifa]] - [[:te:బుర్జ్ ఖలీఫా|బుర్జ్ ఖలీఫా]]<!--Dubai--> # [[:en:Burj Al Arab|Burj Al Arab]] - [[బుర్జ్ అల్ అరబ్]]<!--Dubai--> # [[:en:Chinese garden|Chinese garden]] - [[చైనీస్ గార్డెన్]]<!--China--> # [[:en:Chogha Zanbil|Chogha Zanbil]] - [[చోఘా జాన్బిల్]] <!--Iran--> # [[:en:Forbidden City|Forbidden City]] - [[:te:ఫర్బిడెన్ సిటీ|ఫర్బిడెన్ సిటీ]]<!--China--> # '''[[:en:Great Wall of China|Great Wall of China]] - [[:te:చైనా మహా కుడ్యము|చైనా మహా కుడ్యము]]''' # [[:en:Hawa Mahal|Hawa Mahal]] - [[:te:హవా మహల్|హవా మహల్]]<!--India--> # [[:en:Himeji Castle|Himeji Castle]] - [[హిమేజీ కాజిల్]]<!--Japan--> # [[:en:Hōryū-ji|Hōryū-ji]] - [[హోరు-జీ]]<!--Japan--> # [[:en:Itsukushima Shrine|Itsukushima Shrine]] - [[ఇత్సుకుషిమా పుణ్యక్షేత్రం]]<!--Japan--> # [[:en:Khajuraho (town)|Khajuraho (town)]] - [[ఖజురహో]] <!--India--> # [[:en:Krak des Chevaliers|Krak des Chevaliers]] - [[క్రాక్ డెస్ చేవాలియర్స్]]<!--Syria--> # [[:en:Great Mosque of Mecca|Great Mosque of Mecca]] - [[:te:మస్జిదుల్ హరామ్|మస్జిదుల్ హరామ్]]<!--Saudi Arabia--> # [[:en:Ming tombs|Ming tombs]] - [[మింగ్ సమాధులు]] <!--China--> # [[:en:Mogao Caves|Mogao Caves]] - [[మొగావో గుహలు]] <!--China--> # [[:en:Petra|Petra]] - [[:te:పెట్రా|పెట్రా]]<!--Jordan--> # [[:en:Potala Palace|Potala Palace]] - [[పోటాలా ప్యాలెస్]] <!--Tibet--> # [[:en:Prambanan|Prambanan]] - [[ప్రంబనన్ ఆలయం]] <!--Indonesia--> # [[:en:Red Fort|Red Fort]] - [[:te:ఎఱ్ఱకోట|ఎఱ్ఱకోట]]<!--India--> # [[:en:Registan|Registan]] - [[రిజిస్తాన్ స్క్వేర్]]<!--Uzbekistan--> # [[:en:Shwedagon Pagoda|Shwedagon Pagoda]] - [[ష్వెడగన్ పగోడా]]<!--Myanmar--> # '''[[:en:Taj Mahal|Taj Mahal]] - [[:te:తాజ్ మహల్|తాజ్ మహల్]]'''<!--India--> # [[:en:Qufu|Qufu]] - [[ఖుఫు (నగరం)]] <!--China--> # [[:en:Terracotta Army|Terracotta Army]] - [[టెర్రకోట సైన్యం]]<!--China--> # [[:en:Umayyad Mosque|Umayyad Mosque]] - [[ఉమయ్యద్ మసీదు]] <!--Syria--> ;Europe, 47 # [[:en:Acropolis of Athens|Acropolis of Athens]] - [[అక్రోపోలిస్ ఆఫ్ ఏథెన్స్]] # [[:en:Alhambra|Alhambra]] - [[అల్హంబ్రా]] <!--Spain--> # [[:en:Alexander Nevsky Cathedral, Sofia|Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]] - [[సెయింట్ అలెగ్జాండర్ నెవ్స్కీ కేథడ్రల్, సోఫియా]] <!--Bulgaria--> # [[:en:Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar|Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar]] - [[కేథడ్రల్-బాసిలికా ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది పిల్లర్]] <!--Spain--> # [[:en:Belvedere, Vienna|Belvedere, Vienna]] - [[:te:బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)|బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)]] <!--Austria--> # [[:en:Buckingham Palace|Buckingham Palace]] - [[బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్]] <!--UK--> # [[:en:Capitoline Hill|Capitoline Hill]] - [[కాపిటోలిన్ హిల్]] <!--Italy--> # [[:en:Santiago de Compostela Cathedral|Santiago de Compostela Cathedral]] - [[శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా కేథడ్రల్]] <!--Spain--> # [[:en:Catherine Palace|Catherine Palace]] - [[కేథరీన్ ప్యాలెస్]] <!--Russia--> # [[:en:Cave of Altamira|Cave of Altamira]] - [[అల్టామిరా గుహ]] <!--Spain--> # [[:en:Chartres Cathedral|Chartres Cathedral]] - [[చార్ట్రెస్ కేథడ్రల్]] <!--France--> # [[:en:Cologne Cathedral|Cologne Cathedral]] - [[కొలోన్ కేథడ్రల్]]<!--Germany--> # '''[[:en:Colosseum|Colosseum]] - [[:te:కొలోస్సియం|కొలోస్సియం]]'''<!--Italy--> # [[:en:Doge's Palace|Doge's Palace]] - [[డోగేస్ ప్యాలెస్]] <!--Italy--> # '''[[:en:Eiffel Tower|Eiffel Tower]] - [[:te:ఈఫిల్ టవర్|ఈఫిల్ టవర్]]'''<!--France--> # [[:en:El Escorial|El Escorial]] - [[ఎల్ ఎస్కోరియల్]] <!--Spain--> # [[:en:Florence Cathedral|Florence Cathedral]] - [[ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్]] # [[:en:Guggenheim Museum Bilbao|Guggenheim Museum Bilbao]] - [[గగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం బిల్బావో]] <!--Spain--> # '''[[:en:Hagia Sophia|Hagia Sophia]] - [[హగియా సోఫియా]]'''<!--Turkey--> # [[:en:Hungarian Parliament Building|Hungarian Parliament Building]] -[[హంగేరియన్ పార్లమెంటు భవనం]] <!--Hungary--> # [[:en:Kazan Cathedral, Saint Petersburg|Kazan Cathedral, Saint Petersburg]] - [[కజాన్ కేథడ్రల్, సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] <!--Russia--> # [[:en:Leaning Tower of Pisa|Leaning Tower of Pisa]] - [[:te:పీసా టవర్|పీసా టవర్]] # [[:en:Milan Cathedral|Milan Cathedral]] - [[మిలన్ కేథడ్రల్]] # [[:en:Le Mont Saint-Michel|Le Mont Saint-Michel]] - [[మాంట్-సెయింట్-మిచెల్]]<!--France--> # [[:en:Moscow Kremlin|Moscow Kremlin]] - [[క్రెమ్లిన్]] # [[:en:Mount Athos|Mount Athos]] - [[మౌంట్ అథోస్]] <!--Greece--> # [[:en:Mudéjar Architecture of Aragon|Mudéjar Architecture of Aragon]] - [[ఆరగాన్ ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం]] <!--Spain--> # [[:en:Notre-Dame de Paris|Notre-Dame de Paris]] - [[నోట్రే-డామ్ డి పారిస్]] <!-- France --> # [[:en:Neuschwanstein Castle|Neuschwanstein Castle]] - [[న్యూష్వాన్‌స్టెయిన్ కోట]] <!--Germany--> # [[:en:Oslo Opera House|Oslo Opera House]] - [[ఓస్లో ఒపేరా హౌస్]] <!--Norway--> # [[:en:Palazzo Pitti|Palazzo Pitti]] - [[పాలాజ్జో పిట్టి]] <!--Italy--> # '''[[:en:Parthenon|Parthenon]] - [[పార్థినాన్]]''' # [[:en:Pantheon, Rome|Pantheon, Rome]] - [[:te:పాంథియోన్, రోమ్|పాంథియోన్, రోమ్]]<!--Italy--> # [[:en:Peterhof Palace|Peterhof Palace]] - [[పీటర్‌హాఫ్ ప్యాలెస్]] <!--Russia--> # [[:en:Sanctuary of Our Lady of Lourdes|Sanctuary of Our Lady of Lourdes]] - [[అవర్ లేడీ ఆఫ్ లౌర్దేస్ అభయారణ్యం]] <!--France--> # [[:en:Sagrada Família|Sagrada Família]] - [[సగ్రడా కుటుంబం]] <!--Spain--> # [[:en:Saint Basil's Cathedral|Saint Basil's Cathedral]] - [[సెయింట్ బాసిల్ కేథడ్రల్]] <!--Russia--> # '''[[:en:St. Peter's Basilica|St. Peter's Basilica]] - [[సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా]]'''<!--Italy/Vatican--> # [[:en:Sistine Chapel|Sistine Chapel]] - [[సిస్టీన్ చాపెల్]] # [[:en:Stonehenge|Stonehenge]] - [[స్టోన్‌హెంజ్]] <!--UK--> # [[:en:Topkapı Palace|Topkapı Palace]] - [[టోప్‌కాపి ప్యాలెస్]] <!--Turkey--> # [[:en:Palace of Versailles|Palace of Versailles]] - [[వెర్సైల్లెస్ ప్యాలెస్]] # [[:en:Camino de Santiago|Camino de Santiago]] - [[కామినో డి శాంటియాగో]] <!--Francia/Spain/Europe--> # [[:en:Wembley Stadium (1923)|Wembley Stadium (1923)]] - [[వెంబ్లీ స్టేడియం (1923)]] <!--UK--> # [[:en:Palace of Westminster|Palace of Westminster]] - [[వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ ప్యాలెస్]]<!--UK--> # [[:en:Windsor Castle|Windsor Castle]] - [[విండ్సర్ కోట]] <!--UK--> # [[:en:Winter Palace|Winter Palace]] - [[వింటర్ ప్యాలెస్]] <!--Russia--> ;Oceania, 1 # [[:en:Sydney Opera House|Sydney Opera House]] - [[:te:సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్|సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్]] ; Seven Wonders of the World, 8 # [[:en:Seven Wonders of the Ancient World|Seven Wonders of the Ancient World]] - [[:te:ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు|ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు]] ## [[:en:Colossus of Rhodes|Colossus of Rhodes]] - [[కోలోసస్ ఆఫ్ రోడ్స్]] ## [[:en:Great Pyramid of Giza|Great Pyramid of Giza]] - [[గ్రేట్ పిరమిడ్ ఆఫ్ గిజా]] ## [[:en:Hanging Gardens of Babylon|Hanging Gardens of Babylon]] - [[హాంగింగ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ బాబిలోన్]] ## [[:en:Lighthouse of Alexandria|Lighthouse of Alexandria]] - [[లైట్‌హౌస్ ఆఫ్ అలెగ్జాండ్రియా]] ## [[:en:Mausoleum at Halicarnassus|Mausoleum at Halicarnassus]] - [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి]] ## [[:en:Statue of Zeus at Olympia|Statue of Zeus at Olympia]] - [[:te:జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా|జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా]] ## [[:en:Temple of Artemis|Temple of Artemis]] - [[ఆర్టెమిస్ దేవాలయం]] {{Div col end}} === సాహిత్యం, 133 === <!--No need to italicize, as this list is about the articles, not the books themselves.--> {{Div col|cols=4}} # '''[[:en:Literature|Literature]] - [[:te:సాహిత్యం|సాహిత్యం]]''' ## [[:en:Ancient literature|Ancient literature]] - [[ప్రాచీన సాహిత్యం]] ### [[:en:Byzantine literature|Byzantine literature]] - [[బైజాంటైన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Latin literature|Latin literature]] - [[లాటిన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:English literature|English literature]] - [[ఆంగ్ల సాహిత్యం]] ### [[:en:American literature|American literature]] - [[అమెరికన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Australian literature|Australian literature]] - [[ఆస్ట్రేలియన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:British literature|British literature]] - [[బ్రిటిష్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Canadian literature|Canadian literature]] - [[కెనడియన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Irish literature|Irish literature]] - [[ఐరిష్ సాహిత్యం]] ## [[:en:African literature|African literature]] - [[ఆఫ్రికన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Egyptian literature|Egyptian literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Arabic literature|Arabic literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Chinese literature|Chinese literature]] - [[చైనీస్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Hebrew literature|Hebrew literature]] - [[హీబ్రూ సాహిత్యం]] ## [[:en:Indian literature|Indian literature]] - [[భారతీయ సాహిత్యం]] ## [[:en:Japanese literature|Japanese literature]] - [[జపనీస్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Persian literature|Persian literature]] - [[పర్షియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Turkish literature|Turkish literature]] - [[టర్కిష్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Czech literature|Czech literature]] - [[చెక్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Dutch-language literature|Dutch-language literature]] - [[డచ్ భాషా సాహిత్యం]] ## [[:en:German literature|German literature]] - [[జర్మన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Austrian literature|Austrian literature]] - [[ఆస్ట్రియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Greek literature|Greek literature]] - [[గ్రీకు సాహిత్యం]] ## [[:en:French literature|French literature]] - [[ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Belgian literature|Belgian literature]] - [[బెల్జియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Italian literature|Italian literature]] - [[ఇటాలియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Polish literature|Polish literature]] - [[పోలిష్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Portuguese literature|Portuguese literature]] - [[పోర్చుగీస్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Spanish literature|Spanish literature]] - [[స్పానిష్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Latin American literature|Latin American literature]] - [[లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Romanian literature|Romanian literature]] - [[రొమేనియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Russian literature|Russian literature]] - [[రష్యన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Literary modernism|Literary modernism]] - [[ఆధునికవాద సాహిత్యం]] # '''[[:en:Fiction|Fiction]] - [[ఫిక్షన్]]''' ## '''[[:en:Prose|Prose]] - [[గద్యం]] ''' ## [[:en:Legend|Legend]] - [[లెజెండు]] ## [[:en:Satire|Satire]] - [[వ్యంగ్యం]] ### '''[[:en:Novel|Novel]] - [[:te:నవలా సాహిత్యము|నవలా సాహిత్యము]]''' ### [[:en:Short story|Short story]] - [[:te:తెలుగు కథ|తెలుగు కథ]] # '''[[:en:Book|Book]] - [[:te:పుస్తకము|పుస్తకము]]''' # '''[[:en:Encyclopedia|Encyclopedia]] - [[:te:విజ్ఞాన సర్వస్వము|విజ్ఞాన సర్వస్వము]]''' # '''[[:en:Poetry|Poetry]] - [[:te:కవి|కవి]]''' ## [[:en:Epic poetry|Epic poetry]] - [[పురాణ కవిత్వం]] ## [[:en:Haiku|Haiku]] - [[హైకూ]] ## [[:en:Sonnet|Sonnet]] - [[సొనెట్]] # [[:en:Literary theory|Literary theory]] - [[సాహిత్య సిద్ధాంతం]] ## [[:en:Poetics|Poetics]] - [[పోయెటిక్స్]] ## [[:en:Stylistics|Stylistics]] - [[శైలిశాస్త్రం]] ## [[:en:New Criticism|New Criticism]] - [[నూతన విమర్శ]] # [[:en:Literary genre|Literary genre]] - [[సాహిత్య ప్రక్రియ]] ## [[:en:Children's literature|Children's literature]] - ## [[:en:Detective fiction|Detective fiction]] - [[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్]] ## [[:en:Genre fiction|Genre fiction]] - [[జానర్ ఫిక్షన్]] ## [[:en:Science fiction|Science fiction]] - [[:te:వైజ్ఞానిక కల్పన|వైజ్ఞానిక కల్పన]] ## [[:en:Young adult fiction|Young adult fiction]] - [[యంగ్ అడల్ట్ లిటరేచర్]] # [[:en:Fable|Fable]] - [[కల్పిత కథ]] # [[:en:Fairy tale|Fairy tale]] - [[అద్భుత కథ]] # [[:en:Fantasy|Fantasy]] - [[ఫాంటసీ]] # [[:en:Thesaurus|Thesaurus]] - [[పర్యాయపద నిఘంటువు]] ====సాహిత్య రచనలు, 58==== # '''[[:en:The Art of War|The Art of War]] - [[ది ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్]]''' # [[:en:Code of Hammurabi|Code of Hammurabi]] - [[హమ్మురాబి కోడ్]] # [[:en:Euclid's Elements|Euclid's Elements]] - [[యూక్లిడ్స్ ఎలిమెంట్స్]] # [[:en:Eugene Onegin|Eugene Onegin]] - [[యూజీన్ ఒనెగిన్]] # [[:en:Hamlet|Hamlet]] - [[హ్యామ్లెట్]] # [[:en:Republic (Plato)|Republic (Plato)]] - [[రిపబ్లిక్ (ప్లాటో)]] # [[:en:The Prince|The Prince]] - [[ది ప్రిన్స్ (గ్రంథం)]] # '''[[:en:One Thousand and One Nights|One Thousand and One Nights]] - [[:te:అలీఫ్ లైలా|అలీఫ్ లైలా]]''' # '''[[:en:Dream of the Red Chamber|Dream of the Red Chamber]] - [[డ్రీమ్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఛాంబర్]]''' # [[:en:Don Quixote|Don Quixote]] - [[డాన్ కీహోటే]] # [[:en:The Lord of the Rings|The Lord of the Rings]] - [[:te:లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్|లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్]] # '''[[:en:The Tale of Genji|The Tale of Genji]] - [[ది టేల్ ఆఫ్ జెంజీ]]''' # '''[[:en:Epic of Gilgamesh|Epic of Gilgamesh]] - [[ఎపిక్ అఫ్ గిల్గామేష్]]''' # '''[[:en:Iliad|Iliad]] - [[:te:ఇలియడ్|ఇలియడ్]]''' # [[:en:Journey to the West|Journey to the West]] - [[జర్నీ టు ది వెస్ట్]] # '''[[:en:Mahabharata|Mahabharata]] - [[:te:మహా భారతము|మహా భారతము]]''' # [[:en:Odyssey|Odyssey]] - [[ఒడిస్సీ (నవల)]] # [[:en:Parzival|Parzival]] - [[పార్జివాల్]] # [[:en:Romance of the Three Kingdoms|Romance of the Three Kingdoms]] - [[రొమాన్స్ ఆఫ్ ది త్రీ కింగ్‌డమ్]] # '''[[:en:Shahnameh|Shahnameh]] - [[:te:షాహ్ నామా|షాహ్ నామా]]''' # [[:en:Water Margin|Water Margin]] - [[వాటర్ మార్జిన్]] # [[:en:Dead Sea Scrolls|Dead Sea Scrolls]] - [[డెడ్ సీ స్క్రోల్స్]] # [[:en:I Ching|I Ching]] - [[ఐ చింగ్]] # [[:en:Septuagint|Septuagint]] - [[సెప్టాజింట్]] # [[:en:Goethe's Faust|Goethe's Faust]] - [[గోథేస్ ఫౌస్ట్]] # [[:en:Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannica]] - [[:te:బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము|బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము]] # [[:en:Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]] -[[ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక]] # [[:en:On the Origin of Species|On the Origin of Species]] - [[ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసిస్]] # [[:en:Oxford English Dictionary|Oxford English Dictionary]] - [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ]] # [[:en:Gulliver's Travels|Gulliver's Travels]] - [[గలివర్స్ ట్రావెల్స్]] # [[:en:King Lear|King Lear]] - [[కింగ్ లియర్]] # [[:en:Macbeth|Macbeth]] - [[మాక్‌బెత్]] # [[:en:A Midsummer Night's Dream|A Midsummer Night's Dream]] - [[ఎ మిడ్‌సమ్మర్ నైట్స్ డ్రీమ్]] # [[:en:Othello|Othello]] - [[ఒథెల్లో]] # [[:en:Robinson Crusoe|Robinson Crusoe]] - [[రాబిన్సన్ క్రూసో]] # [[:en:Romeo and Juliet|Romeo and Juliet]] - [[రోమియో అండ్ జూలియట్ (నాటకం)]] # [[:en:Alice's Adventures in Wonderland|Alice's Adventures in Wonderland]] - [[ఆలిస్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ వండర్‌ల్యాండ్]] # [[:en:Anna Karenina|Anna Karenina]] - [[అన్నా కరెనీనా]] # [[:en:The Brothers Karamazov|The Brothers Karamazov]] - [[ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్]] # [[:en:The Catcher in the Rye|The Catcher in the Rye]] - [[ది క్యాచర్ ఇన్ ది రై]] # [[:en:The Chronicles of Narnia|The Chronicles of Narnia]] - [[ది క్రానికల్స్ ఆఫ్ నార్నియా]] # [[:en:Crime and Punishment|Crime and Punishment]] - [[క్రైం అండ్ పనిష్మెంట్]] # [[:en:Frankenstein|Frankenstein]] - [[ఫ్రాంకెన్‌స్టెయిన్]] # [[:en:Les Misérables|Les Misérables]] - [[లెస్ మిజరబుల్స్]] # [[:en:The Little Prince|The Little Prince]] - [[ది లిటిల్ ప్రిన్స్]] # [[:en:Moby-Dick|Moby-Dick]] - [[మోబీ-డిక్]] # [[:en:Nineteen Eighty-Four|Nineteen Eighty-Four]] - [[నైన్టీన్ ఎయిటీ-ఫోర్]] # [[:en:The Old Man and the Sea|The Old Man and the Sea]] - [[ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ]] # [[:en:One Hundred Years of Solitude|One Hundred Years of Solitude]] - [[వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సోలిట్యూడ్]] # [[:en:Pride and Prejudice|Pride and Prejudice]] - [[ప్రైడ్ అండ్ ప్రెజుడిస్]] # [[:en:Ulysses (novel)|Ulysses (novel)]] - [[యులిసెస్ (నవల)]] # [[:en:Waiting for Godot|Waiting for Godot]] - [[వెయిటింగ్ ఫర్ గోడోట్]] # [[:en:War and Peace|War and Peace]] - [[వార్ అండ్ పీస్]] # [[:en:Asterix|Asterix]] - [[ఆస్టెరిక్స్]] # [[:en:Aeneid|Aeneid]] - [[ఎనిడ్]] # [[:en:Metamorphoses|Metamorphoses]] - [[మెటామార్ఫోసెస్]] # [[:en:Divine Comedy|Divine Comedy]] - [[డివైన్ కామెడీ]] # [[:en:Nibelungenlied|Nibelungenlied]] - [[నిబెలుంగెన్‌లీడ్]] ====Fictional worlds, 15==== # [[:en:Centaur|Centaur]] - [[సెంటార్]] # [[:en:Chimera (mythology)|Chimera (mythology)]] - [[చిమెరా]] # [[:en:Demon|Demon]] - [[డెమోన్]] # [[:en:Dragon|Dragon]] - [[:te:డ్రాగన్|డ్రాగన్]] # [[:en:Fairy|Fairy]] - [[ఫెయిరీ]] # [[:en:Ghost|Ghost]] - [[:te:దెయ్యం|దెయ్యం]] # [[:en:Jinn|Jinn]] - [[జిన్]] # [[:en:Loch Ness Monster|Loch Ness Monster]] - [[లోచ్ నెస్ మాన్స్టర్]] # [[:en:Mermaid|Mermaid]] - [[:te:జల కన్యలు|జల కన్యలు]] # [[:en:Pegasus|Pegasus]] - [[పెగాసస్ (పురాణం)]] # [[:en:Unicorn|Unicorn]] - [[యూనికార్న్]] # [[:en:Vampire|Vampire]] - [[వాంపైర్]] # [[:en:Werewolf|Werewolf]] - [[ఫెయిరీ]] # [[:en:Atlantis|Atlantis]] - [[అట్లాంటిస్]] # [[:en:Utopia|Utopia]] - [[యుటోపియా]] {{Div col end}} === Music, 161 === {{Div col|cols=4}} ====Basics, 23 ==== # '''[[:en:Music|Music]] - [[:te:భారతీయ సంగీతము|భారతీయ సంగీతము]]''' ## [[:en:Choir|Choir]] - [[కోయిర్]] ## [[:en:Interval (music)|Interval (music)]] - [[అంతరం (సంగీతం)]] ## [[:en:Major scale|Major scale]] - [[మేజర్ స్కేల్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Minor scale|Minor scale]] - [[మైనర్ స్కేల్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Musical improvisation|Musical improvisation]] - [[సంగీత మెరుగుదల]] ## [[:en:Scale (music)|Scale (music)]] - [[స్కేల్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Orchestra|Orchestra]] - [[ఆర్కెస్ట్రా]] ## [[:en:Rhythm|Rhythm]] - [[:te:లయ|లయ]] # [[:en:Singing|Singing]] - [[:te:గానం|గానం]] # '''[[:en:Song|Song]] - [[:te:పాట|పాట]]''' # [[:en:Musicology|Musicology]] - [[:te:సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రం]] ## [[:en:Articulation (music)|Articulation (music)]] - [[ఆర్టిక్యులేషన్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Counterpoint|Counterpoint]] - [[కౌంటర్ పాయింట్]] ## [[:en:Music theory|Music theory]] - [[సంగీత సిద్ధాంతం]] ## [[:en:Musical form|Musical form]] - [[సంగీత రూపం]] ## [[:en:Mode (music)|Mode (music)]] - [[మోడ్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Twelve-tone technique|Twelve-tone technique]] - [[పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతి]] # [[:en:Music video|Music video]] - [[మ్యూజిక్ వీడియో]] # [[:en:Rapping|Rapping]] - [[ర్యాపింగ్]] # [[:en:Melody|Melody]] - [[మెలోడీ]] # [[:en:Harmony|Harmony]] - [[ఏకస్వరం]] ## [[:en:Chord (music)|Chord (music)]] - [[కార్డ్ (సంగీతం) ]] ====Music genres/forms, 66==== # [[:en:Medieval music|Medieval music]] - [[మధ్యయుగ సంగీతం]] # [[:en:Renaissance music|Renaissance music]] - [[పునరుజ్జీవన సంగీతం]] # [[:en:Baroque music|Baroque music]] - [[బరోక్ సంగీతం]] # [[:en:Classical period (music)|Classical period (music)]] - [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)]] # [[:en:Romantic music|Romantic music]] - [[రొమాంటిక్ మ్యూజిక్]]<!--Western music/1828 to 1911--> # [[:en:20th-century classical music|20th-century classical music]] - [[20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం]]<!--Western music/1912 to present--> ## [[:en:Impressionism in music|Impressionism in music]] - [[సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం]] ## [[:en:Expressionist music|Expressionist music]] - [[భావప్రకటన సంగీతం]] ## [[:en:Neoclassicism (music)|Neoclassicism (music)]] - [[నియోక్లాసిసిజం (సంగీతం)]] # [[:en:Contemporary classical music|Contemporary classical music]] - [[సమకాలీన శాస్త్రీయ సంగీతం]] ## [[:en:Serialism|Serialism]] - [[సీరియలిజం]] ## [[:en:Aleatoric music|Aleatoric music]] - [[యాదృచ్ఛిక సంగీతం]] ## [[:en:Minimal music|Minimal music]] - [[మినిమల్ మ్యూజిక్ ]] # '''[[:en:Classical music|Classical music]] - [[:te:యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం|యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం]]''' ## [[:en:Aria|Aria]] - [[అరియా]] ## [[:en:Canon (music)|Canon (music)]] - ## [[:en:Cantata|Cantata]] - ## [[:en:Chamber music|Chamber music]] - ## [[:en:Chorale|Chorale]] - ## [[:en:Concerto|Concerto]] - ## [[:en:Étude|Étude]] - ## [[:en:Fugue|Fugue]] - ## [[:en:Hymn|Hymn]] - ## [[:en:Lied|Lied]] - ## [[:en:Madrigal|Madrigal]] - ## [[:en:Mass (music)|Mass (music)]] - ## '''[[:en:Opera|Opera]] - ''' ## [[:en:Overture|Overture]] - ## [[:en:Prelude (music)|Prelude (music)]] - ## [[:en:Requiem|Requiem]] - ## [[:en:Sonata|Sonata]] - ## [[:en:Suite (music)|Suite (music)]] - ## [[:en:Symphonic poem|Symphonic poem]] - ## '''[[:en:Symphony|Symphony]] - [[:te:సింఫొనీ|సింఫొనీ]]''' # '''[[:en:Blues|Blues]] - [[:te:బ్లూస్|బ్లూస్]]''' # [[:en:Country music|Country music]] - # [[:en:Dance music|Dance music]] - # [[:en:Easy listening|Easy listening]] - # '''[[:en:Electronic music|Electronic music]] - ''' # [[:en:Film score|Film score]] - # [[:en:Contemporary folk music|Contemporary folk music]] - [[:te:జానపద సంగీతం|జానపద సంగీతం]] # [[:en:Gamelan|Gamelan]] - # [[:en:Gregorian chant|Gregorian chant]] - # '''[[:en:Hip hop music|Hip hop music]] - [[:te:హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్ సంగీతం]]''' # '''[[:en:Jazz|Jazz]] - ''' ## [[:en:Bebop|Bebop]] - ## [[:en:Dixieland|Dixieland]] - ## [[:en:Free jazz|Free jazz]] - ## [[:en:Swing music|Swing music]] - # [[:en:Klezmer|Klezmer]] - # [[:en:National anthem|National anthem]] - [[:te:జాతీయ గీతం|జాతీయ గీతం]] # [[:en:Pop music|Pop music]] - # '''[[:en:Reggae|Reggae]] - ''' # [[:en:Rhythm and blues|Rhythm and blues]] - ## [[:en:Soul music|Soul music]] - # '''[[:en:Rock music|Rock music]] - ''' ## [[:en:Heavy metal music|Heavy metal music]] - # [[:en:Schlager music|Schlager music]] - # [[:en:World music|World music]] - # [[:en:Disco|Disco]] - # [[:en:Funk|Funk]] - # [[:en:Ragtime|Ragtime]] - # [[:en:Alternative rock|Alternative rock]] - # [[:en:Punk rock|Punk rock]] - # [[:en:Rock and roll|Rock and roll]] - # [[:en:Singer-songwriter|Singer-songwriter]] - ====Musical instruments, 59==== # [[:en:Musical instrument|Musical instrument]] - [[:te:సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యం]] # [[:en:Accordion|Accordion]] - # [[:en:Brass instrument|Brass instrument]] - # [[:en:Alto saxophone|Alto saxophone]] - # [[:en:Bass guitar|Bass guitar]] - # [[:en:Bass drum|Bass drum]] - # [[:en:Bassoon|Bassoon]] - # [[:en:Bell|Bell]] - [[:te:గంట (పరికరం)|గంట (పరికరం)]] # [[:en:Bongo drum|Bongo drum]] - # [[:en:Carillon|Carillon]] - # [[:en:Cello|Cello]] - # [[:en:Celesta|Celesta]] - # [[:en:Tubular bells|Tubular bells]] - # [[:en:Clarinet|Clarinet]] - # [[:en:Contrabassoon|Contrabassoon]] - # [[:en:Cornet|Cornet]] - # '''[[:en:Drum|Drum]] - ''' # [[:en:Electronic musical instrument|Electronic musical instrument]] - ## [[:en:Electric guitar|Electric guitar]] - ## [[:en:Electric piano|Electric piano]] - ## [[:en:Music sequencer|Music sequencer]] - ## [[:en:Synthesizer|Synthesizer]] - # [[:en:Cor anglais|Cor anglais]] - # [[:en:Euphonium|Euphonium]] - # [[:en:Flugelhorn|Flugelhorn]] - # '''[[:en:Flute|Flute]] - [[:te:వేణువు|వేణువు]]''' # [[:en:French horn|French horn]] - # '''[[:en:Guitar|Guitar]] - [[:te:గిటారు|గిటారు]]''' # [[:en:Harmonica|Harmonica]] - [[:te:హార్మోనికా|హార్మోనికా]] # [[:en:|en:]] - # [[:en:Harp|Harp]] - # [[:en:Harpsichord|Harpsichord]] - # [[:en:Lyre|Lyre]] - # [[:en:Oboe|Oboe]] - # '''[[:en:Piano|Piano]] - [[:te:పియానో|పియానో]]''' # [[:en:Piccolo|Piccolo]] - # [[:en:Pipe organ|Pipe organ]] - # [[:en:Recorder (musical instrument)|Recorder (musical instrument)]] - # [[:en:Saxophone|Saxophone]] - # [[:en:Snare drum|Snare drum]] - # [[:en:Sousaphone|Sousaphone]] - # [[:en:Double bass|Double bass]] - # [[:en:String instrument|String instrument]] - # [[:en:Timpani|Timpani]] - # [[:en:Trombone|Trombone]] - # '''[[:en:Trumpet|Trumpet]] - ''' # [[:en:Tuba|Tuba]] - # [[:en:Vibraphone|Vibraphone]] - # [[:en:Viola|Viola]] - # '''[[:en:Violin|Violin]] - [[:te:వయొలిన్|వయొలిన్]]''' # [[:en:Xylophone|Xylophone]] - # [[:en:Zither|Zither]] - # [[:en:Mandolin|Mandolin]] - # [[:en:Lute|Lute]] - # [[:en:Wind instrument|Wind instrument]] - # [[:en:Woodwind instrument|Woodwind instrument]] - # [[:en:Bagpipes|Bagpipes]] - # [[:en:Percussion instrument|Percussion instrument]] - # [[:en:Cymbal|Cymbal]] - ====Specific musical works, 13==== ; Classical, 3 # [[:en:The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons (Vivaldi)]] - # [[:en:Symphony No. 5 (Beethoven)|Symphony No. 5 (Beethoven)]] - # [[:en:Symphony No. 9 (Beethoven)|Symphony No. 9 (Beethoven)]] - ; Opera, 6 # [[:en:Carmen|Carmen]] - # [[:en:Don Giovanni|Don Giovanni]] - # [[:en:Madama Butterfly|Madama Butterfly]] - # [[:en:The Magic Flute|The Magic Flute]] - # [[:en:Der Ring des Nibelungen|Der Ring des Nibelungen]] - # [[:en:La traviata|La traviata]] - ; Ballet, 1 # [[:en:Swan Lake|Swan Lake]] - ; Modern, 3 # [[:en:The Dark Side of the Moon|The Dark Side of the Moon]] - # [[:en:Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] - # [[:en:Thriller (Michael Jackson album)|Thriller (Michael Jackson album)]] - {{Div col end}} === Performing arts, 60 === {{Div col|cols=4}} ====Concepts, 6==== # [[:en:Performing arts|Performing arts]] - # [[:en:Acting|Acting]] - [[:te:నటన|నటన]] # [[:en:Audience|Audience]] - [[:te:ప్రేక్షకులు|ప్రేక్షకులు]] # [[:en:Theater (structure)|Theater (structure)]] - # [[:en:Joke|Joke]] - # [[:en:Parody|Parody]] - ====Forms, 54==== # [[:en:Acrobatics|Acrobatics]] - ## [[:en:Tightrope walking|Tightrope walking]] - ## [[:en:Trapeze|Trapeze]] - # [[:en:Circus|Circus]] - [[:te:సర్కస్|సర్కస్]] # [[:en:Magic (illusion)|Magic (illusion)]] - [[:te:ఇంద్రజాలం|ఇంద్రజాలం]] ## [[:en:Card manipulation|Card manipulation]] - ## [[:en:Escapology|Escapology]] - # [[:en:Musical theatre|Musical theatre]] - # [[:en:Operetta|Operetta]] - # [[:en:|en:]] - # [[:en:Performance art|Performance art]] - # [[:en:Clown|Clown]] - ;Dance, 20 # '''[[:en:Dance|Dance]] - [[:te:నాట్యము|నాట్యము]]''' # [[:en:Ballet|Ballet]] - # [[:en:Belly dance|Belly dance]] - # [[:en:Choreography|Choreography]] - [[:te:నృత్యరూపకల్పన|నృత్యరూపకల్పన]] # [[:en:Bossa nova|Bossa nova]] - # [[:en:Breakdancing|Breakdancing]] - # '''[[:en:Flamenco|Flamenco]] - ''' # [[:en:Folk dance|Folk dance]] - [[:te:జానపద నృత్యం|జానపద నృత్యం]] # [[:en:Foxtrot|Foxtrot]] - # [[:en:Hip hop|Hip hop]] - # [[:en:Jitterbug|Jitterbug]] - # [[:en:Jive (dance)|Jive (dance)]] - # [[:en:Mambo (dance)|Mambo (dance)]] - # [[:en:Modern dance|Modern dance]] - # [[:en:Pasodoble|Pasodoble]] - # [[:en:Quickstep|Quickstep]] - # '''[[:en:Samba|Samba]] - ''' # [[:en:Tango|Tango]] - [[:te:టాంగో (నృత్యం)|టాంగో (నృత్యం)]] # [[:en:Twist (dance)|Twist (dance)]] - # [[:en:Waltz|Waltz]] - ;Theatre, 22 # '''[[:en:Theatre|Theatre]] - ''' ## [[:en:Theatre of ancient Greece|Theatre of ancient Greece]] - ## [[:en:Amateur theatre|Amateur theatre]] - ## [[:en:Improvisational theatre|Improvisational theatre]] - # [[:en:Audition|Audition]] - # [[:en:Broadway theatre|Broadway theatre]] - # [[:en:Cabaret|Cabaret]] - # [[:en:Corps de ballet|Corps de ballet]] - # [[:en:Comedy|Comedy]] - # [[:en:Commedia dell'arte|Commedia dell'arte]] - # [[:en:Dialogue|Dialogue]] - [[:te:సంభాషణ|సంభాషణ]] # [[:en:Drama|Drama]] - # [[:en:Mystery play|Mystery play]] - # [[:en:Playwright|Playwright]] - # [[:en:Puppetry|Puppetry]] - # [[:en:Soliloquy|Soliloquy]] - # [[:en:Kabuki|Kabuki]] - <!--japanese theatre--> # [[:en:Peking opera|Peking opera]] - <!--chinese theatre--> # [[:en:Noh|Noh]] - <!--older japanese theatre--> # [[:en:Scenography|Scenography]] - # [[:en:Wayang|Wayang]] - <!--indonesian shadow puppets--> # [[:en:Tragedy|Tragedy]] - {{Div col end}} === Visual arts, 122 === {{Div col|cols=4}} # '''[[:en:Art|Art]] - ''' # [[:en:Visual arts|Visual arts]] - ====History of art, 50==== ;Early art, 8 # [[:en:Byzantine art|Byzantine art]] - # [[:en:Carolingian art|Carolingian art]] - # [[:en:Celtic art|Celtic art]] - # [[:en:Etruscan art|Etruscan art]] - # [[:en:Miniature (illuminated manuscript)|Miniature (illuminated manuscript)]] - # [[:en:Ottonian art|Ottonian art]] - # [[:en:Renaissance art|Renaissance art]] - # [[:en:Stained glass|Stained glass]] - ;Pre-modern art, 11 # [[:en:Academic art|Academic art]] - # [[:en:Baroque|Baroque]] - # [[:en:Classicism|Classicism]] - # [[:en:Düsseldorf school of painting|Düsseldorf school of painting]] - # [[:en:Dutch Golden Age painting|Dutch Golden Age painting]] - # [[:en:Empire style|Empire style]] - # [[:en:Gothic art|Gothic art]] - # [[:en:Mannerism|Mannerism]] - # [[:en:Realism (arts)|Realism (arts)]] - # [[:en:Romanesque art|Romanesque art]] - # [[:en:Rococo|Rococo]] - ;Modern art, 19 # [[:en:Modern art|Modern art]] - [[:te:ఆధునిక చిత్రకళ|ఆధునిక చిత్రకళ]] # [[:en:Abstract art|Abstract art]] - [[:te:నైరూప్య కళ|నైరూప్య కళ]] # [[:en:Abstract expressionism|Abstract expressionism]] - # [[:en:Art Deco|Art Deco]] - # [[:en:Art Nouveau|Art Nouveau]] - # [[:en:Bauhaus|Bauhaus]] - # [[:en:Constructivism (art)|Constructivism (art)]] - # [[:en:Cubism|Cubism]] - # [[:en:Dada|Dada]] - # [[:en:Expressionism|Expressionism]] - # [[:en:Futurism|Futurism]] - # [[:en:Impressionism|Impressionism]] - [[:te:ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిజం]] # [[:en:Kitsch|Kitsch]] - # [[:en:Neoclassicism|Neoclassicism]] - # [[:en:Pre-Raphaelite Brotherhood|Pre-Raphaelite Brotherhood]] - # [[:en:Post-Impressionism|Post-Impressionism]] - # [[:en:Suprematism|Suprematism]] - # [[:en:Surrealism|Surrealism]] - [[:te:సర్రియలిజం|సర్రియలిజం]] # [[:en:Symbolism (arts)|Symbolism (arts)]] - ;Contemporary art, 12 # [[:en:Contemporary art|Contemporary art]] - # [[:en:Fluxus|Fluxus]] - # [[:en:Kinetic art|Kinetic art]] - # [[:en:Land art|Land art]] - # [[:en:Minimalism|Minimalism]] - # [[:en:Neo-expressionism|Neo-expressionism]] - # [[:en:Conceptual art|Conceptual art]] - # [[:en:Op art|Op art]] - # [[:en:Outsider art|Outsider art]] - # [[:en:Pop art|Pop art]] - # [[:en:Postmodern art|Postmodern art]] - # [[:en:Transavantgarde|Transavantgarde]] - ====Artist's tools, 6==== # [[:en:Charcoal|Charcoal]] - [[:te:కర్ర బొగ్గు|కర్ర బొగ్గు]] # [[:en:Ink|Ink]] - [[:te:సిరా|సిరా]] # [[:en:Paint|Paint]] - # [[:en:Pencil|Pencil]] - [[:te:పెన్సిల్|పెన్సిల్]] # [[:en:Pigment|Pigment]] - [[:te:వర్ణకాలు|వర్ణకాలు]] # [[:en:Pen|Pen]] - [[:te:కలము|కలము]] ====Design, 3==== # [[:en:Design|Design]] - # [[:en:Graphic design|Graphic design]] - # [[:en:Web design|Web design]] - [[:te:వెబ్ డిజైన్|వెబ్ డిజైన్]] ====Concepts and forms, 39==== # [[:en:Body art|Body art]] - # '''[[:en:Calligraphy|Calligraphy]] - ''' # '''[[:en:Comics|Comics]] - [[:te:కామిక్స్|కామిక్స్]]''' # [[:en:Drawing|Drawing]] - [[:te:రేఖాచిత్రం|రేఖాచిత్రం]] # [[:en:Environmental art|Environmental art]] - # '''[[:en:Fashion|Fashion]] - ''' # [[:en:Handicraft|Handicraft]] - [[:te:హస్తకళ|హస్తకళ]] # '''[[:en:Painting|Painting]] - [[:te:చిత్రలేఖనం|చిత్రలేఖనం]]''' # [[:en:Palette (painting)|Palette (painting)]] - # [[:en:Portrait miniature|Portrait miniature]] - # '''[[:en:Pottery|Pottery]] - [[:te:మృణ్మయ పాత్రలు|మృణ్మయ పాత్రలు]]''' # '''[[:en:Sculpture|Sculpture]] - [[:te:శిల్పం|శిల్పం]]''' # [[:en:Video art|Video art]] - # [[:en:Collage|Collage]] - [[:te:కొల్లాజ్|కొల్లాజ్]] # [[:en:Manga|Manga]] - # [[:en:Graffiti|Graffiti]] - [[:te:గ్రాఫిటీ|గ్రాఫిటీ]] # [[:en:Illustration|Illustration]] - [[:te:ఇలస్ట్రేషన్|ఇలస్ట్రేషన్]] # [[:en:Mosaic|Mosaic]] - # [[:en:Oil painting|Oil painting]] - [[:te:తైల చిత్రలేఖనం|తైల చిత్రలేఖనం]] # [[:en:Origami|Origami]] - [[:te:ఒరిగమి|ఒరిగమి]] # [[:en:Watercolor painting|Watercolor painting]] - [[:te:నీటి వర్ణ చిత్రాలు|నీటి వర్ణ చిత్రాలు]] ; Film, 18 # '''[[:en:Film|Film]] - [[:te:సినిమా|సినిమా]]''' # [[:en:Movie theater|Movie theater]] - # '''[[:en:Animation|Animation]] - [[:te:యానిమేషన్|యానిమేషన్]]''' ## '''[[:en:Anime|Anime]] - ''' ## [[:en:Computer animation|Computer animation]] - # [[:en:Color motion picture film|Color motion picture film]] - # [[:en:Short film|Short film]] - # [[:en:Silent film|Silent film]] - # [[:en:Filmmaking|Filmmaking]] - ## [[:en:Cinematography|Cinematography]] - [[:te:సినిమాటోగ్రఫీ|సినిమాటోగ్రఫీ]] ## [[:en:Film editing|Film editing]] - ## [[:en:Foley (filmmaking)|Foley (filmmaking)]] - ## [[:en:Special effect|Special effect]] - ## [[:en:Studio system|Studio system]] - ## [[:en:Technicolor|Technicolor]] - # [[:en:Bollywood|Bollywood]] - [[:te:బాలీవుడ్|బాలీవుడ్]] # [[:en:Cannes Film Festival|Cannes Film Festival]] - [[:te:కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్]] # [[:en:Academy Awards|Academy Awards]] - [[:te:అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ పురస్కారాలు]] ====Specific works, 21==== ;Painting, 8 # [[:en:The Blue Boy|The Blue Boy]] - # [[:en:The Death of Socrates|The Death of Socrates]] - # [[:en:Mona Lisa|Mona Lisa]] - [[:te:మోనాలిసా|మోనాలిసా]] # [[:en:The Night Watch|The Night Watch]] - # [[:en:The Scream|The Scream]] - # [[:en:The Last Supper (Leonardo da Vinci)|The Last Supper (Leonardo da Vinci)]] - # [[:en:The Starry Night|The Starry Night]] - # [[:en:Guernica (Picasso)|Guernica (Picasso)]] - [[:te:గుయెర్నికా (చిత్రం)|గుయెర్నికా (చిత్రం)]] ;Sculpture, 4 # [[:en:The Thinker|The Thinker]] - # [[:en:David (Michelangelo)|David (Michelangelo)]] - [[:te:డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)|డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)]] # [[:en:Manneken Pis|Manneken Pis]] - # [[:en:The Little Mermaid (statue)|The Little Mermaid (statue)]] - # [[:en:Venus de Milo|Venus de Milo]] - ;Films, 9 # [[:en:Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)|Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)]] - # [[:en:Citizen Kane|Citizen Kane]] - # [[:en:Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia (film)]] - # [[:en:The Sound of Music (film)|The Sound of Music (film)]] - [[:te:ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్|ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్]] # [[:en:Casablanca (film)|Casablanca (film)]] - # [[:en:Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind (film)]] - # [[:en:2001: A Space Odyssey (film)|2001: A Space Odyssey (film)]] - [[:te:2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ|2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ]] # [[:en:Star Wars|Star Wars]] - # [[:en:The Godfather|The Godfather]] - [[:te:ది గాడ్‌ఫాదర్|ది గాడ్‌ఫాదర్]] {{Div col end}} [[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|పదివేల వ్యాసాలు]] gll4cplct0c8d6rc4w9g7iz40qklwde 4955270 4955269 2026-09-09T08:49:24Z Pranayraj1985 29393 /* Music genres/forms, 66 */ 4955270 wikitext text/x-wiki == కళలు , 600 == :: ''[[metawiki:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People|meta:List of articles every Wikipedia should have/Expanded/People]] నుంచి స్వీకరించినది''. === Basics, 1 === {{Div col|cols=4}} # '''[[:en:The arts|The arts]] - ''' {{Div col end}} === Architecture, 124 === <small>See also Tecnology>Construction section</small> <!--For styles, see under "Visual arts". For structures, see under "structural engineering"--> {{Div col|cols=4}} ====Basics, 7 ==== # '''[[:en:Architecture|Architecture]] - [[:te:భవన నిర్మాణ శాస్త్రం|భవన నిర్మాణ శాస్త్రం]]''' # [[:en:Sacred architecture|Sacred architecture]] - [[పవిత్ర నిర్మాణం]] # [[:en:Architectural style|Architectural style]] - [[నిర్మాణ శైలి]] # [[:en:Architectural theory|Architectural theory]] - [[నిర్మాణ సిద్ధాంతం]] # [[:en:Byzantine architecture|Byzantine architecture]] - [[బైజాంటైన్ వాస్తుశిల్పం]] # [[:en:Gothic architecture|Gothic architecture]] - [[గోతిక్ వాస్తుశిల్పం]] # [[:en:Landscape architecture|Landscape architecture]] - [[ప్రకృతి దృశ్య నిర్మాణం]] ====Specific structures and ensembles, 117==== ;Africa, 13 # [[:en:Abu Simbel temples|Abu Simbel temples]] - [[అబూ సింబెల్]]<!--Egypt--> # [[:en:Aït Benhaddou|Aït Benhaddou]] - [[అయిత్ బెన్హద్దౌ]]<!--Morocco--> # [[:en:Aswan Dam|Aswan Dam]] - [[:te:అస్వాన్ డ్యాం|అస్వాన్ డ్యాం]]<!--Egypt--> # [[:en:Bibliotheca Alexandrina|Bibliotheca Alexandrina]] - [[బిబ్లియోథెకా అలెగ్జాండ్రినా]]<!--Egypt--> # '''[[:en:Giza Necropolis|Giza Necropolis]] - [[గిజా పిరమిడ్ కాంప్లెక్స్]] ''' # [[:en:Great Mosque of Djenné|Great Mosque of Djenné]] - [[గ్రేట్ మసీదు ఆఫ్ జెన్నె]]<!--Mali--> # [[:en:Great Sphinx of Giza|Great Sphinx of Giza]] - [[గ్రేట్ స్ఫింక్స్ ఆఫ్ గిజా]] # [[:en:Karnak|Karnak]] - [[కర్ణక్]]<!--Egypt--> # [[:en:Luxor Temple|Luxor Temple]] - [[లక్సోర్ దేవాలయం]]<!--Egypt--> # [[:en:Lalibela|Lalibela]] - [[లాలిబెలా]]<!--Ethiopia--> # [[:en:Saint Catherine's Monastery|Saint Catherine's Monastery]] - [[సెయింట్ కేథరీన్ మొనాస్టరీ]]<!--Egypt--> # [[:en:Temple of Edfu|Temple of Edfu]] - [[ఎడ్ఫు దేవాలయం]]<!--Egypt--> # [[:en:Great Zimbabwe|Great Zimbabwe]] - [[గ్రేట్ జింబాబ్వే]] <!--Zimbabwe--> ;Americas, 18 # [[:en:Chichen Itza|Chichen Itza]] - [[:te:చిచేన్ ఇట్జా|చిచేన్ ఇట్జా]]<!--Mexico--> # [[:en:Chrysler Building|Chrysler Building]] - [[క్రిస్లర్ భవనం]] # '''[[:en:Empire State Building|Empire State Building]] - [[ఎంపైర్ స్టేట్ బిల్డింగ్]] # [[:en:Fallingwater|Fallingwater]] - [[ఫాలింగ్‌వాటర్]] <!--USA--> # [[:en:Flatiron Building|Flatiron Building]] - [[ఫ్లాటిరాన్ భవనం]]<!--USA--> # [[:en:Getty Center|Getty Center]] - [[గెట్టి సెంటర్]]<!--USA--> # [[:en:Solomon R. Guggenheim Museum|Solomon R. Guggenheim Museum]] - [[సోలమన్ ఆర్. గుగ్గెన్‌హైమ్ మ్యూజియం]] <!--USA--> # [[:en:Maracanã Stadium|Maracanã Stadium]] - [[మరకానా స్టేడియం]] <!--Brazil--> # [[:en:Machu Picchu|Machu Picchu]] - [[:te:మాచు పిచ్చు|మాచు పిచ్చు]] <!--Peru--> # [[:en:Mexico City Metropolitan Cathedral|Mexico City Metropolitan Cathedral]] - [[మెక్సికో సిటీ మెట్రోపాలిటన్ కేథడ్రల్]] # [[:en:Naqsh-e Jahan Square|Naqsh-e Jahan Square]] - [[నక్ష్-ఇ జహాన్ స్క్వేర్]]<!--Iran--> # [[:en:National Congress of Brazil|National Congress of Brazil]] - [[బ్రెజిల్ నేషనల్ కాంగ్రెస్]]<!--Brazil--> # [[:en:Willis Tower|Willis Tower]] - [[:te:విల్లిస్ టవర్|విల్లిస్ టవర్]]<!--USA--> # '''[[:en:Statue of Liberty|Statue of Liberty]] - [[:te:స్వేచ్ఛా ప్రతిమ|స్వేచ్ఛా ప్రతిమ]]''' # [[:en:Pyramid of the Sun|Pyramid of the Sun]] - [[పిరమిడ్ ఆఫ్ ది సన్]]<!--Mexico--> # [[:en:Uxmal|Uxmal]] - [[ఉక్స్మల్]]<!--Mexico--> # [[:en:World Trade Center (1973–2001)|World Trade Center (1973–2001)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (1973–2001)]]<!--USA--> # [[:en:World Trade Center (2001–present)|World Trade Center (2001–present)]] - [[వరల్డ్ ట్రేడ్ సెంటర్ (2001-ప్రస్తుతం)]]<!--USA--> ;Asia, 30 # '''[[:en:Angkor Wat|Angkor Wat]] - [[:te:ఆంగ్‌కోర్ వాట్|ఆంగ్‌కోర్ వాట్]]'''<!--Cambodia--> # [[:en:Arg e Bam|Arg e Bam]] - [[ఆర్గ్ ఇ బామ్]] <!--Iran--> # [[:en:Badshahi Mosque|Badshahi Mosque]] - [[బాద్షాహీ మసీదు]] <!--Pakistan--> # [[:en:Bagan|Bagan]] - [[బగాన్]] <!--Burma--> # [[:en:Borobudur|Borobudur]] - [[:te:బోరోబుదూర్|బోరోబుదూర్]]<!--Indonesia--> # [[:en:Burj Khalifa|Burj Khalifa]] - [[:te:బుర్జ్ ఖలీఫా|బుర్జ్ ఖలీఫా]]<!--Dubai--> # [[:en:Burj Al Arab|Burj Al Arab]] - [[బుర్జ్ అల్ అరబ్]]<!--Dubai--> # [[:en:Chinese garden|Chinese garden]] - [[చైనీస్ గార్డెన్]]<!--China--> # [[:en:Chogha Zanbil|Chogha Zanbil]] - [[చోఘా జాన్బిల్]] <!--Iran--> # [[:en:Forbidden City|Forbidden City]] - [[:te:ఫర్బిడెన్ సిటీ|ఫర్బిడెన్ సిటీ]]<!--China--> # '''[[:en:Great Wall of China|Great Wall of China]] - [[:te:చైనా మహా కుడ్యము|చైనా మహా కుడ్యము]]''' # [[:en:Hawa Mahal|Hawa Mahal]] - [[:te:హవా మహల్|హవా మహల్]]<!--India--> # [[:en:Himeji Castle|Himeji Castle]] - [[హిమేజీ కాజిల్]]<!--Japan--> # [[:en:Hōryū-ji|Hōryū-ji]] - [[హోరు-జీ]]<!--Japan--> # [[:en:Itsukushima Shrine|Itsukushima Shrine]] - [[ఇత్సుకుషిమా పుణ్యక్షేత్రం]]<!--Japan--> # [[:en:Khajuraho (town)|Khajuraho (town)]] - [[ఖజురహో]] <!--India--> # [[:en:Krak des Chevaliers|Krak des Chevaliers]] - [[క్రాక్ డెస్ చేవాలియర్స్]]<!--Syria--> # [[:en:Great Mosque of Mecca|Great Mosque of Mecca]] - [[:te:మస్జిదుల్ హరామ్|మస్జిదుల్ హరామ్]]<!--Saudi Arabia--> # [[:en:Ming tombs|Ming tombs]] - [[మింగ్ సమాధులు]] <!--China--> # [[:en:Mogao Caves|Mogao Caves]] - [[మొగావో గుహలు]] <!--China--> # [[:en:Petra|Petra]] - [[:te:పెట్రా|పెట్రా]]<!--Jordan--> # [[:en:Potala Palace|Potala Palace]] - [[పోటాలా ప్యాలెస్]] <!--Tibet--> # [[:en:Prambanan|Prambanan]] - [[ప్రంబనన్ ఆలయం]] <!--Indonesia--> # [[:en:Red Fort|Red Fort]] - [[:te:ఎఱ్ఱకోట|ఎఱ్ఱకోట]]<!--India--> # [[:en:Registan|Registan]] - [[రిజిస్తాన్ స్క్వేర్]]<!--Uzbekistan--> # [[:en:Shwedagon Pagoda|Shwedagon Pagoda]] - [[ష్వెడగన్ పగోడా]]<!--Myanmar--> # '''[[:en:Taj Mahal|Taj Mahal]] - [[:te:తాజ్ మహల్|తాజ్ మహల్]]'''<!--India--> # [[:en:Qufu|Qufu]] - [[ఖుఫు (నగరం)]] <!--China--> # [[:en:Terracotta Army|Terracotta Army]] - [[టెర్రకోట సైన్యం]]<!--China--> # [[:en:Umayyad Mosque|Umayyad Mosque]] - [[ఉమయ్యద్ మసీదు]] <!--Syria--> ;Europe, 47 # [[:en:Acropolis of Athens|Acropolis of Athens]] - [[అక్రోపోలిస్ ఆఫ్ ఏథెన్స్]] # [[:en:Alhambra|Alhambra]] - [[అల్హంబ్రా]] <!--Spain--> # [[:en:Alexander Nevsky Cathedral, Sofia|Alexander Nevsky Cathedral, Sofia]] - [[సెయింట్ అలెగ్జాండర్ నెవ్స్కీ కేథడ్రల్, సోఫియా]] <!--Bulgaria--> # [[:en:Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar|Cathedral-Basilica of Our Lady of the Pillar]] - [[కేథడ్రల్-బాసిలికా ఆఫ్ అవర్ లేడీ ఆఫ్ ది పిల్లర్]] <!--Spain--> # [[:en:Belvedere, Vienna|Belvedere, Vienna]] - [[:te:బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)|బెల్వెడెరే (ప్యాలెస్)]] <!--Austria--> # [[:en:Buckingham Palace|Buckingham Palace]] - [[బకింగ్‌హామ్ ప్యాలెస్]] <!--UK--> # [[:en:Capitoline Hill|Capitoline Hill]] - [[కాపిటోలిన్ హిల్]] <!--Italy--> # [[:en:Santiago de Compostela Cathedral|Santiago de Compostela Cathedral]] - [[శాంటియాగో డి కంపోస్టెలా కేథడ్రల్]] <!--Spain--> # [[:en:Catherine Palace|Catherine Palace]] - [[కేథరీన్ ప్యాలెస్]] <!--Russia--> # [[:en:Cave of Altamira|Cave of Altamira]] - [[అల్టామిరా గుహ]] <!--Spain--> # [[:en:Chartres Cathedral|Chartres Cathedral]] - [[చార్ట్రెస్ కేథడ్రల్]] <!--France--> # [[:en:Cologne Cathedral|Cologne Cathedral]] - [[కొలోన్ కేథడ్రల్]]<!--Germany--> # '''[[:en:Colosseum|Colosseum]] - [[:te:కొలోస్సియం|కొలోస్సియం]]'''<!--Italy--> # [[:en:Doge's Palace|Doge's Palace]] - [[డోగేస్ ప్యాలెస్]] <!--Italy--> # '''[[:en:Eiffel Tower|Eiffel Tower]] - [[:te:ఈఫిల్ టవర్|ఈఫిల్ టవర్]]'''<!--France--> # [[:en:El Escorial|El Escorial]] - [[ఎల్ ఎస్కోరియల్]] <!--Spain--> # [[:en:Florence Cathedral|Florence Cathedral]] - [[ఫ్లోరెన్స్ కేథడ్రల్]] # [[:en:Guggenheim Museum Bilbao|Guggenheim Museum Bilbao]] - [[గగ్గెన్‌హీమ్ మ్యూజియం బిల్బావో]] <!--Spain--> # '''[[:en:Hagia Sophia|Hagia Sophia]] - [[హగియా సోఫియా]]'''<!--Turkey--> # [[:en:Hungarian Parliament Building|Hungarian Parliament Building]] -[[హంగేరియన్ పార్లమెంటు భవనం]] <!--Hungary--> # [[:en:Kazan Cathedral, Saint Petersburg|Kazan Cathedral, Saint Petersburg]] - [[కజాన్ కేథడ్రల్, సెయింట్ పీటర్స్‌బర్గ్]] <!--Russia--> # [[:en:Leaning Tower of Pisa|Leaning Tower of Pisa]] - [[:te:పీసా టవర్|పీసా టవర్]] # [[:en:Milan Cathedral|Milan Cathedral]] - [[మిలన్ కేథడ్రల్]] # [[:en:Le Mont Saint-Michel|Le Mont Saint-Michel]] - [[మాంట్-సెయింట్-మిచెల్]]<!--France--> # [[:en:Moscow Kremlin|Moscow Kremlin]] - [[క్రెమ్లిన్]] # [[:en:Mount Athos|Mount Athos]] - [[మౌంట్ అథోస్]] <!--Greece--> # [[:en:Mudéjar Architecture of Aragon|Mudéjar Architecture of Aragon]] - [[ఆరగాన్ ముడేజార్ వాస్తుశిల్పం]] <!--Spain--> # [[:en:Notre-Dame de Paris|Notre-Dame de Paris]] - [[నోట్రే-డామ్ డి పారిస్]] <!-- France --> # [[:en:Neuschwanstein Castle|Neuschwanstein Castle]] - [[న్యూష్వాన్‌స్టెయిన్ కోట]] <!--Germany--> # [[:en:Oslo Opera House|Oslo Opera House]] - [[ఓస్లో ఒపేరా హౌస్]] <!--Norway--> # [[:en:Palazzo Pitti|Palazzo Pitti]] - [[పాలాజ్జో పిట్టి]] <!--Italy--> # '''[[:en:Parthenon|Parthenon]] - [[పార్థినాన్]]''' # [[:en:Pantheon, Rome|Pantheon, Rome]] - [[:te:పాంథియోన్, రోమ్|పాంథియోన్, రోమ్]]<!--Italy--> # [[:en:Peterhof Palace|Peterhof Palace]] - [[పీటర్‌హాఫ్ ప్యాలెస్]] <!--Russia--> # [[:en:Sanctuary of Our Lady of Lourdes|Sanctuary of Our Lady of Lourdes]] - [[అవర్ లేడీ ఆఫ్ లౌర్దేస్ అభయారణ్యం]] <!--France--> # [[:en:Sagrada Família|Sagrada Família]] - [[సగ్రడా కుటుంబం]] <!--Spain--> # [[:en:Saint Basil's Cathedral|Saint Basil's Cathedral]] - [[సెయింట్ బాసిల్ కేథడ్రల్]] <!--Russia--> # '''[[:en:St. Peter's Basilica|St. Peter's Basilica]] - [[సెయింట్ పీటర్స్ బసిలికా]]'''<!--Italy/Vatican--> # [[:en:Sistine Chapel|Sistine Chapel]] - [[సిస్టీన్ చాపెల్]] # [[:en:Stonehenge|Stonehenge]] - [[స్టోన్‌హెంజ్]] <!--UK--> # [[:en:Topkapı Palace|Topkapı Palace]] - [[టోప్‌కాపి ప్యాలెస్]] <!--Turkey--> # [[:en:Palace of Versailles|Palace of Versailles]] - [[వెర్సైల్లెస్ ప్యాలెస్]] # [[:en:Camino de Santiago|Camino de Santiago]] - [[కామినో డి శాంటియాగో]] <!--Francia/Spain/Europe--> # [[:en:Wembley Stadium (1923)|Wembley Stadium (1923)]] - [[వెంబ్లీ స్టేడియం (1923)]] <!--UK--> # [[:en:Palace of Westminster|Palace of Westminster]] - [[వెస్ట్‌మిన్‌స్టర్ ప్యాలెస్]]<!--UK--> # [[:en:Windsor Castle|Windsor Castle]] - [[విండ్సర్ కోట]] <!--UK--> # [[:en:Winter Palace|Winter Palace]] - [[వింటర్ ప్యాలెస్]] <!--Russia--> ;Oceania, 1 # [[:en:Sydney Opera House|Sydney Opera House]] - [[:te:సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్|సిడ్నీ ఒపేరా హౌస్]] ; Seven Wonders of the World, 8 # [[:en:Seven Wonders of the Ancient World|Seven Wonders of the Ancient World]] - [[:te:ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు|ఏడు పురాతన ప్రపంచ అద్భుతాలు]] ## [[:en:Colossus of Rhodes|Colossus of Rhodes]] - [[కోలోసస్ ఆఫ్ రోడ్స్]] ## [[:en:Great Pyramid of Giza|Great Pyramid of Giza]] - [[గ్రేట్ పిరమిడ్ ఆఫ్ గిజా]] ## [[:en:Hanging Gardens of Babylon|Hanging Gardens of Babylon]] - [[హాంగింగ్ గార్డెన్స్ ఆఫ్ బాబిలోన్]] ## [[:en:Lighthouse of Alexandria|Lighthouse of Alexandria]] - [[లైట్‌హౌస్ ఆఫ్ అలెగ్జాండ్రియా]] ## [[:en:Mausoleum at Halicarnassus|Mausoleum at Halicarnassus]] - [[హాలికర్నాసస్ వద్ద సమాధి]] ## [[:en:Statue of Zeus at Olympia|Statue of Zeus at Olympia]] - [[:te:జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా|జీయాస్ విగ్రహం-ఒలింపియా]] ## [[:en:Temple of Artemis|Temple of Artemis]] - [[ఆర్టెమిస్ దేవాలయం]] {{Div col end}} === సాహిత్యం, 133 === <!--No need to italicize, as this list is about the articles, not the books themselves.--> {{Div col|cols=4}} # '''[[:en:Literature|Literature]] - [[:te:సాహిత్యం|సాహిత్యం]]''' ## [[:en:Ancient literature|Ancient literature]] - [[ప్రాచీన సాహిత్యం]] ### [[:en:Byzantine literature|Byzantine literature]] - [[బైజాంటైన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Latin literature|Latin literature]] - [[లాటిన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:English literature|English literature]] - [[ఆంగ్ల సాహిత్యం]] ### [[:en:American literature|American literature]] - [[అమెరికన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Australian literature|Australian literature]] - [[ఆస్ట్రేలియన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:British literature|British literature]] - [[బ్రిటిష్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Canadian literature|Canadian literature]] - [[కెనడియన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Irish literature|Irish literature]] - [[ఐరిష్ సాహిత్యం]] ## [[:en:African literature|African literature]] - [[ఆఫ్రికన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Egyptian literature|Egyptian literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Arabic literature|Arabic literature]] - [[అరబిక్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Chinese literature|Chinese literature]] - [[చైనీస్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Hebrew literature|Hebrew literature]] - [[హీబ్రూ సాహిత్యం]] ## [[:en:Indian literature|Indian literature]] - [[భారతీయ సాహిత్యం]] ## [[:en:Japanese literature|Japanese literature]] - [[జపనీస్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Persian literature|Persian literature]] - [[పర్షియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Turkish literature|Turkish literature]] - [[టర్కిష్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Czech literature|Czech literature]] - [[చెక్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Dutch-language literature|Dutch-language literature]] - [[డచ్ భాషా సాహిత్యం]] ## [[:en:German literature|German literature]] - [[జర్మన్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Austrian literature|Austrian literature]] - [[ఆస్ట్రియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Greek literature|Greek literature]] - [[గ్రీకు సాహిత్యం]] ## [[:en:French literature|French literature]] - [[ఫ్రెంచ్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Belgian literature|Belgian literature]] - [[బెల్జియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Italian literature|Italian literature]] - [[ఇటాలియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Polish literature|Polish literature]] - [[పోలిష్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Portuguese literature|Portuguese literature]] - [[పోర్చుగీస్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Spanish literature|Spanish literature]] - [[స్పానిష్ సాహిత్యం]] ### [[:en:Latin American literature|Latin American literature]] - [[లాటిన్ అమెరికన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Romanian literature|Romanian literature]] - [[రొమేనియన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Russian literature|Russian literature]] - [[రష్యన్ సాహిత్యం]] ## [[:en:Literary modernism|Literary modernism]] - [[ఆధునికవాద సాహిత్యం]] # '''[[:en:Fiction|Fiction]] - [[ఫిక్షన్]]''' ## '''[[:en:Prose|Prose]] - [[గద్యం]] ''' ## [[:en:Legend|Legend]] - [[లెజెండు]] ## [[:en:Satire|Satire]] - [[వ్యంగ్యం]] ### '''[[:en:Novel|Novel]] - [[:te:నవలా సాహిత్యము|నవలా సాహిత్యము]]''' ### [[:en:Short story|Short story]] - [[:te:తెలుగు కథ|తెలుగు కథ]] # '''[[:en:Book|Book]] - [[:te:పుస్తకము|పుస్తకము]]''' # '''[[:en:Encyclopedia|Encyclopedia]] - [[:te:విజ్ఞాన సర్వస్వము|విజ్ఞాన సర్వస్వము]]''' # '''[[:en:Poetry|Poetry]] - [[:te:కవి|కవి]]''' ## [[:en:Epic poetry|Epic poetry]] - [[పురాణ కవిత్వం]] ## [[:en:Haiku|Haiku]] - [[హైకూ]] ## [[:en:Sonnet|Sonnet]] - [[సొనెట్]] # [[:en:Literary theory|Literary theory]] - [[సాహిత్య సిద్ధాంతం]] ## [[:en:Poetics|Poetics]] - [[పోయెటిక్స్]] ## [[:en:Stylistics|Stylistics]] - [[శైలిశాస్త్రం]] ## [[:en:New Criticism|New Criticism]] - [[నూతన విమర్శ]] # [[:en:Literary genre|Literary genre]] - [[సాహిత్య ప్రక్రియ]] ## [[:en:Children's literature|Children's literature]] - ## [[:en:Detective fiction|Detective fiction]] - [[డిటెక్టివ్ ఫిక్షన్]] ## [[:en:Genre fiction|Genre fiction]] - [[జానర్ ఫిక్షన్]] ## [[:en:Science fiction|Science fiction]] - [[:te:వైజ్ఞానిక కల్పన|వైజ్ఞానిక కల్పన]] ## [[:en:Young adult fiction|Young adult fiction]] - [[యంగ్ అడల్ట్ లిటరేచర్]] # [[:en:Fable|Fable]] - [[కల్పిత కథ]] # [[:en:Fairy tale|Fairy tale]] - [[అద్భుత కథ]] # [[:en:Fantasy|Fantasy]] - [[ఫాంటసీ]] # [[:en:Thesaurus|Thesaurus]] - [[పర్యాయపద నిఘంటువు]] ====సాహిత్య రచనలు, 58==== # '''[[:en:The Art of War|The Art of War]] - [[ది ఆర్ట్ ఆఫ్ వార్]]''' # [[:en:Code of Hammurabi|Code of Hammurabi]] - [[హమ్మురాబి కోడ్]] # [[:en:Euclid's Elements|Euclid's Elements]] - [[యూక్లిడ్స్ ఎలిమెంట్స్]] # [[:en:Eugene Onegin|Eugene Onegin]] - [[యూజీన్ ఒనెగిన్]] # [[:en:Hamlet|Hamlet]] - [[హ్యామ్లెట్]] # [[:en:Republic (Plato)|Republic (Plato)]] - [[రిపబ్లిక్ (ప్లాటో)]] # [[:en:The Prince|The Prince]] - [[ది ప్రిన్స్ (గ్రంథం)]] # '''[[:en:One Thousand and One Nights|One Thousand and One Nights]] - [[:te:అలీఫ్ లైలా|అలీఫ్ లైలా]]''' # '''[[:en:Dream of the Red Chamber|Dream of the Red Chamber]] - [[డ్రీమ్ ఆఫ్ ది రెడ్ ఛాంబర్]]''' # [[:en:Don Quixote|Don Quixote]] - [[డాన్ కీహోటే]] # [[:en:The Lord of the Rings|The Lord of the Rings]] - [[:te:లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్|లార్డ్ ఆఫ్ ది రింగ్స్]] # '''[[:en:The Tale of Genji|The Tale of Genji]] - [[ది టేల్ ఆఫ్ జెంజీ]]''' # '''[[:en:Epic of Gilgamesh|Epic of Gilgamesh]] - [[ఎపిక్ అఫ్ గిల్గామేష్]]''' # '''[[:en:Iliad|Iliad]] - [[:te:ఇలియడ్|ఇలియడ్]]''' # [[:en:Journey to the West|Journey to the West]] - [[జర్నీ టు ది వెస్ట్]] # '''[[:en:Mahabharata|Mahabharata]] - [[:te:మహా భారతము|మహా భారతము]]''' # [[:en:Odyssey|Odyssey]] - [[ఒడిస్సీ (నవల)]] # [[:en:Parzival|Parzival]] - [[పార్జివాల్]] # [[:en:Romance of the Three Kingdoms|Romance of the Three Kingdoms]] - [[రొమాన్స్ ఆఫ్ ది త్రీ కింగ్‌డమ్]] # '''[[:en:Shahnameh|Shahnameh]] - [[:te:షాహ్ నామా|షాహ్ నామా]]''' # [[:en:Water Margin|Water Margin]] - [[వాటర్ మార్జిన్]] # [[:en:Dead Sea Scrolls|Dead Sea Scrolls]] - [[డెడ్ సీ స్క్రోల్స్]] # [[:en:I Ching|I Ching]] - [[ఐ చింగ్]] # [[:en:Septuagint|Septuagint]] - [[సెప్టాజింట్]] # [[:en:Goethe's Faust|Goethe's Faust]] - [[గోథేస్ ఫౌస్ట్]] # [[:en:Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannica]] - [[:te:బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము|బ్రిటానికా విజ్ఞాన సర్వస్వము]] # [[:en:Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica]] -[[ఫిలాసఫీ నేచురల్ ప్రిన్సిపియా మ్యాథమెటిక]] # [[:en:On the Origin of Species|On the Origin of Species]] - [[ఆన్ ది ఆరిజిన్ ఆఫ్ స్పీసిస్]] # [[:en:Oxford English Dictionary|Oxford English Dictionary]] - [[ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ]] # [[:en:Gulliver's Travels|Gulliver's Travels]] - [[గలివర్స్ ట్రావెల్స్]] # [[:en:King Lear|King Lear]] - [[కింగ్ లియర్]] # [[:en:Macbeth|Macbeth]] - [[మాక్‌బెత్]] # [[:en:A Midsummer Night's Dream|A Midsummer Night's Dream]] - [[ఎ మిడ్‌సమ్మర్ నైట్స్ డ్రీమ్]] # [[:en:Othello|Othello]] - [[ఒథెల్లో]] # [[:en:Robinson Crusoe|Robinson Crusoe]] - [[రాబిన్సన్ క్రూసో]] # [[:en:Romeo and Juliet|Romeo and Juliet]] - [[రోమియో అండ్ జూలియట్ (నాటకం)]] # [[:en:Alice's Adventures in Wonderland|Alice's Adventures in Wonderland]] - [[ఆలిస్ అడ్వెంచర్స్ ఇన్ వండర్‌ల్యాండ్]] # [[:en:Anna Karenina|Anna Karenina]] - [[అన్నా కరెనీనా]] # [[:en:The Brothers Karamazov|The Brothers Karamazov]] - [[ది బ్రదర్స్ కరమజోవ్]] # [[:en:The Catcher in the Rye|The Catcher in the Rye]] - [[ది క్యాచర్ ఇన్ ది రై]] # [[:en:The Chronicles of Narnia|The Chronicles of Narnia]] - [[ది క్రానికల్స్ ఆఫ్ నార్నియా]] # [[:en:Crime and Punishment|Crime and Punishment]] - [[క్రైం అండ్ పనిష్మెంట్]] # [[:en:Frankenstein|Frankenstein]] - [[ఫ్రాంకెన్‌స్టెయిన్]] # [[:en:Les Misérables|Les Misérables]] - [[లెస్ మిజరబుల్స్]] # [[:en:The Little Prince|The Little Prince]] - [[ది లిటిల్ ప్రిన్స్]] # [[:en:Moby-Dick|Moby-Dick]] - [[మోబీ-డిక్]] # [[:en:Nineteen Eighty-Four|Nineteen Eighty-Four]] - [[నైన్టీన్ ఎయిటీ-ఫోర్]] # [[:en:The Old Man and the Sea|The Old Man and the Sea]] - [[ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ]] # [[:en:One Hundred Years of Solitude|One Hundred Years of Solitude]] - [[వన్ హండ్రెడ్ ఇయర్స్ ఆఫ్ సోలిట్యూడ్]] # [[:en:Pride and Prejudice|Pride and Prejudice]] - [[ప్రైడ్ అండ్ ప్రెజుడిస్]] # [[:en:Ulysses (novel)|Ulysses (novel)]] - [[యులిసెస్ (నవల)]] # [[:en:Waiting for Godot|Waiting for Godot]] - [[వెయిటింగ్ ఫర్ గోడోట్]] # [[:en:War and Peace|War and Peace]] - [[వార్ అండ్ పీస్]] # [[:en:Asterix|Asterix]] - [[ఆస్టెరిక్స్]] # [[:en:Aeneid|Aeneid]] - [[ఎనిడ్]] # [[:en:Metamorphoses|Metamorphoses]] - [[మెటామార్ఫోసెస్]] # [[:en:Divine Comedy|Divine Comedy]] - [[డివైన్ కామెడీ]] # [[:en:Nibelungenlied|Nibelungenlied]] - [[నిబెలుంగెన్‌లీడ్]] ====Fictional worlds, 15==== # [[:en:Centaur|Centaur]] - [[సెంటార్]] # [[:en:Chimera (mythology)|Chimera (mythology)]] - [[చిమెరా]] # [[:en:Demon|Demon]] - [[డెమోన్]] # [[:en:Dragon|Dragon]] - [[:te:డ్రాగన్|డ్రాగన్]] # [[:en:Fairy|Fairy]] - [[ఫెయిరీ]] # [[:en:Ghost|Ghost]] - [[:te:దెయ్యం|దెయ్యం]] # [[:en:Jinn|Jinn]] - [[జిన్]] # [[:en:Loch Ness Monster|Loch Ness Monster]] - [[లోచ్ నెస్ మాన్స్టర్]] # [[:en:Mermaid|Mermaid]] - [[:te:జల కన్యలు|జల కన్యలు]] # [[:en:Pegasus|Pegasus]] - [[పెగాసస్ (పురాణం)]] # [[:en:Unicorn|Unicorn]] - [[యూనికార్న్]] # [[:en:Vampire|Vampire]] - [[వాంపైర్]] # [[:en:Werewolf|Werewolf]] - [[ఫెయిరీ]] # [[:en:Atlantis|Atlantis]] - [[అట్లాంటిస్]] # [[:en:Utopia|Utopia]] - [[యుటోపియా]] {{Div col end}} === Music, 161 === {{Div col|cols=4}} ====Basics, 23 ==== # '''[[:en:Music|Music]] - [[:te:భారతీయ సంగీతము|భారతీయ సంగీతము]]''' ## [[:en:Choir|Choir]] - [[కోయిర్]] ## [[:en:Interval (music)|Interval (music)]] - [[అంతరం (సంగీతం)]] ## [[:en:Major scale|Major scale]] - [[మేజర్ స్కేల్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Minor scale|Minor scale]] - [[మైనర్ స్కేల్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Musical improvisation|Musical improvisation]] - [[సంగీత మెరుగుదల]] ## [[:en:Scale (music)|Scale (music)]] - [[స్కేల్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Orchestra|Orchestra]] - [[ఆర్కెస్ట్రా]] ## [[:en:Rhythm|Rhythm]] - [[:te:లయ|లయ]] # [[:en:Singing|Singing]] - [[:te:గానం|గానం]] # '''[[:en:Song|Song]] - [[:te:పాట|పాట]]''' # [[:en:Musicology|Musicology]] - [[:te:సంగీత శాస్త్రం|సంగీత శాస్త్రం]] ## [[:en:Articulation (music)|Articulation (music)]] - [[ఆర్టిక్యులేషన్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Counterpoint|Counterpoint]] - [[కౌంటర్ పాయింట్]] ## [[:en:Music theory|Music theory]] - [[సంగీత సిద్ధాంతం]] ## [[:en:Musical form|Musical form]] - [[సంగీత రూపం]] ## [[:en:Mode (music)|Mode (music)]] - [[మోడ్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Twelve-tone technique|Twelve-tone technique]] - [[పన్నెండు-స్వరాల పద్ధతి]] # [[:en:Music video|Music video]] - [[మ్యూజిక్ వీడియో]] # [[:en:Rapping|Rapping]] - [[ర్యాపింగ్]] # [[:en:Melody|Melody]] - [[మెలోడీ]] # [[:en:Harmony|Harmony]] - [[ఏకస్వరం]] ## [[:en:Chord (music)|Chord (music)]] - [[కార్డ్ (సంగీతం) ]] ====Music genres/forms, 66==== # [[:en:Medieval music|Medieval music]] - [[మధ్యయుగ సంగీతం]] # [[:en:Renaissance music|Renaissance music]] - [[పునరుజ్జీవన సంగీతం]] # [[:en:Baroque music|Baroque music]] - [[బరోక్ సంగీతం]] # [[:en:Classical period (music)|Classical period (music)]] - [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)]] # [[:en:Romantic music|Romantic music]] - [[రొమాంటిక్ మ్యూజిక్]]<!--Western music/1828 to 1911--> # [[:en:20th-century classical music|20th-century classical music]] - [[20వ శతాబ్దపు శాస్త్రీయ సంగీతం]]<!--Western music/1912 to present--> ## [[:en:Impressionism in music|Impressionism in music]] - [[సంగీతంలో ఇంప్రెషనిజం]] ## [[:en:Expressionist music|Expressionist music]] - [[భావప్రకటన సంగీతం]] ## [[:en:Neoclassicism (music)|Neoclassicism (music)]] - [[నియోక్లాసిసిజం (సంగీతం)]] # [[:en:Contemporary classical music|Contemporary classical music]] - [[సమకాలీన శాస్త్రీయ సంగీతం]] ## [[:en:Serialism|Serialism]] - [[సీరియలిజం]] ## [[:en:Aleatoric music|Aleatoric music]] - [[యాదృచ్ఛిక సంగీతం]] ## [[:en:Minimal music|Minimal music]] - [[మినిమల్ మ్యూజిక్ ]] # '''[[:en:Classical music|Classical music]] - [[:te:యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం|యూరోపియన్ శాస్త్రీయ సంగీతం]]''' ## [[:en:Aria|Aria]] - [[అరియా]] ## [[:en:Canon (music)|Canon (music)]] - [[కానన్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Cantata|Cantata]] - [[కెంటాటా]] ## [[:en:Chamber music|Chamber music]] - [[ఛాంబర్ మ్యూజిక్]] ## [[:en:Chorale|Chorale]] - [[కోరల్]] ## [[:en:Concerto|Concerto]] - [[కచేరీ]] ## [[:en:Étude|Étude]] - [[ఎట్యూడ్]] ## [[:en:Fugue|Fugue]] - [[ఫ్యూగ్]] ## [[:en:Hymn|Hymn]] - [[స్తోత్రగీతం]] ## [[:en:Lied|Lied]] - [[లీడ్]] ## [[:en:Madrigal|Madrigal]] - [[మాడ్రిగల్]] ## [[:en:Mass (music)|Mass (music)]] - [[మాస్ (సంగీతం)]] ## '''[[:en:Opera|Opera]] - ''' ## [[:en:Overture|Overture]] - [[ఓవర్చర్]] ## [[:en:Prelude (music)|Prelude (music)]] - [[ప్రిల్యూడ్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Requiem|Requiem]] - [[రిక్వియం]] ## [[:en:Sonata|Sonata]] - [[సోనాటా]] ## [[:en:Suite (music)|Suite (music)]] - [[సూట్ (సంగీతం)]] ## [[:en:Symphonic poem|Symphonic poem]] - [[సింఫోనిక్ పోయెమ్]] ## '''[[:en:Symphony|Symphony]] - [[సింఫొనీ]]''' # '''[[:en:Blues|Blues]] - [[బ్లూస్]]''' # [[:en:Country music|Country music]] - [[కంట్రీ మ్యూజిక్]] # [[:en:Dance music|Dance music]] - [[నృత్య సంగీతం]] # [[:en:Easy listening|Easy listening]] - [[ఈజీ లిజనింగ్]] # '''[[:en:Electronic music|Electronic music]] - [[ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం]]''' # [[:en:Film score|Film score]] - # [[:en:Contemporary folk music|Contemporary folk music]] - [[:te:జానపద సంగీతం|జానపద సంగీతం]] # [[:en:Gamelan|Gamelan]] - # [[:en:Gregorian chant|Gregorian chant]] - # '''[[:en:Hip hop music|Hip hop music]] - [[:te:హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్ హాప్ సంగీతం]]''' # '''[[:en:Jazz|Jazz]] - ''' ## [[:en:Bebop|Bebop]] - ## [[:en:Dixieland|Dixieland]] - ## [[:en:Free jazz|Free jazz]] - ## [[:en:Swing music|Swing music]] - # [[:en:Klezmer|Klezmer]] - # [[:en:National anthem|National anthem]] - [[:te:జాతీయ గీతం|జాతీయ గీతం]] # [[:en:Pop music|Pop music]] - # '''[[:en:Reggae|Reggae]] - ''' # [[:en:Rhythm and blues|Rhythm and blues]] - ## [[:en:Soul music|Soul music]] - # '''[[:en:Rock music|Rock music]] - ''' ## [[:en:Heavy metal music|Heavy metal music]] - # [[:en:Schlager music|Schlager music]] - # [[:en:World music|World music]] - # [[:en:Disco|Disco]] - # [[:en:Funk|Funk]] - # [[:en:Ragtime|Ragtime]] - # [[:en:Alternative rock|Alternative rock]] - # [[:en:Punk rock|Punk rock]] - # [[:en:Rock and roll|Rock and roll]] - # [[:en:Singer-songwriter|Singer-songwriter]] - ====Musical instruments, 59==== # [[:en:Musical instrument|Musical instrument]] - [[:te:సంగీత వాయిద్యం|సంగీత వాయిద్యం]] # [[:en:Accordion|Accordion]] - # [[:en:Brass instrument|Brass instrument]] - # [[:en:Alto saxophone|Alto saxophone]] - # [[:en:Bass guitar|Bass guitar]] - # [[:en:Bass drum|Bass drum]] - # [[:en:Bassoon|Bassoon]] - # [[:en:Bell|Bell]] - [[:te:గంట (పరికరం)|గంట (పరికరం)]] # [[:en:Bongo drum|Bongo drum]] - # [[:en:Carillon|Carillon]] - # [[:en:Cello|Cello]] - # [[:en:Celesta|Celesta]] - # [[:en:Tubular bells|Tubular bells]] - # [[:en:Clarinet|Clarinet]] - # [[:en:Contrabassoon|Contrabassoon]] - # [[:en:Cornet|Cornet]] - # '''[[:en:Drum|Drum]] - ''' # [[:en:Electronic musical instrument|Electronic musical instrument]] - ## [[:en:Electric guitar|Electric guitar]] - ## [[:en:Electric piano|Electric piano]] - ## [[:en:Music sequencer|Music sequencer]] - ## [[:en:Synthesizer|Synthesizer]] - # [[:en:Cor anglais|Cor anglais]] - # [[:en:Euphonium|Euphonium]] - # [[:en:Flugelhorn|Flugelhorn]] - # '''[[:en:Flute|Flute]] - [[:te:వేణువు|వేణువు]]''' # [[:en:French horn|French horn]] - # '''[[:en:Guitar|Guitar]] - [[:te:గిటారు|గిటారు]]''' # [[:en:Harmonica|Harmonica]] - [[:te:హార్మోనికా|హార్మోనికా]] # [[:en:|en:]] - # [[:en:Harp|Harp]] - # [[:en:Harpsichord|Harpsichord]] - # [[:en:Lyre|Lyre]] - # [[:en:Oboe|Oboe]] - # '''[[:en:Piano|Piano]] - [[:te:పియానో|పియానో]]''' # [[:en:Piccolo|Piccolo]] - # [[:en:Pipe organ|Pipe organ]] - # [[:en:Recorder (musical instrument)|Recorder (musical instrument)]] - # [[:en:Saxophone|Saxophone]] - # [[:en:Snare drum|Snare drum]] - # [[:en:Sousaphone|Sousaphone]] - # [[:en:Double bass|Double bass]] - # [[:en:String instrument|String instrument]] - # [[:en:Timpani|Timpani]] - # [[:en:Trombone|Trombone]] - # '''[[:en:Trumpet|Trumpet]] - ''' # [[:en:Tuba|Tuba]] - # [[:en:Vibraphone|Vibraphone]] - # [[:en:Viola|Viola]] - # '''[[:en:Violin|Violin]] - [[:te:వయొలిన్|వయొలిన్]]''' # [[:en:Xylophone|Xylophone]] - # [[:en:Zither|Zither]] - # [[:en:Mandolin|Mandolin]] - # [[:en:Lute|Lute]] - # [[:en:Wind instrument|Wind instrument]] - # [[:en:Woodwind instrument|Woodwind instrument]] - # [[:en:Bagpipes|Bagpipes]] - # [[:en:Percussion instrument|Percussion instrument]] - # [[:en:Cymbal|Cymbal]] - ====Specific musical works, 13==== ; Classical, 3 # [[:en:The Four Seasons (Vivaldi)|The Four Seasons (Vivaldi)]] - # [[:en:Symphony No. 5 (Beethoven)|Symphony No. 5 (Beethoven)]] - # [[:en:Symphony No. 9 (Beethoven)|Symphony No. 9 (Beethoven)]] - ; Opera, 6 # [[:en:Carmen|Carmen]] - # [[:en:Don Giovanni|Don Giovanni]] - # [[:en:Madama Butterfly|Madama Butterfly]] - # [[:en:The Magic Flute|The Magic Flute]] - # [[:en:Der Ring des Nibelungen|Der Ring des Nibelungen]] - # [[:en:La traviata|La traviata]] - ; Ballet, 1 # [[:en:Swan Lake|Swan Lake]] - ; Modern, 3 # [[:en:The Dark Side of the Moon|The Dark Side of the Moon]] - # [[:en:Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] - # [[:en:Thriller (Michael Jackson album)|Thriller (Michael Jackson album)]] - {{Div col end}} === Performing arts, 60 === {{Div col|cols=4}} ====Concepts, 6==== # [[:en:Performing arts|Performing arts]] - # [[:en:Acting|Acting]] - [[:te:నటన|నటన]] # [[:en:Audience|Audience]] - [[:te:ప్రేక్షకులు|ప్రేక్షకులు]] # [[:en:Theater (structure)|Theater (structure)]] - # [[:en:Joke|Joke]] - # [[:en:Parody|Parody]] - ====Forms, 54==== # [[:en:Acrobatics|Acrobatics]] - ## [[:en:Tightrope walking|Tightrope walking]] - ## [[:en:Trapeze|Trapeze]] - # [[:en:Circus|Circus]] - [[:te:సర్కస్|సర్కస్]] # [[:en:Magic (illusion)|Magic (illusion)]] - [[:te:ఇంద్రజాలం|ఇంద్రజాలం]] ## [[:en:Card manipulation|Card manipulation]] - ## [[:en:Escapology|Escapology]] - # [[:en:Musical theatre|Musical theatre]] - # [[:en:Operetta|Operetta]] - # [[:en:|en:]] - # [[:en:Performance art|Performance art]] - # [[:en:Clown|Clown]] - ;Dance, 20 # '''[[:en:Dance|Dance]] - [[:te:నాట్యము|నాట్యము]]''' # [[:en:Ballet|Ballet]] - # [[:en:Belly dance|Belly dance]] - # [[:en:Choreography|Choreography]] - [[:te:నృత్యరూపకల్పన|నృత్యరూపకల్పన]] # [[:en:Bossa nova|Bossa nova]] - # [[:en:Breakdancing|Breakdancing]] - # '''[[:en:Flamenco|Flamenco]] - ''' # [[:en:Folk dance|Folk dance]] - [[:te:జానపద నృత్యం|జానపద నృత్యం]] # [[:en:Foxtrot|Foxtrot]] - # [[:en:Hip hop|Hip hop]] - # [[:en:Jitterbug|Jitterbug]] - # [[:en:Jive (dance)|Jive (dance)]] - # [[:en:Mambo (dance)|Mambo (dance)]] - # [[:en:Modern dance|Modern dance]] - # [[:en:Pasodoble|Pasodoble]] - # [[:en:Quickstep|Quickstep]] - # '''[[:en:Samba|Samba]] - ''' # [[:en:Tango|Tango]] - [[:te:టాంగో (నృత్యం)|టాంగో (నృత్యం)]] # [[:en:Twist (dance)|Twist (dance)]] - # [[:en:Waltz|Waltz]] - ;Theatre, 22 # '''[[:en:Theatre|Theatre]] - ''' ## [[:en:Theatre of ancient Greece|Theatre of ancient Greece]] - ## [[:en:Amateur theatre|Amateur theatre]] - ## [[:en:Improvisational theatre|Improvisational theatre]] - # [[:en:Audition|Audition]] - # [[:en:Broadway theatre|Broadway theatre]] - # [[:en:Cabaret|Cabaret]] - # [[:en:Corps de ballet|Corps de ballet]] - # [[:en:Comedy|Comedy]] - # [[:en:Commedia dell'arte|Commedia dell'arte]] - # [[:en:Dialogue|Dialogue]] - [[:te:సంభాషణ|సంభాషణ]] # [[:en:Drama|Drama]] - # [[:en:Mystery play|Mystery play]] - # [[:en:Playwright|Playwright]] - # [[:en:Puppetry|Puppetry]] - # [[:en:Soliloquy|Soliloquy]] - # [[:en:Kabuki|Kabuki]] - <!--japanese theatre--> # [[:en:Peking opera|Peking opera]] - <!--chinese theatre--> # [[:en:Noh|Noh]] - <!--older japanese theatre--> # [[:en:Scenography|Scenography]] - # [[:en:Wayang|Wayang]] - <!--indonesian shadow puppets--> # [[:en:Tragedy|Tragedy]] - {{Div col end}} === Visual arts, 122 === {{Div col|cols=4}} # '''[[:en:Art|Art]] - ''' # [[:en:Visual arts|Visual arts]] - ====History of art, 50==== ;Early art, 8 # [[:en:Byzantine art|Byzantine art]] - # [[:en:Carolingian art|Carolingian art]] - # [[:en:Celtic art|Celtic art]] - # [[:en:Etruscan art|Etruscan art]] - # [[:en:Miniature (illuminated manuscript)|Miniature (illuminated manuscript)]] - # [[:en:Ottonian art|Ottonian art]] - # [[:en:Renaissance art|Renaissance art]] - # [[:en:Stained glass|Stained glass]] - ;Pre-modern art, 11 # [[:en:Academic art|Academic art]] - # [[:en:Baroque|Baroque]] - # [[:en:Classicism|Classicism]] - # [[:en:Düsseldorf school of painting|Düsseldorf school of painting]] - # [[:en:Dutch Golden Age painting|Dutch Golden Age painting]] - # [[:en:Empire style|Empire style]] - # [[:en:Gothic art|Gothic art]] - # [[:en:Mannerism|Mannerism]] - # [[:en:Realism (arts)|Realism (arts)]] - # [[:en:Romanesque art|Romanesque art]] - # [[:en:Rococo|Rococo]] - ;Modern art, 19 # [[:en:Modern art|Modern art]] - [[:te:ఆధునిక చిత్రకళ|ఆధునిక చిత్రకళ]] # [[:en:Abstract art|Abstract art]] - [[:te:నైరూప్య కళ|నైరూప్య కళ]] # [[:en:Abstract expressionism|Abstract expressionism]] - # [[:en:Art Deco|Art Deco]] - # [[:en:Art Nouveau|Art Nouveau]] - # [[:en:Bauhaus|Bauhaus]] - # [[:en:Constructivism (art)|Constructivism (art)]] - # [[:en:Cubism|Cubism]] - # [[:en:Dada|Dada]] - # [[:en:Expressionism|Expressionism]] - # [[:en:Futurism|Futurism]] - # [[:en:Impressionism|Impressionism]] - [[:te:ఇంప్రెషనిజం|ఇంప్రెషనిజం]] # [[:en:Kitsch|Kitsch]] - # [[:en:Neoclassicism|Neoclassicism]] - # [[:en:Pre-Raphaelite Brotherhood|Pre-Raphaelite Brotherhood]] - # [[:en:Post-Impressionism|Post-Impressionism]] - # [[:en:Suprematism|Suprematism]] - # [[:en:Surrealism|Surrealism]] - [[:te:సర్రియలిజం|సర్రియలిజం]] # [[:en:Symbolism (arts)|Symbolism (arts)]] - ;Contemporary art, 12 # [[:en:Contemporary art|Contemporary art]] - # [[:en:Fluxus|Fluxus]] - # [[:en:Kinetic art|Kinetic art]] - # [[:en:Land art|Land art]] - # [[:en:Minimalism|Minimalism]] - # [[:en:Neo-expressionism|Neo-expressionism]] - # [[:en:Conceptual art|Conceptual art]] - # [[:en:Op art|Op art]] - # [[:en:Outsider art|Outsider art]] - # [[:en:Pop art|Pop art]] - # [[:en:Postmodern art|Postmodern art]] - # [[:en:Transavantgarde|Transavantgarde]] - ====Artist's tools, 6==== # [[:en:Charcoal|Charcoal]] - [[:te:కర్ర బొగ్గు|కర్ర బొగ్గు]] # [[:en:Ink|Ink]] - [[:te:సిరా|సిరా]] # [[:en:Paint|Paint]] - # [[:en:Pencil|Pencil]] - [[:te:పెన్సిల్|పెన్సిల్]] # [[:en:Pigment|Pigment]] - [[:te:వర్ణకాలు|వర్ణకాలు]] # [[:en:Pen|Pen]] - [[:te:కలము|కలము]] ====Design, 3==== # [[:en:Design|Design]] - # [[:en:Graphic design|Graphic design]] - # [[:en:Web design|Web design]] - [[:te:వెబ్ డిజైన్|వెబ్ డిజైన్]] ====Concepts and forms, 39==== # [[:en:Body art|Body art]] - # '''[[:en:Calligraphy|Calligraphy]] - ''' # '''[[:en:Comics|Comics]] - [[:te:కామిక్స్|కామిక్స్]]''' # [[:en:Drawing|Drawing]] - [[:te:రేఖాచిత్రం|రేఖాచిత్రం]] # [[:en:Environmental art|Environmental art]] - # '''[[:en:Fashion|Fashion]] - ''' # [[:en:Handicraft|Handicraft]] - [[:te:హస్తకళ|హస్తకళ]] # '''[[:en:Painting|Painting]] - [[:te:చిత్రలేఖనం|చిత్రలేఖనం]]''' # [[:en:Palette (painting)|Palette (painting)]] - # [[:en:Portrait miniature|Portrait miniature]] - # '''[[:en:Pottery|Pottery]] - [[:te:మృణ్మయ పాత్రలు|మృణ్మయ పాత్రలు]]''' # '''[[:en:Sculpture|Sculpture]] - [[:te:శిల్పం|శిల్పం]]''' # [[:en:Video art|Video art]] - # [[:en:Collage|Collage]] - [[:te:కొల్లాజ్|కొల్లాజ్]] # [[:en:Manga|Manga]] - # [[:en:Graffiti|Graffiti]] - [[:te:గ్రాఫిటీ|గ్రాఫిటీ]] # [[:en:Illustration|Illustration]] - [[:te:ఇలస్ట్రేషన్|ఇలస్ట్రేషన్]] # [[:en:Mosaic|Mosaic]] - # [[:en:Oil painting|Oil painting]] - [[:te:తైల చిత్రలేఖనం|తైల చిత్రలేఖనం]] # [[:en:Origami|Origami]] - [[:te:ఒరిగమి|ఒరిగమి]] # [[:en:Watercolor painting|Watercolor painting]] - [[:te:నీటి వర్ణ చిత్రాలు|నీటి వర్ణ చిత్రాలు]] ; Film, 18 # '''[[:en:Film|Film]] - [[:te:సినిమా|సినిమా]]''' # [[:en:Movie theater|Movie theater]] - # '''[[:en:Animation|Animation]] - [[:te:యానిమేషన్|యానిమేషన్]]''' ## '''[[:en:Anime|Anime]] - ''' ## [[:en:Computer animation|Computer animation]] - # [[:en:Color motion picture film|Color motion picture film]] - # [[:en:Short film|Short film]] - # [[:en:Silent film|Silent film]] - # [[:en:Filmmaking|Filmmaking]] - ## [[:en:Cinematography|Cinematography]] - [[:te:సినిమాటోగ్రఫీ|సినిమాటోగ్రఫీ]] ## [[:en:Film editing|Film editing]] - ## [[:en:Foley (filmmaking)|Foley (filmmaking)]] - ## [[:en:Special effect|Special effect]] - ## [[:en:Studio system|Studio system]] - ## [[:en:Technicolor|Technicolor]] - # [[:en:Bollywood|Bollywood]] - [[:te:బాలీవుడ్|బాలీవుడ్]] # [[:en:Cannes Film Festival|Cannes Film Festival]] - [[:te:కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్|కేన్స్ ఫిలిం ఫెస్టివల్]] # [[:en:Academy Awards|Academy Awards]] - [[:te:అకాడమీ పురస్కారాలు|అకాడమీ పురస్కారాలు]] ====Specific works, 21==== ;Painting, 8 # [[:en:The Blue Boy|The Blue Boy]] - # [[:en:The Death of Socrates|The Death of Socrates]] - # [[:en:Mona Lisa|Mona Lisa]] - [[:te:మోనాలిసా|మోనాలిసా]] # [[:en:The Night Watch|The Night Watch]] - # [[:en:The Scream|The Scream]] - # [[:en:The Last Supper (Leonardo da Vinci)|The Last Supper (Leonardo da Vinci)]] - # [[:en:The Starry Night|The Starry Night]] - # [[:en:Guernica (Picasso)|Guernica (Picasso)]] - [[:te:గుయెర్నికా (చిత్రం)|గుయెర్నికా (చిత్రం)]] ;Sculpture, 4 # [[:en:The Thinker|The Thinker]] - # [[:en:David (Michelangelo)|David (Michelangelo)]] - [[:te:డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)|డేవిడ్ (మైఖేలాంజెలో)]] # [[:en:Manneken Pis|Manneken Pis]] - # [[:en:The Little Mermaid (statue)|The Little Mermaid (statue)]] - # [[:en:Venus de Milo|Venus de Milo]] - ;Films, 9 # [[:en:Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)|Snow White and the Seven Dwarfs (1937 film)]] - # [[:en:Citizen Kane|Citizen Kane]] - # [[:en:Lawrence of Arabia (film)|Lawrence of Arabia (film)]] - # [[:en:The Sound of Music (film)|The Sound of Music (film)]] - [[:te:ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్|ది సౌండ్ ఆఫ్ మ్యూజిక్]] # [[:en:Casablanca (film)|Casablanca (film)]] - # [[:en:Gone with the Wind (film)|Gone with the Wind (film)]] - # [[:en:2001: A Space Odyssey (film)|2001: A Space Odyssey (film)]] - [[:te:2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ|2001 ఎ స్పేస్ ఒడిస్సీ]] # [[:en:Star Wars|Star Wars]] - # [[:en:The Godfather|The Godfather]] - [[:te:ది గాడ్‌ఫాదర్|ది గాడ్‌ఫాదర్]] {{Div col end}} [[వర్గం:తెవికీలో ఉండాల్సిన వ్యాసాల జాబితాలు|పదివేల వ్యాసాలు]] o39zmmjeelfdr6ayesy572tvfve1zkl 1 260181 4955081 4950620 2026-09-09T04:05:25Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955081 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=3|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|28|2018}} {{GA nominee|12:31, 5 ఆగస్టు 2018 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])|page=1|status=onreview|subtopic=}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2020|వారం=49}} == నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో ఎస్కోబార్ జీవితంపై సీరీస్ == నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో గత ఏడాది ఎస్కోబార్ జీవితం గురించి 2015-ఇప్పటివరకూ దాదాపు నాలుగు సీజన్ల సీరీస్ తెరకెక్కించి, మూడిటిని విడుదల చేసింది. చెరొక 10 ఎపిసోడ్లు కలిగిన ఈ మూడు సీజన్లు మంచి విజయం అందుకున్నాయి. నెట్‌ఫ్లిక్స్ ద్వారా తెలుగు వారు కూడా ఈ సీజన్లు చూస్తూన్నారు. నార్కోస్ అన్న కీవర్డుతో వెతికితే తెలుగు వెబ్‌సైట్లు ఈ సీరీస్ గురించి రాసిన విషయాలు కూడా వస్తున్నాయి. కాబట్టి అలా స్థానికంగా ఆసక్తిదాయకమై ఉండీ, మరోవైపు తప్పనిసరిగా ఉండాల్సిన పదివేల వ్యాసాల జాబితాలో చోటుచేసుకున్న ఈ పాబ్లో ఎస్కోబార్ వ్యాసాన్ని ఈవారం వ్యాసానికి ప్రతిపాదిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:40, 9 జూలై 2018 (UTC) :[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]]గారూ, మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో తీవ్రవాది అయిన ఈ పాబ్లో ఎస్కోబార్ వ్యాసం మొదటి పేజీలో వికీ విధానాల ప్రకారం ప్రచురణకు అనుగుణంగా అన్ని అంశాలు ఉన్నప్పటికీ అతను మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో తీవ్రవాది అయినండున మొదటి పుటలో ప్రచురించవచ్చా? తెలియజేయగలరు.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 07:07, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ::నిరభ్యంతరంగా ప్రచురించవచ్చునని నా ఉద్దేశం [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గాదు. ఈవావ్యా కోసం, వ్యాసం బాగుందా లేదా, దినుసులన్నీ ఉన్నాయా లేదా అనేది మనకు ముఖ్యం. వ్యాస విషయం మంచిదా కాదా అనే దాన్ని గణించకూడదు -ఒక్క అశ్లీలపు టంచుల్లో తచ్చాడుతూ ఉండే విషయాలు తప్పించి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:12, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ::::[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ధన్యవాదాలు. ప్రచురించాను.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 11:32, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) == మంచి వ్యాసం సమీక్ష-2 == మంచి వ్యాసం కోసం రెండవసారి చేసిన ప్రతిపాదనపై సమీక్షను [[చర్చ:పాబ్లో ఎస్కోబార్/GA2]] వద్ద చూడవచ్చు. మొదటి ప్రతిపాదన [[చర్చ:పాబ్లో ఎస్కోబార్/GA1]] వద్ద ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) habt1m5kj34vjrwgd73sevvo5tozmfl 4955205 4955081 2026-09-09T05:12:00Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955205 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|21 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|28|2018}} {{GA nominee|12:31, 5 ఆగస్టు 2018 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])|page=1|status=onreview|subtopic=}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2020|వారం=49}} == నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో ఎస్కోబార్ జీవితంపై సీరీస్ == నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో గత ఏడాది ఎస్కోబార్ జీవితం గురించి 2015-ఇప్పటివరకూ దాదాపు నాలుగు సీజన్ల సీరీస్ తెరకెక్కించి, మూడిటిని విడుదల చేసింది. చెరొక 10 ఎపిసోడ్లు కలిగిన ఈ మూడు సీజన్లు మంచి విజయం అందుకున్నాయి. నెట్‌ఫ్లిక్స్ ద్వారా తెలుగు వారు కూడా ఈ సీజన్లు చూస్తూన్నారు. నార్కోస్ అన్న కీవర్డుతో వెతికితే తెలుగు వెబ్‌సైట్లు ఈ సీరీస్ గురించి రాసిన విషయాలు కూడా వస్తున్నాయి. కాబట్టి అలా స్థానికంగా ఆసక్తిదాయకమై ఉండీ, మరోవైపు తప్పనిసరిగా ఉండాల్సిన పదివేల వ్యాసాల జాబితాలో చోటుచేసుకున్న ఈ పాబ్లో ఎస్కోబార్ వ్యాసాన్ని ఈవారం వ్యాసానికి ప్రతిపాదిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:40, 9 జూలై 2018 (UTC) :[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]]గారూ, మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో తీవ్రవాది అయిన ఈ పాబ్లో ఎస్కోబార్ వ్యాసం మొదటి పేజీలో వికీ విధానాల ప్రకారం ప్రచురణకు అనుగుణంగా అన్ని అంశాలు ఉన్నప్పటికీ అతను మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో తీవ్రవాది అయినండున మొదటి పుటలో ప్రచురించవచ్చా? తెలియజేయగలరు.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 07:07, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ::నిరభ్యంతరంగా ప్రచురించవచ్చునని నా ఉద్దేశం [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గాదు. ఈవావ్యా కోసం, వ్యాసం బాగుందా లేదా, దినుసులన్నీ ఉన్నాయా లేదా అనేది మనకు ముఖ్యం. వ్యాస విషయం మంచిదా కాదా అనే దాన్ని గణించకూడదు -ఒక్క అశ్లీలపు టంచుల్లో తచ్చాడుతూ ఉండే విషయాలు తప్పించి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:12, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ::::[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ధన్యవాదాలు. ప్రచురించాను.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 11:32, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) == మంచి వ్యాసం సమీక్ష-2 == మంచి వ్యాసం కోసం రెండవసారి చేసిన ప్రతిపాదనపై సమీక్షను [[చర్చ:పాబ్లో ఎస్కోబార్/GA2]] వద్ద చూడవచ్చు. మొదటి ప్రతిపాదన [[చర్చ:పాబ్లో ఎస్కోబార్/GA1]] వద్ద ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 2h0dsq57yq143aix8fys2h516zcw0hu 4955211 4955205 2026-09-09T05:12:58Z Chaduvari 97 సమీక్షా పేజీ మార్పు 4955211 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|21 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|28|2018}} {{GA nominee|12:31, 5 ఆగస్టు 2018 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])|page=1|status=onreview|subtopic=}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2020|వారం=49}} == నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో ఎస్కోబార్ జీవితంపై సీరీస్ == నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో గత ఏడాది ఎస్కోబార్ జీవితం గురించి 2015-ఇప్పటివరకూ దాదాపు నాలుగు సీజన్ల సీరీస్ తెరకెక్కించి, మూడిటిని విడుదల చేసింది. చెరొక 10 ఎపిసోడ్లు కలిగిన ఈ మూడు సీజన్లు మంచి విజయం అందుకున్నాయి. నెట్‌ఫ్లిక్స్ ద్వారా తెలుగు వారు కూడా ఈ సీజన్లు చూస్తూన్నారు. నార్కోస్ అన్న కీవర్డుతో వెతికితే తెలుగు వెబ్‌సైట్లు ఈ సీరీస్ గురించి రాసిన విషయాలు కూడా వస్తున్నాయి. కాబట్టి అలా స్థానికంగా ఆసక్తిదాయకమై ఉండీ, మరోవైపు తప్పనిసరిగా ఉండాల్సిన పదివేల వ్యాసాల జాబితాలో చోటుచేసుకున్న ఈ పాబ్లో ఎస్కోబార్ వ్యాసాన్ని ఈవారం వ్యాసానికి ప్రతిపాదిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:40, 9 జూలై 2018 (UTC) :[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]]గారూ, మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో తీవ్రవాది అయిన ఈ పాబ్లో ఎస్కోబార్ వ్యాసం మొదటి పేజీలో వికీ విధానాల ప్రకారం ప్రచురణకు అనుగుణంగా అన్ని అంశాలు ఉన్నప్పటికీ అతను మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో తీవ్రవాది అయినండున మొదటి పుటలో ప్రచురించవచ్చా? తెలియజేయగలరు.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 07:07, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ::నిరభ్యంతరంగా ప్రచురించవచ్చునని నా ఉద్దేశం [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గాదు. ఈవావ్యా కోసం, వ్యాసం బాగుందా లేదా, దినుసులన్నీ ఉన్నాయా లేదా అనేది మనకు ముఖ్యం. వ్యాస విషయం మంచిదా కాదా అనే దాన్ని గణించకూడదు -ఒక్క అశ్లీలపు టంచుల్లో తచ్చాడుతూ ఉండే విషయాలు తప్పించి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:12, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ::::[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ధన్యవాదాలు. ప్రచురించాను.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 11:32, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) == మంచి వ్యాసం సమీక్ష-2 == మంచి వ్యాసం కోసం రెండవసారి చేసిన ప్రతిపాదనపై సమీక్షను [[చర్చ:పాబ్లో ఎస్కోబార్/GA2]] వద్ద చూడవచ్చు. మొదటి ప్రతిపాదన [[చర్చ:పాబ్లో ఎస్కోబార్/GA1]] వద్ద ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) nhbsg0n9iquapwmv7ka54e5g9i1jl53 4955213 4955211 2026-09-09T05:24:57Z Chaduvari 97 4955213 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|21 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|28|2018}} <!--{{GA nominee|12:31, 5 ఆగస్టు 2018 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]])|page=1|status=onreview|subtopic=}} ఈ ప్రతిపాదన ముందుకు కదలకుండా అక్కడే ఉండిపోయింది. అది చూసుకోకుండా రెండవ ప్రతిపాదన వచ్చింది. అంచేత దీన్ని దాచి ఉంచుతున్నాను-- చదువరి--> {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2020|వారం=49}} == నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో ఎస్కోబార్ జీవితంపై సీరీస్ == నెట్‌ఫ్లిక్స్‌లో గత ఏడాది ఎస్కోబార్ జీవితం గురించి 2015-ఇప్పటివరకూ దాదాపు నాలుగు సీజన్ల సీరీస్ తెరకెక్కించి, మూడిటిని విడుదల చేసింది. చెరొక 10 ఎపిసోడ్లు కలిగిన ఈ మూడు సీజన్లు మంచి విజయం అందుకున్నాయి. నెట్‌ఫ్లిక్స్ ద్వారా తెలుగు వారు కూడా ఈ సీజన్లు చూస్తూన్నారు. నార్కోస్ అన్న కీవర్డుతో వెతికితే తెలుగు వెబ్‌సైట్లు ఈ సీరీస్ గురించి రాసిన విషయాలు కూడా వస్తున్నాయి. కాబట్టి అలా స్థానికంగా ఆసక్తిదాయకమై ఉండీ, మరోవైపు తప్పనిసరిగా ఉండాల్సిన పదివేల వ్యాసాల జాబితాలో చోటుచేసుకున్న ఈ పాబ్లో ఎస్కోబార్ వ్యాసాన్ని ఈవారం వ్యాసానికి ప్రతిపాదిస్తున్నాను. --[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 12:40, 9 జూలై 2018 (UTC) :[[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]]గారూ, మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో తీవ్రవాది అయిన ఈ పాబ్లో ఎస్కోబార్ వ్యాసం మొదటి పేజీలో వికీ విధానాల ప్రకారం ప్రచురణకు అనుగుణంగా అన్ని అంశాలు ఉన్నప్పటికీ అతను మత్తుపదార్థాల అక్రమవ్యాపారి, నార్కో తీవ్రవాది అయినండున మొదటి పుటలో ప్రచురించవచ్చా? తెలియజేయగలరు.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 07:07, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ::నిరభ్యంతరంగా ప్రచురించవచ్చునని నా ఉద్దేశం [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గాదు. ఈవావ్యా కోసం, వ్యాసం బాగుందా లేదా, దినుసులన్నీ ఉన్నాయా లేదా అనేది మనకు ముఖ్యం. వ్యాస విషయం మంచిదా కాదా అనే దాన్ని గణించకూడదు -ఒక్క అశ్లీలపు టంచుల్లో తచ్చాడుతూ ఉండే విషయాలు తప్పించి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 11:12, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) ::::[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ ధన్యవాదాలు. ప్రచురించాను.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 11:32, 9 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) == మంచి వ్యాసం సమీక్ష-2 == మంచి వ్యాసం కోసం రెండవసారి చేసిన ప్రతిపాదనపై సమీక్షను [[చర్చ:పాబ్లో ఎస్కోబార్/GA2]] వద్ద చూడవచ్చు. మొదటి ప్రతిపాదన [[చర్చ:పాబ్లో ఎస్కోబార్/GA1]] వద్ద ఉంది.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 10:00, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) nfi2t69198y9710uytp4fd7r6we87xy 10 260356 4955227 4954888 2026-09-09T05:46:51Z Chaduvari 97 4955227 wikitext text/x-wiki <!-- Article, with anchor --><span id="{{anchorencode:{{{1|Example}}}}}"></span><span class="plainlinks nourlexpansion lx">[[{{ucfirst:{{{1|Example}}}}}]]<!-- Talk page --> <span class="ln-condensed-link-toolbar"><span class="plainlinks">([[చర్చ:{{{1|Example}}}|<span class="ln-condensed-link-abbr">చ<span class="ln-condensed-link-list">ర్చ</span></span>]]<!-- Article history --> | [{{fullurl:{{{1|Example}}}|action=history}} <span class="ln-condensed-link-abbr">చ<span class="ln-condensed-link-list">రిత్ర</span></span>]</span></span></span><!-- Review --> | '''{{#ifeq:{{{exists|no}}} | yes | [[చర్చ:{{{1|Example}}}/GA{{{2}}}|సమీక్షను చర్చించండి]] | <span class="plainlinks">[https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=చర్చ:{{urlencode:{{{1|Example}}}/GA{{{2|}}}}}&action=edit&editintro=Template:GAN/editintro&preload=Template:GAN/preload సమీక్ష మొదలుపెట్టండి]</span> }}''')<!-- Short description --> {{#if:{{{shortdesc|}}}| – {{{shortdesc}}} –|}}{{#if:{{{msg|}}}| {{#if:{{{shortdesc|}}}|| – }}{{{msg}}} –|}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 8svn0b66lpg4mziz61w9i6tx6onm8s8 4955312 4955227 2026-09-09T10:30:47Z Chaduvari 97 4955312 wikitext text/x-wiki <!-- Article, with anchor --><span id="{{anchorencode:{{{1|Example}}}}}"></span><span class="plainlinks nourlexpansion lx">[[{{ucfirst:{{{1|Example}}}}}]]<!-- Talk page --> <span class="ln-condensed-link-toolbar"><span class="plainlinks">([[చర్చ:{{{1|Example}}}|<span class="ln-condensed-link-abbr">చ<span class="ln-condensed-link-list">ర్చ</span></span>]]<!-- Article history --> | [{{fullurl:{{{1|Example}}}|action=history}} <span class="ln-condensed-link-abbr">చ<span class="ln-condensed-link-list">రిత్ర</span></span>]</span></span></span><!-- Review --> | '''{{#ifexist:చర్చ:{{{1|Example}}}/GA{{{2}}}|[[చర్చ:{{{1|Example}}}/GA{{{2}}}|సమీక్షను చర్చించండి]] | <span class="plainlinks">[https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=చర్చ:{{urlencode:{{{1|Example}}}/GA{{{2|}}}}}&action=edit&editintro=Template:GAN/editintro&preload=Template:GAN/preload సమీక్ష మొదలుపెట్టండి]</span> }}''')<!-- Short description --> {{#if:{{{shortdesc|}}}| – {{{shortdesc}}} –|}}{{#if:{{{msg|}}}| {{#if:{{{shortdesc|}}}|| – }}{{{msg}}} –|}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> jszh75ytr8360oxllwpka0nimnvhpi1 10 260367 4955310 3477623 2026-09-09T10:19:14Z Chaduvari 97 4955310 wikitext text/x-wiki <includeonly>== [[{{{article<noinclude>|వ్యాసం</noinclude>}}}]] గురించి మీరు చేసిన [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు|మంచి వ్యాసం]] ప్రతిపాదన== {{subst:#switch:{{{result<noinclude>|pass</noinclude>}}} |passed|pass=[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|మంచి వ్యాసం]] అని మీరు ప్రతిపాదించిన [[{{{article<noinclude>|వ్యాసం</noinclude>}}}]] సమీక్షలో నెగ్గింది. [[Image:Symbol support vote.svg|20px]]; ఈ వ్యాసంపై సమీక్షకుని వ్యాఖ్యల కోసం [[చర్చ:{{{article<noinclude>|వ్యాసం</noinclude>}}}]] చూడండి. అభినందనలు! <!--If the article has not already been on the main page as an "In the news" or "Did you know" item, you can [[Template_talk:Did_you_know#To_nominate_an_article|nominate it]] to appear in Did you know.--><!-- Template:GANotice result=pass --> |failed|fail=[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|మంచి వ్యాసం]] అని మీరు ప్రతిపాదించిన [[{{{article<noinclude>|వ్యాసం</noinclude>}}}]] విఫలమైంది [[Image:Symbol oppose vote.svg|20px]]; కారణాల కోసం [[చర్చ:{{{article<noinclude>|వ్యాసం</noinclude>}}}]] చూడండి. అక్కడ చూపిన అంశాలను సరిచేసాక, మళ్ళీ మీరీ వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించవచ్చు. <!-- Template:GANotice result=fail --> |onhold|hold=[[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|మంచి వ్యాసం]] అని మీరు ప్రతిపాదించిన [[{{{article<noinclude>|వ్యాసం</noinclude>}}}]] వ్యాసాన్ని ప్రస్తుతం నిలిపి ఉంచాను. [[Image:Symbol wait.svg|20px]]. ఈ వ్యాసం [[వికీపీడియా:మంచివ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచివ్యాసం ప్రమాణాలకు]] బాగా చేరువలో ఉంది. అయితే, కొన్ని స్వల్ప మార్పుచేర్పులు చెయ్యాల్సి ఉంది. వీటిని వచ్చే {{{days|7}}} రోజుల్లో చేస్తే, వ్యాసం నెగ్గుతుంది; లేదంటే విఫలమౌతుంది. ఏయే మార్పులు చెయ్యాలో తెలుసుకునేందుకు [[చర్చ:{{{article<noinclude>|వ్యాసం</noinclude>}}}]] పేజీ చూడండి. <!-- Template:GANotice result=hold --> |మీరు [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|మంచి వ్యాసం]] కోసం ప్రతిపాదించిన [[{{{article}}}]] వ్యాసాన్ని [[వికీపీడియా:మంచివ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచివ్యాసం ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా సమీక్షించడం మొదలుపెట్టాను. [[Image:Time2wait.svg|20px]] ఈ సమీక్షకు {{{days|7}}} రోజుల దాకా పట్టవచ్చు. ఈ సమయంలో మీకేమైనా ప్రశ్నలు, వ్యాఖ్యలూ ఉంటే నన్ను సంప్రదించండి. <!-- Template:GANotice -->}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> m1lnejo8y7dyibniu26cl6nxr1frjkn 10 260441 4955262 4954869 2026-09-09T07:36:41Z Chaduvari 97 4955262 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#switch:{{ {{{|safesubst:}}}lc:{{{1}}}}} |arts|art|art and architecture|architecture=Art and architecture |songs|song = Songs |albums|album = Albums |music|dance|ballet|other music articles|other music|music articles=Music |episodes|episode|television|tv=Television |film|films|movie|movies=Film |theater|theatre|drama|theatre, film and drama|theatre, film, and drama|other theatre, film and drama articles|theatre, film and drama articles|other theatre, film and drama |media and drama=Media and drama |langling|ling|languages|linguistics|languages and linguistics|langlit|lit|literature|language and literature|languages and literature=Language and literature |philosophy|phil|philrelig|philosophy and religion|religion|relig|myth|mythology|mysticism|religion, mysticism and mythology|religion, mysticism, and mythology=Philosophy and religion |farming|cultivation|farming and cultivation|cuisines|food|drink|food and drink|agriculture, food and drink=Agriculture, food and drink |everydaylife|everyday life|sport|sports|games|recreation|sports and games|sport and recreation|sports and recreation=Sports and recreation |computer games|video games|computer and video games|video and computer games=Video games |socsci|social sciences and society|society and social sciences|social science|social sciences|culture|society|culture and society|culture, sociology and psychology|psychology=Culture, sociology and psychology |education|విద్య=విద్య |economics|business|economics and business|business and economics|వాణిజ్యం|వ్యాపారం|వర్తకం, ఆర్థికం=వర్తకం, ఆర్థికం |law|న్యాయ శాస్త్రం=న్యాయ శాస్త్రం |media|journalism|media and journalism|journalism and media|magazines|magazines and print journalism=Magazines and print journalism |politics|government|politics and government=Politics and government |geography|geography and places|ప్రదేశాలు|స్థలాలు|భౌగోళికం=భౌగోళికం |places|స్థలాలు=స్థలాలు |history|history and war|history and warfare|world history|archaeology|పురావస్తు శాస్త్రం|చరిత్ర|చరిత్ర-యుద్ధం|ప్రపంచ చరిత్ర=ప్రపంచ చరిత్ర |royalty|nobility|heraldry|royalty, nobility and heraldry|royalty, nobility, and heraldry=Royalty, nobility and heraldry |war|military|warfare|war and military|యుద్ధం|సైనిక|సైన్యం|యుద్ధాలు=యుద్ధాలు |computing|computers|engtech|engineering|applied sciences and technology|engineering, applied sciences and technology|engineering, applied sciences, and technology|engineering and technology|computing and engineering|కంప్యూటింగ్|ఇంజనీరింగ్|కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్=కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్ |transport|రవాణా=రవాణా |math|maths|mathematics|mathematics and mathematicians|గణితం|గణితవేత్తలు|గణితం, గణితవేత్తలు=గణితం, గణితవేత్తలు |natsci|natural sciences|natural science|biology|medicine|biology and medicine|సామాన్య శాస్త్రం|సామాన్య శాస్త్రాలు|జీవ శాస్త్రం|వైద్యం|జీవ శాస్త్రం, వైద్యం=జీవ శాస్త్రం, వైద్యం |chemistry|materials|materials science|chemistry and materials science=Chemistry and materials science |geology|geophysics|mineralogy|geology, geophysics and mineralogy|geology, geophysics, and mineralogy|meteorology|atmospheric science|meteorology and atmospheric sciences|earth sciences|భూగర్భ శాస్త్రం|జియోఫిజిక్స్|ఖనిజశాస్త్రం|భూగర్భ శాస్త్రం, జియోఫిజిక్స్, ఖనిజశాస్త్రం|వాతావరణ శాస్త్రం|భూశాస్త్రాలు=భూశాస్త్రాలు |physics|astronomy|astrophysics|cosmology|physics and astronomy|ఏస్ట్రో ఫిజిక్స్|విశ్వశాస్త్రం|విశ్వోద్భవ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం=Physics and astronomy |ఇతర }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> cfet9uc33ojp6cmib9giy36lbuzh5lx 4955263 4955262 2026-09-09T07:38:30Z Chaduvari 97 4955263 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#switch:{{ {{{|safesubst:}}}lc:{{{1}}}}} |arts|art|art and architecture|architecture=Art and architecture |songs|song = Songs |albums|album = Albums |music|dance|ballet|other music articles|other music|music articles=Music |episodes|episode|television|tv=Television |film|films|movie|movies=Film |theater|theatre|drama|theatre, film and drama|theatre, film, and drama|other theatre, film and drama articles|theatre, film and drama articles|other theatre, film and drama |media and drama=Media and drama |langling|ling|languages|linguistics|languages and linguistics|langlit|lit|literature|language and literature|languages and literature=Language and literature |philosophy|phil|philrelig|philosophy and religion|religion|relig|myth|mythology|mysticism|religion, mysticism and mythology|religion, mysticism, and mythology=Philosophy and religion |farming|cultivation|farming and cultivation|cuisines|food|drink|food and drink|agriculture, food and drink=Agriculture, food and drink |everydaylife|everyday life|sport|sports|games|recreation|sports and games|sport and recreation|sports and recreation=Sports and recreation |computer games|video games|computer and video games|video and computer games=Video games |socsci|social sciences and society|society and social sciences|social science|social sciences|culture|society|culture and society|culture, sociology and psychology|psychology=Culture, sociology and psychology |education|విద్య=విద్య |economics|business|economics and business|business and economics|వాణిజ్యం|వ్యాపారం|వర్తకం, ఆర్థికం=వర్తకం, ఆర్థికం |law|న్యాయ శాస్త్రం=న్యాయ శాస్త్రం |media|journalism|media and journalism|journalism and media|magazines|magazines and print journalism=Magazines and print journalism |politics|government|politics and government=Politics and government |geography|geography and places|ప్రదేశాలు|స్థలాలు|భౌగోళికం=భౌగోళికం |places|స్థలాలు=స్థలాలు |history|history and war|history and warfare|world history|archaeology|పురావస్తు శాస్త్రం|చరిత్ర|చరిత్ర-యుద్ధం|ప్రపంచ చరిత్ర=ప్రపంచ చరిత్ర |royalty|nobility|heraldry|royalty, nobility and heraldry|royalty, nobility, and heraldry=Royalty, nobility and heraldry |war|military|warfare|war and military|యుద్ధం|సైనిక|సైన్యం|యుద్ధాలు=యుద్ధాలు |computing|computers|engtech|engineering|applied sciences and technology|engineering, applied sciences and technology|engineering, applied sciences, and technology|engineering and technology|computing and engineering|కంప్యూటింగ్|ఇంజనీరింగ్|కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్=కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్ |transport|రవాణా=రవాణా |math|maths|mathematics|mathematics and mathematicians|గణితం|గణితవేత్తలు|గణితం, గణితవేత్తలు=గణితం, గణితవేత్తలు |natsci|natural sciences|natural science|biology|medicine|biology and medicine|సామాన్య శాస్త్రం|సామాన్య శాస్త్రాలు|జీవ శాస్త్రం|వైద్యం|జీవ శాస్త్రం, వైద్యం=జీవ శాస్త్రం, వైద్యం |chemistry|materials|materials science|chemistry and materials science=Chemistry and materials science |geology|geophysics|mineralogy|geology, geophysics and mineralogy|geology, geophysics, and mineralogy|meteorology|atmospheric science|meteorology and atmospheric sciences|earth sciences|భూగర్భ శాస్త్రం|జియోఫిజిక్స్|ఖనిజశాస్త్రం|భూగర్భ శాస్త్రం, జియోఫిజిక్స్, ఖనిజశాస్త్రం|వాతావరణ శాస్త్రం|భూశాస్త్రాలు=భూశాస్త్రాలు |physics|astronomy|astrophysics|cosmology|physics and astronomy|ఏస్ట్రో ఫిజిక్స్|విశ్వశాస్త్రం|విశ్వోద్భవ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం=Physics and astronomy |ఇతర | }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> lsj5xmtfwoq56mbg8jwdlfr5bff4osy 4955265 4955263 2026-09-09T07:42:20Z Chaduvari 97 4955265 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#switch:{{ {{{|safesubst:}}}lc:{{{1}}}}} |arts|art|art and architecture|architecture|కళ|వాస్తు|కళ, వాస్తు=కళ, వాస్తు |songs|song |పాటలు|పాట= పాటలు |albums|album |ఆల్బమ్‌లు|ఆల్బమ్= ఆల్బమ్‌లు |music|dance|ballet|other music articles|other music|music articles|నాట్యం|నృత్యం|నృత్యనాటకం|ఇతర సంగీత వ్యాసాలు|ఇతర సంగీతం|సంగీతం|సంగీత వ్యాసాలు=సంగీతం |episodes|episode|television|tv|టివి|టీవీ=టెలివిజన్ |film|films|movie|movies=Film |theater|theatre|drama|theatre, film and drama|theatre, film, and drama|other theatre, film and drama articles|theatre, film and drama articles|other theatre, film and drama |media and drama=Media and drama |langling|ling|languages|linguistics|languages and linguistics|langlit|lit|literature|language and literature|languages and literature=Language and literature |philosophy|phil|philrelig|philosophy and religion|religion|relig|myth|mythology|mysticism|religion, mysticism and mythology|religion, mysticism, and mythology=Philosophy and religion |farming|cultivation|farming and cultivation|cuisines|food|drink|food and drink|agriculture, food and drink=Agriculture, food and drink |everydaylife|everyday life|sport|sports|games|recreation|sports and games|sport and recreation|sports and recreation=Sports and recreation |computer games|video games|computer and video games|video and computer games=Video games |socsci|social sciences and society|society and social sciences|social science|social sciences|culture|society|culture and society|culture, sociology and psychology|psychology=Culture, sociology and psychology |education|విద్య=విద్య |economics|business|economics and business|business and economics|వాణిజ్యం|వ్యాపారం|వర్తకం, ఆర్థికం=వర్తకం, ఆర్థికం |law|న్యాయ శాస్త్రం=న్యాయ శాస్త్రం |media|journalism|media and journalism|journalism and media|magazines|magazines and print journalism=Magazines and print journalism |politics|government|politics and government=Politics and government |geography|geography and places|ప్రదేశాలు|స్థలాలు|భౌగోళికం=భౌగోళికం |places|స్థలాలు=స్థలాలు |history|history and war|history and warfare|world history|archaeology|పురావస్తు శాస్త్రం|చరిత్ర|చరిత్ర-యుద్ధం|ప్రపంచ చరిత్ర=ప్రపంచ చరిత్ర |royalty|nobility|heraldry|royalty, nobility and heraldry|royalty, nobility, and heraldry=Royalty, nobility and heraldry |war|military|warfare|war and military|యుద్ధం|సైనిక|సైన్యం|యుద్ధాలు=యుద్ధాలు |computing|computers|engtech|engineering|applied sciences and technology|engineering, applied sciences and technology|engineering, applied sciences, and technology|engineering and technology|computing and engineering|కంప్యూటింగ్|ఇంజనీరింగ్|కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్=కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్ |transport|రవాణా=రవాణా |math|maths|mathematics|mathematics and mathematicians|గణితం|గణితవేత్తలు|గణితం, గణితవేత్తలు=గణితం, గణితవేత్తలు |natsci|natural sciences|natural science|biology|medicine|biology and medicine|సామాన్య శాస్త్రం|సామాన్య శాస్త్రాలు|జీవ శాస్త్రం|వైద్యం|జీవ శాస్త్రం, వైద్యం=జీవ శాస్త్రం, వైద్యం |chemistry|materials|materials science|chemistry and materials science=Chemistry and materials science |geology|geophysics|mineralogy|geology, geophysics and mineralogy|geology, geophysics, and mineralogy|meteorology|atmospheric science|meteorology and atmospheric sciences|earth sciences|భూగర్భ శాస్త్రం|జియోఫిజిక్స్|ఖనిజశాస్త్రం|భూగర్భ శాస్త్రం, జియోఫిజిక్స్, ఖనిజశాస్త్రం|వాతావరణ శాస్త్రం|భూశాస్త్రాలు=భూశాస్త్రాలు |physics|astronomy|astrophysics|cosmology|physics and astronomy|ఏస్ట్రో ఫిజిక్స్|విశ్వశాస్త్రం|విశ్వోద్భవ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం=Physics and astronomy |ఇతర | }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> j3mjb4cxuhnq103ih5imxkalne3mprl 4955266 4955265 2026-09-09T07:52:40Z Chaduvari 97 4955266 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#switch:{{ {{{|safesubst:}}}lc:{{{1}}}}} |arts|art|art and architecture|architecture|కళ|వాస్తు|కళ, వాస్తు=కళ, వాస్తు |songs|song |పాటలు|పాట= పాటలు |albums|album |ఆల్బమ్‌లు|ఆల్బమ్= ఆల్బమ్‌లు |music|dance|ballet|other music articles|other music|music articles|నాట్యం|నృత్యం|నృత్యనాటకం|ఇతర సంగీత వ్యాసాలు|ఇతర సంగీతం|సంగీతం|సంగీత వ్యాసాలు=సంగీతం |episodes|episode|television|tv|టివి|టీవీ=టెలివిజన్ |film|films|movie|movies=Film |theater|theatre|drama|theatre, film and drama|theatre, film, and drama|other theatre, film and drama articles|theatre, film and drama articles|other theatre, film and drama |media and drama=Media and drama |langling|ling|languages|linguistics|languages and linguistics|langlit|lit|literature|language and literature|languages and literature=Language and literature |philosophy|phil|philrelig|philosophy and religion|religion|relig|myth|mythology|mysticism|religion, mysticism and mythology|religion, mysticism, and mythology|తత్వశాస్త్రం|మతం|తత్వశాస్త్రం, మతం=తత్వశాస్త్రం, మతం |farming|cultivation|farming and cultivation|cuisines|food|drink|food and drink|agriculture, food and drink|వంటలు|వంట|వంటకాలు|సాగు|వ్యవసాయం|ఆహారం|పానీయం|వ్యవసాయం, ఆహారం, పానీయం=వ్యవసాయం, ఆహారం, పానీయం |everydaylife|everyday life|sport|sports|games|recreation|sports and games|sport and recreation|sports and recreation|దైనందినజీవితం|క్రీడలు|క్రీడ|ఆటలు|ఆట|వినోదం|ఆటలు, వినోదం=ఆటలు, వినోదం |computer games|video games|computer and video games|video and computer games|కంప్యూటర్ గేమ్‌లు|వీడియో గేమ్‌లు|కంప్యూటర్, వీడియో గేమ్‌లు|వీడియో, కంప్యూటర్ గేమ్‌లు|వీడియో గేమ్|వీడియో గేమ్‌లు=వీడియో గేమ్‌లు |socsci|social sciences and society|society and social sciences|social science|social sciences|culture|society|culture and society|culture, sociology and psychology|psychology|సమాజం|సంఘం|సాంఘిక శాస్త్రాలు|సాంఘిక శాస్త్రం|సంస్కృతి|సామాజికశాస్త్రం|మనస్తత్వ శాస్త్రం|సంస్కృతి, సామాజికశాస్త్రం, మనస్తత్వ శాస్త్రం=సంస్కృతి, సామాజికశాస్త్రం, మనస్తత్వ శాస్త్రం |education|విద్య=విద్య |economics|business|economics and business|business and economics|వాణిజ్యం|వ్యాపారం|వర్తకం, ఆర్థికం=వర్తకం, ఆర్థికం |law|న్యాయ శాస్త్రం=న్యాయ శాస్త్రం |media|journalism|media and journalism|journalism and media|magazines|magazines and print journalism|మీడియా పాత్రికేయం|మాధ్యమాలు|మీడియా|పత్రికలు|పాత్రికేయం|పత్రికలు, పాత్రికేయం=పత్రికలు, పాత్రికేయం |politics|government|politics and government|రాజకీయాలు|ప్రభుత్వం|రాజకీయాలు, ప్రభుత్వం=రాజకీయాలు, ప్రభుత్వం |geography|geography and places|ప్రదేశాలు|స్థలాలు|భౌగోళికం=భౌగోళికం |places|స్థలాలు=స్థలాలు |history|history and war|history and warfare|world history|archaeology|పురావస్తు శాస్త్రం|చరిత్ర|చరిత్ర-యుద్ధం|ప్రపంచ చరిత్ర=ప్రపంచ చరిత్ర |royalty|nobility|heraldry|royalty, nobility and heraldry|royalty, nobility, and heraldry=Royalty, nobility and heraldry |war|military|warfare|war and military|యుద్ధం|సైనిక|సైన్యం|యుద్ధాలు=యుద్ధాలు |computing|computers|engtech|engineering|applied sciences and technology|engineering, applied sciences and technology|engineering, applied sciences, and technology|engineering and technology|computing and engineering|కంప్యూటింగ్|ఇంజనీరింగ్|కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్=కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్ |transport|రవాణా=రవాణా |math|maths|mathematics|mathematics and mathematicians|గణితం|గణితవేత్తలు|గణితం, గణితవేత్తలు=గణితం, గణితవేత్తలు |natsci|natural sciences|natural science|biology|medicine|biology and medicine|సామాన్య శాస్త్రం|సామాన్య శాస్త్రాలు|జీవ శాస్త్రం|వైద్యం|జీవ శాస్త్రం, వైద్యం=జీవ శాస్త్రం, వైద్యం |chemistry|materials|materials science|chemistry and materials science=Chemistry and materials science |geology|geophysics|mineralogy|geology, geophysics and mineralogy|geology, geophysics, and mineralogy|meteorology|atmospheric science|meteorology and atmospheric sciences|earth sciences|భూగర్భ శాస్త్రం|జియోఫిజిక్స్|ఖనిజశాస్త్రం|భూగర్భ శాస్త్రం, జియోఫిజిక్స్, ఖనిజశాస్త్రం|వాతావరణ శాస్త్రం|భూశాస్త్రాలు=భూశాస్త్రాలు |physics|astronomy|astrophysics|cosmology|physics and astronomy|ఏస్ట్రో ఫిజిక్స్|విశ్వశాస్త్రం|విశ్వోద్భవ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం=భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం |ఇతర | }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> od11j1lbosc224srz6u423uq8sh3bkd 4955292 4955266 2026-09-09T09:27:25Z Chaduvari 97 4955292 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#switch:{{ {{{|safesubst:}}}lc:{{{1}}}}} |arts|art|art and architecture|architecture|కళ|వాస్తు|కళ, వాస్తు=కళ, వాస్తు |songs|song |పాటలు|పాట= పాటలు |albums|album |ఆల్బమ్‌లు|ఆల్బమ్= ఆల్బమ్‌లు |music|dance|ballet|other music articles|other music|music articles|నాట్యం|నృత్యం|నృత్యనాటకం|ఇతర సంగీత వ్యాసాలు|ఇతర సంగీతం|సంగీతం|సంగీత వ్యాసాలు=సంగీతం |episodes|episode|television|tv|టివి|టీవీ=టెలివిజన్ |film|films|movie|movies=Film |theater|theatre|drama|theatre, film and drama|theatre, film, and drama|other theatre, film and drama articles|theatre, film and drama articles|other theatre, film and drama |media and drama=Media and drama |langling|ling|languages|linguistics|languages and linguistics|langlit|lit|literature|language and literature|languages and literature=Language and literature |philosophy|phil|philrelig|philosophy and religion|religion|relig|myth|mythology|mysticism|religion, mysticism and mythology|religion, mysticism, and mythology|తత్వశాస్త్రం|మతం|తత్వశాస్త్రం, మతం=తత్వశాస్త్రం, మతం |farming|cultivation|farming and cultivation|cuisines|food|drink|food and drink|agriculture, food and drink|వంటలు|వంట|వంటకాలు|సాగు|వ్యవసాయం|ఆహారం|పానీయం|వ్యవసాయం, ఆహారం, పానీయం=వ్యవసాయం, ఆహారం, పానీయం |everydaylife|everyday life|sport|sports|games|recreation|sports and games|sport and recreation|sports and recreation|దైనందినజీవితం|క్రీడలు|క్రీడ|ఆటలు|ఆట|వినోదం|ఆటలు, వినోదం=ఆటలు, వినోదం |computer games|video games|computer and video games|video and computer games|కంప్యూటర్ గేమ్‌లు|వీడియో గేమ్‌లు|కంప్యూటర్, వీడియో గేమ్‌లు|వీడియో, కంప్యూటర్ గేమ్‌లు|వీడియో గేమ్|వీడియో గేమ్‌లు=వీడియో గేమ్‌లు |socsci|social sciences and society|society and social sciences|social science|social sciences|culture|society|culture and society|culture, sociology and psychology|psychology|సమాజం|సంఘం|సాంఘిక శాస్త్రాలు|సాంఘిక శాస్త్రం|సంస్కృతి|సామాజికశాస్త్రం|మనస్తత్వ శాస్త్రం|సంస్కృతి, సామాజికశాస్త్రం, మనస్తత్వ శాస్త్రం=సంస్కృతి, సామాజికశాస్త్రం, మనస్తత్వ శాస్త్రం |education|విద్య=విద్య |economics|business|economics and business|business and economics|వాణిజ్యం|వ్యాపారం|వర్తకం, ఆర్థికం=వర్తకం, ఆర్థికం |law|న్యాయ శాస్త్రం=న్యాయ శాస్త్రం |media|journalism|media and journalism|journalism and media|magazines|magazines and print journalism|మీడియా పాత్రికేయం|మాధ్యమాలు|మీడియా|పత్రికలు|పాత్రికేయం|పత్రికలు, పాత్రికేయం=పత్రికలు, పాత్రికేయం |politics|government|politics and government|రాజకీయాలు|ప్రభుత్వం|రాజకీయాలు, ప్రభుత్వం=రాజకీయాలు, ప్రభుత్వం |geography|geography and places|ప్రదేశాలు|స్థలాలు|భౌగోళికం=భౌగోళికం |places|స్థలాలు=స్థలాలు |history|history and war|history and warfare|world history|archaeology|పురావస్తు శాస్త్రం|చరిత్ర|చరిత్ర-యుద్ధం|ప్రపంచ చరిత్ర=ప్రపంచ చరిత్ర |royalty|nobility|heraldry|royalty, nobility and heraldry|royalty, nobility, and heraldry=Royalty, nobility and heraldry |war|military|warfare|war and military|యుద్ధం|సైనిక|సైన్యం|యుద్ధాలు=యుద్ధాలు |computing|computers|engtech|engineering|applied sciences and technology|engineering, applied sciences and technology|engineering, applied sciences, and technology|engineering and technology|computing and engineering|కంప్యూటింగ్|ఇంజనీరింగ్|కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్=కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్ |transport|రవాణా=రవాణా |math|maths|mathematics|mathematics and mathematicians|గణితం|గణితవేత్తలు|గణితం, గణితవేత్తలు=గణితం, గణితవేత్తలు |natsci|natural sciences|natural science|biology|medicine|biology and medicine|సామాన్య శాస్త్రం|సామాన్య శాస్త్రాలు|జీవ శాస్త్రం|వైద్యం|జీవ శాస్త్రం, వైద్యం=జీవ శాస్త్రం, వైద్యం |chemistry|materials|materials science|chemistry and materials science=Chemistry and materials science |geology|geophysics|mineralogy|geology, geophysics and mineralogy|geology, geophysics, and mineralogy|meteorology|atmospheric science|meteorology and atmospheric sciences|earth sciences|భూగర్భ శాస్త్రం|జియోఫిజిక్స్|ఖనిజశాస్త్రం|భూగర్భ శాస్త్రం, జియోఫిజిక్స్, ఖనిజశాస్త్రం|వాతావరణ శాస్త్రం|భూశాస్త్రాలు=భూశాస్త్రాలు |physics|astronomy|astrophysics|cosmology|physics and astronomy|ఏస్ట్రో ఫిజిక్స్|విశ్వశాస్త్రం|విశ్వోద్భవ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం=భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం |other|ఇతర=ఇతర | }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 5pg78uw56ml0ehrp2pigcjih9zvpkt0 4955306 4955292 2026-09-09T10:11:16Z Chaduvari 97 4955306 wikitext text/x-wiki {{ {{{|safesubst:}}}#switch:{{ {{{|safesubst:}}}lc:{{{1}}}}} |arts|art|art and architecture|architecture|కళ|వాస్తు|కళ, వాస్తు=కళ, వాస్తు |songs|song |పాటలు|పాట= పాటలు |albums|album |ఆల్బమ్‌లు|ఆల్బమ్= ఆల్బమ్‌లు |music|dance|ballet|other music articles|other music|music articles|నాట్యం|నృత్యం|నృత్యనాటకం|ఇతర సంగీత వ్యాసాలు|ఇతర సంగీతం|సంగీతం|సంగీత వ్యాసాలు=సంగీతం |episodes|episode|television|tv|టీవీ సీరియళ్ళు|ఎపిసోడ్లు|ఎపిసోడ్|టివి|టీవీ=టెలివిజన్ |film|films|movie|movies|సినిమాలు|చలనచిత్రాలు|చలన చిత్రాలు|మూవీ|మూవీస్|సినిమా=సినిమా |theater|theatre|drama|theatre, film and drama|theatre, film, and drama|other theatre, film and drama articles|theatre, film and drama articles|other theatre, film and drama |media and drama|నాటకాలు|నాటకం|నాటికలు|నాటిక|నాటకాలు|డ్రామాలు|డ్రామా|నాటకాల వ్యాసాలు|నాటక రంగం|నాటకరంగం=నాటకరంగం |langling|ling|languages|linguistics|languages and linguistics|langlit|lit|literature|language and literature|languages and literature|సారస్వతం|భాషలు|భాషాశాస్త్రం|భాషలు, భాషాశాస్త్రం|భాష, సాహిత్యం|భాషలు, సాహిత్యం|భాష|సాహిత్యం|భాష, సాహిత్యం=భాష, సాహిత్యం |philosophy|phil|philrelig|philosophy and religion|religion|relig|myth|mythology|mysticism|religion, mysticism and mythology|religion, mysticism, and mythology|తత్వశాస్త్రం|మతం|తత్వశాస్త్రం, మతం=తత్వశాస్త్రం, మతం |farming|cultivation|farming and cultivation|cuisines|food|drink|food and drink|agriculture, food and drink|వంటలు|వంట|వంటకాలు|సాగు|వ్యవసాయం|ఆహారం|పానీయం|వ్యవసాయం, ఆహారం, పానీయం=వ్యవసాయం, ఆహారం, పానీయం |everydaylife|everyday life|sport|sports|games|recreation|sports and games|sport and recreation|sports and recreation|దైనందినజీవితం|క్రీడలు|క్రీడ|ఆటలు|ఆట|వినోదం|ఆటలు, వినోదం=ఆటలు, వినోదం |computer games|video games|computer and video games|video and computer games|కంప్యూటర్ గేమ్‌లు|వీడియో గేమ్‌లు|కంప్యూటర్, వీడియో గేమ్‌లు|వీడియో, కంప్యూటర్ గేమ్‌లు|వీడియో గేమ్|వీడియో గేమ్‌లు=వీడియో గేమ్‌లు |socsci|social sciences and society|society and social sciences|social science|social sciences|culture|society|culture and society|culture, sociology and psychology|psychology|సమాజం|సంఘం|సాంఘిక శాస్త్రాలు|సాంఘిక శాస్త్రం|సంస్కృతి|సామాజికశాస్త్రం|మనస్తత్వ శాస్త్రం|సంస్కృతి, సామాజికశాస్త్రం, మనస్తత్వ శాస్త్రం=సంస్కృతి, సామాజికశాస్త్రం, మనస్తత్వ శాస్త్రం |education|విద్య=విద్య |economics|business|economics and business|business and economics|వాణిజ్యం|వ్యాపారం|వర్తకం, ఆర్థికం=వర్తకం, ఆర్థికం |law|న్యాయ శాస్త్రం=న్యాయ శాస్త్రం |media|journalism|media and journalism|journalism and media|magazines|magazines and print journalism|మీడియా పాత్రికేయం|మాధ్యమాలు|మీడియా|పత్రికలు|పాత్రికేయం|పత్రికలు, పాత్రికేయం=పత్రికలు, పాత్రికేయం |politics|government|politics and government|రాజకీయాలు|ప్రభుత్వం|రాజకీయాలు, ప్రభుత్వం=రాజకీయాలు, ప్రభుత్వం |geography|geography and places|ప్రదేశాలు|స్థలాలు|భౌగోళికం=భౌగోళికం |places|స్థలాలు=స్థలాలు |history|history and war|history and warfare|world history|archaeology|పురావస్తు శాస్త్రం|చరిత్ర|చరిత్ర-యుద్ధం|ప్రపంచ చరిత్ర=ప్రపంచ చరిత్ర |royalty|nobility|heraldry|royalty, nobility and heraldry|royalty, nobility, and heraldry=Royalty, nobility and heraldry |war|military|warfare|war and military|యుద్ధం|సైనిక|సైన్యం|యుద్ధాలు=యుద్ధాలు |computing|computers|engtech|engineering|applied sciences and technology|engineering, applied sciences and technology|engineering, applied sciences, and technology|engineering and technology|computing and engineering|కంప్యూటింగ్|ఇంజనీరింగ్|కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్=కంప్యూటింగ్, ఇంజనీరింగ్ |transport|రవాణా=రవాణా |math|maths|mathematics|mathematics and mathematicians|గణితం|గణితవేత్తలు|గణితం, గణితవేత్తలు=గణితం, గణితవేత్తలు |natsci|natural sciences|natural science|biology|medicine|biology and medicine|సామాన్య శాస్త్రం|సామాన్య శాస్త్రాలు|జీవ శాస్త్రం|వైద్యం|జీవ శాస్త్రం, వైద్యం=జీవ శాస్త్రం, వైద్యం |chemistry|materials|materials science|chemistry and materials science=Chemistry and materials science |geology|geophysics|mineralogy|geology, geophysics and mineralogy|geology, geophysics, and mineralogy|meteorology|atmospheric science|meteorology and atmospheric sciences|earth sciences|భూగర్భ శాస్త్రం|జియోఫిజిక్స్|ఖనిజశాస్త్రం|భూగర్భ శాస్త్రం, జియోఫిజిక్స్, ఖనిజశాస్త్రం|వాతావరణ శాస్త్రం|భూశాస్త్రాలు=భూశాస్త్రాలు |physics|astronomy|astrophysics|cosmology|physics and astronomy|ఏస్ట్రో ఫిజిక్స్|విశ్వశాస్త్రం|విశ్వోద్భవ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం|ఖగోళ శాస్త్రం|భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం=భౌతిక శాస్త్రం, ఖగోళ శాస్త్రం |other|ఇతర=ఇతర | }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 4spm6lyhizqktd5y2x8rls2r2mj2tas 4 260451 4955032 2439969 2026-09-09T00:36:17Z Chaduvari 97 /* మెట్టు 3: సమీక్షించడం */ 4955032 wikitext text/x-wiki {{వికీపీడియా:Good article nominations/Tab header}} [[దస్త్రం:GA_candidate.svg|link=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:GA_candidate.svg|ఎడమ|43x43px|మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు]] మంచి వ్యాసం సమీక్ష కోసం వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించడం, సమీక్షించడం ఎలాగో వివరించే పేజీ ఇది. ప్రతిపాదించేవారికి, సమీక్షించేవారికీ కూడా ఇందులో సూచనలున్నాయి. బాట్ చేసే పనులు హైలైటు చేసి ఉన్నాయి. ప్రతిపాదనలు ఎవరైనా చెయ్యవచ్చు. అయితే వ్యాసంలో ఎక్కువ మార్పుచేర్పులు చేసినవారు, వ్యాస విషయం పట్ల అవగాహన కలిగి ఉన్న వారు ప్రతిపాదిస్తే మంచిది. సమీక్షించేవారు మాత్రం, ఆ వ్యాసంలో ఎక్కువ మార్పుచేర్పులు చేసి ఉండకూడదు. ప్రతిపాదించినవారే సమీక్షించకూడదు. == సమీక్షా క్రమంలో ఉపయోగించే పేజీలు == మంచి వ్యాసం ఎంపిక ప్రక్రియలో కింది పేజీలు, మూసలను వాడుతారు. === పేజీలు === * వ్యాసం పేజీ: సమీక్షించబోయే వ్యాసం పేజీ * వ్యాసం చర్చా పేజీ: ప్రతిపాదన, సమీక్ష ప్రక్రియలో పంపించుకునే సందేశాలు ఈ పేజీలో చేస్తారు. * సమీక్షా పేజీ: సమీక్ష1 అనే పేరుతో ఈ పేజీ తయారౌతుంది. 1 అనే అంకె ఎన్నవ సమీక్షో సూచిస్తుంది. సమీక్ష మొదలైనపుడు మాత్రమే ఈ పేజీ సృష్టి జరుగుతుంది. సమీక్షకుడు సమీక్షాంశాలన్నీ ఇక్కడే రాస్తారు. * ప్రతిపాదనల పేజీ: ప్రతిపాదనలన్నీ ఈ పేజీలో చేరుతాయి. ఇక్కడ జరిగే మార్పుచేర్పులు దాదాపుగా అన్నిటినీ బాట్ చేస్తుంది. === మూసలు === * {{Tlx|GAN}}: ప్రతిపాదించే మూస * {{Tlx|GA nominee}}: సమీక్షకుడు, ప్రతిపాదకుడూ పరస్పరం వివిధ సందేశాలను పంపించుకునే మూస. * {{Tlx|GANotice}}: బాట్ ఈ మూస ద్వారా ప్రతిపాదకుడు, సమీక్షకులకు సందేశాలు పంపిస్తుంది. == ప్రతిపాదించడం == [[దస్త్రం:GA_candidate.svg|link=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:GA_candidate.svg|కుడి|80x80px]] === మెట్టు 1: వ్యాసాన్ని సిద్ధం చెయ్యడం === ముందుగా వ్యాసం వికీపీడియా విధానాలు మార్గదర్శకాలకు - [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణం]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారకత్వం]], [[వికీపీడియా:మౌలిక పరిశోధనలు నిషిద్ధం|మౌలిక పరిశోధన కూడదు]], [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]] మొదలైన వాటికి - అనుగుణంగా ఉందని నిర్ధారించుకోండి. తరువాత [[వికీపీడియా:మంచివ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా ఉందో లేదో చూసి, అవసరమైన మార్పుచేర్పులు చెయ్యండి. ప్రతిపాదించేవారు వ్యాసంలో పెద్దగా పాటుపడిన వారు కాకపోతే, అందులో బాగా కృషి చేసినవారిని వ్యాసపు చర్చా పేజీలో ప్రతిపాదించే ముందు సంప్రదించాలి. సమీక్షకుడు సమీక్షించే క్రమంలో వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచేందుకు సూచనలు చేస్తూంటారు. సదరు సూచనలను అమలు చేసేందుకు, ప్రతిపాదకులుగా మీరు సమీక్షలో చురుగ్గా పాల్గొనాలి. అందుచేత ప్రతిపాదించే ముందు, ఆ సూచనలను ఎప్పటికప్పుడు అమలు చేసేందుకు తగు సమయం ఉంటుందని నిర్ధారించుకోండి. === మెట్టు 2: వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించడం === # వ్యాసపు చర్చా పేజీలో పైన '''{{tlsx|GAN|2=subtopic=}}''' అనే మూసను పెట్టండి. దాన్ని వేరే మూసలో పెట్టకండి. # {{para|subtopic}} పరామితి కోసం, బాగా సరిపోయే ప్రధాన వర్గాన్ని ఇవ్వండి. ఏ వర్గానికి చెందుతుందో ఇదమిత్ఠంగా తేల్చుకోలేకపోతే, ఖాళీగా వదిలెయ్యండి. # పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|ప్రతిపాదనల పేజీలో సంబంధిత విభాగంలో మీ ప్రతిపాదన కనిపిస్తుంది.}} వ్యాసం సమీక్ష కోసం సిద్ధంగా ఉందని ఈ విధంగా తెలుస్తుంది. # దీనితో ప్రతిపాదించడం అయిపోయింది. ఇప్పుడు, మీ అనుకూలతను బట్టి, ఈసరికే సమీక్ష కోసం వేచి ఉన్న వ్యాసాల్లో ఏదో ఒక దాన్ని ఎంచుకుని సమీక్షించండి. (ఇది తప్పనిసరేమీ కాదు.) === మెట్టు 3: వేచి ఉండటం === వ్యాసాన్ని ప్రతిపాదించిన తరువాత సమీక్షించేందుకు ఎవరైనా ముందుకు వచ్చేందుకు కొంత సమయం పట్టవచ్చు. లేదంటే వెంటనే జరగవచ్చు కూడా. సమీక్ష పేజీని మీరే మొదలుపెట్టవద్దు. అలా చేస్తే సమీక్షించదలచిన వారు, సమీక్ష మొదలైపోయిందని భావించి తప్పుకోవచ్చు. సమీక్ష మొదలయ్యాక, వారిచ్చే సూచనలను అమలు చేసేందుకు మీరు అందుబాటులో ఉండాలి. ఏ కారణం వల్లనైనా మీరు అందుబాటులో ఉండకపోతే, అదే విషయాన్ని మూస ద్వారా తెలియజెయ్యండి: {{tl|GA nominee}} మూసలో {{para|note}} అనే పరామితిలో మీ సందేశాన్ని చొప్పించి సమీక్షా పేజీలో పెట్టండి. ఉదాహరణకు: {{tlx|GA nominee|...|3=note=ఒక వారం పాటు నేను అందుబాటులో ఉండను. <nowiki>~~~~</nowiki>}}. పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|ప్రతిపాదనల పేజీలో ప్రతిపాదన పక్కనే మీ సందేశం కనిపిస్తుంది.}} '''వెనక్కి తీసుకోవడం''': సమీక్ష మొదలయ్యే ముందే ప్రతిపాదనను వెనక్కి తీసుకోవడానికి, వ్యాసపు చర్చా పేజీ నుండి {{tl|GA nominee}} మూసను తీసివేస్తే చాలు. సమీక్ష మొదలయ్యాక ఉపసంహరించుకోవాలంటే, సమీక్షకుడికి తెలియజెయ్యండి. సమీక్షకుడు వ్యాసాన్ని ఫెయిల్ చేస్తాడు. === మెట్టు 4: సమీక్షా సమయంలో ఏం చెయ్యాలి === సమీక్షా సమయంలో సమీక్షకుడు సూచించే మార్పులు చేర్పులు సకాలంలో చేసేందుకు మీరు సిద్ధంగా ఉండాలి. (అనివార్యమైన పరిస్థితుల కారణంగా అలా వీలుకాని పక్షంలో ఆ పనులు చేసేందుకు మరొక వాడుకరిని చూడండి). ఇతర వాడుకరులు కూడా సూచనలు చెయ్యవచ్చు, మార్పు చేర్పులూ చెయ్యవచ్చు. సమీక్షపై తుది నిర్ణయం మాత్రం తొలి సమీక్షకుడిదే. సమీక్షకు సాధారణంగా 7 రోజుల సమయం సరిపోతుంది. తన సూచనలను అమలు చేసేందుకు సమయమిచ్చేందుకు గాను సమీక్షకుడు ఓ 7 రోజుల పాటు సమీక్షను నిలిపి ఉంచవచ్చు (సమీక్షకులు దీన్ని తగ్గించ వచ్చు, పొడిగించనూ వచ్చు). మంచి వ్యాసం ప్రమాణాల విషయమై ప్రతిపాదకుడికి, సమీక్షకుడికీ అభిప్రాయభేదాలు వస్తే ప్రతిపాదనల చర్చా పేజీలో పెట్టి సహాయం కోరవచ్చు. '''సమీక్షకుడు తప్పుకుంటే''': సమీక్షకుడు సమీక్షను సకాలంలో పూర్తి చేసేందుకు బద్ధుడై ఉండాలి. కానీ తప్పనిసరి పరిస్థితులలో సమీక్ష నుంచి తప్పుకోవచ్చు. ఆ సందర్భంలో ముందుగా మీరు సమీక్షకుడిని సంప్రదించాలి. పరిష్కారం దొరక్కపోతే, వేరే సమీక్షకుడి కోసం చూడాలి. అందు కోసం వ్యాసపు చర్చాపేజీలోని {{tl|GA nominee}} మూసలోని {{para|page}} పరామితిలో విలువను మార్చండి -"page=1" నుండి "page=2" ఇలాగ. {{para|status}} పరామితి విలువ "status=సమీక్షలో ఉంది" లేదా "status=నిలిపి ఉంచాను" అని ఉంటే దాన్ని ఖాళీగా పెట్టండి -"status=" ఇలాగ. అప్పటి వరకూ జరిగిన సమీక్ష వ్యాసపు చర్చాపేజీలోకి ట్రాంస్‌క్లూడు అయి ఉంటుంది. దాన్ని తీసివెయ్యవచ్చు. అయితే ఆవశ్యకమేమీ కాదు. పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|ప్రతిపాదనల పేజీలో ఈ వ్యాసం స్థితి తిరిగి మొదటి స్థితికి వస్తుంది. క్యూలో అది ఇదివరకటి స్థానంలోనే ఉంటుంది}} సమీక్షను మొదలుపెట్టడం తప్ప, సమీక్షకుడు వ్యాఖ్యలేమీ చేసి ఉండకపోతే, సమీక్ష పేజీని తొలగించమని అభ్యర్ధించవచ్చు. === మెట్టు 5: సమీక్ష తరువాత === సమీక్షాంతంలో సమీక్షకుడు వ్యాసాన్ని సఫలం లేదా విఫలం చేస్తారు. ప్రతిపాదన విఫలమైతే, సమీక్షకుడి సూచనలను అమలుచేసి, వ్యాసాన్ని తిరిగి ప్రతిపాదించవచ్చు. తగినంత వివరంగా సమీక్ష జరగలేదని మీరు భావిస్తే పునస్సమీక్ష కోసం వెనువెంటనే దాన్ని ప్రతిపాదించవచ్చు. == సమీక్షించడం == {{shortcut|WP:GAREVIEW|WP:GAREV|WP:GA/REV}} === మెట్టు 1: మంచి వ్యాసం ప్రమాణాల గురించి వివరంగా తెలుసుకోండి === సమీక్ష మొదలుపెట్టబోయే ముందు, [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాల]] గురించి వివరంగా తెలుసుకోవాలి. ఈ విషయమై {{Ill|వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలను సమీక్షించడం|en|Wikipedia:Reviewing_good_articles|lt=మంచి వ్యాసాలను సమీక్షించడం}}, {{Ill|వికీపీడియా:మంచివ్యాసాలు కానివి ఏవి|en|Wikipedia:What the Good article criteria are not}} వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. వ్యాసం [[వికీపీడియా:విధానాలు, మార్గదర్శకాలు|విధానాలు, మార్గదర్శకాలకు]] - [[వికీపీడియా:తటస్థ దృక్కోణం|తటస్థ దృక్కోణం]], [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారకత్వం]], [[వికీపీడియా:మౌలిక పరిశోధనలు నిషిద్ధం|మౌలిక పరిశోధన కూడదు]], [[వికీపీడియా:విషయ ప్రాముఖ్యత|విషయ ప్రాముఖ్యత]] మొదలైన వాటికి - అనుగుణంగా ఉందని నిర్ధారించుకోండి. ఏదైనా సాయం అవసరమైతే [[వికీపీడియా చర్చ:మంచివ్యాసం ప్రతిపాదనలు|మంచివ్యాసం ప్రతిపాదనలు చర్చా పేజీలో]] రాయండి. === మెట్టు 2: సమీక్ష మొదలుపెట్టడం === వ్యాసాన్ని సమీక్షించాలంటే మీరు: * నమోదైన వాడుకరి అయి ఉండాలి- లాగినై ఉండాలి. * సమీక్షించబోయే వ్యాసాన్ని మీరే ప్రతిపాదించి ఉండకూడదు. మీరు ఆ వ్యాసంలో పెద్దగా మార్పుచేర్పులు చేసి ఉండకూడదు. # [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు]] పేజీలోని ఏదో ఒక వ్యాసాన్ని సమీక్షకు స్వీకరించవచ్చు. అయితే: #* సమీక్ష కోసం ఎదురు చూస్తున్న పాత ప్రతిపాదనలను ముందుగా తీసుకుంటే మంచిది. #* మీరు సమీక్షించదలచిన వ్యాసాన్ని ఈసరికే వేరే వారు సమీక్షిస్తూంటే, సమీక్ష పేజీలో మీ వ్యాఖ్యలు రాయవచ్చు. అయితే సమీక్షా నిర్ణయం మాత్రం తొలి సమీక్షకుడిదే. # సమీక్ష మొదలుపెట్టండి లింకును నొక్కండి. ఈ లింకు ప్రతిపాదనల పేజీలోనే కాక, వ్యాసపు చర్చా పేజీలో పైన కూడా ఉంటుంది. దీంతో ఒకా సమీక్షా పేజీ తయారౌతుంది. ఆ పేజీలో మీ తొలి సమీక్షా వ్యాఖ్యలు చెయ్యవచ్చు. అందుకు కొన్ని మూసలు కూడ ఉన్నాయి. వాటిని వాడవచ్చు. # తరువాత ఆ పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|ప్రతిపాదనల పేజీలో ఈ వ్యాసపు ప్రతిపాదన పక్కనే సమీక్ష జరుగుతోంది అని కనిపిస్తుంది. <nowiki>{{</nowiki><nowiki>GANotice}} మూస ద్వారా ప్రతిపాదకునికి కూడా సమీక్ష మొదలైందనే సందేశం వెళ్తుంది.</nowiki>}} # గుర్తుంచుకోండి: సమీక్ష మొదలుపెట్టారంటే దానర్థం -ఒక నిర్ణీత వ్యవధి లోపల దాన్ని పూర్తి చేసేందుకు మీరు బద్ధులై ఉంటున్నట్టు. మధ్యలో ఆపేసి, వదిలెయ్యకండి. ఒక వ్యాసాన్ని సమీక్షించడం మొదలుపెట్టి, 7 రోజుల లోపు దాన్ని పూర్తి చెయ్యండి. ''మీరు సమీక్షను పూర్తిచెయ్యలేని అనివార్య పరిస్థితిలో ఉంటే అదే సంగతి ప్రతిపాదకునికి తెలపండి. వీలైతే మరో సమీక్షకుడిని ఏర్పాటు చేసేందుకు సాయపడండి. అవసరమైతే ప్రతిపాదనల చర్చా పేజీలో కూడా సందేశం పెట్టండి.'' === మెట్టు 3: సమీక్షించడం === # వ్యాసాన్ని పూర్తిగా చదవండి. ఇచ్చిన మూలాలను అర్థం చేసుకోండి. [[వికీపీడియా:మంచివ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాల]] ప్రకారం దాన్ని వెనువెంటనే ఒప్పుకోవచ్చో లేదా తిరస్కరించవచ్చో పరిశీలించండి. లేక అది పాక్షికంగా ప్రమాణాలకు బద్ధంగా ఉందో ప్రమాణాలకు కొద్దిగా దిగువన ఉందో.. అలా ఉంటే మెరుగుపరచిన తరువాత సమీక్షలో నెగ్గుతుందేమో నిర్ణయించండి. # వ్యాసం ప్రమాణాలకు పూర్తిగా అనుగుణంగా ఉంటే వెంటనే దాన్ని ఆమోదిస్తూ మీ నిర్ణయానికి సమర్ధనగా సమీక్ష రాయండి. అందుకోసం {{Tl|GATable‎‎}} మూసను కూడా వాడవచ్చు. # వ్యాసం ప్రమాణాలకు బాగా దూరంగా ఉంటే ఆయా వివరాలను తెలియజేస్తూ, ప్రమాణాల స్థాయికి తీసుకురావాలంటే ఏమేం మార్పులు చెయ్యాలో సమీక్ష రాయండి. # వ్యాసం ప్రమాణాలకు కొద్దిగా మాత్రమే దిగువన ఉంటే మీరే పూనుకుని ఆయా మార్పులను చేసి ప్రమాణాల స్థాయి తీసుకురావచ్చు. # సమీక్షాక్రమంలో వ్యాసంలో తగు మార్పులు చేసి, ప్రమాణాల స్థాయికి తీసుకురావడం అనేది జరుగుతూ ఉంటుంది. అలా జరిగితే, వ్యాసాన్ని ఆమోదించి, సమీక్షను ముగించండి. అలా ప్రమాణాల స్థాయికి తీసుకురాకపోతే, దాన్ని తిరస్కరించి సమీక్షను ముగించండి. సముచితమని మీరు భావిస్తే, మెరుగుపరచేందుకు తగు సూచనలను ఇవ్వవచ్చు. # సమీక్షకుడు, ప్రతిపాదకుడు కలిసి చురుగ్గా పనిచేస్తే ఈ పనిని 7 రోజుల్లోపు పూర్తి చెయ్యగలరు. ప్రతిపాదకుని స్పందనను బట్టి, మీరు ఏడు రోజుల పాటు సమీక్షలో సూచించిన మార్పుచేర్పులు చేసేందుకు గాను, సమీక్షను "నిలిపి" ఉంచవచ్చు. సాటివారి అభిప్రాయాన్ని తీసుకోవచ్చు. ఆమోదించడం, తిరస్కరించడం, నిలిపి ఉంచడం, సాటివారి అభిప్రాయాన్ని తీసుకోవడం ఎలాగో కింద చూడవచ్చు. ''సమీక్షా మూసను వాడటం తప్పనిసరేమీ కాదు; అది సమీక్షకు సహయకారి అంతే. తొలిసారిగా సమీక్ష చేస్తూ ఉంటే, అనుభవజ్ఞుల సలహా తీసుకోవడం ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.'' === మెట్టు 4: సమీక్షను ముగించడం === ==== సఫలం చెయ్యడం (పాస్ చెయ్యడం) ==== [[దస్త్రం:Symbol_support_vote.svg|link=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Symbol_support_vote.svg|కుడి|77x77px]] వ్యాసం మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉందని మీరు భావిస్తే కింది పద్ధతిలో దాన్ని ఆమొదించవచ్చు: # వ్యాసపు చర్చా పేజీలో ఉన్న {{tl|GA nominee}} మూసను తీసివేసి, దాని స్థానంలో '''{{tlx|GA|2=<nowiki>~~~~~</nowiki>{{!}}topic={{!}}page=}}''' అనే మూసను పెట్టండి. # ఐదు టిల్డెలు సమీక్షించిన తేదీని సూచిస్తాయి. వ్యాస విషయం (టాపిక్), పేజీ సంఖ్యను నింపండి. {{para|topic}} పరామితి వ్యాసం ఏ విషయానికి సంబంధించినదో చెబుతుంది. {{para|page}} పరామితి ఈ సమీక్ష ఈ వ్యాసానికి ఎన్నవ సమీక్షో చెబుతుంది. సమీక్షా ఉప పేజీలోని సంఖ్య ఇది<code><nowiki>{{</nowiki>Talk:''ArticleName''/GA''n''<nowiki>}})</nowiki></code> లో ''n'' దీన్ని సూచిస్తుంది. page పరామితిగా అంకెను మాత్రమే ఇవ్వాలి. # Update any WikiProject templates on the article talk page by changing the {{para|class}} parameter value to "GA". # పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|వ్యాసం పేజీలో మంచి వ్యాసం ఐకను చేరుతుంది. ప్రతిపాదనల పేజీ నుండి వ్యాసం పేరును తీసేస్తుంది. <nowiki>{{</nowiki><nowiki>GANotice}} మూస ద్వారా వ్యాసం సమీక్షలో సఫలమైందనే సందేశాన్ని ప్రతిపాదకునికి పంపిస్తుంది.</nowiki>}} ఐకన్‌ను మానవికంగా చేర్చరాదు. # వ్యాసం మంచి వ్యాసం ఎందుకయిందో సమీక్షా పేజీలో స్పష్టం చెయ్యాలి. ప్రతిపాదకునికి అభినందన సందేశం పెట్టండి. # [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు]] పేజీలో సంబంధించిన విభాగంలో వ్యాసాన్ని చేర్చండి. ==== విఫలం చెయ్యడం (ఫెయిలు చెయ్యడం) ==== [[దస్త్రం:Symbol_oppose_vote.svg|link=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Symbol_oppose_vote.svg|కుడి|77x77px]] వ్యాసం [[వికీపీడియా:మంచివ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా లేదని మీరు భావిస్తే కింది పద్ధతిలో దాన్ని విఫలం చెయ్యండి: # వ్యాసం చర్చా పేజీలోని {{tl|GA nominee}} మూసను తీసివేసి, దాని స్థానంలో '''{{tlx|FailedGA|2=<nowiki>~~~~~</nowiki>{{!}}topic={{!}}page=}}'''అనే మూసను పెట్టండి. # ఐదు టిల్డెలు సమీక్షించిన తేదీని సూచిస్తాయి. వ్యాస విషయం (టాపిక్), పేజీ సంఖ్యను నింపండి. {{para|topic}} పరామితి వ్యాసం ఏ విషయానికి సంబంధించినదో చెబుతుంది. {{para|page}} పరామితి ఈ సమీక్ష ఈ వ్యాసానికి ఎన్నవ సమీక్షో చెబుతుంది. సమీక్షా ఉప పేజీలోని సంఖ్య ఇది<code><nowiki>{{</nowiki>Talk:''ArticleName''/GA''n''<nowiki>}})</nowiki></code> లో ''n'' దీన్ని సూచిస్తుంది. page పరామితిగా అంకెను మాత్రమే ఇవ్వాలి. # పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|ప్రతిపాదనల పేజీ నుండి వ్యాసం పేరును తీసేస్తుంది. <nowiki>{{</nowiki><nowiki>GANotice}} మూస ద్వారా వ్యాసం సమీక్షలో విఫలమైందనే సందేశాన్ని ప్రతిపాదకునికి పంపిస్తుంది. </nowiki>}} # మంచి వ్యాసంగా రూపొందాలంటే వ్యాసంలో ఏయే మార్పులు చెయ్యాలో సమీక్షా పేజీలో రాయండి. అవసరమైన మార్పుచేర్పులు చేసాక మళ్ళీ ప్రతిపాదించమని ప్రతిపాదకునికి ప్రోత్సహించండి. ==== వ్యాసాన్ని నిలిపి ఉంచడం ==== [[దస్త్రం:Symbol_wait.svg|link=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Symbol_wait.svg|కుడి|77x77px]] వ్యాసంలో ఉన్న కొద్దిపాటి లోటుపాట్లను సవరిస్తే, అది మంచి వ్యాసం స్థాయికి వెళ్తుందని, అందుకు కొంత సమయం (సాధాఅరణంగా 7 రోజులు) ఇద్దామనీ మీరు భావిస్తే, కింది పద్ధతిలో దాన్ని నిలిపి ఉంచవచ్చు: # వ్యాసం చర్చాపేజీలోని {{tl|GA nominee}} మూసలో {{para|status}} పరామితిని "నిలిపి ఉంచాను", అని మార్చండి'''{{tlx|GA nominee|2=...{{!}}status=నిలిపి ఉంచాను}}''' - ఇలాగ, # పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|ప్రతిపాదనల పేజీలో వ్యాసాన్ని నిలిపి ఉంచారనే సందేశం చేరుతుంది. <nowiki>{{</nowiki><nowiki>GANotice}} మూస ద్వారా వ్యాసాన్ని నిలిపి ఉంచారనే సందేశాన్ని ప్రతిపాదకునికి పంపిస్తుంది. </nowiki>}} # వ్యాసంలో ఏయే మార్పులు చెయ్యాలో సమీక్షా పేజీలో రాయడం మరువకండి. ==== రెండవ అభిప్రాయం తీసుకోవడం ==== [[దస్త్రం:Symbol_neutral_vote.svg|link=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%A6%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%82:Symbol_neutral_vote.svg|కుడి|77x77px]] ఏదైనా అంశంపై మీకు సందేహాలు ఉంటే, వేరే సమీక్షకుడు లేదా నిపుణుడి నుండి అభిప్రాయాన్ని కోరవచ్చు - కింది విధంగా: # వ్యాసపు చర్చాపేజీలోని {{tl|GA nominee}} మూసలో {{para|status}} పరామితిని "2వ అభిప్రాయం" అని మార్చండి. '''{{tlx|GA nominee|2=...{{!}}status=2వ అభిప్రాయం}}''' - ఇలాగ. # పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|ప్రతిపాదనల పేజీలో 2వ అభిప్రాయం కోరుతున్నారనే సందేశం చేరుతుంది.}} # సమీక్షా పేజీలో ఏ విషయమై రెండవ అభిప్రాయం కోరుతున్నారో రాయండి. ==== రెండవ అభిప్రాయం రాయడం ==== రెండవ అభిప్రాయాన్ని కింది విధంగా చెప్పవచ్చు: # వ్యాసం చర్చాపేజీలోని {{tl|GA nominee}} మూసలో {{para|status}} పరామితిని "సమీక్షలో ఉంది" అని మార్చండి.'''{{tlx|GA nominee|2=...{{!}}status=సమీక్షలో ఉంది}}''' # పేజీని భద్రపరచండి. {{బాట్ చేస్తుంది|ప్రతిపాదనల పేజీలో 2వ అభిప్రాయం కోరుతున్నారనే సందేశాన్ని తీసేస్తుంది.}} # కోరిన విషయంపై రెండవ అభిప్రాయాన్ని సమీక్షా పేజీలో రాయండి. ''మొదటి సమీక్షకుడిని సంప్రదించకుండా సమీక్షను ముగించకండి.'' == సందేహాలుంటే.. == ఈ పేజీలోని సమాచారానికి సంబంధించి గాని, మంచి వ్యాసాలకు సంబంధించి గానీ ఏమైనా సందేహాలుంటే [[వికీపీడియా_చర్చ:మంచి_వ్యాసం_ప్రతిపాదనలు|మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనల]] పేజీలో గానీ రాయండి. exlp082ea3wcjqezool712rbmz1fido 4 260453 4955023 4882193 2026-09-09T00:18:48Z Chaduvari 97 4955023 wikitext text/x-wiki {{వికీపీడియా:Good article nominations/Tab header}} [[Image:Symbol support vote.svg|left|64px]] '''మంచి వ్యాసం''' అన్నది కొన్ని ముఖ్యమైన సంపాదకత్వ ప్రమాణాలు అందుకున్న వ్యాసం, అంతేకానీ [[WP:FA|విశేష వ్యాసాల]] స్థాయి నాణ్యత అవసరం లేదు. మంచి వ్యాసాలు [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/సూచనలు|మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదన]], సమీక్ష విజయవంతంగా పూర్తిచేసుకుని [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు]] కలిగివుండాలి. అవి చక్కగా రాసినదై వుండి, మౌలిక పరిశోధన లేకుండా [[వికీపీడియా:నిర్ధారత్వం|నిర్ధారించదగిన]] సమాచారంతో, విస్తృత పరిధితో, తటస్థంగా, స్థిరంగా, వీలైనప్పుడల్లా సరిపడే లైసెన్సుల్లోని తగిన బొమ్మలతో ఉండాలి. మంచి వ్యాసం విశేష వ్యాసం అంత సర్వ సమగ్రంగా ఉండాల్సిన అవసరంలేదు కానీ ఆ అంశానకి సంబంధించిన ముఖ్యమైన వాస్తవాలని విడిచిపెట్టకుండా రాస్తే సరిపోతుంది. ప్రస్తుతానికి తెలుగు వికీపీడియాలోని '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' వ్యాసాల్లో '''{{formatnum: {{GA number}}}}''' వ్యాసాలను మంచి వ్యాసాలుగా గుర్తించారు. వ్యాసంలో పైన కుడివైపు చివరన ఒక చిన్న పచ్చరంగు ప్లస్ గుర్తు ([[File:Symbol support vote.svg|15px|ఈ గుర్తు.]]) ఆ వ్యాసం మంచి వ్యాసం అని సూచిస్తుంది.<includeonly>మంచి వ్యాసాల్లో చాలావరకూ ఈ కింద జాబితాలో కనిపిస్తాయి</includeonly> == జాబితా == {{#categorytree:మంచి వ్యాసాలు|mode=pages}} [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు మంచి వ్యాసం ఫ్యాక్టరీ]] m2lb720yeep6imd1o4n48050cdex6xv 4 260454 4955021 4954886 2026-09-09T00:06:24Z Chaduvari 97 4955021 wikitext text/x-wiki {{/మార్గదర్శకాలు}} మీ ప్రతిపాదనను కింది జాబితాలో చేర్చండి. ==ప్రతిపాదనలు== # {{GANentry|1=అపూర్వ రాగంగళ్|2=1}} # {{GANentry|1=పాబ్లో ఎస్కోబార్|2=1}} # {{GANentry|1=సానియా మీర్జా|2=1}} # {{GANentry|1=మల్లి మస్తాన్‌ బాబు|2=1}} # {{GANentry|1=ఆపరేషన్ ఎంటెబీ|2=1}} # {{GANentry|1=ఘట్టమనేని కృష్ణ|2=1}} # {{GANentry|1=వై. వి. ఎస్. చౌదరి|2=1}} # {{GANentry|1=అతడు అడవిని జయించాడు|2=1}} # {{GANentry|1=2008 భారత పాకిస్తాన్ ప్రతిష్ఠంభన|2=1}} # {{GANentry|1=అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం|2=1}} # {{GANentry|1=అగ్నిపథ్ పథకం|2=1}} # {{GANentry|1=అప్సర|2=1}} # {{GANentry|1=అయోధ్య వివాదం|2=1}} # {{GANentry|1=ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్|2=1}} # {{GANentry|1=ఆపరేషన్ ఎంటెబీ|2=1}} # {{GANentry|1=ఆర్టికల్ 370 రద్దు|2=1}} # {{GANentry|1=ఆర్య వైద్య శాల, కొటక్కల్|2=1}} # {{GANentry|1=ఎం.వి.ఎస్. హరనాథరావు|2=1}} # {{GANentry|1=ఐరావతేశ్వర దేవాలయం|2=1}} # {{GANentry|1=కలచూరి రాజవంశం|2=1}} # {{GANentry|1=కూరెళ్ల విఠలాచార్య|2=1}} # {{GANentry|1=కేరళ జానపద నృత్యాలు|2=1}} # {{GANentry|1=కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)|2=1}} # {{GANentry|1=కొమ్మమూరు కాలువ|2=1}} # {{GANentry|1=కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం|2=1}} # {{GANentry|1=క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2=1}} # {{GANentry|1=క్రియా యోగం|2=1}} # {{GANentry|1=క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం|2=1}} # {{GANentry|1=క్షీరారామం|2=1}} # {{GANentry|1=గణన యంత్రం|2=1}} # {{GANentry|1=గుల్మార్గ్|2=1}} # {{GANentry|1=గోదావరి నది|2=1}} # {{GANentry|1=గ్రంథచౌర్యం|2=1}} # {{GANentry|1=ఘట్టమనేని కృష్ణ|2=1}} # {{GANentry|1=చెంబై వైద్యనాథ భాగవతార్|2=1}} # {{GANentry|1=చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి|2=1}} # {{GANentry|1=చౌరీ చౌరా సంఘటన|2=1}} # {{GANentry|1=జెట్ ఎయిర్‌వేస్|2=1}} # {{GANentry|1=ట్రావన్‌కోర్|2=1}} # {{GANentry|1=డెహ్రాడూన్|2=1}} # {{GANentry|1=తిరువణ్ణామలై|2=1}} # {{GANentry|1=తెలుగు పత్రికలు|2=1}} # {{GANentry|1=దిండిగల్|2=1}} # {{GANentry|1=ధీరుభాయ్ అంబానీ|2=1}} # {{GANentry|1=నీరజ్ చోప్రా|2=1}} # {{GANentry|1=పాకిస్తాన్‌లో హిందూ దేవాలయాలు|2=1}} # {{GANentry|1=పాబ్లో ఎస్కోబార్|2=2}} # {{GANentry|1=పుష్పగిరి ఆలయ సముదాయం|2=1}} # {{GANentry|1=బిర్సా ముండా|2=1}} # {{GANentry|1=బీజాపూర్ (కర్ణాటక)|2=1}} # {{GANentry|1=బేరెంట్స్ సముద్రం|2=1}} # {{GANentry|1=బ్రిటిషు భారతదేశంలో వెట్టి చాకిరీ వ్యవస్థ|2=1}} # {{GANentry|1=భారత జాతీయగీతం|2=1}} # {{GANentry|1=మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ|2=1}} # {{GANentry|1=మలబార్ తీరం|2=1}} # {{GANentry|1=మల్లి మస్తాన్ బాబు|2=1}} # {{GANentry|1=మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం|2=1}} # {{GANentry|1=మాతా అమృతానందమయి|2=1}} # {{GANentry|1=మీనాక్షి ఆలయం|2=1}} # {{GANentry|1=మైసూరు రాజ్యం|2=1}} # {{GANentry|1=మ్యూనిక్ ఒప్పందం|2=1}} # {{GANentry|1=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|2=1}} # {{GANentry|1=రాడార్|2=1}} # {{GANentry|1=రామనాథ స్వామి దేవాలయం|2=1}} # {{GANentry|1=రాహుల్ సాంకృత్యాయన్|2=1}} # {{GANentry|1=వార్ధా|2=1}} # {{GANentry|1=వినాయక జయంతి|2=1}} # {{GANentry|1=వై. వి. ఎస్. చౌదరి|2=1}} # {{GANentry|1=శాంతినికేతన్|2=1}} # {{GANentry|1=శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం|2=1}} # {{GANentry|1=శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం|2=1}} # {{GANentry|1=శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి|2=1}} # {{GANentry|1=సానియా మీర్జా|2=1}} # {{GANentry|1=సిమ్లా|2=1}} # {{GANentry|1=సుందర్‌లాల్ బహుగుణ|2=1}} # {{GANentry|1=సునీతా కృష్ణన్|2=1}} # {{GANentry|1=స్వతంత్ర పార్టీ|2=1}} # {{GANentry|1=హార్ముజ్ జలసంధి|2=1}} 59o1a416zb4gcg1yhx3dab7mc1e1ah5 4955228 4955021 2026-09-09T05:47:03Z Chaduvari 97 /* ప్రతిపాదనలు */ 4955228 wikitext text/x-wiki {{/మార్గదర్శకాలు}} మీ ప్రతిపాదనను కింది జాబితాలో చేర్చండి. ==ప్రతిపాదనలు== # {{GANentry|1=అపూర్వ రాగంగళ్|2=1}} # {{GANentry|1=సానియా మీర్జా|2=1}} # {{GANentry|1=మల్లి మస్తాన్‌ బాబు|2=1}} # {{GANentry|1=ఆపరేషన్ ఎంటెబీ|2=1}} # {{GANentry|1=ఘట్టమనేని కృష్ణ|2=1}} # {{GANentry|1=వై. వి. ఎస్. చౌదరి|2=1}} # {{GANentry|1=అతడు అడవిని జయించాడు|2=1}} # {{GANentry|1=2008 భారత పాకిస్తాన్ ప్రతిష్ఠంభన|2=1}} # {{GANentry|1=అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం|2=1}} # {{GANentry|1=అగ్నిపథ్ పథకం|2=1}} # {{GANentry|1=అప్సర|2=1}} # {{GANentry|1=అయోధ్య వివాదం|2=1}} # {{GANentry|1=ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్|2=1}} # {{GANentry|1=ఆపరేషన్ ఎంటెబీ|2=1}} # {{GANentry|1=ఆర్టికల్ 370 రద్దు|2=1}} # {{GANentry|1=ఆర్య వైద్య శాల, కొటక్కల్|2=1}} # {{GANentry|1=ఎం.వి.ఎస్. హరనాథరావు|2=1}} # {{GANentry|1=ఐరావతేశ్వర దేవాలయం|2=1}} # {{GANentry|1=కలచూరి రాజవంశం|2=1}} # {{GANentry|1=కూరెళ్ల విఠలాచార్య|2=1}} # {{GANentry|1=కేరళ జానపద నృత్యాలు|2=1}} # {{GANentry|1=కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)|2=1}} # {{GANentry|1=కొమ్మమూరు కాలువ|2=1}} # {{GANentry|1=కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం|2=1}} # {{GANentry|1=క్రికెట్ ప్రపంచ కప్|2=1}} # {{GANentry|1=క్రియా యోగం|2=1}} # {{GANentry|1=క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం|2=1}} # {{GANentry|1=క్షీరారామం|2=1}} # {{GANentry|1=గణన యంత్రం|2=1}} # {{GANentry|1=గుల్మార్గ్|2=1}} # {{GANentry|1=గోదావరి నది|2=1}} # {{GANentry|1=గ్రంథచౌర్యం|2=1}} # {{GANentry|1=ఘట్టమనేని కృష్ణ|2=1}} # {{GANentry|1=చెంబై వైద్యనాథ భాగవతార్|2=1}} # {{GANentry|1=చెళ్లపిళ్ల వేంకటశాస్త్రి|2=1}} # {{GANentry|1=చౌరీ చౌరా సంఘటన|2=1}} # {{GANentry|1=జెట్ ఎయిర్‌వేస్|2=1}} # {{GANentry|1=ట్రావన్‌కోర్|2=1}} # {{GANentry|1=డెహ్రాడూన్|2=1}} # {{GANentry|1=తిరువణ్ణామలై|2=1}} # {{GANentry|1=తెలుగు పత్రికలు|2=1}} # {{GANentry|1=దిండిగల్|2=1}} # {{GANentry|1=ధీరుభాయ్ అంబానీ|2=1}} # {{GANentry|1=నీరజ్ చోప్రా|2=1}} # {{GANentry|1=పాకిస్తాన్‌లో హిందూ దేవాలయాలు|2=1}} # {{GANentry|1=పాబ్లో ఎస్కోబార్|2=2}} # {{GANentry|1=పుష్పగిరి ఆలయ సముదాయం|2=1}} # {{GANentry|1=బిర్సా ముండా|2=1}} # {{GANentry|1=బీజాపూర్ (కర్ణాటక)|2=1}} # {{GANentry|1=బేరెంట్స్ సముద్రం|2=1}} # {{GANentry|1=బ్రిటిషు భారతదేశంలో వెట్టి చాకిరీ వ్యవస్థ|2=1}} # {{GANentry|1=భారత జాతీయగీతం|2=1}} # {{GANentry|1=మంగళంపల్లి బాలమురళీకృష్ణ|2=1}} # {{GANentry|1=మలబార్ తీరం|2=1}} # {{GANentry|1=మల్లి మస్తాన్ బాబు|2=1}} # {{GANentry|1=మహాకాళేశ్వర జ్యోతిర్లింగం|2=1}} # {{GANentry|1=మాతా అమృతానందమయి|2=1}} # {{GANentry|1=మీనాక్షి ఆలయం|2=1}} # {{GANentry|1=మైసూరు రాజ్యం|2=1}} # {{GANentry|1=మ్యూనిక్ ఒప్పందం|2=1}} # {{GANentry|1=రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్|2=1}} # {{GANentry|1=రాడార్|2=1}} # {{GANentry|1=రామనాథ స్వామి దేవాలయం|2=1}} # {{GANentry|1=రాహుల్ సాంకృత్యాయన్|2=1}} # {{GANentry|1=వార్ధా|2=1}} # {{GANentry|1=వినాయక జయంతి|2=1}} # {{GANentry|1=వై. వి. ఎస్. చౌదరి|2=1}} # {{GANentry|1=శాంతినికేతన్|2=1}} # {{GANentry|1=శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం|2=1}} # {{GANentry|1=శ్రీ నన్నయ భట్టారక పీఠం|2=1}} # {{GANentry|1=శ్రీ సూర్యనారాయణస్వామి దేవస్థానం, అరసవల్లి|2=1}} # {{GANentry|1=సానియా మీర్జా|2=1}} # {{GANentry|1=సిమ్లా|2=1}} # {{GANentry|1=సుందర్‌లాల్ బహుగుణ|2=1}} # {{GANentry|1=సునీతా కృష్ణన్|2=1}} # {{GANentry|1=స్వతంత్ర పార్టీ|2=1}} # {{GANentry|1=హార్ముజ్ జలసంధి|2=1}} 3twb94u7lijguioop7lp8ec3a6epj64 10 260459 4955027 2419549 2026-09-09T00:20:43Z Chaduvari 97 4955027 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |Failed={{PAGESINCATEGORY:Former good article nominees}} |Delisted={{PAGESINCATEGORY:Delisted good articles}} |2opinion={{PAGESINCATEGORY:రెండవ అభిప్రాయం కోరుతున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |onHold={{PAGESINCATEGORY:నిలిపి ఉంచిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |onReview={{PAGESINCATEGORY:సమీక్ష జరుగుతున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |Nom={{#expr:{{PAGESINCATEGORY:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}}}} <!-- the (-5) is to allow for sub-categories which are counted as they have the template, but are not themselves nominees ప్రస్తుతం (2018 జూలై 13) ప్రస్తుతానికి ఈ -5 ను తీసేసాను.--> |Wait={{PAGESINCATEGORY:సమీక్ష కోసం ఎదురు చూస్తున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} }}<noinclude> {{template doc}} </noinclude> fnf3ohy0m5py7dwl6ibx2592vo7q29s 4955039 4955027 2026-09-09T01:26:05Z Chaduvari 97 4955039 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |Failed={{PAGESINCATEGORY:గతంలోని మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |Delisted={{PAGESINCATEGORY:Delisted good articles}} |2opinion={{PAGESINCATEGORY:రెండవ అభిప్రాయం కోరుతున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |onHold={{PAGESINCATEGORY:నిలిపి ఉంచిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |onReview={{PAGESINCATEGORY:సమీక్ష జరుగుతున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |Nom={{#expr:{{PAGESINCATEGORY:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}}}} <!-- the (-5) is to allow for sub-categories which are counted as they have the template, but are not themselves nominees ప్రస్తుతం (2018 జూలై 13) ప్రస్తుతానికి ఈ -5 ను తీసేసాను.--> |Wait={{PAGESINCATEGORY:సమీక్ష కోసం ఎదురు చూస్తున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} }}<noinclude> {{template doc}} </noinclude> e4ahumbz4ake3jl4xa5c91tzzh3goqm 4955212 4955039 2026-09-09T05:20:08Z Chaduvari 97 4955212 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} |Failed={{PAGESINCATEGORY:గతంలోని మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |Delisted={{PAGESINCATEGORY:Delisted good articles}} |2opinion={{PAGESINCATEGORY:రెండవ అభిప్రాయం కోరుతున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |onHold={{PAGESINCATEGORY:నిలిపి ఉంచిన మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |onReview={{PAGESINCATEGORY:సమీక్ష జరుగుతున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} |Nom={{#expr:{{PAGESINCATEGORY:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}}-5}} <!-- the (-5) is to allow for sub-categories which are counted as they have the template, but are not themselves nominees ప్రస్తుతం (2018 జూలై 13) ప్రస్తుతానికి ఈ -5 ను తీసేసాను.--> |Wait={{PAGESINCATEGORY:సమీక్ష కోసం ఎదురు చూస్తున్న మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు}} }}<noinclude> {{template doc}} </noinclude> gl4o3ubh60xkvxs14w322vv0ov996ok 10 260481 4955042 2415677 2026-09-09T01:36:13Z Chaduvari 97 4955042 wikitext text/x-wiki {{tmbox |small = {{{small|}}} |image = [[File:Symbol oppose vote.svg|{{#ifeq:{{{small|}}}|yes|25px|45px}}|మంచి వ్యాసాలు]] |text = '''{{PAGENAME}}''' ను '''''[[వికీపీడియా:మంచి_వ్యాసాలు/{{GA/Topic|{{{topic|}}}}}|{{GA/Topic|{{{topic|}}}}} మంచి వ్యాసం]]''''' సమీక్షకు ప్రతిపాదించారు. కానీ ఇది ప్రస్తుతం [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|మంచి వ్యాసాల ప్రమాణాలకు]] అనుగుణంగా లేదు. వ్యాసాన్ని మెరుగుపరచేందుకు {{#if:{{{page|}}}|'''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page}}}|సమీక్షా పేజీలో]]'''|కింద}} సూచనలున్నాయి. మీరు మెరుగుపరచ గలిగితే, [[వికీపీడియా:చొరవ తీసుకుని దిద్దుబాట్లు చెయ్యండి|చెయ్యండి]]; అప్పుడు దాన్ని మళ్ళీ [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|ప్రతిపాదించవచ్చు]].<br/> <small> {{#if:{{{page|}}}|'''[[{{FULLPAGENAME}}/GA{{{page}}}|సమీక్షించిన]]''' తేదీ|సమీక్ష}}: {{#if:{{{1|{{{date|}}}}}}|{{#time:Y F j|{{{1|{{{date}}}}}}}}|తేదీ ఏమీ ఇవ్వలేదు. తేదీ ఇచ్చేందుకు: {{tlp|FailedGA|''ఇక్కడ తేదీని ఏదో ఒక ఆకృతిలో ఇవ్వండి''}}}}. {{#if:{{{oldid|}}}|(<span class="plainlinks">[{{fullurl:{{SUBJECTPAGENAME}}|oldid={{{oldid}}}}} సమీక్షించిన కూర్పు]</span>).}}</small> }}<includeonly>{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|చర్చ|[[వర్గం:గతంలోని మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు|{{PAGENAME}}]]{{#if:{{{1|}}}||[[వర్గం:Undated GA templates]]}}}}</includeonly><noinclude>{{Documentation}}</noinclude> k4i8c2saipf5rpp8wfqercyzczh07qw 1 285988 4955137 4917825 2026-09-09T04:08:49Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955137 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=3|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=31}} {{2020 ఏప్రిల్ వ్యాసాల అభివృద్ధి ఉద్యమంలో విస్తరించిన పేజీ}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} == Contested deletion == ఈ సంవత్సరం లో జరిగిన అతి ముఖ్య సంఘటన "ఆర్టికల్ 370 తొలగింపు" .ఈ వ్యాసం తొలగించాలి అనుకుంటే నాకు అభ్యంతరం లేదు.ఈ వ్యాసం వికీపీడియా లో ఉండటానికి అర్హత వుందో లేదు నాకు తెలియదు ..ఆర్టికల్ కు ఇప్పుడు లింక్స్ ఆడ్ చేసాను .ఈవ్యాసం ముఖ్యమైనది కాదు అని భావిస్తే తసేయండి .నాకు తెలిసి భారత దేశం లో ఈ సంవత్సరములో జరిగిన అతి ముఖ్య సంఘటన ఇది . కాంపిటీటివ్ ఎగ్జామ్స్ లో ఈ టాపిక్ కచ్చితం గా కవర్ అవుతుంది .భారత దేశ చరిత్ర లో అతి ముఖ్య సంఘటన ఈ ఆర్టికల్ 370 తొలగింపు . * https://en.wikipedia.org/wiki/Article_35A_of_the_Constitution_of_India * https://indianexpress.com/article/india/jammu-kashmir-live-updates-curfew-5890761/ * https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/govt-moves-to-scrap-article-370-all-you-need-to-know/india-integrated/slideshow/70532603.cms * https://www.ndtv.com/india-news/article-370-for-special-status-on-jammu-and-kashmir-to-be-removed-proposes-amit-shah-in-parliament-2080379 ([[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] ([[వాడుకరి చర్చ:అరుణ|చర్చ]]) 19:34, 9 ఆగస్టు 2019 (UTC)) ::[[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] గారూ ఈ వ్యాసం ఆంగ్లవికీలో [[:en:Indian revocation of Jammu and Kashmir's special status|Indian revocation of Jammu and Kashmir's special status]] పేరుతో ఉంది. ఈ వ్యాస శీర్షిక ను మారిస్తే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. పరిశీలించండి. వ్యాసాన్ని విస్తరించండి.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 04:22, 10 ఆగస్టు 2019 (UTC) ;;అవును వెంకట రమణ గారు , మీరు చెప్పింది కరెక్ట్ . "జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రత్యేక హోదా రద్దు ( ఆర్టికల్‌ 370 రద్దు) "బాగుంటుందని నా ఉదేశ్యము . ([[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] ([[వాడుకరి చర్చ:అరుణ|చర్చ]]) 16:17, 10 ఆగస్టు 2019 (UTC)) తొలగింపు ప్రతిపాదనను సవాలు చేసినందుకు [[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] గారికి, వ్యవహారాన్ని పరిష్కరించినందుకు [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారికీ ధన్యవాదాలు. ఈ వ్యాసం మరింత సమాచారాన్ని చేర్చుకుని సమగ్రంగా రూపొందుతుందని ఆశిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:14, 11 ఆగస్టు 2019 (UTC) :[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు , ధన్య వాదాలు ..చాలా రోజులు గా ఒక ముఖ్య విషయం అడగాలి అనుకుంటున్నాను . సాధారణం గా ఏదైనా సమాచారం కావాల్సి వచ్చినప్పుడు గూగుల్ లో సెర్చ్ చేస్తాము . సెర్చ్ ఇంగ్లీష్ లో చేస్తాం .ఈ కారణమ్ గా తెలుగు లో గూగుల్ లో ఓపెన్ కావట్లేదు . ఉదాహరణకు MOON అని సెర్చ్ చేసినప్పుడు ,ఇంగ్లీష్ లో ఉన్న సబ్జెక్టు ఓపెన్ అవుతుంది . తెలుగు లో "మూన్" ఓపెన్ అవట్లేదు . ఈ సమస్యకి నేను ఒక ఐడియా ఆలోచించాను . తెలుగు వికీపీడియా లో ఆర్టికల్ క్రియేట్ చేసినప్పుడు , బ్రాకెట్స్ లో ఇంగ్లీష్ వర్డ్స్ రాయొచ్చా సర్ ? :ఉదాహరణకు " మూన్ (MOON) " , ఇలా ఆర్టికల్ క్రియేట్ చేసినప్పుడు , ఎవరైనా గూగుల్ లో సెర్చ్ చేసినప్పుడు తెలుగు ఆర్టికల్ ఓపెన్ అయిపోతుంది . ఇది నా ఆలోచన మాత్రమే .తప్పు ఉంటే క్షమించ గలరు . ([[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] ([[వాడుకరి చర్చ:అరుణ|చర్చ]]) 08:49, 11 ఆగస్టు 2019 (UTC)) :: {{ping|అరుణ}} కొన్ని వ్యాసాల్లో మీరు చెప్పిన విధంగా రాసారండి. ఆలా రాయకూడదని ఎక్కడా అనుకోలేదు. అయితే, ఇంకో పద్ధతుంది.. ''Moon'' పేరుతో ఒక దారిమార్పు పేజీని సృష్టించి దాన్నుంచి ''మూన్'' అనే పేజీకి లింకు ఇవ్వడం. కొన్ని కారణాల రీత్యా దీన్ని వద్దనుకున్నాం. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:09, 11 ఆగస్టు 2019 (UTC) :::ఆంగ్ల వ్యాసం శీర్షిక "Indian revocation of Jammu and Kashmir's special status" ప్రకారం దీనిని "జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రత్యేక హోదా రద్దు ( ఆర్టికల్‌ 370 రద్దు)" అని తరలింపు చేయటాానికి పైన [[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] , [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారలు చేసిన అభిప్రాయాలతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:38, 15 మార్చి 2021 (UTC) == విలీనం == ఈవిషయానికి ఉన్న విస్తృతిని - ఎందుకు చేసారు, నేపథ్యమేంటి, ఏ విధంగా చేసారు, స్పందన లేంటి, పర్యవసానాలేంటి.. వగైరా - చూస్తే దీనికి ప్రత్యేకంగా పేజీ ఉండాల్సిన ఆవసరం ఉంది. అంచేత ఈ వ్యాసాన్ని [[ఆర్టికల్ 370]] తో విలీనం చెయ్యాలనే ప్రతిపాదనను నేను వ్యతిరేకిస్తున్నాను. దీన్ని విస్తరిస్తాను కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:19, 11 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) :[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] <small>గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను.ఈ వ్యాసంతో సంబంధం ఉన్న</small> [[ఆర్టికల్ 370|ఆర్టికల్ 3]]70 వ్యాసాన్ని విస్తరించవలసిన అవసరం ఉంటేే ఒకసారి పరిశీలించి విస్తరించగరు.ఆ అవసరంలేకపోతే విస్తరణ మూస తొలగించవచ్చును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:31, 15 మార్చి 2021 (UTC) 9w9s1pem88mkjgzaibt68am5yh66ses 4955180 4955137 2026-09-09T04:59:48Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955180 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|1 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=31}} {{2020 ఏప్రిల్ వ్యాసాల అభివృద్ధి ఉద్యమంలో విస్తరించిన పేజీ}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} == Contested deletion == ఈ సంవత్సరం లో జరిగిన అతి ముఖ్య సంఘటన "ఆర్టికల్ 370 తొలగింపు" .ఈ వ్యాసం తొలగించాలి అనుకుంటే నాకు అభ్యంతరం లేదు.ఈ వ్యాసం వికీపీడియా లో ఉండటానికి అర్హత వుందో లేదు నాకు తెలియదు ..ఆర్టికల్ కు ఇప్పుడు లింక్స్ ఆడ్ చేసాను .ఈవ్యాసం ముఖ్యమైనది కాదు అని భావిస్తే తసేయండి .నాకు తెలిసి భారత దేశం లో ఈ సంవత్సరములో జరిగిన అతి ముఖ్య సంఘటన ఇది . కాంపిటీటివ్ ఎగ్జామ్స్ లో ఈ టాపిక్ కచ్చితం గా కవర్ అవుతుంది .భారత దేశ చరిత్ర లో అతి ముఖ్య సంఘటన ఈ ఆర్టికల్ 370 తొలగింపు . * https://en.wikipedia.org/wiki/Article_35A_of_the_Constitution_of_India * https://indianexpress.com/article/india/jammu-kashmir-live-updates-curfew-5890761/ * https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/govt-moves-to-scrap-article-370-all-you-need-to-know/india-integrated/slideshow/70532603.cms * https://www.ndtv.com/india-news/article-370-for-special-status-on-jammu-and-kashmir-to-be-removed-proposes-amit-shah-in-parliament-2080379 ([[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] ([[వాడుకరి చర్చ:అరుణ|చర్చ]]) 19:34, 9 ఆగస్టు 2019 (UTC)) ::[[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] గారూ ఈ వ్యాసం ఆంగ్లవికీలో [[:en:Indian revocation of Jammu and Kashmir's special status|Indian revocation of Jammu and Kashmir's special status]] పేరుతో ఉంది. ఈ వ్యాస శీర్షిక ను మారిస్తే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం. పరిశీలించండి. వ్యాసాన్ని విస్తరించండి.<span style="white-space:nowrap;text-shadow:#00BFFF 0em 0em 0.8em,#EE82EE -0.8em -0.8em 0.9em,#1D6B00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#FF0000">'''--[[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]]⇒[[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]]'''</span> 04:22, 10 ఆగస్టు 2019 (UTC) ;;అవును వెంకట రమణ గారు , మీరు చెప్పింది కరెక్ట్ . "జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రత్యేక హోదా రద్దు ( ఆర్టికల్‌ 370 రద్దు) "బాగుంటుందని నా ఉదేశ్యము . ([[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] ([[వాడుకరి చర్చ:అరుణ|చర్చ]]) 16:17, 10 ఆగస్టు 2019 (UTC)) తొలగింపు ప్రతిపాదనను సవాలు చేసినందుకు [[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] గారికి, వ్యవహారాన్ని పరిష్కరించినందుకు [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారికీ ధన్యవాదాలు. ఈ వ్యాసం మరింత సమాచారాన్ని చేర్చుకుని సమగ్రంగా రూపొందుతుందని ఆశిస్తాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:14, 11 ఆగస్టు 2019 (UTC) :[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారు , ధన్య వాదాలు ..చాలా రోజులు గా ఒక ముఖ్య విషయం అడగాలి అనుకుంటున్నాను . సాధారణం గా ఏదైనా సమాచారం కావాల్సి వచ్చినప్పుడు గూగుల్ లో సెర్చ్ చేస్తాము . సెర్చ్ ఇంగ్లీష్ లో చేస్తాం .ఈ కారణమ్ గా తెలుగు లో గూగుల్ లో ఓపెన్ కావట్లేదు . ఉదాహరణకు MOON అని సెర్చ్ చేసినప్పుడు ,ఇంగ్లీష్ లో ఉన్న సబ్జెక్టు ఓపెన్ అవుతుంది . తెలుగు లో "మూన్" ఓపెన్ అవట్లేదు . ఈ సమస్యకి నేను ఒక ఐడియా ఆలోచించాను . తెలుగు వికీపీడియా లో ఆర్టికల్ క్రియేట్ చేసినప్పుడు , బ్రాకెట్స్ లో ఇంగ్లీష్ వర్డ్స్ రాయొచ్చా సర్ ? :ఉదాహరణకు " మూన్ (MOON) " , ఇలా ఆర్టికల్ క్రియేట్ చేసినప్పుడు , ఎవరైనా గూగుల్ లో సెర్చ్ చేసినప్పుడు తెలుగు ఆర్టికల్ ఓపెన్ అయిపోతుంది . ఇది నా ఆలోచన మాత్రమే .తప్పు ఉంటే క్షమించ గలరు . ([[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] ([[వాడుకరి చర్చ:అరుణ|చర్చ]]) 08:49, 11 ఆగస్టు 2019 (UTC)) :: {{ping|అరుణ}} కొన్ని వ్యాసాల్లో మీరు చెప్పిన విధంగా రాసారండి. ఆలా రాయకూడదని ఎక్కడా అనుకోలేదు. అయితే, ఇంకో పద్ధతుంది.. ''Moon'' పేరుతో ఒక దారిమార్పు పేజీని సృష్టించి దాన్నుంచి ''మూన్'' అనే పేజీకి లింకు ఇవ్వడం. కొన్ని కారణాల రీత్యా దీన్ని వద్దనుకున్నాం. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:09, 11 ఆగస్టు 2019 (UTC) :::ఆంగ్ల వ్యాసం శీర్షిక "Indian revocation of Jammu and Kashmir's special status" ప్రకారం దీనిని "జమ్మూ కాశ్మీర్ ప్రత్యేక హోదా రద్దు ( ఆర్టికల్‌ 370 రద్దు)" అని తరలింపు చేయటాానికి పైన [[వాడుకరి:అరుణ|అరుణ]] , [[వాడుకరి:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] గారలు చేసిన అభిప్రాయాలతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 13:38, 15 మార్చి 2021 (UTC) == విలీనం == ఈవిషయానికి ఉన్న విస్తృతిని - ఎందుకు చేసారు, నేపథ్యమేంటి, ఏ విధంగా చేసారు, స్పందన లేంటి, పర్యవసానాలేంటి.. వగైరా - చూస్తే దీనికి ప్రత్యేకంగా పేజీ ఉండాల్సిన ఆవసరం ఉంది. అంచేత ఈ వ్యాసాన్ని [[ఆర్టికల్ 370]] తో విలీనం చెయ్యాలనే ప్రతిపాదనను నేను వ్యతిరేకిస్తున్నాను. దీన్ని విస్తరిస్తాను కూడా. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 01:19, 11 ఏప్రిల్ 2020 (UTC) :[[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] <small>గారి అభిప్రాయంతో నేను ఏకీభవిస్తున్నాను.ఈ వ్యాసంతో సంబంధం ఉన్న</small> [[ఆర్టికల్ 370|ఆర్టికల్ 3]]70 వ్యాసాన్ని విస్తరించవలసిన అవసరం ఉంటేే ఒకసారి పరిశీలించి విస్తరించగరు.ఆ అవసరంలేకపోతే విస్తరణ మూస తొలగించవచ్చును. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 12:31, 15 మార్చి 2021 (UTC) inmfonm5c7b0ldqr99s3ijbm4nypjxa 1 310987 4955078 4941051 2026-09-09T03:53:13Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955078 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|03:53, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=09}} {{2020 ఏప్రిల్ వ్యాసాల అభివృద్ధి ఉద్యమంలో విస్తరించిన పేజీ}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ok}} dk0oqce34gz77hs7uvcx9bcaisnt9t6 4955204 4955078 2026-09-09T05:12:00Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955204 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|21 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=09}} {{2020 ఏప్రిల్ వ్యాసాల అభివృద్ధి ఉద్యమంలో విస్తరించిన పేజీ}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ok}} bquos6xhvu1im96a0qydglcdi22hd6u 1 311028 4955125 4912505 2026-09-09T04:08:06Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955125 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{2020 ఏప్రిల్ వ్యాసాల అభివృద్ధి ఉద్యమంలో విస్తరించిన పేజీ}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=32}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} p95x8eouoj1vu473o2fnix94gyaw878 4955148 4955125 2026-09-09T04:43:42Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955148 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|26 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{2020 ఏప్రిల్ వ్యాసాల అభివృద్ధి ఉద్యమంలో విస్తరించిన పేజీ}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=32}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} m16s7zaxgwxyx760zxa2vm7fnes0l0d 1 311150 4955106 4946821 2026-09-09T04:07:03Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955106 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఓకే}} {{2020 ఏప్రిల్ వ్యాసాల అభివృద్ధి ఉద్యమంలో విస్తరించిన పేజీ}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2021|వారం=23}} 9uc7tz414tqjiz5v2ib6rtu20pv6e8f 4955209 4955106 2026-09-09T05:12:04Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955209 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|27 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఓకే}} {{2020 ఏప్రిల్ వ్యాసాల అభివృద్ధి ఉద్యమంలో విస్తరించిన పేజీ}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2021|వారం=23}} ofjizm4zvftrit54qj6a91rwmacdfs3 0 316258 4954966 4943298 2026-09-08T16:19:13Z Curvasingh 115260 4954966 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = మియాపూర్ | official_name = | other_name = | settlement_type = సమీపప్రాంతం | image_skyline = Allwyn x roads hyd.jpg | image_alt = | image_caption = మియాపూర్ | image_seal = | image_shield = <!-- maps and coordinates ------> | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Hyderabad#India | pushpin_label_position = left | pushpin_map_alt = Outline of Telangana Districts | pushpin_mapsize = 220px | pushpin_map_caption = మియాపూర్, హైదరాబాదు, తెలంగాణ | coordinates = {{coord|17.4968|78.3614|region:IN-TG-HYD|format=dms|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = <!-- location ------------------> | subdivision_type = [[దేశం]] | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_type2 = [[జిల్లా]] | subdivision_name2 = [[రంగారెడ్డి జిల్లా|రంగారెడ్డి]] | subdivision_type3 = [[నగరం]] | subdivision_name3 = [[హైదరాబాదు]] | subdivision_type4 = రెవిన్యూ డివిజన్ | subdivision_name4 = [[రాజేంద్రనగర్ మండలం|రాజేంద్రనగర్]] | subdivision_type5 = [[మండలం]] | subdivision_name5 = [[శేరిలింగంపల్లి మండలం]] | subdivision_type6 = [[మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం]] | subdivision_name6 = [[హైదరాబాదు మెట్రోపాలిటన్ ప్రాంతం]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ]] | unit_pref = మెట్రిక్ | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = ఆటో | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = [[భాషలు]] | demographics1_title1 = [[అధికార భాష]] | demographics1_info1 = [[తెలుగు]] | timezone1 = భారత కాలమానం | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పిన్ కోడ్]] | postal_code = 500 049 | registration_plate = TG- 07 | Corporator = | blank1_name_sec1 = లోక్‌సభ నియోజకవర్గం | blank1_info_sec1 = [[చేవెళ్ళ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|చెవెళ్ళ]] | blank2_name_sec1 = శాసనసభ నియోజకవర్గం | blank2_info_sec1 = [[శేరిలింగంపల్లి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank3_name_sec1 = పట్టణ ప్రణాళిక సంస్థ | blank3_info_sec1 = [[హైదరాబాదు మహానగర అభివృద్ధి సంస్థ]] | blank4_name_sec1 = సివిక్ ఏజెన్సీ | blank4_info_sec1 = [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ]] | website = | footnotes = }} '''మియాపూర్''', తెలంగాణ రాష్ట్ర రాజధాని [[హైదరాబాదు]]<nowiki/>లోని ఒక ప్రాంతం. హైదరాబాదుకు వాయవ్యంగా 22.5 కి.మీ. (14 మైళ్ళ) దూరంలో ఉన్న మియాపూర్, గ్రేటర్ హైదరాబాదు పరిధిలో భాగంగా [[హైదరాబాదు మహానగరపాలక సంస్థ]]<nowiki/>చే నిర్వహించబడుతోంది. [[హైదరాబాదు మహానగర అభివృద్ధి సంస్థ]]<nowiki/>చే అభివృద్ధి చేయబడుతోంది. మియాపూర్ - [[లాల్ బహదూర్ నగర్|ఎల్.బి. నగర్]] మెట్రో రైలు కారిడార్ లలో అత్యంత రద్దీగా ఉండే ప్రదేశాలలో ఈ మియాపూర్ ఒకటి.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/article2826013.ece?homepage=true&ref=wl_home|title=PM to lay foundation stone for Hyderabad metro rail on Feb 4|date=23 January 2012|work=The Hindu Business Line, Hyderabad}}</ref> ఇక్కడ అనేక పారిశ్రామిక అభివృద్ధి ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. [[జాతీయ రహదారి 65 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 65]], [[పూణే]] - [[హైదరాబాదు]] - [[మచిలీపట్నం]] వంటి రహదారులు మియాపూర్ మీదుగా ఉన్నాయి. == జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో == 2016 అక్టోబరు 11న చేసిన తెలంగాణ జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఈ గ్రామం పాత రంగారెడ్డి జిల్లాలోని ఇదే మండలంలో ఉండేది.<ref>{{Cite web|title=రంగారెడ్డి జిల్లా|url=https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO's/New%20District%20Gos/Rangareddy.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227084046/https://mines.telangana.gov.in/MinesAndGeology/Documents/GO%27s/New%20District%20Gos/Rangareddy.pdf|archive-date=2021-12-27|access-date=2022-08-01|website=తెలంగాణ గనుల శాఖ}}</ref> == చరిత్ర == మియాపూర్ పూర్వం ఒక చిన్న గ్రామంగా ఉండేది. చరిత్రలో ఎక్కువకాలంలో [[చాళుక్యులు]], [[కాకతీయులు]], [[బహమనీ సామ్రాజ్యం|బహమనీలు]], [[కుతుబ్ షాహీ వంశము|కుతుబ్ షాహీలు]], [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘలులు]], [[నిజాం|అసఫ్ జాహీలు]] ఈ ప్రాంతాన్ని పరిపాలించారు.<ref name="HistoricalRulers">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/chronicling-hyderabads-evolution/article7439971.ece|title=Chronicling Hyderabad's evolution|date=19 July 2015|work=The Hindu, Hyderabad|location=Hyderabad, India}}</ref> గతంలో దీనిని [http://www.rangareddy.telangana.gov.in/rangareddy/silentFeatures.apo 'హైదరాబాద్ (గ్రామీణ)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917151226/http://www.rangareddy.telangana.gov.in/rangareddy/silentFeatures.apo |date=2019-09-17 }} జిల్లాగా పిలిచేవారు. ప్రస్తుతం మియాపూర్ [[రంగారెడ్డి జిల్లా]]లో ఒక భాగంగా ఉంది. == మియాపూర్ ప్రాంతాలు == {{colbegin}} * మియాపూర్ చెరువు * మియాపూర్ పటేల్ చెరువు<ref name="Patel Cheruvu in for more trouble">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-23/hyderabad/29573788_1_water-body-rain-water-activist|title=Patel Cheruvu in for more trouble|date=23 May 2011|work=The Times of India, Hyderabad|access-date=2020-12-14|archive-date=2013-01-26|archive-url=https://archive.today/20130126114156/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-23/hyderabad/29573788_1_water-body-rain-water-activist|url-status=dead}}</ref> * గంగారాం చెరువు * హఫీజ్‌పేట్ చెరువు * [[మక్తా మహబూబ్ పేట్]] * మదీనాగూడ చెరువు * అమీన్‌పుర సరస్సు * కేంద్రీయ విహార్ * జెపి నగర్ * ఆల్విన్ కాలనీ జంక్షన్ * కల్వరి ఆలయం * ఏఆర్‌కె టవర్స్ * ఎస్ఎంఆర్ వినయ్ సిటీ (నరేన్ ఎస్టేట్స్) * హుడా మయూరి నగర్ {{colend}} == ఆస్పత్రులు (24/7 అత్యవసర సేవలు) == * శ్రీ శంకర నేత్రాలయ<ref>{{Cite web |url=http://srishankaranethralaya.com/ |title=Best Eye Hospital in Hyderabad - Sri Shankara Nethralaya |access-date=2021-05-19 |website= |archive-date=2020-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200722000435/http://www.srishankaranethralaya.com/ |url-status=dead }}</ref> * ప్రణామ్ హాస్పిటల్స్<ref>[http://pranaamhospitals.in Best Hospital in Hyderabad - Pranaam Hospitals]</ref> * క్లోవ్ దంత వైద్యశాల<ref>{{Cite web |url=http://dental.cx/ |title=Best Dental Hospital in Hyderabad - dental.cx |access-date=2022-03-19 |archive-date=2022-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308074644/https://dental.cx/ |url-status=dead }}</ref> * మిర్రా మల్టీ స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్<ref>{{Cite web |url=https://www.nhp.gov.in/hospital/mirra-multi-specialty-hospital-hyderabad-telangana |title=- Mirra multi specialty hospital |access-date=2020-12-14 |archive-date=2020-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205032817/https://www.nhp.gov.in/hospital/mirra-multi-specialty-hospital-hyderabad-telangana |url-status=dead }}</ref> * ఎలెడెంట్ డెంటల్<ref>[https://www.eledenthospitals.com/ Best dental Hospital in Hyderabad - Eledent Dental]</ref> == అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు == * రాబోయే ప్రాజెక్టులు ** [[హైదరాబాదు మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టు|హెచ్‌ఎంఆర్]] ** ఐసిబిటి ** ట్రాన్సిట్ ఓరియంటెడ్ డెవలప్‌మెంట్ (టివోడి)<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Properties-near-metro-stations-can-be-turned-commercial-soon/articleshow/28156814.cms|title=Properties near metro stations can be turned commercial soon|date=31 December 2013|work=The Times Of India, Hyderabad|location=Hyderabad, India}}</ref> ** [[హైదరాబాదు మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టు|హైదరాబాద్ మెట్రో రైలు]] విస్తరణకు మాస్టర్ ప్లాన్<ref name="HMRExpansion">{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/cities/hyderabad/Master-plan-for-Hyderabad-Metro-Rail-expansion/2013/07/03/article1665043.ece|title=Master plan for Hyderabad Metro Rail expansion|date=3 July 2013|work=The New Indian Express, Hyderabad|location=Hyderabad, India|access-date=14 డిసెంబరు 2020|archive-date=6 మే 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506030602/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Master-plan-for-Hyderabad-Metro-Rail-expansion/2013/07/03/article1665043.ece|url-status=dead}}</ref> ** ఉద్యానవనాలు *** [[జీవ వైవిద్య ఉద్యానవనం, హైదరాబాదు|బయోడైవర్సిటీ పార్క్]], మయూరి నగర్, మియాపూర్<ref name="GreenHyderabad">{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/130611/news-current-affairs/article/special-hyderabad-third-greenest-city-india|title=Special: Hyderabad third greenest city in India|date=12 June 2013|work=Deccan Chronicle|location=Hyderabad, India|access-date=14 December 2020|archive-date=14 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214030004/http://www.deccanchronicle.com/130611/news-current-affairs/article/special-hyderabad-third-greenest-city-india|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://eprocure.gov.in/mmp/tendersfullview/53642 |title=Development of Biodiversity park at Mayuri nagar colony, Circle No.XII, West Zone, GHMC |access-date=2020-12-14 |website= |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070528/http://eprocure.gov.in/mmp/tendersfullview/53642 |url-status=dead }}</ref> ** ఫైర్ స్టేషన్లు *** ఫైర్ స్టేషన్, [[హైదరాబాదు మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టు|హెచ్‌ఎంఆర్]] డిపో- I, మియాపూర్<ref name="HMRFireStation">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2829367.ece|title=HMR agrees to allot land for dedicated fire stations at Uppal, Miyapur|date=25 January 2012|work=The Hindu, Hyderabad|location=Hyderabad, India}}</ref> *** ఫైర్ స్టేషన్, ఐసిబిటి, మియాపూర్<ref name="ICBTFireStation">{{Cite news|url=http://www.hmda.gov.in/Tenders/ICBT%20Miyapur%20-%20Bid%20Summary%20-%20May%2016%202011.pdf|title=Bid Summary – Development of Inter City BusTerminal at Miyapur, Hyderabad on PPP basis|date=16 May 2011|work=HMDA, Hyderabad|location=Hyderabad, India|access-date=14 December 2020|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224736/http://www.hmda.gov.in/Tenders/ICBT%20Miyapur%20-%20Bid%20Summary%20-%20May%2016%202011.pdf|url-status=dead}}</ref> ==మియాపూర్‌లోని ఎత్తైన భవనాలు== {{OSM Location map |coord={{coord|17.4964|78.3731}} | float=center| zoom=14 | width=800 | height=700 | shape1=n-circle | shape-outline1=#000 | shape-color1=#06c | mark-size1=12 | mark-title1=Candeur Twins | mark-coord1={{coord|17.50763|78.36199}} | mark-title2=Candeur 40 | mark-coord2={{coord|17.50454| 78.36329}} | mark-title3=NYLA by Team4 Life Spaces | mark-coord3={{coord|17.50862|78.36145}} | mark-title4=Vertex Viraat | mark-coord4={{coord|17.50141|78.363693}} | mark-title5=ARIA by Team4 LifeSpaces | mark-coord5={{coord|17.509291|78.362882}} | mark-title6=Indis Sia Prospera | mark-coord6={{coord|17.503182|78.36426}} | mark-title7=Narenn Primark Inspira | mark-coord7={{coord|17.502856|78.365744}} | caption = మియాపూర్‌లోని {{convert|100|m|ft|0|abbr=}} కంటే ఎత్తైన భవనాలు; ఇందులో 47-అమీన్‌పూర్ సర్కిల్ పరిధిలోని భవనాలు చేర్చబడలేదు. <small>{{flatlist| * {{color box|#06c|Residential}} * {{color box|#b00|Commercial}} }}</small> | auto-caption=12 }} ఈ జాబితా మియాపూర్‌లో నిర్మాణం పూర్తయిన అత్యంత ఎత్తైన భవనాలను ర్యాంక్ చేస్తుంది, ఇందులో 47-అమీన్‌పూర్ సర్కిల్ పరిధిలోని భవనాలు చేర్చబడలేదు. ఇందులో ప్రామాణిక ఎత్తు కొలతల ప్రకారం కనీసం {{convert|100|m|ft|0|abbr=}} ఎత్తు కలిగిన ఎత్తైన భవనాలు ఉన్నాయి. {{legend|#ddffdd|పూర్తయినప్పుడు మియాపూర్‌లో అత్యంత ఎత్తైన భవనం ఇదే.|border=solid 1px #AAAAAA}} {{legend|#FFFF99|వాస్తుపరంగా పైకప్పు వేయబడింది కానీ ఇంకా పూర్తి కాలేదు|border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- style="background:#ececec;" !Rank !Name !Location ! class="unsortable"|Image !Height !Floors ! data-sort-type="text" |Year !Building type ! class="unsortable"|Notes |- ! - |ARIA by Team4 LifeSpaces |[[Miyapur]]-Bollaram Road {{Coord|17|30|33.6|N|78|21|45.0|E|display=inline|name=}} | |{{convert|181.8|m|ft|0}}<ref>{{Cite web |title=Team4 Aria - Tower A, Hyderabad - SkyscraperPage.com |url=https://skyscraperpage.com/b195132/hyderabad/team4-aria-tower-a |access-date=2026-04-28 |website=skyscraperpage.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team4 Aria - Tower B, Hyderabad - SkyscraperPage.com |url=https://skyscraperpage.com/b195133/hyderabad/team4-aria-tower-b |access-date=2026-04-28 |website=skyscraperpage.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team4 Aria - Tower C, Hyderabad - SkyscraperPage.com |url=https://skyscraperpage.com/b195134/hyderabad/team4-aria-tower-c |access-date=2026-04-28 |website=skyscraperpage.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team4 Aria - Tower D, Hyderabad - SkyscraperPage.com |url=https://skyscraperpage.com/b195135/hyderabad/team4-aria-tower-d |access-date=2026-04-28 |website=skyscraperpage.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team4 Aria - Tower E, Hyderabad - SkyscraperPage.com |url=https://skyscraperpage.com/b195136/hyderabad/team4-aria-tower-e |access-date=2026-04-28 |website=skyscraperpage.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team4 Aria - Tower F, Hyderabad - SkyscraperPage.com |url=https://skyscraperpage.com/b195137/hyderabad/team4-aria-tower-f |access-date=2026-04-28 |website=skyscraperpage.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team4 Aria - Tower G, Hyderabad - SkyscraperPage.com |url=https://skyscraperpage.com/b195138/hyderabad/team4-aria-tower-g |access-date=2026-04-28 |website=skyscraperpage.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Team4 Aria – Telangana RERA |url=https://rerait.telangana.gov.in/PrintPreview/PrintPreview?q=GJOBSxoRrJV22vmPufX0Gr7yMk07yLYbCxVKoNcxZkkc1ntxMSO8ZISphbUXmoy3coxHwxM7pE02LItYox2X4JJMvEj1Y7GfO%2b2glR2%2bEsPRZgOATclq7sOSqy7FnYsbMLP07RXLVISZEQXplIgkgQAgXZPTj1PU%2fIPYyjW%2fZihZGvhUfuopMw%3d%3d |access-date=10 February 2026 |website=Telangana RERA}}</ref><!-- Verified height to the top of staircase cabin as per RERA elevation drawing. --> |55 floors * 7 Towers |2031 |<span style="color:Blue">Residential</span> | |- style="background:#FF9;" !1 |Candeur Twins |[[Miyapur]]-Bollaram Road {{Coord|17|30|27.5|N|78|21|43.2|E||display=inline|name=}} | |{{convert|141|m|ft|0}} |47 |2027 |<span style="color:Blue">Residential</span> | * |-style="background:#dfd;" !2 |Candeur40 |[[Miyapur]]-Bollaram Road {{Coord|17|30|16.3|N|78|21|47.8|E||display=inline|name=}} |[[File:Candeur 40 miyapur.jpg|195x195px|alt=Tall residential building complex with three towers.]] |{{convert|118.59|m|ft|0}} |40 |2026 |<span style="color:Blue">Residential</span> | | | |- !3 |NYLA by Team4 Life Spaces |[[Miyapur]]-Bollaram Road {{Coord|17|30|31.0|N|78|21|41.2|E|display=inline|name=}} | |{{convert|112|m|ft|0}} |35 |2027 |<span style="color:Blue">Residential</span> | |- !4 |Vertex Viraat |[[Miyapur]]-Bollaram Road {{Coord|17|30|05.1|N|78|21|49.3|E|display=inline|name=}} | |{{convert|105|m|ft|0}} |32 |2027 |<span style="color:Blue">Residential</span> | * |} == మౌలిక సదుపాయాలు == === రోడ్లు === [[దస్త్రం:Hyderabad_Outer_Ring_Road_and_its_radial_roads.png|thumb|హైదరాబాద్ రేడియల్ రోడ్లు]] * ఇంటర్ సిటీ బస్ టెర్మినల్ (ఐసిబిటి), సర్వే నెంబరు 20, మియాపూర్ (రాబోయేది)<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2086996.ece|title=Inter-city bus terminal to be developed as 1 lakh sft facility|date=8 June 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-17/hyderabad/30635291_1_parking-facilities-logistics-park-fuel-stations|title=HMDA nod to inter-city bus terminus|date=17 January 2012|work=The Times of India, Hyderabad|access-date=2020-12-14|archive-date=2012-07-20|archive-url=https://archive.today/20120720014312/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-17/hyderabad/30635291_1_parking-facilities-logistics-park-fuel-stations|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hmda.gov.in/Tenders/ICBT%20Miyapur%20-%20Bid%20Summary%20-%20May%2016%202011.pdf |title=ICBT tender document. |access-date=2020-12-14 |website= |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224736/http://www.hmda.gov.in/Tenders/ICBT%20Miyapur%20-%20Bid%20Summary%20-%20May%2016%202011.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/growth-engines-held-up-on-the-highway/article4516650.ece|title=Growth engines held up on the highway|date=17 March 2013|work=The Hindu, Hyderabad}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-29/hyderabad/38124588_1_200-bus-bays-bus-terminal-hmda|title=At last, Miyapur bus terminal to take off|date=29 March 2013|work=The Times Of India, Hyderabad|access-date=2020-12-14|archive-date=2013-04-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130401190316/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-29/hyderabad/38124588_1_200-bus-bays-bus-terminal-hmda|url-status=dead}}</ref> * భారతీయ జాతీయ రహదారులు ** [[జాతీయ రహదారి 65 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 65]], [[పూణే]] - [[హైదరాబాదు]] - [[సూర్యాపేట]] - [[విజయవాడ]] - [[మచిలీపట్నం]] హైవే మియాపూర్ గుండా వెళుతుంది ** జాతీయ రహదారి 7, [[కాశీ|వారణాసి]] - [[నాగపూర్ (మహారాష్ట్ర)|నాగపూర్]] - [[హైదరాబాదు]] - [[బెంగుళూరు]] - [[కన్యాకుమారి]] రహదారి. జాతీయ రహదారి 9తో కలుస్తోంది. * ఇంటర్మీడియట్ రింగ్ రోడ్లు<ref name="IMRR">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article3626041.ece|title=Clarification by R&B official|date=11 July 2012|work=The Times of India, Hyderabad}}</ref> ** ఐఎంఆర్ఆర్ 2: మియాపూర్ - [[గచ్చిబౌలి]] ** ఐఎంఆర్ఆర్ 3: మియాపూర్ - కొంపల్లి * రేడియల్ రోడ్లు ** ఆర్ఆర్ 9: మియాపూర్ - [[కూకట్‌పల్లి (మేడ్చల్ జిల్లా)|కూకట్‌పల్లి]] రహదారి (దీనిని జాతీయ రహదారి 9 అని కూడా పిలుస్తారు)<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-06/hyderabad/39063554_1_traffic-signals-traffic-management-bus-stops |title=Chaos, negligence on Miyapur - Kukatpally road angers residents |access-date=2020-12-14 |website= |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513014352/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-06/hyderabad/39063554_1_traffic-signals-traffic-management-bus-stops |url-status=dead }}</ref> * ఇతర ప్రధాన రహదారులు ** మియాపూర్ - ఎల్లమ్మ బండ (అంబీర్ చెరువు సమీపంలో) రహదారి (రాబోయేది).<ref>{{Cite web |url=http://cm.ap.gov.in/25aug11press1.asp |title=Office of the Chief Minister, Government of Andhra Pradesh, India |access-date=2020-12-14 |website= |archive-date=2012-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320062052/http://cm.ap.gov.in/25aug11press1.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/CM-to-start-road-works-on-1st/2013/06/01/article1614885.ece |title=CM to start road works on 1st |access-date=2020-12-14 |archive-date=2016-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160315144005/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/CM-to-start-road-works-on-1st/2013/06/01/article1614885.ece |url-status=dead }}</ref> ** మియాపూర్ - హఫీజ్‌పేట్ రహదారి (హెచ్‌ఎండిఎ మాస్టర్‌ప్లాన్ 2031)<ref>[http://wikimapia.org/27218411/HMDA-Master-Plan-2031-Road Miyapur-Hafeezpet road (upcoming, see HMDA masterplan 2031)]</ref><ref>{{Cite web |url=http://220.227.252.236/ehmr/PDFDownload/45X42_1,00,000%20scale%20PLU.pdf |title=HMDA Master Plan 2031 |access-date=2020-12-14 |website= |archive-date=2014-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140121072449/http://220.227.252.236/ehmr/PDFDownload/45X42_1,00,000%20scale%20PLU.pdf |url-status=dead }}</ref> * ఇన్నర్ రింగ్ రోడ్ ** సమీప పాయింట్: తూర్పు: పంజాగుట్ట * [[పి.వి. నరసింహారావు ఎక్స్‌ప్రెస్ వే]] ** సమీప పాయింట్: ఆగ్నేయం: మెహదీపట్నం * [[ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్|నెహ్రూ ఔటర్ రింగ్ రోడ్]] ** సమీప పాయింట్: ఉత్తరం: నెహ్రూ- [[ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్|నెహ్రూ ఔటర్ రింగ్ రోడ్]], నిష్క్రమణ 5, దిండిగల్, [[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] ** సమీప పాయింట్: పశ్చిమ: నెహ్రూ- [[ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్|నెహ్రూ ఔటర్ రింగ్ రోడ్]], నిష్క్రమణ 3, ముతంగి, [[మెదక్ జిల్లా|మెదక్]] ** సమీప పాయింట్: దక్షిణ: నెహ్రూ- [[ఔటర్ రింగు రోడ్డు, హైదరాబాద్|నెహ్రూ ఔటర్ రింగ్ రోడ్]], నిష్క్రమణ 19, నార్సింగి * ప్రాంతీయ రింగ్ రోడ్ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/move-over-rrr-on-its-way/article4262768.ece|title=Move over RRR on its way|date=2 January 2013|work=The Hindu, Hyderabad}}</ref> * [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రహదారుల జాబితా|తెలంగాణ రాష్ట్ర రహదారులు (టిఎస్‌ఎస్‌హెచ్)]] === రైలు === [[దస్త్రం:Hyderabad_Deccan_station.jpg|కుడి|thumb| [[భారతీయ రైల్వేలు|భారతీయ రైల్వే]]లోని [[హైదరాబాదు రైల్వే స్టేషను]]]] * [[హైదరాబాదు మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టు|హైదరాబాద్ మెట్రో రైలు (హెచ్‌ఎంఆర్)]]<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article2666952.ece|title=Nagole depot renamed|date=28 November 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref><ref name="HMR begins work on link roads">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/hmr-begins-work-on-link-roads/246486-60-121.html|title=HMR begins work on link roads|date=7 April 2012|work=IBNLive.in.com, Hyderabad|access-date=14 December 2020|archive-date=11 ఏప్రిల్ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120411051027/http://ibnlive.in.com/news/hmr-begins-work-on-link-roads/246486-60-121.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://hmr.gov.in/ |title=Hyderabad Metro Rail |access-date=2021-06-23 |website= |archive-date=2018-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181103094514/http://hmr.gov.in/ |url-status=dead }}</ref> ** [[మియాపూర్ మెట్రో స్టేషను]] ** మియాపూర్ డిపో- I * [[భారతీయ రైల్వేలు]] <ref name="IR">[http://www.indianrail.gov.in/ Indian Railways] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131125225205/http://www.indianrail.gov.in/|date=25 November 2013}}</ref> ** సిటీ రైలు - [[హైదరాబాదు ఎం.ఎం.టి.ఎస్]] *** [[హఫీజ్‌పేట్ రైల్వే స్టేషను]]: మియాపూర్‌కు దక్షిణాన 2 కి.మీ. (1.2 మైళ్ళ) దూరంలో ** సుదూర రైలు - [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] *** [[హైదరాబాదు రైల్వే స్టేషను]]: మియాపూర్‌కు ఆగ్నేయంగా 22.5 కి.మీ. (14 మైళ్ళ) దూరంలో *** [[సికింద్రాబాద్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషను]]: మియాపూర్‌కు తూర్పున 21.5 కి.మీ. (13.4 మైళ్ళ) దూరంలో *** [[కాచిగూడ రైల్వేస్టేషను]]: మియాపూర్‌కు ఆగ్నేయంగా 24.5 కి.మీ. (15.2 మైళ్ళ) దూరంలో == రవాణా == [[దస్త్రం:MMTS_NecklaceRoadStation6.jpg|కుడి|thumb| ఎంఎంటిఎస్]] మియాపూర్ ప్రాంతం రోడ్డు, రైలు, వాయు మార్గాల కలుపబడి ఉండడంతోపాటు [[హైదరాబాదు]] నగరంలోని ప్రయాణికుల కేంద్రంగా మారుతోంది. * ఇంట్రా-సిటీ ** [[హైదరాబాదు మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టు]] ** [[హైదరాబాదు ఎం.ఎం.టి.ఎస్]] సిటీ రైలు ** [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] సిటీ బస్సు [http://www.ghmc.gov.in/hyd/busroutes.asp మార్గాలు] ** క్యాబ్స్ - [http://www.taxiautofare.com/taxi-fare-card/Hyderabad-Easy-Cabs-fare క్యాబ్ ఛార్జీ కార్డు] ** అద్దె కార్లు ** [[ఆటో రిక్షా]] * ఇంటర్-సిటీ ** [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ]] ఆధ్వర్యంలో [[తెలంగాణ|తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని]] వివిధ నగరాలు, పట్టణాలను కలిపే ఇంటర్-సిటీ బస్సు సర్వీసులు ** సుదూర ప్రయాణం - [[భారతీయ రైల్వేలు|భారత రైల్వే]] ఆధ్వర్యంలోని [[దక్షిణ మధ్య రైల్వే]] దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాలను కలిపే రైళ్ళ విభాగం. ** వాయుమార్గం - [http://www.makemytrip.com/flights/hyderabad-flight-tickets.html హైదరాబాద్ ఎయిర్ ట్రావెల్] * బాహ్య లింకులు ** [http://www.hyderabadcityinfo.com/city-bus.html ప్రయాణ సమాచారం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210314183822/http://www.hyderabadcityinfo.com/city-bus.html |date=2021-03-14 }} == ఇవికూడా చూడండి == * [[కూకట్‌పల్లి (మేడ్చల్ జిల్లా)|కూకట్‌పల్లి]] * [[నిజాంపేట్ (బాచుపల్లి మండలం)|నిజాంపేట]] * [[హైదరాబాదు మెట్రో రైలు ప్రాజెక్టు]] * [[హైదరాబాదు ఎం.ఎం.టి.ఎస్]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == వెలుపలి లంకెలు == {{హైదరాబాదుకు చెందిన విషయాలు}}{{శేరిలింగంపల్లి మండలంలోని గ్రామాలు}} [[వర్గం:హైదరాబాదులోని ప్రాంతాలు]] jgryz95r4xdk59c1wrzh80biiold4lg 1 322731 4955120 4910982 2026-09-09T04:07:46Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955120 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2021|వారం=32}} == పేరు గురించి == # "''గ్రంథచౌర్యం అనేమాట గ్రంధాన్ని చౌర్యం చేయడమని అర్ధం సూచిస్తున్నా, 'ప్లగారిజం' పదం వలె ఈ పదాన్ని విస్తృత పరిథిలో ఉపయోగిస్తారు.''" అని వ్యాసంలో చెప్పేసినప్పటికీ, "గ్రంథచౌర్యం" అనే మాట ఒక్క పుస్తకాలకే వర్తిస్తున్నట్టుగా స్ఫురిస్తోంది. "మేధోచౌర్యం" "భావచౌర్యం" వంటి పేర్లను కూడా పరిశీలించవలసినది. అయితే నేను గ్రంథచౌర్యం అనే పేరుకు వ్యతిరేకం కాదు. # వ్యాసం పేరులో బ్రాకెట్లో ఇంగ్లీషు పేరు పెట్టి క్వాలిఫై చెయ్యనక్కరలేదు. అవసరమనుకుంటే ఇంగ్లీషు పేరుతో ఒక దారిమార్పు సృష్టించవచ్చు. # ఇంగ్లీషు మాటను పలికే విధానం "ప్లగారిజం" సరియేనా! నేను జాలంలో చూస్తే "ప్లేజరిజం" అన్నట్లుగా ఉంది. పరిశీలించగలరు. # "గ్రంధ" కాదు "గ్రంథ" __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:43, 19 ఏప్రిల్ 2021 (UTC) :ఈ వ్యాసం శీర్షిక గ్రంధకు బదులు గ్రంథ అని ఉండాలి.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:17, 28 మే 2021 (UTC) ::అవసరమైన సవరణలు సూచించారు. చేసారు. ధన్యవాదాలు. ::గ్రంథచౌర్యం అనే పదము పరిమితమైనది. కానీ ఎక్కువమంది రచయతలు పూర్వకాలము నుండి తెలుగులో వాడటముతో అర్జున్ రావు గారు ఈపదాన్ని సూచించారు. అందుకనే నేను ఈ పదాన్నే వాడాను. ::గూగుల్ ఉచ్ఛారణ ప్రకారం ఈపదాన్ని ప్లేజరిజం అనవచ్చు. ఈ పదాన్ని వృత్తిపరంగా 'ప్లగారిజం ' అని ఉచ్ఛరిస్తారు. అందుకనే నేను ఈ పదాన్నే వాడాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:36, 29 మే 2021 (UTC) ==ఈ వారపు వ్యాసం గా స్వీకరణ అర్ధం== Cscr-featured.svg గ్రంథచౌర్యం వ్యాసాన్ని తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ లోని ఈ వారపు వ్యాసం శీర్షికలో 2021 సంవత్సరం, 32 వ వారంలో ప్రదర్శించటానికి స్వీకరించారు. అని రాసి ఉంది నాకు అర్ధం కాలేదు. వివరించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:36, 29 మే 2021 (UTC) :[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] గారూ, వికీపీడియా మొదటి పేజీలో ఈ వారం వ్యాసం అనే శీర్షిక ఒకటుంది. సమాచార పరిమాణం పరంగాను, నాణ్యత పరంగాను మేలుగా అనిపించే వ్యాసాలను ఎంచి వారానికొకటి చొప్పున ఈ శీర్షికలో ప్రదర్శిస్తూంటారు. మొదటి పేజీలో ప్రదర్శించడం వలన ఆ వ్యాసాలను మామూలు కంటే ఎక్కువ మంది పాఠకులు చదువుతారు. "గ్రంథచౌర్యం" వాసాన్ని ఈ సంవత్సరం 32 వ వారంలో (ప్రస్తుతం 21 వ వారం నడుస్తోంది. ఇప్పుడు ఘట్టమనేని కృష్ణ వ్యాసాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు) ప్రదర్శించేందుకు స్వీకరించారు. :ఈ వ్యాసాల నాణ్యతను ఎంచేందుకు ప్రస్తుతం గీటురాయి ఏమీ లేదు. ఈ శీర్షికను నిర్వహించేవారి విచక్షణా శక్తిని బట్టి ఈ ఎంపిక ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఈ శీర్షికను నేను నిర్వహిస్తున్నాను. :వాడుకరులకు మంచి వ్యాసమేదైనా కనిపించినపుడు, దానికి ఈ శీర్షికలో ప్రచురించే యోగ్యత ఉందని భావిస్తే సంబంధిత చర్చ పేజీలో {{tl|ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} అని చేర్చవచ్చు. ఈ పని ఎవరైనా చెయ్యవచ్చు. ఇలాంటి వ్యాసాలన్నీ [[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసం పరిగణనలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతాయి. శీర్షిక నిర్వాహకులు దాన్ని పరిశీలించి ప్రదర్శనా యోగ్యత ఉందని తెలిస్తే దానికి వారాన్ని నిర్ణయించి, పై మూసను తీసేసి {{tl|ఈ వారం వ్యాసం}} అనే మూసను చేరుస్తారు. ప్రతిపాదించిన తరువాతా, ఎంపిక చేసిన తరువాతా, ప్రదర్శించిన తరువాత కూడా ఈ వ్యాసాలపై పనిచేసి మరింతగా మెరుగుపరుస్తూండడం కద్దు. :"గ్రంథచౌర్యం" వ్యాసంలో ప్రతిపాదన ఎవరూ చెయ్యలేదు - నేరుగా వారాన్ని నిర్ణయించి ప్రకటించాను. :__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:33, 30 మే 2021 (UTC) ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:54, 30 మే 2021 (UTC) b47i2fdt1xign0va5zjn4dgxwu831pe 4955220 4955120 2026-09-09T05:36:12Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955220 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|22 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onReview|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2021|వారం=32}} == పేరు గురించి == # "''గ్రంథచౌర్యం అనేమాట గ్రంధాన్ని చౌర్యం చేయడమని అర్ధం సూచిస్తున్నా, 'ప్లగారిజం' పదం వలె ఈ పదాన్ని విస్తృత పరిథిలో ఉపయోగిస్తారు.''" అని వ్యాసంలో చెప్పేసినప్పటికీ, "గ్రంథచౌర్యం" అనే మాట ఒక్క పుస్తకాలకే వర్తిస్తున్నట్టుగా స్ఫురిస్తోంది. "మేధోచౌర్యం" "భావచౌర్యం" వంటి పేర్లను కూడా పరిశీలించవలసినది. అయితే నేను గ్రంథచౌర్యం అనే పేరుకు వ్యతిరేకం కాదు. # వ్యాసం పేరులో బ్రాకెట్లో ఇంగ్లీషు పేరు పెట్టి క్వాలిఫై చెయ్యనక్కరలేదు. అవసరమనుకుంటే ఇంగ్లీషు పేరుతో ఒక దారిమార్పు సృష్టించవచ్చు. # ఇంగ్లీషు మాటను పలికే విధానం "ప్లగారిజం" సరియేనా! నేను జాలంలో చూస్తే "ప్లేజరిజం" అన్నట్లుగా ఉంది. పరిశీలించగలరు. # "గ్రంధ" కాదు "గ్రంథ" __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:43, 19 ఏప్రిల్ 2021 (UTC) :ఈ వ్యాసం శీర్షిక గ్రంధకు బదులు గ్రంథ అని ఉండాలి.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:17, 28 మే 2021 (UTC) ::అవసరమైన సవరణలు సూచించారు. చేసారు. ధన్యవాదాలు. ::గ్రంథచౌర్యం అనే పదము పరిమితమైనది. కానీ ఎక్కువమంది రచయతలు పూర్వకాలము నుండి తెలుగులో వాడటముతో అర్జున్ రావు గారు ఈపదాన్ని సూచించారు. అందుకనే నేను ఈ పదాన్నే వాడాను. ::గూగుల్ ఉచ్ఛారణ ప్రకారం ఈపదాన్ని ప్లేజరిజం అనవచ్చు. ఈ పదాన్ని వృత్తిపరంగా 'ప్లగారిజం ' అని ఉచ్ఛరిస్తారు. అందుకనే నేను ఈ పదాన్నే వాడాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:36, 29 మే 2021 (UTC) ==ఈ వారపు వ్యాసం గా స్వీకరణ అర్ధం== Cscr-featured.svg గ్రంథచౌర్యం వ్యాసాన్ని తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ లోని ఈ వారపు వ్యాసం శీర్షికలో 2021 సంవత్సరం, 32 వ వారంలో ప్రదర్శించటానికి స్వీకరించారు. అని రాసి ఉంది నాకు అర్ధం కాలేదు. వివరించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:36, 29 మే 2021 (UTC) :[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] గారూ, వికీపీడియా మొదటి పేజీలో ఈ వారం వ్యాసం అనే శీర్షిక ఒకటుంది. సమాచార పరిమాణం పరంగాను, నాణ్యత పరంగాను మేలుగా అనిపించే వ్యాసాలను ఎంచి వారానికొకటి చొప్పున ఈ శీర్షికలో ప్రదర్శిస్తూంటారు. మొదటి పేజీలో ప్రదర్శించడం వలన ఆ వ్యాసాలను మామూలు కంటే ఎక్కువ మంది పాఠకులు చదువుతారు. "గ్రంథచౌర్యం" వాసాన్ని ఈ సంవత్సరం 32 వ వారంలో (ప్రస్తుతం 21 వ వారం నడుస్తోంది. ఇప్పుడు ఘట్టమనేని కృష్ణ వ్యాసాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు) ప్రదర్శించేందుకు స్వీకరించారు. :ఈ వ్యాసాల నాణ్యతను ఎంచేందుకు ప్రస్తుతం గీటురాయి ఏమీ లేదు. ఈ శీర్షికను నిర్వహించేవారి విచక్షణా శక్తిని బట్టి ఈ ఎంపిక ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఈ శీర్షికను నేను నిర్వహిస్తున్నాను. :వాడుకరులకు మంచి వ్యాసమేదైనా కనిపించినపుడు, దానికి ఈ శీర్షికలో ప్రచురించే యోగ్యత ఉందని భావిస్తే సంబంధిత చర్చ పేజీలో {{tl|ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} అని చేర్చవచ్చు. ఈ పని ఎవరైనా చెయ్యవచ్చు. ఇలాంటి వ్యాసాలన్నీ [[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసం పరిగణనలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతాయి. శీర్షిక నిర్వాహకులు దాన్ని పరిశీలించి ప్రదర్శనా యోగ్యత ఉందని తెలిస్తే దానికి వారాన్ని నిర్ణయించి, పై మూసను తీసేసి {{tl|ఈ వారం వ్యాసం}} అనే మూసను చేరుస్తారు. ప్రతిపాదించిన తరువాతా, ఎంపిక చేసిన తరువాతా, ప్రదర్శించిన తరువాత కూడా ఈ వ్యాసాలపై పనిచేసి మరింతగా మెరుగుపరుస్తూండడం కద్దు. :"గ్రంథచౌర్యం" వ్యాసంలో ప్రతిపాదన ఎవరూ చెయ్యలేదు - నేరుగా వారాన్ని నిర్ణయించి ప్రకటించాను. :__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:33, 30 మే 2021 (UTC) ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:54, 30 మే 2021 (UTC) fwnwy13o7rqpoylf9j9j2x2j8qo0n2p 4955293 4955220 2026-09-09T09:27:55Z Chaduvari 97 4955293 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|22 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]])|page=1|subtopic=ఇతర|status=onReview|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2021|వారం=32}} == పేరు గురించి == # "''గ్రంథచౌర్యం అనేమాట గ్రంధాన్ని చౌర్యం చేయడమని అర్ధం సూచిస్తున్నా, 'ప్లగారిజం' పదం వలె ఈ పదాన్ని విస్తృత పరిథిలో ఉపయోగిస్తారు.''" అని వ్యాసంలో చెప్పేసినప్పటికీ, "గ్రంథచౌర్యం" అనే మాట ఒక్క పుస్తకాలకే వర్తిస్తున్నట్టుగా స్ఫురిస్తోంది. "మేధోచౌర్యం" "భావచౌర్యం" వంటి పేర్లను కూడా పరిశీలించవలసినది. అయితే నేను గ్రంథచౌర్యం అనే పేరుకు వ్యతిరేకం కాదు. # వ్యాసం పేరులో బ్రాకెట్లో ఇంగ్లీషు పేరు పెట్టి క్వాలిఫై చెయ్యనక్కరలేదు. అవసరమనుకుంటే ఇంగ్లీషు పేరుతో ఒక దారిమార్పు సృష్టించవచ్చు. # ఇంగ్లీషు మాటను పలికే విధానం "ప్లగారిజం" సరియేనా! నేను జాలంలో చూస్తే "ప్లేజరిజం" అన్నట్లుగా ఉంది. పరిశీలించగలరు. # "గ్రంధ" కాదు "గ్రంథ" __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:43, 19 ఏప్రిల్ 2021 (UTC) :ఈ వ్యాసం శీర్షిక గ్రంధకు బదులు గ్రంథ అని ఉండాలి.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:17, 28 మే 2021 (UTC) ::అవసరమైన సవరణలు సూచించారు. చేసారు. ధన్యవాదాలు. ::గ్రంథచౌర్యం అనే పదము పరిమితమైనది. కానీ ఎక్కువమంది రచయతలు పూర్వకాలము నుండి తెలుగులో వాడటముతో అర్జున్ రావు గారు ఈపదాన్ని సూచించారు. అందుకనే నేను ఈ పదాన్నే వాడాను. ::గూగుల్ ఉచ్ఛారణ ప్రకారం ఈపదాన్ని ప్లేజరిజం అనవచ్చు. ఈ పదాన్ని వృత్తిపరంగా 'ప్లగారిజం ' అని ఉచ్ఛరిస్తారు. అందుకనే నేను ఈ పదాన్నే వాడాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:36, 29 మే 2021 (UTC) ==ఈ వారపు వ్యాసం గా స్వీకరణ అర్ధం== Cscr-featured.svg గ్రంథచౌర్యం వ్యాసాన్ని తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ లోని ఈ వారపు వ్యాసం శీర్షికలో 2021 సంవత్సరం, 32 వ వారంలో ప్రదర్శించటానికి స్వీకరించారు. అని రాసి ఉంది నాకు అర్ధం కాలేదు. వివరించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:36, 29 మే 2021 (UTC) :[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] గారూ, వికీపీడియా మొదటి పేజీలో ఈ వారం వ్యాసం అనే శీర్షిక ఒకటుంది. సమాచార పరిమాణం పరంగాను, నాణ్యత పరంగాను మేలుగా అనిపించే వ్యాసాలను ఎంచి వారానికొకటి చొప్పున ఈ శీర్షికలో ప్రదర్శిస్తూంటారు. మొదటి పేజీలో ప్రదర్శించడం వలన ఆ వ్యాసాలను మామూలు కంటే ఎక్కువ మంది పాఠకులు చదువుతారు. "గ్రంథచౌర్యం" వాసాన్ని ఈ సంవత్సరం 32 వ వారంలో (ప్రస్తుతం 21 వ వారం నడుస్తోంది. ఇప్పుడు ఘట్టమనేని కృష్ణ వ్యాసాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు) ప్రదర్శించేందుకు స్వీకరించారు. :ఈ వ్యాసాల నాణ్యతను ఎంచేందుకు ప్రస్తుతం గీటురాయి ఏమీ లేదు. ఈ శీర్షికను నిర్వహించేవారి విచక్షణా శక్తిని బట్టి ఈ ఎంపిక ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఈ శీర్షికను నేను నిర్వహిస్తున్నాను. :వాడుకరులకు మంచి వ్యాసమేదైనా కనిపించినపుడు, దానికి ఈ శీర్షికలో ప్రచురించే యోగ్యత ఉందని భావిస్తే సంబంధిత చర్చ పేజీలో {{tl|ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} అని చేర్చవచ్చు. ఈ పని ఎవరైనా చెయ్యవచ్చు. ఇలాంటి వ్యాసాలన్నీ [[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసం పరిగణనలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతాయి. శీర్షిక నిర్వాహకులు దాన్ని పరిశీలించి ప్రదర్శనా యోగ్యత ఉందని తెలిస్తే దానికి వారాన్ని నిర్ణయించి, పై మూసను తీసేసి {{tl|ఈ వారం వ్యాసం}} అనే మూసను చేరుస్తారు. ప్రతిపాదించిన తరువాతా, ఎంపిక చేసిన తరువాతా, ప్రదర్శించిన తరువాత కూడా ఈ వ్యాసాలపై పనిచేసి మరింతగా మెరుగుపరుస్తూండడం కద్దు. :"గ్రంథచౌర్యం" వ్యాసంలో ప్రతిపాదన ఎవరూ చెయ్యలేదు - నేరుగా వారాన్ని నిర్ణయించి ప్రకటించాను. :__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:33, 30 మే 2021 (UTC) ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:54, 30 మే 2021 (UTC) 3qssn5x7c8sn26fuxfx8exsbhzmqpdq 4955309 4955293 2026-09-09T10:13:05Z Chaduvari 97 4955309 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|22 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]])|page=1|subtopic=భాష, సాహిత్యం|status=onReview|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2021|వారం=32}} == పేరు గురించి == # "''గ్రంథచౌర్యం అనేమాట గ్రంధాన్ని చౌర్యం చేయడమని అర్ధం సూచిస్తున్నా, 'ప్లగారిజం' పదం వలె ఈ పదాన్ని విస్తృత పరిథిలో ఉపయోగిస్తారు.''" అని వ్యాసంలో చెప్పేసినప్పటికీ, "గ్రంథచౌర్యం" అనే మాట ఒక్క పుస్తకాలకే వర్తిస్తున్నట్టుగా స్ఫురిస్తోంది. "మేధోచౌర్యం" "భావచౌర్యం" వంటి పేర్లను కూడా పరిశీలించవలసినది. అయితే నేను గ్రంథచౌర్యం అనే పేరుకు వ్యతిరేకం కాదు. # వ్యాసం పేరులో బ్రాకెట్లో ఇంగ్లీషు పేరు పెట్టి క్వాలిఫై చెయ్యనక్కరలేదు. అవసరమనుకుంటే ఇంగ్లీషు పేరుతో ఒక దారిమార్పు సృష్టించవచ్చు. # ఇంగ్లీషు మాటను పలికే విధానం "ప్లగారిజం" సరియేనా! నేను జాలంలో చూస్తే "ప్లేజరిజం" అన్నట్లుగా ఉంది. పరిశీలించగలరు. # "గ్రంధ" కాదు "గ్రంథ" __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 04:43, 19 ఏప్రిల్ 2021 (UTC) :ఈ వ్యాసం శీర్షిక గ్రంధకు బదులు గ్రంథ అని ఉండాలి.--[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 03:17, 28 మే 2021 (UTC) ::అవసరమైన సవరణలు సూచించారు. చేసారు. ధన్యవాదాలు. ::గ్రంథచౌర్యం అనే పదము పరిమితమైనది. కానీ ఎక్కువమంది రచయతలు పూర్వకాలము నుండి తెలుగులో వాడటముతో అర్జున్ రావు గారు ఈపదాన్ని సూచించారు. అందుకనే నేను ఈ పదాన్నే వాడాను. ::గూగుల్ ఉచ్ఛారణ ప్రకారం ఈపదాన్ని ప్లేజరిజం అనవచ్చు. ఈ పదాన్ని వృత్తిపరంగా 'ప్లగారిజం ' అని ఉచ్ఛరిస్తారు. అందుకనే నేను ఈ పదాన్నే వాడాను. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:36, 29 మే 2021 (UTC) ==ఈ వారపు వ్యాసం గా స్వీకరణ అర్ధం== Cscr-featured.svg గ్రంథచౌర్యం వ్యాసాన్ని తెలుగు వికీపీడియా మొదటి పేజీ లోని ఈ వారపు వ్యాసం శీర్షికలో 2021 సంవత్సరం, 32 వ వారంలో ప్రదర్శించటానికి స్వీకరించారు. అని రాసి ఉంది నాకు అర్ధం కాలేదు. వివరించండి. --[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 13:36, 29 మే 2021 (UTC) :[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] గారూ, వికీపీడియా మొదటి పేజీలో ఈ వారం వ్యాసం అనే శీర్షిక ఒకటుంది. సమాచార పరిమాణం పరంగాను, నాణ్యత పరంగాను మేలుగా అనిపించే వ్యాసాలను ఎంచి వారానికొకటి చొప్పున ఈ శీర్షికలో ప్రదర్శిస్తూంటారు. మొదటి పేజీలో ప్రదర్శించడం వలన ఆ వ్యాసాలను మామూలు కంటే ఎక్కువ మంది పాఠకులు చదువుతారు. "గ్రంథచౌర్యం" వాసాన్ని ఈ సంవత్సరం 32 వ వారంలో (ప్రస్తుతం 21 వ వారం నడుస్తోంది. ఇప్పుడు ఘట్టమనేని కృష్ణ వ్యాసాన్ని ప్రదర్శిస్తున్నారు) ప్రదర్శించేందుకు స్వీకరించారు. :ఈ వ్యాసాల నాణ్యతను ఎంచేందుకు ప్రస్తుతం గీటురాయి ఏమీ లేదు. ఈ శీర్షికను నిర్వహించేవారి విచక్షణా శక్తిని బట్టి ఈ ఎంపిక ఉంటుంది. ప్రస్తుతం ఈ శీర్షికను నేను నిర్వహిస్తున్నాను. :వాడుకరులకు మంచి వ్యాసమేదైనా కనిపించినపుడు, దానికి ఈ శీర్షికలో ప్రచురించే యోగ్యత ఉందని భావిస్తే సంబంధిత చర్చ పేజీలో {{tl|ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} అని చేర్చవచ్చు. ఈ పని ఎవరైనా చెయ్యవచ్చు. ఇలాంటి వ్యాసాలన్నీ [[:వర్గం:ఈ వారం వ్యాసం పరిగణనలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతాయి. శీర్షిక నిర్వాహకులు దాన్ని పరిశీలించి ప్రదర్శనా యోగ్యత ఉందని తెలిస్తే దానికి వారాన్ని నిర్ణయించి, పై మూసను తీసేసి {{tl|ఈ వారం వ్యాసం}} అనే మూసను చేరుస్తారు. ప్రతిపాదించిన తరువాతా, ఎంపిక చేసిన తరువాతా, ప్రదర్శించిన తరువాత కూడా ఈ వ్యాసాలపై పనిచేసి మరింతగా మెరుగుపరుస్తూండడం కద్దు. :"గ్రంథచౌర్యం" వ్యాసంలో ప్రతిపాదన ఎవరూ చెయ్యలేదు - నేరుగా వారాన్ని నిర్ణయించి ప్రకటించాను. :__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:33, 30 మే 2021 (UTC) ధన్యవాదాలు--[[వాడుకరి:Vjsuseela|VJS]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 06:54, 30 మే 2021 (UTC) 93fvk2u76tmdqatbw7ellwsh9mwalwi 1 325027 4955119 4933287 2026-09-09T04:07:43Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955119 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|16|2021}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=35}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} 6zjuwkch9wn6g8dtl7909vfze06lqom 4955203 4955119 2026-09-09T05:11:58Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955203 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|18 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{మీకు తెలుసా|16|2021}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=35}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} 3tzwb4xap490cpgn8kq0yp9erunp2dq 0 326701 4954911 4946853 2026-09-08T13:48:46Z Kopparthi janardhan1965 124192 సాంకేతిక వర్గం 4954911 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ఇంక అంతా శుభమే పెళ్ళి జరిపించండి | image = | caption = | director = తోట కృష్ణ | producer =కె.వి. పాపారావు (భరణి) | writer = కె.వి. పాపారావు (కథ)<br> గొల్లపాటి నాగేశ్వరరావు, రామచంద్రం (మాటలు) | starring = [[సాయి కిరణ్]]<br>ప్రియ సహదేవన్<br>[[రంగనాథ్]]<br>[[ఎం.ఎస్. నారాయణ]] | music = శ్వేతనాగ | cinematography = కెవి రమేష్ | editing = | studio = కోటిపల్లి ప్రొడక్షన్స్ | distributor = | released = 30 జనవరి 2004 | runtime = | country = భారత దేశం | language = తెలుగు }} '''ఇంక అంతా శుభమే పెళ్ళి జరిపించండి''', 2004 జనవరి 30న విడుదలైన [[తెలుగు]] [[చలనచిత్రం]].<ref>{{Cite web|url=https://indiancine.ma/BEEM|title=Ika Antha Subhame Pelli Jaripinchandi (2004)|website=Indiancine.ma|access-date=2021-05-26}}</ref> కోటిపల్లి ప్రొడక్షన్స్ బ్యానరులో కె.వి. పాపారావు (భరణి) నిర్మించిన ఈ చిత్రానికి తోట కృష్ణ దర్శకత్వం వహించాడు. ఇందులో [[సాయి కిరణ్]], ప్రియ సహదేవన్, [[రంగనాథ్]], [[ఎం.ఎస్. నారాయణ]] తదితరులు నటించగా, శ్వేతనాగ సంగీతం అందించాడు.<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/ika-antha-subhame-pelli-jaripinchandi-3601|title=Ika Antha Subhame Pelli jaripinchandi 2004 Telugu Movie|website=MovieGQ|language=en|url-status=dead|access-date=2021-05-26|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526150031/https://moviegq.com/movie/ika-antha-subhame-pelli-jaripinchandi-3601}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-iaspj.html|title=Telugu cinema Review - Ika Antha Subhame Pelli Jaripinchandi - Sai Kiran, Priya Sahadev|website=www.idlebrain.com|access-date=2021-05-26}}</ref> == నటవర్గం == {{Div col|colwidth=25em|gap=2em}} * [[సాయి కిరణ్]] * ప్రియ సహదేవన్ * [[రంగనాథ్]] * [[ఎం.ఎస్. నారాయణ]] * విజయభాస్కర్ * ప్రియాంక నాయుడు * [[జి. వి. సుధాకర్ నాయుడు|జివి]] * [[ఎల్.బి. శ్రీరామ్]] * [[సన]] * [[జయలలిత (నటి)|జయలలిత]] {{div col end}} == సాంకేతిక వర్గం == * దర్శకుడు: తోట కృష్ణ * కథ: కె.వి.పాపారావు * సంగీతం: శ్వేతనాగ * సంభాషణలు: గొల్లపాటి నాగేశ్వరరావు _ రామచంద్రం * గీత రచయితలు: సుద్దాల అశోక్ తేజ, భాస్కరభట్ల రవికుమార్, శ్వేతనాగ , పైడిశెట్టి రామ్ * ఫోటోగ్రఫి: కె.వి.రమేష్ * నిర్మాత: కె.వి.పాపారావు( భరణి ) * నిర్మాణ సంస్థ: కోటిపల్లి ప్రొడక్షన్స్ * విడుదల:30:01:2004. == పాటలు == ఈ సినిమాకు శ్వేతనాగ సంగీతం అందించాడు. [[సుద్దాల అశోక్ తేజ]], [[భాస్కరభట్ల రవికుమార్]], శ్వేతనాగ, పైడిశెట్టి రామ్ పాటలు రాశారు.<ref>{{Cite web|url=https://moviegq.com/movie/ika-antha-subhame-pelli-jaripinchandi-3601/songs|title=Ika Antha Subhame Pelli jaripinchandi 2004 Telugu Movie Songs|website=MovieGQ|language=en|url-status=dead|access-date=2021-05-26|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526150034/https://moviegq.com/movie/ika-antha-subhame-pelli-jaripinchandi-3601/songs}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://naasongslyrics.com/ika-antha-subhame-pelli-jaripinchandi|title=Ika Antha Subhame Pelli Jaripinchandi (2004) Telugu Mp3 Songs|date=2005-02-28|website=Naa Songs|language=en-US|url-status=dead|access-date=2021-05-26|archive-date=2021-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526150542/https://naasongslyrics.com/ika-antha-subhame-pelli-jaripinchandi}}</ref> # చూడగానే # ఇంకా నాకేదో # మొక్కుబడి # నువ్వు సెంటర్లో # ఓ ప్రియతమ # ఓ ప్రియతమ 2 == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:2004 తెలుగు సినిమాలు]] [[వర్గం:తెలుగు ప్రేమకథా సినిమాలు]] [[వర్గం:రంగనాథ్ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎం.ఎస్.నారాయణ నటించిన సినిమాలు]] [[వర్గం:ఎల్. బి. శ్రీరాం నటించిన సినిమాలు]] q1j3lfufezi5wd5d0jccoeed3kbdyta 1 326911 4955126 4934081 2026-09-09T04:08:10Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955126 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=3|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2021|వారం=38}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} t472lpru9uzanj2tcmkdmh7jfr418ny 4955194 4955126 2026-09-09T05:02:25Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955194 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|13 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2021|వారం=38}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} hzrv1w4u721sz2krayau1jz6znkabj4 1 327220 4955105 4949724 2026-09-09T04:07:00Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955105 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=12}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} సిమ్లా ఒప్పందం 2 జూలై 1972 న జరిగింది. ఈ ఒప్పందం బంగ్లాదేశ్‌ను పాకిస్తాన్ దౌత్యపరంగా గుర్తించడానికి మార్గాన్ని సుగమం చేసింది. జులై నెల (27,28,29) వారాల్లో వారం వ్యాసానికి సిఫార్సు.[[వాడుకరి:Abhich98|Abhich98]] ([[వాడుకరి చర్చ:Abhich98|చర్చ]]) 17:05, 5 జూన్ 2021 (UTC) == మంచి వ్యాసం సమీక్ష == మంచి వ్యాసం మొదటి సమీక్ష నివేదికను [[#GA1|#GA1]] వద్ద చూడవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:22, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ltr6ud9butwgwb1zgb9nlflizzn0yap 4955207 4955105 2026-09-09T05:12:02Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955207 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|23 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=12}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} సిమ్లా ఒప్పందం 2 జూలై 1972 న జరిగింది. ఈ ఒప్పందం బంగ్లాదేశ్‌ను పాకిస్తాన్ దౌత్యపరంగా గుర్తించడానికి మార్గాన్ని సుగమం చేసింది. జులై నెల (27,28,29) వారాల్లో వారం వ్యాసానికి సిఫార్సు.[[వాడుకరి:Abhich98|Abhich98]] ([[వాడుకరి చర్చ:Abhich98|చర్చ]]) 17:05, 5 జూన్ 2021 (UTC) == మంచి వ్యాసం సమీక్ష == మంచి వ్యాసం మొదటి సమీక్ష నివేదికను [[#GA1|#GA1]] వద్ద చూడవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:22, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 2oz7u0sm6mdt46f0wgcnf6w3xpq4s6u 1 329399 4955102 4941127 2026-09-09T04:06:49Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955102 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{Infobox requested|వ్యాసం రకం=సంస్థ}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరీశీలన}} iehozlu1muhao0492hd79n5s62n8m3x 4955150 4955102 2026-09-09T04:43:45Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955150 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|21 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{Infobox requested|వ్యాసం రకం=సంస్థ}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరీశీలన}} 0mraw6zsoblcufchr01o3on4jr4fkh8 2 330589 4954961 4954845 2026-09-08T16:02:06Z Kalasagary 107518 /* ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2 */ 4954961 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop| నా గురించి}} {{Babel|te|en-2}} {{చిత్రలేఖనం}} {{యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2 సభ్యులు}} {{Userboxbottom}} ==పరిచయం== నమస్తే నా పేరు [[కళాసాగర్ యల్లపు]], నేను చిత్రకారుడను, కార్టూనిస్టును, [[రచయిత]]ను. నేను తెలుగు వికీపీడియా లో [[2020]] నుండి వ్యాసాలు రాస్తున్నాను. పుట్టింది [[పశ్చిమ గోదావరి]] జిల్లా [[మంచిలి]] గ్రామం, [[డిసెంబరు]] 10 న,[[1971]] లో. తల్లిదండ్రులు యల్లపు నరసింహమూర్తి, లక్ష్మీకాంతం. పెయింటింగ్ లోను, జర్నలిజంలోనూ డిప్లొమా చేసి, 1993 సం. నుండి [[విజయవాడ]]లో స్థిరపడి వివిధ పబ్లికేషన్స్ లోనూ, పత్రికల్లోనూ చిత్రకారుడిగా, ఇలస్ట్రేటర్ గా పనిచేశాను. ప్రస్తుతం [[విజయవాడ]]లో ఒక సాఫ్ట్ వేర్ కంపెనీలో యూజర్ ఇంటర్ ఫేస్ డిజైనర్ (User Interface Designer)గా పని చేస్తున్నాను.    ==నా కార్యకలాపాలు== [[2001]] సం.లో ఆంధ్రా ఆర్టిస్టు, స్కల్ఫ్టర్స్ అండ్ కార్టూనిస్టు అసోసియేషన్ (AASCA)ను స్థాపించి, రాష్ట్రంలో నున్న సుమారు 500 మంది చిత్రకారుల, శిల్పుల, కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-1', 'ఆంధ్రకళాదర్శిని-2 లను ప్రచురించాను. ఈ పుస్తకాలు కళాకారుల మధ్య సత్సంబంధాలు నెలకొల్పడానికి, వారికి గుర్తింపురావడానికి ఎంతో తోడ్పడ్డాయి. [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చిత్ర, శిల్ప కళాచరిత్రను తెలియజేసే 'తెలుగు చిత్రకళా వైభవం' పేరుతో 40 నిమిషాల వీడియో డాక్యుమెంటరీని, రంగుల రారాజు [[వడ్డాది పాపయ్య]] గారి చిత్రాలతో, జీవితచరిత్రను తెలియజేసే డాక్యుమెంటరీ సి.డి.ని రూపొందించాను. 165 మంది తెలుగు కార్టూనిస్టుల పరిచయాలతో-కార్టూన్లతో 2021లో '[[కొంటెబొమ్మల బ్రహ్మలు]]' పుస్తకాన్ని ప్రచురించాను. 'ఆస్కా' వ్యవస్థాపక కార్యదర్శిగా ఉంటూ రాష్ట్రస్థాయిలో అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలు, ప్రదర్శనలు, వర్కుషాప్లు నిర్వహించాను. [[2002]] సంవత్సరం [[విజయవాడ]]లో [[జయదేవ్]] గారు ముఖ్య అతిధిగా 'కార్టూన్ మేళా' ను నిర్వహించాను. [[విజయవాడ]] ఆర్ట్ సొసైటి కి ఉపాధ్యక్షులుగా 2022 నుండి [[2024]] వరకు వున్నాను. [[వడ్డాది పాపయ్య]] శతజయంతి ఉత్సవాలు: [[2021]] సం.లో వపా శతజయంతి (1921-2021) వేడుకలు [[విశాఖపట్నం]], [[విజయవాడ]]లలో నిర్వహించి, ఈ సందర్భంగా వపా చిత్రకళా ప్రదర్శనతో పాటు నేను, చలపతిరావు సంపాదకత్వం వహించిన 'వపాకు వందనం' రంగుల బొమ్మలతో ప్రచురించిన శతజయంతి ప్రత్యేక సంచికను ఆవిష్కరించాము. ఆర్ట్ ఆఫ్ [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] (Art of Andhra Pradesh book-కాపీ టేబుల్ బుక్): [[ఆంధ్రప్రదేశ్]] చెందిన చిత్రకారులు, శిల్పులు, గ్రాఫిక్ ఆర్టిస్టులు, సినీ పోస్టర్ డిజైన్ ఆర్టిస్టులు, ఇలస్ట్రేటర్స్, ఆర్ట్ & క్రాఫ్ట్ హస్తకళాకారుల కృషిని మనకు అందించారు. ఇందులో 300 మంది కళాకారుల సమగ్ర జీవిత చిత్రణతో పాటు, మన సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే చిత్రాలు ఎంపిక చేసి A4 సైజులో ఆర్ట్ పేపర్ పై రంగుల్లో ప్రచురించిన పుస్తకానికి సంపాదకత్వం వహించాను.   ==64కళలు.కాం (www.64kalalu.com) == ప్రపంచంలో ఏ ప్రాంతం నుంచైనా ఇంటర్నెట్ లో చదువుకునేందుకు, కళాకారులను ప్రోత్సహించేందుకు 64కళలు డాట్ కామ్ (సకల కళల సమాహారం) అంతర్జాల పత్రిక (https://64kalalu.com/) పేరుతో వెబ్ మేగజైను [[నవంబర్]], 2010సం.లో ప్రారంభించాను. <ref>[https://64kalalu.com/ 64 కళలు సకల కళల సమాహారం వెబ్ మేగజైన్]</ref>. ఈ వెబ్ మేగజైనుకు సంపాదకులుగా పుష్కరకాలంగా పత్రికను నిర్వహిస్తున్నాను. ఇందులో కళారంగానికి సంబంధించిన సకలకళల సమాచారం అందుబాటులో ఉంటుంది. ఇది పూర్తి ఉచితం. ఇంటర్నెట్ సౌకర్యం ఉన్న ప్రతీవారు చదువుకోవచ్చు.   ప్రముఖ పత్రికలలో కళారంగాలపై, కళాకారుల గురించి వందలాది వ్యాసాలు రాశాను. 2006 సం.లో [[ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ]] 'పొగాకు వ్యతిరేక దినోత్సవం' సందర్భంగా నిర్వహించిన అంతర్జాతీయ కార్టూన్ పోటీలలో “బెస్ట్ కార్టూనిస్ట్” అవార్డు అందుకున్నాను. అనేక చిత్రకళా ప్రదర్శలలోనూ, సెమినార్లలోనూ పాల్గొని ఎన్నో బహుమతులు అందుకున్నాను. [[చిత్రకళ]], కార్టూన్ కళలపై [[ఆకాశవాణి]] లోను, [[దూరదర్శన్ (టివి ఛానల్)|దూరదర్శన్]] లోను పలు ప్రసంగాలు, ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించాను. అనేక పెయింటింగ్, కార్టూన్ పోటీలకు న్యాయనిర్ణేతగా వ్యవహరించాను. [[2010]] సం.లో కోనసీమ చిత్రకళాపరిషత్, [[అమలాపురం]] వారి రజతోత్సవాలలో 'చిత్రకళా వైజయంతి' పురస్కారం అందుకున్నాను. ==తెవికి లో నా వ్యాసాలు== '''చిత్రకారులు''' 1. [[కౌతా రామమోహన శాస్త్రి]] ‎ 2. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 3. [[పన్నూరు శ్రీపతి]] ‎ 4. [[కౌతా ఆనందమోహనశాస్త్రి|కౌతా ఆనంద మోహన శాస్త్రి]] 5. [[వేలూరి రాధాకృష్ణ]] 6. [[మజ్జి రామారావు]] 7. [[వేముల కామేశ్వరరావు]] 8. [[జింకా రామారావు]] 9. [[పిలకా లక్ష్మీ నరసింహమూర్తి]] 10. [[మాదేటి రాజాజి]] 11. [[పల్లా పర్సినాయుడు]] 12. [[రాయన గిరిధర్ గౌడ్]] 13. [[బొండా జగన్మోహనరావు]] 14. [[సురేష్ కడలి]] 15. [[రమేష్ గురజాల|రమేష్ గుర్జాల]] 16. [[మంచెం సుబ్రమణ్యేశ్వర రావు]] 17. [[బి.ఏ. రెడ్డి చిత్రకారుడు]] 18. [[దార్ల నాగేశ్వరరావు]] 19. [[దాసి సుదర్శన్]] 20. [[గంగాధర్ చిత్రకారుడు]] 21. [[వి. రమేష్]] 22. [[టి. వెంకన్న]] 23. [[పి. సాల్మన్ రాజు]] 24. [[ఉల్చి చిత్రకారుడు]] 25. [[రెడ్దప్ప నాయుడు]] 26. [[వి.వి. భగీరథి]] 27. [[పి.ఎస్. చంద్రశేఖర్]] 28. [[అంకాల వెంకట సుబ్బారావు]] 29. [[మారేమండ శ్రీనివాసరావు]] 30. [[ఉండ్రు ఆశీర్వాదం]] 31. [[మహమ్మద్ ఒస్మాన్ ఖాన్]] 32. [[కవితా దేవుస్కర్]] 33. [[వెల్లటూరి పూర్ణానంద శర్మ]] 34. [[పణితపు నాగేశ్వరరావు]] 35. [[కొండిపర్తి శేషగిరిరావు]] 36. [[గేదెల అప్పారావు]] 37. [[పొట్లూరి హనుమంతరావు]] 38. [[కాళ్ళ సత్యనారాయణ]] 40. [[సింగంపల్లి సత్యనారాయణ]] 41. [[బి.కె.ఎస్. వర్మ]] 42. [[దేవీప్రసాద్ చిత్రకారుడు]] 43. [[కూరెళ్ల శ్రీనివాస్]] 44. [[ఆత్మకూరు రామకృష్ణ]] 45. [[మహారాజ సాయాజీరావు యూనివర్సిటీ అఫ్ బరోడా]] 46. [[గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్]] 47. [[దేవరాజ్ దాకోజీ]] 48. [[వడ్లమాని మధుసూదనరావు]] 49. [[ఆదిత్య చారి]] 50. [[ఎస్. ఎమ్. పండిట్]] 51. [[నికోలస్ రోరిక్]] 52. [[జయంత్ మండా]] '''శిల్పకారులు''' 1. [[శ్రీనాథ రత్నశిల్పి వుడయార్]] 2. [[దేవు శంకర్]] 3. [[గవ్వ రవీంద్ర రెడ్డి]] 4. [[డి.యన్.వి. ప్రసాద్]] 5. [[అక్కల మంగయ్య]] 6. [[సుబోధ్ గుప్తా]] 7. [[ఎం.వి. రమణారెడ్డి (శిల్పి)]] '''కార్టూనిస్టులు''' 1. [[కార్టూనిస్ట్ పాప]] ‎2. [[సుభాని (కార్టూనిస్ట్)]] 3. [[సురేంద్ర (కార్టూనిస్ట్)]] 4. [[భగవాన్ రెడ్డి]]. 5. [[బొమ్మన్ కార్టూనిస్ట్]] 6. [[నాగిశెట్టి (కార్టూనిస్ట్)]] 7. [[కార్టూనిస్ట్ అరుణ్]] 8. [[వర్చస్వి కార్టూనిస్ట్]] '''నాటక రంగం''' 1. [[మన్నె శ్రీనివాసరావు|మన్నే శ్రీనివాసరావు]] 2. [[బి.సి. కృష్ణ (నటుడు)]] 3. [[శేషయ్యగారిపల్లి అంజనప్ప]] 4. [[కోనేటి సుబ్బరాజు]] 5. [[వి.యస్. రాఘవాచారి]] 6. [[పి.వి.ఎన్. కృష్ణ]] 7. [[గుమ్మడి గోపాలకృష్ణ]] 8. [[వాడ్రేవు సుందరరావు]] '''ఇతరులు''' 1. [[మువ్వల పెరుమాళ్ళు]] 2. [[డాక్టర్ జంధ్యాల శంకర్]] 3. [[సింగంపల్లి అశోక్ కుమార్]] 4. [[జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ ఆటోనగర్ పారిశ్రామిక వాడ]] 5. [[తుమ్మలపల్లి వారి క్షేత్రయ్య కళాక్షేత్రం]] 6. [[సిద్ధార్థ కళాపీఠము]] 7. [[కిరణ్ ప్రభ]] 8. [[నాగళ్ళ గురుప్రసాదరావు]] 9. [[రావి రంగారావు]] 10. [[అబ్దుల్ రజాహుస్సేన్]] 11. [[కొప్పర్తి రాంబాబు]] 12. [[ఎం.ఆర్.వి. సత్యనారాయణ మూర్తి]] 13. [[జాన్సన్ చోరగుడి]] 14. [[వై.సి.వి. రెడ్డి]] 15. [[చెన్నాప్రగడ శర్మ]] 16. [[యం.సి. దాసు]] 17. [[బెజవాడ మెడికల్ అసోసియేషన్]] 18. [[జి.వి.ఆర్. ప్రభుత్వ సంగీత నృత్య కళాశాల]] 19. [[పాల్ మాక్సిమ్ నర్స్]] 20. [[వేమూరి బలరామ్]] 21. [[ఎం.ఎన్. రావు]] 22. [[రేడియో భానుమతి]] 23. [[డాక్టర్ మారు]] 24. [[లగడపాటి సంగయ్య]] 25. [[పూలబాల వెంకటప్రసాద్]] 26. [[జహంగీర్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ]] 27. [[చిత్రాడ కిషోర్ కుమార్]] ==తెలుగు పుస్తక పరిచయాలు== 1. [[మానసార వాస్తుశాస్త్రం]] 2. [[ఆంధ్ర చిత్రకళా సంరక్షకుడు]] 3. [[శిల్ప, చిత్రకళ పరిణామం]] 4. [[దక్షిణాంధ్ర దారిదీపాలు]] 5. [[అగమ్యగమ్యాలు]] 6. [[ఆంధ్రగీతి-తెలుగు భాషా జాగృతి]] 7. [[హాస్యం శరణం గచ్ఛామి]] 8. [[మ్యూరల్స్ ఆఫ్ శ్రీకూర్మం టెంపుల్]] 9. [[చిత్రకళా తపస్వి రాజా రవివర్మ]] 10. [[ఈ జీవితానికి ఇది చాలు]] 11. [[టు ద పాయింట్ (సుభాని కార్టూన్స్)]] 12. [[ఆధునిక కవిత్వం-వైచిత్రీ ప్రియత్వం]] 13. [[కళాప్రపంచం (వ్యాస సంపుటి)]] ==అనువాదాలు == 1. [[బికాష్ భట్టాచార్జీ]] 2. [[సీవీ రాజు]] 3. [[ఆర్. సి. మెహతా]] 4. [[ఎన్. ఎస్. బెంద్రే]] 5. [[జ్యోతి భట్]] 6. [[రతన్ పరిమూ]] 7. [[మణీంద్ర అగ్రవాల్]] 8. [[ఓమ్ ప్రకాష్ అగర్వాల్]] 9. [[పరేష్ మైతీ]] 10. [[మాథుర్ సవానీ]] 11. [[లక్ష్మణ్ మహాదేవ్ చితాలే]] 12. [[బ్రహ్మదేవ్ రామ్ పండిట్]] 13. [[రాజేంద్ర టికు]] 14. [[బిమన్ బిహారీ దాస్]] 15. [[ఎస్. నరసింహ స్వామి]] 16. [[కె. ఎమ్. చెరియన్ (జర్నలిస్ట్)]] 17. [[లలిత కళా అకాడమీ]] 18. [[సోమనాథ్ హోరె]] 19. [[రాంకింకర్ బైజ్]] 20. [[ఎం.ఆర్. అచ్రేకర్]] 21. [[ధనరాజ్ భగత్]] 22. [[అచ్యుత్ కన్విందే]] 23. [[కైలాష్ చంద్ర మెహర్]] 24. [[ఎస్. షకీర్ అలీ]] 25. [[ముత్తయ్య స్థపతి]] 26. [[ఆలిస్ బోనర్]] 27. [[చింతామణి కర్]] 28. [[సుధీర్ రంజన్ ఖస్తగీర్]] 29. [[లక్ష్మణ్ పాయ్]] 30. [[శంఖో చౌధురి]] 31. [[అపూర్బా కిషోర్ బిర్]] 32. [[రాజ్ బిసారియా]] 33. [[తయబ్ మెహతా]] 34. [[డోరతీ చాకో]] 35. [[సుకుమార్ సేన్ (చరిత్రకారుడు)]] 36. [[బెన్ కింగ్స్‌లీ]] 37. [[నర్మదా ప్రసాద్ గుప్తా]] 38. [[జార్జ్ యో]] 39. [[ఖ్వాజా అహ్మద్ అబ్బాస్]] 40. [[జ్ఞాన చంద్ర ఘోష్]] 41. [[సదనం పి. వి. బాలకృష్ణన్]] 42. [[హబీబ్ రెహమాన్]] 43. [[లాల్జీ సింగ్]] 44. [[అశోక్ రాజగోపాల్]] 45. [[నీలకంఠ దాస్]] 46. [[సురీందర్ కుమార్ సామ]] 47. [[నరేష్ సోహల్]] 48. [[సర్వజ్ఞ సింగ్ కటియార్]] 49. [[లక్ష్మీ ప్రసాద్ సిహారే]] 50. [[అరూన్ పురీ]] 51. [[హృదయనాథ్ మంగేష్కర్]] 52. [[దల్వీర్ భండారీ]] 53. [[జుబిన్ మెహతా]] 54. [[బలరామ్ భార్గవ]] 55. [[ఆనంద్ స్వరూప్ ఆర్య]] 56. [[జోసెఫ్ హెచ్. పెరీరా]] 57. [[సరోజ్ గుప్తా]] 58. [[ఉస్తాద్ మొయినుద్దీన్ ఖాన్]] 59. [[మనోరంజన్ దాస్]] 60. [[గురుప్రసాద్ మహాపాత్ర]] 61. [[పి నారాయణ కురుప్]] 62. [[రామ్ సహాయ్ పాండే]] 63. [[తుషార్ కాంతి ఘోష్]] 64. [[కార్మెల్ బెర్క్‌సన్]] 65. [[మధుకర్ కేశవ్ ధవలీకర్]] 66. [[అర్మిడా ఫెర్నాండెజ్]] 67. [[ఎం. ఎస్. కృష్ణన్]] 68. [[వివేకానంద ముఖోపాధ్యాయ]] 69. [[ప్రతిభా సత్పతి]] 70. [[పద్మజ ఫెనానీ జోగ్లేకర్]] 71. [[మహారాజ్ కిషన్ భాన్]] 72. [[రోనెన్ సేన్]] 73. [[జతిన్ దాస్]] 74. [[రంగసామి ఎల్. కశ్యప్]] 75. [[హెచ్. సి. వర్మ]] 76. [[ఎన్. నారాయణ్ గాడ్బోలే]] 77. [[కైలాష్ సింగ్ శంఖాలా]] 78. [[నీలాంబర్ పంత్]] 79. [[హరి శంకర్ సింఘానియా]] 80. [[ఎబర్‌హార్డ్ ఫిషర్ (కళా చరిత్రకారుడు)]] 81. [[టి. ఎన్. మనోహరన్]] 82. [[మన్మోహన్ మహాపాత్రా]] 83. [[జాయ్ మైఖేల్]] 84. [[అస్తాద్ దేబూ]] 85. [[శ్రీనివాస్ వినాయక్ ఖలే]] 86. [[ప్రసాద్ సావ్కర్]] 87. [[మధు పండిట్ దాస]] 88. [[ఎ. సి. ఎన్. నంబియార్]] 89 [[పోథన్ జోసెఫ్]] 90. [[మను పరేఖ్]] 91. [[బువాంగి సైలో]] 92. [[గౌరవ్ ఖన్నా (బ్యాడ్మింటన్)]] 93. [[కె. విజయరాఘవన్]] 94. [[రవివర్మ మార్తాండ వర్మ]] 95. [[కృష్ణ కన్హాయి]] 96. [[కె. విజయ్ కుమార్]] 97. [[రమాకాంత్ శుక్లా]] 98. [[పెపిటా సేథ్]] 99. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 100. [[కెకూ ఎం. గాంధీ]] 101. [[కళామండలం శివన్ నంబూద్రి]] 102. [[సాకర్ ఖాన్ మంగనియర్]] 103. [[పి.కె. అయ్యంగార్]] 104. [[సురేంద్రనాథ్ కర్]] 105. [[భగవతి చరణ్ వర్మ]] 106. [[డోరతీ చాకో]] 107. [[మేరీ క్లబ్‌వాలా జాదవ్]] 108. [[డోరతీ చాకో]] 109. [[హరి మాధవ్ ముఖోపాధ్యాయ]] 110. [[ఇందు భూషణ్ సిన్హా]] 111. [[ఇమ్రాన్ షా (రచయిత)]] 112. [[ముజఫర్ అలీ]] 113. [[ఆద్య రంగాచార్య]] 114. [[ఆనంద శంకర్ రే]] 115. [[సూర్యదేవ్ సింగ్ బరేత్]] 116. [[నీలాంబర్ దేవ్ శర్మ]] 117. [[జితేంద్ర అభిషేకీ]] 118. [[కె. ఎన్. దండాయుధపాణి పిళ్ళై]] 120. [[జ్ఞాన్ చతుర్వేది]] 121. [[ఆదర్శ్ సేన్ ఆనంద్]] 122. [[జుగల్ కిషోర్ (వైద్యుడు)]] 123. [[బన్సీ కౌల్]] 124. [[యేషే డోర్జీ తోంగ్చి]] 125 [[కె. మాంగీ సింగ్]] 126. [[థాను పద్మనాభన్]] 127. [[అనిల్ కె. రాజవంశీ]] 128. [[జితేంద్ర హరిపాల్]] 129. [[రాజ్‌కుమార్ సింఘాజిత్ సింగ్]] 130. [[కృష్ణస్వామి స్వామినాథన్]] 131. [[అజయ్ వి. భట్]] 132 [[హర్భజన్ సింగ్ (పర్వతారోహకుడు)]] 133. [[కర్సన్‌భాయ్ పటేల్]] 134. [[శంకరనారాయణ మీనన్]] 135. [[అశోక్ చక్రధర్]] 136. [[పుష్పబెన్ మెహతా]] 137. [[ప్రహ్లాద్ చంద్ర తాసా]] (పద్మ భూషణ్) 138. [[నారాయణ పురుషోత్తమ మల్లయ్య]] 139. [[మహ్మద్ అమీన్ (చరిత్రకారుడు)]] 140. [[డాడీ పుదుంజీ]] 141. [[సంజయ్ గోవింద్ ధండే]] 142. [[సయ్యద్ ఇ. హస్నైన్]] 143. [[ధర్మ వీర]] 144. [[మహేష్ శర్మ (సామాజిక కార్యకర్త)]] 145. [[రాజేంద్ర కుమార్]] 146. [[అనురాగ్ ఆనంద్]] ==ప్రపంచ చిత్రకారులు-అనువాదాలు 2== 146.[[రెంబ్రాండ్]] 147. [[ఎఫ్.ఎన్. సౌజా]] 148. [[జార్జియో వసారి]] 149. [[రాఫెల్ (చిత్రకారుడు)]] 150. [[కిరణ్ నాడార్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 151. [[అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 152. [[గగనేంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] 153. [[ముకుల్ చంద్ర దే]] 154. [[బెంగాల్ స్కూల్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 155. [[అసిత్ కుమార్ హల్దార్]] 156. [[సమీర్ మండల్]] 157. [[గవర్నమెంట్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్ అండ్ క్రాఫ్ట్]] 158. [[కిసోరీ రాయ్]] 159. [[శక్తి బర్మన్]] 160. [[జహర్ దాస్‌గుప్తా]] 161. [[రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 162. [[జార్జ్ క్లాసెన్]] 163. [[ఆల్బ్‌రెక్ట్ డ్యూరర్]] 164. [[జామియా మిలియా ఇస్లామియా]] 165. [[గుస్తావ్ క్లిమ్ట్]] 166. [[డియెగో వెలాజ్‌క్వెజ్]] 167. [[జోహన్నెస్ వెర్మీర్]] 168. [[ది కిస్ (క్లిమ్ట్)]] 169. [[లాస్ మెనినాస్]] 170. [[గర్ల్ విత్ ఎ పెర్ల్ ఇయర్రింగ్]] 171. [[బ్రోంజినో]] 172. [[సాండ్రో బొటిసెల్లి]] 173. [[రాబర్టో కావల్లి]] 174. [[టిటియాన్]] 175. [[డొనాటెల్లో]] 176. [[మాసాసియో]] 177. [[వాసుదేవ్ కామత్]] 178. [[బాంబే ప్రోగ్రెసివ్ ఆర్టిస్ట్స్ గ్రూప్]] 179. [[చోళమండల్ ఆర్టిస్ట్స్ విలేజ్]] 180. [[కలకత్తా గ్రూప్]] 181. [[ప్రదోష్ దాస్‌గుప్తా]] 182. [[ఇండియన్ రాడికల్ పెయింటర్స్ అండ్ స్కల్ప్టర్స్ అసోసియేషన్]] 183. [[అగస్టే రోడిన్]] 184. [[కె. పి. కృష్ణకుమార్]] 185. [[ది థింకర్]] 186. [[కర్రీ బార్కర్]] 187. [[అబ్సెషన్ (2025 సినిమా)|అబ్సెషన్]] 188. [[ధీరజ్ చౌదరి]] 189. [[రాబిన్ మండల్]] 190. [[కె. కె. మీనన్]] 191. [[హిమ్మత్ షా]] 192. [[ఎస్. నందగోపాల్]] 193. [[చామరాజేంద్ర అకాడమీ ఆఫ్ విజువల్ ఆర్ట్స్]] 194. [[ది ఫోర్ ఎలిమెంట్స్ (ఆర్కింబోల్డో)]] 195. [[రాజీవ్ మల్హోత్రా]] 196. [[కునాల్ కమ్రా]] 197. [[గియుసేప్ ఆర్కింబోల్డో]] 198. [[ఫ్యోడర్ అలెక్సీవ్]] 199. [[ఇవాన్ ఐవాజోవ్‌స్కై]] 200. [[సైలోజ్ ముఖర్జీ]] 201. [[లూకా సినోరెల్లి]] 202. [[మానవ్ గుప్తా]] 203. [[అమిత్ దత్]] 204. [[అశ్విని భట్]] 205. [[అతుల్ డోడియా]] 206. [[కె. పి. థామస్]] 207. [[కరుణ సుక్క]] 208. [[హెన్రీ మాటిస్]] 209. [[రూబెన్స్ పీల్]] 210. [[పీటర్ బ్లూమ్]] 211. [[ఫ్రెడ్ కబోటీ]] 212. [[పీటర్ వౌల్కోస్]] 213. [[అమెరికా శిల్పకళ]] 214. [[హెర్మన్ రోజ్]] 215. [[బోరిస్ వల్లెజో]] 216. [[బెంజమిన్ వెస్ట్]] 217. [[జాన్ వెస్లీ జార్విస్]] 218. [[ఇటాలియన్ కళ]] 219. [[పెర్లే ఫైన్]] 220. [[విలియం రష్ (శిల్పి)]] 221. [[రెంబ్రాండ్ పీల్]] 222. [[సెఫాస్ థాంసన్]] 223. [[వాషింగ్టన్ ఆల్‌స్టన్]] 235. [[ఎడ్వర్డ్ హిక్స్]] 236. [[సాల్వటర్ ముండి]] 237. [[జాన్ నీగల్]] 238. [[బాస్ ఓటిస్]] 239. [[జార్జ్ క్యాట్లిన్]] 240. [[జేమ్స్ పీల్]] 241. [[జాన్ హెస్సెలియస్]] 242. [[జేమ్స్ బోమన్]] 243. [[రాఫెల్ పీల్]] 244. [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-4 అనువాదాలు== 1. [[భౌతిక శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి]] 2. [[గ్రీకు పురాణాలు]] 3. [[ఫ్లోరెన్స్]] 4. [[లాటిన్ లిపి]] 5. [[అపోలో]] 6. [[సాంచి]] 7. [[సౌందర్యశాస్త్రం]] 8. [[సంక్రాతి]] 9. [[అంతర్జాతీయ ప్రామాణీకరణ సంస్థ]] 10. [[నారింజ రంగు]] 11. [[చోళ రాజ్య దేవాలయాలు]] 12. [[హోకుసాయి]] 13. [[దీర్ఘచతురస్రం]] 14. [[భారతీయులు]] 15. [[అశోకుడి శాసనాలు]] 16. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 17. [[మాయాదేవి (బుద్ధుని తల్లి)]] 18. [[వేలిముద్ర]] 19. [[ఇంద్రాణి]] 20. [[జాజికాయ]] 21. [[కొచ్చి అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] 22. [[సిందూరం]] 23. [[కంప్యూటింగ్]] 24. [[గ్రామీ అవార్డులు]] 25. [[ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్]] 26. [[తైల చిత్రలేఖనం]] 27. [[సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీరింగ్]] 28. [[రసము (సాహిత్యం)]] 29. [[ఆనందబజార్ పత్రిక]] 30. [[రాతప్రతి]] 31. [[అహ్మదాబాద్ విమానాశ్రయం]] 32. [[ఓడరేవు]] 33. [[అంతర్జాతీయ పౌర విమానయాన సంస్థ]] 34. [[కంపాలా]] 35. [[అకాడమీ]] 36. [[దేవదాస్ (1955 సినిమా)]] 37. [[నాట్యగత్తె విగ్రహం]] 38. [[మెట్ల బావి]] 39. [[పౌరసత్వం]] 40. [[సెలవుదినం]] 41. [[టోక్యో విశ్వవిద్యాలయం]] 42. [[ప్రపంచ బిలియనీర్ల జాబితా]] 43. [[విజువల్ స్టూడియో]] 44. [[సోనీ మొబైల్]] 45. [[బి.హెచ్.ఇ.ఎల్]] 46. [[మెట్ గాలా]] 47. [[మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్]] 48. [[గూగుల్ న్యూస్]] 49. [[ఫిల్మ్ ఫేర్]] 50. [[గూగుల్ అల్లో]] 51. [[డిప్లొమా]] 52. [[ఫోటో జర్నలిజం]] 53. [[కాల ప్రయాణం]] 54. [[సుజుకి]] 55. [[ఫిలిప్స్]] 56. [[భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్]] 57. [[ఆన్‌లైన్ ప్రకటనలు]] 58. [[పింట్రెస్ట్]] 59. [[వడ్రంగం]] 60. [[వక్రరేఖ]] 61. [[రవీంద్ర సంగీతం]] 62. [[టైమ్స్ నౌ]] 63. [[ఎల్లో జర్నలిజం]] 64. [[భారతీయ మహిళా బ్యాంకు]] 65. [[ఆర్ (ప్రోగ్రామింగ్ భాష)]] 66. [[దృశ్య వర్ణపటం]] 67. [[పడుకగది]] 68. [[క్రీడా మైదానం]] 69. [[వ్యవస్థ]] 70. [[డాటా సైన్స్]] 71. [[డిస్కవరీ ఛానల్]] 72. [[ఐఐటీ పాట్నా]] 73. [[హిందూ మతంలో బుద్ధుడు]] 74. [[కోల్‌కతా మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్]] 75. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఇండియా]] 76. [[భారతీయ మ్యూజియం]] 77. [[ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్ వాస్తు సంగ్రహాలయం]] 78. [[బ్రిటిష్ మ్యూజియం]] 79. [[అమెరికన్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ]] 80. [[విక్టోరియా - ఆల్బర్ట్ మ్యూజియం]] 81. [[సైన్స్ మ్యూజియం, లండన్]] 82. [[స్టేట్ హెర్మిటేజ్ మ్యూజియం]] 83. [[నేషనల్ మ్యూజియం ఆఫ్ చైనా]] 84. [[మ్యూజియం ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ]] 85. [[జర్మన్ మ్యూజియం ఆఫ్ టెక్నాలజీ]] 86. [[నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్]] 87. [[మ్యూజియం ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్, బోస్టన్]] 88. [[కాపిటల్ మ్యూజియం]] 89. [[వియన్నా టెక్నికల్ మ్యూజియం]] 90. [[జెఫ్రీ హింటన్]] 91. [[చలనచిత్ర నిర్మాణం]] 92. [[సాల్ట్ లేక్ స్టేడియం]] 93. [[యూరాలజీ]] 94. [[యష్ రాజ్ ఫిల్మ్స్]] 95. [[హెచ్.బి.ఓ]] 96. [[చరిత్ర రచన]] 97. [[ఐరోపా చరిత్ర]] 98. [[ఎల్.ఈ.డి]] 99. [[సి. శివరామ మూర్తి]] 100. [[ఫిజియోథెరపీ]] 101. [[సంకేత పదం]] 102. [[జిప్ కోడ్]] 103. [[అంధేరీ]] 104. [[ఖగోళ శాస్త్రవేత్త]] 105. [[రాజ్ షమాని]] 106. [[గౌరవ్ చౌదరి (యూట్యూబర్)]] 107. [[శృతి గొట్టిపాటి]] 108. [[బని థాని]] 109. [[త్రీ గర్ల్స్ పెయింటింగ్]] 110. [[పాల్ గాగిన్]] 111. [[కె.సి.ఎస్. పణికర్]] 112. [[5-మినిట్ క్రాఫ్ట్స్]] 113. [[నీతి శాస్త్రం]] 114. [[భారతి ఖేర్]] 115. [[జోగేన్ చౌధురి]] ==గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 అనువాదాలు== 1. [[కుతుబ్ మీనార్ కాంప్లెక్స్]] 2. [[కాశ్మీర్ సుల్తానేట్]] 3. [[తెనాలిరామన్ (సినిమా)]] 4. [[ప్రాచీన కమ్యూనిజం]] 5. [[సూరదాస్]] 6. [[బార సంస్కృతి]] 7. [[ఖాన్ జహాన్ అలీ]] 8. [[పర్షియన్ యుద్ధ ఏనుగులు]] 9. [[కుముదేందు ముని]] 10. [[రామ్‌గంగ యుద్ధం]] 11. [[నందన యుద్ధం]] 12. [[మధుర విజయం]] 13. [[సోమపుర మహావిహారం]] 14. [[సాయపనేని నాయకులు]] 15. [[పండిత విహారం]] 16. [[జినసేనుడు]] 18. [[రామ కులశేఖర]] 19. [[కబీర్ పంత్]] 20. [[కాంస్య శిల్పం]] 21. [[హొయసల సాహిత్యం]] 22. [[రవిదాసియా]] 23. [[ధర్మ రాజా]] 24. [[బౌద్ధమతం, జైనమతం]] 26. [[బౌద్ధ ఆధునికవాదం]] 27. [[అసురుల జాబితా]] 28. [[నిజమైన బుద్ధ పాఠశాల]] 29. [[వేద సంస్కృతం]] 30. [[లిటిల్ బుద్ధ]] 31. [[బౌద్ధమతంలో మహిళలు]] 32. [[దేశాల వారీగా బౌద్ధమతం]] 33. [[బౌద్ధమతం, కులం]] 34. [[వుడెన్ ఫిష్]] 35. [[బౌద్ధ కళ]] 36. [[వివాహంపై బౌద్ధ దృక్పథం]] 37. [[ప్రపంచ బౌద్ధ సదస్సు]] 38. [[పగోడా]] 39. [[శ్రీలంకలోని స్థూపాలు]] 40. [[కంబోడియాలోని స్థూపాలు]] 41. [[బౌద్ధ సాహిత్యం]] 42. [[నేపాల్‌లోని స్థూపాలు]] 43. [[ఛేనా]] 44. [[అస్సాం టీ]] 45. [[బాంబే క్రికెట్ క్లబ్]] 46. [[అప్పం]] 47. [[బౌద్ధ జాతీయవాదం]] 48. [[సహజ]] 49. [[ప్రాణ విముక్తి]] 50. [[టిబెట్ కేంద్రం]] 51. [[బౌద్ధమతం శరీరం]] 52. [[కుర్కురే]] 53. [[ఖుదిరామ్ దాస్]] 54. [[నైలా కబీర్]] 55. [[ఉస్మాన్ సిరాజుద్దీన్]] 56. [[డార్జిలింగ్ సంస్కృతి]] 57. [[కలకత్తా రివర్‌సైడ్]] 58. [[మౌర్య కళ]] 59. [[గుప్త కళ]] 60. [[ఇండో-గ్రీక్ కళ]] 61. [[ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ఆర్ట్స్]] 62. [[పీకాక్ కింగ్]] 63. [[సింధు లోయ నాగరికత మతం]] 64. [[భారతదేశ స్వర్ణయుగం]] 65. [[రామాయణం 3392 AD]] 66. [[గుజరాత్ వాతావరణం]] 67. [[భారత కాలమానం]] 68. [[భారతీయ ప్రకృతి చరిత్ర]] 69. [[ఢిల్లీ వాతావరణం]] 70. [[రాజస్థానీ ప్రజలు]] 71. [[దక్షిణ భారతదేశ భౌగోళికం]] 72. [[ఉత్తర కర్ణాటక]] 73. [[తీరప్రాంత భారతదేశం]] 74. [[రెడ్ కారిడార్]] ..... 75. [[రాణి సరాయ్ యుద్ధం]] 76. [[బాలాపూర్ యుద్ధం]] 77. [[షాజహాన్ పాలనలో గుజరాత్]] 78. [[బాలాజీ విశ్వనాథ్]] 79. [[మొఘల్ రాజవంశం]] 80. [[మొదటి లోహ్‌గఢ్ యుద్ధం]] 81. [[ప్రాచీన గ్రీసు, భారతదేశం మధ్య సంబంధాలు]] 82. [[మూషిక రాజవంశం]] 83. [[ఆంగ్లో-హిందూ చట్టం]] 84. [[ఇండో-రోమన్ వాణిజ్య సంబంధాలు]] 85. [[ఇండో-మెసొపొటేమియా సంబంధాలు]] 86. [[తమిళ సాహిత్యంలో రామాయణం]] 87. [[భారతదేశంలో ఇనుప యుగం]] 88. [[మంత్ర-రాక్ నృత్యం]] 89. [[ప్రాచీన తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం]] 90. [[అరికమేడు]] 91. [[గాంధార రాజ్యం]] 92. [[హంస సందేశం]] 93. [[సుమతినాథుడు]] 94. [[శశిరేఖా పరిణయం]] 95. [[హిందూమతంలో దేవుడు, లింగభేదం]] 96. [[అద్భుత రామాయణం]] 97. [[తొలి పాండ్యుల సమాజం]] 98. [[నమస్తే యోగా]] 99. [[రామాయణంః ది లెజెండ్ ఆఫ్ ప్రిన్స్ రామ]] 100. [[అశోకుని ధమ్మం విధానం]] 101. [[సిద్ధార్థ (నవల)]] 102. [[చెంకుట్టువన్]] 103. [[కట్టైకూత్తు]] 104. [[తెరుకూత్తు]] 105. [[దేవీ-చంద్రగుప్తం]] 106. [[నాలుక, పెదవుల లోగో]] 107. [[కావి రంగు కుండల సంస్కృతి]] 108. [[ప్రాచీన వీణ]] 109. [[క్లే సంస్కృత లైబ్రరీ]] 110. [[కర్ణభారం]] 111. [[మధుర సింహ శిఖరం]] 112. [[ధర్మరాజిక స్థూపం]] 113. [[అంధ యుగ్ (పద్య నాటకం)]] ==నా ప్రమేయం ఉన్న తెవికీ పేజీల జాబితా== 1. [[దామెర్ల రామారావు]] 2. [[వడ్డాది పాపయ్య]] 3. [[విజయ్ రామ్]] 4. [[సిరందాసు వెంకట రామారావు]] 5. [[మాధవపెద్ది గోఖలే]] 6. [[వాసిరెడ్డి వేణుగోపాల్]] 7. [[నాగసూరి వేణుగోపాల్]] 8. [[సి.ఎస్.ఎన్. పట్నాయక్]] 9. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 10. [[మొక్కపాటి కృష్ణమూర్తి]] 11. [[సి.ఎన్.వెంకటరావు]] 12. [[బాపు]] 13. [[కొసనా ఈశ్వరరావు]] 14. [[బాలి (చిత్రకారుడు)]] 15. [[మళ్ళ జ్యోతిర్మయి]] 16. [[జయదేవ్]] 17. [[సత్యమూర్తి]] 18. [[శంకు]] 19. [[తులసీరాం]] 20. [[గీతా సుబ్బారావు]] 21. [[కొత్తపల్లి సరళాదేవి]] 22. [[భారతీయ చిత్రకళ]] 23. [[నందిని గౌడ్]] 24. [[అయినాల మల్లేశ్వరరావు]] 25. [[గోపరాజు సమరం]] 26. [[గుర్రం మల్లయ్య]] 27. [[పాకాల తిరుమల్ రెడ్డి]] 28. [[కాపు రాజయ్య]] 29. [[గణపతి స్థపతి]] 29. [[వేలు ఆనందాచారి]] 30. [[కణ్వశ్రీ]] 31. [[మోహన్ (చిత్రకారుడు)]] 32. [[ఆకాశవాణి కేంద్రం, విజయవాడ]] 33. [[నందలాల్ బోస్]] ఫోటోలు చేర్చిన వ్యాసాలు : 1. [[చొక్కాపు వెంకటరమణ]] 2. [[అంట్యాకుల పైడిరాజు]] 3. [[కళాధర్]] 4. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 5. [[యద్దనపూడి సులోచనారాణి]] 6. [[బలభద్రపాత్రుని రమణి]] 7. [[పెళ్లకూరు జయప్రద]] 8. [[కె.ఎన్. మల్లీశ్వరి]] 9. [[సి.వి.సర్వేశ్వరశర్మ]] 10. [[శీలా వీర్రాజు]] 11. [[చుండూరి మృణాళిని]] 12. [[గుత్తికొండ సుబ్బారావు]] 13. [[కార్టూనిస్ట్ టీవీ]] 14. [[కొమ్మనాపల్లి గణపతిరావు]] 15. [[కుప్పిలి పద్మ]] 16. [[చిల్లర భవానీదేవి]] 17. [[చంద్ర (కళాకారుడు)]] 18. [[బండి నారాయణస్వామి]] 19. [[కోకా విమలకుమారి]] 20. [[కొండూరు వీరరాఘవాచార్యులు]] 21. [[చింతకింది శ్రీనివాసరావు]] 22. [[శారదా శ్రీనివాసన్]] 23. [[వంగూరి చిట్టెన్ రాజు]] 24. [[మామిడిపూడి కృష్ణమూర్తి]] 25. [[పాలగుమ్మి విశ్వనాథం]] 26. [[బి.ఎన్. శాస్త్రి]] 27. [[నవోదయ రామమోహనరావు]] 28. [[షణ్ముఖి ఆంజనేయ రాజు]] 29. [[గబ్బిట దుర్గాప్రసాద్]] 30. [[లల్లాదేవి]] ==మూలాలు== {{మూలాల జాబితా}} * https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.386109 * https://archive.org/details/64kalalu-12years ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:ఆంధ్రప్రదేశ్ వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:కృష్ణా జిల్లా వికీపీడియనులు]] [[వర్గం:అనువాద పరికరాన్ని వాడే వాడుకరులు]] [[వర్గం:తెలుగు వికీపీడియా సభ్యులు]] {{User IND Citiz}}{{అక్షరదోష నిర్మూలన దళ సభ్యుడు}}{{User Wikipedian For|year=2021|month=06|day=01}} tkrkhwe3ugnohao53ygy1ds3chuhlik 1 334413 4955111 4919203 2026-09-09T04:07:18Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955111 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=52}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} 5tryb1nt2onumz2bnlaofgvdop74u2b 4955182 4955111 2026-09-09T04:59:51Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955182 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|2 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=52}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} e8ttbimy17ryiwhx860a58h7f0d0vpo 1 336815 4955139 4946815 2026-09-09T04:08:55Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955139 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=04}} {{AKAM ప్రాజెక్టు పేజీ}} e9ycsze6ysfh85cqvom7lsizswckjs3 4955210 4955139 2026-09-09T05:12:05Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955210 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|29 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=04}} {{AKAM ప్రాజెక్టు పేజీ}} rnejw253vj3vrns2v1bi7ozfyqpuilh 1 336823 4955118 4932530 2026-09-09T04:07:40Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955118 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం |సంవత్సరం=2022|వారం=17}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} c159h1myx1yilj8nianqnjepund3qyk 4955191 4955118 2026-09-09T05:02:22Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955191 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|11 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం |సంవత్సరం=2022|వారం=17}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} a8llsvkyi6jjf61ggbeu9kqqp4ndt6l 1 338141 4955101 4899838 2026-09-09T04:06:46Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955101 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=10}} == ప్రతేకంగా పేజీ ఎందుకంటే == శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం అనేది నాలుగేళ్ళ పాటు భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమాన్ని ప్రభావితం చేసిన ఉద్యమం. ఉప్పు సత్యాగ్రహం అందులో ప్రధానమైన భాగమే.. కానీ దాని తరవాత శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం చాలానే జరిగింది. వికీలో దీనికి ప్రత్యేకంగా పేజీ లేకపోవడం ఆశ్చర్యమే. ఎన్వికీలో కూడా పేజీ లేదు. సివిల్ డిసొబీడియెన్‌స్ మూవ్‌మెంటనే పేజీని దండి మార్చ్ అనే పేజీకి దారిమార్పు చేసారు. తెవికీలో ప్రత్యేకంగా పేజీ ఉండాలని ఈ పేజిని సృష్తించాను. వీలైనంత వివరంగా రాసే ప్రయత్నం చేసాను. వాడుకరులు పరిశీలించి తగు మార్పుచేర్పులు చెయ్యవలసినదిగా కోరుతున్నాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:32, 2 నవంబరు 2021 (UTC) :@[[వాడుకరి:రవిచంద్ర|రవిచంద్ర]] గారూ, @[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, పరిశీలించండి. మూలాలు ఇంకా ఎక్కడైనా అవసరమా, మరింత సమాచారం ఏదైనా చేర్చాలా, భాషా దోషలేమైనా ఉన్నాయా.. వగైరా విషయాలను పరిశీలించి తగు మార్పులు చెయ్యవలసినది. "ఫలితాలు, పర్యవసానాలు" విభాగాన్ని మరింత నిశితంగా చూడవలసినది. ప్రవేశికలో కావాలనే మూలాలివ్వలేదు - ఎందుకంటే ప్రవేశికలో ఉన్న ప్రతీ అంశమూ వ్యాస ప్రధానాంగంలో వచ్చింది, అక్కడ మూలాలనిచ్చాను. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 08:37, 2 నవంబరు 2021 (UTC) :తెలుగు వికీలో [[శాసనోల్లంఘన]] అనే వ్యాసం ఉంది.కానీ ఇది ప్రపంచ సంబంధమైన శీర్షిక.ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా ఇలాంటి శాసనోల్లంఘన ఉద్యమాలు జరగవచ్చు.అందువలన ఇది దానికి వర్తించింది.అయితే ఇప్పుడు [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] గారు ఆంగ్లవికీలో లేనివ్యాసం పేజీని గమనించి, తెలుగు వికీలో తగిన మూలాలతో పూర్తి విస్తరణతో పేజీని సృష్టించిన వ్యాసం భారత స్వాతంత్ర్యఉద్యమంలో భాగంగా జరిగిన శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం. అయితే ఈ రెండు వ్యాసాలు చదివితే తేడా అర్థమవుతుంది.చదవకుండా శీర్షికలు చూసినవారికి ఒకే విషయానికి చెందిన రెండు వ్యాసాలు ఉన్నవి అనుకోవటానికి అవకాశం ఉంది.కావున చదువరి గారు ఈ వ్యాస శీర్షికను భారత శాసనోల్లంఘన ఉద్యమం గా తరలింపు చేస్తే బాగుంటుందని నా అభిప్రాయం.దీనిమీద పరిశీలించగలరు.ఆంగ్లంలో లేని వ్యాసం పేజీని తెలుగు వికీపీడియాలో సృష్టించినందుకు చదువరి గార్కి ధన్యవాదాలు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:57, 2 నవంబరు 2021 (UTC) ::@[[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గారూ, ఈ సమస్యను చూపినందుకు ధన్యవాదాలు. ఆ పేజీ వలన పాఠకుడికి తికమక కలుగుతుందన్నది వాస్తవం. ఆ పేజికి వచ్చిన వ్యూలను చూస్తే ఆ సంగతి అర్థమౌతోంది.భారత శాసనోల్లంఘన గురించి తెలుసుకుందామని వచ్చే వళ్ళు ఉంటారుగానీ శాసనోఈల్లంఘన భావన గురించి తెలుసుకుందామని వచ్చేవారు పెద్దగా ఉండరు. అక్కడ ఉన్న 192 పేజీ వ్యూల్లో చాలా ఎక్కువ శాతం భారత ఉద్యమం కోసమే వచ్చి ఉంటారు. అంచేతనే ఆ పేజీని [[శాసనోల్లంఘన భావన]] అనే పేజీకి దారిమార్పు లేకుండా తరలించి, "శాసనోల్లంఘన" పేజీని ఈ పేజీకి దారిమార్పు చేసాను. దీనివలన మీరు చెప్పిన సమస్య పరిష్కారమైందని భావిస్తాను. పరిశీలించండి. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:42, 2 నవంబరు 2021 (UTC) :::మంచిగా పరిష్కరించారు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:46, 2 నవంబరు 2021 (UTC) 0qdvaf7duuydv84jpfmlb6jz90rdg8b 0 338620 4954973 4712987 2026-09-08T17:31:17Z Muralikrishna m 106628 4954973 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = రుద్రాపూర్ | demographics_type1 = భాషలు | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 140857 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name="cen11city"/> | population_density_km2 = auto | population_metro = 154485 | population_metro_footnotes = <ref name="cen11ua"/> | population_rank = | population_demonym = | demographics1_title1 = అధికారిక | area_rank = | demographics1_info1 = [[హిందీ]], కుమావొనీ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 263153 | area_code_type = Telephone code | area_code = +91-5944 | registration_plate = UK-06 | website = {{URL|nagarnigamrudrapur.com}} | footnotes = | area_total_km2 = 47.65 | area_footnotes = | native_name = | pushpin_map_caption = ఉత్తరాఖండ్ పటంలో పట్టణ స్థానం | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = పట్టణం | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Radisson, rudrapur 2015.jpg{{!}}Radisson Hotel | photo2a = Atariya temple, rudrapur.jpg{{!}}Atariya temple | photo2b = Millenium park portrait.jpg{{!}}Gandhi Park | photo3a = Metropolis mall rudrapur.jpg{{!}}Metropolis mall | size = 275 |border= black |spacing= 0.7 |color=none }} | image_alt = | image_caption = '''పైనుంచి సవ్యదిశలో:''' <br /> రాడిసన్ హోటల్, గాంధీ పార్కు, మెట్రోపోలిస్ మాల్, అతారియా ఆలయం. | pushpin_map = India Uttarakhand | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|28.98|N|79.40|E|display=inline,title}} | unit_pref = Metric | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[రాష్ట్రం]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Uttarakhand Flag(INDIA).png}} [[ఉత్తరాఖండ్]] | subdivision_type2 = [[జిల్లా]] | subdivision_name2 = ఉధంసింగ్ నగర్ | established_title1 = స్థాపన | established_date1 = 1588 | established_date2 = 1942 | official_name = }} '''రుద్రాపూర్, [[ఉత్తరాఖండ్]] రాష్ట్రం,''' [[ఉధంసింగ్ నగర్ జిల్లా]] లోని పట్టణం. ఇది [[క్రొత్త ఢిల్లీ జిల్లా|న్యూఢిల్లీకి]] ఈశాన్యంగా 250 కి.మీ. దూరంలోను, [[డెహ్రాడూన్|డెహ్రాడూన్‌కు]] దక్షిణాన 250 కి.మీ. దూరంలోనూ ఉంది. రుద్రాపూర్‌కు 500 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉంది. దీన్ని 16 వ శతాబ్దంలో రుద్ర చంద్ స్థాపించాడు. ఇది తెరాయ్ ప్రాంతపు గవర్నరు నివాసంగా ఉండేది. నగరం నేడు ప్రధాన పారిశ్రామిక, విద్యా కేంద్రం గానే కాకుండా ఉధమ్ సింగ్ నగర్ జిల్లాకు ముఖ్యపట్టణంగా కూడా ఉంది. రుద్రపూర్ సారవంతమైన తెరాయ్ ప్రాంతంలో 27.65 చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉంది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం 1,40,857 జనాభాతో రుద్రపూర్, ఉత్తరాఖండ్‌లో అత్యధిక జనాభా కలిగిన పట్టణాల్లో 5 వ స్థానంలో ఉంది. ఉత్తరాఖండ్ స్టేట్ ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ స్థాపించినప్పటి నుండి, పట్టణంలో అక్షరాస్యత, ఉపాధి అవకాశాలు పెరగడంతో పాటు వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతోంది. == జనాభా శాస్త్రం == {{India census population|1961=9662|1971=25173|1981=34658|1991=61280|2001=88676|2011=140857|state=|title=Population growth|footnote=Source: ''DCHB: Udham Singh Nagar''<ref name="dchba">{{cite book|title=District Census Handbook Udham Singh Nagar Part-A|publisher=Directorate of Census Operations, Uttarakhand|location=Dehradun|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0512_PART_A_DCHB_UDHAM%20SINGH%20NAGAR.pdf}}</ref>{{rp|369}}}}2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, రుద్రపూర్ పట్టణ ప్రాంత జనాభా 1,54,485. <ref name="cen11ua">{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|title=Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above, Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=25 August 2013}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/28-rudrapur.html|title=Rudrapur Metropolitan Urban Region Population 2011 Census|website=www.census2011.co.in|access-date=12 July 2017}}</ref> అందులో రుద్రాపూర్ పట్టణ జనాభా 1,40,884. <ref name="cen11city">{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above, Provisional Population Totals, Census of India 2011|publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=25 August 2013}}</ref> రుద్రపూర్ పట్టణ ప్రాంతంలో రుద్రపూర్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్, రుద్రపూర్ SIDCUL, జగత్‌పురా, రాంపురాలు భాగంగా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_4_PR_UAs_1Lakh_and_Above_Appendix.pdf|title=CONSTITUENTS OF URBAN AGGLOMERATIONS HAVING POPULATION 1 LAKH & ABOVE, CENSUS 2011|access-date=2017-06-15}}</ref> కుమావున్ ప్రాంతంలో రుద్రాపూర్ రెండవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం. [[ఉత్తరాఖండ్]] లో ఐదవ అత్యధిక జనాభా కలిగిన నగరం. రుద్రాపూర్‌లో దాదాపు 80% జనాభా అక్రమంగా ఆక్రమించుకున్న ప్రభుత్వ భూమిలో నివసిస్తున్నారు. <ref>{{Cite news|url=http://www.amarujala.com/uttarakhand/udham-singh-nagar/the-17-colonies-of-nasal-rudrapur-has-a-population-of-over-87-thousand-occupied|title=रुद्रपुर की 17 नजूल की कालोनियों पर 87 हजार से अधिक की आबादी है काबिज|date=23 November 2016|access-date=12 July 2017|publisher=Amar Ujala|location=[[Udham Singh Nagar]]|language=hi}}</ref> దానికి తోడు రుద్రపూర్ మొత్తం జనాభాలో 41.95% మంది మురికివాడల్లో నివసిస్తున్నారు. 2001 భారత [[జనాభా గణన|జనాభా లెక్కల ప్రకారం]], <ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|publisher=Census Commission of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|access-date=2008-11-01}}</ref> రుద్రపూర్ జనాభా 88,720, ఇది 2011లో 1,40,857కి పెరిగింది. 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాలో పురుషులు 53%, స్త్రీలు 47% ఉన్నారు. రుద్రాపూర్ సగటు [[అక్షరాస్యత]] 71%: పురుషుల అక్షరాస్యత 78%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 63%. రుద్రాపూర్‌ జనాభాలో 14% మంది 6 సంవత్సరాల లోపు వయస్సు ఉన్నవారు. === మతం === {{Bar box|title=రుద్రాపూర్‌లో మతం (2011)<ref name="census">{{cite web| title = C-1 Population By Religious Community | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/c-01.html| publisher = Government of India, Ministry of Home Affairs| access-date =11 May 2016}} On this page, select "Uttarakhand" from the download menu. "Rudrapur (NPP + OG)" is at line 345 of the excel file.</ref><ref name="census2011">{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/26-rudrapur.html|title=Rudrapur City Census 2011 data|work=Census2011|access-date=9 March 2017}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=మతం|right1=శాతం|float=right|bars={{bar percent|[[హిందూమతం]]|#FF6600|80.29}} {{bar percent|[[ఇస్లాం]]|#009000|15.76}} {{bar percent|[[సిక్కుమతం]]|#FFFF00|3.17}} {{bar percent|[[బౌద్ధం]]|#0000ff|3.17}} {{bar percent|[[క్రైస్తవం]]|#FF7601|0.43}} {{bar percent|ఇతరులు|#808080|0.32}}}}2011 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం రుద్రాపూర్‌ జనాభాలో 80.29% మంది హిందువులు. 15.76% మంది ప్రజలు ముస్లిములు. [[క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవం]] 0.43%, [[జైన మతం|జైనమతం]] 0.12%, [[సిక్కుమతం|సిక్కు మతం]] 3.17%, [[బౌద్ధ మతం|బౌద్ధమతం]] 3.17% పాటిస్తున్నారు. దాదాపు 0.03% మంది 'ఇతర మతం' అని పేర్కొనగా, సుమారు 0.17% మంది 'ప్రత్యేకంగా మతమేమీ లేదు' అని పేర్కొన్నారు. 2011 అక్టోబరు 2 న పట్టణంలో మతకలహాలు జరిగాయి. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Indefinite-curfew-imposed-in-Uttarakhands-Rudrapur-town-after-communal-tension/articleshow/10210256.cms|title=Indefinite curfew imposed in Uttarakhand's Rudrapur town after communal tension|date=2 October 2011|work=The Times of India|access-date=12 July 2017|location=Dehradun}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.amarujala.com/uttarakhand/nainital/Nainital-67004-116|title=रुद्रपुर दंगा मामला : सरकार को जवाब देने के निर्देश|date=23 November 2013|access-date=12 July 2017|publisher=Amar Ujala|location=Nainital|language=hi}}</ref> ధృవీకరించని నివేదికలు ముగ్గురు వ్యక్తులు మరణించారని చెప్పినప్పటికీ, <ref name="prashant">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/communal-riots-in-rudrapur-3-killed-111100300045_1.html|title=Communal riots in Rudrapur, 3 killed|last=Prashant|first=Shishir|date=3 October 2011|work=Business Standard India|access-date=12 July 2017|location=New Delhi}}</ref> అధికారిక ప్రకటన ప్రకారం ఈ హింసలో ఇద్దరు మరణించారు. <ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/communal-tension-indefinite-curfew-rudrapur/1/153469.html|title=Uttarakhand: 2 killed in communal clash, curfew in Rudrapur|date=3 October 2011|access-date=12 July 2017|publisher=India Today|location=Dehradun}}</ref> ఆ ఘర్షణల్లో దాదాపు 5 దుకాణాలు, వాహనాలు దగ్ధమయ్యాయి. <ref name="prashant" /> === భాష === [[హిందీ]] 1,14,691 మంది, మాట్లాడతారు. [[బంగ్లా భాష|బంగ్లా]] 20.362 మంది, [[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]] 6.740 మంది, [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]] 4,999 మంది, 4,018 మంది కుమావొనీ మాట్లాడుతున్నారు. == భౌగోళికం == రుద్రపూర్ 28.98⁰N అక్షాంశం, 79.40⁰E రేఖాంశాల వద్ద, <ref name=":3">{{Cite web|url=https://scbp.niua.org/sites/default/files/Uttarakhand_Situational_Assessment_Report_.pdf|title=Uttarakhand Situational Assessment Report-Faecal Sludge and Septage Management|date=26 June 2019|website=Sanitation Capacity Building platform (SCBP)|access-date=10 నవంబరు 2021|archive-date=10 నవంబరు 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110095850/https://scbp.niua.org/sites/default/files/Uttarakhand_Situational_Assessment_Report_.pdf|url-status=dead}}</ref> సముద్ర మట్టానికి 830 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. <ref>{{Cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/39/Rudarpur2.html|title=Maps, Weather, and Airports for Rudarpur, India|website=www.fallingrain.com|access-date=2020-09-29}}</ref> నగరం [[నైనితాల్]] నుండి 72 కి.మీ. దూరంలోను, రాష్ట్ర రాజధాని డెహ్రాడూన్ నుండి 259&nbsp;కి.మీ., దేశ రాజధాని ఢిల్లీ నుండి 230 కి.మీ. <ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.nagarnigamrudrapur.com/About.aspx|title=नगर निगम रुद्रपुर, उधम सिंह नगर, उत्तराखण्ड – 263153|website=www.nagarnigamrudrapur.com|access-date=2020-09-28|archive-date=2020-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918064409/http://nagarnigamrudrapur.com/About.aspx|url-status=dead}}</ref> దూరంలో ఉంది. == రవాణా == పట్టణం నుండి {{Convert|12.2|km|mi|abbr=on}} దూరంలో ఉన్న పంత్‌నగర్ విమానాశ్రయం సేవలు అందిస్తోంది. ఇక్కడి నుండి [[ఇందిరాగాంధీ అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం|ఢిల్లీ]], డెహ్రాడూన్‌లకు దేశీయ విమానాల సేవలు ఉన్నాయి. <ref>{{Cite news|url=http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/pantnagar-airport-to-see-regular-flights-again.html|title=Pantnagar Airport to see regular flights again|date=11 September 2014|work=[[The Pioneer (India)|The Pioneer]]|access-date=30 September 2014|archive-date=28 జూలై 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728073902/http://www.dailypioneer.com/state-editions/dehradun/pantnagar-airport-to-see-regular-flights-again.html|url-status=dead}}</ref> దీనికి {{Convert|4500|feet|m|abbr=on}} పొడవైన ఒకే రన్‌వే ఉంది. ఇక్కడ టర్బోప్రాప్ విమానాలు దిగే వీలుంది. <ref name="BS">{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/fly-to-pantnagar-uttarakhand-asks-deccan/317973/|title=Fly to Pantnagar, Uttarakhand asks Deccan|date=2008-03-26|work=[[Business Standard]]|access-date=2009-06-29}}</ref> 1886 లో రోహిల్‌ఖండ్‌ కుమావున్ రైల్వేను నిర్మించడంతో రుద్రాపూర్‌లో రైలు సేవలు మొదలైనవి. ఈ నగరం భారతీయ రైల్వేలోని [[ఈశాన్య రైల్వే|ఈశాన్య రైల్వే జోన్‌లోని]] ఇజ్జత్‌నగర్ రైల్వే డివిజన్ పరిధిలోకి వస్తుంది. మూడు ప్రధాన [[భారతదేశ జాతీయ రహదారులు|జాతీయ రహదారులు]] రుద్రాపూర్ గుండా వెళుతున్నాయి. [[పంజాబ్ ప్రాంతం|పంజాబ్‌లోని]] మలౌట్ [[ఉత్తరాఖండ్|నుండి ఉత్తరాఖండ్‌లోని]] పితోరాఘర్ వరకు వెళ్ళే జాతీయ రహదారి 9, రుద్రపూర్ గుండా వెళుతుంది. [[ఢిల్లీ|ఈ రహదారి రుద్రాపూర్‌ని ఢిల్లీ]], [[రాంపూర్ (ఉత్తర ప్రదేశ్)|రాంపూర్]], [[హరిద్వార్]], [[సహారన్‌పూర్|సహరాన్‌పూర్]], [[డెహ్రాడూన్]], [[నైనీతాల్|నైనిటాల్]], సితార్ గంజ్, ఖతిమా, తనక్ పూర్, పితోర్ ఘర్ వంటి అనేక నగరాలతో కలుపుతుంది. రుద్రపూర్ నుండి ప్రారంభమయ్యే ఇతర రహదారులు జాతీయ రహదారి 109, జాతీయ రహదారి 309. రుద్రపూర్ బస్ స్టేషన్ ఉత్తరాఖండ్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ బస్సులకు సెంట్రల్ బస్ స్టాండ్‌గా నగరం నుండి రాష్ట్రాంతర మార్గాల్లో నడుస్తుంది. ఈ స్టేషను దాదాపు 4 ఎకరాలలో విస్తరించి ఉంది. <ref>{{Cite news|url=http://www.jagran.com/uttarakhand/udhamsingh-nagar-14177315.html|title=अपना रुद्रपुर बस अड्डा होगा चकाचक|date=19 June 2016|work=Jagran|access-date=19 April 2017|location=Rudrapur|language=hi}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * మోడల్ [[దీప్తి శర్మ (మోడల్)|దీప్తి శర్మ]] == మూలాలు == <references responsive="" /> ==  వెలుపలి లంకెలు == {{ఉత్తరాఖండ్ జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[వర్గం:Coordinates on Wikidata]] prz5cex659ltuoh40mbhb47spzaoxev 1 339037 4955093 4909304 2026-09-09T04:06:16Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955093 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=13}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} rtid3ux63j3wayyp5e7rrifabjkg0e8 0 339473 4955000 4805206 2026-09-08T19:30:53Z Kavali Chandrakanth KCK 125199 4955000 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = తాతా మధు |image = Tata Madhu.jpg |birth_date = 31 మే 1965 | birth_place = [[పిండిప్రోలు|పిండిప్రోలు గ్రామం]], [[తిరుమలాయపాలెం మండలం]], [[ఖమ్మం జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |residence = [[ఖమ్మం]] | alma_mater = |constituency1 = ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల కోటా | office1 = ఎమ్మెల్సీ | term_start1 = 5 జనవరి 2022 నుండి 4 జనవరి 2028 |predecessor1 = [[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |successor1 = | nationality = భారతీయుడు | religion = [[హిందూ మతము]] | party = [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి]] | otherparty = | years active = |spouse = భవాని |date of marriage = |children = భార్గవ్‌, కృష్ణస్వరూప్‌ |parents = తాతా వెంకటకృష్ణయ్య, కమలమ్మ |relatives = }}'''తాతా మధుసూదన్‌''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2021లో జరిగిన [[తెలంగాణ శాసన మండలి|తెలంగాణ శాసనమండలి]] స్థానిక సంస్థల కోటా ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి [[ఖమ్మం జిల్లా]] ‘స్థానిక సంస్థల’ కోటా టిఆర్ఎస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఎమ్మెల్సీగా గెలిచాడు.<ref name="ఆరూ.. కారుకే!">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=ఆరూ.. కారుకే! |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-victory-in-local-mlc-elections-ngts-telangana-1921121502151360 |accessdate=31 December 2021 |work= |date=15 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211231072250/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-victory-in-local-mlc-elections-ngts-telangana-1921121502151360 |archivedate=31 December 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== తాతా మధు 1970లో [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]], [[ఖమ్మం జిల్లా]], [[తిరుమలాయపాలెం మండలం]], [[పిండిప్రోలు|పిండిప్రోలు గ్రామం]]లో తాతా వెంకటకృష్ణయ్య, కమలమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన పిండిప్రోలు జిల్లాపరిషత్‌ పాఠశాలలో పడవ తరగతి, ఖమ్మంలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, హైదరాబాద్ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో డిగ్రీ, పోస్టు గ్రాడ్యుయేషన్‌(పీజీ), న్యాయవిద్య పూర్తి చేశాడు. ==వృత్తి జీవితం== తాతా మధు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యాభాస్యం పూర్తయిన తర్వాత వ్యాపార నిమిత్తం అమెరికాలో అట్లాంటా నగరంలో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఉద్యోగంతో పాటు హోటల్ వ్యాపారంలో స్థిరపడ్డాడు. ఆయన 1998 నుండి 2014 మధ్యకాలంలో అట్లాంటా తెలుగు సంఘం (తామా) అధ్యక్షుడిగా, తెలుగు అసోసియేషన్ ఆఫ్ నార్త్ అమెరికా (తానా) కార్యదర్శిగా పని చేశాడు.<ref name="తానా మహాసభలకు కేసీఆర్‌కు ఆహ్వానం">{{cite news |last1=Sakshi |title=తానా మహాసభలకు కేసీఆర్‌కు ఆహ్వానం |url=https://www.sakshi.com/news/telangana/tana-conference-invitation-to-kcr-198550 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=26 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123100915/https://www.sakshi.com/news/telangana/tana-conference-invitation-to-kcr-198550 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> ఆయన తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమానికి మద్దతుగా అమెరికాలో పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.<ref name="పోరు రసవత్తరం">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=పోరు రసవత్తరం |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mlc-poru-ngts-telangana-1921112312471855 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=23 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123103237/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mlc-poru-ngts-telangana-1921112312471855 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> [[File:MLC Tata Madhu With CM KCR.jpg|thumb|ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ తో ఎమ్మెల్సీ తాతా మధు]] [[File:Tata Madhu Met with MLC Kavitha.jpg|thumb|ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికైన తరువాత ఎమ్మెల్సీ కవితను మర్యాదపూర్వకంగా కలిసిన తాతా మధు]] ==రాజకీయ జీవితం== తాతా మధు విద్యార్థి దశలో ఎస్‌ఎఫ్‌ఐలో పని చేసి, 1986 నుండి 1996వరకు సీపీఎం పార్టీలో, కొంతకాలం [[ప్రజా రాజ్యం పార్టీ|ప్రజారాజ్యం పార్టీ]]లో పని చేశాడు. ఆయన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీలో చేరి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేశాడు. తాతా మధు 2015లో ఖమ్మంలో పార్టీ ప్లీనరీ నిర్వహణ బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. ఆయన 2015, 2021లో పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి ఖమ్మం జిల్లా ఇన్ ఛార్జిగా, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు, పురపాలిక ఎన్నికల్లో పార్టీ అప్పగించిన బాధ్యతలను నిర్వర్తించాడు. ఆయన 2017 నుంచి తెరాస రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నాడు.<ref name="అట్లాంటాలో మధు తాతాకు ఘన సత్కారం">{{cite news |last1=Sakshi |title=అట్లాంటాలో మధు తాతాకు ఘన సత్కారం |url=https://www.sakshi.com/news/nri/ata-felicitates-madhu-tata-atlanta-970707 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=13 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123101135/https://www.sakshi.com/news/nri/ata-felicitates-madhu-tata-atlanta-970707 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> తెలంగాణ శాసనమండలికి 2021లో జరిగే స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థిగా తాతా మధు పేరును టిఆర్ఎస్ అధిష్టానం 21 నవంబర్ 2021న ఖరారు చేసింది.<ref name="తెరాస అభ్యర్థిగా తాతా మధు">{{cite news |last1=Eenadu |title=తెరాస అభ్యర్థిగా తాతా మధు |url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Khammam/531/121238635 |accessdate=22 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122040441/https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Khammam/531/121238635 |archivedate=22 November 2021 |language=te}}</ref><ref name="తెరాస స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థుల ఖరారు">{{cite news |last1=ETV Bharat News |title=తెరాస స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థుల ఖరారు |url=https://www.etvbharat.com/telugu/andhra-pradesh/city/amaravati/trs-mlc-candidates-list-for-local-body-quota-2021/ap20211123102601402 |accessdate=23 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123092739/https://www.etvbharat.com/telugu/andhra-pradesh/city/amaravati/trs-mlc-candidates-list-for-local-body-quota-2021/ap20211123102601402 |archivedate=23 November 2021}}</ref><ref name="టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్ధులు ఖరారు.. సగం కొత్తవారికే..!">{{cite news |last1=Sakshi |title=టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్ధులు ఖరారు.. సగం కొత్తవారికే..! |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/trs-local-bodies-mlc-candidate-list-finalized-1413780 |accessdate=22 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122035714/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/trs-local-bodies-mlc-candidate-list-finalized-1413780 |archivedate=22 November 2021 |language=te}}</ref> ఆయన టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థిగా నవంబర్ 22న నామినేషన్‌ పత్రాలు దాఖలు చేశాడు.<ref name="స్థానిక సంస్థ‌ల ఎమ్మెల్సీ అభ్య‌ర్థిగా తాత మధు నామినేష‌న్">{{cite news |last1=10TV |title=స్థానిక సంస్థ‌ల ఎమ్మెల్సీ అభ్య‌ర్థిగా తాత మధు నామినేష‌న్ |url=https://10tv.in/telangana/thatha-madhu-files-nomination-as-joint-khammam-district-local-bodies-mlc-candidate-314885.html |accessdate=23 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123101847/https://10tv.in/telangana/thatha-madhu-files-nomination-as-joint-khammam-district-local-bodies-mlc-candidate-314885.html |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> తాతా మధు 10 డిసెంబర్ 2021లో [[తెలంగాణ శాసన మండలి|తెలంగాణ శాసనమండలి]] కి జరిగిన ఎన్నికల్లో ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం ఎమ్మెల్సీగా 14 డిసెంబర్ 2021న ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="సిక్స్ కొట్టిన టీఆర్ఎస్">{{cite news |last1=V6 Velugu |first1= |title=సిక్స్ కొట్టిన టీఆర్ఎస్ |url=https://www.v6velugu.com/trs-party-owns-all-six-seats-in-local-body-mlc-elections |accessdate=14 December 2021 |date=14 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214180711/https://www.v6velugu.com/trs-party-owns-all-six-seats-in-local-body-mlc-elections |archivedate=14 December 2021 |language=en}}</ref><ref name="స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా టీఆర్ఎస్ అభ్యర్థి తాతా మధు విజయం">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా టీఆర్ఎస్ అభ్యర్థి తాతా మధు విజయం |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-in-khammam-mrgs-telangana-1921121409382163 |accessdate=14 December 2021 |work= |date=14 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214041601/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-in-khammam-mrgs-telangana-1921121409382163 |archivedate=14 December 2021 |language=te}}</ref> తాతా మధు 20 జనవరి 2022న శాసనమండలి సభ్యుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.<ref name="ఎమ్మెల్సీగా తాతా మధు ప్రమాణం">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=ఎమ్మెల్సీగా తాతా మధు ప్రమాణం |url=https://www.manatelangana.news/tata-madhu-sworn-as-mlc/ |accessdate=20 January 2022 |work= |date=20 January 2022v |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120111217/https://www.manatelangana.news/tata-madhu-sworn-as-mlc/ |archivedate=20 జనవరి 2022 |url-status=live }}</ref> తాతా మధు 26 జనవరి 2022న [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ|టిఆర్ఎస్ పార్టీ]], [[ఖమ్మం జిల్లా]] అధ్యక్షుడిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name="టీఆర్‌ఎస్‌ జిల్లా అధ్యక్షులు వీరే.. ప్రకటించిన సీఎం కేసీఆర్‌">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |title=టీఆర్‌ఎస్‌ జిల్లా అధ్యక్షులు వీరే.. ప్రకటించిన సీఎం కేసీఆర్‌ |url=https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-announces-trs-party-district-presidents-422076 |accessdate=26 January 2022 |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126071219/https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-announces-trs-party-district-presidents-422076 |archivedate=26 జనవరి 2022 |work= |url-status=live }}</ref> తెలంగాణ అసెంబ్లీ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్|గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్‌పై]] 2026 సెప్టెంబర్ 7న అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసిన నేపథ్యంలో తాతా మధును శాసనమండలి నుంచి ఈ సెషన్‌ మొత్తం సస్పెన్షన్‌ చేశారు. ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలంగాణ శాసనమండలి సభ్యులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు]] 6o1vdn6d1g00j044b9nafpg2un9ojfp 4955001 4955000 2026-09-08T19:31:07Z Kavali Chandrakanth KCK 125199 4955001 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = తాతా మధు |image = Tata Madhu.jpg |birth_date = 31 మే 1965 | birth_place = [[పిండిప్రోలు|పిండిప్రోలు గ్రామం]], [[తిరుమలాయపాలెం మండలం]], [[ఖమ్మం జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |residence = [[ఖమ్మం]] | alma_mater = |constituency1 = ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల కోటా | office1 = ఎమ్మెల్సీ | term_start1 = 5 జనవరి 2022 నుండి 4 జనవరి 2028 |predecessor1 = [[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |successor1 = | nationality = భారతీయుడు | religion = [[హిందూ మతము]] | party = [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి]] | otherparty = | years active = |spouse = భవాని |date of marriage = |children = భార్గవ్‌, కృష్ణస్వరూప్‌ |parents = తాతా వెంకటకృష్ణయ్య, కమలమ్మ |relatives = }}'''తాతా మధుసూదన్‌''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2021లో జరిగిన [[తెలంగాణ శాసన మండలి|తెలంగాణ శాసనమండలి]] స్థానిక సంస్థల కోటా ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి [[ఖమ్మం జిల్లా]] ‘స్థానిక సంస్థల’ కోటా టిఆర్ఎస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఎమ్మెల్సీగా గెలిచాడు.<ref name="ఆరూ.. కారుకే!">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=ఆరూ.. కారుకే! |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-victory-in-local-mlc-elections-ngts-telangana-1921121502151360 |accessdate=31 December 2021 |work= |date=15 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211231072250/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-victory-in-local-mlc-elections-ngts-telangana-1921121502151360 |archivedate=31 December 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== తాతా మధు 1970లో [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]], [[ఖమ్మం జిల్లా]], [[తిరుమలాయపాలెం మండలం]], [[పిండిప్రోలు|పిండిప్రోలు గ్రామం]]లో తాతా వెంకటకృష్ణయ్య, కమలమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన పిండిప్రోలు జిల్లాపరిషత్‌ పాఠశాలలో పడవ తరగతి, ఖమ్మంలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, హైదరాబాద్ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో డిగ్రీ, పోస్టు గ్రాడ్యుయేషన్‌(పీజీ), న్యాయవిద్య పూర్తి చేశాడు. ==వృత్తి జీవితం== తాతా మధు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యాభాస్యం పూర్తయిన తర్వాత వ్యాపార నిమిత్తం అమెరికాలో అట్లాంటా నగరంలో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఉద్యోగంతో పాటు హోటల్ వ్యాపారంలో స్థిరపడ్డాడు. ఆయన 1998 నుండి 2014 మధ్యకాలంలో అట్లాంటా తెలుగు సంఘం (తామా) అధ్యక్షుడిగా, తెలుగు అసోసియేషన్ ఆఫ్ నార్త్ అమెరికా (తానా) కార్యదర్శిగా పని చేశాడు.<ref name="తానా మహాసభలకు కేసీఆర్‌కు ఆహ్వానం">{{cite news |last1=Sakshi |title=తానా మహాసభలకు కేసీఆర్‌కు ఆహ్వానం |url=https://www.sakshi.com/news/telangana/tana-conference-invitation-to-kcr-198550 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=26 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123100915/https://www.sakshi.com/news/telangana/tana-conference-invitation-to-kcr-198550 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> ఆయన తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమానికి మద్దతుగా అమెరికాలో పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.<ref name="పోరు రసవత్తరం">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=పోరు రసవత్తరం |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mlc-poru-ngts-telangana-1921112312471855 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=23 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123103237/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mlc-poru-ngts-telangana-1921112312471855 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> [[File:MLC Tata Madhu With CM KCR.jpg|thumb|ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ తో ఎమ్మెల్సీ తాతా మధు]] [[File:Tata Madhu Met with MLC Kavitha.jpg|thumb|ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికైన తరువాత ఎమ్మెల్సీ కవితను మర్యాదపూర్వకంగా కలిసిన తాతా మధు]] ==రాజకీయ జీవితం== తాతా మధు విద్యార్థి దశలో ఎస్‌ఎఫ్‌ఐలో పని చేసి, 1986 నుండి 1996వరకు సీపీఎం పార్టీలో, కొంతకాలం [[ప్రజా రాజ్యం పార్టీ|ప్రజారాజ్యం పార్టీ]]లో పని చేశాడు. ఆయన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీలో చేరి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేశాడు. తాతా మధు 2015లో ఖమ్మంలో పార్టీ ప్లీనరీ నిర్వహణ బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. ఆయన 2015, 2021లో పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి ఖమ్మం జిల్లా ఇన్ ఛార్జిగా, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు, పురపాలిక ఎన్నికల్లో పార్టీ అప్పగించిన బాధ్యతలను నిర్వర్తించాడు. ఆయన 2017 నుంచి తెరాస రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నాడు.<ref name="అట్లాంటాలో మధు తాతాకు ఘన సత్కారం">{{cite news |last1=Sakshi |title=అట్లాంటాలో మధు తాతాకు ఘన సత్కారం |url=https://www.sakshi.com/news/nri/ata-felicitates-madhu-tata-atlanta-970707 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=13 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123101135/https://www.sakshi.com/news/nri/ata-felicitates-madhu-tata-atlanta-970707 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> తెలంగాణ శాసనమండలికి 2021లో జరిగే స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థిగా తాతా మధు పేరును టిఆర్ఎస్ అధిష్టానం 21 నవంబర్ 2021న ఖరారు చేసింది.<ref name="తెరాస అభ్యర్థిగా తాతా మధు">{{cite news |last1=Eenadu |title=తెరాస అభ్యర్థిగా తాతా మధు |url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Khammam/531/121238635 |accessdate=22 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122040441/https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Khammam/531/121238635 |archivedate=22 November 2021 |language=te}}</ref><ref name="తెరాస స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థుల ఖరారు">{{cite news |last1=ETV Bharat News |title=తెరాస స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థుల ఖరారు |url=https://www.etvbharat.com/telugu/andhra-pradesh/city/amaravati/trs-mlc-candidates-list-for-local-body-quota-2021/ap20211123102601402 |accessdate=23 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123092739/https://www.etvbharat.com/telugu/andhra-pradesh/city/amaravati/trs-mlc-candidates-list-for-local-body-quota-2021/ap20211123102601402 |archivedate=23 November 2021}}</ref><ref name="టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్ధులు ఖరారు.. సగం కొత్తవారికే..!">{{cite news |last1=Sakshi |title=టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్ధులు ఖరారు.. సగం కొత్తవారికే..! |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/trs-local-bodies-mlc-candidate-list-finalized-1413780 |accessdate=22 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122035714/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/trs-local-bodies-mlc-candidate-list-finalized-1413780 |archivedate=22 November 2021 |language=te}}</ref> ఆయన టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థిగా నవంబర్ 22న నామినేషన్‌ పత్రాలు దాఖలు చేశాడు.<ref name="స్థానిక సంస్థ‌ల ఎమ్మెల్సీ అభ్య‌ర్థిగా తాత మధు నామినేష‌న్">{{cite news |last1=10TV |title=స్థానిక సంస్థ‌ల ఎమ్మెల్సీ అభ్య‌ర్థిగా తాత మధు నామినేష‌న్ |url=https://10tv.in/telangana/thatha-madhu-files-nomination-as-joint-khammam-district-local-bodies-mlc-candidate-314885.html |accessdate=23 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123101847/https://10tv.in/telangana/thatha-madhu-files-nomination-as-joint-khammam-district-local-bodies-mlc-candidate-314885.html |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> తాతా మధు 10 డిసెంబర్ 2021లో [[తెలంగాణ శాసన మండలి|తెలంగాణ శాసనమండలి]] కి జరిగిన ఎన్నికల్లో ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం ఎమ్మెల్సీగా 14 డిసెంబర్ 2021న ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="సిక్స్ కొట్టిన టీఆర్ఎస్">{{cite news |last1=V6 Velugu |first1= |title=సిక్స్ కొట్టిన టీఆర్ఎస్ |url=https://www.v6velugu.com/trs-party-owns-all-six-seats-in-local-body-mlc-elections |accessdate=14 December 2021 |date=14 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214180711/https://www.v6velugu.com/trs-party-owns-all-six-seats-in-local-body-mlc-elections |archivedate=14 December 2021 |language=en}}</ref><ref name="స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా టీఆర్ఎస్ అభ్యర్థి తాతా మధు విజయం">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా టీఆర్ఎస్ అభ్యర్థి తాతా మధు విజయం |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-in-khammam-mrgs-telangana-1921121409382163 |accessdate=14 December 2021 |work= |date=14 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214041601/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-in-khammam-mrgs-telangana-1921121409382163 |archivedate=14 December 2021 |language=te}}</ref> తాతా మధు 20 జనవరి 2022న శాసనమండలి సభ్యుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.<ref name="ఎమ్మెల్సీగా తాతా మధు ప్రమాణం">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=ఎమ్మెల్సీగా తాతా మధు ప్రమాణం |url=https://www.manatelangana.news/tata-madhu-sworn-as-mlc/ |accessdate=20 January 2022 |work= |date=20 January 2022v |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120111217/https://www.manatelangana.news/tata-madhu-sworn-as-mlc/ |archivedate=20 జనవరి 2022 |url-status=live }}</ref> తాతా మధు 26 జనవరి 2022న [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ|టిఆర్ఎస్ పార్టీ]], [[ఖమ్మం జిల్లా]] అధ్యక్షుడిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name="టీఆర్‌ఎస్‌ జిల్లా అధ్యక్షులు వీరే.. ప్రకటించిన సీఎం కేసీఆర్‌">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |title=టీఆర్‌ఎస్‌ జిల్లా అధ్యక్షులు వీరే.. ప్రకటించిన సీఎం కేసీఆర్‌ |url=https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-announces-trs-party-district-presidents-422076 |accessdate=26 January 2022 |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126071219/https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-announces-trs-party-district-presidents-422076 |archivedate=26 జనవరి 2022 |work= |url-status=live }}</ref> తెలంగాణ అసెంబ్లీ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్|గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్‌పై]] 2026 సెప్టెంబర్ 7న అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసిన నేపథ్యంలో తాతా మధును శాసనమండలి నుంచి ఈ సెషన్‌ మొత్తం సస్పెన్షన్‌ చేశారు.<ref name="శాసన మండలి నుంచి బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్సీలు తాతా మధు, నవీన్ సస్పెన్షన్">{{cite news |title=శాసన మండలి నుంచి బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్సీలు తాతా మధు, నవీన్ సస్పెన్షన్ |url=https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/telangana-assembly-passes-resolution-seeking-action-against-brs-mlcs-thaata-madhu-and-naveen-reddy-vk-1556407.html |access-date=8 September 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=8 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260908192759/https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/telangana-assembly-passes-resolution-seeking-action-against-brs-mlcs-thaata-madhu-and-naveen-reddy-vk-1556407.html |archive-date=8 September 2026 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలంగాణ శాసనమండలి సభ్యులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు]] 17e3j92l3jbl5t67u68exsmn7tytsjz 4955002 4955001 2026-09-08T19:32:23Z Kavali Chandrakanth KCK 125199 /* రాజకీయ జీవితం */ 4955002 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = తాతా మధు |image = Tata Madhu.jpg |birth_date = 31 మే 1965 | birth_place = [[పిండిప్రోలు|పిండిప్రోలు గ్రామం]], [[తిరుమలాయపాలెం మండలం]], [[ఖమ్మం జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] |residence = [[ఖమ్మం]] | alma_mater = |constituency1 = ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల కోటా | office1 = ఎమ్మెల్సీ | term_start1 = 5 జనవరి 2022 నుండి 4 జనవరి 2028 |predecessor1 = [[బాలసాని లక్ష్మీనారాయణ]] |successor1 = | nationality = భారతీయుడు | religion = [[హిందూ మతము]] | party = [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి]] | otherparty = | years active = |spouse = భవాని |date of marriage = |children = భార్గవ్‌, కృష్ణస్వరూప్‌ |parents = తాతా వెంకటకృష్ణయ్య, కమలమ్మ |relatives = }}'''తాతా మధుసూదన్‌''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2021లో జరిగిన [[తెలంగాణ శాసన మండలి|తెలంగాణ శాసనమండలి]] స్థానిక సంస్థల కోటా ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి [[ఖమ్మం జిల్లా]] ‘స్థానిక సంస్థల’ కోటా టిఆర్ఎస్ అభ్యర్థిగా పోటీ చేసి ఎమ్మెల్సీగా గెలిచాడు.<ref name="ఆరూ.. కారుకే!">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=ఆరూ.. కారుకే! |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-victory-in-local-mlc-elections-ngts-telangana-1921121502151360 |accessdate=31 December 2021 |work= |date=15 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211231072250/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-victory-in-local-mlc-elections-ngts-telangana-1921121502151360 |archivedate=31 December 2021 |language=te |url-status=live }}</ref> ==జననం, విద్యాభాస్యం== తాతా మధు 1970లో [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]], [[ఖమ్మం జిల్లా]], [[తిరుమలాయపాలెం మండలం]], [[పిండిప్రోలు|పిండిప్రోలు గ్రామం]]లో తాతా వెంకటకృష్ణయ్య, కమలమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు. ఆయన పిండిప్రోలు జిల్లాపరిషత్‌ పాఠశాలలో పడవ తరగతి, ఖమ్మంలో ఇంటర్మీడియట్ పూర్తి చేసి, హైదరాబాద్ ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో డిగ్రీ, పోస్టు గ్రాడ్యుయేషన్‌(పీజీ), న్యాయవిద్య పూర్తి చేశాడు. ==వృత్తి జీవితం== తాతా మధు ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో విద్యాభాస్యం పూర్తయిన తర్వాత వ్యాపార నిమిత్తం అమెరికాలో అట్లాంటా నగరంలో సాఫ్ట్‌వేర్‌ ఉద్యోగంతో పాటు హోటల్ వ్యాపారంలో స్థిరపడ్డాడు. ఆయన 1998 నుండి 2014 మధ్యకాలంలో అట్లాంటా తెలుగు సంఘం (తామా) అధ్యక్షుడిగా, తెలుగు అసోసియేషన్ ఆఫ్ నార్త్ అమెరికా (తానా) కార్యదర్శిగా పని చేశాడు.<ref name="తానా మహాసభలకు కేసీఆర్‌కు ఆహ్వానం">{{cite news |last1=Sakshi |title=తానా మహాసభలకు కేసీఆర్‌కు ఆహ్వానం |url=https://www.sakshi.com/news/telangana/tana-conference-invitation-to-kcr-198550 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=26 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123100915/https://www.sakshi.com/news/telangana/tana-conference-invitation-to-kcr-198550 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> ఆయన తెలంగాణ ఉద్యమ సమయంలో రాష్ట్ర సాధన ఉద్యమానికి మద్దతుగా అమెరికాలో పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించాడు.<ref name="పోరు రసవత్తరం">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=పోరు రసవత్తరం |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mlc-poru-ngts-telangana-1921112312471855 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=23 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123103237/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/mlc-poru-ngts-telangana-1921112312471855 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> [[File:MLC Tata Madhu With CM KCR.jpg|thumb|ముఖ్యమంత్రి కేసీఆర్ తో ఎమ్మెల్సీ తాతా మధు]] [[File:Tata Madhu Met with MLC Kavitha.jpg|thumb|ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికైన తరువాత ఎమ్మెల్సీ కవితను మర్యాదపూర్వకంగా కలిసిన తాతా మధు]] ==రాజకీయ జీవితం== తాతా మధు విద్యార్థి దశలో ఎస్‌ఎఫ్‌ఐలో పని చేసి, 1986 నుండి 1996వరకు సీపీఎం పార్టీలో, కొంతకాలం [[ప్రజా రాజ్యం పార్టీ|ప్రజారాజ్యం పార్టీ]]లో పని చేశాడు. ఆయన తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తర్వాత తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీలో చేరి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేశాడు. తాతా మధు 2015లో ఖమ్మంలో పార్టీ ప్లీనరీ నిర్వహణ బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. ఆయన 2015, 2021లో పట్టభద్రుల ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి ఖమ్మం జిల్లా ఇన్ ఛార్జిగా, స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలు, పురపాలిక ఎన్నికల్లో పార్టీ అప్పగించిన బాధ్యతలను నిర్వర్తించాడు. ఆయన 2017 నుంచి తెరాస రాష్ట్ర కార్యదర్శిగా పని చేస్తున్నాడు.<ref name="అట్లాంటాలో మధు తాతాకు ఘన సత్కారం">{{cite news |last1=Sakshi |title=అట్లాంటాలో మధు తాతాకు ఘన సత్కారం |url=https://www.sakshi.com/news/nri/ata-felicitates-madhu-tata-atlanta-970707 |accessdate=23 November 2021 |work= |date=13 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123101135/https://www.sakshi.com/news/nri/ata-felicitates-madhu-tata-atlanta-970707 |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> తెలంగాణ శాసనమండలికి 2021లో జరిగే స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ ఎన్నికల్లో ఉమ్మడి ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థిగా తాతా మధు పేరును టిఆర్ఎస్ అధిష్టానం 21 నవంబర్ 2021న ఖరారు చేసింది.<ref name="తెరాస అభ్యర్థిగా తాతా మధు">{{cite news |last1=Eenadu |title=తెరాస అభ్యర్థిగా తాతా మధు |url=https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Khammam/531/121238635 |accessdate=22 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122040441/https://www.eenadu.net/districts/latestnews/Khammam/531/121238635 |archivedate=22 November 2021 |language=te}}</ref><ref name="తెరాస స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థుల ఖరారు">{{cite news |last1=ETV Bharat News |title=తెరాస స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థుల ఖరారు |url=https://www.etvbharat.com/telugu/andhra-pradesh/city/amaravati/trs-mlc-candidates-list-for-local-body-quota-2021/ap20211123102601402 |accessdate=23 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123092739/https://www.etvbharat.com/telugu/andhra-pradesh/city/amaravati/trs-mlc-candidates-list-for-local-body-quota-2021/ap20211123102601402 |archivedate=23 November 2021}}</ref><ref name="టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్ధులు ఖరారు.. సగం కొత్తవారికే..!">{{cite news |last1=Sakshi |title=టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్ధులు ఖరారు.. సగం కొత్తవారికే..! |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/trs-local-bodies-mlc-candidate-list-finalized-1413780 |accessdate=22 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211122035714/https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/trs-local-bodies-mlc-candidate-list-finalized-1413780 |archivedate=22 November 2021 |language=te}}</ref> ఆయన టీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థిగా నవంబర్ 22న నామినేషన్‌ పత్రాలు దాఖలు చేశాడు.<ref name="స్థానిక సంస్థ‌ల ఎమ్మెల్సీ అభ్య‌ర్థిగా తాత మధు నామినేష‌న్">{{cite news |last1=10TV |title=స్థానిక సంస్థ‌ల ఎమ్మెల్సీ అభ్య‌ర్థిగా తాత మధు నామినేష‌న్ |url=https://10tv.in/telangana/thatha-madhu-files-nomination-as-joint-khammam-district-local-bodies-mlc-candidate-314885.html |accessdate=23 November 2021 |work= |date=22 November 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211123101847/https://10tv.in/telangana/thatha-madhu-files-nomination-as-joint-khammam-district-local-bodies-mlc-candidate-314885.html |archivedate=23 November 2021 |language=te}}</ref> తాతా మధు 10 డిసెంబర్ 2021లో [[తెలంగాణ శాసన మండలి|తెలంగాణ శాసనమండలి]] కి జరిగిన ఎన్నికల్లో ఖమ్మం జిల్లా స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం ఎమ్మెల్సీగా 14 డిసెంబర్ 2021న ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="సిక్స్ కొట్టిన టీఆర్ఎస్">{{cite news |last1=V6 Velugu |first1= |title=సిక్స్ కొట్టిన టీఆర్ఎస్ |url=https://www.v6velugu.com/trs-party-owns-all-six-seats-in-local-body-mlc-elections |accessdate=14 December 2021 |date=14 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214180711/https://www.v6velugu.com/trs-party-owns-all-six-seats-in-local-body-mlc-elections |archivedate=14 December 2021 |language=en}}</ref><ref name="స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా టీఆర్ఎస్ అభ్యర్థి తాతా మధు విజయం">{{cite news |last1=Andhrajyothy |title=స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా టీఆర్ఎస్ అభ్యర్థి తాతా మధు విజయం |url=https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-in-khammam-mrgs-telangana-1921121409382163 |accessdate=14 December 2021 |work= |date=14 December 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211214041601/https://www.andhrajyothy.com/telugunews/trs-in-khammam-mrgs-telangana-1921121409382163 |archivedate=14 December 2021 |language=te}}</ref> తాతా మధు 20 జనవరి 2022న శాసనమండలి సభ్యుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశాడు.<ref name="ఎమ్మెల్సీగా తాతా మధు ప్రమాణం">{{cite news |last1=Mana Telangana |title=ఎమ్మెల్సీగా తాతా మధు ప్రమాణం |url=https://www.manatelangana.news/tata-madhu-sworn-as-mlc/ |accessdate=20 January 2022 |work= |date=20 January 2022v |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220120111217/https://www.manatelangana.news/tata-madhu-sworn-as-mlc/ |archivedate=20 జనవరి 2022 |url-status=live }}</ref> తాతా మధు 26 జనవరి 2022న [[తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీ|టిఆర్ఎస్ పార్టీ]], [[ఖమ్మం జిల్లా]] అధ్యక్షుడిగా నియమితుడయ్యాడు.<ref name="టీఆర్‌ఎస్‌ జిల్లా అధ్యక్షులు వీరే.. ప్రకటించిన సీఎం కేసీఆర్‌">{{cite news |last1=Namasthe Telangana |title=టీఆర్‌ఎస్‌ జిల్లా అధ్యక్షులు వీరే.. ప్రకటించిన సీఎం కేసీఆర్‌ |url=https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-announces-trs-party-district-presidents-422076 |accessdate=26 January 2022 |date=26 January 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220126071219/https://www.ntnews.com/telangana/cm-kcr-announces-trs-party-district-presidents-422076 |archivedate=26 జనవరి 2022 |work= |url-status=live }}</ref> తెలంగాణ అసెంబ్లీ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్|గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్‌పై]] 2026 సెప్టెంబర్ 7న అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసిన నేపథ్యంలో తాతా మధును శాసనమండలి నుంచి ఈ సెషన్‌ మొత్తం సస్పెన్షన్‌ చేశారు.<ref name="శాసన మండలి నుంచి బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్సీలు తాతా మధు, నవీన్ సస్పెన్షన్">{{cite news |title=శాసన మండలి నుంచి బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్సీలు తాతా మధు, నవీన్ సస్పెన్షన్ |url=https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/telangana-assembly-passes-resolution-seeking-action-against-brs-mlcs-thaata-madhu-and-naveen-reddy-vk-1556407.html |access-date=8 September 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=8 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260908192759/https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/telangana-assembly-passes-resolution-seeking-action-against-brs-mlcs-thaata-madhu-and-naveen-reddy-vk-1556407.html |archive-date=8 September 2026 |language=te}}</ref><ref name="స్పీకర్‌పై అనుచిత వ్యాఖ్యల కేసు.. ఎమ్మెల్సీ తాతా మధు అరెస్టు">{{cite news |title=స్పీకర్‌పై అనుచిత వ్యాఖ్యల కేసు.. ఎమ్మెల్సీ తాతా మధు అరెస్టు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/mlc-tata-madhu-arrested/1801/126162192 |access-date=8 September 2026 |publisher=Eenadu |date=8 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260908192946/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/mlc-tata-madhu-arrested/1801/126162192 |archive-date=8 September 2026 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలంగాణ శాసనమండలి సభ్యులు]] [[వర్గం:ఖమ్మం జిల్లా రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు]] fgnf5vzgdzpq9wriaoetsh6kmge310q 1 342737 4955115 4933288 2026-09-09T04:07:31Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955115 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం |సంవత్సరం=2022|వారం=18}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} hv429lk5g7e527uex1azzim98l43c2z 4955195 4955115 2026-09-09T05:07:53Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955195 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|11 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం |సంవత్సరం=2022|వారం=18}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} dpwxoeyz1xgxvoq2o29tr3syce45d0a 1 343276 4955085 4909332 2026-09-09T04:05:43Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955085 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2023|వారం=16}} {{మీకు తెలుసా|11|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} iv40uqsuyqhu9pgk9eg3iko8ruc4tk2 0 344691 4954917 4954194 2026-09-08T14:28:25Z Vedantam Ramalinga Sastry 126137 /* అవార్డులు, బిరుదులు */ 4954917 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:VRLS.jpg|thumb|వేదాంతం రామలింగశాస్త్రి ]] '''వేదాంతం రామలింగ శాస్త్రి''' [[కూచిపూడి నృత్యం|కూచిపూడి]] భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య కళాకారుడు. అతను కొరియోగ్రాఫర్, రచయిత, నర్తకుడు, నటుడు పరిశోధకుడిగా అనేక రంగాలలో రాణించి బహుమఖ ప్రజ్ఞాశాలిగా కీర్తి గడించాడు. కూచిపూడి నృత్యం పై అతను చేసిన పరిశోధనకు గాను భారతప్రభుత్వం 2012లో [[సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు|కేంద్రసంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు]] తో అప్సపటి భారత రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ చేతులమీదుగా ఈ పురస్కారం ప్రదానం చేశారు.<ref>{{Cite web|date=|title=Where an exquisite art evolved|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/where-an-exquisite-art-evolved/article2301980.ece|access-date=2020-04-04|publisher=The Hindu}}</ref> అతను సిద్ధేంద్ర యోగి కూచిపూడి కళాపీఠానికి విశ్రాంత ప్రధానాచార్యులు (ప్రిన్సిపాల్). అతను కూచిపూడి నాట్యానికి చేసిన సేవలను గుర్తించిన ప్రభుత్వం" కళా రత్న" వంటి అనేక అవార్డులతో సత్కరించింది<ref>{{Cite web|title=ఈనాడు : Eenadu Telugu News Paper {{!}} Eenadu ePaper {{!}} Eenadu Andhra Pradesh {{!}} Eenadu Telangana {{!}} Eenadu Hyderabad|url=https://epaper.eenadu.net/Home/Index?date=30/03/2025&eid=2&pid=2974979|access-date=2025-03-31|website=epaper.eenadu.net}}</ref>. అఖిల భారత తెలుగు సమాఖ్య సంస్థ ద్వారా వీరు "ఆంధ్రరత్న"పురస్కారం అందుకున్నారు.హిందూ దినపత్రిక అతనిని కూచిపూడి పితామహుడిగా కూచిపూడి మేస్ట్రోగాఅభివర్ణించింది.<ref>{{Cite web|last=Andhra Pradesh|date=2008-09-18|title=‘Melange of dances’ to enthral connoisseur - ANDHRA PRADESH|url=http://www.hindu.com/2008/09/18/stories/2008091850560200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080925195939/http://www.hindu.com/2008/09/18/stories/2008091850560200.htm|archive-date=2008-09-25|access-date=2020-04-04|website=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=Andhra Pradesh|date=2009-03-31|title=‘Dance is a way to gain immortality’ - ANDHRA PRADESH|url=http://www.hindu.com/2009/03/31/stories/2009033151130200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410063612/http://www.hindu.com/2009/03/31/stories/2009033151130200.htm|archive-date=2009-04-10|access-date=2020-04-04|website=[[The Hindu]]}}</ref>2022 డిసెంబరులో [[కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీ]] సభ్యునిగా ఎంపికయ్యారు. == జీవిత విశేషాలు == వేదాంతం రామలింగ శాస్త్రి 1963 జూన్ 3న ఆంధ్రప్రదేశ్లోని కృష్ణాజిల్లా కూచిపూడిలో సూర్యనారాయణ, సత్యవతమ్మ దంపతులకు జన్మించాడు.<ref>{{Cite web|title=Abhinaya Tharangini - Vedantam Ramalinga Sastry|url=http://www.abhinayatharangini.com/VedantamRsastry.html|access-date=2024-06-13|website=www.abhinayatharangini.com|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222053827/http://www.abhinayatharangini.com/VedantamRsastry.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Abhinaya Tharangini - Vedantam Ramalinga Sastry|url=http://www.abhinayatharangini.com/VedantamRsastry.html|access-date=2022-02-14|website=www.abhinayatharangini.com|archive-date=2022-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222053827/http://www.abhinayatharangini.com/VedantamRsastry.html|url-status=dead}}</ref> అతను 1979లో ప్రాథమిక విద్యను తన స్వస్థలమైన కూచిపూడిలో పూర్తి చేశాడు. 1984లో వేదాంతం రామలింగ శాస్త్రి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం నుండి తెలుగులో బ్యాచిలర్ డిగ్రీ పట్టా అందుకున్నాడు. 1990లో [[ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి మాస్టర్స్ డిగ్రీ (తెలుగు) పొందాడు. వేదాంతం రామలింగ శాస్త్రి [[పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి కూచిపూడి నృత్యంలో డిప్లొమా పూర్తి చేశాడు. అతను "తెలుగులో కూచిపూడి నాటక అభివృద్ధి" పై పరిశోధనలు చేసినందుకుగాను ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి డాక్టరేట్ పొందాడు. అతను కూచిపూడి నాట్యాన్ని కళారత్న డా.వేదాంతంరాధేశ్యామ్, [[వెంపటి చినసత్యం]], [[వేదాంతం సత్యనారాయణ శర్మ]], కూచిపూడి కులపతి వెంపటి పెద సత్యం, వంటి మొదలైన ప్రముఖ నాట్యాచార్యుల వద్ద నేర్చుకున్నాడు. శ్రీమతి బాలాత్రిపురసుందరి,డా.కల్వువకొలనుగంగాధరరావు, ఆచార్య శివునూరి విశ్వనాథశర్మ, బ్రహ్మశ్రీ చెరుకు పల్లి సుబ్రహ్మణ్యశర్మ గర్ల వద్ద సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేశారు. == నాట్యాచార్యునిగా == [[దస్త్రం:From Rashtrapati.jpg|thumb|రాష్ట్రపతిగారిచే అవార్డు స్వీకరణ ]] [[దస్త్రం:Vedantam Ramalinga Sastry 2025.jpg|thumb|అర్జున దశనమీయం ప్రదర్శించిన కళాకారులచే 2025 ఏప్రిల్ 7న రవీంద్రభారతి, హైదరాబాదులో గురువు గారికి చిరు సత్కారం]] అతను 1989 నుండి 2004 వరకు హైదరాబాద్ డివిజనులోని దక్షిణ-మధ్య రైల్వే కళాకారుడు గానూ,కూచిపూడి నృత్య ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశాడు. అతను "శ్రీ వేదాంతం కూచిపూడి కళా పరిషత్" ను స్థాపించి, వందలాది మంది విద్యార్థులకు, కూచిపూడి నృత్యం నేర్పిస్తున్నాడు. అతను నిర్వహిస్తున్న, కూచిపూడి కళాపీఠంలో 2005 నుండి వేసవి శిక్షణా తరగతులు నిర్వహించబడుతున్నాయి. అతని వద్ద నృత్యం నేర్చుకున్న వారు వందలాది మంది నృత్యాచార్యులుగానూ, నృత్య కళాకారులు గానూ దేశ,విదేశాలలో కూచిపూడి నృత్య ప్రదర్శనలు ఇస్తున్నారు. వందలాది కూచిపూడి కళాకారులను/శిష్యులను నాట్యాచారులుగా, నాట్యగురువులుగా మలచి దిశానిర్దేశం చేశాడు. == రచయిత == [[దస్త్రం:VRLS-Kuchipudi.jpg|thumb| కూచిపూడి ప్రదర్శనలో]] ఈయన స్కూలు పాఠాలకు, డిగ్రీ, పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ కోర్సులకు కూచిపూడి సిలబస్ ను రూపొందించారు. 2026 జూన్ నాటికి అన్ని కూచిపూడి ప్రక్రియలలో 158 "నృత్య రూపకాలు,యక్షగానాలుకేళికలు,కలాపము"వంటి నాట్యకావ్య రచనలను రచించిన ఘనత వహించారు..కూచిపూడి సంప్రదాయ బద్ధంగా శబ్దాలను పెద్ద సంఖ్యలో రచించారు.అంతేకాదు పలు కౌత్త్వాలను రచించిచారు.వీరిదే కూచిపూడి నాట్యచరిత్రలో ఆల్ టైం రికార్డు. కూచిపూడి నాట్య ప్రక్రియ మీద 100వందలాదిగా వ్యాసాలు వ్రాసారు. "తెలుగులో కూచిపూడి నాటక వికాసం"," కూచిపూడి వ్యాసమంజరి", "గజాననీయం", "బ్రాహ్మణ సర్వస్వం", "ఇతడు భామ" పుస్తకాలను రచించాడు.వివిధ దేవీ దేవతలపై వందలాది కీర్తనలను రచించారు. [[క్షేత్రయ్య|క్షేత్రయ్య పదాలు]] వలెనే కూచిపూడి రామలింగేశ్వర స్వామి మీద "రామలింగ పదాలు" అనునేర పెద్దసంఖ్యలో చించారు. వేల సంవత్సరాల పైగాగల చరిత్ర ఉన్న కూచిపూడి నాట్యచరిత్రను యుగాల వారిగా విభజించారు. కూచిపూడి ప్రక్రియను ,ప్రాముఖ్యతను క్రోడీకరించి డాక్యుమెంట్లుగా తయారు చేసారు.ప్రఖ్యాత కూచిపూడి నాట్య కళాకారుల చిత్రపటాలను సేకరించి పర్యాటకులు,కళాభిమానులూ చూచుటకు కూచిపూడి కళాపీఠం లో నెలకొల్పారు. వేదాంతం రామలింగ శాస్త్రి కూచిపూడి నృత్యంలో (14వ శతాబ్దంలో పేరుపొందింది) "కేళిక" అనే ప్రక్రియను పునరుద్ధరించి, కేళికలను30 కి పైగా రచనలను రచించి వీటిలో చాలా వరకు నాటకాలుగా ప్రదర్శించబడ్డాయి. 50 కి పైగా థీమ్ పాటలను స్వరపరిచి, ప్రదర్శించిన ఘనత అతనికి దక్కింది. == రూపకర్త, ప్రదర్శనకర్త == రామలింగశాస్త్రి అన్ని రకాల కూచిపూడి ప్రక్రియలను రూపొందించి, ప్రదర్శించారు. నర్తనశాల, వినాయక చవితి, వేదోద్ధారణ, నాట్యవేదం వంటి రచించిన 158రూపకాలలోనివి. ఈయన దుర్యోధనుడు, కంసుడు, కీచకుడు, తారకాసురుడు, హిరణ్యకశిపుడు, రావణాసురుడు, గజాసురుడు, సోమకాసురుడు వంటి పలు ప్రతినాయక పాత్రలు, విష్ణుచిత్తుడు, నారదుడు, విప్రనారాయణుడు, బుద్ధుడు వంటి సహాయక పాత్రలవంటి పలుపాత్రలను వందలాదిగా ప్రదర్శనలు చేసారు. == నృత్య దర్శకత్వం == అతను పది కూచిపూడి యక్షగానాలు, అనేక జావాలీలు, పదాలు నృత్యరూపకల్పన చేశారు. 30కి పైగా నృత్య రూపాలకు దర్శకత్వం వహించాడు. అతను స్వయంగా నృత్యరూపకల్పన చేసి, దానికి అవసరమైన అన్ని మెరుగులు దిద్దుతూ, దానికి దర్శకత్వం వహించి, ప్రధాన పాత్ర పోషించి, తన కుటుంబ సభ్యులు, శిష్యులతో కలిసి నృత్య ప్రదర్శన ఇచ్చాడు. కూచిపూడి నాట్యాన్ని 9 దశలుగా విభజించి కూచిపూడి నాట్య ఔన్నత్వాన్ని వేదాంతం రామలింగ శాస్త్రి చాటాడు. పరిచయదర్వు, వర్ణనాత్మక దర్వు, సాంత్వన దర్వు , ప్రేయోదర్వు అనే నాలుగు ముఖ్యమైన దరువులను కూచిపూడి నాట్యానికి సృజించి సమకూర్చాడు. == పరిశోధనలు == భరతముని నాట్యశాస్త్రంలో చెప్పిన ఐదు దర్వులకు సిద్ధేంద్రయోగి 13వ శతాబ్దంలో మరొకటి జోడించగా రామలింగశాస్త్రి మరో నాలుగు దర్వులను సృజించి సమకూర్చారు. వీటన్నిటిని కలిపి "దశవిధదర్వులు" అనే విధానం కూచిపూడి నాట్యంలో స్థిరపడింది. రామలింగ శాస్త్రి వేల సంవత్సరాల కూచిపూడి నాట్య ప్రస్థానాన్ని - ప్రాక్సిద్ధేంద్ర, సిద్ధేంద్ర, కేళికా, నృత్య నాటక, యక్షగాన, భాగవతుల రామయ్య, వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రి, వెంపటి చినసత్యం యుగములనేపేర యుగవిభజన చేసి, ఆయా యుగాలలో జరిగిన నాట్య ప్రస్థానాన్ని సోదాహరణంగా వివరించారు. అలాగే కూచిపూడి నాట్యమునందు సంస్కృత రూపకాలు, కలాపములు, కేళిక , నృత్యనాటకం, యక్ష గాన, నృత్య రూపకం, నృత్య నాటిక, వ్యస్తాంశం , ఏకపాత్రకేళికలనే తొమ్మిది ప్రక్రియలను పేర్కొని వాటికి లక్ష్యలక్షణాలను నిరూపించారు. పై ప్రక్రియలన్నిటిలోనూ విరివిగా రచననూ, నృత్యీకరణలను, ప్రదర్శనలనూ చేసిన మొదటి కూచిపూడి నాట్య గురువు. అలాగే కూచిపూడి నాట్య కళలో మూడవ కలాపరచన "ఉమాకలాపము" ను వీరే రచించారు. మొదటిది భామాకలాపం 13వ శతాబ్దంలో, రెండవది గొల్లకలాపం 18వ శతాబ్దంలో రచించినవి కాగా మరల మూడవది ఈయన చేసినదవడం గమనార్హం. == విదేశీ పర్యటనలు == రామలింగశాస్త్రి 1998లో సిరియా పర్యటన సందర్బంగా 18 వేదికలలో కూచిపూడి ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. లండన్ లో నర్తనశాల, శ్రీనివాస కళ్యాణం నృత్య రూపకాలు ప్రదర్శించారు. ఈ టా (యురేపియన్ తెలుగు అసోసియేషన్) ఫెస్టివల్ లో ప్రదర్శన ఇచ్చారు. 2008లో యుఎస్ఎ కు కూచిపూడి యాత్ర చేసి పలు ప్రదర్శనలు ఇచ్చారు. == అవార్డులు, బిరుదులు == * [[దస్త్రం:VRLS-Kalaratna.jpg|thumb|కళారత్న పురస్కారం ]]1997, 2001 లలో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వంచే '''ఉగాది పురస్కారం'''<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=ఉగాది పురస్కారం|url=http://www.abhinayatharangini.com/VedantamRsastry.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222053827/http://www.abhinayatharangini.com/VedantamRsastry.html|archive-date=2022-02-22|access-date=|website=abhinaya tharangini}}</ref> * 1997లో భారత కేంద్ర ప్రభుత్వంచే '''జూనియర్ ఫెలోషిప్''' అవార్డు * 2008లో అతిపెద్ద కూచిపూడి నృత్య ప్రదర్శనకు గాను '''గిన్నిస్ వరల్డ్ రికార్డు'''<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=గిన్నీస్ రికార్ద్|url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2010/feb/06/a-memorable-performance-129211.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222053829/https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2010/feb/06/a-memorable-performance-129211.html|archive-date=2022-02-22|access-date=|website=new indian express}}</ref> * 2012లో భారత రాష్ట్రపతి చేతులు మీదుగా కేంద్ర '''సంగీత నాటక అకాడమీ''' అవార్డు<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=సంగీత నాటక అకాడమి అవార్డు|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/vedantam-ramalinga-sastry-masterspeak/article4881053.ece|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=thehindu.com}}</ref> * 2012లో కూచిపూడి నృత్యానికి అందించిన సేవలకు గాను [[ఒరిస్సా]] ప్రభుత్వంచే '''నృత్యవిద్వాన్''' అవార్డు<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=నృత్య విద్వాన్|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2012/jun/19/exponents-of-eight-classical-dance-forms-to-be-felicitated-378708.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=New Indian Express}}</ref> * 2018లో ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం చే '''కళారత్న''' అవార్డు * 2021లో శ్రీ సిద్ధేంద్ర యోగి కూచిపూడి కళాపీఠం ప్రిన్సిపాల్ గా ఉత్తమ సేవలకుగాను '''వైఎస్ఆర్ లైఫ్ టైం అఛీవ్ మెంట్ అవార్డు''' * 2021లో విద్యారంగంలో అయన అందించిన విశిష్ట సేవలకు ISA ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్, న్యూ ఢిల్లీ వారిచే '''అవుట్ స్టాండింగ్ లీడర్షిప్ ప్రిన్సిపాల్''' అవార్డ్ * 2022లో పామర్రులో ఘంటసాల-బాలు స్మారక సంగీత కళాపీఠం వారిచే ఘంటసాల శతజయంతి సందర్బంగా '''ఘంటసాల అవార్డు''' * 2023 మార్చి 26న కాకినాడ శాస్త్రీయ నాట్య ఆచార్యుల సమాఖ్య వారిచే శ్రీ సచ్చిదానంద సరస్వతి స్వామివారి చేతుల మీదుగా '''భరతముని''' అవార్డు * 2023 మార్చి 31న పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం వారిచే 2020 సంవత్సరానికి నృత్య విభాగంలో '''ప్రతిభా''' పురస్కారం * 2023 జులై 8న విశాఖపట్నంలో నటరాజ్ మ్యూజిక్ అండ్ డాన్స్ అకాడమీ వారిచే '''పద్మశ్రీ''' '''కె. శోభానాయుడు ఎక్సలెన్స్ అవార్డు''' '''- 2023'''<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/sobha-naidu-smarak-excellence-award-to-be-presented-to-vedantam-ramalinga-sastry-in-visakhapatnam/article67057726.ece|title=Sobha Naidu Smarak Excellence Award to be presented to Vedantam Ramalinga Sastry in Visakhapatnam|date=2023-07-08|website=The Hindu|access-date=2023-07-13|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * 2023 అక్టోబరు 7న విశాఖపట్నం కళాభారతి వేదికలో కీ.శే.పద్మశ్రీ ఘంటసాల వెంకటేశ్వరరావు 100 సంవత్సరాల పండుగ సందర్భంగా వారి కుటుంబం నిర్వహించిన వేడుకలో '''ఘంటసాల పురస్కారం''' * 2023 అక్టోబరు 15న కూచిపూడిలో అంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భాషా సాంస్కృతిక శాఖ, పొట్టిశ్రీరాములు తెలుగు యూనివర్శిటీ, కూచిపూడి అర్ట్ అకాడమీ, జయహో భారతీయం, సేవ్ కూచిపూడి ఆర్టిస్ట్స్ సంయుక్త నిర్వహణలో "4వ ప్రపంచ కూచిపూడి నాట్యదినోత్సవం 2023" సందర్భంగా '''శ్రీ సిద్ధేంద్రయోగి''' పురస్కారం<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-manju-bhargavi-conferred-with-vempati-chinna-satyam-jayanthi-puraskaram/article67424357.ece|title=Andhra Pradesh: Manju Bhargavi conferred with Vempati Chinna Satyam Jayanthi Puraskaram|last=Srinivas|first=Rajulapudi|date=2023-10-15|website=The Hindu|access-date=2023-10-17|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> * 2023 సెప్టెంబరు 30, అక్టోబరు 1న రాజమహేంద్రవరంలో స్వర్ మహతి కళాపరిషత్ వారిచే "భరతముని ఆరాధనోత్సవాలు - 2023" సందర్భంగా '''కళారత్న - లైఫ్ టైం అఛీవ్ మెంట్ అవార్డు''' * 2024 మే 18న బెంగుళూరులో "భారతకళాగ్రామ" ఇంటర్నేషనల్ నాట్య సంస్థవారిచే "'''నాట్య కౌస్తుభ'''" బిరుదు * 2024 డిసెంబర్ 27 నుంచి 29 వరకు విశాఖపట్నంలో నటరాజ మ్యూజిక్ అండ్ డాన్స్ అకాడమి నేతృత్వంలో నిర్వహించిన ఇంటర్నేషనల్ ట్రెడిషనల్ డాన్స్ కాంగ్రెస్ వేడుకల్లో '''నాట్య విభూషణ్''' '''- 2024''' అవార్డు * 2025 జనవరి 11న, ప్రొద్దుటూరు పట్టణంలో నటరాజ కళాక్షేత్రం వారిచే "'''గురుబ్రహ్మ'''" బిరుదుపొందారు. * 2025 నవంబర్ 18న విజయవాడలో అఖిలభారత తెలుగు సాంస్కృతిక సమాఖ్య వారిచే '''ఆంధ్ర రత్న''' అవార్డు * వివిధ ప్రభుత్వ , కళాసంఘాల ద్వారా అందుకున్న '''నటరత్న, కూచిపూడి కళానిధి, కూచిపూడి రత్నాకర, నటరాజ, కూచిపూడి వాచస్పతి''' మొదలైనవి * "ది డాన్సు ఇండియా" వారు *సిల్వర్ గుంగ్రూ* తో హైదరాబాద్ సురవరం ప్రతాపరెడ్డి తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ఆడిటోరియంలో ది.3.5.2026న ఘనంగా సత్కరించారు హిందూ దినపత్రిక లోని ఒక వ్యాసంలో గురువుగారిని "'''కూచిపూడి మాస్ట్రో'''"<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/vedantam-ramalinga-sastry-masterspeak/article4881053.ece|title=Vedantam Ramalinga Sastry — Masterspeak|last=Chowdurie|first=Tapati|date=2013-07-04|website=The Hindu|access-date=2022-08-24|issn=0971-751X}}</ref> గా అభివర్ణించారు. కీ.శే. పద్మభూషణ్ వెంపటి చినసత్యంగారి తరువాత కూచిపూడి మాస్ట్రో గా అతనిని సంబోధించడం రామలింగశాస్త్రికి దక్కిన మరో గౌరవం. ఇది కూచిపూడి లో వారికి గల ప్రజ్ఞాపాఠవాలకు నిదర్శనం. కేరళ ఎర్నాకులం లో ,"సత్యాంజలి అకాడమీ ఆఫ్ కూచిపూడి డ్యాన్స్"వారు ది 29-జులై2029 న, పద్మభూషణ్ కీ.శే.వెంపటి చినసత్యం లైఫ్ ఎచ్యూవ్ మెంట్ అవార్డుతో సత్కరించారు.<ref>{{Citation|last=Mohan|first=Anupama|title=Conclusion|date=2012|url=https://doi.org/10.1057/9781137031891_7|work=Utopia and the Village in South Asian Literatures|pages=183–186|place=London|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-1-349-34679-0|access-date=2026-08-07}}</ref> ది.30.8.2026 న, కాకినాడలో శాస్త్రీయ నృత్య సమాఖ్య వారు కీ.శే.ఆనెం లక్ష్మణరావుగారి పేర జీవన సాఫల్య పురస్కారంతో (లైఫ్ టైమ్ ఎచ్యూవ్ మెంట్) ఘనంగా సత్కరించారు == కుటుంబం == రామలింగ శాస్త్రి భార్య పేరు వెంకటదుర్గాభవాని. కర్ణాటక సంగీతం, తెలుగులో పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ చేసారు. ఆవిడ సంగీత దర్శకురాలు, గాయని. నట్టువాంగంలో గణనీయమైన పేరు పొందారు. భర్తతో కలిసి 1990 నుండి అన్ని ప్రధాన ప్రదర్శనాల్లోను, వివిధ సెమినార్లలోను ముఖ్యభాగస్వామినిగా సహకరిస్తూన్నారు.. వారికి ఇద్దరు సంతానం. పెద్సదకుమారుడు సత్యఫణికృష్ణదత్తు (ఘనపాఠి కృష్ణ యజుర్వేదం), ఆగిరిపల్లి వేదపాఠశాలలో వేదాధ్యాపకుడు,. చిన్న కుమారుడు మోహన సత్య శ్రీనివాస వాగ్దేవీప్రసాదు కూచిపూడి నాట్యం ఎం.ఎ.( గోల్డ్ మెడలిస్ట్), కూచిపూడినాట్యం, సాత్త్వికాభినయం, యక్షగానం, నట్టువాంగం , కర్నాటక సంగీతం డిప్లొమా. ;. పెద్దకోడలు దేవీభవాని నాట్య కళాకారిణి,నాట్యాచారిణి నర్తకి. ఎంఏ కూచిపూడి,యక్షగానం,సాత్వికాభినయం, నట్టువాంగం డిప్లమో, చిన్న కుమారుడు రాజమహేంద్రవరం ప్రభుత్త్వ సంగీత నృత్య కళాశాలలో నాట్యాచార్యుడు, "కూచిపూడి కరదీపిక" అనే గ్రంథరచయిత కూడా. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:కూచిపూడి నృత్య కళాకారులు]] [[వర్గం:ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం పూర్వ విద్యార్ధులు]] [[వర్గం:1963 జననాలు]] [[వర్గం:సంగీత నాటక అకాడమీ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:కళారత్న పురస్కార గ్రహీతలు]] hbxatp461wornelc7eh1d6ni5wraoox 0 346941 4955008 4851735 2026-09-08T21:28:32Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955008 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = డల్లాస్ రాధాకృష్ణ దేవాలయం | image = Krishna and Radha poster painting.JPG | map_type = | map_caption = | coordinates = {{coord|33.121133|-96.680161|type:landmark_region:US-TX|display=inline,title}} | native_name = | country = [[అమెరికావి సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] | state = [[టెక్సాస్‌]] | location = అలెన్‌ | elevation_m = | deity = [[రాధ]] [[శ్రీకృష్ణుడు]] | festivals= [[శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి]], [[రాధాష్టమి]] | architecture = | creator = [[స్వామి ముకుందానంద]] | website = http://radhakrishnatemple.net |year_completed=2017 జూలై 4 |caption=రాధాకృష్ణ చిత్రం }} '''డల్లాస్ రాధాకృష్ణ దేవాలయం''', [[అమెరికా]], [[టెక్సాస్‌]]<nowiki/>లోని అలెన్‌లో ఉన్న ఒక [[ప్రముఖ హిందూ దేవాలయాలు|హిందూ దేవాలయం]]. [[స్వామి ముకుందానంద|స్వామి]] ముకుందానంద నేతృత్వంలో ఈ దేవాలయం స్థాపించబడింది. == ప్రారంభం == 2017 జూలై 4 నుండి 11 వరకు ఎనిమిది రోజులపాటు దేవాలయ ప్రారంభ వేడుకలు, ఉత్సవాలు జరిగాయి. ఈ వేడుకకు అలెన్, ఫ్రిస్కో మేయర్‌లు, ఇతర ప్రముఖులు, సమీపంలోని హిందువులు హాజరయ్యారు.<ref name="RKTInauguration1">{{Cite web|last=|date=|title=Radha Krishna Temple Inaugural Ceremony|url=http://www.indoamerican-news.com/radha-krishna-temple-inaugural-ceremony/|access-date=2022-03-17|publisher=Indo American News|archive-date=2022-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625013852/https://www.indoamerican-news.com/radha-krishna-temple-inaugural-ceremony/|url-status=dead}}</ref> <ref name="RKTInauguration2">{{Cite web|date=|title=Radha Krishna Temple opens in Dallas|url=http://india-herald.com/radha-krishna-temple-opens-in-dallas-p5832-56.htm|access-date=2022-03-17|website=India-herald.com}}</ref> 2017 జూలై 9న<ref name="RKTDallasNews">{{Cite web|date=|title=Radha Krishna Temple Inauguration|url=https://www.dallasnews.com/news/news/2017/07/04/vfw-hall-hindu-temple-points-freedom-rings-acrossdallas-fort-worth|access-date=2022-03-17|website=dallasnews.com}}</ref> రాధ, కృష్ణుల నిలువెత్తు విగ్రహాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి. కొంతకాలం తరువాత [[శ్రీరాముడు]], [[సీత]], [[హనుమంతుడు]], [[వినాయకుడు]] విగ్రహాలు ఆవిష్కరించబడ్డాయి. == నిర్మాణం == శిల్పశాస్త్రంలో నిర్దేశించిన దేవాలయ నిర్మాణ మార్గదర్శకాల ప్రకారం ఈ దేవాలయ నిర్మాణం జరిగింది. == కార్యక్రమాలు == ఈ దేవాలయంలో [[దీపావళి]], [[హోళీ|హోలీ]], [[రాధాష్టమి]] వంటి అన్ని ప్రధాన హిందూ పండుగలు జరుపబడుతాయి.<ref name="RKTHoliFestival">{{Cite web|last=|date=|title=Radha Krishna Temple celebrates Holi Festival of Colors|url=https://www.guidelive.com/things-to-do/290821/holi-festival-of-colors-southfork-ranch-parker|access-date=|publisher=guidelive}}</ref><ref name="RKTNavaratriFestival">{{Cite web|last=|date=|title=Radha Krishna Temple Navaratri celebration|url=http://radhakrishnatemple.net/events/navratri-2017/|access-date=|publisher=Radha Krishna Temple}}</ref> దేవాలయంలో సంస్కృతి, యోగా వంటి సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు కూడా నిర్వహించబడుతాయి. దేవాలయం హిందీ, ప్రోగ్రామింగ్, టోస్ట్‌మాస్టర్‌ల వంటి శిక్షణ తరగతులను కూడా అందిస్తోంది. 2020, మే నెలలో భూమి పూజన్ వేడుకతో సెంటర్ ఫర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ కల్చర్ నిర్మాణం ప్రారంభమైంది. 20,000 చదరపు అడుగుల భవనంలో సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, వివాహ వేడుకలు, వర్క్‌షాప్‌లు, తరగతులు, [[యోగా]], [[ధ్యానం|ధ్యాన]] తరగతులు, ఇతర కమ్యూనిటీ కార్యకలాపాలకు సౌకర్యంగా ఉంటుంది.<ref name="Phase2Construction">{{Cite web|last=|date=|title=How Allen’s Hindu community adapted a sacred ceremony for the pandemic|url=https://www.dallasnews.com/news/faith/2020/05/19/this-temple-brings-us-together-how-allens-hindu-community-adapted-a-sacred-ceremony-for-the-pandemic/|access-date=2022-03-17|publisher=The Dallas Morning News}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [http://radhakrishnatemple.net/ రాధా కృష్ణ దేవాలయం] [[వర్గం:హిందూ దేవాలయాలు, అమెరికా]] [[వర్గం:2017 స్థాపితాలు]] osxq1jz1w8fmlqbrr0mft1fwj7krfac 0 348245 4955347 4838517 2026-09-09T11:49:54Z స్వరలాసిక 13980 /* చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు */ 4955347 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}}{{Infobox government agency | agency_name = టార్చ్ | logo =Torch logo.jpg | motto = | category = [[చరిత్ర, సంస్కృతి]] | image_caption = తెలంగాణ | type = | formed1 = 2021 | headquarters =[[హైదరాబాద్]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | minister1_name = | chief1_name = | chief1_position = ఛైర్మన్ | jurisdiction =[[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | agency_type = | parent_department = | website = }} '''టార్చ్''' (TORCH) పూర్తి పేరు 'టీమ్‌ ఆఫ్‌ రీసెర్చ్‌ ఆన్‌ కల్చర్‌ అండ్‌ హెరిటేజ్‌ ’. తెలంగాణ చరిత్ర, సంస్కృతిని విశ్వవ్యాప్తం చేయాలనే సంకల్పంతో ఏర్పాటైన స్వచ్ఛంద సంస్థ. చరిత్ర పరిశోధకుల బృందంతో 2021లో హైదరాబాద్ వేదికగా ఇది ఏర్పాటైంది. ==లక్ష్యాలు== * శిథిలదశలో ఉన్న చారిత్రక కట్టడాలను యుద్ధప్రాతిపదికన పునరుద్ధరించేందుకు కార్యాచరణ చేపట్టడం. ఇందులో భాగంగా ప్రభుత్వానికి, పురాతత్వశాఖకు మధ్య వారధిగా పనిచేయడం. * ప్రభుత్వంతోపాటు జాతీయ, అంతర్జాతీయ ఏజెన్సీలు, ఎన్జీవోల భాగస్వామ్యంతో తెలంగాణ సాంస్కృతిక వైభవాన్ని పునరుద్ధరించేందుకు కృషిచేయడం * అంతరించిపోయే దశలో ఉన్న కళలను ఏదో ఒకరూపంలో డాక్యుమెంట్ చేసి పరిరక్షించడం * ఇప్పటివరకు ప్రపంచానికి పరిచయం కాని కట్టడాలను, ఇతర చారిత్రాత్మక విశేషాలను అందరికీ పరిచయం చేసే దిశగా ప్రయత్నాలు చేయడం ==చేపట్టిన ప్రాజెక్టులు== ఇప్పటికే తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ సహకారంతో పలు ప్రాజెక్టులు కూడా చేసింది. చరిత్ర పరిశోధకుల బృందంతో ఏర్పాటైన టార్చ్‌, స్వచ్ఛందంగా పలు ప్రాంతాల్లో పర్యటించి పరిశోధన ద్వారా వెలికితీసిన అంశాలను అందరికీ తెలియజేస్తున్నది. క్షుణ్ణంగా అన్వేషించి సేకరించిన తెలంగాణ అస్థిత్వపు సమాచారాన్ని విశ్వవ్యాప్తం చేసేందుకు పలు కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నది. శిథిలావస్థలో ఉన్న పురాతన కట్టడాలు, స్తూపాలు, సమాధులు, తోరణాలు, మెట్లబావులు, రాక్‌ ఆర్ట్స్‌, స్మారక చిహ్నాలు తదితర వారసత్వ సంపద ఎక్కడ ఉన్నా వాటి సమాచారాన్ని ఎప్పటికప్పుడు సేకరిస్తున్నది. వీటి విశేషాలను సంబంధిత అధికారులు, ప్రభుత్వ ప్రతినిధులకు నివేదిస్తున్నది. కాకతీయ సామ్రాజ్యంపై ప్రత్యేక దృష్టి ఓరుగల్లు కేంద్రంగా ప్రజారంజక పరిపాలన సాగించిన కాకతీయ సామ్రాజ్యంపై టార్చ్‌ ప్రధానంగా దృష్టి పెట్టింది. తవ్వేకొద్దీ వచ్చే నీటి ఊటలా ఉండే కాకతీయుల చారిత్రక ఆనవాళ్లను విస్తృతంగా వెలికితీస్తున్నది. చారిత్రక సంపదపై అందరికీ అవగాహన కల్పించేందుకు హెరిటేజ్‌ వాక్‌, సెమినార్లు, ప్రచురణలు, వర్చువల్‌ కాన్ఫరెన్స్‌ నిర్వహిస్తున్నది. యువ పరిశోధకులు, విద్యార్థులు, ప్రభుత్వ, ప్రైవేట్‌ సంస్థలు, ప్రజాప్రతినిధులను ఇందులో భాగస్వాములను చేస్తున్నది. ■ '''ఇప్పటివరకు చేసిన ప్రధాన ప్రాజెక్టులు''': 1. కాకతీయ ప్రస్తుత వారసుడు, బస్తర్ మహారాజు కమల్ చంద్ర భంజ్ దేవ్ కాకతీయ గారిని 700 సంవత్సరాల అనంతరం వరంగల్ కు ఆహ్వానించి వారి రాక సందర్భంగా 777 చిత్రాలను 7- 7- 2021 నుండి ఏడు రోజుల పాటు హైదరాబాద్ లోని స్టేట్ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో ప్రదర్శించడం జరిగింది. 2. రామప్ప ఆలయానికి యునెస్కో గుర్తింపు దక్కిన సందర్భంగా ఆ కట్టడం చారిత్రిక, సాంస్కృతిక విశేషాలను నలుదిశలా చాటేందుకు హైదరాబాద్‌లోని రవీంద్రభారతిలో ‘ఏ సింఫనీ ఇన్‌ స్టోన్‌’ పేరిట 2021 అక్టోబరులో 100 రోజులపాటు ఫొటో ఎగ్జిబిషన్‌ నిర్వహించింది. 3. ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని బస్తర్‌ ప్రాంతంలో ఉన్న కాకతీయుల వారసులపై ఏండ్లపాటు పరిశోధన చేసిన టార్చ్‌ బృందం ప్రత్యేకంగా డాక్యుమెంటరీ రూపొందించింది. 4. తెలంగాణలోని కాకతీయుల ఆలయాలు, చారిత్రక కట్టడాలు, కోటలు, మెట్ల బావులు, శాసనాలు, శిల్పాలపై దసరా సందర్భంగా బస్తర్‌లో ఫొటో ఎగ్జిబిషన్‌ ఏర్పాటు చేసింది. రెండు లక్షల మందికి పైగా ఈ ఎగ్జిబిషన్‌కు వచ్చారు. 5. కాకతీయుల యుద్ధ నాట్యం పేరిణి ప్రదర్శనను టార్చ్‌ ఆధ్వర్యంలో బస్తర్‌లోని కాకతీయుల వారసుడు మహారాజా కమల్‌చంద్ర భంజ్‌దేవ్‌ కోటలో ఏర్పాటు చేయించింది. ఛత్తీస్‌గఢ్‌ గవర్నర్‌ అనసూయ, ముఖ్యమంత్రి భూపేష్‌ భగల్‌ ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథులుగా వచ్చారు. 6. దేశంలోనే అతిపెద్ద గిరిజన ఉత్సవంగా ప్రసిద్ధిగాంచిన మేడారం సమ్మక-సారలమ్మ జాతరకు విశ్వవ్యాప్త గుర్తింపు తేవాలనే ఆలోచనతో టార్చ్‌ బృందం ప్రత్యేకంగా డాక్యుమెంటరీ రూపొందించింది. 7. తెలంగాణతోపాటు ఛత్తీస్‌గఢ్‌, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్‌, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో టార్చ్‌ బృందం చేసిన పరిశోధనల్లో లభించిన వ్యాసాలు, పుస్తకాలు, శాసనాలు, ఫొటోలు, పెయింటింగ్‌లు, కళాఖండాల సమాచారాన్ని ఆధునిక టెక్నాలజీతో డిజిటలైజ్‌ చేస్తున్నది. ఈ సమాచారాన్ని వెబ్‌సైట్‌లో పొందుపరిచి విద్యార్థులు, ఉపాధ్యాయులు, పాత్రికేయులు, పరిశోధకులు, పురాతత్వ ఔత్సాహికులకు అందుబాటులో ఉండేలా ఏర్పాట్లు చేస్తున్నది. 8. ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న సమాచారంతో పోలిస్తే కాకతీయులకు సంబంధించి తెలియని చరిత్రే ఎక్కువ ఉంది. ఈ మేరకు అన్వేషణ కొనసాగిస్తున్న టార్చ్‌ బృందం, తమ పరిశోధనలో వెలుగులోకొచ్చిన సమాచారాన్ని డాక్యుమెంట్‌ రూపంలో భద్రపరిచి ముందుతరాలకు అందిస్తుంది. ప్రాజెక్ట్ పునర్జీవ పేరుతో శిథిల ఆలయాలు, ఆకారం చెదిరి రూపు కోల్పోయిన శిల్పాల గత రూపును గతంలో వందల ఏళ్ల క్రితం ఎలా ఉండేవో ఐకనోగ్రఫీ ప్రకారం పరిశోధించి పెన్సిల్ ఆర్ట్, [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] రూపంలో డాక్యుమెంట్ చేస్తున్నది. ఈ ప్రాజెక్ట్ లో భాగంగా అరవింద్, ఈమని శివ నాగి రెడ్డి (రిటైర్డ్ ఆర్కియాలజిస్ట్), ఏలూరి శేషబ్రహ్మం (ప్రముఖ కళాకారుడు), రఘువీర్ (స్తపతి) ; రక్షిత్ (చిత్రకారుడు) బృందంగా ఏర్పడి దాదాపు 100 పాడైపోయిన శిల్పాలను సేకరించి, స్కెచింగ్ చేసి, శిల్పాలకు పాత రూపాన్ని ప్రసాదిస్తున్నారు. 9. తెలంగాణ చరిత్ర, సంస్కృతి పై ప్రచురింపబడిన అరుదైన, విలువైన పుస్తకాలను సేకరించింది. ప్రత్యేక గ్రంథాలయ ఏర్పాటు కార్యక్రమం ప్రగతిలో ఉంది. 10. తెలంగాణలోని ములుగు జిల్లా కేంద్రానికి 20 కి.మీ.ల దూరంలో ఉన్న కొత్తూరు గ్రామానికి ఈశాన్యంలో ఉన్న దుర్గమారణ్యంలో దేవునిగుట్ట మీద రాతి ఇటుకలమీద చెక్కిన శిల్పాలతో కట్టిన గుడి ఉంది. ఇలాంటి నిర్మాణం భారతదేశ చరిత్రలోనే అరుదైంది, ఇంతవరకు దేశంలో ఎక్కడకూడా ఈ ఆలయాన్ని పోలిన నిర్మాణం లేదు. ఇంతటి చరిత్ర ప్రశస్తి పొందిన ఆలయం శిథిలావస్థకు చేరిన నేపథ్యంలో ఆలయాన్ని పూర్తి స్థాయిలో 360 డిగ్రీ, ఫోటో, వీడియో, ఆర్కిటెక్ డ్రాయింగ్స్ తో డాక్యుమెంట్ చేయించింది. ఈ గుడిని ఎందరికో పరిచయం చేస్తూ, విదేశీ పర్యాటకులు, చరిత్రకారులు దీన్ని దర్శించేలా చేసింది. 11. వరంగల్ జిల్లా విద్యా శాఖ రాష్ట్ర పర్యాటక, పురావస్తు శాఖల సమన్వయంతో ప్రపంచ పర్యాటక దినోత్సవం వరంగల్ కోట కేంద్రంగా నిర్వహించడం జరిగింది. ఇందులో భాగంగా హెరిటేజ్ వాక్ నిర్వహించింది. 12. చారిత్రక విశిష్టత కలిగిన ఆలయాలు, గుర్తింపుకు నోచుకుని కట్టడాల వైశిష్ట్యాన్ని బాహ్య ప్రపంచానికి తెలిపే ఉద్దేశంతో నిర్వహించే 'ది టెంపుల్ డాన్స్' సంస్థతో కలిసి పలు కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం జరిగింది. 13. వికీపీడియా అనుబంధ సంస్థ అయిన వికీమీడియా ఆధ్వర్యంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర పరిధిలో ఉన్న చారిత్రక కట్టడాలను అంతర్జాల వేదికగా అందుబాటులో ఉండేలా చేయడం కోసం సంస్థ వాలంటీర్స్ తో రవీంద్ర భారతి వేదికగా అవగాహన సదస్సు ఏర్పాటు చేసి దాదాపు 3000 పైగా చాయా చిత్రాలను సేకరించడం జరిగింది. 14. ఆహారపు అలవాట్లను కూడా మన సంస్కృతిలో ఒక భాగంగా భావించిన టార్చ్ విటమిన్ - B1 (థయమిన్) లోపం వల్ల కలుగుతున్న ప్రాణనష్టాన్ని గుర్తించి ఆ విటమిన్ ఆవశ్యకతను తెలియపరుస్తూ, ఆ విటమిన్ ను అందించే పోషకాహారపదార్థాలను సూచిస్తూ వీడియో రూపొందించి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడంలో తన వంతు కృషి జరిపింది. 15. Google maps వేదికగా తెలంగాణ చారిత్రక కట్టడాలకు ప్రాచుర్యం లభించే దిశగా 30,000 పైగా ఫోటోలను అప్లోడ్ చేయడం జరిగింది. వీటిని దాదాపు 7 కోట్ల మంది వీక్షించారు. 16. ఛత్తీస్ ఘడ్ రాష్ట్రంలోని బస్తర్ కేంద్రంగా 75 రోజుల పాటు జరిగే దసరా వేడుకలకు యునెస్కో గుర్తింపు కోసం జరుగుతున్న ప్రయత్నాల్లో భాగంగా అందుకు కావల్సిన ప్రాథమిక పరిశోధన వివరాలను సేకరించడం కోసం గత రెండు సంవత్సరాల కాలంలో అనేకమార్లు బృంద పర్యటనలు జరిపి సమాచార సేకరణ జరిపింది. 17. కళాశాల స్థాయిలో విద్యార్థులను చరిత్ర, సంస్కృతి పరిరక్షణలో భాగస్వామ్యం చేయాలన్న ఆలోచనతో రాష్ట్రం లోని పలు కళాశాలలతో కలిసి పనిచేయడం జరుగుతుంది.అందులో భాగంగా కొన్ని కళాశాలలతో MOU కుదుర్చుకోవడం, ఆయా కళాశాలలో గెస్ట్ లెక్చర్స్, ఫోటో ఎగ్జబిషన్స్, అవగాహన సదస్సులు ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది. 18. చరిత్ర మీద విద్యార్థులకు, యువతకు అవగాహన కల్పిస్తూ, వారసత్వ సంపదను పరిరక్షించుకునే దిశగా తమ వంతు ప్రయత్నాలు చేయమని ప్రోత్సహిస్తూ వరంగల్, హనుమకొండ మొదలగు ప్రదేశాల్లో వర్క్ షాప్ లు నిర్వహించింది. 19. సిద్దిపేట మొదలగు ప్రదేశాల్లో 'పురాతన నాణేల ప్రదర్శన'నిర్వహించింది. ఆయా నాణేల పట్ల విద్యార్థులకు విద్యార్థులకు అవగాహన కల్పించింది. 20. పరిష్కరించబడని కొన్ని పురాతన శాసనాలను enstampage చేయించింది. ఆ శాసనాల్లోని వివరాలను సేకరించింది. 21. చారిత్రక విషయాలను కొన్నింటిని PODCASTల రూపంలోకి మార్చి అందరికీ అందుబాటులోకి తెచ్చింది. 22. FACEBOOK, YOUTUBE, INSTAGRAM వంటి సోషల్ మీడియా వేదికల ద్వారా చరిత్ర, సంస్కృతికి సంబంధించిన పలు విషయాలను అందరికీ చేరవేయడంలో ముందంజలో ఉంది. 23. హనుమకొండలోని అగ్గలయ్య గుట్ట, వరంగల్ లోని మెట్లబావి వంటి పర్యాటక ప్రదేశాల పునరుద్ధరణ అవసరాన్ని ప్రభుత్వం దృష్టికి తీసుకువెళ్ళి, ఆయా ప్రదేశాల పునరుద్దరణలో ప్రభుత్వానికి తన వంతు సహకారాన్ని అందించింది. 24. పూర్వం వాడుకలో ఉండి ప్రస్తుతం అరుదైపోయిన పలు వాద్య పరికరాలను సేకరించి మ్యూజియాలకు అందించింది. 25. వస్తు ప్రదర్శనశాలల్లో ఉన్న అరుదైన వస్తువులను, శిల్పాలను ఎక్కువ కాలం పరిరక్షించడం అవసరమని గుర్తించి కొన్ని ప్రదర్శనశాలలకు గాజు బాక్స్ లను దానం చేసింది. 26. విద్యాసంస్థల్లోని చరిత్ర, కళా విభాగాలకు ఆయా విభాగాల్లోని సబ్జెక్ట్ లకు సంబంధించిన చిత్రాల ఫోటోఫ్రేమ్ లను అందించింది. 27. 'స్వచ్ఛ్ స్మారక్' పేరిట ఓ కార్యక్రమాన్ని పలుచోట్ల (వరంగల్ లోని రాతికోట, రామప్ప గుడి అనుబంధ ఆలయమైన గొల్ల గుడి, ముప్పారంలోని ముప్పిరినాథ ఆలయం మొదలగునవి) నిర్వహించింది. చారిత్రక కట్టడాలను, వాటి పరిసరాలను పరిశుభ్రంగా ఉంచడం దేశ పౌరులుగా మనందరి బాధ్యత అని ప్రజలకు అవగాహన కల్పిస్తూ ఈ కార్యక్రమం కొనసాగింది. ఈ కార్యక్రమానికి ఆయా ప్రాంతాల్లోని NSS బృందాలు సహకరించాయి. 28. ఇప్పగూడెంలోని తార విగ్రహం (రాష్ట్రకూటుల ఏలుబడికాలం 9వశతాబ్దం నాటిదని, వజ్రయాన బౌద్ధానికి చెందినదని ప్రఖ్యాత చరిత్రకారులు డా.ఈమని శివనాగిరెడ్డిగారు నిర్ధారించారు.) కు రక్షణ కల్పించి, మ్యూజియానికి తరలించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. అలాగే వరంగల్ లో అతి పొడవైన రాతి టబ్ ను గుర్తించి మ్యూజియానికి తరలించడంలో తోడ్పడింది. 29. ఉమ్మడి ఆదిలాబాద్, మహారాష్ట్రలోని కొన్ని ప్రాంతాలకు చెందిన రాజ్ గోండ్ గిరిజనులు జరుపుకునే సాంప్రదాయ పండుగ దండారి పండుగ. ఈ పండుగ విశేషాలన్నింటిని ఒక వీడియో డాక్యుమెంటరీగా రూపొందించింది. 30. ఛత్తీస్ గడ్ రాష్ట్రం లోని దంతెవాడ ప్రాంతంలో దంతేశ్వరీమాత గౌరవార్థం హోళీ పండుగ ముందు 'ఫాగున్ మడాయి' పేరిట పది రోజుల పాటు జరిగే పండుగ (బస్తర్‌లోని రాచరిక, ఆదివాసీ, ఆదివాసీయేతర సంప్రదాయాల సంగమాన్ని సూచిస్తుంది.) విశేషాలన్నింటిని ఒక వీడియో డాక్యుమెంటరీగా రూపొందించింది. 31. సాహిత్యం, మైక్రో ఆర్ట్, పెయింటింగ్, ఎంబ్రాయిడరీ, దారు శిల్పం, హస్తకళాఖండాలు... ఇలా విభిన్న కళారంగాల్లోని కళాకారులను ఒక జట్టుగా రూపొందించి, వారికి వ్యాపార మెళకువలు నేర్పుతూ జనబాహుళ్యంలోకి ఆ చారిత్రక, సాంస్కృతిక విశిష్టత గల కళాకృతులు చేరేలా చేస్తోంది. కళాభిరుచి గల ప్రజలకు కళాకారులకు మధ్య వారధిగా నిలుస్తోంది. 32. 2024 నవంబరులో చంద్రవెల్లి (పెద్దపల్లి జిల్లా, కంబంపల్లి మండలానికి చెందిన ప్రాంతం) లో సగం శిథిల స్థితిలో చెట్లు, ముళ్ళపొదలతో కప్పబడిపోయిన కాకతీయుల నాటి కట్టడాన్ని (శివాలయం) పునరుద్ధరించే ప్రయత్నంలో భాగంగా 'స్వచ్ఛ్ స్మారక్' పేరిట ఆ కట్టడాన్ని శుభ్రం చేసింది. వీడియో డాక్యుమెంట్ రూపొందించింది. ==ప్రచురించిన పుస్తకాలు== 1. నేను ప్రవీర్ - ఆదివాసీల దేవుణ్ణి (I Praveer God Of Adivasis ఆంగ్ల గ్రంథానికి తెలుగు అనువాదం) ==కార్యవర్గం== * గౌరవ అధ్యక్షులు: మహారాజా [[కమల్‌చంద్ర భంజ్‌దేవ్‌]] * సలహాదారులు: [[మామిడి హరికృష్ణ]] * అధ్యక్షులు: [[కట్టా శ్రీనివాస్]] * ఉపాధ్యక్షులు: [[అరుసం మధుసూదన్]] (మైమ్ మధు) * ప్రధాన కార్యదర్శి: [[పకిడె అరవింద్|పకిడె అర‌వింద్]] ఆర్య * సంయుక్త కార్యదర్శి: అజహర్ షేక్ * డిజిటల్ మీడియా: శ్రావణ్ కుమార్ * కోశాధికారి: నందకిషోర్ * కార్యనిర్వాహక సభ్యులు: శేష బ్రహ్మం, హనుమాద్రి శ్రీకాంత్, సముద్రాల సునీల్, వడిజె ప్రవీణ్ రావు, సామలేటి మహేష్, అజయ్ కుమార్, [[కార్తీక రాజు]] == బయటి లింకులు == * facebook పేజీ:https://www.facebook.com/Torchtelangana * instagram పేజీ: https://www.instagram.com/torch.in * X (twitter) పేజీ: https://x.com/TorchTelangana * youtube పేజీ: https://youtube.com/@torch-telangana ==మూలాలు== * నమస్తే తెలంగాణ దినపత్రికలో ప్రచురితమైన కథనం [https://www.ntnews.com/warangal-rural/warangal-rural-district-news-105-521479] * ఈనాడు దినపత్రికలో ప్రచురితమైన కథనం[https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/warangal-news/697/122075861] * ఈనాడు దినపత్రికలో ప్రచురితమైన కథనం [https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/medak-news/533/122174964] m78b1rx1myq4aos8dvx4ggwxo2d8q5m 1 348903 4955069 4898114 2026-09-09T03:12:42Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955069 wikitext text/x-wiki {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=25}} {{GA nominee|03:12, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} jahs8k3ebuwitm216tex0gkpi7y6pd2 1 350327 4955132 4911581 2026-09-09T04:08:32Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955132 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=27}} == పేరు == కామన్స్ లో వీరు పేజీ సోమేశ్వరరావు అని వున్నది. దయచేసి సరిచేయండి. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:47, 22 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} fl86v5c1zvnygkd01f43k1bz6qbct05 4955149 4955132 2026-09-09T04:43:43Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955149 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|24 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=27}} == పేరు == కామన్స్ లో వీరు పేజీ సోమేశ్వరరావు అని వున్నది. దయచేసి సరిచేయండి. [[వాడుకరి:Rajasekhar1961|Rajasekhar1961]] ([[వాడుకరి చర్చ:Rajasekhar1961|చర్చ]]) 12:47, 22 ఫిబ్రవరి 2025 (UTC) {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} 6u5zevum80z6r8eln4gwhyrv3fccfm4 1 352061 4955080 4954881 2026-09-09T04:04:45Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955080 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:04, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{GA nominee|11:07, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small>|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2023|వారం=12}} {{మీకు తెలుసా|28|2022}} aixnqllgcpucz8nlid45e2mbff4gha1 1 352827 4955095 4927181 2026-09-09T04:06:25Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955095 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=43}} {{మీకు తెలుసా|31|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} bdgrj7jsrsh0jn6qot9jpxryrsipb2k 4955190 4955095 2026-09-09T05:02:21Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955190 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|9 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2022|వారం=43}} {{మీకు తెలుసా|31|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} eb83iaj7tsjk1u306jo3be40dnh8hgc 1 359551 4955092 4949722 2026-09-09T04:06:12Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955092 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2023|వారం=26}} {{మూస:ఎర్రలింకుల సంస్కరణ ప్రాజెక్టులో భాగంగా సవరించిన పేజీ|new=yes}} {{మీకు తెలుసా|46|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} == మంచి వ్యాసం సమీక్ష == మంచి వ్యాసం మొదటి సమీక్ష నివేదికను [[#GA1|#GA1]] వద్ద చూడవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:21, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 00f9z5wbkg9zr7jlebcwn3vnw9zgtk1 4955184 4955092 2026-09-09T04:59:53Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955184 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|6 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2023|వారం=26}} {{మూస:ఎర్రలింకుల సంస్కరణ ప్రాజెక్టులో భాగంగా సవరించిన పేజీ|new=yes}} {{మీకు తెలుసా|46|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} == మంచి వ్యాసం సమీక్ష == మంచి వ్యాసం మొదటి సమీక్ష నివేదికను [[#GA1|#GA1]] వద్ద చూడవచ్చు.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 09:21, 1 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) r3essemqt4fxobel6u1n5kzjamh9n3m 0 368620 4955177 4935465 2026-09-09T04:59:11Z యర్రా రామారావు 28161 4955177 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = దిండిగల్ | other_name = ( దిండిమానగరం ) | official_name = తమిళనాడుకు హాలండ్ <br /> తాళాల నగరం | settlement_type = [[నగరం]] | image_skyline = Temple atop the Dindigul Fort.jpg | image_alt = | image_caption = దిండిగల్ కోటపై ఉన్న ఆలయం | nicknames = తమిళనాడుకు హాలండ్, తాళాల నగరం<br />బిర్యానీ నగరం, పూల నగరం | pushpin_map = India Tamil Nadu | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని తమిళనాడులో స్థానం | coordinates = {{coord|10.35|N|77.95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_type3 = మహానగరం | subdivision_type4 = విభాగం | subdivision_type5 = [[భారతదేశ పరిపాలనా విభాగాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Tamil Nadu Flag(INDIA).png}} [[తమిళనాడు]] | subdivision_name2 = [[దిండిగల్ జిల్లా|దిండిగల్]] | subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only --> | established_title = <!-- Established --> | established_date = క్రీస్తుపూర్వం 300 – క్రీస్తుశకం 300<ref>{{Cite news| url=https://www.oneindiaonline.com/history-of-dindigul-tamil-nadu-india.php#:~:text=Sangam%20Era%20(300%20BCE%E2%80%93300,prosperity%20of%20the%20Tamil%20kingdoms | newspaper=The Hindu | title=History of Dindigul}}</ref> | subdivision_name5 = [[పాండ్యనాడు]] | founder = | named_for = [[దిండిగల్ కోట]] | government_type = నగరపాలక సంస్థ | governing_body = [[దిండిగల్ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్|దిండిగల్ నగరపాలక సంస్థ]] | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = ఎస్.శరవణన్, IAS., | leader_title2 = నగరపాలక సంస్థ కమిషనర్ | leader_name2 = ఎస్.శివసుబ్రహ్మణ్యన్, B.Sc, BL., | leader_title3 = మేయర్ | leader_name3 = జె.ఇలామతి | leader_title4 = ఉప మేయర్ | leader_name4 = తిరు ఎస్.రాజప్ప | unit_pref = Metric | area_footnotes = <!--6266.67 --> | area_total_km2 = 46.9 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 268 | population_total = 207,327 | population_rank = [[జనాభా ప్రకారం తమిళనాడులోని నగరాల జాబితా|తమిళనాడులో 15వ స్థానం]] | population_density_km2 = auto | population_metro = 292,512 | population_blank1_title = మహానగర ర్యాంకు | population_blank1 = [[తమిళనాడులోని పట్టణ సముదాయాల జాబితా|తమిళనాడులో 11వ స్థానం]] | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_demonym = దిండిగల్టీ | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 624001 | area_code = +91-451 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TN-57 | website = [http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abus_municip.htm దిండిగల్ నగరపాలక సంస్థ] | demographics1_info1 = [[తమిళ భాష|తమిళం]]<br /> [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] }}'''దిండిగల్''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒక నగరం. ఇది [[దిండిగల్ జిల్లా|దిండిగల్ జిల్లాకు]] పరిపాలనా కేంద్రం. దిండిగల్ నగరం తమిళనాడు నైరుతి ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది ఒక ప్రాచీన నివాస ప్రాంతం. వివిధ కాలాల్లో దీనిని [[చేర రాజవంశం|చేరులు]], [[తొలి పాండ్య రాజ్యం|ప్రారంభ పాండ్యులు]], [[చోళులు]], [[పల్లవ వంశం]], [[పాండ్య రాజవంశం|తరువాతి పాండ్యులు]], [[మదురై సుల్తానేట్]], [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]], [[మధురై నాయక్ రాజవంశం|మదురై నాయక రాజవంశం]], [[మైసూరు రాజ్యం]], [[చందా సాహిబ్]], [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం|బ్రిటిష్]] పాలకులు పాలించారు. రాష్ట్రంలోని [[తమిళనాడులోని పట్టణ సముదాయాల జాబితా|పట్టణ సముదాయాలలో]] ఇది జనాభా పరంగా పెద్ద నగరాలలో 11వ నగరం . దిండిగల్‌లో అనేక చారిత్రక కట్టడాలు ఉన్నాయి. వాటిలో [[దిండిగల్ కోట]] అత్యంత ప్రముఖమైనది. దిండిగల్ రాష్ట్ర రాజధాని [[చెన్నై|చెన్నైకి]] నైరుతి దిశలో 420 కి.మీ, [[తిరుచిరాపల్లి|తిరుచిరాపల్లికి]] 100 కి.మీ, [[మదురై|మదురైకి]] 66 కి.మీ, [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరుకి]] 162 కి.మీ దూరంలో ఉంది. వస్త్ర పరిశ్రమకు పేరొందిన [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] నుండి 72 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ నగరం ప్రసిద్ధ తాళాల తయారీ, ప్రత్యేకమైన బిర్యానీకి ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web| last=Narayanan | first=Chitra | date=2023-02-19 | title=A biryani baron and the grains of ambition | url=https://www.thehindubusinessline.com/catalyst/a-biryani-baron-and-the-grains-of-ambition/article66528122.ece | access-date=2025-03-13 | website=BusinessLine | language=en}}</ref> ఇది వస్త్ర పరిశ్రమకు పేరొందిన నగరం.<ref>{{Cite web| date=2021-07-22 | title=Dindigul Saree Weaving- Research on Indian Tamil Nadu Handloom | url=https://gaatha.org/Craft-of-India/dindigul-saree-weaving/ | access-date=2021-07-28 | website=gaatha.org}}</ref> దిండిగల్ మునిసిపాలిటీని 19 ఫిబ్రవరి 2014 నుంచి [[నగరపాలక సంస్థ|నగరపాలక సంస్థగా]] ఉన్నతీకరించారు. ఆ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వును ముఖ్యమంత్రి [[జె. జయలలిత]] మునిసిపల్ చైర్మన్ వి. మరుదరాజ్‌కు అందజేశారు. దిండిగల్‌లోని పరిశ్రమలలో భద్రతా తాళాల తయారీ, తోలు శుద్ధి కర్మాగారాలు, వస్త్ర పరిశ్రమ, పరిపాలనా సేవలు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వ్యాపారం, బ్యాంకింగ్, వ్యవసాయ యంత్రాల తయారీ, విద్యా సేవలు ఉన్నాయి. దిండిగల్ నగరాన్ని నగరపాలక సంస్థగా ఉన్నతీకరించారు. నగరం {{convert|14.01|sqkm|sqmi|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. 2011లో దీని జనాభా 2,07,327. దిండిగల్ రహదారి, రైలుమార్గాల ద్వారా తమిళనాడులోని ఇతర ప్రాంతాలతో బాగా అనుసంధానించబడింది.<ref>{{Cite news| url=http://www.hindu.com/2010/02/15/stories/2010021550520200.htm | title=Tamil Nadu News : Dindigul District – A Profile | date=2010-02-15 | newspaper=The Hindu | access-date=2013-03-03 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110423/http://www.hindu.com/2010/02/15/stories/2010021550520200.htm | archive-date=2010-02-18}}</ref> తమిళనాడు 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం పట్టణ సముదాయం జనాభా 2,92,512. దిండిగల్‌లో 2,00,000 హెక్టార్ల సాగుభూమి ఉంది. వ్యవసాయం ఇప్పటికీ ఇక్కడి ప్రజల ప్రధాన వృత్తిగా కొనసాగుతోంది. [[పళని]], [[సిరుమలై]] కొండల మధ్య ఉన్న దిండిగల్‌లో 85 హెక్టార్ల రిజర్వు అటవీ ప్రాంతం ఉంది.<ref name="heady">{{Cite news| url=http://www.hindu.com/2008/05/31/stories/2008053150670200.htm | title=Tamil Nadu News : A heady mix of all, for all | date=2008-05-31 | newspaper=The Hindu | access-date=2013-03-03 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110623183228/http://www.hindu.com/2008/05/31/stories/2008053150670200.htm | archive-date=2011-06-23}}</ref> [[తమిళనాడులోని అమృత్ స్మార్ట్ సిటీల జాబితా]] లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసిన కొన్ని పట్టణాలు, నగరాలలో దిండిగల్ ఒకటి. దీనికి అమృత్ పథకాల కింద అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు.<ref>{{Cite web| title=Tufidco | url=http://tufidco.in/amrut.aspx | website=Tufidco.in}}</ref> ఈ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను తమిళనాడు ప్రభుత్వం పర్యవేక్షిస్తుంది.<ref>{{Cite web | title=Directorate of Town and Country Planning, Government of Tamil Nadu | url=https://tcp.tn.gov.in/amrutscheme | website=Tcp.tn.gov.in | access-date=2026-08-09 | archive-date=2023-12-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231220210400/https://tcp.tn.gov.in/amrutscheme | url-status=dead }}</ref> == పదవ్యుత్పత్తి == [[శైవం|శైవ]] కవి [[తిరునావుక్కరసర్]] ఈ నగరాన్ని సందర్శించి, తన ''[[తేవారం]]''లో దిండిగల్ గురించి ప్రస్తావించాడు. కవి పళుపటై చొక్కనాథర్ రచించిన "పద్మగిరి నాథర్ తెండ్రాల్ విదు తూత్తు" గ్రంథంలో కూడా దిండిగల్ ప్రస్తాన ఉంది. తరువాత [[యు. వి. స్వామినాథ అయ్యర్]] (1855–1942) పై గ్రంథానికి రాసిన ముందుమాటలో ఈ విషయాన్ని పేర్కొన్నారు. దిండిగల్‌ను మొదట '''తిండిచారం''' అని పిలిచేవారని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref name="history" /> ప్రజలలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న అభిప్రాయం ప్రకారం, నగరం పేరు తమిళ పదాలైన ''తిండు'' (దిండు), ''కల్'' (రాయి) కలయిక నుంచి ఏర్పడింది. ఇది నగరంలో ఉన్న బోసిన కొండను సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web| date=2025-03-09 | title=Dindigul {{!}} Temple Town, Hill Station, Textile Hub {{!}} Britannica | url=https://www.britannica.com/place/Dindigul | access-date=2025-03-13 | website=Britannica.com | language=en}}</ref> == చరిత్ర == {{Multiple image | caption_align = center | header_align = center | align = left | total_width = 250 | width1 = 1587 | height1 = 1271 | width2 = 1818 | height2 = 1214 | direction = vertical | image1 = 24Dindigul.jpg | image2 = Dindigul Fort.jpg | footer = 1913లోని ఆలయం, ఆధునిక కాలంలోని ఆలయ చిత్రాలు }} దిండిగల్ చరిత్ర నగరానికి సమీపంలోని ఒక చిన్న రాతి కొండపై ఉన్న [[దిండిగల్ కోట]] చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది. ప్రాచీన [[తమిళకం|తమిళకంలోని]] ''మూవేందర్లు'' అయిన [[పాండ్యులు]], [[చేర రాజవంశం|చేరులు]], [[చోళులు]] పాలించిన ప్రాంతాల సరిహద్దులో దిండిగల్ ఉండేది. చేర రాజు ధర్మబాలన్ అభిరామి, పద్మగిరినాథర్ దేవాలయాలను నిర్మించినట్లు భావిస్తారు. ప్రాచీన తమిళ గ్రంథమైన ''[[సిలప్పదికారం|శిలప్పదికారం]]''లో, రాజధాని మదురైగా ఉన్న పాండ్య రాజ్యానికి దిండిగల్ ఉత్తర సరిహద్దుగా పేర్కొనబడింది.<ref>{{Cite news| url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/malaikottai-in-dindigul-a-cauldron-of-rebellions-for-two-millennia/article67707490.ece#:~:text=Silappathikaram,%20the%20Tamil%20epic%20written%20around%20the,the%20Pandyas,%20the%20Cheras%20and%20the%20Cholas. | title=Malaikottai in Dindigul, a cauldron of rebellions for two millennia | last=Rose | first=Beulah | date=2024-01-04 | website=The Hindu | access-date=2025-03-13 | language=en-IN | issn=0971-751X}}</ref> చరిత్రకారుడు [[స్ట్రాబో]] తన క్రీస్తుపూర్వం 20వ సంవత్సరానికి చెందిన రచనలో ఈ నగరం గురించి ప్రస్తావించాడు. అదే కాలానికి చెందిన ప్రముఖ చరిత్రకారుడు [[ప్లిని ది యంగర్|ప్లిని]] కూడా తన రచనలలో పాండ్య రాజు గురించి వివరించాడు.<ref name="history">{{Cite web| date=2011 | title=Historical moments | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abcity_Historical%20Moments.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20090729054103/http://municipality.tn.gov.in/Dindigul/abcity_Historical%20Moments.htm | archive-date=2009-07-29 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> సా.శ. 1వ శతాబ్దంలో చోళ రాజు [[కరికాల చోళుడు]] పాండ్య రాజ్యాన్ని జయించడంతో దిండిగల్ చోళుల పాలనలోకి వచ్చింది. 6వ శతాబ్దంలో [[పల్లవులు]] దక్షిణ భారతదేశంలోని ఎక్కువ ప్రాంతాలతో పాటు దిండిగల్‌ను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. సా.శ. 8వ శతాబ్దం వరకు పల్లవులు పాలించారు. ఆ తరువాత చోళులు దిండిగల్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] దక్షిణ భారతదేశంపై దండయాత్రలు చేసిన సమయంలో దిండిగల్‌పై దాడి జరగలేదు. తరువాత ఈ నగరం విజయనగర సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది. విజయనగర సైన్యాధ్యక్షుడు [[కుమార కంపణ|కంపణ ఉడయార్]] [[మదురై సుల్తానేట్]] ఆధీనంలో ఉన్న [[మదురై]]<nowiki/>ని స్వాధీనం చేసుకునే యుద్ధంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు. 1559లో నాయకులు శక్తివంతులయ్యారు. వారి రాజ్యానికి ఉత్తరాన దిండిగల్ సరిహద్దుగా ఉండేది. 1563లో రాజు [[విశ్వనాథ నాయకుడు]] మరణించిన తరువాత, ముత్తుకృష్ణ నాయకుడు 1602లో ఒక రాజ్యానికి రాజయ్యాడు. అతను 1605లో బలమైన కొండకోటను నిర్మించాడు. కొండ దిగువన కూడా ఒక కోటను నిర్మించాడు. ముత్తువీరప్ప నాయకుడు, తిరుమలై నాయకుడు ముత్తుకృష్ణ నాయకుడి తరువాత పాలించారు. తిరుమలై నాయకుడి మదురై నాయకుల పాలనలో దిండిగల్ మరోసారి ప్రాముఖ్యత పొందింది. అతని తరువాత వచ్చిన వారసులు విఫలమైనప్పుడు, [[రాణీ మంగమ్మ|రాణి మంగమ్మాళ్]] ఈ ప్రాంతానికి పాలకురాలైంది. ఆమె సమర్థవంతంగా పాలించింది.<ref name="history" /> [[దస్త్రం:Dindigul_Fort5.JPG|thumb|250x250px|కోటలోని ఆలయ చిత్రం]] 1736లో [[కర్ణాటక సుల్తానేట్]] నవాబు, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్ సామ్రాజ్య]] ప్రతినిధి [[చందా సాహిబ్]], వంగారు నాయకుడి నుంచి అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1742లో వెంకటరాయర్ నాయకత్వంలోని మైసూరు సైన్యం దిండిగల్‌ను జయించింది. అతను మైసూరు మహారాజు ప్రతినిధిగా దిండిగల్‌ను పాలించాడు. అతని పాలనలో 18 పాళయాలు ఉండేవి. పాళయం అంటే కొన్ని గ్రామాలతో కూడిన చిన్న ప్రాంతం. ఈ పాళయాలన్నీ దిండిగల్ సీమై (జిల్లా) పరిధిలో ఉండేవి. దిండిగల్ దానికి రాజధానిగా ఉండేది. ఈ పాళయాలు స్వతంత్రంగా ఉండాలని కోరుకుని, వెంకటరాయర్‌కు పన్నులు చెల్లించడానికి నిరాకరించాయి.<ref name="history" /><ref>[[దిండిగల్#Nelson | Nelson]] 1989, p. 258</ref> 1748లో వెంకటరాయర్ స్థానంలో వెంకటప్పను ఆ ప్రాంత గవర్నర్‌గా నియమించారు. అయితే అతను కూడా పరిస్థితిని చక్కదిద్దడంలో విఫలమయ్యాడు. 1755లో మహారాజు పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి [[హైదర్ అలీ|హైదర్ అలీని]] దిండిగల్‌కు పంపాడు. తరువాత హైదర్ అలీ మైసూరు మహారాజుగా మారాడు. 1777లో అతను పుర్షణ మీర్‌సాహెబ్‌ను దిండిగల్ గవర్నర్‌గా నియమించాడు. మీర్‌సాహెబ్ కోటను, దాని చుట్టూ ఉన్న సైనిక స్థావరాన్ని బలోపేతం చేశాడు. అతని భార్య అమీర్-ఉన్-నిషా-బేగం ప్రసవ సమయంలో మరణించింది. ఆమె సమాధిని ఇప్పుడు బేగంబూర్ అని పిలుస్తారు. 1783లో కెప్టెన్ లాంగ్ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్ సైన్యం దిండిగల్‌ను ఆక్రమించింది. 1784లో మైసూరు, బ్రిటిష్ సైన్యం మధ్య జరిగిన ఒప్పందం తరువాత, దిండిగల్ మైసూరు ప్రావిన్సుకు తిరిగి అప్పగించబడింది. 1788లో హైదర్ అలీ కుమారుడు [[టిప్పు సుల్తాన్]] దిండిగల్ రాజుగా పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు.<ref name="history" /><ref name="Nelson-p268-293">[[దిండిగల్#Nelson | Nelson]] 1989, pp. 286-93</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC&q=history+of+dindigul&pg=PA68 | title=History of Tipu Sultan | last=Hasan | first=Mohibbul | publisher=Aakar Books | date=2005 | isbn=81-87879-57-2 | pages=68–69}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=YyBOAAAAMAAJ&q=history+of+dindigul&pg=PA222 | title=A comprehensive history of India, civil, military and social, from the first landing of the English to the suppression of the Sepoy revolt:including an outline of the early history of Hindoostan, Volume 2 | last=Beveridge | first=Henry | publisher=Blackie and son | date=1867 | pages=222–24}}</ref> 1790లో మైసూరు మూడవ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటిష్ సైన్యానికి చెందిన జేమ్స్ స్టీవర్ట్ మళ్లీ దిండిగల్‌ను జయించాడు. 1792లో కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం టిప్పు దిండిగల్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించాడు. 1798లో బ్రిటిష్ సైన్యం కొండకోటను ఫిరంగులతో బలోపేతం చేసి, ప్రతి మూలలో గస్తీ గదులను నిర్మించింది. స్టాటెన్ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్ సైన్యం 1798 నుంచి 1859 వరకు దిండిగల్ కోటలో ఉండేది. తరువాత మదురైని బ్రిటిష్ సైన్యానికి ప్రధాన కేంద్రంగా చేశారు. దిండిగల్‌ను దానికి తాలూకాగా అనుసంధానించారు. 1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం లభించే వరకు దిండిగల్ బ్రిటిష్ పాలనలో ఉంది.<ref name="history" /><ref name="Nelson-p268-293" /> ఇటీవలి కాలంలో నగరం కొత్త అభివృద్ధిని సాధిస్తోంది. చెన్నై సిల్క్స్, అన్‌లిమిటెడ్, జోస్ అలుక్కాస్, తనిష్క్ వంటి కొత్త సంస్థలు ఇక్కడ తమ శాఖలను ప్రారంభిస్తున్నాయి.<ref name="urbaninfra" /> == భౌగోళికం == [[దస్త్రం:Dindigul1.JPG|thumb|250x250px|దిండిగల్ కోట నుండి కనిపించే దిండిగల్‌లోని ఒక సరస్సు, వరి పొలాల దృశ్యం]] దిండిగల్ {{Coord|10.35|N|77.95|E|}} వద్ద ఉంది. ఇది సముద్రమట్టానికి 265 మీ (869 అడుగులు) సగటు ఎత్తులో ఉంది. ఈ పట్టణం [[దిండిగల్ జిల్లా]]<nowiki/>లో, చెన్నై నుండి 420 కిమీ (260 మైళ్ళు) తిరుచిరాపల్లికి నైరుతి దిశలో 100 కిమీ (62 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. [[సిరుమలై]] కొండల దిగువన దిండిగల్ ఉంది. స్థలాకృతి సాదాగా, కొండగా ఉంటుంది, వైవిధ్యం ఫలితంగా వాతావరణ మార్పులకు దారి తీస్తుంది. పట్టణంలో, చుట్టుపక్కల గుర్తించదగిన ఖనిజ వనరులు అందుబాటులో లేవు. వేసవి కాలం మార్చి నుండి జూలై వరకు ఉంటుంది, డిసెంబరు నుండి జనవరి వరకు శీతాకాలం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రత {{convert|26|°C|°F}} నుండి కనిష్టంగా, {{convert|20|°C|°F}} వరకు గరిష్టంగా శీతాకాలంలో దిండిగల్ సంవత్సరానికి సగటున {{convert|812| mm|in|abbr=on}} వర్షపాతం పొందుతుంది.నైరుతి రుతుపవనాలు, జూన్‌లో ప్రారంభమై ఆగస్టు వరకు కొనసాగుతాయి, తక్కువ వర్షపాతం నమోదవుతుంది.అక్టోబరు, నవంబరు, డిసెంబరు నెలల్లో ఈశాన్య రుతుపవనాల సమయంలో అత్యధిక వర్షపాతం పొందుతుంది.<ref name="about">{{Cite web| date=2011 | title=About city | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abcity_city.htm | url-status=deviated| archive-url=https://web.archive.org/web/20090516191211/http://municipality.tn.gov.in/Dindigul/abcity_city.htm | archive-date=2009-05-16 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref>ఇది {{Convert|14.01|sqkm|sqmi|abbr=on}} విస్తరించి ఉంది. దిండిగల్ వాతావరణ పరిస్థితులు తోటల పెంపకానికి, వివిధ రకాల పుష్పాల సాగుకు అనుకూలమైనవి.పువ్వులు కాకుండా, దిండిగల్ నారింజ, పైనాపిల్, జామ, ఉల్లిపాయలు వంటి కూరగాయలు, పొగాకు, యూకలిప్టస్, కాఫీ వంటి ఇతర ఆహారేతర పంటలను ఉత్పత్తి చేయడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="gaatha.org">{{Cite web| date=2021-07-22 | title=Dindigul Saree Weaving- Research on Indian Tamil Nadu Handloom | url=https://gaatha.org/Craft-of-India/dindigul-saree-weaving/ | access-date=2021-07-29 | website=gaatha.org}}</ref><ref>{{Cite web| date=2021-07-22 | title=Dindigul Saree Weaving- Research on Indian Tamil Nadu Handloom | url=https://gaatha.org/Craft-of-India/dindigul-saree-weaving/ | access-date=2021-07-29 | website=gaatha.org | language=en-US}}</ref> == గణాంకాలు == {{bar box|title=మతాలవారిగా దిండిగల్ నగర జనాభా (2011)|titlebar=#ddd|left1=మతం|right1=శాతం (%)|float=left|bars={{bar percent|[[హిందూ]]|Orange|69.11}}{{bar percent|[[క్రైస్తవులు]]|Blue|16.59}}{{bar percent|[[ఇస్లాం]]|Green|14.17}}{{bar percent|[[సిక్కులు]]|darkkhaki|0.02}}{{bar percent|[[బౌద్ధులు]]|yellow|0.02}}{{bar percent|[[జైనులు]]|pink|0.01}}{{bar percent|ఇతరులు|grey|0.1}}}}[[2027 భారత జనాభా లెక్కలు|2011 జనాభా లెక్కల]] ప్రకారం, దిండిగల్ జనాభా 207,327. ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,012 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. ఇది జాతీయ సగటు 929 కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref>{{Cite web| date=2013 | title=Census Info 2011 Final population totals | url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html | access-date=26 January 2014 | publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు మొత్తం 19,603 మంది కాగా, వారిలో 10,126 మంది పురుషులు, 9,477 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] జనాభాలో వరుసగా 7.58% , 0.07%గా ఉన్నాయి. నగరంలో సగటు అక్షరాస్యత 81.69% కాగా, జాతీయ సగటు 72.99%గా ఉంది. నగరంలో మొత్తం 53,573 కుటుంబాలు ఉన్నాయి. మొత్తం 77,813 మంది కార్మికులు ఉన్నారు. వీరిలో 387 మంది సాగుదారులు, 366 మంది ప్రధాన వ్యవసాయ కార్మికులు, 5,328 మంది గృహ పరిశ్రమలలో పనిచేసేవారు, 68,163 మంది ఇతర కార్మికులు, 3,569 మంది ఉపాంత కార్మికులు ఉన్నారు. ఉపాంత కార్మికుల్లో 46 మంది ఉపాంత సాగుదారులు, 176 మంది ఉపాంత వ్యవసాయ కార్మికులు, 187 మంది గృహ పరిశ్రమల్లో పనిచేసే ఉపాంత కార్మికులు, 3,160 మంది ఇతర ఉపాంత కార్మికులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web| date=2013 | title=Census Info 2011 Final population totals - Dindigul | url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=690848 | access-date=26 January 2014 | publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> 2011 మతపరమైన జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దిండిగల్ జనాభాలో 69.11% [[హిందూమతం|హిందువులు]], 14.17% [[ఇస్లాం|ముస్లింలు]], 16.59% [[క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవులు]], 0.02% [[సిక్కు మతం|సిక్కులు]], 0.02% [[బౌద్ధమతం|బౌద్ధులు]], 0.01% [[జైనమతం|జైనులు]] కాగా, 0.1% మంది ఇతర మతాలను అనుసరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Population By Religious Community - Tamil Nadu | url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html | access-date=13 September 2015 | publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India | format=XLS}}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల తాత్కాలిక జనాభా గణాంకాల ప్రకారం, దిండిగల్ పట్టణ సముదాయం జనాభా 292,132. ఇందులో 145,438 మంది పురుషులు, 146,694 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. పట్టణం జనాభాలో లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,009 మంది స్త్రీలు కాగా, బాలల లింగ నిష్పత్తి 964గా ఉంది. దిండిగల్ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 89.1% కాగా, పురుషుల అక్షరాస్యత 93.41%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 84.83%గా ఉంది. పట్టణ జనాభాలో ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు మొత్తం 26,169 మంది ఉన్నారు.<ref>{{Cite web| title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | access-date=29 December 2012 | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | page=12}}</ref> 2001 నాటికి పట్టణంలో 15 మురికివాడలను గుర్తించారు. ఈ మురికివాడల్లో 16,841 కుటుంబాలలో మొత్తం 85,235 మంది నివసించారు. 1991–2001 కాలంలో మురికివాడల జనాభా 16 శాతం నుండి 43 శాతానికి పెరిగింది. పట్టణం జనాభా వృద్ధి రేటు 1970లలో 28 శాతం నుండి 40 శాతం వరకు ఉండగా, 1980లలో 11 శాతానికి, ఆ తరువాత 8 శాతానికి తగ్గింది.<ref>[[దిండిగల్#urban | Urban Infrastructure Report]] 2008, p. 8</ref> నగరం 14.01 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నగర జనాభా సాంద్రత హెక్టారుకు 153 మంది కాగా, 1971లో చదరపు కిలోమీటరుకు 2,218 మంది ఉండేవారు. కేంద్ర ప్రాంతాలు , ప్రధాన రహదారుల వెంట జనాభా సాంద్రత ఎక్కువగా ఉంది. పట్టణ జనాభాలో [[హిందూమతం|హిందువులు]] మెజారిటీగా ఉండగా, తరువాత [[ఇస్లాం|ముస్లింలు]], [[క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవులు]] ఉన్నారు. నగరంలో ప్రధానంగా [[తమిళ భాష]] మాట్లాడుతారు. అయితే [[ఆంగ్ల భాష]] వినియోగం కూడా సాపేక్షంగా ఎక్కువగా ఉంది. చాలా విద్యాసంస్థలు , సేవా రంగంలోని కార్యాలయాల్లో ఆంగ్లం బోధనా మాధ్యమంగా ఉంది.<ref>[[దిండిగల్#urban | Urban Infrastructure Report]] 2008, p. 4</ref> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[దస్త్రం:Dindigul2.JPG|thumb|250x250px|దిండిగల్ కోట నుండి కనిపించే నగర కేంద్ర దృశ్యం]] 2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దిండిగల్ పట్టణంలో పట్టణ శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్య రేటు 35.24 శాతంగా ఉంది. జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉన్న దిండిగల్‌లో ప్రాథమిక రంగంలో తగ్గుదలతో పాటు ద్వితీయ , తృతీయ రంగాల్లో వృద్ధి నమోదైంది. నగరంలో పారిశ్రామిక వాడలు, చేనేత, వాణిజ్యం , వ్యాపార కార్యకలాపాలు ప్రధాన ఉపాధి వనరులుగా ఉన్నాయి. శ్రామిక శక్తిలో సుమారు 90 శాతం మంది తృతీయ రంగంలో పనిచేస్తున్నారు. మొత్తం జిల్లాలో కేవలం రెండు పారిశ్రామిక వాడలు ఉండగా, వాటిలో ఒకటి నగరంలో ఉంది. [[ఒడ్డంచత్రం]] దిండిగల్ జిల్లాలోని ముఖ్యమైన పట్టణాలలో ఒకటి. ఒడ్డంచత్రం కూరగాయల మార్కెట్ (గాంధీ మార్కెట్ అని కూడా పిలుస్తారు) తమిళనాడులో అతిపెద్ద కూరగాయల మార్కెట్. 2001 నాటికి, పట్టణంలో సుమారు 60 చర్మశుద్ధి కర్మాగారాలు, 165 తాళాల తయారీ యూనిట్లు , పెద్ద సంఖ్యలో పత్తి నూలు వడికే మిల్లులు ఉన్నాయి.<ref>[[దిండిగల్#urban | Urban Infrastructure Report]] 2008, pp. 7-9</ref> [[తాళం (భద్రతా పరికరం)|తాళాలు]] , [[ఉక్కు]] భద్రపెట్టెలను దిండిగల్‌లో తయారు చేస్తున్నారు. ఇవి సహకార రంగంలో నిర్వహించబడుతున్నాయి. దిండిగల్‌లో తయారయ్యే తాళాలు జాతీయ , అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో విక్రయించబడుతున్నాయి. తాళాల నాణ్యతకు దిండిగల్ భారతదేశం అంతటా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web| last1=Thiagarajan | first1=Kamala | date=21 February 2020 | title=The Devilishly Difficult Locks of Dindigul | url=https://www.atlasobscura.com/articles/locks-dindigul-india | access-date=9 January 2021 | website=Atlas Obscura}}</ref> దిండిగల్ తాళాలకు 30 ఆగస్టు 2019న [[భౌగోళిక గుర్తింపు]] (GI) లభించింది.<ref>{{Cite web| last=S | first=Meghna | date=30 August 2019 | title=Kandangi saree and Dindigul lock get GI tag | url=https://maharashtranews.com/en/2019/featured/6895/GI-tag-Kandangi-Sari-Dindigul-locks-tamilnadu-handwoven-sarees-lock-city-geographical-indication.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20190830110236/https://maharashtranews.com/en/2019/featured/6895/GI-tag-Kandangi-Sari-Dindigul-locks-tamilnadu-handwoven-sarees-lock-city-geographical-indication.htm | archive-date=30 August 2019 | access-date=30 August 2019 | website=Maharashtra News}}</ref> ఆధునిక కాలంలో తాళాల పరిశ్రమలో కొంత క్షీణత కనిపిస్తోంది. అదే సమయంలో తోలు, చేనేత , వ్యవసాయ ఆధారిత ఇతర పరిశ్రమలు ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నాయి. దిండిగల్‌లో పట్టు, మస్లిన్ , దుప్పట్ల తయారీ సాధారణంగా జరుగుతుంది. [[కోయంబత్తూరు]] తరువాత, రాష్ట్రంలో రెండవ అతిపెద్ద వస్త్ర నూలు వడికే సామర్థ్యం కలిగిన నగరం దిండిగల్. చిన్నాలపట్టి పట్టు అనే పట్టు చీరల బ్రాండ్ నగరానికి 11 కి.మీ దూరంలో ఉన్న చిన్నాలపట్టిలో తయారవుతుంది. ఈ ప్రాంతంలోని వాతావరణ పరిస్థితులు ఉద్యాన పంటలు , వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. మొత్తం జిల్లాలో కాఫీ, పుష్పాలు, పొగాకు , యూకలిప్టస్ వంటి ఆహారేతర పంటలను పండిస్తారు. నారింజ, అనాసపండు, సపోటా , జామ వంటి పండ్లతో పాటు ఉల్లిపాయ వంటి కూరగాయల టోకు వ్యాపారానికి దిండిగల్ ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో]] దిండిగల్ పొగాకు వ్యాపారం , సిగార్ల తయారీకి ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండేది.<ref>{{Cite EB1911 | wstitle=Dindigul | volume=8 | page=275}}</ref> [[విన్స్టన్ చర్చిల్]] కు ఇష్టమైన ''చురుట్'' , ''లైట్ ఆఫ్ ఏషియా'' అనే సిగార్ దిండిగల్‌లో తయారయ్యేది. దిండిగల్ నివాసులకు పొగాకు పరిశ్రమ ప్రధాన ఉపాధి వనరులలో ఒకటి. కేంద్ర ప్రభుత్వం వేడసందూరులో పొగాకు పరిశోధనా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఇది భారతదేశంలోని రెండు పొగాకు పరిశోధనా కేంద్రాలలో ఒకటి; మరొకటి [[రాజమండ్రి|రాజమండ్రిలో]] ఉంది. ఆధునిక కాలంలో దిండిగల్ రాష్ట్రంలో నమలే పొగాకు , సువాసనగల వక్కల అతిపెద్ద వ్యాపార కేంద్రంగా ఉంది. అంగు విలాస్, రోజా సుపారీ వంటి ప్రసిద్ధ సువాసనగల నమలే పొగాకు బ్రాండ్లు నగరం నుండి కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తూ రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు, రాష్ట్రం వెలుపల ప్రాంతాలకు తమ ఉత్పత్తులను పంపిణీ చేస్తున్నాయి. దిండిగల్, రాష్ట్రంలోని ప్రముఖ తోలు ఉత్పత్తిదారులు , సరఫరాదారులలో ఒకటిగా కూడా ఉంది. == మునిసిపల్ పరిపాలన, రాజకీయాలు == 1866 నవంబరు 1న దిండిగల్ మునిసిపాలిటీగా ఏర్పడింది.<ref name="history" /> 1988లో దీనిని ప్రత్యేక శ్రేణి మునిసిపాలిటీగా ఉన్నతీకరించారు. మొత్తం మునిసిపాలిటీ ప్రాంతం మునిసిపాలిటీ పరిధిలోకి చేర్చబడింది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=About Municipality | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abus_municip.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120916010849/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abus_municip.htm | archive-date=16 September 2012 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality | df=dmy-all}}</ref> 2013 ఏప్రిల్ 10 న మునిసిపాలిటీని నగరపాలక సంస్థగా ఉన్నతీకరించనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news| url=http://m.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-thanjavur-to-be-upgraded-as-corporations/article4603121.ece/?maneref=http://www.google.co.in/search?q=thanjavur&hl=en&safe=off&source=lnms&tbm=nws&sa=X&ei=4VhqUYHQDYWKrgentIDAAQ&ved=0CAoQ_AUoAw | title=Thanjavur Corporation | newspaper=The Hindu | access-date=2013-04-14 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131020212927/http://m.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-thanjavur-to-be-upgraded-as-corporations/article4603121.ece/?maneref=http%3A%2F%2Fwww.google.co.in%2Fsearch%3Fq%3Dthanjavur%26hl%3Den%26safe%3Doff%26source%3Dlnms%26tbm%3Dnws%26sa%3DX%26ei%3D4VhqUYHQDYWKrgentIDAAQ%26ved%3D0CAoQ_AUoAw | archive-date=2013-10-20 | date=2013}}</ref><ref name="Thanjavur to be upgraded as City Municipal Corporations">{{Cite web| date=2013 | title=Thanjavur to be upgraded as City Municipal Corporations | url=http://www.deccanchronicle.com/130411/news-current-affairs/article/thanjavur-dindigul-made-corporations | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130414232718/http://www.deccanchronicle.com/130411/news-current-affairs/article/thanjavur-dindigul-made-corporations | archive-date=2013-04-14 | access-date=2013-04-11 | publisher=Deccan Chronicle}}</ref> 2014 ఫిబ్రవరి 19 న [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి]] [[జె. జయలలిత]] దిండిగల్ మునిసిపాలిటీని తక్షణమే నగరపాలక సంస్థగా ఉన్నతీకరిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఈ మేరకు జారీ చేసిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వును మునిసిపల్ చైర్మన్ జి. మరుదరాజ్‌కు అందజేశారు.<ref name="corp">{{Cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-becomes-corporation/article5708841.ece | title=Dindigul becomes Corporation | date=20 February 2014 | newspaper=The Hindu | access-date=20 February 2014 | location=Dindigul}}</ref> దిండిగల్ మునిసిపాలిటీలో 48 వార్డులు ఉండేవి. ప్రతి వార్డుకు ఒక ఎన్నికైన కౌన్సిలర్ ఉండేవాడు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=About the municipality | url=http://municipality.tn.gov.in/Dindigul/abs_municipality.htm | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}{{dead link | date=December 2016 | bot=InternetArchiveBot | fix-attempted=yes}}</ref> మునిసిపాలిటీ విధులు ఆరు విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి: సాధారణ పరిపాలన, సిబ్బంది, ఇంజనీరింగ్, రెవెన్యూ, ప్రజారోగ్యం, నగర ప్రణాళిక, సమాచార సాంకేతిక పరిజ్ఞానం (ఐటీ). ఈ విభాగాలన్నీ కార్యనిర్వాహక అధిపతి అయిన మునిసిపల్ కమిషనర్ నియంత్రణలో ఉంటాయి.<ref>{{Cite web| date=2006 | title=Commissionerate of Municipal Administration | url=http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20121106103849/http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm | archive-date=2012-11-06 | access-date=2012-12-29 | publisher=Commissionerate of Municipal Administration}}</ref> శాసనాధికారాలు 48 మంది సభ్యులతో కూడిన సంస్థలో ఉంటాయి. ప్రతి వార్డు నుంచి ఒక సభ్యుడు ఎన్నికవుతాడు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Councillors of municipality | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/who_councilors.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140225120411/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/who_councilors.htm | archive-date=2014-02-25 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> ఈ శాసన సంస్థకు ఎన్నికైన చైర్‌పర్సన్ నాయకత్వం వహిస్తారు. ఆయనకు డిప్యూటీ చైర్‌పర్సన్ సహకరిస్తారు.<ref>{{Cite news| title=Economic and political weekly, Volume 30 | publisher=Sameeksha Trust | date=1995 | pages=2396}}</ref> దిండిగల్ [[దిండిగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోకి వస్తుంది. ఈ నియోజకవర్గం నుంచి ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకు ఒకసారి [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభకు]] ఒక సభ్యుడు ఎన్నికవుతాడు.<ref>{{Cite web| date=2010 | title=List of Assembly Constituencies | url=[http://www.assembly.tn.gov.in/Const_map/map.htm](http://www.assembly.tn.gov.in/Const_map/map.htm) | url-status=dead| archive-url=[https://web.archive.org/web/20120614070155/http://www.assembly.tn.gov.in/const_map/map.htm](https://web.archive.org/web/20120614070155/http://www.assembly.tn.gov.in/const_map/map.htm) | archive-date=2012-06-14 | access-date=2012-12-28 | website=Tamil Nadu | publisher=Tamil Nadu state government}}</ref> 1977 ఎన్నికల నుంచి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అఖిల భారత అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం]] (AIADMK) ఈ శాసనసభ స్థానాన్ని రెండుసార్లు (1984, 1991 ఎన్నికల్లో), [[భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (మార్క్సిస్టు)]] (CPI(M)) ఆరుసార్లు (1977, 1989, 1996, 2001, 2006, 2011లో), [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం]] (DMK) ఒకసారి (1996లో) గెలుచుకున్నాయి.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Partywise Comparison Since 1977 | url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S22/partycomp207.htm | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India}}</ref> అప్పటి నియోజకవర్గ శాసనసభ సభ్యుడు AIADMKకు చెందిన సి. శ్రీనివాసన్. దిండిగల్ [[దిండిగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దిండిగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో]] భాగంగా ఉంది. ఈ నియోజకవర్గం నుంచి ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకు ఒకసారి పార్లమెంటుకు సభ్యుడు ఎన్నికవుతాడు. ఈ నియోజకవర్గాన్ని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాలుగుసార్లు (1957, 1962, 2004, 2009 ఎన్నికల్లో),<ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1957 to the Second Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1957/Vol_I_57_LS.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=17}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1962 to the Third Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1962/Vol_I_LS_62.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=49}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 2004 to the Fourteenth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=94}}</ref> ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం (DMK) మూడుసార్లు (1967, 1971, 1980 ఎన్నికల్లో),<ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1967 to the Fourth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1967/Vol_I_LS_67.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=67}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1971 to the Fifth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1971/Vol_I_LS_71.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=71}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1980 to the Seventh Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1980/Vol_I_LS_80.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=79}}</ref> అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం (ADMK) ఏడుసార్లు (1977, 1984, 1989, 1991, 1998, 1999, 2014 ఎన్నికల్లో)<ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1977 to the Sixth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1977/Vol_I_LS_77.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=80}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1984 to the Eighth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1984/Vol_I_LS_84.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=73}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1989 to the Ninth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1989/Vol_I_LS_89.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=81}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1991 to the Tenth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1991/VOL_I_LS_91.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=51}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1998 to the Twelfth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1998/Vol_I_LS_98.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=85}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1999 to the Thirteenth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1999/Vol_I_LS_99.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=85}}</ref>, [[తమిళ మానిల కాంగ్రెస్]] (TMC) ఒకసారి (1996 ఎన్నికల్లో) గెలుచుకున్నాయి.<ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1996 to the Eleventh Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1996/Vol_I_LS_96.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=86}}</ref> నగరంలో శాంతిభద్రతలను తమిళనాడు పోలీసు వ్యవస్థ దిండిగల్ ఉపవిభాగం నిర్వహిస్తుంది. దీనికి డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ నాయకత్వం వహిస్తారు. నగరంలో మూడు పోలీస్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి మహిళల కోసం ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసిన పోలీస్ స్టేషన్. జిల్లా స్థాయి పోలీస్ విభాగానికి సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ నాయకత్వం వహిస్తారు. అతని ఆధ్వర్యంలో నిషేధిత పదార్థాల నియంత్రణ, జిల్లా నేర విభాగం, సామాజిక న్యాయం, మానవ హక్కులు, జిల్లా నేర రికార్డులు, ప్రత్యేక శాఖ వంటి విభాగాలు పనిచేస్తాయి. == విద్య, ప్రజా వినియోగ సేవలు == [[దస్త్రం:Stmarys_hss_dindigul_Cathedral.jpg|thumb|160x160px|సెయింట్ మేరీస్ హయ్యర్ సెకండరీ పాఠశాల నగరంలోని అత్యంత ప్రాచీన పాఠశాలల్లో ఒకటి. ఇది 1850 నుంచి ఉంది.]] 2011 నాటికి నగరంలో 19 మునిసిపల్ ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 23 ఇతర ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 8 ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు, 13 ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. పట్టణంలో మరో 10 ప్రైవేటు పాఠశాలలు కూడా ఉన్నాయి. మూడు ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, మూడు కళలు, శాస్త్రాల కళాశాలలు ఉన్నాయి. [[గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థ|గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ విశ్వవిద్యాలయం]], మదర్ తెరెసా మహిళా విశ్వవిద్యాలయం దిండిగల్‌లో ఉన్న రెండు విశ్వవిద్యాలయాలు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Educational Institutions | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/srv_edu.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222823/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/srv_edu.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> '''ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు''' * పి.ఎస్.ఎన్.ఎ. ఇంజనీరింగ్, సాంకేతిక కళాశాల * ఎస్.ఎస్.ఎం. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ<ref>{{Cite web| title=SSMIET | url=https://ssmiet.ac.in/ | access-date=15 July 2026 | website=Ssmiet.ac.in}}</ref> * ఎస్.బి.ఎం. కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ<ref>{{Cite web| title=SBM Engineering College | url=https://sbmengineeringcollege.com/ | access-date=15 July 2026 | website=Sbmengineeringcollege.com}}</ref> * ఎన్.పి.ఆర్. కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ<ref>{{Cite web| title=Home | url=http://nprcolleges.org/engineering/ | access-date=15 July 2026 | website=NPR College of Engineering and Technology}}</ref> * జైనీ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ<ref>{{Cite web| title=Microtec &#124; College Details | url=https://microtec.in/index.php/college/jainee-college-of-engineering-technology-jcet-dindigul | access-date=15 July 2026 | website=Microtec.in}}</ref> * వీరమ్మాళ్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల<ref>{{Cite web| title=veerammal College of Engineering | url=https://www.pvpveerammal.com/ | access-date=15 July 2026 | website=Pvpveerammal.com}}</ref> దిండిగల్‌కు విద్యుత్ సరఫరాను తమిళనాడు విద్యుత్ బోర్డు (TNEB) నియంత్రించి పంపిణీ చేస్తుంది. దిండిగల్ పట్టణం, దాని శివారు ప్రాంతాలు కలిసి దిండిగల్ విద్యుత్ పంపిణీ సర్కిల్‌గా ఏర్పడతాయి. ప్రాంతీయ ప్రధాన కార్యాలయంలో ఒక చీఫ్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ ఇంజనీర్ నియమించబడ్డారు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Important Address | url=http://www.windpro.org/pdf/MISC/TNEB%20Address.pdf | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20121016045943/http://www.windpro.org/pdf/MISC/TNEB%20Address.pdf | archive-date=2012-10-16 | access-date=2012-12-29 | publisher=Indian Wind Power Association}}</ref> దిండిగల్ నగరపాలక సంస్థ ఆత్తూర్ కామరాజర్ నీటి సరఫరా పథకం (9.6 ఎం.ఎల్.డి.), పేరణై నీటి సరఫరా పథకం (7.5 ఎం.ఎల్.డి.), కావేరి సంయుక్త నీటి సరఫరా పథకం (6–10 ఎం.ఎల్.డి.) ద్వారా నీటిని సరఫరా చేస్తుంది. 2001 నాటికి పట్టణానికి ప్రతిరోజు మొత్తం 14 ఎం.ఎల్.డి. నీరు సరఫరా చేయబడేది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Water Supply Details | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_watersupply.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222828/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_watersupply.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul Municipality}}</ref> 2011 నాటి మునిసిపల్ గణాంకాల ప్రకారం, దిండిగల్‌లో ప్రతిరోజూ సుమారు 92 మెట్రిక్ టన్నుల ఘన వ్యర్థాలను ఇంటింటి సేకరణ ద్వారా సేకరించేవారు. తరువాత దిండిగల్ మునిసిపాలిటీ పారిశుద్ధ్య విభాగం మూలస్థాయిలో వ్యర్థాలను వేరు చేసి, వాటిని తొలగించేది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Waste management programme | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_solidwastemanagement.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222834/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_solidwastemanagement.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul Municipality}}</ref> పట్టణంలో భూగర్భ మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటి తొలగింపు సెప్టిక్ ట్యాంకులు, తెరిచిన కాలువలు, ప్రజా మరుగుదొడ్ల ద్వారా జరుగుతుంది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul sewarage | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_sewerage.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222740/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_sewerage.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> 2011లో మునిసిపాలిటీ మొత్తం {{convert|117.0|km|mi|abbr=on}} పొడవైన వర్షపు నీటి కాలువలను నిర్వహించేది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Storm water drains of Dindigul | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_storm.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222827/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_storm.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> 2011 నాటికి మునిసిపాలిటీ మొత్తం 5,489 వీధి దీపాలను నిర్వహించేది. వీటిలో 754 సోడియం దీపాలు, 173 పాదరస ఆవిరి దీపాలు, 4,551 ట్యూబ్‌లైట్లు, 8 హై-మాస్ట్ బీమ్ దీపాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul street lights | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_streetlight.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222836/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_streetlight.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul Municipality, Government of Tamil Nadu}}</ref> మునిసిపాలిటీ ప్రతిరోజూ పనిచేసే ఒక మార్కెట్‌ను నిర్వహిస్తుంది. దీనిని దిండిగల్ మునిసిపల్ మార్కెట్ అని పిలుస్తారు. ఇది పట్టణ ప్రజలతో పాటు చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాల అవసరాలను కూడా తీర్చుతుంది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul markets | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_markets.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222740/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_markets.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul Municipality, Government of Tamil Nadu}}</ref> మునిసిపాలిటీ 4 వైద్యశాలలు, 5 ప్రసూతి కేంద్రాలు, 8 కుటుంబ నియంత్రణ కేంద్రాలు, 3 [[సిద్ధ వైద్యం|సిద్ధ]] వైద్య కేంద్రాలు, ఒక [[ఆయుర్వేదం|ఆయుర్వేద]] కేంద్రాన్ని నిర్వహిస్తుంది. ప్రభుత్వ జిల్లా ప్రధాన ఆసుపత్రి దిండిగల్‌లో ఉంది. ఇందులో 350 పడకలు ఉన్నాయి. పట్టణంలో 5కు పైగా ప్రైవేటు ఆసుపత్రులు, 35 ప్రసూతి కేంద్రాలు, 15 ప్రయోగశాలలు, ఒక రక్తనిధి ఉన్నాయి. 250 పడకల చారిత్రక సెయింట్ జోసెఫ్ మిషన్ ఆసుపత్రి నగరంలోని ప్రధాన ఆసుపత్రులలో ఒకటి. అన్ని అధునాతన ఆరోగ్య సేవల కోసం మదురై నగరం సమీపంలోని ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref name="urbaninfra">[[దిండిగల్#urban | Urban Infrastructure Report]] 2008, p. 9</ref> ఈ నగరంలోని ప్రజల ఇళ్లు ఒకదానికొకటి చాలా దగ్గరగా నిర్మించబడి ఉంటాయి. అందువల్ల ఇక్కడి సమాజం బలమైన అనుబంధం, సామూహిక భావనను కలిగి ఉంది. ఇక్కడి ఇళ్లలో ఆసక్తికరమైన లక్షణం ఏమిటంటే, అవి ప్రకాశవంతమైన పసుపు, నారింజ, నీలం రంగులతో రంగరించబడి ఉంటాయి. ఈ రంగులు ఈ ప్రాంతంలోని ఆలయ ముఖభాగాలలో కనిపించే ప్రస్తుత రంగుల సమ్మేళనంతో చాలా పోలి ఉంటాయి. ఇది ఇళ్లకు మతంతో ఉన్న సంబంధాన్ని, అలాగే తమ గృహాలలో దైవిక భావనను సృష్టించడానికి ప్రజలు పొందిన ప్రేరణను చూపిస్తుంది. దిండిగల్‌కు గొప్ప చరిత్ర, వైభవమైన గతం ఉండటం వల్ల ఇక్కడ అనేక ప్రాముఖ్యత కలిగిన వాస్తుశిల్ప నిర్మాణాలు ఉన్నాయి.<ref name="gaatha.org" /> == రవాణా == <mapframe latitude="10.352547" longitude="77.983897" zoom="8" width="200" height="100" align="center" />దిండిగల్ నగరపాలక సంస్థ 131.733 కి.మీ పొడవైన రహదారులను నిర్వహిస్తుంది. పట్టణంలో 21.66 కి.మీ పొడవైన కాంక్రీట్ రహదారులు, 98.311 కి.మీ బిటుమినస్ రహదారులు, 9.352 కి.మీ మట్టి రహదారులు, 2.41 కి.మీ రాతి పలకల రహదారులు ఉన్నాయి. మూడు జాతీయ రహదారులు నగరం మీదుగా వెళ్తాయి. [[జాతీయ రహదారి 8|ఎన్‌హెచ్ 44]] (భారతదేశంలోని అతిపెద్ద జాతీయ రహదారి) దిండిగల్‌ను [[మదురై|మదురైతో]] కలుపుతుంది. ఎన్‌హెచ్ 45A [[చెన్నై|చెన్నైని]] [[కన్యాకుమారి|కన్యాకుమారితో]] కలుపుతుంది. ఎన్‌హెచ్ 83 [[ఒడ్డంచత్రం]], [[పళని]], దిండిగల్, [[తిరుచిరాపల్లి]], [[తంజావూరు]] మీదుగా [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరును]] [[నాగపట్నం|నాగపట్నంతో]] కలుపుతుంది. జాతీయ రహదారి 383 (భారతదేశం) లేదా ఎన్‌హెచ్ 383 దిండిగల్ నగరాన్ని తూర్పు దిశలో కారైకుడితో 108 కి.మీ దూరం కలుపుతుంది. నాథం రోడ్, బత్తలగుండు రోడ్ నగరం మీదుగా వెళ్లే రెండు రాష్ట్ర రహదారులు. జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉండటం వల్ల అనేక జిల్లా రహదారులు కూడా దిండిగల్‌ను జిల్లాలోని ఇతర ప్రాంతాలతో కలుపుతున్నాయి.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul roads | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_roads.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224820/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_roads.htm | archive-date=2013-10-04 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref><ref name="urbaninfra" /> దిండిగల్‌లో పట్టణం, శివారు ప్రాంతాల మధ్య రవాణా సౌకర్యాన్ని అందించే పట్టణ బస్సు సేవలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు సంస్థలు నిర్వహించే మినీబస్సు సేవలు స్థానిక రవాణా అవసరాలను తీరుస్తాయి. 128 వేర్వేరు మార్గాల్లో ప్రతిరోజూ 150 పట్టణ బస్సులు నడుస్తాయి.<ref name="about" /> కామరాజర్ బస్ స్టాండ్ A-గ్రేడ్ బస్ స్టాండ్. ఇది 2007 నాటికి {{convert|5.37|acre|sqm|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఇది పట్టణ నడిబొడ్డున ఉంది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul bus stand | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_busstand.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140407055427/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_busstand.htm | archive-date=2014-04-07 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref><ref name="urbaninfra" /> తమిళనాడు రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ వివిధ నగరాలను దిండిగల్‌తో కలుపుతూ ప్రతిరోజూ బస్సు సేవలను నిర్వహిస్తుంది.<ref name="urbaninfra" /><ref>{{Cite web| date=2011 | title=S.E.T.C. Tamil Nadu Ltd., Computer reservation centres | url=http://www.tnstc.in/counter_address.html | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180616204353/http://www.tnstc.in/counter_address.html | archive-date=16 June 2018 | access-date=2012-12-29 | publisher=Tamil Nadu State Transport Corporation Ltd.}}</ref><ref name="how">{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul how to reach | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abcity_How%20to%20reach.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140413155401/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abcity_How%20to%20reach.htm | archive-date=2014-04-13 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> స్టేట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ [[చెన్నై]], [[బెంగళూరు]], [[తిరుపతి|తిరుపతిలకు]] దూరప్రాంత బస్సులను నడుపుతుంది. పట్టణంలో సరుకు రవాణా కూడా గణనీయంగా ఉంది. ప్రతిరోజూ సుమారు 400–450 లారీలు లోడింగ్, అన్‌లోడింగ్ కార్యకలాపాల కోసం పట్టణంలోకి వస్తాయి. [[ఆటో రిక్షా|ఆటోలు]] అని పిలువబడే మూడు చక్రాల వాహనాలు, కాల్ టాక్సీలు కూడా సాధారణ ప్రజా రవాణా సాధనాలు.<ref name="urbaninfra" /> దిండిగల్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ 1875లో తిరుచ్చి–తూత్తుకుడి రైలుమార్గాన్ని నిర్మించినప్పుడు ఏర్పడింది.<ref name="history" /> దిండిగల్ రైల్వే జంక్షన్ [[చెన్నై]]–[[మదురై]], [[కరూర్]]–మదురై రైలు మార్గాల కూడలిలో ఉంది. ఇది దిండిగల్‌ను [[పళని|పళనితో]] కలుపుతుంది. చెన్నై నుంచి దక్షిణ దిశగా మదురైకి వెళ్లే అన్ని రైళ్లు దిండిగల్ మీదుగా వెళ్తాయి. మదురై నుంచి [[తిరుచిరాపల్లి]], పళనికి రెండు దిశల్లో ప్రయాణికుల రైళ్లు కూడా నడుస్తాయి.<ref name="how" /> దిండిగల్–పళని రైలుమార్గం 2022లో విద్యుదీకరించబడింది.<ref>{{Cite news| url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/inspection-of-dindigul-palani-electrified-railway-line-underway/article65885428.ece | title=Inspection of Dindigul - Palani electrified railway line underway | date=13 September 2022 | website=The Hindu | access-date=23 September 2022 | language=en-IN}}</ref> దిండిగల్‌కు సమీపంలోని స్థానిక, [[అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] మదురై విమానాశ్రయం. ఇది 90 కి.మీ దూరంలో ఉంది.<ref name="how" /> == సంస్కృతి == [[దస్త్రం:Dindigul_Fort8.JPG|thumb|దిండిగల్ కోటలోని ఆలయం]] [[దస్త్రం:Begampur_Mosque2.JPG|thumb|[[బేగంపూర్ మసీదు, దిండిగల్|బేగంపూర్ మసీదు]], నగరంలోని అత్యంత ప్రాచీన మసీదు; వెనుక భాగంలో దిండిగల్ కోట కనిపిస్తుంది]] దిండిగల్‌ను "శ్రీ అభిరామీ పీఠం"గా పిలువబడే 18వ శక్తి పీఠంగా భావిస్తారు.<ref>{{Cite web| title=Dindigul Padmachala Sthala Puranam (Rockfort Abiramiamman temple) | url=https://archive.org/details/AbiramiammanSthalaPuranam | website=Archive.org}}</ref> దిండిగల్‌లో అనేక దేవాలయాలు, మసీదులు, చర్చిలు ఉన్నాయి. కాళహస్తీశ్వర – జ్ఞానాంబిక దేవాలయం 14వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. కొండ దిగువన నిర్మించిన శీనివాస పెరుమాళ్ దేవాలయం కాలక్రమంలో శిథిలమైంది. 16వ శతాబ్దం నాటికి విజయనగర రాజు సచుదేవరాయర్ సహాయంతో పాండ్యులు మొత్తం చేర రాజ్యాన్ని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు. సచుదేవరాయర్ 1538లో దిండిగల్‌ను సందర్శించినప్పుడు అభిరామి అమ్మన్, పద్మగిరినాథర్ దేవాలయాల మరమ్మతు పనులకు ఆదేశించాడు. కోటలోని ఆలయంలోని రాతిపై చెక్కిన శాసనం ఆధారంగా ఈ విషయం తెలుస్తుంది. 1602లో ముత్తుకృష్ణ నాయకుడు పాండ్య రాజ్యానికి రాజయ్యాడు. దిండిగల్‌ను దండయాత్రల నుంచి రక్షించడానికి 1605లో బలమైన కొండకోటను నిర్మించాడు. కొండ దిగువన కూడా ఒక కోటను నిర్మించాడు. తరువాత దీనిని పెట్టైవాల్ అని పిలిచారు. తిరుమలై నాయకుడు కొండకోటను పునరుద్ధరించి, కాళహస్తీశ్వరస్వామి దేవాలయం ముందు మండపాన్ని నిర్మించాడు. తాడికొంబులోని సౌందరరాజ పెరుమాళ్ దేవాలయం అతని పాలనా కాలంలో నిర్మించబడింది. నాయకుల పాలనలో దిండిగల్‌లో ఉన్న సమయంలో తిరుమలై నాయకుడు అనారోగ్యానికి గురయ్యాడు. తన అనారోగ్యం నుంచి విముక్తి కలిగించాలని రంగపెరుమాళ్‌ను ప్రార్థించినట్లు నమ్ముతారు. రాణి మంగమ్మాళ్ కొండకోటకు వెళ్లేందుకు 600 మెట్లను నిర్మించింది.<ref name="history" /><ref>{{Cite news| url=http://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/article1167754.ece | title=Trial run of Sri Kottai Mariamman temple car draws huge crowd | date=2011-02-08 | website=The Hindu}}</ref> జనవరి, ఫిబ్రవరి నెలల్లో ఈ ఆలయంలో [[మారియమ్మన్]]<nowiki/>కు అంకితమైన ఉత్సవం జరుగుతుంది. ఇందులో పునర్నిర్మించబడిన శ్రీ అభిరామి అమ్మన్ ఆలయం ఉంది. అరుళ్మిగు అభిరామి అమ్మన్ ఆలయం [[తమిళనాడు]], [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] దిండిగల్‌లో ఉన్న పవిత్ర స్థలం. పద్మగిరీశ్వరర్–అభిరామి అమ్మన్, కాళహస్తీశ్వరర్–జ్ఞానాంబిక సన్నిధులను కలిగి ఉన్న ముఖ్యమైన "శివస్థలాలలో" ఇది ఒకటి. ఈ రాతి కొండను పద్మాచల, పద్మగిరి లేదా తామర కొండ అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web| title=Arulmigu Abirami Amman Temple | url=http://www.dindigulabiramiammantemple.tnhrce.in/ | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20181114123230/http://www.dindigulabiramiammantemple.tnhrce.in/ | archive-date=14 November 2018 | access-date=28 November 2019}}</ref> దిండిగల్ కోట అత్యంత ప్రశంసలు పొందిన, విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన కట్టడాలలో ఒకటి. దిండిగల్‌ను పాలించిన వివిధ రాజవంశాల కాలంలో ఈ కోట వాస్తుశిల్పం అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రాతికోట 900 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. దీని చుట్టుకొలత 2.75 కిలోమీటర్లు. 17వ శతాబ్దంలో కోటలో ఫిరంగులు, తుపాకీ దళాలను ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="gaatha.org" /> ఇక్కడి ప్రజలు దృశ్యకళలు, సంగీతం, నృత్యం వంటి వివిధ కళారూపాలలో నైపుణ్యం కలిగి ఉన్నారు. దిండిగల్‌లో శాస్త్రీయ నృత్యం ప్రజలకు ఇష్టమైన కళారూపాలలో ఒకటి. శాస్త్రీయ నృత్యంతో పాటు శాస్త్రీయ గాత్ర సంగీతం, కర్ణాటక రాగ సంగీతం కూడా ఇక్కడి ప్రజల్లో సాధారణంగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. దిండిగల్‌లోని అనేక సంగీత, నృత్య పాఠశాలలు యువతకు, పెద్దలకు శాస్త్రీయ సంగీతం, నృత్యంలో శిక్షణ ఇస్తున్నాయి.<ref name="gaatha.org" /> దిండిగల్ బిర్యానీకి ప్రసిద్ధి చెందింది. [[బిర్యానీ#దిండిగల్ బిర్యానీ|దిండిగల్ బిర్యానీ]] హోటళ్ల శ్రేణులు తమిళనాడు అంతటా ప్రసిద్ధి చెందాయి. దిండిగల్ బిర్యానీ సాధారణంగా లభించే, ప్రజాదరణ పొందిన వంటకం. అందువల్ల దిండిగల్‌ను కొన్నిసార్లు బిర్యానీ నగరం అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web| title=Business Line : Features / Life News | url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2004/02/23/stories/2004022300120100.htm | access-date=2013-03-03 | publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref><ref>{{Cite news| url=http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151680400.htm | title=Metro Plus Madurai / Food : Biryani bistro | date=2010-03-11 | newspaper=The Hindu | access-date=2013-03-03 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130610104244/http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151680400.htm | archive-date=2013-06-10}}</ref> చాలా ప్రత్యేకమైన, చిన్న పరిమాణంలో ఉండే తియ్యని అరటి పండ్ల రకానికి నిలయమైన శెరుమలై పర్వతం దిండిగల్ సమీపంలో ఉంది. దిండిగల్ వంటకాల్లో ఈ అరటిని పచ్చిగా, అలాగే వివిధ అల్పాహార పదార్థాల రూపంలో ఉపయోగిస్తారు. ఇక్కడి ప్రజల ప్రధాన భోజనంలో అన్నం, సాంబార్, రసం ఉంటాయి. పట్టణ నడిబొడ్డున ఉన్న సెయింట్ జోసెఫ్ చర్చి విశాలమైన ప్రదేశం, వాస్తుశిల్పం, గాజు పనితనం, చర్చి అంతటా కనిపించే ప్రత్యేక కళాకృతులకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ చర్చి 1866 నుంచి 1872 మధ్య నిర్మించబడింది. ఇది దిండిగల్‌లోని రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చిలకు సంబంధించిన దిండిగల్ డయోసిస్ ప్రధాన కార్యాలయం.<ref>{{Cite web| date=12 July 2012 | title=St. Joseph's Church, Dindigul. {{!}} Catholic Online | url=http://catholiconline.in/st-josephs-church-dindigul/}}</ref> == ప్రజలు == దిండిగల్ ప్రజలు ఎంతో కష్టపడి పనిచేసేవారిగా, ప్రేమాభిమానాలు కలిగినవారిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. తమ నగర సంస్కృతిపై వారు ఎంతో గర్వపడతారు. భారతీయ సంప్రదాయాలు, చేతివృత్తులు కొనసాగేందుకు వారు వివిధ సాంప్రదాయ, తరతరాల వృత్తులను చేపట్టారు.<ref>{{Cite web| date=22 July 2021 | title=Saree weaving ~ Dindigul | url=https://gaatha.org/Craft-of-India/dindigul-saree-weaving/ | access-date=1 February 2022 | website=gaatha.org}}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దిండిగల్ జనాభా 207,327. ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,012 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 929 కంటే చాలా ఎక్కువ. నగర సగటు అక్షరాస్యత 81.69 శాతం కాగా, జాతీయ సగటు 72.99 శాతం. నగరంలో మొత్తం 53,573 కుటుంబాలు ఉన్నాయి.<ref name="gaatha.org" /> మహిళలు సాధారణంగా తమ చుట్టూ 6 నుంచి 8 గజాల పొడవైన వస్త్రాన్ని చుట్టుకుంటారు. మొదట దానిని నడుము చుట్టూ కట్టి, ముందు భాగంలో మడతలు ఏర్పరచి, తరువాత కుడి భుజం మీదుగా తీసుకువెళ్లి వక్షస్థలాన్ని కప్పుకుంటారు. ఆ వస్త్రంలోని ఒక భాగాన్ని భుజం నుంచి స్వేచ్ఛగా వేలాడదీస్తారు లేదా నడుము వెంట ముందు భాగానికి తీసుకువస్తారు. చీరతో పాటు యువతులు, అవివాహిత మహిళలు కుట్టిన సల్వార్లు, కుర్తాలు, స్కర్ట్లు, బ్లౌజులు కూడా ధరిస్తారు. మహిళలు ధరించడానికి ఇష్టపడే బంగారు ఆభరణాలలో కూడా గణనీయమైన వైవిధ్యం ఉంది. ముక్కుపుడకలు, పట్టీలు, చెవిపోగులు, గాజులు, నడుము పట్టీలు లేదా తాళాల గుత్తిని కలిగి ఉండే నడుము ఆభరణాలు ఇక్కడ సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. కొన్ని సాధారణ ముక్కుపుడకల నమూనాలలో వృత్తాకార లోహపు ఉంగరం ఉంటుంది.<ref name="gaatha.org" /> == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{Commons category}} {{తమిళనాడు జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] bhgr4luz18z6bhw4yulzr70lsyene3b 4955185 4955177 2026-09-09T05:00:48Z యర్రా రామారావు 28161 4955185 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = దిండిగల్ | other_name = ( దిండిమానగరం ) | official_name = తమిళనాడుకు హాలండ్ <br /> తాళాల నగరం | settlement_type = [[నగరం]] | image_skyline = Temple atop the Dindigul Fort.jpg | image_alt = | image_caption = దిండిగల్ కోటపై ఉన్న ఆలయం | nicknames = తమిళనాడుకు హాలండ్, తాళాల నగరం<br />బిర్యానీ నగరం, పూల నగరం | pushpin_map = India Tamil Nadu | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = భారతదేశంలోని తమిళనాడులో స్థానం | coordinates = {{coord|10.35|N|77.95|E|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_type3 = మహానగరం | subdivision_type4 = విభాగం | subdivision_type5 = [[భారతదేశ పరిపాలనా విభాగాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|..Tamil Nadu Flag(INDIA).png}} [[తమిళనాడు]] | subdivision_name2 = [[దిండిగల్ జిల్లా|దిండిగల్]] | subdivision_name3 = <!-- for neighbourhoods/suburbs only --> | established_title = <!-- Established --> | established_date = క్రీస్తుపూర్వం 300 – క్రీస్తుశకం 300<ref>{{Cite news| url=https://www.oneindiaonline.com/history-of-dindigul-tamil-nadu-india.php#:~:text=Sangam%20Era%20(300%20BCE%E2%80%93300,prosperity%20of%20the%20Tamil%20kingdoms | newspaper=The Hindu | title=History of Dindigul}}</ref> | subdivision_name5 = [[పాండ్యనాడు]] | founder = | named_for = [[దిండిగల్ కోట]] | government_type = నగరపాలక సంస్థ | governing_body = [[దిండిగల్ మునిసిపల్ కార్పొరేషన్|దిండిగల్ నగరపాలక సంస్థ]] | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = ఎస్.శరవణన్, IAS., | leader_title2 = నగరపాలక సంస్థ కమిషనర్ | leader_name2 = ఎస్.శివసుబ్రహ్మణ్యన్, B.Sc, BL., | leader_title3 = మేయర్ | leader_name3 = జె.ఇలామతి | leader_title4 = ఉప మేయర్ | leader_name4 = తిరు ఎస్.రాజప్ప | unit_pref = Metric | area_footnotes = <!--6266.67 --> | area_total_km2 = 46.9 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 268 | population_total = 207,327 | population_rank = [[జనాభా ప్రకారం తమిళనాడులోని నగరాల జాబితా|తమిళనాడులో 15వ స్థానం]] | population_density_km2 = auto | population_metro = 292,512 | population_blank1_title = మహానగర ర్యాంకు | population_blank1 = [[తమిళనాడులోని పట్టణ సముదాయాల జాబితా|తమిళనాడులో 11వ స్థానం]] | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_demonym = దిండిగల్టీ | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +05:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 624001 | area_code = +91-451 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TN-57 | website = [http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abus_municip.htm దిండిగల్ నగరపాలక సంస్థ] | demographics1_info1 = [[తమిళ భాష|తమిళం]]<br /> [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] }}'''దిండిగల్''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[తమిళనాడు]] రాష్ట్రంలో ఉన్న ఒక నగరం. ఇది [[దిండిగల్ జిల్లా|దిండిగల్ జిల్లాకు]] పరిపాలనా కేంద్రం. దిండిగల్ నగరం తమిళనాడు నైరుతి ప్రాంతంలో ఉంది. ఇది ఒక ప్రాచీన నివాస ప్రాంతం. వివిధ కాలాల్లో దీనిని [[చేర రాజవంశం|చేరులు]], [[తొలి పాండ్య రాజ్యం|ప్రారంభ పాండ్యులు]], [[చోళులు]], [[పల్లవ వంశం]], [[పాండ్య రాజవంశం|తరువాతి పాండ్యులు]], [[మదురై సుల్తానేట్]], [[విజయనగర సామ్రాజ్యం]], [[మధురై నాయక్ రాజవంశం|మదురై నాయక రాజవంశం]], [[మైసూరు రాజ్యం]], [[చందా సాహిబ్]], [[బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం|బ్రిటిష్]] పాలకులు పాలించారు. రాష్ట్రంలోని [[తమిళనాడులోని పట్టణ సముదాయాల జాబితా|పట్టణ సముదాయాలలో]] ఇది జనాభా పరంగా పెద్ద నగరాలలో 11వ నగరం . దిండిగల్‌లో అనేక చారిత్రక కట్టడాలు ఉన్నాయి. వాటిలో [[దిండిగల్ కోట]] అత్యంత ప్రముఖమైనది. దిండిగల్ రాష్ట్ర రాజధాని [[చెన్నై|చెన్నైకి]] నైరుతి దిశలో 420 కి.మీ, [[తిరుచిరాపల్లి|తిరుచిరాపల్లికి]] 100 కి.మీ, [[మదురై|మదురైకి]] 66 కి.మీ, [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరుకి]] 162 కి.మీ దూరంలో ఉంది. వస్త్ర పరిశ్రమకు పేరొందిన [[కరూర్ (తమిళనాడు)|కరూర్]] నుండి 72 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది. ఈ నగరం ప్రసిద్ధ తాళాల తయారీ, ప్రత్యేకమైన బిర్యానీకి ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web| last=Narayanan | first=Chitra | date=2023-02-19 | title=A biryani baron and the grains of ambition | url=https://www.thehindubusinessline.com/catalyst/a-biryani-baron-and-the-grains-of-ambition/article66528122.ece | access-date=2025-03-13 | website=BusinessLine | language=en}}</ref> ఇది వస్త్ర పరిశ్రమకు పేరొందిన నగరం.<ref>{{Cite web| date=2021-07-22 | title=Dindigul Saree Weaving- Research on Indian Tamil Nadu Handloom | url=https://gaatha.org/Craft-of-India/dindigul-saree-weaving/ | access-date=2021-07-28 | website=gaatha.org}}</ref> దిండిగల్ మునిసిపాలిటీని 2014 ఫిబ్రవరి 19 నుండి [[నగరపాలక సంస్థ|నగరపాలక సంస్థగా]] ఉన్నతీకరించారు. ఆ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వును అప్పటి ముఖ్యమంత్రి [[జె. జయలలిత]] మునిసిపల్ చైర్మన్ వి. మరుదరాజ్‌కు అందజేశారు. దిండిగల్‌లోని పరిశ్రమలలో భద్రతా తాళాల తయారీ, తోలు శుద్ధి కర్మాగారాలు, వస్త్ర పరిశ్రమ, పరిపాలనా సేవలు, వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల వ్యాపారం, బ్యాంకింగ్, వ్యవసాయ యంత్రాల తయారీ, విద్యా సేవలు ఉన్నాయి. దిండిగల్ నగరాన్ని నగరపాలక సంస్థగా ఉన్నతీకరించారు. నగరం {{convert|14.01|sqkm|sqmi|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. 2011లో దీని జనాభా 2,07,327. దిండిగల్ రహదారి, రైలుమార్గాల ద్వారా తమిళనాడులోని ఇతర ప్రాంతాలతో బాగా అనుసంధానించబడింది.<ref>{{Cite news| url=http://www.hindu.com/2010/02/15/stories/2010021550520200.htm | title=Tamil Nadu News : Dindigul District – A Profile | date=2010-02-15 | newspaper=The Hindu | access-date=2013-03-03 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20100218110423/http://www.hindu.com/2010/02/15/stories/2010021550520200.htm | archive-date=2010-02-18}}</ref> తమిళనాడు 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం పట్టణ సముదాయం జనాభా 2,92,512. దిండిగల్‌లో 2,00,000 హెక్టార్ల సాగుభూమి ఉంది. వ్యవసాయం ఇప్పటికీ ఇక్కడి ప్రజల ప్రధాన వృత్తిగా కొనసాగుతోంది. [[పళని]], [[సిరుమలై]] కొండల మధ్య ఉన్న దిండిగల్‌లో 85 హెక్టార్ల రిజర్వు అటవీ ప్రాంతం ఉంది.<ref name="heady">{{Cite news| url=http://www.hindu.com/2008/05/31/stories/2008053150670200.htm | title=Tamil Nadu News : A heady mix of all, for all | date=2008-05-31 | newspaper=The Hindu | access-date=2013-03-03 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20110623183228/http://www.hindu.com/2008/05/31/stories/2008053150670200.htm | archive-date=2011-06-23}}</ref> [[తమిళనాడులోని అమృత్ స్మార్ట్ సిటీల జాబితా]] లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎంపిక చేసిన కొన్ని పట్టణాలు, నగరాలలో దిండిగల్ ఒకటి. దీనికి అమృత్ పథకాల కింద అభివృద్ధి కార్యక్రమాలు చేస్తున్నారు.<ref>{{Cite web| title=Tufidco | url=http://tufidco.in/amrut.aspx | website=Tufidco.in}}</ref> ఈ అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను తమిళనాడు ప్రభుత్వం పర్యవేక్షిస్తుంది.<ref>{{Cite web | title=Directorate of Town and Country Planning, Government of Tamil Nadu | url=https://tcp.tn.gov.in/amrutscheme | website=Tcp.tn.gov.in | access-date=2026-08-09 | archive-date=2023-12-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231220210400/https://tcp.tn.gov.in/amrutscheme | url-status=dead }}</ref> == పదవ్యుత్పత్తి == [[శైవం|శైవ]] కవి [[తిరునావుక్కరసర్]] ఈ నగరాన్ని సందర్శించి, తన ''[[తేవారం]]''లో దిండిగల్ గురించి ప్రస్తావించాడు. కవి పళుపటై చొక్కనాథర్ రచించిన "పద్మగిరి నాథర్ తెండ్రాల్ విదు తూత్తు" గ్రంథంలో కూడా దిండిగల్ ప్రస్తాన ఉంది. తరువాత [[యు. వి. స్వామినాథ అయ్యర్]] (1855–1942) పై గ్రంథానికి రాసిన ముందుమాటలో ఈ విషయాన్ని పేర్కొన్నారు. దిండిగల్‌ను మొదట '''తిండిచారం''' అని పిలిచేవారని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు.<ref name="history" /> ప్రజలలో ప్రాచుర్యంలో ఉన్న అభిప్రాయం ప్రకారం, నగరం పేరు తమిళ పదాలైన ''తిండు'' (దిండు), ''కల్'' (రాయి) కలయిక నుంచి ఏర్పడింది. ఇది నగరంలో ఉన్న బోసిన కొండను సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web| date=2025-03-09 | title=Dindigul {{!}} Temple Town, Hill Station, Textile Hub {{!}} Britannica | url=https://www.britannica.com/place/Dindigul | access-date=2025-03-13 | website=Britannica.com | language=en}}</ref> == చరిత్ర == {{Multiple image | caption_align = center | header_align = center | align = left | total_width = 250 | width1 = 1587 | height1 = 1271 | width2 = 1818 | height2 = 1214 | direction = vertical | image1 = 24Dindigul.jpg | image2 = Dindigul Fort.jpg | footer = 1913లోని ఆలయం, ఆధునిక కాలంలోని ఆలయ చిత్రాలు }} దిండిగల్ చరిత్ర నగరానికి సమీపంలోని ఒక చిన్న రాతి కొండపై ఉన్న [[దిండిగల్ కోట]] చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది. ప్రాచీన [[తమిళకం|తమిళకంలోని]] ''మూవేందర్లు'' అయిన [[పాండ్యులు]], [[చేర రాజవంశం|చేరులు]], [[చోళులు]] పాలించిన ప్రాంతాల సరిహద్దులో దిండిగల్ ఉండేది. చేర రాజు ధర్మబాలన్ అభిరామి, పద్మగిరినాథర్ దేవాలయాలను నిర్మించినట్లు భావిస్తారు. ప్రాచీన తమిళ గ్రంథమైన ''[[సిలప్పదికారం|శిలప్పదికారం]]''లో, రాజధాని మదురైగా ఉన్న పాండ్య రాజ్యానికి దిండిగల్ ఉత్తర సరిహద్దుగా పేర్కొనబడింది.<ref>{{Cite news| url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/malaikottai-in-dindigul-a-cauldron-of-rebellions-for-two-millennia/article67707490.ece#:~:text=Silappathikaram,%20the%20Tamil%20epic%20written%20around%20the,the%20Pandyas,%20the%20Cheras%20and%20the%20Cholas. | title=Malaikottai in Dindigul, a cauldron of rebellions for two millennia | last=Rose | first=Beulah | date=2024-01-04 | website=The Hindu | access-date=2025-03-13 | language=en-IN | issn=0971-751X}}</ref> చరిత్రకారుడు [[స్ట్రాబో]] తన క్రీస్తుపూర్వం 20వ సంవత్సరానికి చెందిన రచనలో ఈ నగరం గురించి ప్రస్తావించాడు. అదే కాలానికి చెందిన ప్రముఖ చరిత్రకారుడు [[ప్లిని ది యంగర్|ప్లిని]] కూడా తన రచనలలో పాండ్య రాజు గురించి వివరించాడు.<ref name="history">{{Cite web| date=2011 | title=Historical moments | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abcity_Historical%20Moments.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20090729054103/http://municipality.tn.gov.in/Dindigul/abcity_Historical%20Moments.htm | archive-date=2009-07-29 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> సా.శ. 1వ శతాబ్దంలో చోళ రాజు [[కరికాల చోళుడు]] పాండ్య రాజ్యాన్ని జయించడంతో దిండిగల్ చోళుల పాలనలోకి వచ్చింది. 6వ శతాబ్దంలో [[పల్లవులు]] దక్షిణ భారతదేశంలోని ఎక్కువ ప్రాంతాలతో పాటు దిండిగల్‌ను కూడా స్వాధీనం చేసుకున్నారు. సా.శ. 8వ శతాబ్దం వరకు పల్లవులు పాలించారు. ఆ తరువాత చోళులు దిండిగల్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు. [[ఢిల్లీ సుల్తానేట్]] దక్షిణ భారతదేశంపై దండయాత్రలు చేసిన సమయంలో దిండిగల్‌పై దాడి జరగలేదు. తరువాత ఈ నగరం విజయనగర సామ్రాజ్యంలో భాగమైంది. విజయనగర సైన్యాధ్యక్షుడు [[కుమార కంపణ|కంపణ ఉడయార్]] [[మదురై సుల్తానేట్]] ఆధీనంలో ఉన్న [[మదురై]]<nowiki/>ని స్వాధీనం చేసుకునే యుద్ధంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించాడు. 1559లో నాయకులు శక్తివంతులయ్యారు. వారి రాజ్యానికి ఉత్తరాన దిండిగల్ సరిహద్దుగా ఉండేది. 1563లో రాజు [[విశ్వనాథ నాయకుడు]] మరణించిన తరువాత, ముత్తుకృష్ణ నాయకుడు 1602లో ఒక రాజ్యానికి రాజయ్యాడు. అతను 1605లో బలమైన కొండకోటను నిర్మించాడు. కొండ దిగువన కూడా ఒక కోటను నిర్మించాడు. ముత్తువీరప్ప నాయకుడు, తిరుమలై నాయకుడు ముత్తుకృష్ణ నాయకుడి తరువాత పాలించారు. తిరుమలై నాయకుడి మదురై నాయకుల పాలనలో దిండిగల్ మరోసారి ప్రాముఖ్యత పొందింది. అతని తరువాత వచ్చిన వారసులు విఫలమైనప్పుడు, [[రాణీ మంగమ్మ|రాణి మంగమ్మాళ్]] ఈ ప్రాంతానికి పాలకురాలైంది. ఆమె సమర్థవంతంగా పాలించింది.<ref name="history" /> [[దస్త్రం:Dindigul_Fort5.JPG|thumb|250x250px|కోటలోని ఆలయ చిత్రం]] 1736లో [[కర్ణాటక సుల్తానేట్]] నవాబు, [[మొఘల్ సామ్రాజ్యం|మొఘల్ సామ్రాజ్య]] ప్రతినిధి [[చందా సాహిబ్]], వంగారు నాయకుడి నుంచి అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1742లో వెంకటరాయర్ నాయకత్వంలోని మైసూరు సైన్యం దిండిగల్‌ను జయించింది. అతను మైసూరు మహారాజు ప్రతినిధిగా దిండిగల్‌ను పాలించాడు. అతని పాలనలో 18 పాళయాలు ఉండేవి. పాళయం అంటే కొన్ని గ్రామాలతో కూడిన చిన్న ప్రాంతం. ఈ పాళయాలన్నీ దిండిగల్ సీమై (జిల్లా) పరిధిలో ఉండేవి. దిండిగల్ దానికి రాజధానిగా ఉండేది. ఈ పాళయాలు స్వతంత్రంగా ఉండాలని కోరుకుని, వెంకటరాయర్‌కు పన్నులు చెల్లించడానికి నిరాకరించాయి.<ref name="history" /><ref>[[దిండిగల్#Nelson | Nelson]] 1989, p. 258</ref> 1748లో వెంకటరాయర్ స్థానంలో వెంకటప్పను ఆ ప్రాంత గవర్నర్‌గా నియమించారు. అయితే అతను కూడా పరిస్థితిని చక్కదిద్దడంలో విఫలమయ్యాడు. 1755లో మహారాజు పరిస్థితిని చక్కదిద్దడానికి [[హైదర్ అలీ|హైదర్ అలీని]] దిండిగల్‌కు పంపాడు. తరువాత హైదర్ అలీ మైసూరు మహారాజుగా మారాడు. 1777లో అతను పుర్షణ మీర్‌సాహెబ్‌ను దిండిగల్ గవర్నర్‌గా నియమించాడు. మీర్‌సాహెబ్ కోటను, దాని చుట్టూ ఉన్న సైనిక స్థావరాన్ని బలోపేతం చేశాడు. అతని భార్య అమీర్-ఉన్-నిషా-బేగం ప్రసవ సమయంలో మరణించింది. ఆమె సమాధిని ఇప్పుడు బేగంబూర్ అని పిలుస్తారు. 1783లో కెప్టెన్ లాంగ్ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్ సైన్యం దిండిగల్‌ను ఆక్రమించింది. 1784లో మైసూరు, బ్రిటిష్ సైన్యం మధ్య జరిగిన ఒప్పందం తరువాత, దిండిగల్ మైసూరు ప్రావిన్సుకు తిరిగి అప్పగించబడింది. 1788లో హైదర్ అలీ కుమారుడు [[టిప్పు సుల్తాన్]] దిండిగల్ రాజుగా పట్టాభిషిక్తుడయ్యాడు.<ref name="history" /><ref name="Nelson-p268-293">[[దిండిగల్#Nelson | Nelson]] 1989, pp. 286-93</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=hkbJ6xA1_jEC&q=history+of+dindigul&pg=PA68 | title=History of Tipu Sultan | last=Hasan | first=Mohibbul | publisher=Aakar Books | date=2005 | isbn=81-87879-57-2 | pages=68–69}}</ref><ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=YyBOAAAAMAAJ&q=history+of+dindigul&pg=PA222 | title=A comprehensive history of India, civil, military and social, from the first landing of the English to the suppression of the Sepoy revolt:including an outline of the early history of Hindoostan, Volume 2 | last=Beveridge | first=Henry | publisher=Blackie and son | date=1867 | pages=222–24}}</ref> 1790లో మైసూరు మూడవ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటిష్ సైన్యానికి చెందిన జేమ్స్ స్టీవర్ట్ మళ్లీ దిండిగల్‌ను జయించాడు. 1792లో కుదిరిన ఒప్పందం ప్రకారం టిప్పు దిండిగల్‌ను బ్రిటిష్ వారికి అప్పగించాడు. 1798లో బ్రిటిష్ సైన్యం కొండకోటను ఫిరంగులతో బలోపేతం చేసి, ప్రతి మూలలో గస్తీ గదులను నిర్మించింది. స్టాటెన్ నాయకత్వంలోని బ్రిటిష్ సైన్యం 1798 నుంచి 1859 వరకు దిండిగల్ కోటలో ఉండేది. తరువాత మదురైని బ్రిటిష్ సైన్యానికి ప్రధాన కేంద్రంగా చేశారు. దిండిగల్‌ను దానికి తాలూకాగా అనుసంధానించారు. 1947 ఆగస్టు 15న భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం లభించే వరకు దిండిగల్ బ్రిటిష్ పాలనలో ఉంది.<ref name="history" /><ref name="Nelson-p268-293" /> ఇటీవలి కాలంలో నగరం కొత్త అభివృద్ధిని సాధిస్తోంది. చెన్నై సిల్క్స్, అన్‌లిమిటెడ్, జోస్ అలుక్కాస్, తనిష్క్ వంటి కొత్త సంస్థలు ఇక్కడ తమ శాఖలను ప్రారంభిస్తున్నాయి.<ref name="urbaninfra" /> == భౌగోళికం == [[దస్త్రం:Dindigul1.JPG|thumb|250x250px|దిండిగల్ కోట నుండి కనిపించే దిండిగల్‌లోని ఒక సరస్సు, వరి పొలాల దృశ్యం]] దిండిగల్ {{Coord|10.35|N|77.95|E|}} వద్ద ఉంది. ఇది సముద్రమట్టానికి 265 మీ (869 అడుగులు) సగటు ఎత్తులో ఉంది. ఈ పట్టణం [[దిండిగల్ జిల్లా]]<nowiki/>లో, చెన్నై నుండి 420 కిమీ (260 మైళ్ళు) తిరుచిరాపల్లికి నైరుతి దిశలో 100 కిమీ (62 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. [[సిరుమలై]] కొండల దిగువన దిండిగల్ ఉంది. స్థలాకృతి సాదాగా, కొండగా ఉంటుంది, వైవిధ్యం ఫలితంగా వాతావరణ మార్పులకు దారి తీస్తుంది. పట్టణంలో, చుట్టుపక్కల గుర్తించదగిన ఖనిజ వనరులు అందుబాటులో లేవు. వేసవి కాలం మార్చి నుండి జూలై వరకు ఉంటుంది, డిసెంబరు నుండి జనవరి వరకు శీతాకాలం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రత {{convert|26|°C|°F}} నుండి కనిష్టంగా, {{convert|20|°C|°F}} వరకు గరిష్టంగా శీతాకాలంలో దిండిగల్ సంవత్సరానికి సగటున {{convert|812| mm|in|abbr=on}} వర్షపాతం పొందుతుంది.నైరుతి రుతుపవనాలు, జూన్‌లో ప్రారంభమై ఆగస్టు వరకు కొనసాగుతాయి, తక్కువ వర్షపాతం నమోదవుతుంది.అక్టోబరు, నవంబరు, డిసెంబరు నెలల్లో ఈశాన్య రుతుపవనాల సమయంలో అత్యధిక వర్షపాతం పొందుతుంది.<ref name="about">{{Cite web| date=2011 | title=About city | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abcity_city.htm | url-status=deviated| archive-url=https://web.archive.org/web/20090516191211/http://municipality.tn.gov.in/Dindigul/abcity_city.htm | archive-date=2009-05-16 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref>ఇది {{Convert|14.01|sqkm|sqmi|abbr=on}} విస్తరించి ఉంది. దిండిగల్ వాతావరణ పరిస్థితులు తోటల పెంపకానికి, వివిధ రకాల పుష్పాల సాగుకు అనుకూలమైనవి.పువ్వులు కాకుండా, దిండిగల్ నారింజ, పైనాపిల్, జామ, ఉల్లిపాయలు వంటి కూరగాయలు, పొగాకు, యూకలిప్టస్, కాఫీ వంటి ఇతర ఆహారేతర పంటలను ఉత్పత్తి చేయడానికి ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref name="gaatha.org">{{Cite web| date=2021-07-22 | title=Dindigul Saree Weaving- Research on Indian Tamil Nadu Handloom | url=https://gaatha.org/Craft-of-India/dindigul-saree-weaving/ | access-date=2021-07-29 | website=gaatha.org}}</ref><ref>{{Cite web| date=2021-07-22 | title=Dindigul Saree Weaving- Research on Indian Tamil Nadu Handloom | url=https://gaatha.org/Craft-of-India/dindigul-saree-weaving/ | access-date=2021-07-29 | website=gaatha.org | language=en-US}}</ref> == గణాంకాలు == {{bar box|title=మతాలవారిగా దిండిగల్ నగర జనాభా (2011)|titlebar=#ddd|left1=మతం|right1=శాతం (%)|float=left|bars={{bar percent|[[హిందూ]]|Orange|69.11}}{{bar percent|[[క్రైస్తవులు]]|Blue|16.59}}{{bar percent|[[ఇస్లాం]]|Green|14.17}}{{bar percent|[[సిక్కులు]]|darkkhaki|0.02}}{{bar percent|[[బౌద్ధులు]]|yellow|0.02}}{{bar percent|[[జైనులు]]|pink|0.01}}{{bar percent|ఇతరులు|grey|0.1}}}}[[2027 భారత జనాభా లెక్కలు|2011 జనాభా లెక్కల]] ప్రకారం, దిండిగల్ జనాభా 207,327. ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,012 మంది స్త్రీల లింగ నిష్పత్తి ఉంది. ఇది జాతీయ సగటు 929 కంటే చాలా ఎక్కువ.<ref>{{Cite web| date=2013 | title=Census Info 2011 Final population totals | url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html | access-date=26 January 2014 | publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు మొత్తం 19,603 మంది కాగా, వారిలో 10,126 మంది పురుషులు, 9,477 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. [[షెడ్యూల్డ్ కులాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] జనాభాలో వరుసగా 7.58% , 0.07%గా ఉన్నాయి. నగరంలో సగటు అక్షరాస్యత 81.69% కాగా, జాతీయ సగటు 72.99%గా ఉంది. నగరంలో మొత్తం 53,573 కుటుంబాలు ఉన్నాయి. మొత్తం 77,813 మంది కార్మికులు ఉన్నారు. వీరిలో 387 మంది సాగుదారులు, 366 మంది ప్రధాన వ్యవసాయ కార్మికులు, 5,328 మంది గృహ పరిశ్రమలలో పనిచేసేవారు, 68,163 మంది ఇతర కార్మికులు, 3,569 మంది ఉపాంత కార్మికులు ఉన్నారు. ఉపాంత కార్మికుల్లో 46 మంది ఉపాంత సాగుదారులు, 176 మంది ఉపాంత వ్యవసాయ కార్మికులు, 187 మంది గృహ పరిశ్రమల్లో పనిచేసే ఉపాంత కార్మికులు, 3,160 మంది ఇతర ఉపాంత కార్మికులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web| date=2013 | title=Census Info 2011 Final population totals - Dindigul | url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=690848 | access-date=26 January 2014 | publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> 2011 మతపరమైన జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దిండిగల్ జనాభాలో 69.11% [[హిందూమతం|హిందువులు]], 14.17% [[ఇస్లాం|ముస్లింలు]], 16.59% [[క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవులు]], 0.02% [[సిక్కు మతం|సిక్కులు]], 0.02% [[బౌద్ధమతం|బౌద్ధులు]], 0.01% [[జైనమతం|జైనులు]] కాగా, 0.1% మంది ఇతర మతాలను అనుసరిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Population By Religious Community - Tamil Nadu | url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html | access-date=13 September 2015 | publisher=Office of the Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India | format=XLS}}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల తాత్కాలిక జనాభా గణాంకాల ప్రకారం, దిండిగల్ పట్టణ సముదాయం జనాభా 292,132. ఇందులో 145,438 మంది పురుషులు, 146,694 మంది స్త్రీలు ఉన్నారు. పట్టణం జనాభాలో లింగ నిష్పత్తి ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,009 మంది స్త్రీలు కాగా, బాలల లింగ నిష్పత్తి 964గా ఉంది. దిండిగల్ సగటు అక్షరాస్యత రేటు 89.1% కాగా, పురుషుల అక్షరాస్యత 93.41%, స్త్రీల అక్షరాస్యత 84.83%గా ఉంది. పట్టణ జనాభాలో ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు మొత్తం 26,169 మంది ఉన్నారు.<ref>{{Cite web| title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf | access-date=29 December 2012 | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | page=12}}</ref> 2001 నాటికి పట్టణంలో 15 మురికివాడలను గుర్తించారు. ఈ మురికివాడల్లో 16,841 కుటుంబాలలో మొత్తం 85,235 మంది నివసించారు. 1991–2001 కాలంలో మురికివాడల జనాభా 16 శాతం నుండి 43 శాతానికి పెరిగింది. పట్టణం జనాభా వృద్ధి రేటు 1970లలో 28 శాతం నుండి 40 శాతం వరకు ఉండగా, 1980లలో 11 శాతానికి, ఆ తరువాత 8 శాతానికి తగ్గింది.<ref>[[దిండిగల్#urban | Urban Infrastructure Report]] 2008, p. 8</ref> నగరం 14.01 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. 2001 జనాభా లెక్కల ప్రకారం నగర జనాభా సాంద్రత హెక్టారుకు 153 మంది కాగా, 1971లో చదరపు కిలోమీటరుకు 2,218 మంది ఉండేవారు. కేంద్ర ప్రాంతాలు , ప్రధాన రహదారుల వెంట జనాభా సాంద్రత ఎక్కువగా ఉంది. పట్టణ జనాభాలో [[హిందూమతం|హిందువులు]] మెజారిటీగా ఉండగా, తరువాత [[ఇస్లాం|ముస్లింలు]], [[క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవులు]] ఉన్నారు. నగరంలో ప్రధానంగా [[తమిళ భాష]] మాట్లాడుతారు. అయితే [[ఆంగ్ల భాష]] వినియోగం కూడా సాపేక్షంగా ఎక్కువగా ఉంది. చాలా విద్యాసంస్థలు , సేవా రంగంలోని కార్యాలయాల్లో ఆంగ్లం బోధనా మాధ్యమంగా ఉంది.<ref>[[దిండిగల్#urban | Urban Infrastructure Report]] 2008, p. 4</ref> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == [[దస్త్రం:Dindigul2.JPG|thumb|250x250px|దిండిగల్ కోట నుండి కనిపించే నగర కేంద్ర దృశ్యం]] 2001 భారత జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దిండిగల్ పట్టణంలో పట్టణ శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్య రేటు 35.24 శాతంగా ఉంది. జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉన్న దిండిగల్‌లో ప్రాథమిక రంగంలో తగ్గుదలతో పాటు ద్వితీయ , తృతీయ రంగాల్లో వృద్ధి నమోదైంది. నగరంలో పారిశ్రామిక వాడలు, చేనేత, వాణిజ్యం , వ్యాపార కార్యకలాపాలు ప్రధాన ఉపాధి వనరులుగా ఉన్నాయి. శ్రామిక శక్తిలో సుమారు 90 శాతం మంది తృతీయ రంగంలో పనిచేస్తున్నారు. మొత్తం జిల్లాలో కేవలం రెండు పారిశ్రామిక వాడలు ఉండగా, వాటిలో ఒకటి నగరంలో ఉంది. [[ఒడ్డంచత్రం]] దిండిగల్ జిల్లాలోని ముఖ్యమైన పట్టణాలలో ఒకటి. ఒడ్డంచత్రం కూరగాయల మార్కెట్ (గాంధీ మార్కెట్ అని కూడా పిలుస్తారు) తమిళనాడులో అతిపెద్ద కూరగాయల మార్కెట్. 2001 నాటికి, పట్టణంలో సుమారు 60 చర్మశుద్ధి కర్మాగారాలు, 165 తాళాల తయారీ యూనిట్లు , పెద్ద సంఖ్యలో పత్తి నూలు వడికే మిల్లులు ఉన్నాయి.<ref>[[దిండిగల్#urban | Urban Infrastructure Report]] 2008, pp. 7-9</ref> [[తాళం (భద్రతా పరికరం)|తాళాలు]] , [[ఉక్కు]] భద్రపెట్టెలను దిండిగల్‌లో తయారు చేస్తున్నారు. ఇవి సహకార రంగంలో నిర్వహించబడుతున్నాయి. దిండిగల్‌లో తయారయ్యే తాళాలు జాతీయ , అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో విక్రయించబడుతున్నాయి. తాళాల నాణ్యతకు దిండిగల్ భారతదేశం అంతటా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite web| last1=Thiagarajan | first1=Kamala | date=21 February 2020 | title=The Devilishly Difficult Locks of Dindigul | url=https://www.atlasobscura.com/articles/locks-dindigul-india | access-date=9 January 2021 | website=Atlas Obscura}}</ref> దిండిగల్ తాళాలకు 30 ఆగస్టు 2019న [[భౌగోళిక గుర్తింపు]] (GI) లభించింది.<ref>{{Cite web| last=S | first=Meghna | date=30 August 2019 | title=Kandangi saree and Dindigul lock get GI tag | url=https://maharashtranews.com/en/2019/featured/6895/GI-tag-Kandangi-Sari-Dindigul-locks-tamilnadu-handwoven-sarees-lock-city-geographical-indication.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20190830110236/https://maharashtranews.com/en/2019/featured/6895/GI-tag-Kandangi-Sari-Dindigul-locks-tamilnadu-handwoven-sarees-lock-city-geographical-indication.htm | archive-date=30 August 2019 | access-date=30 August 2019 | website=Maharashtra News}}</ref> ఆధునిక కాలంలో తాళాల పరిశ్రమలో కొంత క్షీణత కనిపిస్తోంది. అదే సమయంలో తోలు, చేనేత , వ్యవసాయ ఆధారిత ఇతర పరిశ్రమలు ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నాయి. దిండిగల్‌లో పట్టు, మస్లిన్ , దుప్పట్ల తయారీ సాధారణంగా జరుగుతుంది. [[కోయంబత్తూరు]] తరువాత, రాష్ట్రంలో రెండవ అతిపెద్ద వస్త్ర నూలు వడికే సామర్థ్యం కలిగిన నగరం దిండిగల్. చిన్నాలపట్టి పట్టు అనే పట్టు చీరల బ్రాండ్ నగరానికి 11 కి.మీ దూరంలో ఉన్న చిన్నాలపట్టిలో తయారవుతుంది. ఈ ప్రాంతంలోని వాతావరణ పరిస్థితులు ఉద్యాన పంటలు , వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా ఉంటాయి. మొత్తం జిల్లాలో కాఫీ, పుష్పాలు, పొగాకు , యూకలిప్టస్ వంటి ఆహారేతర పంటలను పండిస్తారు. నారింజ, అనాసపండు, సపోటా , జామ వంటి పండ్లతో పాటు ఉల్లిపాయ వంటి కూరగాయల టోకు వ్యాపారానికి దిండిగల్ ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది. [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో]] దిండిగల్ పొగాకు వ్యాపారం , సిగార్ల తయారీకి ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉండేది.<ref>{{Cite EB1911 | wstitle=Dindigul | volume=8 | page=275}}</ref> [[విన్స్టన్ చర్చిల్]] కు ఇష్టమైన ''చురుట్'' , ''లైట్ ఆఫ్ ఏషియా'' అనే సిగార్ దిండిగల్‌లో తయారయ్యేది. దిండిగల్ నివాసులకు పొగాకు పరిశ్రమ ప్రధాన ఉపాధి వనరులలో ఒకటి. కేంద్ర ప్రభుత్వం వేడసందూరులో పొగాకు పరిశోధనా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. ఇది భారతదేశంలోని రెండు పొగాకు పరిశోధనా కేంద్రాలలో ఒకటి; మరొకటి [[రాజమండ్రి|రాజమండ్రిలో]] ఉంది. ఆధునిక కాలంలో దిండిగల్ రాష్ట్రంలో నమలే పొగాకు , సువాసనగల వక్కల అతిపెద్ద వ్యాపార కేంద్రంగా ఉంది. అంగు విలాస్, రోజా సుపారీ వంటి ప్రసిద్ధ సువాసనగల నమలే పొగాకు బ్రాండ్లు నగరం నుండి కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తూ రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాలకు, రాష్ట్రం వెలుపల ప్రాంతాలకు తమ ఉత్పత్తులను పంపిణీ చేస్తున్నాయి. దిండిగల్, రాష్ట్రంలోని ప్రముఖ తోలు ఉత్పత్తిదారులు , సరఫరాదారులలో ఒకటిగా కూడా ఉంది. == మునిసిపల్ పరిపాలన, రాజకీయాలు == 1866 నవంబరు 1న దిండిగల్ మునిసిపాలిటీగా ఏర్పడింది.<ref name="history" /> 1988లో దీనిని ప్రత్యేక శ్రేణి మునిసిపాలిటీగా ఉన్నతీకరించారు. మొత్తం మునిసిపాలిటీ ప్రాంతం మునిసిపాలిటీ పరిధిలోకి చేర్చబడింది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=About Municipality | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abus_municip.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20120916010849/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abus_municip.htm | archive-date=16 September 2012 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality | df=dmy-all}}</ref> 2013 ఏప్రిల్ 10 న మునిసిపాలిటీని నగరపాలక సంస్థగా ఉన్నతీకరించనున్నట్లు ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news| url=http://m.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-thanjavur-to-be-upgraded-as-corporations/article4603121.ece/?maneref=http://www.google.co.in/search?q=thanjavur&hl=en&safe=off&source=lnms&tbm=nws&sa=X&ei=4VhqUYHQDYWKrgentIDAAQ&ved=0CAoQ_AUoAw | title=Thanjavur Corporation | newspaper=The Hindu | access-date=2013-04-14 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131020212927/http://m.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-thanjavur-to-be-upgraded-as-corporations/article4603121.ece/?maneref=http%3A%2F%2Fwww.google.co.in%2Fsearch%3Fq%3Dthanjavur%26hl%3Den%26safe%3Doff%26source%3Dlnms%26tbm%3Dnws%26sa%3DX%26ei%3D4VhqUYHQDYWKrgentIDAAQ%26ved%3D0CAoQ_AUoAw | archive-date=2013-10-20 | date=2013}}</ref><ref name="Thanjavur to be upgraded as City Municipal Corporations">{{Cite web| date=2013 | title=Thanjavur to be upgraded as City Municipal Corporations | url=http://www.deccanchronicle.com/130411/news-current-affairs/article/thanjavur-dindigul-made-corporations | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130414232718/http://www.deccanchronicle.com/130411/news-current-affairs/article/thanjavur-dindigul-made-corporations | archive-date=2013-04-14 | access-date=2013-04-11 | publisher=Deccan Chronicle}}</ref> 2014 ఫిబ్రవరి 19 న [[తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి]] [[జె. జయలలిత]] దిండిగల్ మునిసిపాలిటీని తక్షణమే నగరపాలక సంస్థగా ఉన్నతీకరిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. ఈ మేరకు జారీ చేసిన ప్రభుత్వ ఉత్తర్వును మునిసిపల్ చైర్మన్ జి. మరుదరాజ్‌కు అందజేశారు.<ref name="corp">{{Cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/dindigul-becomes-corporation/article5708841.ece | title=Dindigul becomes Corporation | date=20 February 2014 | newspaper=The Hindu | access-date=20 February 2014 | location=Dindigul}}</ref> దిండిగల్ మునిసిపాలిటీలో 48 వార్డులు ఉండేవి. ప్రతి వార్డుకు ఒక ఎన్నికైన కౌన్సిలర్ ఉండేవాడు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=About the municipality | url=http://municipality.tn.gov.in/Dindigul/abs_municipality.htm | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}{{dead link | date=December 2016 | bot=InternetArchiveBot | fix-attempted=yes}}</ref> మునిసిపాలిటీ విధులు ఆరు విభాగాలుగా విభజించబడ్డాయి: సాధారణ పరిపాలన, సిబ్బంది, ఇంజనీరింగ్, రెవెన్యూ, ప్రజారోగ్యం, నగర ప్రణాళిక, సమాచార సాంకేతిక పరిజ్ఞానం (ఐటీ). ఈ విభాగాలన్నీ కార్యనిర్వాహక అధిపతి అయిన మునిసిపల్ కమిషనర్ నియంత్రణలో ఉంటాయి.<ref>{{Cite web| date=2006 | title=Commissionerate of Municipal Administration | url=http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20121106103849/http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm | archive-date=2012-11-06 | access-date=2012-12-29 | publisher=Commissionerate of Municipal Administration}}</ref> శాసనాధికారాలు 48 మంది సభ్యులతో కూడిన సంస్థలో ఉంటాయి. ప్రతి వార్డు నుంచి ఒక సభ్యుడు ఎన్నికవుతాడు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Councillors of municipality | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/who_councilors.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140225120411/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/who_councilors.htm | archive-date=2014-02-25 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> ఈ శాసన సంస్థకు ఎన్నికైన చైర్‌పర్సన్ నాయకత్వం వహిస్తారు. ఆయనకు డిప్యూటీ చైర్‌పర్సన్ సహకరిస్తారు.<ref>{{Cite news| title=Economic and political weekly, Volume 30 | publisher=Sameeksha Trust | date=1995 | pages=2396}}</ref> దిండిగల్ [[దిండిగల్ శాసనసభ నియోజకవర్గం]] పరిధిలోకి వస్తుంది. ఈ నియోజకవర్గం నుంచి ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకు ఒకసారి [[తమిళనాడు శాసనసభ|తమిళనాడు శాసనసభకు]] ఒక సభ్యుడు ఎన్నికవుతాడు.<ref>{{Cite web| date=2010 | title=List of Assembly Constituencies | url=[http://www.assembly.tn.gov.in/Const_map/map.htm](http://www.assembly.tn.gov.in/Const_map/map.htm) | url-status=dead| archive-url=[https://web.archive.org/web/20120614070155/http://www.assembly.tn.gov.in/const_map/map.htm](https://web.archive.org/web/20120614070155/http://www.assembly.tn.gov.in/const_map/map.htm) | archive-date=2012-06-14 | access-date=2012-12-28 | website=Tamil Nadu | publisher=Tamil Nadu state government}}</ref> 1977 ఎన్నికల నుంచి [[ఆల్ ఇండియా అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|అఖిల భారత అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం]] (AIADMK) ఈ శాసనసభ స్థానాన్ని రెండుసార్లు (1984, 1991 ఎన్నికల్లో), [[భారత కమ్యూనిస్టు పార్టీ (మార్క్సిస్టు)]] (CPI(M)) ఆరుసార్లు (1977, 1989, 1996, 2001, 2006, 2011లో), [[ద్రవిడ మున్నేట్ర కజగం|ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం]] (DMK) ఒకసారి (1996లో) గెలుచుకున్నాయి.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Partywise Comparison Since 1977 | url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S22/partycomp207.htm | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India}}</ref> అప్పటి నియోజకవర్గ శాసనసభ సభ్యుడు AIADMKకు చెందిన సి. శ్రీనివాసన్. దిండిగల్ [[దిండిగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం|దిండిగల్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గంలో]] భాగంగా ఉంది. ఈ నియోజకవర్గం నుంచి ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకు ఒకసారి పార్లమెంటుకు సభ్యుడు ఎన్నికవుతాడు. ఈ నియోజకవర్గాన్ని భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ నాలుగుసార్లు (1957, 1962, 2004, 2009 ఎన్నికల్లో),<ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1957 to the Second Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1957/Vol_I_57_LS.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=17}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1962 to the Third Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1962/Vol_I_LS_62.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=49}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 2004 to the Fourteenth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=94}}</ref> ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం (DMK) మూడుసార్లు (1967, 1971, 1980 ఎన్నికల్లో),<ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1967 to the Fourth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1967/Vol_I_LS_67.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=67}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1971 to the Fifth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1971/Vol_I_LS_71.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=71}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1980 to the Seventh Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1980/Vol_I_LS_80.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=79}}</ref> అన్నా ద్రవిడ మున్నేట్ర కళగం (ADMK) ఏడుసార్లు (1977, 1984, 1989, 1991, 1998, 1999, 2014 ఎన్నికల్లో)<ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1977 to the Sixth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1977/Vol_I_LS_77.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=80}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1984 to the Eighth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1984/Vol_I_LS_84.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=73}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1989 to the Ninth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1989/Vol_I_LS_89.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=81}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1991 to the Tenth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1991/VOL_I_LS_91.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=51}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1998 to the Twelfth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1998/Vol_I_LS_98.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=85}}</ref><ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1999 to the Thirteenth Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1999/Vol_I_LS_99.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=85}}</ref>, [[తమిళ మానిల కాంగ్రెస్]] (TMC) ఒకసారి (1996 ఎన్నికల్లో) గెలుచుకున్నాయి.<ref>{{Cite web| title=Key highlights of the general elections 1996 to the Eleventh Lok Sabha | url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1996/Vol_I_LS_96.pdf | access-date=2012-12-29 | publisher=Election Commission of India | page=86}}</ref> నగరంలో శాంతిభద్రతలను తమిళనాడు పోలీసు వ్యవస్థ దిండిగల్ ఉపవిభాగం నిర్వహిస్తుంది. దీనికి డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ నాయకత్వం వహిస్తారు. నగరంలో మూడు పోలీస్ స్టేషన్లు ఉన్నాయి. వాటిలో ఒకటి మహిళల కోసం ప్రత్యేకంగా ఏర్పాటు చేసిన పోలీస్ స్టేషన్. జిల్లా స్థాయి పోలీస్ విభాగానికి సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ నాయకత్వం వహిస్తారు. అతని ఆధ్వర్యంలో నిషేధిత పదార్థాల నియంత్రణ, జిల్లా నేర విభాగం, సామాజిక న్యాయం, మానవ హక్కులు, జిల్లా నేర రికార్డులు, ప్రత్యేక శాఖ వంటి విభాగాలు పనిచేస్తాయి. == విద్య, ప్రజా వినియోగ సేవలు == [[దస్త్రం:Stmarys_hss_dindigul_Cathedral.jpg|thumb|160x160px|సెయింట్ మేరీస్ హయ్యర్ సెకండరీ పాఠశాల నగరంలోని అత్యంత ప్రాచీన పాఠశాలల్లో ఒకటి. ఇది 1850 నుంచి ఉంది.]] 2011 నాటికి నగరంలో 19 మునిసిపల్ ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 23 ఇతర ప్రాథమిక పాఠశాలలు, 8 ప్రాథమికోన్నత పాఠశాలలు, 13 ఉన్నత పాఠశాలలు ఉన్నాయి. పట్టణంలో మరో 10 ప్రైవేటు పాఠశాలలు కూడా ఉన్నాయి. మూడు ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు, మూడు కళలు, శాస్త్రాల కళాశాలలు ఉన్నాయి. [[గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ సంస్థ|గాంధీగ్రామ్ గ్రామీణ విశ్వవిద్యాలయం]], మదర్ తెరెసా మహిళా విశ్వవిద్యాలయం దిండిగల్‌లో ఉన్న రెండు విశ్వవిద్యాలయాలు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Educational Institutions | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/srv_edu.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222823/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/srv_edu.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> '''ఇంజనీరింగ్ కళాశాలలు''' * పి.ఎస్.ఎన్.ఎ. ఇంజనీరింగ్, సాంకేతిక కళాశాల * ఎస్.ఎస్.ఎం. ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ<ref>{{Cite web| title=SSMIET | url=https://ssmiet.ac.in/ | access-date=15 July 2026 | website=Ssmiet.ac.in}}</ref> * ఎస్.బి.ఎం. కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ<ref>{{Cite web| title=SBM Engineering College | url=https://sbmengineeringcollege.com/ | access-date=15 July 2026 | website=Sbmengineeringcollege.com}}</ref> * ఎన్.పి.ఆర్. కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ<ref>{{Cite web| title=Home | url=http://nprcolleges.org/engineering/ | access-date=15 July 2026 | website=NPR College of Engineering and Technology}}</ref> * జైనీ కాలేజ్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ<ref>{{Cite web| title=Microtec &#124; College Details | url=https://microtec.in/index.php/college/jainee-college-of-engineering-technology-jcet-dindigul | access-date=15 July 2026 | website=Microtec.in}}</ref> * వీరమ్మాళ్ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల<ref>{{Cite web| title=veerammal College of Engineering | url=https://www.pvpveerammal.com/ | access-date=15 July 2026 | website=Pvpveerammal.com}}</ref> దిండిగల్‌కు విద్యుత్ సరఫరాను తమిళనాడు విద్యుత్ బోర్డు (TNEB) నియంత్రించి పంపిణీ చేస్తుంది. దిండిగల్ పట్టణం, దాని శివారు ప్రాంతాలు కలిసి దిండిగల్ విద్యుత్ పంపిణీ సర్కిల్‌గా ఏర్పడతాయి. ప్రాంతీయ ప్రధాన కార్యాలయంలో ఒక చీఫ్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ ఇంజనీర్ నియమించబడ్డారు.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Important Address | url=http://www.windpro.org/pdf/MISC/TNEB%20Address.pdf | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20121016045943/http://www.windpro.org/pdf/MISC/TNEB%20Address.pdf | archive-date=2012-10-16 | access-date=2012-12-29 | publisher=Indian Wind Power Association}}</ref> దిండిగల్ నగరపాలక సంస్థ ఆత్తూర్ కామరాజర్ నీటి సరఫరా పథకం (9.6 ఎం.ఎల్.డి.), పేరణై నీటి సరఫరా పథకం (7.5 ఎం.ఎల్.డి.), కావేరి సంయుక్త నీటి సరఫరా పథకం (6–10 ఎం.ఎల్.డి.) ద్వారా నీటిని సరఫరా చేస్తుంది. 2001 నాటికి పట్టణానికి ప్రతిరోజు మొత్తం 14 ఎం.ఎల్.డి. నీరు సరఫరా చేయబడేది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Water Supply Details | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_watersupply.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222828/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_watersupply.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul Municipality}}</ref> 2011 నాటి మునిసిపల్ గణాంకాల ప్రకారం, దిండిగల్‌లో ప్రతిరోజూ సుమారు 92 మెట్రిక్ టన్నుల ఘన వ్యర్థాలను ఇంటింటి సేకరణ ద్వారా సేకరించేవారు. తరువాత దిండిగల్ మునిసిపాలిటీ పారిశుద్ధ్య విభాగం మూలస్థాయిలో వ్యర్థాలను వేరు చేసి, వాటిని తొలగించేది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Waste management programme | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_solidwastemanagement.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222834/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_solidwastemanagement.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul Municipality}}</ref> పట్టణంలో భూగర్భ మురుగునీటి పారుదల వ్యవస్థ లేదు. మురుగునీటి తొలగింపు సెప్టిక్ ట్యాంకులు, తెరిచిన కాలువలు, ప్రజా మరుగుదొడ్ల ద్వారా జరుగుతుంది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul sewarage | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_sewerage.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222740/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_sewerage.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> 2011లో మునిసిపాలిటీ మొత్తం {{convert|117.0|km|mi|abbr=on}} పొడవైన వర్షపు నీటి కాలువలను నిర్వహించేది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Storm water drains of Dindigul | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_storm.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222827/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_storm.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> 2011 నాటికి మునిసిపాలిటీ మొత్తం 5,489 వీధి దీపాలను నిర్వహించేది. వీటిలో 754 సోడియం దీపాలు, 173 పాదరస ఆవిరి దీపాలు, 4,551 ట్యూబ్‌లైట్లు, 8 హై-మాస్ట్ బీమ్ దీపాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul street lights | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_streetlight.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222836/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_streetlight.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul Municipality, Government of Tamil Nadu}}</ref> మునిసిపాలిటీ ప్రతిరోజూ పనిచేసే ఒక మార్కెట్‌ను నిర్వహిస్తుంది. దీనిని దిండిగల్ మునిసిపల్ మార్కెట్ అని పిలుస్తారు. ఇది పట్టణ ప్రజలతో పాటు చుట్టుపక్కల గ్రామీణ ప్రాంతాల అవసరాలను కూడా తీర్చుతుంది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul markets | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_markets.htm | url-status=dead| archive-url=https://archive.today/20130624222740/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_markets.htm | archive-date=2013-06-24 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul Municipality, Government of Tamil Nadu}}</ref> మునిసిపాలిటీ 4 వైద్యశాలలు, 5 ప్రసూతి కేంద్రాలు, 8 కుటుంబ నియంత్రణ కేంద్రాలు, 3 [[సిద్ధ వైద్యం|సిద్ధ]] వైద్య కేంద్రాలు, ఒక [[ఆయుర్వేదం|ఆయుర్వేద]] కేంద్రాన్ని నిర్వహిస్తుంది. ప్రభుత్వ జిల్లా ప్రధాన ఆసుపత్రి దిండిగల్‌లో ఉంది. ఇందులో 350 పడకలు ఉన్నాయి. పట్టణంలో 5కు పైగా ప్రైవేటు ఆసుపత్రులు, 35 ప్రసూతి కేంద్రాలు, 15 ప్రయోగశాలలు, ఒక రక్తనిధి ఉన్నాయి. 250 పడకల చారిత్రక సెయింట్ జోసెఫ్ మిషన్ ఆసుపత్రి నగరంలోని ప్రధాన ఆసుపత్రులలో ఒకటి. అన్ని అధునాతన ఆరోగ్య సేవల కోసం మదురై నగరం సమీపంలోని ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.<ref name="urbaninfra">[[దిండిగల్#urban | Urban Infrastructure Report]] 2008, p. 9</ref> ఈ నగరంలోని ప్రజల ఇళ్లు ఒకదానికొకటి చాలా దగ్గరగా నిర్మించబడి ఉంటాయి. అందువల్ల ఇక్కడి సమాజం బలమైన అనుబంధం, సామూహిక భావనను కలిగి ఉంది. ఇక్కడి ఇళ్లలో ఆసక్తికరమైన లక్షణం ఏమిటంటే, అవి ప్రకాశవంతమైన పసుపు, నారింజ, నీలం రంగులతో రంగరించబడి ఉంటాయి. ఈ రంగులు ఈ ప్రాంతంలోని ఆలయ ముఖభాగాలలో కనిపించే ప్రస్తుత రంగుల సమ్మేళనంతో చాలా పోలి ఉంటాయి. ఇది ఇళ్లకు మతంతో ఉన్న సంబంధాన్ని, అలాగే తమ గృహాలలో దైవిక భావనను సృష్టించడానికి ప్రజలు పొందిన ప్రేరణను చూపిస్తుంది. దిండిగల్‌కు గొప్ప చరిత్ర, వైభవమైన గతం ఉండటం వల్ల ఇక్కడ అనేక ప్రాముఖ్యత కలిగిన వాస్తుశిల్ప నిర్మాణాలు ఉన్నాయి.<ref name="gaatha.org" /> == రవాణా == <mapframe latitude="10.352547" longitude="77.983897" zoom="8" width="200" height="100" align="center" />దిండిగల్ నగరపాలక సంస్థ 131.733 కి.మీ పొడవైన రహదారులను నిర్వహిస్తుంది. పట్టణంలో 21.66 కి.మీ పొడవైన కాంక్రీట్ రహదారులు, 98.311 కి.మీ బిటుమినస్ రహదారులు, 9.352 కి.మీ మట్టి రహదారులు, 2.41 కి.మీ రాతి పలకల రహదారులు ఉన్నాయి. మూడు జాతీయ రహదారులు నగరం మీదుగా వెళ్తాయి. [[జాతీయ రహదారి 8|ఎన్‌హెచ్ 44]] (భారతదేశంలోని అతిపెద్ద జాతీయ రహదారి) దిండిగల్‌ను [[మదురై|మదురైతో]] కలుపుతుంది. ఎన్‌హెచ్ 45A [[చెన్నై|చెన్నైని]] [[కన్యాకుమారి|కన్యాకుమారితో]] కలుపుతుంది. ఎన్‌హెచ్ 83 [[ఒడ్డంచత్రం]], [[పళని]], దిండిగల్, [[తిరుచిరాపల్లి]], [[తంజావూరు]] మీదుగా [[కోయంబత్తూరు|కోయంబత్తూరును]] [[నాగపట్నం|నాగపట్నంతో]] కలుపుతుంది. జాతీయ రహదారి 383 (భారతదేశం) లేదా ఎన్‌హెచ్ 383 దిండిగల్ నగరాన్ని తూర్పు దిశలో కారైకుడితో 108 కి.మీ దూరం కలుపుతుంది. నాథం రోడ్, బత్తలగుండు రోడ్ నగరం మీదుగా వెళ్లే రెండు రాష్ట్ర రహదారులు. జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉండటం వల్ల అనేక జిల్లా రహదారులు కూడా దిండిగల్‌ను జిల్లాలోని ఇతర ప్రాంతాలతో కలుపుతున్నాయి.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul roads | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_roads.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224820/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_roads.htm | archive-date=2013-10-04 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref><ref name="urbaninfra" /> దిండిగల్‌లో పట్టణం, శివారు ప్రాంతాల మధ్య రవాణా సౌకర్యాన్ని అందించే పట్టణ బస్సు సేవలు ఉన్నాయి. ప్రైవేటు సంస్థలు నిర్వహించే మినీబస్సు సేవలు స్థానిక రవాణా అవసరాలను తీరుస్తాయి. 128 వేర్వేరు మార్గాల్లో ప్రతిరోజూ 150 పట్టణ బస్సులు నడుస్తాయి.<ref name="about" /> కామరాజర్ బస్ స్టాండ్ A-గ్రేడ్ బస్ స్టాండ్. ఇది 2007 నాటికి {{convert|5.37|acre|sqm|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఇది పట్టణ నడిబొడ్డున ఉంది.<ref>{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul bus stand | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_busstand.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140407055427/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/sal_busstand.htm | archive-date=2014-04-07 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref><ref name="urbaninfra" /> తమిళనాడు రాష్ట్ర రవాణా సంస్థ వివిధ నగరాలను దిండిగల్‌తో కలుపుతూ ప్రతిరోజూ బస్సు సేవలను నిర్వహిస్తుంది.<ref name="urbaninfra" /><ref>{{Cite web| date=2011 | title=S.E.T.C. Tamil Nadu Ltd., Computer reservation centres | url=http://www.tnstc.in/counter_address.html | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20180616204353/http://www.tnstc.in/counter_address.html | archive-date=16 June 2018 | access-date=2012-12-29 | publisher=Tamil Nadu State Transport Corporation Ltd.}}</ref><ref name="how">{{Cite web| date=2011 | title=Dindigul how to reach | url=http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abcity_How%20to%20reach.htm | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140413155401/http://municipality.tn.gov.in/dindigul/abcity_How%20to%20reach.htm | archive-date=2014-04-13 | access-date=2012-12-29 | publisher=Dindigul municipality}}</ref> స్టేట్ ఎక్స్‌ప్రెస్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కార్పొరేషన్ [[చెన్నై]], [[బెంగళూరు]], [[తిరుపతి|తిరుపతిలకు]] దూరప్రాంత బస్సులను నడుపుతుంది. పట్టణంలో సరుకు రవాణా కూడా గణనీయంగా ఉంది. ప్రతిరోజూ సుమారు 400–450 లారీలు లోడింగ్, అన్‌లోడింగ్ కార్యకలాపాల కోసం పట్టణంలోకి వస్తాయి. [[ఆటో రిక్షా|ఆటోలు]] అని పిలువబడే మూడు చక్రాల వాహనాలు, కాల్ టాక్సీలు కూడా సాధారణ ప్రజా రవాణా సాధనాలు.<ref name="urbaninfra" /> దిండిగల్ జంక్షన్ రైల్వే స్టేషన్ 1875లో తిరుచ్చి–తూత్తుకుడి రైలుమార్గాన్ని నిర్మించినప్పుడు ఏర్పడింది.<ref name="history" /> దిండిగల్ రైల్వే జంక్షన్ [[చెన్నై]]–[[మదురై]], [[కరూర్]]–మదురై రైలు మార్గాల కూడలిలో ఉంది. ఇది దిండిగల్‌ను [[పళని|పళనితో]] కలుపుతుంది. చెన్నై నుంచి దక్షిణ దిశగా మదురైకి వెళ్లే అన్ని రైళ్లు దిండిగల్ మీదుగా వెళ్తాయి. మదురై నుంచి [[తిరుచిరాపల్లి]], పళనికి రెండు దిశల్లో ప్రయాణికుల రైళ్లు కూడా నడుస్తాయి.<ref name="how" /> దిండిగల్–పళని రైలుమార్గం 2022లో విద్యుదీకరించబడింది.<ref>{{Cite news| url=https://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/inspection-of-dindigul-palani-electrified-railway-line-underway/article65885428.ece | title=Inspection of Dindigul - Palani electrified railway line underway | date=13 September 2022 | website=The Hindu | access-date=23 September 2022 | language=en-IN}}</ref> దిండిగల్‌కు సమీపంలోని స్థానిక, [[అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] మదురై విమానాశ్రయం. ఇది 90 కి.మీ దూరంలో ఉంది.<ref name="how" /> == సంస్కృతి == [[దస్త్రం:Dindigul_Fort8.JPG|thumb|దిండిగల్ కోటలోని ఆలయం]] [[దస్త్రం:Begampur_Mosque2.JPG|thumb|[[బేగంపూర్ మసీదు, దిండిగల్|బేగంపూర్ మసీదు]], నగరంలోని అత్యంత ప్రాచీన మసీదు; వెనుక భాగంలో దిండిగల్ కోట కనిపిస్తుంది]] దిండిగల్‌ను "శ్రీ అభిరామీ పీఠం"గా పిలువబడే 18వ శక్తి పీఠంగా భావిస్తారు.<ref>{{Cite web| title=Dindigul Padmachala Sthala Puranam (Rockfort Abiramiamman temple) | url=https://archive.org/details/AbiramiammanSthalaPuranam | website=Archive.org}}</ref> దిండిగల్‌లో అనేక దేవాలయాలు, మసీదులు, చర్చిలు ఉన్నాయి. కాళహస్తీశ్వర – జ్ఞానాంబిక దేవాలయం 14వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడింది. కొండ దిగువన నిర్మించిన శీనివాస పెరుమాళ్ దేవాలయం కాలక్రమంలో శిథిలమైంది. 16వ శతాబ్దం నాటికి విజయనగర రాజు సచుదేవరాయర్ సహాయంతో పాండ్యులు మొత్తం చేర రాజ్యాన్ని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకున్నారు. సచుదేవరాయర్ 1538లో దిండిగల్‌ను సందర్శించినప్పుడు అభిరామి అమ్మన్, పద్మగిరినాథర్ దేవాలయాల మరమ్మతు పనులకు ఆదేశించాడు. కోటలోని ఆలయంలోని రాతిపై చెక్కిన శాసనం ఆధారంగా ఈ విషయం తెలుస్తుంది. 1602లో ముత్తుకృష్ణ నాయకుడు పాండ్య రాజ్యానికి రాజయ్యాడు. దిండిగల్‌ను దండయాత్రల నుంచి రక్షించడానికి 1605లో బలమైన కొండకోటను నిర్మించాడు. కొండ దిగువన కూడా ఒక కోటను నిర్మించాడు. తరువాత దీనిని పెట్టైవాల్ అని పిలిచారు. తిరుమలై నాయకుడు కొండకోటను పునరుద్ధరించి, కాళహస్తీశ్వరస్వామి దేవాలయం ముందు మండపాన్ని నిర్మించాడు. తాడికొంబులోని సౌందరరాజ పెరుమాళ్ దేవాలయం అతని పాలనా కాలంలో నిర్మించబడింది. నాయకుల పాలనలో దిండిగల్‌లో ఉన్న సమయంలో తిరుమలై నాయకుడు అనారోగ్యానికి గురయ్యాడు. తన అనారోగ్యం నుంచి విముక్తి కలిగించాలని రంగపెరుమాళ్‌ను ప్రార్థించినట్లు నమ్ముతారు. రాణి మంగమ్మాళ్ కొండకోటకు వెళ్లేందుకు 600 మెట్లను నిర్మించింది.<ref name="history" /><ref>{{Cite news| url=http://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/article1167754.ece | title=Trial run of Sri Kottai Mariamman temple car draws huge crowd | date=2011-02-08 | website=The Hindu}}</ref> జనవరి, ఫిబ్రవరి నెలల్లో ఈ ఆలయంలో [[మారియమ్మన్]]<nowiki/>కు అంకితమైన ఉత్సవం జరుగుతుంది. ఇందులో పునర్నిర్మించబడిన శ్రీ అభిరామి అమ్మన్ ఆలయం ఉంది. అరుళ్మిగు అభిరామి అమ్మన్ ఆలయం [[తమిళనాడు]], [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] దిండిగల్‌లో ఉన్న పవిత్ర స్థలం. పద్మగిరీశ్వరర్–అభిరామి అమ్మన్, కాళహస్తీశ్వరర్–జ్ఞానాంబిక సన్నిధులను కలిగి ఉన్న ముఖ్యమైన "శివస్థలాలలో" ఇది ఒకటి. ఈ రాతి కొండను పద్మాచల, పద్మగిరి లేదా తామర కొండ అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web| title=Arulmigu Abirami Amman Temple | url=http://www.dindigulabiramiammantemple.tnhrce.in/ | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20181114123230/http://www.dindigulabiramiammantemple.tnhrce.in/ | archive-date=14 November 2018 | access-date=28 November 2019}}</ref> దిండిగల్ కోట అత్యంత ప్రశంసలు పొందిన, విస్తృతంగా ప్రసిద్ధి చెందిన కట్టడాలలో ఒకటి. దిండిగల్‌ను పాలించిన వివిధ రాజవంశాల కాలంలో ఈ కోట వాస్తుశిల్పం అభివృద్ధి చెందింది. ఈ రాతికోట 900 అడుగుల ఎత్తులో ఉంది. దీని చుట్టుకొలత 2.75 కిలోమీటర్లు. 17వ శతాబ్దంలో కోటలో ఫిరంగులు, తుపాకీ దళాలను ఏర్పాటు చేశారు.<ref name="gaatha.org" /> ఇక్కడి ప్రజలు దృశ్యకళలు, సంగీతం, నృత్యం వంటి వివిధ కళారూపాలలో నైపుణ్యం కలిగి ఉన్నారు. దిండిగల్‌లో శాస్త్రీయ నృత్యం ప్రజలకు ఇష్టమైన కళారూపాలలో ఒకటి. శాస్త్రీయ నృత్యంతో పాటు శాస్త్రీయ గాత్ర సంగీతం, కర్ణాటక రాగ సంగీతం కూడా ఇక్కడి ప్రజల్లో సాధారణంగా ప్రాచుర్యంలో ఉన్నాయి. దిండిగల్‌లోని అనేక సంగీత, నృత్య పాఠశాలలు యువతకు, పెద్దలకు శాస్త్రీయ సంగీతం, నృత్యంలో శిక్షణ ఇస్తున్నాయి.<ref name="gaatha.org" /> దిండిగల్ బిర్యానీకి ప్రసిద్ధి చెందింది. [[బిర్యానీ#దిండిగల్ బిర్యానీ|దిండిగల్ బిర్యానీ]] హోటళ్ల శ్రేణులు తమిళనాడు అంతటా ప్రసిద్ధి చెందాయి. దిండిగల్ బిర్యానీ సాధారణంగా లభించే, ప్రజాదరణ పొందిన వంటకం. అందువల్ల దిండిగల్‌ను కొన్నిసార్లు బిర్యానీ నగరం అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web| title=Business Line : Features / Life News | url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2004/02/23/stories/2004022300120100.htm | access-date=2013-03-03 | publisher=Thehindubusinessline.com}}</ref><ref>{{Cite news| url=http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151680400.htm | title=Metro Plus Madurai / Food : Biryani bistro | date=2010-03-11 | newspaper=The Hindu | access-date=2013-03-03 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20130610104244/http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151680400.htm | archive-date=2013-06-10}}</ref> చాలా ప్రత్యేకమైన, చిన్న పరిమాణంలో ఉండే తియ్యని అరటి పండ్ల రకానికి నిలయమైన శెరుమలై పర్వతం దిండిగల్ సమీపంలో ఉంది. దిండిగల్ వంటకాల్లో ఈ అరటిని పచ్చిగా, అలాగే వివిధ అల్పాహార పదార్థాల రూపంలో ఉపయోగిస్తారు. ఇక్కడి ప్రజల ప్రధాన భోజనంలో అన్నం, సాంబార్, రసం ఉంటాయి. పట్టణ నడిబొడ్డున ఉన్న సెయింట్ జోసెఫ్ చర్చి విశాలమైన ప్రదేశం, వాస్తుశిల్పం, గాజు పనితనం, చర్చి అంతటా కనిపించే ప్రత్యేక కళాకృతులకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ చర్చి 1866 నుంచి 1872 మధ్య నిర్మించబడింది. ఇది దిండిగల్‌లోని రోమన్ క్యాథలిక్ చర్చిలకు సంబంధించిన దిండిగల్ డయోసిస్ ప్రధాన కార్యాలయం.<ref>{{Cite web| date=12 July 2012 | title=St. Joseph's Church, Dindigul. {{!}} Catholic Online | url=http://catholiconline.in/st-josephs-church-dindigul/}}</ref> == ప్రజలు == దిండిగల్ ప్రజలు ఎంతో కష్టపడి పనిచేసేవారిగా, ప్రేమాభిమానాలు కలిగినవారిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. తమ నగర సంస్కృతిపై వారు ఎంతో గర్వపడతారు. భారతీయ సంప్రదాయాలు, చేతివృత్తులు కొనసాగేందుకు వారు వివిధ సాంప్రదాయ, తరతరాల వృత్తులను చేపట్టారు.<ref>{{Cite web| date=22 July 2021 | title=Saree weaving ~ Dindigul | url=https://gaatha.org/Craft-of-India/dindigul-saree-weaving/ | access-date=1 February 2022 | website=gaatha.org}}</ref> 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం, దిండిగల్ జనాభా 207,327. ప్రతి 1,000 మంది పురుషులకు 1,012 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 929 కంటే చాలా ఎక్కువ. నగర సగటు అక్షరాస్యత 81.69 శాతం కాగా, జాతీయ సగటు 72.99 శాతం. నగరంలో మొత్తం 53,573 కుటుంబాలు ఉన్నాయి.<ref name="gaatha.org" /> మహిళలు సాధారణంగా తమ చుట్టూ 6 నుంచి 8 గజాల పొడవైన వస్త్రాన్ని చుట్టుకుంటారు. మొదట దానిని నడుము చుట్టూ కట్టి, ముందు భాగంలో మడతలు ఏర్పరచి, తరువాత కుడి భుజం మీదుగా తీసుకువెళ్లి వక్షస్థలాన్ని కప్పుకుంటారు. ఆ వస్త్రంలోని ఒక భాగాన్ని భుజం నుంచి స్వేచ్ఛగా వేలాడదీస్తారు లేదా నడుము వెంట ముందు భాగానికి తీసుకువస్తారు. చీరతో పాటు యువతులు, అవివాహిత మహిళలు కుట్టిన సల్వార్లు, కుర్తాలు, స్కర్ట్లు, బ్లౌజులు కూడా ధరిస్తారు. మహిళలు ధరించడానికి ఇష్టపడే బంగారు ఆభరణాలలో కూడా గణనీయమైన వైవిధ్యం ఉంది. ముక్కుపుడకలు, పట్టీలు, చెవిపోగులు, గాజులు, నడుము పట్టీలు లేదా తాళాల గుత్తిని కలిగి ఉండే నడుము ఆభరణాలు ఇక్కడ సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. కొన్ని సాధారణ ముక్కుపుడకల నమూనాలలో వృత్తాకార లోహపు ఉంగరం ఉంటుంది.<ref name="gaatha.org" /> == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లంకెలు == {{Commons category}} {{తమిళనాడు జిల్లాల ముఖ్యపట్టణాలు}} [[వర్గం:ఈ వారం వ్యాసాలు]] fp2dlziq5ko74a85av2arvdq9em0zd2 1 370428 4955136 4906832 2026-09-09T04:08:44Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955136 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2023|వారం=20}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} 9dw90xo6dia0mucuhh3sbp6yd7x4zti 4955219 4955136 2026-09-09T05:36:09Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955219 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|16 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onReview|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2023|వారం=20}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} qpkmap3iuix7juwxbal8g2ya9dcdyuz 0 372123 4954975 4738329 2026-09-08T17:42:24Z ~2026-48553-95 153962 ame gunde aagi ame chanipoyindi ani undi.. oka ame ni tolaginchamu 4954975 wikitext text/x-wiki {{cleanup|reason=సమాచారం తక్కువ, ఫార్మాటింగ్, భాష సరిగా లేవు.|date=మే 2023}} {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | name = దైవజ్ఞ శర్మ | residence = [[హైదరాబాద్]] | other_names = | image = Daivagna Sharma.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = అప్పల | birth_date = 1955 జూలై 07 | birth_place = [[సిద్దిపేట]], [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = | occupation = జ్యోతిష్యుడు, సంఖ్యాశాస్త్రవేత్త | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | wife = అంజలి దేవి | partner = | children = 2 | }} '''దైవజ్ఞ శర్మ''' (ఆంగ్లం:''' Daivagna Sharma''') (జననం 1955 జూలై 07) తెలంగాణ రాష్ట్రం [[సిద్దిపేట]] జిల్లాకు చెందిన సంఖ్యాశాస్త్రవేత్త <ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/doomsday-spells-fortune-for-astrologers/articleshow/17563956.cms}}</ref>, <ref>https://indiaeducationdiary.in/amgoth-thukaram-to-scale-mt-aconcagua-south-america/}}{{Dead link|date=డిసెంబర్ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> జ్యోతిష్యుడు, సంఖ్యాశాస్త్రవేత్త. == తొలినాళ్లలో == దైవజ్ఞ శర్మ తెలంగాణలోని సిద్దిపేటలో జన్మించి 1980లో హైదరాబాద్‌కు వెళ్లి స్థిరపడ్డారు. == కుటుంబం == అతని భార్య పేరు అంజలి దేవి, ఆమె గుండె ఆగిపోవడంతో చనిపోయింది <ref>https://www.sakshi.com/news/hyderabad/daivagna-sharma-wife-anjali-dies-of-cardiac-arrest-466201}}</ref> === అవార్డులు & గౌరవాలు === [[దస్త్రం:Daivagna Sharma in Shivarathri Festival at Raja Rajeswara Temple, Vemulawada (04.03.2019).jpg|thumb|269x269px|తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన శివార్చన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్న దైవజ్ఞ శర్మ]] దైవజ్ఞ శర్మ సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలకు హాజరయ్యేవారు, కళా ప్రదర్శనలను ప్రారంభించారు, ప్రతిభావంతులకు అవార్డులు అందజేశారు <ref>https://www.pressmediaofindia.com/bonalu-celebrated-in-giety-at-secretariat/}}</ref> <ref>https://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2018-08-28/Award-for-educationist/408145}}{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>https://www.mywam.org/component/vibhags/?view=event&vbid=8&id=15}}</ref> <ref>https://kalavaibhavam.com/category/arts-and-culture/ravindra-bharathi/page/4/}}{{Dead link|date=మార్చి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>http://www.sascct.org/aboutus.php}}{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>https://photogallery.indiatimes.com/events/hyderabad/art-exhibition/daivagna-sharma/articleshow/63541844.cms}}{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>https://www.pressreader.com/india/deccan-chronicle/20120222/282875137704327}}</ref> <ref>https://www.thehindu.com/features/metroplus/events/ramana-reddy-bonalu-art/article7534955.ece}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/160107/nation-current-affairs/article/telangana-soothsayers-rule-ghmc-civic-polls%7D%7D |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=2023-03-13 |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528093941/https://www.deccanchronicle.com/160107/nation-current-affairs/article/telangana-soothsayers-rule-ghmc-civic-polls%7D%7D |url-status=deviated |archivedate=2023-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230528093941/https://www.deccanchronicle.com/160107/nation-current-affairs/article/telangana-soothsayers-rule-ghmc-civic-polls%7D%7D }}</ref> <ref>https://photogallery.indiatimes.com/events/hyderabad/rural-symphony-exhibition/articleshow/6691554.cms}}{{Dead link|date=మార్చి 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == మూలాలు == {{మూలాల జాబితా}} [[వర్గం:1955 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:జ్యోతిష్యం]] [[వర్గం:తెలంగాణ వ్యక్తులు]] i6c4c6l5vi97i0z57kahyyypdhu4p7k 1 372143 4955114 4917823 2026-09-09T04:07:27Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955114 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2023|వారం=23}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} k7epyxebe0l3js5els1fmbavn6ibv0c 4955178 4955114 2026-09-09T04:59:46Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955178 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|1 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2023|వారం=23}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} 88ojvec12owdj8n731k5obhty26z18x 0 378724 4955348 4918996 2026-09-09T11:50:56Z స్వరలాసిక 13980 4955348 wikitext text/x-wiki '''కాపీ లెఫ్ట్''' లైసెన్స్, మేధో సంపత్తిని నకలు చేయడానికి, సవరణలతో పునరుత్పత్తి చేయడానికి సాధారణ అనుమతిని మంజూరు చేస్తుంది. తదుపరి అవే అనుమతులతో పంపిణీ చేయబడాలి. కాపీ లెఫ్ట్ ప్రధానంగా ఓపెన్ సోర్స్ కోడ్ వినియోగ అనుమతులు గురించి ఉపయోగించే పదం. ఇది ప్రోగ్రామ్, కోడ్ లేదా మరొక పనిని ఉచితంగా ఉపయోగించడానికి అలాగే ఏవైనా తదుపరి సంస్కరణలు లేదా సవరణలను చేయడానికి అనుసరించే ఒక పద్ధతి.<ref>{{Cite web|title=Copyleft|url=https://www.castsoftware.com/glossary/copyleft-licensing-license-risks-explanation-copyright-software-development-problems-open-source-code|access-date=24 June 2023|website=CASTsoftware.com}}</ref> కాపీ లెఫ్ట్ అనే భావన అనేక ప్రోగ్రామింగ్ ప్రాజెక్ట్‌లకు ప్రధానమైనది. సాఫ్ట్‌వేర్, [[డిజిటల్ ఆర్ట్]], రచనలు ఇంకా ఇతర సృజనాత్మక పనుల కోసం ఈ అనుమతి సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name=":1">{{Cite web|last=Friedman|first=Ken|date=2 June 2023|title=copyleft: intellectual property license|url=https://www.britannica.com/topic/open-source|access-date=22 June 2023|website=Britannica}}</ref> == [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్యం]], కాపీ లెఫ్ట్ == [[దస్త్రం:Unicode 1xF12F.svg|alt=Small letter c turned 180 degrees, surrounded by a single line forming a circle.|thumb| కాపీ లెఫ్ట్ గుర్తు]]కాపీలెఫ్ట్ అనుమతులు ఇతర రకాల గ్రంథస్వామ్య అనుమతుల నుండి భిన్నంగా ఉంటాయి. సమాజ ప్రయోజనాలు, వ్యక్తిగత ప్రోత్సాహకాలను అందించడం కోసం ఆవిష్కరణలు, సృజనాత్మక పనులను రక్షించుటకు [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్య వ్యవస్థ పనిచేస్తుంది.]] ఈ సంఘంలో [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్యం]] వెచ్చించడం ద్వారా కాపీలెఫ్ట్ సామాజిక ప్రయోజనాలను రక్షిస్తుంది. గ్రంథస్వామ్య చట్టం సాఫ్ట్‌వేర్ రచయితలకు వారి రచనలను నకలు చేయడం, పంపిణీ చేయడం, సవరించడంపై నియంత్రణను, రక్షణను ఇస్తుంది. కాపీలెఫ్ట్ లక్ష్యం ఈ పని, రచనలను కార్యకలాపాలన్నింటినీ, వినియోగించుకునే స్వేచ్ఛను ఇవ్వడం. ఈ స్వేచ్ఛలు - * 0) పనిని ఉపయోగించుకునేందుకు; * 1) పనిని అధ్యయనం చేసేందుకు; * 2) పనిని నకలు చేసి ఇతరులతో పంచుకునే స్వేచ్ఛ; * 3) పనిని సవరించేందుకు, అందువల్ల ఉత్పన్నమైన పనులను పంపిణీ చేసే స్వేచ్ఛ <ref>{{Cite web|date=2019-07-30|title=What is free software?|url=https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html|access-date=2020-07-22|website=gnu.org|archive-date=2013-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014132149/https://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html|url-status=dead}}</ref>. కాపీలెఫ్ట్ అనుమతుల్లో ఎక్కువ భాగం ఉచిత సాఫ్ట్‌వేర్, ఓపెన్ సోర్స్ నిర్వచనాలు నుండే ఉత్పన్నమయినాయి.<ref name="C">Carver, Brian W. (5 April 2005). "Share and Share Alike: Understanding and Enforcing Open Source and Free Software Licenses". Berkeley Technology Law Journal. SSRN 1586574. Retrieved 6 February 2012.</ref> [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్యం]], కాపీ లెఫ్ట్ దేనికదే ప్రత్యేకంగా చట్టపరమైన ఆలోచనలు కావు; [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్య]] నిబంధనలలోనే కాపీ లెఫ్ట్ ఉంది <ref>{{Cite web|last=Cotton|first=Ben|date=12 August 2016|title=What is copyleft?|url=https://opensource.com/resources/what-is-copyleft|access-date=22 June 2023|website=Opensource.com}}</ref>. గ్రంథస్వామ్య హక్కులు స్వయంచాలకంగా నమోదు లేకుండానే జోడించబడుతుంది. రచయతలు, ఆవిష్కరణకర్తలు, సంస్థలో ఉత్పత్తులు అభివృద్ధి చేసినవారు (డెవలపర్) సంస్థ అనుమతి లేకుండా ఇతరులు ఎవరూ అమలు లేదా నకలు చేయలేరు. సాధారణంగా, [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్య]] చట్టాన్ని నియంత్రించే అంతర్జాతీయ చట్టాలలో, కాపీలెఫ్ట్‌ యంత్రాంగం కూడా ఉంటుంది. కాపీలెఫ్ట్ అనేది [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్య]] హక్కుదారుడు మంజూరు చేసిన సాధారణ అనుమతి (లైసెన్స్) ఒప్పందం. ఇది ఎవరికైనా [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్యం]] చేయబడిన మేధో సంపత్తిని నిర్దిష్ట నిబంధనల ప్రకారం ఉచితంగా ఉపయోగించడానికి అనుమతిస్తుంది. ఉదాహరణకు, సాఫ్ట్‌వేర్ సోర్స్ కోడ్ స్వేచ్ఛగా అందుబాటులో ఉండే షరతుపై సాఫ్ట్‌వేర్‌ను అమలు చేయడానికి, సవరించడానికి, నకలు చేయడానికి, భాగస్వామ్యం చేయడం, పంపిణీ చేయడానికి కాపీ లెఫ్ట్ వినియోగదారులను అనుమతిస్తుంది. అటువంటి సాఫ్ట్‌వేర్ తరువాత కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతులతో జారీ చేయబడాలి, దీని కోసం వినియోగదారులు కాపీ లెఫ్ట్‌ని అంగీకరించాలి, ప్రసారం చేయాలి. తదుపరి ఏవైనా జరిగే మార్పులు లేదా మెరుగుదలలు కూడా కాపీలెఫ్ట్ కింద జారీ చేయబడాలని ఆదేశించాలి. కాపీలెఫ్ట్ అనుమతుల క్రింద తమ పని/రచన మీద గ్రంథాస్వామ్యాన్ని సమర్పించడం ద్వారా, వారు ఉద్దేశపూర్వకంగా కొన్ని హక్కులను వదులుకుంటారు.<ref name=":1" /> == చరిత్ర == 1976 జూన్లో లి-చెన్ వాంగ్ 'టైనీ బేసిక్ ' ([[:en:Tiny BASIC|Tiny BASIC]]) పంపిణీ నోటీసులో కాపీలెఫ్ట్ అను పదాన్ని వాడాడు.<ref>{{Cite paper|last=Wang|first=Li-Chen|date=May 1976|title=Palo Alto Tiny BASIC}} (NB. Source code begins with the following six lines. "TINY BASIC FOR INTEL 8080; VERSION 1.0; BY LI-CHEN WANG; 10 JUNE, 1976; @COPYLEFT; ALL WRONGS RESERVED". The June date in the May issue is correct. The magazine was behind schedule, the June and July issues were combined to catch up.)</ref><ref>{{Cite paper|last=Rauskolb|first=Roger|date=December 1976|title=Dr. Wang's Palo Alto Tiny BASIC}} (NB. The source code begins with the following nine lines: "<code>TINY BASIC FOR INTEL 8080; VERSION 2.0; BY LI-CHEN WANG; MODIFIED AND TRANSLATED TO INTEL MNEMONICS; BY ROGER RAUSKOLB; 10 OCTOBER, 1976; @COPYLEFT; ALL WRONGS RESERVED</code>")</ref> టైనీ బేసిక్ కాపీలెఫ్ట్ పంపిణీ నిబంధనలు అధికారిక రూపంలో పంపిణీ చేయబడలేదు, కానీ సోర్స్ కోడ్ భాగస్వామ్యం చేయబడి, సవరించబడిన సందర్భంలో ఇది ప్రదర్శించబడింది. వాస్తవానికి, 'వాంగ్' 'టైనీ బేసిక్ ఎక్స్‌టెండెడ్‌' కు సవరణలను అందించాడు.<ref>{{Cite paper|title=Tiny BASIC Extended|date=February 1976}}</ref> ముఖ్యమయిన కాపీలెఫ్ట్ అనుమతులలో [[గ్నూ జనరల్ పబ్లిక్ లైసెన్స్|G.N.U - GPL (జనరల్ పబ్లిక్ లైసెన్స్]] GPL) ను MIT కంప్యూటర్ నిపుణుడు '[[రిచర్డ్ స్టాల్‌మన్|రిచర్డ్ స్టాల్‌మన్']] రచించారు. 1983లో, స్టాల్‌మన్ GNU అనే ఓపెన్-సోర్స్ ప్రోగ్రామింగ్ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రారంభించాడు.<ref name=":1" /> స్టాల్‌మన్ కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం 'లిస్ప్ ( Lisp (programming language) ఇంటర్‌ప్రెటర్‌'లో పనిచేశాడు. 'సింబాలిక్స్' లిస్ప్ ఇంటర్‌ప్రెటర్‌ను ఉపయోగించమని కోరింది స్టాల్‌మాన్ తన పనికి సంబంధించిన ప్రజోపయోగ పరిధి (పబ్లిక్ డొమైన్)లోని ప్రతిని (వెర్షన్‌) వారికి అందించాడు. సింబాలిక్స్ 'లిస్ప్ ఇంటర్‌ప్రెటర్‌'ను విస్తరించి మెరుగుపరిచింది, అయితే సింబాలిక్స్ ఈ మెరుగుదలలను స్టాల్‌మన్ కి ఇవ్వడానికి నిరాకరించింది. స్టాల్‌మన్ తర్వాత 1984లో, ఈ యాజమాన్య ([[:en:Proprietary software|proprietary]]) సాఫ్ట్‌వేర్ విధానాన్ని నిర్మూలించే దిశగా పనిచేసాడు, అతను సాఫ్ట్‌వేర్ షేరింగ్‌ను సమర్థించాడు.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/freeasinfreedomr00will|title=Free as in Freedom – Richard Stallman's Crusade for Free Software|last=Williams|first=Sam|date=March 2002|publisher=O'Reilly Media|isbn=978-0-596-00287-9|chapter=7|author-link=Sam Williams (American journalist)|chapter-url=http://www.oreilly.com/openbook/freedom/ch07.html|url-access=registration}}</ref> దీని విస్తృతమైన వినియోగాన్ని చూసే మొదటి సాఫ్ట్‌వేర్ కాపీలెఫ్ట్ లైసెన్స్ మొజిల్లా పబ్లిక్ లైసెన్స్<ref>{{Cite web|last=Stallman|first=Richard|date=June 29, 2007|title=GNU General Public License|url=https://www.gnu.org/copyleft/gpl.html|access-date=May 1, 2017|website=GNU Project}}{{Dead link|date=మే 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, ఫ్రీ ఆర్ట్ లైసెన్స్,<ref>{{Cite web|title=Free Art License 1.3|url=https://artlibre.org/licence/lal/en/|access-date=October 6, 2021|website=Copyleft Attitude|publisher=Copyleft Attitude}}</ref> క్రియేటివ్ కామన్స్ షేర్-అలైక్ లైసెన్స్ షరతు.<ref name="cc-by-sa">{{Cite web|title=Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0)|url=https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/|access-date=August 14, 2015|website=Creative Commons|publisher=Creative Commons}}</ref> చివరి రెండు అనుమతులు విద్యా సంబంధిత లేదా కళలకు సంబంధించిన పత్రాలు, చిత్రాలు, రచనల కోసం ఉద్దేశించబడ్డాయి. 1985లో [[రిచర్డ్ స్టాల్‌మన్|రిచర్డ్ స్టాల్‌మాన్]] GNU మానిఫెస్టోలో 'కాపీ లెఫ్ట్' భావన వివరించాడు. GNU ప్రజ్యోపయోగ పరిధి (Public Domain) లో లేదు. దీనిని ఎవరైనా సవరించి తిరిగి పంపిణీ చేయవచ్చు, కానీ ఏ పంపిణీ దారు కూడా దానిని తిరిగి పంపిణీ చేయడానికి నియంత్రణ చేయకూడదు. అంటే GNU సంస్కరణలు అన్ని స్వేచ్ఛగా ఉండాలి. GNU ప్రాజెక్ట్, "స్వేచ్ఛా సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌ను పునఃపంపిణీ చేసేటప్పుడు, స్వేచ్ఛను హరించే పరిమితులను జోడించ కూడదు" అని పేర్కొంది.  ఈ నిర్వచనాన్ని 'కాపీ లెఫ్ట్' సూత్రంగా పరిగణిస్తారు.<ref>{{Cite web|date=12 August 2016|title=What is copyleft?|url=https://opensource.com/resources/what-is-copyleft|access-date=26 June 2023|website=Opensource.com}}</ref>  [[ఫ్రాన్సు|ఫ్రాన్స్‌లో]], 2000లో "కాపీలెఫ్ట్ ఆటిట్యూడ్" పేరుతో జరిగిన సమావేశాల శ్రేణి ఫలితంగా 'ఫ్రీ ఆర్ట్ లైసెన్స్ (FAL)' ఆవిర్భవించింది.<ref>{{Cite web|title=Free Art License &ndash; Frequently Asked Questions|url=https://artlibre.org/faq_eng/|access-date=October 6, 2021|website=Copyleft Attitude|publisher=Copyleft Attitude}}</ref> బెర్న్ కన్వెన్షన్‌కు కట్టుబడి ఉన్న ఏ అధికార పరిధిలోనైనా అమలు అవుతుంది. ఇంకా స్టాల్‌మాన్ స్వంత 'ఫ్రీ సాఫ్ట్‌వేర్ ఫౌండేషన్' సిఫార్సు చేసింది.<ref>{{Cite web|title=Licenses|url=https://www.gnu.org/licenses/licenses.html|access-date=October 6, 2021|website=GNU Project|publisher=GNU Project|archive-date=2011-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110406092332/http://www.gnu.org/licenses/licenses.html|url-status=dead}}: "''We don't take the position that artistic or entertainment works must be free, but if you want to make one free, we recommend the Free Art License.''"</ref> [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో]] [[క్రియేటివ్ కామన్స్ లైసెన్సు|క్రియేటివ్ కామన్స్ లైసెన్స్‌]] 2001 నుండి అనేక విభిన్న సంస్కరణల (వెర్షన్‌) రూపములలో అందుబాటులోకి వచ్చింది. == ఇతర లైసెన్సులు == స్వేచ్ఛలను మంజూరు చేసే ఇతర సారూప్య అనుమతులు వలె కాకుండా, కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతులు ఏవైనా సవరించిన సంస్కరణలు తప్పనిసరిగా ఈ స్వేచ్ఛలను మంజూరు చేయాలని నిర్ధారిస్తాయి. అందువల్ల, కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతులు షరతులను కలిగి ఉంటాయి: సవరణలు తప్పనిసరిగా అనుకూల కాపీలెఫ్ట్ పథకం క్రింద పంపిణీ చేయబడాలి, సవరించిన పనిలో సవరించే సాధనాలు ఉండాలి.<ref> {{Cite book|title=Handbook of Research on Open Source Software: Technological, Economic, and Social Perspectives|url=https://archive.org/details/handbookofresear0000unse_r4a6|last=Kirk St.Amant|last2=Brian Still|publisher=Information Science Reference|year=2008|isbn=978-1-59140-999-1|pages=[https://archive.org/details/handbookofresear0000unse_r4a6/page/382 382] of 728|chapter=Examining Open Source Software Licenses through the Creative Commons Licensing Model}}</ref> అయితే అన్ని ఉచిత-సాఫ్ట్‌వేర్ అనుమతులు కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతులు కావు, ఎందుకంటే వాటికి హక్కు దారు ఒకే అనుమతి క్రింద ఉత్పన్నమైన పనులను పంపిణీ చేయాల్సిన అవసరం లేదు. ప్రస్తుత గ్రంథస్వామ్య చట్టం, కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతించతగిన (పర్మిసివ్) అనే రెండు రకాల అనుమతులను కలుగ చేస్తుంది. {| class="wikitable mw-collapsible" ! rowspan="2" | ! colspan="3" |[[స్వేచ్ఛా సాఫ్టువేరు|ఉచిత]] ! colspan="3" | ఉచితము కానివి |- ! ప్రజోపయోగపరిధి సమానమైనవి ! width="" | అనుమతింపబడినవి<br />(Permissive) ! కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతి (protective license) ! width="" | {{Nowrap|వాణిజ్యేతర <br />అనుమతి }} ! యాజమాన్య అనుమతులు ! వాణిజ్య రహస్యం |- ! scope="row" | వివరణ | అన్ని హక్కులను మంజూరు చేస్తుంది | అనుమతుల ప్రదానం, రీలైసెన్స్ హక్కు (యాజమాన్యీకరణ,<br />లైసెన్స్ అనుకూలతను<br />అనుమతిస్తుంది)<br />హక్కుల ప్రదానం<br />యాజమాన్యీకరణ నిషేధం |వాణిజ్యేతర ఉపయోగం కోసం<br />మాత్రమే హక్కులను<br />మంజూరు చేస్తుంది.<br />షేర్-అలైక్‌తో కలిపి ఉండవచ్చు. | [[కాపీహక్కు|కాపీరైట్]] యొక్క సాంప్రదాయ ఉపయోగం; కొన్ని హక్కులు మంజూరు చేయబడవచ్చు లేదా మంజూరు చేయబడకపోవచ్చు | ఎలాంటి సమాచారం పబ్లిక్ చేయలేదు |పబ్లిక్ కి సమాచారం లేదు |- ! scope="row" | సాఫ్ట్‌వేర్ కోసం | ప్ర.ప, అనుమతి లేదు.[[క్రియేటివ్ కామన్స్ లైసెన్సు|CC0]] | BSD, MIT, అపాచీ||GPL, AGPL | JRL, AFPL | యాజమాన్య సాఫ్ట్‌వేర్, పబ్లిక్ లైసెన్స్ లేదు | ప్రైవేట్, అంతర్గత సాఫ్ట్‌వేర్ |- ! scope="row" | ఇతర సృజనాత్మక పనుల కోసం | ప్ర.ప, [[క్రియేటివ్ కామన్స్ లైసెన్సు|CC0]] | [[క్రియేటివ్ కామన్స్ లైసెన్సు|CC BY]]|| CC BY-SA, Free Art License (FAL) | CC BY-NC | [[కాపీహక్కు|కాపీరైట్]], పబ్లిక్ లైసెన్స్ లేదు, [[క్రియేటివ్ కామన్స్ లైసెన్సు|CC BY-ND]] | ప్రచురించబడలేదు |} రచయితలు తమ రచనలకు ఏ రకమైన అనుమతి ఇవ్వాలో ఎంచుకోవచ్చు. సాఫ్ట్‌వేర్, కోడే కాకుండా ఇతర పత్రాలు, కళలు పనుల కోసం, క్రియేటివ్ కామన్స్ షేర్-అలైక్ లైసెన్సింగ్ సిస్టమ్[[దస్త్రం:Cc-sa.svg|thumb| [[క్రియేటివ్ కామన్స్]] షేర్-అలైక్ చిహ్నం, ఇది కాపీలెఫ్ట్ చిహ్నం యొక్క రూపాంతరం]] ఇంకా [[GNU ఉచిత భావవ్యక్తీకరణ లైసెన్సు]] ([[GNU ఉచిత భావవ్యక్తీకరణ లైసెన్సు|GNU ఉచిత డాక్యుమెంటేషన్ లైసెన్స్]]- GFDL) రచయితలు తమ పనిలోని కొన్ని విభాగాలకు పరిమితులను వర్తింపజేయడానికి అనుమతిస్తాయి, <big>'''బలహీనమైన కాపీలెఫ్ట్ లైసెన్స్‌లు:'''</big> అన్ని ఉత్పన్న రచనలు కాపీలెఫ్ట్ లైసెన్స్‌ను వారసత్వంగా పొందని విషయంలో "బలహీనమైన కాపీలెఫ్ట్" అనే పదం సూచిస్తుంది. "బలహీనమైన" కాపీ లెఫ్ట్‌ని ఉపయోగించే ఫ్రీ-సాఫ్ట్‌వేర్ లైసెన్స్‌లలో GNU లెస్సర్ జనరల్ పబ్లిక్ లైసెన్స్, మొజిల్లా పబ్లిక్ లైసెన్స్ ఉన్నాయి. '''<big>బలమైన కాపీలెఫ్ట్ లైసెన్స్‌లు</big>''' [[గ్నూ జనరల్ పబ్లిక్ లైసెన్స్|GNU జనరల్ పబ్లిక్ లైసెన్స్]] AGPL, ఇది సేవా వినియోగ సందర్భాలలో సాఫ్ట్‌వేర్ కోసం సోర్స్ కోడ్‌ను ప్రచురిస్తుంది.<ref>For some of the philosophy behind the term "SaaSS", see the "Server Software" section of {{Cite web|date=December 20, 2015|title=How to choose a license for your own work|url=https://www.gnu.org/licenses/license-recommendations.html|access-date=May 1, 2017|publisher=GNU Project|archive-date=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809050502/http://www.gnu.org/licenses/license-recommendations.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=Stallman, Richard|date=November 18, 2016|title=Who does that server really serve?|url=https://www.gnu.org/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html|access-date=May 1, 2017|publisher=[[GNU Project]]|archive-date=2019-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227033625/https://www.gnu.org/philosophy/who-does-that-server-really-serve.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=May 10, 2015|title=Why the Affero GPL|url=https://www.gnu.org/licenses/why-affero-gpl.html|access-date=May 1, 2017|publisher=[[GNU Project]]|archive-date=2019-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224191123/https://www.gnu.org/licenses/why-affero-gpl.html|url-status=dead}}</ref><ref name="fsf2">[https://www.gnu.org/philosophy/license-list.html#AGPL List of free-software licences on the GNU website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000815065020/http://www.gnu.org/philosophy/license-list.html#AGPL |date=2000-08-15 }}: "''We recommend that developers consider using the GNU AGPL for any software which will commonly be run over a network''".</ref> సైబేస్ ఓపెన్ వాట్ కామ్ (Sybase Open Watcom) పబ్లిక్ లైసెన్స్ అత్యంత బలమైన కాపీలెఫ్ట్ లైసెన్స్‌లలో ఒకటి. ఈ లైసెన్స్ OSI ద్వారా ఓపెన్ సోర్స్‌గా అంగీకరించబడుతుంది. డిజైన్ సైన్స్ లైసెన్స్ (DSL) అనేది సాఫ్ట్‌వేర్ లేదా డాక్యుమెంటేషన్ మాత్రమే కాకుండా సాహిత్యం, కళాఖండాలు, సంగీతం, ఛాయాగ్రహణం దృశ్య మాధ్యమాలకి కూడా వర్తించే బలమైన కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతి. మైఖేల్ స్టట్జ్, నాన్-సాఫ్ట్‌వేర్ పనులకు GNU-శైలి కాపీలెఫ్ట్‌ని వర్తింపజేసిన తర్వాత DSLని రాశారు, ఇది తరువాత 'లిబ్రే వర్క్స్' (ఉచిత సమాచారం) అని పిలువబడింది. 1990లలో, ఇది సంగీత ముద్రణ (మ్యూజిక్ రికార్డింగ్‌)లు, దృశ్య ప్రధాన కళలు (విజువల్ ఆర్ట్) కాల్పనిక సాహిత్యంపై కూడా ఉపయోగించబడింది. ఇది ఫ్రీ సాఫ్ట్‌వేర్ ఫౌండేషన్ GNU GPLకి అనుకూలమైనదిగా పరిగణించలేదు.<ref name="fsf">{{Cite web|title=Various Licenses and Comments about Them|url=https://www.gnu.org/licenses/license-list.html#dsl|publisher=GNU Project|access-date=2023-06-25|archive-date=2010-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100208212305/http://www.fsf.org/licensing/licenses/index_html#dsl|url-status=dead}}</ref> '''<big>పూర్తి, పాక్షిక కాపీలెఫ్ట్</big>''' పనికి సంబంధించి అన్ని భాగాలు (లైసెన్స్ తప్ప) సవరించబడి, కాపీ లెఫ్ట్ నిబంధనల ప్రకారం పంపిణీ చేసినప్పుడు 'పూర్తి కాపీ లెఫ్ట్' ఉంటుంది. పాక్షిక కాపీ లెఫ్ట్, దీనికి విరుద్ధంగా, కాపీ లెఫ్ట్ నిబంధనల నుండి పనిలోని కొన్ని భాగాలను మినహాయిస్తుంది, కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతి కాకుండా ఇతర నిబంధనల ప్రకారం కొన్ని సవరణలను పంపిణీ చేయడానికి అనుమతినిస్తుంది కానీ అన్ని భాగాలను అనుమతించదు. పాక్షిక కాపీ లెఫ్ట్‌కి ఉదాహరణ కొన్ని సాఫ్ట్‌వేర్ ప్యాకేజీల కోసం చేసిన GPL మినహాయింపు. <big>'''షేర్-అలైక్'''</big> అనుమతులలోని " షేర్-అలైక్ " అను షరతు వలన పనికి సంబంధించి మంజూరు చేయబడిన ఏదైనా స్వేచ్ఛ తప్పనిసరిగా ఏదైనా ఉత్పన్నమైన పనిలో కచ్చితంగా అదే విధముగా లేదా అనుకూలమైన నిబంధనలపై మంజూరు చేయబడాలి. ఏదైనా కాపీ లెఫ్ట్ లైసెన్స్ స్వయంచాలకంగా షేర్-అలైక్ లైసెన్స్ అని సూచిస్తుంది, షేర్-అలైక్ ఒప్పందాలకు రచయిత మొత్తం పనిని భాగస్వామ్యం చేయవలసి ఉంటుంది. సోర్స్ కోడ్ రచయితకు ప్రయోజనం ఏంటంటే, కోడ్‌లో ఏదైనా మార్పు చేస్తే అసలు రచయితకు ప్రయోజనం చేకూర్చడమే కాకుండా, రచయిత గుర్తించబడతారు. మార్చబడిన కోడ్‌ను అదే లైసెన్స్ నిబంధనలు లేదా అనుకూలమైనవి చేసేలా చూస్తారు.<ref>{{Cite paper|title=Choosing an Open Source License|publisher=Athens University of Economics and Business}}</ref> కొన్ని క్రియేటివ్ కామన్స్ అనుమతులు షేర్-అలైక్ కాపీలెఫ్ట్ అనుమతులకు ఉదాహరణలు. '''<big>అనుమతి లైసెన్సులు</big>''' ఆ లైసెన్స్‌లు సాఫ్ట్‌వేర్ వినియోగదారులకు కాపీ లెఫ్ట్ లైసెన్స్‌ల వలె అదే స్వేచ్ఛను మంజూరు చేస్తాయి, సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఎలా ఉపయోగించాలి, సవరించవచ్చు, పునఃపంపిణీ చేయవచ్చు అనే దానిపై వారికి కనీస పరిమితులు ఉన్నాయి. అందువల్ల కాపీ లెఫ్ట్ లైసెన్స్‌లు కావు. ఈ రకమైన లైసెన్స్‌లకు ఉదాహరణలు X11 లైసెన్స్, అపాచీ లైసెన్స్, ఎక్స్‌పాట్ లైసెన్స్, వివిధ BSD లైసెన్స్‌లు. సైద్ధాంతికంగా స్వేచ్ఛ వనరుల ప్రారంభకాలు (ఓపెన్ సోర్స్ ఇనిషియేటివ్), ఉచిత (ఫ్రీ) సాఫ్ట్‌వేర్ ఉద్యమాలకి కాపీ లెఫ్ట్ కొంత మధ్యగా సూచించబడింది.<ref>{{Cite web|last=Biancuzzi|first=Federico|date=30 June 2005|title=ESR: "We Don't Need the GPL Anymore"|url=http://www.onlamp.com/pub/a/onlamp/2005/06/30/esr_interview.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180306105402/http://www.onlamp.com/pub/a/onlamp/2005/06/30/esr_interview.html|archive-date=2018-03-06|access-date=23 August 2008|publisher=ONLamp.com}}</ref> ఏది ఏమైనప్పటికీ, కాపీ లెఫ్ట్ రెండు పార్టీలచే ఆమోదించబడింది, ప్రతిపాదించబడింది అని రుజువు ఉంది కాపీలెఫ్ట్ చిహ్నం కాపీరైట్ చిహ్నం © : వృత్తములో అపసవ్యంగా ఉండే C యొక్క ప్రతిబింబ రూపము.<ref>{{Cite web|title=The Unicode Standard, Version 15.0: Enclosed Alphanumeric Supplement|url=https://www.unicode.org/charts/PDF/U1F100.pdf|website=unicode.org}}</ref> యూనికోడ్ భవిష్యత్తు రూపానికి చిహ్నాన్ని జోడించాలనే 2016 ప్రతిపాదన యూనికోడ్ టెక్నికల్ కమిటీచే ఆమోదించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Proposal to add the Copyleft Symbol to Unicode|url=https://www.unicode.org/L2/L2016/16059-copyleft.pdf}}</ref><ref name="UnicodePipeline">{{Cite web|title=Proposed New Characters: Pipeline Table|url=http://unicode.org/alloc/Pipeline.html|access-date=April 18, 2017|website=Unicode Character Proposals|publisher=Unicode Consortium}}</ref> సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్ లేదా పనిని పునరుత్పత్తి చేయడానికి, సవరించడానికి అవసరమైన సమాచారాన్ని గ్రహీతలకు తప్పనిసరిగా అందుబాటులో ఉంచాలి. ఇవి తరచుగా 'బైనరీ ఎక్జిక్యూటబుల్స్‌' గా పంపిణీ చేయబడతాయి. ఇది అనుమతుల నిబంధనల పత్రాన్ని, కోడ్ రచించిన రచయితల సమాచారమును పేర్కొంటుంది. ఈ సమాచారం సాధారణంగా 'సోర్స్ కోడ్' దస్తం (ఫైల్‌)ల రూపంలో ఉంటుంది, గ్రంథస్వామ్యం లేనిచోట, ఒక పని లేదా పత్రాలు పూర్తిగా ప్రజా పరిధి ([[ప్రజోపయోగ పరిధి|పబ్లిక్ డొమైన్‌) లోకి]] ఉంచడానికి బదులు, రచయితలు తమ పనిని ఉపయోగించడంపై పరిమితులను విధించడానికి అనుమతిస్తుంది. కాపీలెఫ్ట్ విధించిన ప్రధాన పరిమితుల్లో ఒకటి, ఉత్పన్నమైన రచనలు కూడా అనుకూల కాపీలెఫ్ట్ అనుమతుల క్రింద విడుదల చేయబడాలి.<ref name="C" /> కారణం ఏమంటే మునుపటి పని నుండి ఉచితంగా ప్రయోజనం ఉన్నప్పటికీ, కానీ ఆ పనిలో ఏవైనా మార్పులు జరిగితే ఇతరులకు కూడా కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతుల వలన ప్రయోజనం చేకూరుతుంది. అందువలన కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతులను పరస్పర ([[:en:Reciprocity (social psychology)|reciprocal]]) అనుమతులు అని అంటారు. ఈ ఆవశ్యకత కారణంగా, కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతులను వాటి స్వీయ-శాశ్వత నిబంధనల (self-perpetuating term) కారణంగా "వైరల్"గా కూడా వర్ణిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Mundie|first=Craig|author-link=Craig Mundie|date=3 May 2001|title=Prepared Text of Remarks by Craig Mundie, Microsoft Senior Vice President – The Commercial Software Model|url=http://www.microsoft.com/presspass/exec/craig/05-03sharedsource.mspx|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050621082004/http://www.microsoft.com/presspass/exec/craig/05-03sharedsource.mspx|archive-date=21 June 2005|access-date=1 October 2009|publisher=New York University Stern School of Business}}</ref> == ప్రయోజనాలు == కాపీలెఫ్ట్ అనేది [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్య]] (కాపీరైట్) హక్కునుంచి ఏదేని పని, లేదా రచనలపై నిర్దిష్ట పరిధిలో స్వేచ్ఛను మంజూరు చేసే చట్టపరమైన సాంకేతిక ప్రక్రియ. [[కంప్యూటర్ సాఫ్ట్‌వేర్]], [[డాక్యుమెంట్|పత్రాలు]], [[కళ|కళలు]], శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణలు, [[పేటెంట్|పేటెంట్‌]]<nowiki/>లు ఇంకా ఇతర రచనలు [[లైసెన్సు|గ్రంథస్వామ్య]] [[లైసెన్సు|రక్షణ నుంచి కాపీ లెఫ్ట్‌ని అమలు చేసేందుకు అనుమతిపత్రము (లైసెన్స్‌)]]<nowiki/>లు ఉపయోగించుతాయి.<ref>{{Cite paper|date=December 29, 2011|title=Copyright and Open Access at the Bedside}}</ref> ఇంతేకాక కాపీలెఫ్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, [[స్వేచ్ఛా సాఫ్టువేరు|స్వేచ్ఛా సాఫ్ట్‌వేర్]] [[లైసెన్సు|అనుమతి పత్రాల]]<nowiki/>కు పరస్పరం రక్షణగా పరిగణించబడతాయి<ref name="redhat2005">{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/*/https://www.redhat.com/f/summitfiles/presentation/May31/Open%20Source%20Dynamics/Troan_OpenSourceProprietyPersp.pdf|date=*|title=Open Source from a Proprietary Perspective}}</ref>. కంప్యూటర్ ప్రపంచంలో, కాపీ లెఫ్ట్-అనుమతులు కలిగిన కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లు తరచుగా ప్రోగ్రామర్ల అవసరాన్ని అనుసరించి సవరించబడి తిరిగి కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతులతో ప్రచురించబడతాయి. నకలు చేయడంపై పరిమితులతో పాటు, కాపీలెఫ్ట్ అనుమతులు చాలా అడ్డంకులను పరిష్కరిస్తాయి.<ref name="C" /> [[కాపీహక్కు|గ్రంథస్వామ్య]] చట్టం సృష్టికర్తలకు ఆర్థిక ప్రయోజనాలను అందించడం ద్వారా పురోగతిని ప్రోత్సహించడానికి రూపొందించబడింది. వారి పనిని కాపీ లెఫ్ట్ చేసినప్పుడు, కంటెంట్ సృష్టికర్తలకు వారి సహచరుల నుండి గుర్తింపు వంటి ప్రయోజనాలను పొందవచ్చు. అధిక నాణ్యత కలిగిన ఓపెన్-సోర్స్, కాపీలెఫ్ట్-అనుమతులు కలిగిన సాఫ్ట్‌వేర్‌కు సహకరించడం లేదా సృష్టించడం వల్ల విలువైన అవకాశాలకు దారితీయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Sarmah|first=Harshajit|date=2019-09-23|title=5 Reasons Why Contributing To Open Source Projects Helps In Landing A Job|url=https://analyticsindiamag.com/5-reasons-why-contributing-to-open-source-projects-helps-in-landing-a-job/|access-date=2020-07-22|website=Analytics India Magazine|language=en-US}}</ref> కాపీ లెఫ్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ వ్యక్తిగత సృష్టికర్తలకు మించి ఆర్థిక ప్రభావాలను కలిగి ఉంటుంది. నాణ్యమైన కాపీ లెఫ్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ ఉనికి యాజమాన్య సాఫ్ట్‌వేర్ తమ నాణ్యతను పరీక్షించి దానితో పోటీ పడేలా పెంచుకోవలసి వస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Mustonen|first=Mikko|author-link=Mikko Mustonen|title=Copyleft - The Economics of Linux and Other Open Source Software|url=http://www.cyberinet05.inet-tr.org.tr/telekom/MI_mustonen.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502032254/http://www.cyberinet05.inet-tr.org.tr/telekom/MI_mustonen.pdf|archive-date=2 May 2014|access-date=1 May 2014|publisher=Information Economics and Policy}}</ref> ఇది పనిని ఉపయోగించడం, పనిని అధ్యయనం చేయడం, పనిని కాపీ చేయడం, ఇతరులతో పంచుకోవడం, పనిని సవరించడం, ఆ పని యొక్క కచ్చితమైన లేదా సవరించిన సంస్కరణలను రుసుముతో లేదా లేకుండా పంపిణీ చేసే స్వేచ్ఛను కలిగి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=What is Copyleft?|url=https://www.gnu.org/copyleft/|publisher=GNU Project|access-date=2023-06-25|archive-date=2008-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080729125820/https://www.gnu.org/copyleft/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Scheibner, James – "What price freedom (of software)? A guide for Australian legal practitioners on open source licensing" [2017] PrecedentAULA 23; (2017) 139 Precedent 39|url=http://classic.austlii.edu.au/au/journals/PrecedentAULA/2017/23.html|access-date=2021-11-27|website=classic.austlii.edu.au}}</ref> కాపీ లెఫ్ట్ అనుమతుల కోసం ఉపయోగించే కొన్ని చట్టాలు, నిబంధనలు ఒక దేశం నుండి మరొక దేశానికి మారుతూ ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, కొన్ని దేశాల్లో, స్టాండర్డ్ [[గ్నూ జనరల్ పబ్లిక్ లైసెన్స్|GNU జనరల్ పబ్లిక్ లైసెన్స్]] అనుసరించి నాణ్యత పూచీ (వారంటీ) లేకుండా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉత్పత్తిని విక్రయించడం ఆమోదయోగ్యంగా ఉంటుంది. అయితే చాలా ఐరోపా దేశాల్లో విక్రయించిన ఉత్పత్తికి సంబంధించిన అన్ని పూచీకత్తులను వదులుకోవడానికి సాఫ్ట్‌వేర్ పంపిణీదారుకు అనుమతి లేదు.  ఈ కారణంగా, చాలా యూరోపియన్ కాపీలెఫ్ట్ అనుమతులలో అటువంటి వాటికి పరిధి ఏర్పరచారు, ఉదాహరణకు, యూరోపియన్ యూనియన్ పబ్లిక్ లైసెన్స్ (EUPL),<ref>{{Cite web|title=The EUPL – European Union Public Licence|url=http://www.osor.eu/eupl/european-union-public-licence-eupl-v.1.1|access-date=9 January 2007|publisher=European Commission}}</ref> లేదా CeCILL అనుమతులు,<ref>{{Cite web|title=Free Software Licensing Agreement CeCILL|url=http://www.inria.fr/valorisation/logiciels/Licence.CeCILL-V1.US.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100808040542/http://www.inria.fr/valorisation/logiciels/Licence.CeCILL-V1.US.pdf|archive-date=8 August 2010|access-date=24 August 2010|publisher=INRIA}}</ref> పరిమిత పూచీతో కలిపి GNU GPLని ఉపయోగించాలి. నెట్‌వర్క్ ద్వారా అమలు చేయబడే ప్రాజెక్ట్‌ల కోసం, అఫెరో జనరల్ పబ్లిక్ లైసెన్స్ (GNU AGPL) అని పిలువబడే GNU GPL సాఫ్ట్‌వేర్ వినియోగదారులకు సోర్స్ కోడ్ అందుబాటులో ఉండేలా చేస్తుంది. == ప్రస్తావనలు == {{Reflist}} [[వర్గం:గ్రంథస్వామ్యం]] [[వర్గం:స్వేచ్ఛా సాఫ్టువేరు]] [[వర్గం:కంప్యూటరు సాఫ్టువేర్]] rwfczd6lx9ff2eqk4ery3c1vtl87bmj 1 381270 4955083 4919116 2026-09-09T04:05:34Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955083 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=37}} <!--{{అనువాదం చేయవలసిన సమాచారపెట్టెలు}}--> {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} a56k7ljl4stkdxg1uf3i7orv9yq3rjw 4955143 4955083 2026-09-09T04:24:42Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955143 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 2 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=37}} <!--{{అనువాదం చేయవలసిన సమాచారపెట్టెలు}}--> {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} crtovm3onhivmmtokmrytddagq3qicd 1 383346 4955127 4933945 2026-09-09T04:08:14Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955127 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|బాగుంది}} {{వికీప్రాజెక్టు క్రికెట్ 2023 లో భాగం|1=m}} {{ఈ వారం వ్యాసం|వారం=41|సంవత్సరం=2023}} c7pabumi3371grmxm2ab06vbunpni4c 4955200 4955127 2026-09-09T05:07:59Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955200 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|13 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|బాగుంది}} {{వికీప్రాజెక్టు క్రికెట్ 2023 లో భాగం|1=m}} {{ఈ వారం వ్యాసం|వారం=41|సంవత్సరం=2023}} tsd9x3i8ne6f3k08rcm3zckvgsutdwp 1 385981 4955099 4927157 2026-09-09T04:06:38Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955099 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|వారం=38|సంవత్సరం=2023}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} == వినాయక చవితితో విలీనం చేద్దామా? == వినాయక జయంతి అంటే [[వినాయక చవితి|వినాయక చవితే]] కదా. దానికంటూ ఒక పేజీ ఉన్నప్పుడు మళ్ళీ వినాయక జయంతి అని మరొక పేజీ దేనికి? నిజానికి తెలుగు వారెవరూ ఇలా పిలవరు కదా. మహా అయితే, ఆ వినాయక చవితి పేజీలో వేర్వేరు పేర్లకు ఒక ప్రత్యేకమైన విభాగం పెట్టి గణేశ్ జయంతి అని దీన్ని కొన్ని ప్రాంతాల్లో అంటారని తెలియజేయవచ్చు. ఏమంటారు? [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) :నాకు తెలిసినంతవరకు రెండు ఒకటే అని నేనూ భావిస్తున్నాను.వినాయక జయంతి అని [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు అన్నట్లు చాలా అరుదుగానే వ్యవహరిస్తారు.కాకపోతే ఇక్కడ ఇంకో విషయం ఆంగ్ల వికీపీడియాలో కూడా రెండు వ్యాసాలు ఉన్నవి. దీని విషయంలో దానిని ప్రామాణికంగా పాటించాలని నా అభిప్రాయం కాదు, పై అభిప్రాయంతో నేనూ ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:10, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) ::ఆ ఇంగ్లిష్ వ్యాసంలో ఒక తేడా చెప్పారండీ. ఇప్పుడు మీరు చెప్పాకా గమనించాను. ఏమిటంటే - వినాయక చవితి భాద్రపద శుక్ల చవితి నాడు చేసుకుంటాం కదా, కొన్ని ప్రాంతాల్లో వినాయక జయంతి అని మాఘ శుక్ల చవితి నాడు చేస్తారట. అంటే ఇదీ అదీ వేర్వేరు. అయితే, ఉంచొచ్చేమో, కాకపోతే ఈ ముక్క చాలా స్పష్టంగా మొదట్లోనే రాయాలి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:28, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) :::ఆ విషయం రెండు వ్యాసాలలో వివరంగా రాస్తే సరిపోతుందనుకుంటాను.రెండు వ్యాసాలలో ఇవికూడా చూడండి అనే దానిలో అనగా వినాయక చవితి అనే వ్యాసంలో వినాయక జయంతి వ్యాసం లింకు, అలాగే వినాయక జయంతి వ్యాసంలో వినాయక చవితి అనే వ్యాసం లింకు ఇవ్వాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:56, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) ::::ఈ విషయంలో వినాయక జయంతి వ్యాస సృష్టికర్త [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు రెండు వ్యాసాలలో అవసరమైన సవరణలు చేయగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) ::::: వ్యాసాల పేర్ల విషయంలో సూచనలు చేసినందుకు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లకు ధన్యవాదాలు. రెండు వ్యాసాలలో పైభాగంలో ఇతర వ్యాసాలు అనే మూసని పెట్టి, ఆయా వ్యాసాల లింకులను చేర్చాను.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 04:11, 12 అక్టోబరు 2023 (UTC) 96uac9f7n03ra6y95y2b768ahz3oxsf 4955187 4955099 2026-09-09T05:02:18Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955187 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|9 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|వారం=38|సంవత్సరం=2023}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} == వినాయక చవితితో విలీనం చేద్దామా? == వినాయక జయంతి అంటే [[వినాయక చవితి|వినాయక చవితే]] కదా. దానికంటూ ఒక పేజీ ఉన్నప్పుడు మళ్ళీ వినాయక జయంతి అని మరొక పేజీ దేనికి? నిజానికి తెలుగు వారెవరూ ఇలా పిలవరు కదా. మహా అయితే, ఆ వినాయక చవితి పేజీలో వేర్వేరు పేర్లకు ఒక ప్రత్యేకమైన విభాగం పెట్టి గణేశ్ జయంతి అని దీన్ని కొన్ని ప్రాంతాల్లో అంటారని తెలియజేయవచ్చు. ఏమంటారు? [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 06:55, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) :నాకు తెలిసినంతవరకు రెండు ఒకటే అని నేనూ భావిస్తున్నాను.వినాయక జయంతి అని [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] గారు అన్నట్లు చాలా అరుదుగానే వ్యవహరిస్తారు.కాకపోతే ఇక్కడ ఇంకో విషయం ఆంగ్ల వికీపీడియాలో కూడా రెండు వ్యాసాలు ఉన్నవి. దీని విషయంలో దానిని ప్రామాణికంగా పాటించాలని నా అభిప్రాయం కాదు, పై అభిప్రాయంతో నేనూ ఏకీభవిస్తున్నాను. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 07:10, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) ::ఆ ఇంగ్లిష్ వ్యాసంలో ఒక తేడా చెప్పారండీ. ఇప్పుడు మీరు చెప్పాకా గమనించాను. ఏమిటంటే - వినాయక చవితి భాద్రపద శుక్ల చవితి నాడు చేసుకుంటాం కదా, కొన్ని ప్రాంతాల్లో వినాయక జయంతి అని మాఘ శుక్ల చవితి నాడు చేస్తారట. అంటే ఇదీ అదీ వేర్వేరు. అయితే, ఉంచొచ్చేమో, కాకపోతే ఈ ముక్క చాలా స్పష్టంగా మొదట్లోనే రాయాలి. [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]] ([[వాడుకరి చర్చ:Pavan santhosh.s|చర్చ]]) 08:28, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) :::ఆ విషయం రెండు వ్యాసాలలో వివరంగా రాస్తే సరిపోతుందనుకుంటాను.రెండు వ్యాసాలలో ఇవికూడా చూడండి అనే దానిలో అనగా వినాయక చవితి అనే వ్యాసంలో వినాయక జయంతి వ్యాసం లింకు, అలాగే వినాయక జయంతి వ్యాసంలో వినాయక చవితి అనే వ్యాసం లింకు ఇవ్వాలి. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 08:56, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) ::::ఈ విషయంలో వినాయక జయంతి వ్యాస సృష్టికర్త [[వాడుకరి:Pranayraj1985|ప్రణయ్ రాజ్]] గారు రెండు వ్యాసాలలో అవసరమైన సవరణలు చేయగలరు. [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[వాడుకరి చర్చ:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) 09:08, 22 సెప్టెంబరు 2023 (UTC) ::::: వ్యాసాల పేర్ల విషయంలో సూచనలు చేసినందుకు [[వాడుకరి:Pavan santhosh.s|పవన్ సంతోష్]], [[వాడుకరి:యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] గార్లకు ధన్యవాదాలు. రెండు వ్యాసాలలో పైభాగంలో ఇతర వ్యాసాలు అనే మూసని పెట్టి, ఆయా వ్యాసాల లింకులను చేర్చాను.--<font color="RED" face="Segoe Script" size="3"><b>[[User:Pranayraj1985|ప్రణయ్‌రాజ్ వంగరి]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Pranayraj1985|Talk2Me]]&#124;[[Special:Contributions/Pranayraj1985|Contribs]]) </font>} 04:11, 12 అక్టోబరు 2023 (UTC) l7urpeni2qne1v8ctvhvlvc91pu7h4b 1 393009 4955129 4895075 2026-09-09T04:08:22Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955129 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=11}} {{మీకు తెలుసా|30|2022}} 5inaipvewbwx1z3ejs6f8g6depnzrij 0 393190 4955171 4946407 2026-09-09T04:53:06Z స్వరలాసిక 13980 /* ఎంపిక చేయబడిన ప్రచురణలు */ 4955171 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox person | name = వెంకటరామ్ మైసూర్ | image = VenkataramMysore.png | caption = | nationality = భారతీయుడు | education = ఎంబీబీఎస్. డీవీడీ. డీఎన్బీ. ఎం.డి. డెర్మాటోపథాలజీ లేదా ఫోరెన్సిక్ పాథాలజీ పోస్ట్-నామమాత్రాలు (లండన్), ఫెలో ఆఫ్ ది రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్. (గ్లాస్గో) | occupation = [[చర్మవ్యాధి నిపుణుడు]], ప్రొఫెసర్, [[హెయిర్ ట్రాన్స్ ప్లాంటేషన్|హెయిర్ ట్రాన్స్ప్లాంట్]] సర్జన్ | awards = ఐ.ఎల్.డీ.ఎస్ లీడర్ షిప్ అవార్డు<br>డెర్మాజోన్ సౌత్ నుంచి లైఫ్ టైమ్ అచీవ్ మెంట్ అవార్డు<br>డెర్మటాలజీ అండ్ డెర్మటాలజీ విభాగంలో గణపతి పంజా అవార్డు <br>ఏఎస్డీఎస్ ఇంటర్నేషనల్ లీడర్ షిప్ అవార్డు | website = https://www.venkatcenter.com }} వెంకట్రామ్ మైసూర్ [[భారతదేశం]]<nowiki/>లోని [[బెంగళూరు]]<nowiki/>కు చెందిన చర్మవ్యాధి నిపుణుడు, చర్మశోథ నిపుణుడు, జుట్టు మార్పిడి శస్త్రచికిత్స నిపుణుడు. డెర్మటాలజిస్ట్ గా 30 ఏళ్లు, ఉపాధ్యాయుడిగా 18 ఏళ్ల అనుభవం ఉన్న ఆయన ప్రస్తుతం వెంకట్ సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్ డ్ డెర్మటాలజీ అండ్ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ ట్రైనింగ్ డైరెక్టర్ గా ఉన్నారు. 2015లో ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ డెర్మటాలజిస్టులు, వెనెరియాలజిస్టులు, లెప్రాలజిస్ట్స్ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. 2018 అక్టోబర్ 31 నుంచి నవంబర్ 3 వరకు బ్యూనస్ ఎయిర్స్ లో జరిగిన ఏడవ ప్రపంచ కాంగ్రెస్ లో జరిగిన కార్యక్రమంలో డెర్మటాలజిస్ట్స్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జన్స్ ఇంటర్నేషనల్ లీగ్ (డీఏఐఎల్ ) అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.venkatcenter.com/drvenkat-workshop-hair-transplant-dasil/|title=Dr. Venkat was the Workshop Chair on Hair Transplantation at DASIL-2019|date=2018-11-01|work=Bangalore Dermatology {{!}} Venkat Center|access-date=2018-11-16|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/state/mysurean-head-global-body-703155.html|title=Mysurean to head global body of dermatologists|date=2018-11-15|work=Deccan Herald|access-date=2018-11-16|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://epaper.hosadigantha.com/epaper/m/20480/5bf30f7faf42b|title=2 - Bengaluru - Hosadigantha ePaper|website=Hosadigantha ePaper|access-date=2018-11-20|archive-date=2018-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120095904/http://epaper.hosadigantha.com/epaper/m/20480/5bf30f7faf42b|url-status=dead}}</ref> 2010-2013 వరకు అసోసియేషన్ ఆఫ్ కటానియస్ సర్జన్స్ ఆఫ్ ఇండియా (ఏసీఎస్(ఐ)), 2013లో అసోసియేషన్ ఆఫ్ హెయిర్ రీస్టోరేషన్ సర్జన్స్ ఆఫ్ ఇండియాకు అధ్యక్షుడిగా పనిచేశారు. == విద్య, వృత్తి == డాక్టర్ మైసూర్ 1981 లో తన ఎంబిబిఎస్ పూర్తి చేశారు, మైసూర్ విశ్వవిద్యాలయానికి అనుబంధంగా ఉన్న మైసూరు ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాల నుండి డెర్మటాలజీ, వెనెరియాలజీలో ఎండి. 1987లో నేషనల్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఎగ్జామినేషన్స్ (డీఎన్బీ) నుంచి సర్టిఫికేట్ పొందారు. 1995లో లండన్ లోని రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ పాథాలజిస్ట్స్ నుంచి డిప్లొమా పొందిన తొలి భారతీయ చర్మవ్యాధి నిపుణుడు. డాక్టర్ వెంకట్ 1981-86 వరకు ఇండియన్ ఎయిర్ఫోర్స్లో పనిచేశారు. తరువాత అతను 1990-1998 వరకు ఒమన్ లోని అల్ నహ్దా ఆసుపత్రిలో,<ref name="HT_VC">{{cite web|url=http://hairtransplant.venkatcenter.com/dr-venkat|title=CV of Dr. Venkat|access-date=2023-11-29|archive-date=2019-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521035535/http://hairtransplant.venkatcenter.com/dr-venkat/|url-status=dead}}</ref>1998-2003 వరకు బహ్రెయిన్ లోని సాల్మానియా ఆసుపత్రిలో పనిచేశాడు. 1990-2003 మధ్యకాలంలో ఒమన్ లోని సుల్తాన్ ఖబూస్ విశ్వవిద్యాలయం,<ref name="AlNahdha">{{cite journal|journal=International Journal of Dermatology|volume=35|issue=8|pages=583–584|doi=10.1111/j.1365-4362.1996.tb03664.x|pmid=8854161|year = 1996|last1 = Mysore|first1 = Venkataram|title=Ki-1 Anaplastic Large Cell Lymphoma|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-dermatology_1996-08_35_8/page/583|last2=Bhusnurmath|first2=Shivayogi Rudriah|last3=Banodkar|first3=Digamber Damodhar|last4=Suwaid|first4=Abdoul Raouf|s2cid=44312980}}</ref> [[బహ్రయిన్]] లోని అరేబియన్ గల్ఫ్ విశ్వవిద్యాలయంలో అధ్యాపకునిగా పనిచేశాడు. [[దక్షిణ కొరియా]]<nowiki/>లోని డేగు విశ్వవిద్యాలయం నుంచి ప్రొఫెసర్ జంగ్ చుల్ కిమ్ వద్ద హెయిర్ ట్రాన్స్ప్లాంటేషన్లో శిక్షణ పొందారు. <ref name="StudyLib">{{cite web|url=http://studylib.net/doc/7756780/curriculum-vitae---dr.-venkataram-mysore|title=CV of Dr Mysore at StudyLib.net}}</ref> భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, అతను వెంకట్ చార్మలయ - [[సెంటర్ ఫర్ అడ్వాన్స్డ్ డెర్మటాలజీ అండ్ పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ ట్రైనింగ్]] ను స్థాపించాడు, ఇది ఇప్పుడు వెంకట్ సెంటర్గా పేరు మార్చబడింది. ఇది 2012 లో రాజీవ్ గాంధీ యూనివర్శిటీ ఆఫ్ హెల్త్ సైన్సెస్ నుండి అక్రిడిటేషన్ పొందింది, ఈస్తటిక్ డెర్మటాలజీలో శిక్షణ ఇచ్చే భారతదేశంలోని అతికొద్ది కేంద్రాలలో ఇది ఒకటి.<ref name="VC_Main_Training">{{cite web|url=http://www.venkatcenter.com/trainwithdrvenkat/|title=Medical Training with Dr.Venkat}}</ref> == సన్మానాలు, పురస్కారాలు == డాక్టర్ వెంకట్ [[అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ డెర్మటాలజీ సర్జరీ]] (ఎఎస్డిఎస్) కు అంతర్జాతీయ మార్గదర్శకుడు, 2016 లో న్యూ ఓర్లీన్స్లో వారి సమావేశంలో లారెన్స్ ఫీల్డ్స్ కీనోట్ ప్రసంగం ఇచ్చారు. అతను రాయల్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫిజీషియన్స్ (గ్లాస్గో) ఫెలో,ఇంటర్నేషనల్ సొసైటీ ఆఫ్ హెయిర్ రిస్టోరేషన్ సర్జన్స్ గౌరవ ఫెలో. 2012 లో అకడమిక్ ఎక్సలెన్స్ కోసం వి.ఎన్.సెహగల్ అవార్డు, 2018 లో ఇండియన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ డెర్మటాలజిస్ట్స్, వెనెరియాలజిస్టులు, లెప్రాలజిస్ట్స్ (ఐఎడివిఎల్) నుండి డెర్మటోపథాలజీ కోసం గణపతి పంజా అవార్డు, 2014 లో ఐఎల్డిఎస్ ప్రశంసా పురస్కారం గెలుచుకున్నాడు. == రచయితగా, సంపాదకుడిగా డాక్టర్ మైసూరు == డాక్టర్ వెంకట్రామ్ మైసూర్ అనేక వ్యాసాలు రాశారు. [[భారతీయ చర్మవ్యాధి నిపుణులు]] ఎక్కువగా చదివే కొన్ని పుస్తకాలకు ఆయన సంపాదకుడు. అతను 2009-2013 వరకు జర్నల్ ఆఫ్ కటానియస్ సర్జన్స్ , 2011 నుండి నేటి వరకు ఎసిఎస్ (ఐ) టెక్స్ట్ బుక్ ఆఫ్ కటానియస్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జరీకి ఎడిటర్-ఇన్-చీఫ్గా ఉన్నాడు. 17 పుస్తకాల్లో 90 వ్యాసాలు, నాలుగు పుస్తకాలు, అధ్యాయాలు రాశారు. హెయిర్ ట్రాన్స్ ప్లాంటేషన్ తో పాటు డెర్మటాలజీపై కూడా ఆయన ఓ పుస్తకం రాశారు. === చీఫ్ ఎడిటర్ === * హెయిర్ ట్రాన్స్ ప్లాంటేషన్ జేపీ పబ్లికేషన్స్, న్యూఢిల్లీ, 2016 <ref name ="jaypee_brothers_1">{{cite web| url=http://www.jaypeebrothers.com/pgDetails.aspx?cat=s&book_id=9789385999833| title=Book on Hair Transplantation| access-date=2023-11-30| archive-date=2023-03-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20230327130042/https://www.jaypeebrothers.com/pgDetails.aspx?cat=s&book_id=9789385999833| url-status=dead}}</ref> * ఏసిఎస్ (I) పాఠ్యపుస్తకం ఆఫ్ కటానియస్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జరీ జేపీ పబ్లికేషన్స్, న్యూఢిల్లీ, 2012 ఎంపిక చేయబడిన ప్రచురణలు. <ref name ="jaypee_brothers_2">{{cite web| url=http://www.jaypeebrothers.com/pgDetails.aspx?cat=s&book_id=9789352700332| title=ACS (I) Textbook of Cutaneous and Aesthetic surgery| access-date=2023-11-30| archive-date=2023-01-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20230129022755/https://www.jaypeebrothers.com/pgDetails.aspx?cat=s&book_id=9789352700332| url-status=dead}}</ref> ===ఎంపిక చేయబడిన ప్రచురణలు === మైసూర్ వి. "బాడీ హెయిర్ ట్రాన్స్ ప్లాంటేషన్: విజయవంతమైన ఫలితం కేస్ రిపోర్ట్." జర్నల్ ఆఫ్ కటానియస్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జరీ. 2013; 6:113-6 <ref name="jcas_online_1">{{Cite journal |title=Body Hair Transplantation: Case Report of Successful Outcome|year=2013 |pmid=24023437 |last1=Mysore |first1=V. |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=6 |issue=2 |pages=113–116 |doi=10.4103/0974-2077.112676 |pmc=3764758 |doi-access=free }}</ref> మైసూర్ వి. "సౌందర్య శస్త్రచికిత్స నిపుణుల ప్రకటనలను అనుమతించాలా?." జర్నల్ ఆఫ్ కటానియస్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జరీ. 2017; 10:48<ref name="jcas_online_2">{{Cite journal |title=Should advertising by aesthetic surgeons be permitted?|year=2017 |pmid=28529422 |last1=Mysore |first1=V. |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=10 |issue=1 |page=48 |doi=10.4103/JCAS.JCAS_39_17 |pmc=5418983 |doi-access=free }}</ref> మహదేవప్ప ఓహెచ్, మైసూర్ వి, విశ్వనాథ్ వి, తురక్కల్ ఎస్, మజీద్ 1, తల్వార్ ఎస్, ఔరంగాబాద్కర్ ఎస్జే, ఛటర్జీ ఎం, భట్ ఆర్ఎం, బారువా ఎస్, గంజూ ఎ. "నోటి ఐసోట్రిటినోయిన్ తీసుకునే రోగులలో శస్త్రచికిత్స ఫలితం: ఒక మల్టీసెంట్రిక్ స్టడీ-ఐఎస్ఓ-ఎయిమ్స్ అధ్యయనం". జర్నల్ ఆఫ్ కటానియస్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జరీ. 2016; 9:106-12<ref name="jcas_online_3">{{Cite journal |title=Surgical outcome in patients taking concomitant or recent intake of oral isotretinoin: A multicentric Study-ISO-AIMS study|year=2016 |pmid=27398012 |last1=Mahadevappa |first1=O. H. |last2=Mysore |first2=V. |last3=Viswanath |first3=V. |last4=Thurakkal |first4=S. |last5=Majid |first5=I. |last6=Talwar |first6=S. |last7=Aurangabadkar |first7=S. J. |last8=Chatterjee |first8=M. |last9=Bhat |first9=M. R. |last10=Barua |first10=S. |last11=Ganjoo |first11=A. |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=9 |issue=2 |pages=106–114 |doi=10.4103/0974-2077.184054 |pmc=4924407 |doi-access=free }}</ref> మైసూర్ వి, శశికుమార్ బి.ఎం. "ఆండ్రోజెనెటిక్ అలోపేసియాలో ఫినాస్టరైడ్ వాడకంపై మార్గదర్శకాలు." ఇండియన్ జె డెర్మటోల్ వెనెరియోల్ లెప్రల్ 2016; 82:128-34 <ref name="jcas_online_4">{{Cite journal |title=Guidelines on the use of finasteride in androgenetic alopecia|year=2016 |pmid=27398012 |last1=Mahadevappa |first1=O. H. |last2=Mysore |first2=V. |last3=Viswanath |first3=V. |last4=Thurakkal |first4=S. |last5=Majid |first5=I. |last6=Talwar |first6=S. |last7=Aurangabadkar |first7=S. J. |last8=Chatterjee |first8=M. |last9=Bhat |first9=M. R. |last10=Barua |first10=S. |last11=Ganjoo |first11=A. |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=9 |issue=2 |pages=106–114 |doi=10.4103/0974-2077.184054 |pmc=4924407 |doi-access=free }}</ref> మైసూర్ వి, శశికుమార్ బి.ఎం. "టార్గెటెడ్ ఫోటోథెరపీ." ఇండియన్ జె డెర్మటోల్ వెనెరియోల్ లెప్రల్ 2016; 82:1-6 <ref name="jcas_online_5">{{Cite journal | url=http://www.ijdvl.com/article.asp?issn=0378-6323;year=2016;volume=82;issue=1;spage=1;epage=6;aulast=Mysore|title=Targeted phototherapy|date=31 December 2015 |pmid=26728802 |last1=Mysore |first1=V. |last2=Shashikumar |first2=B. M. |journal=Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology |volume=82 |issue=1 |pages=1–6 |doi=10.4103/0378-6323.172902 |s2cid=36391286 |doi-access=free }}</ref> వెంకట్రామ్ జె, మైసూర్ వి. "లైపోసక్షన్, కటానియస్ సర్జన్." జె కటాన్ ఆస్తెట్ శస్త్రచికిత్స 2013; 6:129-31 <ref name="jcas_online_6">{{Cite journal |title=Liposuction and the cutaneous surgeon|year=2013 |pmid=24163527 |last1=Venkataram |first1=J. |last2=Mysore |first2=V. |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=6 |issue=3 |pages=129–131 |doi=10.4103/0974-2077.118401 |pmc=3800285 |doi-access=free }}</ref> మాజిద్ ఐ, మైసూర్ వి, సలీం టి, లాహిరి కె, చటర్జీ ఎం, ఖుంగర్ ఎన్, తల్వార్ ఎస్, సచ్చిదానంద్ ఎస్, బారువా ఎస్. "శస్త్రచికిత్స జోక్యాలను నిర్వహించడానికి వ్యాధి స్థిరత్వం కంటే బొల్లిలో గాయం స్థిరత్వం ముఖ్యమా? మల్టీసెంట్రిక్ స్టడీ ఫలితాలు." 'జర్నల్ ఆఫ్ కటానియస్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జరీ'. 2016; 9:13-9<ref name="jcas_online_7">{{Cite journal |title=Is lesional stability in vitiligo more important than disease stability for performing surgical interventions? results from a multicentric study|year=2016 |pmid=27081244 |last1=Majid |first1=I. |last2=Mysore |first2=V. |last3=Salim |first3=T. |last4=Lahiri |first4=K. |last5=Chatterji |first5=M. |last6=Khunger |first6=N. |last7=Talwar |first7=S. |last8=Sachhidanand |first8=S. |last9=Barua |first9=S. |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=9 |issue=1 |pages=13–19 |doi=10.4103/0974-2077.178538 |pmc=4812882 |doi-access=free }}</ref> గుప్తా ఎమ్, మైసూర్ వి. "నమూనా జుట్టు రాలడం వర్గీకరణలు: ఒక సమీక్ష." జర్నల్ ఆఫ్ కటానియస్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జరీ. 2016; 9:3-12<ref name="jcas_online_8">{{cite journal |title=Classifications of patterned hair loss: a review | journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery | date=11 March 2016 | volume=9 | issue=1 | first1=Mrinal | last1=Gupta | first2=Venkataram | last2=Mysore | pages=3–12 |pmid=27081243 |pmc=4812885 |doi=10.4103/0974-2077.178536 | doi-access=free }}</ref> అనిత బి, మైసూర్ వి. "లైకెన్ [[అమిలోయిడోసిస్]]: ఫ్రాక్షనల్ అబ్లేటివ్ 2,940 ఎన్ఎమ్ ఎర్బియంతో వినూత్న చికిత్స: వైఎజి లేజర్ చికిత్స." జర్నల్ ఆఫ్ కటానియస్ అండ్ ఈస్తటిక్ సర్జరీ. 2012; 5:141-3<ref name ="jcas_online_9">{{ Cite journal |title=Lichen amyloidosis: Novel treatment with fractional ablative 2,940 nm Erbium: YAG laser treatment |year=2012 |pmid=23060710 |last1=Anitha |first1=B. |last2=Mysore |first2=V. |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=5 |issue=2 |pages=141–143 |doi=10.4103/0974-2077.99459 |pmc=3461792 |doi-access=free }}</ref> మైసూర్ వి. "కంటికి కనిపించని చర్మశోథలు." ఇండియన్ జర్నల్ డెర్మటోల్ వెనెరియోల్ లెప్రోల్ 2010; 76:239-48 <ref name ="ijdvl_1">{{ Cite journal | url=http://www.ijdvl.com/article.asp?issn=0378-6323;year=2010;volume=76;issue=3;spage=239;epage=248;aulast=Mysore|title=Invisible dermatoses |date=30 April 2010 |pmid=20445293 |last1=Mysore |first1=V. |journal=Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology |volume=76 |issue=3 |pages=239–248 |doi=10.4103/0378-6323.62962 |doi-access=free }}</ref> పట్వర్ధన్ ఎన్, మైసూర్ వి. "హెయిర్ ట్రాన్స్ప్లాంటేషన్: సంరక్షణ ప్రామాణిక మార్గదర్శకాలు." ఇండియన్ జె డెర్మటోల్ వెనెరియోల్ లెప్రల్ 2008; 74, సూప్ ఎస్ 1:46-53<ref name ="ijdvl_2">{{ Cite journal | url=http://www.ijdvl.com/article.asp?issn=0378-6323;year=2008;volume=74;issue=7;spage=46;epage=53;aulast=Patwardhan|title=Hair transplantation: Standard guidelines of care |date=31 December 2007 |pmid=18688103 |last1=Patwardhan |first1=N. |last2=Mysore |first2=V. |author3=IADVL Dermatosurgery Task Force |journal=Indian Journal of Dermatology, Venereology and Leprology |volume=74 Suppl |pages=S46-53 }}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[Category:భారతీయ చర్మవ్యాధి నిపుణులు]] [[Category:1957 జననాలు]] [[Category:కర్ణాటకకు చెందిన వైద్యులు]] [[Category:బెంగళూరుకు చెందిన వైద్యులు]] [[Category:భారతీయ ప్లాస్టిక్ సర్జన్లు]] mqsqv3jlgrpcgfwx6x19at8mp014tpr 0 398684 4955346 4495547 2026-09-09T11:48:16Z స్వరలాసిక 13980 /* కెరీర్ */ 4955346 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} {{Infobox artist | name = శ్రీమతి లాల్ | image = | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = శ్రీమతి లాల్ | birth_date = 1959 |birth_place =[[కలకత్తా]], [[భారతదేశం]] | death_date = 2019 |death_place = | website = {{url|http://SrimatiLal.com}} | field =పెయింటింగ్, కవిత్వం | movement = అమాయక కళ | works = "ది విండో", "ఫ్వర్స్ ఫర్ మై ఫాదర్" | spouse = {{marriage|జిత్ కుమార్|2008}} | partner = ఫ్రాన్సిస్ న్యూటన్ సౌజా (1993-2002) | parents =పురుషోత్తమ లాల్<br> శ్యామశ్రీ దేవి | relatives = ఆనంద లాల్ (సోదరుడు)<br>కాళిదాస్ నాగ్ (తల్లి తరపు తాత) }}'''శ్రీమతి ప్రియదర్శిని లాల్''' (1959-2019) ఒక భారతీయ కళాకారిణి, కవయిత్రి, రచయిత్రి, కళా విమర్శకురాలు, ఆర్ట్ అథెంటికేటర్, క్యూరేటర్. ఆమె అంతర్జాతీయంగా తన పనికి ఇరవైకి పైగా ప్రదర్శనలు నిర్వహించింది. <ref name="Dipti">{{cite magazine|last1=P.|first1=Dipti|date=August 2012|title=The Versatile Virtuoso - Srimati Lal|magazine=Fusion Life|location=New Delhi|pages=58–60}}</ref> ఆమె మూడు కవితా పుస్తకాల రచయిత్రి: ''ది విండో'' (రైటర్స్ వర్క్‌షాప్, 1986),  ''సిక్స్ పోయమ్స్'' (లండన్, 1997) , ''ది వారియర్స్: ఐ గుర్రీరి'' , ఇంగ్లీష్, ఇటాలియన్ భాషలలో ప్రచురించబడింది (లండన్, 2006).  శ్రీమతి లాల్ ఎఫ్ఎన్ సౌజా, ఇండియాస్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్ మూవ్‌మెంట్ ఫర్ ''కల్చర్, సొసైటీ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ ఇన్ ఇండియా'' (2009) గురించి కూడా రాశారు .  ఆమె పురుషోత్తమ లాల్‌కు అంకితం చేసిన ఇండో-ఆంగ్లియన్ రచయితల సంకలనాన్ని ప్రచురించింది , ''ఫ్లవర్స్ ఫర్ మై ఫాదర్: ట్రిబ్యూట్స్ టు పి. లాల్'' (2011). <ref name="Siddiqui">{{cite news|title=Arrival of the disciple...|last=Siddiqui|first=Rana|date=19 December 2003|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="Kotoor">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/books/dear-dad/article2856833.ece|title=Dear dad...|last=Kotoor|first=Gopikrishnan|date=5 February 2012|work=[[The Hindu]]}}</ref><ref name="Orient Blackswan">{{cite book|title=Culture, Society and Development in India: Essays for Amiya Kumar Bagchi|last1=Sanyal|first1=Manoj Kumar|last2=Ghosh|first2=Arunabha|date=1 June 2009|publisher=Orient Blackswan|location=Hyderabad}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == శ్రీమతి లాల్ [[కోల్‌కాతా|కోల్‌కతాలో]] జన్మించారు. ఆమె రైటర్స్ వర్క్‌షాప్ వ్యవస్థాపకురాలు, అలాగే ప్రఖ్యాత కవి, మహాభారతానికి ట్రాన్స్‌క్రియేటర్ అయిన ''పురుషోత్తమ'' లాల్, అతని భార్య శ్యామశ్రీ దేవి కుమార్తె . ఆమె అన్నయ్య ఆనంద లాల్ . <ref name="Joshi">{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/opinion/beyond-the-ordinary-the-calligrapher-of-calcutta-45/cid/467475|title=BEYOND THE ORDINARY - The calligrapher of Calcutta-45|last=Joshi|first=Ruchir|date=28 November 2010|work=[[The Tribune]]}}</ref><ref name="Guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/05/p-lal-obituary|title=P Lal obituary|last=Habib|first=Shahnaz|date=5 December 2010|work=[[The Guardian]]}}</ref> ఆమె లోరెటో హౌస్‌లో చదువుకుంది .  ఆమె ప్రెసిడెన్సీ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆంగ్ల సాహిత్యంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ ప్రోగ్రామ్‌లో బంగారు పతక విజేత ,  అక్కడ ఆమె ఇషాన్ స్కాలర్ కూడా. ఆమె లిబరల్ ఆర్ట్స్ ప్రోగ్రాం ''ఫిల్మ్ కోసం వెస్ట్రన్ మేరీల్యాండ్ కాలేజ్‌లో కథన రూపంగా ('' మెక్‌డానియల్ కాలేజ్‌గా పేరు మార్చబడింది ) 'ది ఫిల్మ్ విజన్ ఆఫ్ సత్యజిత్ రే' పేరుతో ఆమె చేసిన పరిశోధనకు, డీన్ ప్రొ. విలియం సిపోల్లా ద్వారా హై ఫస్ట్, మాగ్నా కమ్ లాడ్ హోదా లభించింది. న్యూయార్క్ యూనివర్సిటీలో ఫిల్మ్ స్టడీస్ .<ref name="Sen2">{{cite news|title=Fire & Ice|last=Sen|first=Amreeta|date=14 June 1998|work=[[The Statesman (India)]]}}</ref><ref name="Sen1">{{cite news|title=Eloquent Colours|last=Sen|first=Amreeta|date=April 1997|work=[[The Statesman (India)]]}}</ref> == కెరీర్ == సత్యజిత్ రే, విక్రమ్ సేథ్‌లతో సహా పలు బెంగాలీ సాంస్కృతిక ప్రముఖులతో లాల్ మీడియా ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించారు . ఆమె భారతీయ సమకాలీన కళపై ప్రామాణీకరణదారు, అధికారం. స్వయంగా ఒక కళాకారిణిగా, లాల్ తన సృజనాత్మక రచనలను, కవిత్వాన్ని ఆమె కళతో కలిపి ఒక వ్యక్తిగత శైలిని అభివృద్ధి చేసింది. ఠాగూర్, ఖలీల్ జిబ్రాన్, బ్లేక్, డాంటే గాబ్రియేల్ రోసెట్టి, స్క్రోల్- ''పాతచిత్ర'' చిత్రకారులు, భారతదేశంలోని దేశీయ జానపద కళాకారులు ఆమెకు ప్రధాన ప్రేరణగా నిలిచారు. లాల్ భారతీయ స్వదేశీ కళ, చేతిపనులు, డిజైన్ యొక్క వివరణాత్మక దృశ్య, వచన డాక్యుమెంటేషన్‌లలో నిమగ్నమయ్యారు. ఆమె బెంగాల్ ''ఆశ్రమాలలో కళ, క్రాఫ్ట్ బోధించేది, కెవ్లియన్ సియో యొక్క డ్రాగన్స్‌తో'' సహా కవిత్వం, కాల్పనిక పుస్తకాల రూపకర్తగా, కాలిగ్రాఫిస్ట్‌గా, ఇలస్ట్రేటర్‌గా పనిచేసింది ; ''ది కుంకుమ పిల్లి'' , ''ది మ్యాజిక్ మ్యాంగో ట్రీ'' , ''ది మహాభారతం'', ''ది త్రీ రిడిల్స్'' ఆమె తండ్రి పి. లాల్; ''ది విండో'', ''ది వారియర్స్'' స్వయంగా;, అనేక ఇతర ప్రచురణలు.<ref name="Orient Blackswan" /> 1980ల నుండి వీక్లీ ఆర్ట్ కాలమ్‌లు వ్రాసే కళా విమర్శకుడిగా, లాల్ టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా , ఇండియన్ ఎక్స్‌ప్రెస్ , హిందూస్తాన్ టైమ్స్ , ది టెలిగ్రాఫ్, ది పయనీర్, తెహెల్కా, సెమినార్, ఆర్ట్ మొదలైన వార్తాపత్రికలు, పత్రికలకు సమకాలీన కళపై కథనాలను అందించారు. ది స్టేట్స్‌మన్, ది ఏషియన్ ఏజ్, సండే మ్యాగజైన్, పొయెట్రీ చైన్, కాన్‌ఫ్లూయెన్స్ ఆఫ్ లండన్,, ఫ్రైడే గుర్గావ్. 2004లో, లియోనార్డో డా విన్సీచే మోనాలిసా ''యొక్క'' ఆధునిక వివరణను రూపొందించడానికి కోల్‌కతాలోని జెనెసిస్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఆహ్వానించిన వివిధ భారతీయ కళాకారులలో లాల్ కూడా ఉన్నది . ఆమె సమకాలీన సంస్కరణ [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] యొక్క పని , ఇది మోనాలిసా యొక్క చిత్రాన్ని ఒకదానికొకటి తగ్గుతున్న కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌ల శ్రేణిలో ఉంచింది. అసలు మోనాలిసా యొక్క 500 సంవత్సరాల జ్ఞాపకార్థం 2006లో పారిస్‌లోని ఒక ప్రదర్శనలో ప్రదర్శించబడిన చిత్రాలలో ఈ పని కూడా ఉంది. <ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20040510-kolkata-genesis-art-gallery-contemporises-mona-lisa-790160-2004-05-10|title=Kolkata's Genesis Art Gallery 'contemporises' Mona Lisa|last1=Ghosh|first1=Labonita|date=10 May 2004|work=[[India Today]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/india/mona-lisa-gets-an-indian-look/articleshow/663015.cms|title=Mona Lisa gets an Indian look|date=7 May 2004|work=[[The Times of India]]}}</ref> జూన్ 2006లో లండన్‌లోని నెహ్రూ సెంటర్‌లో లాల్ తన పెయింటింగ్‌లు, కవిత్వానికి సంబంధించిన ఇరవై సంవత్సరాల ప్రధాన పునరాలోచనను నిర్వహించాడు , అక్కడ ఆమె కలెక్టర్-ఎడిషన్ కవితా సంపుటి, పెయింటింగ్‌ల సంపుటి, ''ది వారియర్స్: ఐ గుర్రీరి'' అధికారికంగా విడుదలైంది. <ref name="Kotoor" /> లాల్ యొక్క వ్యాసం, ''ది లాంగ్వేజ్ ఆఫ్ కాంటెంపరరీ ఇండియన్ ఆర్ట్: సౌజా యాజ్ పారాడిగ్మ్'' , ఇండియన్ సోషియోలాజికల్ రిఫరెన్స్-వాల్యూమ్ ''కల్చర్, సొసైటీ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ ఇన్ ఇండియా'' (2009), భారతదేశం యొక్క స్వాతంత్య్రానంతర సమకాలీన కళ ఉద్యమం యొక్క స్థాపకుడిగా ఎఫ్ఎన్ సౌజా యొక్క కృషిపై అవగాహనను అందిస్తుంది. . రామ్ కుమార్ ('సింఫనీ టు సర్వైవల్': వదేహ్రా ఆర్ట్ గ్యాలరీ, 1990లు) సహా ప్రముఖ సమకాలీన కళాకారుల ఎగ్జిబిషన్ కేటలాగ్‌లు, ప్రామాణీకరణలు, విశ్లేషణాత్మక అధ్యయనాలను లాల్ రాశారు; అర్పితా సింగ్ (సెంటర్ ఫర్ కాంటెంపరరీ ఆర్ట్, 1990లు); J. స్వామినాథన్ ('ఎ టోటెమ్ ఆఫ్ లాస్ట్ మీనింగ్స్': గ్యాలరీ ఎస్పేస్, 1990లు); మోనా రాయ్ (గ్యాలరీ ఎస్పేస్, 1990లు); జిత్ కుమార్ ('మిస్టరీస్ అండ్ మెడిటేషన్స్': గెలాక్సీ గ్యాలరీ, 2012);, ఫ్రాన్సిస్ న్యూటన్ సౌజా (1993–2012 వరకు లాల్ చేత నిర్వహించబడిన డజనుకు పైగా ప్రదర్శనలు, ప్రదర్శనలు). జామినీ రాయ్ , రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ , అమృతా షెర్గిల్ , గోపాల్ ఘోస్ , నందలాల్ బోస్ , అబనీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ , గణేష్ పైన్ , పరితోష్ సేన్ , SH రజా , శక్తి మంత్ ర్ మాన్ , శక్తి మన్జిత్ మాన్ , వంటి ఇతర భారతీయ, అంతర్జాతీయ కళాకారుల రచనలను కూడా లాల్ విశ్లేషించారు, విమర్శించారు, ధృవీకరించారు, డాక్యుమెంట్ చేశారు . బావా , వివాన్ సుందరం , క్రిషెన్ ఖన్నా , గురుచరణ్ సింగ్ , అనుపమ్ సుద్ , తృప్తి పటేల్ , మైతే డెల్టెయిల్ , షహబుద్దీన్ అహ్మద్ , బెర్లిన్‌కు చెందిన జానిస్ మార్కోపౌలోస్, స్వీడన్‌కు చెందిన తమరా డి లావల్, ఇండియా, లండన్‌కు చెందిన ఒలివియా ఫ్రేజర్, ధోక్రా కుమారిటీ మాకుల్ప్. లాల్ 60 సంవత్సరాల వయస్సులో 17 నవంబర్ 2019 న మరణించారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == లాల్ 1993లో ఆధునిక కళాకారుడు ఫ్రాన్సిస్ న్యూటన్ సౌజాను కలిశారు , అతని చివరి సంవత్సరాల్లో అతని సతీమణి.  అతను 2002లో మరణించినప్పుడు ఆమె అతని అంత్యక్రియలను నిర్వహించింది.  2008లో, ఆర్ట్-ఫోటోగ్రాఫర్, ఫోటో-జర్నలిస్ట్, డాక్యుమెంటరీ ఫిల్మ్ మేకర్ అయిన జిత్ కుమార్‌ను లాల్ వివాహం చేసుకున్నది. వారు భారతదేశంలో నివసించారు, పనిచేశారు. <ref name="Sanyal">{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/francis-newton-souza-how-the-artist-s-libido-guided-him-in-art-as-in-life/story-OIMxSyKgc2WgEllePKARoM.html|title=Francis Newton Souza: How the artist's libido guided him in art as in life|last=Sanyal|first=Amitava|date=9 April 2010|work=[[Hindustan Times]]}}</ref><ref name="Dipti" /> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1959 జననాలు]] ojt6mm23l0cpfz8ththkt9r6eg8edu0 0 399049 4955156 4688158 2026-09-09T04:44:15Z స్వరలాసిక 13980 /* న్యూరోలాజికల్ వ్యాధిలో కేషన్ ట్రాన్స్పోర్టర్స్ */ 4955156 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = రజినీ రావు | image = Rajini Rao.png | image_size = | caption = | birth_date = | birth_place = భారతదేశం | nationality = అమెరికా దేశస్థురాలు | fields = ఫిజియాలజీ, కేషన్ రవాణా | workplaces = జాన్స్ హాప్కిన్స్ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్ | alma_mater = మౌంట్ కార్మెల్ కాలేజ్ <br /> యూనివర్శిటీ ఆఫ్ రోచెస్టర్ | known_for = ఆరోగ్యం, వ్యాధిలో కేషన్ రవాణా యొక్క శరీరధర్మశాస్త్రం | awards = 2009 హన్స్ ప్రోచస్కా మెమోరియల్ లెక్చరర్, 2009 జాన్స్ హాప్కిన్స్ ప్రొఫెసర్స్ అవార్డ్ ఫర్ ఎక్సలెన్స్ ఇన్ టీచింగ్ ఇన్ ప్రిక్లినికల్ సైన్సెస్ }}'''రజనీ రావు''' ఒక అమెరికన్ ఫిజియాలజిస్ట్, ఆమె జాన్స్ హాప్కిన్స్ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్ ప్రొఫెసర్. రావు సెల్యులార్ అండ్ మాలిక్యులర్ మెడిసిన్ లో గ్రాడ్యుయేట్ ప్రోగ్రామ్ డైరెక్టర్, రావు ల్యాబ్ యొక్క ప్రధాన పరిశోధకురాలు. ఆమె అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఫర్ ది అడ్వాన్స్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎన్నికైన సభ్యురాలు, <ref>{{Cite news|url=https://hub.jhu.edu/2023/01/31/ten-from-johns-hopkins-named-aaas-fellows/|title=Ten Johns Hopkins researchers named American Association for the Advancement of Science Fellows|access-date=2023-01-31}}</ref> రావు కొత్త అయాన్ ఛానెల్లను కనుగొని, మానవ ఆరోగ్యం, వ్యాధిలో వారి పాత్రలను అన్వేషిస్తుంది. కాల్షియం ఛానెళ్లకు సిగ్నలింగ్ చేసే అసాధారణ పద్ధతి ద్వారా రొమ్ము క్యాన్సర్లో ఎస్పిసిఎ2 యొక్క ఆంకోజెనిక్ పాత్రను రావు ల్యాబ్ గుర్తించింది. == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == రావు భారతదేశంలో జన్మించారు. ఆమె 1980లో [[బెంగళూరు|బెంగళూరులోని]] మౌంట్ కార్మెల్ కాలేజీలో కెమిస్ట్రీ, బయాలజీలో అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ డిగ్రీని అభ్యసించింది. రావు 1983లో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ పట్టభద్రురాలు <ref name=":0">{{Cite web|title=Rajini Rao, Ph.D., Professor of Physiology|url=https://www.hopkinsmedicine.org/profiles/results/directory/profile/8404811/rajini-rao|access-date=2020-05-21|website=Johns Hopkins Medicine|language=en}}</ref> న్యూయార్క్‌లోని రోచెస్టర్‌లోని యూనివర్శిటీ ఆఫ్ రోచెస్టర్‌లో గ్రాడ్యుయేట్ స్టడీస్ చేయడానికి రావు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు వెళ్లారు. <ref name=":0" /> అలాన్ ఇ. సీనియర్ యొక్క మార్గదర్శకత్వంలో, రావు ''ఎస్చెరిచియా కోలి'' F1-ఎటిపేస్ ఎంజైమ్ యొక్క ఆల్ఫా సబ్‌యూనిట్ యొక్క బయోకెమిస్ట్రీని అన్వేషించారు. <ref>{{Cite web|title=Rajini Rao - Google Scholar Citations|url=https://scholar.google.com/citations?hl=en&user=2WhfeLoAAAAJ&view_op=list_works&sortby=pubdate|access-date=2020-05-21|website=scholar.google.com}}</ref> ఆమె గ్రాడ్యుయేట్ పనిలో, ఎటిపేస్ ఎంజైమ్‌లోని మూడు ఉత్ప్రేరక సైట్‌లు గరిష్ట ఎంజైమాటిక్ రేటును సాధించడానికి సంకర్షణ చెందాల్సిన అవసరం ఉందని, ఇది చక్రీయ యంత్రాంగంలో సంభవిస్తుందని రావు కనుగొన్నారు. <ref>{{Cite paper|title=The Properties of Hybrid F1-ATPase Enzymes Suggest That a Cyclical Catalytic Mechanism Involving Three Catalytic Sites Occurs}}</ref> లైసిన్-175 అవశేషాలు పరివర్తన చెందినప్పుడు F1-ఎటిపేస్ యొక్క ఆల్ఫా సబ్‌యూనిట్‌కు ఎటిపి యొక్క బైండింగ్, సంబంధిత కన్ఫర్మేషనల్ మార్పులు రద్దు చేయబడతాయని ఆమె తరువాత కనుగొంది. <ref name="pubmed.ncbi.nlm.nih.gov">{{Cite paper|title=Directed Mutagenesis of the Strongly Conserved Lysine 175 in the Proposed Nucleotide-Binding Domain of Alpha-Subunit From Escherichia Coli F1-ATPase}}</ref> ఎటిపి యొక్క న్యూక్లియోటైడ్ బైండింగ్ ఎటిపేస్ ఎంజైమ్‌పై ఈ నిర్దిష్ట అవశేషాల కోసం ఆమె పని కీలక పాత్రను సూచిస్తుంది. <ref name="pubmed.ncbi.nlm.nih.gov" /> ఆమె పీహెచ్డీ పూర్తి చేసిన తరువాత, రావు కనెక్టికట్లోని న్యూ హావెన్లోని యేల్ విశ్వవిద్యాలయం పోస్ట్ డాక్టోరల్ పనిని కొనసాగించారు.<ref name=":02">{{Cite web|title=Rajini Rao, Ph.D., Professor of Physiology|url=https://www.hopkinsmedicine.org/profiles/results/directory/profile/8404811/rajini-rao|access-date=2020-05-21|website=Johns Hopkins Medicine|language=en}}</ref> <ref name=":3">{{Cite web|title=Rao Lab Homepage|url=http://www.bs.jhmi.edu/physiology/raolab/home.html|access-date=2020-05-21|website=www.bs.jhmi.edu|archive-date=2020-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223153702/http://www.bs.jhmi.edu/physiology/raolab/home.html|url-status=dead}}</ref> రంగంలో అనుభవం పొందడానికి రావు కరోలిన్ స్లేమాన్ మార్గదర్శకత్వంలో పనిచేశారు. 1990 <ref name=":02" /> 1991 వరకు అమెరికన్ హార్ట్ అసోసియేషన్ పోస్ట్ డాక్టోరల్ ఫెలోషిప్ ద్వారా రావు నిధులు సమకూర్చారు. <ref>{{Cite web|title=Rajini Rao - Publications|url=https://neurotree.org/beta/publications.php?pid=52688|access-date=2020-05-21|website=neurotree.org}}</ref> యొక్క పని ఈస్ట్ లో H +ఎటిపేస్ యొక్క విధులను అన్వేషించింది. &nbsp;<ref>{{Cite paper|title=Mutagenesis of Conserved Residues in the Phosphorylation Domain of the Yeast Plasma Membrane H(+)-ATPase. Effects on Structure and Function}}</ref> యొక్క పనితీరులో నిర్దిష్ట అమైనో ఆమ్లం అవశేషాల పాత్రను పరిశోధించడానికి ఆమె సైట్ డైరెక్ట్ మ్యుటాజెనిసిస్ను ఉపయోగించింది. <ref name=":1">{{Cite paper|title=Mutagenesis of the yeast plasma membrane H(+)-ATPase. A novel expression system.}}</ref> ఎటిపేస్ యొక్క పనితీరు, నిర్మాణాన్ని పరిశోధించడానికి రావు ఒక కొత్త వ్యవస్థను కూడా అభివృద్ధి చేశారు. <ref name=":1" /> కణం యొక్క మనుగడకు ఎటిపేస్s అవసరం కాబట్టి, వాటిని పరివర్తన చెందడం కణాల మరణానికి దారితీస్తుంది, తయారీని అధ్యయనం చేయడం కష్టతరం చేస్తుంది. ఎటిపేస్ <ref name=":1" /> కొన్ని ఉత్పరివర్తనాల ప్రభావాలను అధ్యయనం చేస్తున్నప్పుడు ఎటిపేస్ యొక్క వైల్డ్ టైప్ వ్యక్తీకరణను నిర్వహించడానికి, రావు ఒక స్రవించే వెసికిల్ పూల్లో ఉత్పరివర్తన ఎటిపేస్ ను వేగంగా వ్యక్తీకరించడానికి ఒక మార్గాన్ని సృష్టించింది, తద్వారా ఈ వెసికిల్స్ ఎంజైమ్ యొక్క ఉత్ప్రేరకాలను అధ్యయనం చేయడానికి వేరుచేయబడతాయి. ఆమె పోస్ట్ డాక్టోరల్ పని తరువాత, రావు యేల్ విశ్వవిద్యాలయంలోని జన్యుశాస్త్ర విభాగంలో అసోసియేట్ రీసెర్చ్ సైంటిస్ట్గా ఒక సంవత్సరం పాటు పనిచేశారు. == కెరీర్, పరిశోధన == 1993లో, రావు జాన్స్ హాప్‌కిన్స్ స్కూల్ ఆఫ్ మెడసిన్‌లో నియమితులయ్యారు, అక్కడ ఆమె ఫిజియాలజీ విభాగంలో అసిస్టెంట్ ప్రొఫెసర్‌గా మారింది. <ref name=":03">{{Cite web|title=Rajini Rao, Ph.D., Professor of Physiology|url=https://www.hopkinsmedicine.org/profiles/results/directory/profile/8404811/rajini-rao|access-date=2020-05-21|website=Johns Hopkins Medicine|language=en}}</ref> 1998లో, రావు అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్‌గా పదోన్నతి పొందారు, 2004లో ఫిజియాలజీ విభాగంలో మొదటి మహిళా పూర్తి ప్రొఫెసర్‌గా పనిచేశారు. <ref name=":2">{{Cite web|title=Rajini Rao, PhD|url=https://cmm.jhmi.edu/index.php/cmm-faculty/rajini-rao-phd/|access-date=2020-05-21|website=cmm.jhmi.edu|language=en-US}}</ref> 2008లో, రావు సెల్యులార్, మాలిక్యులర్ మెడిసిన్‌లో గ్రాడ్యుయేట్ ట్రైనింగ్ ప్రోగ్రామ్ డైరెక్టర్‌గా పదోన్నతి పొందారు. <ref name=":2" /> రావు జాన్స్ హాప్‌కిన్స్‌లోని అనేక ఇతర విభాగాలలో ఫ్యాకల్టీ మెంటర్‌గా కూడా వ్యవహరిస్తారు, మార్గాలు, నియంత్రణ, మానవ శరీరం, అణువులు, కణాలపై అనేక తరగతులను బోధిస్తారు. <ref name=":2" /> రావు అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ సైన్స్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ ఎక్స్‌పెరిమెంటల్ బయాలజీలో సభ్యుడు. <ref name=":03" /> రావు ల్యాబ్ యొక్క ప్రధాన పరిశోధకుడిగా, రావు ఆరోగ్యం, వ్యాధులలో కణాంతర కేషన్ రవాణా పాత్రను అన్వేషించడంపై దృష్టి సారించిన పరిశోధనా కార్యక్రమానికి నాయకత్వం వహిస్తున్నారు. <ref name=":32">{{Cite web|title=Rao Lab Homepage|url=http://www.bs.jhmi.edu/physiology/raolab/home.html|access-date=2020-05-21|website=www.bs.jhmi.edu|archive-date=2020-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223153702/http://www.bs.jhmi.edu/physiology/raolab/home.html|url-status=dead}}</ref> ప్రయోగశాల ఈస్ట్‌ను ఒక నమూనా జీవిగా ఉపయోగిస్తుంది, దీనితో కేషన్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ ఛానెల్‌ల జీవశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేస్తుంది. <ref name=":32" /> వారు దృష్టి సారించే నిర్దిష్ట రవాణాదారులు H+-ఎటిపేస్s, Ca2+-ఎటిపేస్s, Na+/H+ ఎక్స్ఛేంజర్లు. <ref name=":04">{{Cite web|title=Rajini Rao, Ph.D., Professor of Physiology|url=https://www.hopkinsmedicine.org/profiles/results/directory/profile/8404811/rajini-rao|access-date=2020-05-21|website=Johns Hopkins Medicine|language=en}}</ref> రావు ల్యాబ్ రహస్య మార్గం Ca2+, Mn2+-ఎటిపేస్s (SPCA)ని నిర్వచించింది, తర్వాత రొమ్ము క్యాన్సర్ అభివృద్ధిలో వాటి పాత్రలను కనుగొంది. <ref name=":4">{{Cite paper|title=Store-Independent Activation of Orai1 by SPCA2 in Mammary Tumors|url=}}</ref> రొమ్ము క్యాన్సర్ కణాలలో నియంత్రించబడిన SPCA యొక్క నిర్దిష్ట ఐసోఫార్మ్ అసహజ కాల్షియం సిగ్నలింగ్‌కు మధ్యవర్తిత్వం వహించినట్లు అనిపించింది, ఇది కాల్షియం ప్రవాహాన్ని పెంచుతుంది, ట్యూమోరిజెనిసిస్‌ను ప్రోత్సహిస్తుంది. <ref name=":4" /> ==== న్యూరోలాజికల్ వ్యాధిలో కేషన్ ట్రాన్స్పోర్టర్స్ ==== ఎండోసోమల్ Na+(K+)/H+ ఎక్స్ఛేంజర్ (eNHE)ని క్లోన్ చేసి, ప్లాస్మా మెమ్బ్రేన్ఎన్హెచ్ఈనుండి ప్రత్యేక ఎక్స్ఛేంజర్‌గా గుర్తించిన మొదటి వ్యక్తి అయిన తర్వాత, రావ్ ల్యాబ్ ఆటిజంతో సహా నాడీ సంబంధిత వ్యాధుల నేపథ్యంలో ఈ ఎక్స్ఛేంజర్‌ను అన్వేషించడం ప్రారంభించింది. [[మతిమరపు వ్యాధి|అల్జీమర్స్ వ్యాధి]], [[గ్లియోబ్లాస్టోమా]] . <ref name=":05">{{Cite web|title=Rajini Rao, Ph.D., Professor of Physiology|url=https://www.hopkinsmedicine.org/profiles/results/directory/profile/8404811/rajini-rao|access-date=2020-05-21|website=Johns Hopkins Medicine|language=en}}</ref>ఎన్హెచ్ఈజన్యువులోని అరుదైన ఉత్పరివర్తనలు ఆటిజంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నందున, రావు ఈ ట్రాన్స్పోర్టర్ యొక్క ఆటిజం-అనుబంధ వైవిధ్యాల పనితీరును పరిశీలించారు. <ref name=":5">{{Cite paper|title=Functional evaluation of autism-associated mutations in NHE9}}</ref> సాధారణంగా, ట్రాన్స్పోర్టర్ గ్లుటామేట్ యొక్క పెరిగిన తీసుకోవడం మధ్యవర్తిత్వం చేస్తుంది, ట్రాన్స్‌ఫ్రిన్ రిసెప్టర్, GLAST ట్రాన్స్‌పోర్టర్ యొక్క వ్యక్తీకరణను స్థిరీకరిస్తుంది. <ref name=":5" /> అయినప్పటికీ, ఆటిజంలోఎన్హెచ్ఈయొక్క వైవిధ్యాలు ఆస్ట్రోసైట్స్ అని పిలువబడే గ్లియల్ కణాలలో పనితీరును కోల్పోయేలా చేశాయి. <ref name=":5" />&nbsp;మెదడులోని ఆస్ట్రోసైట్ పనితీరును కోల్పోవడం ద్వారా ఆటిజం-సంబంధిత ఉత్పరివర్తనలు వాటి ప్రభావాలను చూపే అవకాశాన్ని వారి అన్వేషణ హైలైట్ చేసింది. <ref name=":5" />&nbsp;గ్లియోబ్లాస్టోమాలోఎన్హెచ్ఈ9 వ్యక్తీకరణ పేలవమైన క్లినికల్ రోగ నిరూపణతో సంబంధం కలిగి ఉందని రావు ల్యాబ్ అప్పుడు కనుగొంది. <ref name=":6">{{Cite paper|title=A leak pathway for luminal protons in endosomes drives oncogenic signalling in glioblastoma}}</ref>ఎన్హెచ్ఈ9 అనేది Na+, H+ల ఎక్స్ఛేంజర్,, గ్లియోబ్లాస్టోమాలో బ్లాక్ చేయబడినప్పుడు అది కణితి పెరుగుదలను తగ్గిస్తుంది, సాధారణ గ్లియోబ్లాస్టోమా చికిత్స, EGFR ఇన్హిబిటర్స్ యొక్క సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది. <ref name=":6" /> [[మతిమరపు వ్యాధి|అల్జీమర్స్ వ్యాధి]] యొక్క రోగనిర్ధారణతో కేషన్ ఛానెల్‌లు కూడా సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.&nbsp;<ref name=":7">{{Cite paper|title=Amyloid clearance defect in ApoE4 astrocytes is reversed by epigenetic correction of endosomal pH}}</ref> Na+, H+ యొక్కఎన్హెచ్ఈ6 ఎక్స్ఛేంజర్‌లోని లోపాలు ఆస్ట్రోసైట్‌ల ద్వారా అమిలాయిడ్ బీటా యొక్క లోపభూయిష్ట క్లియరెన్స్‌కు దారితీసినట్లు రావు ల్యాబ్ 2018లో కనుగొంది. <ref name=":7" /> ఎపిజెనెటిక్ మాడ్యులేషన్ ద్వారా, వారు ఎండోజోమ్‌లో క్షారతను నిర్వహించడానికిఎన్హెచ్ఈ6 యొక్క సామర్థ్యాన్ని పునరుద్ధరించగలిగారు, ఇది ఆస్ట్రోసైట్‌ల ద్వారా అమిలాయిడ్ బీటా క్లియరెన్స్‌ను మెరుగుపరిచింది. <ref name=":7" /> 2020లో, రావ్ గ్రూప్ కణితి ఆమ్లీకరణ, క్యాన్సర్ మెటాస్టాసిస్ పాత్రపై సమీక్షను ప్రచురించింది. <ref name=":14">{{Cite paper|title=Emerging links between endosomal pH and cancer}}</ref> == అవార్డులు, సన్మానాలు == * 2009: జాన్స్ హాప్కిన్స్ వద్ద హన్స్ ప్రోచస్కా మెమోరియల్ లెక్చరర్ <ref name=":06">{{Cite web|title=Rajini Rao, Ph.D., Professor of Physiology|url=https://www.hopkinsmedicine.org/profiles/results/directory/profile/8404811/rajini-rao|access-date=2020-05-21|website=Johns Hopkins Medicine|language=en}}</ref> * 2009: టీచర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డు, ది జాన్స్ హాప్కిన్స్ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్ <ref name=":06" /> * 2009: ప్రీక్లినికల్ సైన్సెస్‌లో టీచింగ్‌లో ఎక్సలెన్స్‌కి జాన్స్ హాప్‌కిన్స్ ప్రొఫెసర్స్ అవార్డు <ref name=":06" /> * 2006: పాన్ అమెరికన్ ప్లాంట్ మెంబ్రేన్ బయాలజీ వర్క్‌షాప్‌కి ముఖ్య వక్త <ref name=":06" /> * 2001–2003: క్రీట్, బాన్‌లలో జరిగిన SMYTE సమావేశాలకు నికో వాన్ ఉడెన్ కీనోట్ స్పీకర్ <ref name=":06" /> * 1994–1997: అమెరికన్ క్యాన్సర్ సొసైటీ జూనియర్ ఫ్యాకల్టీ అవార్డు <ref name=":06" /> == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:భారతీయ మహిళలు]] i9pq8vgcz5czjormv4vmfm7lkzpwe4k 0 400878 4955022 4636109 2026-09-09T00:09:44Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955022 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher|name=రూత్ మిల్లికాన్|image=|caption=|birth_date=1933|birth_place=ఫిలడెల్ఫియా|death_date=|death_place=|era=సమకాలీన తత్వశాస్త్రం|region=పాశ్చాత్య తత్వశాస్త్రం|school_tradition=విశ్లేషణ|main_interests=జీవశాస్త్రం యొక్క తత్వశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రం యొక్క తత్వశాస్త్రం, భాష యొక్క తత్వశాస్త్రం|notable_ideas=బయోసెమాంటిక్స్|signature=}} '''రూత్ గారెట్ మిల్లికాన్''' (జననం 1933) జీవశాస్త్రం, మనస్తత్వశాస్త్రం, భాష యొక్క ప్రముఖ [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికన్]] [[తత్వం|తత్వవేత్త]] . మిల్లికాన్ తన కెరీర్‌లో ఎక్కువ భాగం కనెక్టికట్ విశ్వవిద్యాలయంలో గడిపింది, అక్కడ ఆమె ఇప్పుడు ఎమెరిటా ఆఫ్ ఫిలాసఫీ ప్రొఫెసర్‌గా ఉన్నది. == విద్య, వృత్తి == మిల్లికాన్ 1955 లో ఒబెర్లిన్ కళాశాల నుండి బి.ఎ పట్టా పొందింది. యేల్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఆమె విల్ఫ్రెడ్ సెల్లార్స్ వద్ద చదువుకుంది. మిల్లికాన్ యొక్క డాక్టరేట్ మధ్యలో పిట్స్బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయానికి డబ్ల్యూ.సెల్లార్స్ వెళ్లిపోయినప్పటికీ, ఆమె యేల్ లోనే ఉండి 1969 లో పిహెచ్డి పొందింది. ఆమె, పాల్ చర్చ్ ల్యాండ్ తరచుగా "రైట్ వింగ్" (అనగా, సెల్లార్స్ యొక్క శాస్త్రీయ వాస్తవికతను నొక్కిచెప్పే వారు) సెల్లార్సియానిజం యొక్క ప్రముఖ ప్రతిపాదకులుగా పరిగణించబడతారు. మిల్లికాన్ 1969 నుండి 1972 వరకు బెరియా కళాశాలలో సగం సమయం, 1972 నుండి 1973 వరకు వెస్ట్రన్ మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయంలో మూడింట రెండు వంతులు, 1993 నుండి 1996 వరకు మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయంలో సగం సమయం బోధించారు, కాని ఆమె తన కెరీర్ మొత్తాన్ని కనెక్టికట్ విశ్వవిద్యాలయంలో గడిపింది, అక్కడ ఆమె ఇప్పుడు ప్రొఫెసర్ ఎమెరిటా. ఆమె అమెరికన్ మనస్తత్వవేత్త, అభిజ్ఞా శాస్త్రవేత్త డోనాల్డ్ షాంక్ వీలర్ ను వివాహం చేసుకుంది.<ref name="auto">[http://philosophy.uconn.edu/wp-content/uploads/sites/365/2014/02/Millikan-cv.pdf Millikan CV] uconn.edu</ref> ఆమెకు జీన్ నికోడ్ ప్రైజ్ లభించింది, 2002లో [[పారిస్|పారిస్‌లో]] ''జీన్ నికోడ్ లెక్చర్స్'' ఇచ్చింది <ref>{{Cite web|title=Archives - INSTITUT JEAN NICOD|url=http://www.institutnicod.org/seminaires-colloques/conferences-et-prix-jean-nicod/archives/?lang=fr|access-date=2024-02-25|archive-date=2018-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417110722/http://www.institutnicod.org/seminaires-colloques/conferences-et-prix-jean-nicod/archives/?lang=fr|url-status=dead}}</ref> ఆమె 2014లో అమెరికన్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ అండ్ సైన్సెస్‌కు ఎన్నికైంది <ref>{{Cite web|title=American Academy of Arts and Sciences 2014 fellows|url=https://www.amacad.org/multimedia/pdfs/alphalist2014.pdf|access-date=14 July 2023}}</ref> 2017లో, ఆమె పిట్స్‌బర్గ్ విశ్వవిద్యాలయం <ref>{{Cite web|title=Rescher Prize|url=http://www.pitt.edu/~rescher/Rescher%20Prize.htm|access-date=2024-02-25|archive-date=2021-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510083204/https://www.pitt.edu/~rescher/Rescher%20Prize.htm|url-status=dead}}</ref> నుండి సిస్టమాటిక్ ఫిలాసఫీకి నికోలస్ రెషర్ ప్రైజ్, లాజిక్ అండ్ ఫిలాసఫీలో రోల్ఫ్ స్కోక్ ప్రైజ్ రెండింటినీ అందుకుంది. <ref>{{Cite web|title=Logic and Philosophy - RSP|url=http://www.rolfschockprizes.se/en-GB/pristagare2017/logikochfilosofi.55.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316024447/http://www.rolfschockprizes.se/en-GB/pristagare2017/logikochfilosofi.55.html|archive-date=2017-03-16}}</ref> == తాత్విక పని == మిల్లికాన్ ఈ అభిప్రాయానికి చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది, అదే పేరుతో 1989 లో ఆమె తన పత్రంలో , "బయోసెమాంటిక్స్" అని పేర్కొంది. బయోసెమాంటిక్స్ అనేది తత్వవేత్తలు తరచుగా "ఉద్దేశపూర్వకత" అని పిలువబడే దాని గురించి ఒక సిద్ధాంతం. ఉద్దేశపూర్వకత అనేది ఇతర విషయాల గురించి 'ఉన్న' దృగ్విషయం, నమూనా సందర్భాలు ఆలోచనలు, వాక్యాలు. ఉదాహరణకు, మీరు నా కోసం నా పనులు చేస్తారనే నా నమ్మకం మీ గురించి, నా పనుల గురించి. సంబంధిత కోరిక, ఉద్దేశ్యం లేదా మాట్లాడే లేదా రాతపూర్వక ఆజ్ఞకు కూడా ఇది వర్తిస్తుంది.<ref>[http://philosophy.uconn.edu/wp-content/uploads/sites/365/2014/02/Biosemantics-Oxford-Handbook.pdf Biosemantics] Oxford Handbook</ref> సాధారణంగా, ఉద్దేశపూర్వక సిద్ధాంతం యొక్క లక్ష్యం దృగ్విషయాన్ని వివరించడం - విషయాలు ఇతర విషయాల గురించి - ఇతర, మరింత సమాచారాత్మక, పదాలలో వివరించడం. ఈ 'అబౌట్నెస్' అంటే ఏమిటో వివరించడమే ఇటువంటి సిద్ధాంతం లక్ష్యం. రసాయన శాస్త్రం "నీరు హెచ్ 2 ఒ" అనే వాదనను నీరు దేనిలో ఉంటుందో ఒక సిద్ధాంతంగా అందించినట్లే, బయోసెమాంటిక్స్ ఉద్దేశపూర్వక వివరణను లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అటువంటి వృత్తాంతం తప్పు, గందరగోళం, ఉనికిలో లేనిదానికి సంబంధంలో ('అబౌట్నెస్' సంబంధం) నిలబడటం వంటి మనస్తత్వం యొక్క లక్షణాలను తగినంతగా డీల్ చేయాలని మిల్లికాన్ నొక్కి చెప్పాడు. ఉదాహరణకు: కర్ర వంగి ఉండటాన్ని 'చూస్తాడు', కానీ దానిని నీటి నుండి లాగిన తర్వాత వేరే విధంగా గ్రహిస్తాడు; అనుభవం లేని ప్రాస్పెక్టర్ తాను ధనవంతుడినని అనుకుంటాడు, కాని అతను పైరైట్ ముద్ద ("మూర్ఖుల బంగారం") కలిగి ఉన్నాడు; ఫీల్డ్ మార్షల్ మరుసటి రోజు యుద్ధం గురించి ఆలోచిస్తాడు, పిల్లవాడు యూనికార్న్ నడపాలనుకుంటాడు,, "గొప్ప ప్రధానం" అనే పదబంధం ఏదో విధంగా ఉనికిలో ఉండలేని సంఖ్య గురించి ఉంటుంది. పేరు సూచించినట్లుగా, మిల్లికాన్ సిద్ధాంతం ఉద్దేశ్యాన్ని స్థూలంగా 'జీవ' లేదా టెలిలాజికల్ పదాలలో వివరిస్తుంది. ప్రత్యేకంగా, ఆమె సహజ ఎంపిక యొక్క వివరణాత్మక వనరులను ఉపయోగించి ఉద్దేశ్యాన్ని వివరిస్తుంది: ఆలోచనలు, వాక్యాలు, కోరికలు ఏవి 'గురించి' చివరికి దేని కోసం ఎంపిక చేయబడ్డాయి, దేని కోసం ఎంపిక చేయబడ్డాయి (అనగా, దానిని కలిగి ఉన్న పూర్వీకులకు ఇది ఏ ప్రయోజనాన్ని ఇచ్చింది) ద్వారా వివరించబడుతుంది. ఈ ఎంపిక ఉద్దేశపూర్వకమైనది కానప్పుడు, అది దాని 'సరైన పనితీరు' కోసం.<ref>Millikan, Ruth Garrett, Language: A Biological Model, Oxford, 2005, 228pp, $29.95 (pbk), {{ISBN|0199284776}}.</ref> ఉత్పత్తి-యంత్రాంగాలు, వినియోగదారు-యంత్రాంగాల సహ-పరిణామం అని పిలువబడేది కూడా అంతే ముఖ్యమైనది. మిల్లికాన్ ఈ యంత్రాంగాల యొక్క పెనవేసుకున్న ఎంపిక చరిత్రలను సూచిస్తుంది, ఇది మనస్తత్వం యొక్క లక్షణాలను వివరించడానికి, మనస్సు, భాష యొక్క తత్వశాస్త్రంలో వివాదానికి సంబంధించిన వివిధ అంశాలపై విస్తృత శ్రేణి స్థానాలను అందిస్తుంది. "నేచురలిస్ట్ రిఫ్లెక్షన్స్ ఆన్ నాలెడ్జ్" అనే తన వ్యాసంలో, పరిణామానికి అనుగుణంగా వివరణ ద్వారా నిజమైన నమ్మకాలను సమర్థించడం జ్ఞానం అనే స్థితిని మిల్లికాన్ సమర్థించారు. == ప్రచురణలు == ==== పుస్తకాలు ==== * (1984) ''భాష, ఆలోచన, ఇతర జీవ వర్గాలు'' ({{ISBN|978-0262631150}} ) * (1993) ''వైట్ క్వీన్ సైకాలజీ అండ్ అదర్ ఎస్సేస్ ఫర్ ఆలిస్'' ({{ISBN|978-0262631624}} ) * (2000) ''ఆన్ క్లియర్ అండ్ కన్ఫ్యూజ్డ్ ఐడియాస్'' [https://web.archive.org/web/20090218134905/http://philosophy.uconn.edu/department/millikan/clearct.htm pdf] ({{ISBN|978-0521625531}} ) * (2004) ''వెరైటీస్ ఆఫ్ మీనింగ్: ది 2002 జీన్ నికోడ్ లెక్చర్స్'' [https://web.archive.org/web/20090524091100/http://www.philosophy.uconn.edu/department/millikan/contents.htm pdf] ({{ISBN|978-0262633420}} ) * (2005) ''లాంగ్వేజ్: ఎ బయోలాజికల్ మోడల్'' [https://web.archive.org/web/20090510110424/http://www.philosophy.uconn.edu/department/millikan/langct.htm పిడిఎఫ్] ({{ISBN|978-0199284771}} ) * (2012) ''బయోసెమాంటిక్స్ భాష-తాత్విక వ్యాసాలు'', ముందుమాటతో ఆరు వ్యాసాలు, అలెక్స్ బుర్రి, సుర్కాంప్ వెర్లాగ్ ద్వారా అనువదించబడింది ({{ISBN|9783518295793}} ) * (2017) ''బియాండ్ కాన్సెప్ట్స్: యూనిసెప్ట్స్, లాంగ్వేజ్, నేచురల్ ఇన్ఫర్మేషన్'' ({{ISBN|978-0198717195}} ) == ఇతర రచనలు == మిల్లికాన్ అనేక కథనాలను కూడా ప్రచురించింది, వాటిలో చాలా జాబితా చేయబడ్డాయి, [https://philosophy.uconn.edu/wp-content/uploads/sites/365/2020/06/CV-and-papers.pdf ఇక్కడ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240225153904/https://philosophy.uconn.edu/wp-content/uploads/sites/365/2020/06/CV-and-papers.pdf |date=2024-02-25 }} అందుబాటులో ఉన్నాయి. == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1933 జననాలు]] rw2l1iaz5yorduhm71ez05j1nukuwvh 0 404912 4954995 4911092 2026-09-08T19:16:55Z Muralikrishna m 106628 4954995 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = అయేషా ఖాన్ | image = Ayesha_Khan_snapped_at_an_event_(cropped).jpg | caption = | birth_name = | birth_date = 13 సెప్టెంబర్ 2002 | birth_place = | occupation = {{hlist|నటి|మోడల్}} | years_active = 2017–ప్రస్తుతం | known_for = {{plainlist| * ''హిందీ బిగ్ బాస్ సీజన్-17'' }} | spouse = }} '''అయేషా ఖాన్''' (జననం 13 సెప్టెంబర్ 2002)<ref name="Bigg Boss 17: Know Everything About Munawar Faruqui’s Ex-Girlfriend Ayesha Khan">{{cite news |last1=jagrantv |title=Bigg Boss 17: Know Everything About Munawar Faruqui’s Ex-Girlfriend Ayesha Khan |url=https://www.jagrantv.com/en-show/ayesha-khan-biography-everything-about-munawar-faruqui-ex-girlfriend-and-bb17-wild-card-entry-age-career-and-more-rc1048354 |accessdate=27 March 2024 |date=19 December 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327104929/https://www.jagrantv.com/en-show/ayesha-khan-biography-everything-about-munawar-faruqui-ex-girlfriend-and-bb17-wild-card-entry-age-career-and-more-rc1048354 |archivedate=27 March 2024 |language=en}}</ref> భారతదేశానికి చెందిన సినిమా నటి. ఆమె జూనియర్‌ ఆర్టిస్ట్‌గా తన కెరీర్‌ మొదలుపెట్టి 2019లో ‘బాలవీర్‌ రిటర్న్స్‌’తో మంచి గుర్తింపు పొంది 2022లో తెలుగు సినిమా [[ముఖచిత్రం]] ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టి ఆ తరువాత హిందీ బిగ్ బాస్ సీజన్-17లో కంటెస్టెంట్‌గా పాల్గొంది.<ref name="టాలీవుడ్ లో దూసుకువ‌స్తున్న ఆయేషా ఖాన్">{{cite news|url=https://www.prabhanews.com/cinema/ayesha-khan-rising-tollywood/|title=టాలీవుడ్ లో దూసుకువ‌స్తున్న ఆయేషా ఖాన్|last1=Prabha News|date=24 March 2024|accessdate=27 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327104000/https://www.prabhanews.com/cinema/ayesha-khan-rising-tollywood/|archivedate=27 March 2024}}</ref> ==సినీ జీవితం== అయేషా ఖాన్ ఏక్తా కపూర్ డైలీ సోప్ ' కసౌతీ జిందగీ కే 'లో జూనియర్ ఆర్టిస్ట్‌గా టెలివిజన్ అరంగేట్రం చేసి, 2019లో టెలివిజన్ షో 'బల్వీర్ రిటర్న్స్'లో ప్రతికూల పాత్రలో నటించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకొని 2022లో తెలుగు సినిమా [[ముఖచిత్రం]] ద్వారా సినీరంగంలోకి అడుగుపెట్టింది. ఆమె 2023లో బిగ్‌బాస్ హిందీ సీజన్ 17లో పోటీదారుగా, 2024లో రియాల్టీ షో 'ఖత్రోన్ కే ఖిలాడీ'లో పాల్గొంది.<ref name="Ayesha Khan interview: A film with Ram Charan is on my wishlist">{{cite news |last1=Hindustan Times |title=Ayesha Khan interview: A film with Ram Charan is on my wishlist |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/ayesha-khan-interview-i-overcame-language-barriers-to-do-good-work-in-telugu-101709025796151.html |accessdate=27 March 2024 |date=28 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327105728/https://www.hindustantimes.com/entertainment/telugu-cinema/ayesha-khan-interview-i-overcame-language-barriers-to-do-good-work-in-telugu-101709025796151.html |archivedate=27 March 2024 |language=en}}</ref> == సినిమాలు == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !సినిమా !భాష !పాత్ర !మూలాలు |- |2022 |[[ముఖచిత్రం]] | rowspan="5" |[[తెలుగు]] |మాయా ఫెర్నాండెజ్ |తొలి సినిమా |- | rowspan="4" |2024 |[[ఓం భీమ్ బుష్|ఓం భీమ్‌ బుష్‌]] |రత్తాలు |<ref name="ఓం భీమ్‌ బుష్‌.. ఆయేషా జోష్‌2">{{cite news|url=https://www.ntnews.com/cinema/ayesha-khan-om-bheem-bush-movie-success-1522152|title=ఓం భీమ్‌ బుష్‌.. ఆయేషా జోష్‌|last1=NT News|date=24 March 2024|work=|accessdate=27 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327103338/https://www.ntnews.com/cinema/ayesha-khan-om-bheem-bush-movie-success-1522152|archivedate=27 March 2024|language=te}}</ref> |- |[[గ్యాంగ్స్ ఆఫ్ గోదావరి]] | |మోత.. పాటలో<ref name="అయేషా ఖాన్‌">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/photos/playImages/interesting-facts-about-ayesha-khan/11/13221|title=అయేషా ఖాన్‌|last1=Eenadu|date=26 March 2024|accessdate=27 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327104252/https://www.eenadu.net/photos/playImages/interesting-facts-about-ayesha-khan/11/13221|archivedate=27 March 2024|language=te}}</ref><ref name="Ayesha Khan's item number in 'Gangs of Godavari' becomes instant hit">{{cite news |last1=The South First |first1= |title=Ayesha Khan's item number in 'Gangs of Godavari' becomes instant hit |url=https://thesouthfirst.com/entertainment/ayesha-khan-makes-fans-drool-with-an-item-number-in-gangs-of-godavari/ |accessdate=27 March 2024 |date=26 March 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327105853/https://thesouthfirst.com/entertainment/ayesha-khan-makes-fans-drool-with-an-item-number-in-gangs-of-godavari/ |archivedate=27 March 2024 |language=en}}</ref> |- |''[[మనమే]]'' | | |- |''లక్కీ భాస్కర్'' | |<ref name="Ayesha Khan to star in Telugu film ‘Lucky Baskhar’ with Dulquer Salmaan">{{cite news |last1=Telangana Today |first1= |title=Ayesha Khan to star in Telugu film ‘Lucky Baskhar’ with Dulquer Salmaan |url=https://telanganatoday.com/ayesha-khan-to-star-in-telugu-film-lucky-baskhar-with-dulquer-salmaan |accessdate=27 March 2024 |date=26 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240327110031/https://telanganatoday.com/ayesha-khan-to-star-in-telugu-film-lucky-baskhar-with-dulquer-salmaan |archivedate=27 March 2024 |language=en}}</ref> |} == టెలివిజన్ == {| class="wikitable" |+ !సంవత్సరం !షో !ఛానెల్ !గమనికలు |- | - |''కసౌతీ జిందగీ కే'' |స్టార్ ప్లస్ |జూనియర్ ఆర్టిస్ట్ |- |2020 |బాలవీర్‌ రిటర్న్స్‌ |సోనీ SAB |బీర్బా |- |2023-24 |''బిగ్ బాస్ 17'' |కలర్స్ టీవీ |కంటెస్టెంట్‌ |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} ==బయటి లింకులు== * {{IMDb name |11961509}} [[వర్గం:తెలుగు సినిమా నటీమణులు]] c2bin42dcu16c03u7e0gcdmbfdjr6gi 0 404978 4955004 4801141 2026-09-08T19:35:53Z Kavali Chandrakanth KCK 125199 /* రాజకీయ జీవితం */ 4955004 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician |name = ఎన్.నవీన్ కుమార్ రెడ్డి |image = N. Naveen Kumar Reddy.jpg |birth_date = ఏప్రిల్ 6 |birth_place = మొదల్లగూడ, [[నందిగామ మండలం (రంగారెడ్డి జిల్లా)|నందిగామ మండలం]],[[రంగారెడ్డి జిల్లా]], [[తెలంగాణ రాష్ట్రం]]<ref name="N. Naveen Kumar Reddy Affidavit">{{cite news |last1=Ceo-Telangana |title=N. Naveen Kumar Reddy Affidavit |url=https://ceotelangana.nic.in/BYE_LAC_2024/15%20-%20Naveen%20Kumar%20Reddy%20-%20%20Affid.pdf |accessdate=1 April 2024 |date=2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240401173931/https://ceotelangana.nic.in/BYE_LAC_2024/15%20-%20Naveen%20Kumar%20Reddy%20-%20%20Affid.pdf |archivedate=1 April 2024}}</ref> |residence = | alma_mater = | office = [[తెలంగాణ శాసనమండలి|ఎమ్మెల్సీ]] | termstart = 2 జూన్ 2024 - 4 జనవరి 2028 | constituency = [[మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా|మహబూబ్‌నగర్ జిల్లా స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం]] | office1 = [[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా పరిషత్ వైస్ ఛైర్మన్‌]] | termstart1 = 2014 నుండి 2019 | constituency1 = |predecessor1 = |successor1 = | nationality = {{flag|India|name=భారతీయుడు}} | religion = | party = [[భారత్ రాష్ట్ర సమితి|బీఆర్ఎస్]] | otherparty = [[కాంగ్రెస్ పార్టీ]] | years active = |spouse = లక్ష్మి |date of marriage = |children = |parents = వెంకట్రామ్ రెడ్డి, శోభా రెడ్డి |relatives = | occupation = రాజకీయ నాయకుడు }}'''నాగర్ కుంట నవీన్ కుమార్ రెడ్డి''' తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 2024లో మహబూబ్‌నగర్ స్థానిక సంస్థలకు జరిగిన ఉప ఎన్నికలో ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="మహబూబ్‌నగర్‌ ఎమ్మెల్సీ స్థానం భారాసదే">{{cite news |last1=EENADU |title=మహబూబ్‌నగర్‌ ఎమ్మెల్సీ స్థానం భారాసదే |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/brs-candidate-win-in-mahabubnagar-mlc-election/0500/124104541 |accessdate=3 June 2024 |date=3 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240603065003/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/brs-candidate-win-in-mahabubnagar-mlc-election/0500/124104541 |archivedate=3 June 2024 |language=te}}</ref> == రాజకీయ జీవితం == నవీన్‌ కుమార్‌ రెడ్డి [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]] ద్వారా రాజకీయాల్లోకి వచ్చి పార్టీలో వివిధ హోదాల్లో పని చేసి 2014లో [[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా]] [[కొత్తూరు (రంగారెడ్డి జిల్లా)|కొత్తూరు]] నుండి కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా జెడ్పిటీగా గెలిచి 2014 నుండి 2019 వరకు [[మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా|మహబూబ్​నగర్​ జిల్లా పరిషత్ వైస్ ఛైర్మన్‌గా]] పని చేశాడు. ఆయన ఆ తరువాత కాంగ్రెస్ పార్టీ నుండి [[షాద్‌నగర్ శాసనసభ నియోజకవర్గం|షాద్‌నగర్ నియోజకవర్గం]] టికెట్ ఆశించి దక్కకపోవడంతో బీఆర్ఎస్ పార్టీలో చేరాడు. మహబూబ్‌నగర్ స్థానిక సంస్థల కోటా ఎమ్మెల్సీగా ఉన్న [[కసిరెడ్డి నారాయణ రెడ్డి|కసిరెడ్డి నారాయణరెడ్డి]] 2023లో అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో [[కల్వకుర్తి శాసనసభ నియోజకవర్గం|కల్వకుర్తి]] ఎమ్మెల్యేగా గెలిచిన తర్వాత తన ఎమ్మెల్సీ పదవికి రాజీనామా చేయడంతో ఉప ఎన్నిక అనివార్యమైంది. కేంద్ర ఎన్నిలక సంఘం ఫిబ్రవరి 26న ఉప ఎన్నిక షెడ్యూల్‌ విడుదల చేయగా బీఆర్‌ఎస్‌ తరఫున నవీన్‌కుమార్‌రెడ్డిని 2024 మార్చి 28న జరిగిన మహబూబ్‌నగర్‌ స్థానిక సంస్థల బీఆర్‌ఎస్‌ ఎమ్మెల్సీ అభ్యర్థిగా ప్రకటించింది.<ref name="మహబూబ్‌నగర్‌ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ భారాస అభ్యర్థిగా నవీన్‌కుమార్‌రెడ్డి">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/general/0500/124046024|title=మహబూబ్‌నగర్‌ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ భారాస అభ్యర్థిగా నవీన్‌కుమార్‌రెడ్డి|last1=Eenadu|date=8 March 2024|accessdate=26 March 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240326170334/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/general/0500/124046024|archivedate=26 March 2024|language=te}}</ref><ref name="Naveen Kumar Reddy is BRS candidate for MLC elections">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/naveen-kumar-reddy-is-brs-candidate-for-mlc-elections/article67923776.ece|title=Naveen Kumar Reddy is BRS candidate for MLC elections|last1=The Hindu|first1=|date=7 March 2024|accessdate=1 April 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240401173123/https://www.thehindu.com/news/national/telangana/naveen-kumar-reddy-is-brs-candidate-for-mlc-elections/article67923776.ece|archivedate=1 April 2024|language=en-IN}}</ref> ఈ ఎన్నికల్లో మొత్తం 1,437 ఓట్లు పోలవగా  జూన్ 2న జరిగిన ఓట్ల లెక్కింపులో అందులో 21 ఓట్లు చెల్లనివిగా నిర్ధారించగా, మిగిలిన 1,416 ఓట్లలో బీఆర్ఎస్‌కు 762, కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి మన్నె జీవన్‌ రెడ్డికి 653 ఓట్లు వచ్చాయి. దింతో బీఆర్ఎస్‌ అభ్యర్థి నవీన్‌కుమార్‌ రెడ్డి 109 ఓట్ల మెజార్టీతో ఎమ్మెల్సీగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref name="మహబూబ్‌నగర్‌ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ స్థానంలో భారాస విజయం">{{cite news|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/brs-wins-mlc-of-mahabubnagar-local-bodies/0500/124104265|title=మహబూబ్‌నగర్‌ స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీ స్థానంలో భారాస విజయం|last1=EENADU|date=2 June 2024|accessdate=2 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602063015/https://www.eenadu.net/telugu-news/politics/brs-wins-mlc-of-mahabubnagar-local-bodies/0500/124104265|archivedate=2 June 2024|language=te}}</ref><ref name="మహబూబ్‌నగర్‌ ఎమ్మెల్సీ బీఆర్ఎస్ వశం">{{cite news|url=https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/mahbubnagar/brs-win-over-congress-in-mlc-by-election-for-mahabubnagar-psnr-1262924.html|title=మహబూబ్‌నగర్‌ ఎమ్మెల్సీ బీఆర్ఎస్ వశం|last1=Andhrajyothy|date=2 June 2024|work=|accessdate=2 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240602062949/https://www.andhrajyothy.com/2024/telangana/mahbubnagar/brs-win-over-congress-in-mlc-by-election-for-mahabubnagar-psnr-1262924.html|archivedate=2 June 2024|language=te}}</ref><ref name="స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా నవీన్‌కుమార్‌ రెడ్డి">{{cite news |last1=EENADU |title=స్థానిక సంస్థల ఎమ్మెల్సీగా నవీన్‌కుమార్‌ రెడ్డి |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Mahbubnagar-news/532/124104795 |accessdate=3 June 2024 |date=3 June 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240603065048/https://www.eenadu.net/telugu-news/districts/Mahbubnagar-news/532/124104795 |archivedate=3 June 2024 |language=te}}</ref> ==వివాదం== తెలంగాణ అసెంబ్లీ స్పీకర్ [[గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్|గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్‌పై]] 2026 సెప్టెంబర్ 7న అనుచిత వ్యాఖ్యలు చేసిన నేపథ్యంలో నవీన్ కుమార్ రెడ్డిని శాసనమండలి నుంచి ఈ సెషన్‌ మొత్తం సస్పెన్షన్‌ చేశారు.<ref name="శాసన మండలి నుంచి బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్సీలు తాతా మధు, నవీన్ సస్పెన్షన్">{{cite news |title=శాసన మండలి నుంచి బీఆర్ఎస్ ఎమ్మెల్సీలు తాతా మధు, నవీన్ సస్పెన్షన్ |url=https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/telangana-assembly-passes-resolution-seeking-action-against-brs-mlcs-thaata-madhu-and-naveen-reddy-vk-1556407.html |access-date=8 September 2026 |publisher=Andhrajyothy |date=8 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260908192759/https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/telangana-assembly-passes-resolution-seeking-action-against-brs-mlcs-thaata-madhu-and-naveen-reddy-vk-1556407.html |archive-date=8 September 2026 |language=te}}</ref><ref name="స్పీకర్‌పై అనుచిత వ్యాఖ్యల కేసు.. ఎమ్మెల్సీ తాతా మధు అరెస్టు">{{cite news |title=స్పీకర్‌పై అనుచిత వ్యాఖ్యల కేసు.. ఎమ్మెల్సీ తాతా మధు అరెస్టు |url=https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/mlc-tata-madhu-arrested/1801/126162192 |access-date=8 September 2026 |publisher=Eenadu |date=8 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260908192946/https://www.eenadu.net/telugu-news/telangana/mlc-tata-madhu-arrested/1801/126162192 |archive-date=8 September 2026 |language=te}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి రాజకీయ నాయకులు]] obk6lq9vrd47mhd66dhsucz8a7odtws 0 405257 4955159 4851375 2026-09-09T04:48:24Z స్వరలాసిక 13980 /* ఉపయోగాలు */ 4955159 wikitext text/x-wiki [[File:Lycorine.svg|thumb|250px|లైకోరిన్ సౌష్టవ నిర్మాణం.2D]] '''లైకోరిన్ '''(Lycorine) అనేది వివిధ అమరిల్లిడేసి జాతులలో కనిపించే విషపూరిత స్ఫటికాకార [[ఆల్కలాయిడ్]], సాగు చేయబడిన బుష్ లిల్లీ (క్లివియా మినియాటా),సర్పైజ్ లిల్లీస్ (లైకోరిస్), డాఫోడిల్స్ ([[నార్సిసస్ (మొక్క)|నార్సిసస్]]) వంటి మొక్కల్లో లభిస్తుంది. నిర్దిష్ట పరిమాణంలో తీసుకున్నప్పుడు ఇది అత్యంత విషపూరితమైనది లేదా ప్రాణాంతకం కూడా కావచ్చు.<ref name=poison>{{citeweb|url=https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Lycorine |title= Lycorine|publisher=pubchem.ncbi.nlm.nih.gov |accessdate=2024-03-31}}</ref>లైకోరిన్ అనేది ఇండోలిజిడిన్ ఆల్కలాయిడ్, ఇది హైడ్రాక్సీ సమూహాలచే 3,12-డైడ్‌హైడ్రోగాలాంతన్ స్థానంలో ఉంటుంది, 2, 9, 10 స్థానాల్లో ఉన్న మిథైలెనెడియోక్సీ సమూహం. క్రినమ్ ఆసియాటికం నుండి వేరుచేయబడి, ఇది యాంటీమలేరియల్ చర్యను ప్రదర్శిస్తుందని తేలింది.<ref name=plant>{{citeweb|url=https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=CHEBI:6601 |title= CHEBI:6601-lycorine|publisher=ebi.ac.uk|accessdate=2024-03-31}}</ref>లైకోరిన్ విషపూరితం యొక్క లక్షణాలు వాంతులు, విరేచనాలు, మూర్ఛలు. ఏమైనప్పటికీ,లైకోరిన్ కొన్నిసార్లు ఔషధంగా ఉపయోగించబడుతుంది,అందువల్ల క్లివియా మినియాటాను కొన్ని ప్రాంతాల్లో సాగు చెస్తారు.<ref name=poison/>ఇది ప్రోటీన్ సింథసిస్ ఇన్హిబిటర్, యాంటీమలేరియల్, ప్లాంట్ మెటాబోలైట్, యాంటీకోరోనావైరల్ ఏజెంట్‌గా పాత్రను కలిగి ఉంది. ఇది గెలాంతన్ యొక్క హైడ్రైడ్ నుండి ఉద్భవించింది.<ref name=plant/> ప్రకృతి నవీన ఔషధ ఆవిష్కరణకు అత్యంత సమృద్ధికరమైన మూలం/వనరు.లైకోరిన్ అపారమైన చికిత్సా సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్న సహజ ఆల్కలాయిడ్.లైకోరిన్ చాలా తక్కువ గాఢతతో ఇచ్చినపుడు వివో, ఇన్ విట్రోలో తో వివిధ ఔషధ-నిరోధక క్యాన్సర్ కణాలకు వ్యతిరేకంగా అనేక క్యాన్సర్లకు మందుగా అధిక నిర్దిష్టతతో చురుకుగా పనిచెస్తుంది.<ref>{{citeweb|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7127747/ |title=Lycorine: A prospective natural lead for anticancer drug discovery |publisher=ncbi.nlm.nih.g |accessdate=2024-03-31}}</ref> ==లైకోరిన్ ఏ మొక్కల్లో లబిస్తుంది== పైరోలోఫెనాంత్రిడిన్ ఆల్కలాయిడ్ అయిన లైకోరిన్ వివిధ అమరిల్లిడేసి జాతులలో కనిపిస్తుంది.అమరిల్లిడేసి అనేది గుల్మకాండ, శాశ్వత, ఉబ్బెత్తు పుష్పించే మొక్కల కుటుంబం. అమరిల్లిడేసి మొక్కల నుండి వేరుచేయబడిన సమ్మేళనాలు వాటి ఔషధ గుణాలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. లైకోరిన్‌ను కలిగి ఉన్నట్లు చాలా తరచుగా నివేదించబడిన అమరిల్లిడేసి జాతులలో లైకోరిస్ రేడియేట్, ల్యూకోజమ్ ఈస్టివమ్, హైమెనోకాలిస్ లిట్టోరాలిస్, హిప్పీస్ట్రమ్ ఈక్వెస్ట్రే<ref>. Lin L.Z., Hu S.F., Chai H.B., Pengsuparp T., Pezzuto J.M., Cordell G.A., Ruangrungsi N. Lycorine alkaloids from Hymenocallis littoralis. Phytochemistry. 1995;40(4):1295–1298.</ref>, క్లివియా నోబిలిస్ మొక్కల పువ్వులు<ref>Shawky E. Phytochemical and biological investigation of Clivia nobilis flowers cultivated in Egypt. Iran. J. Pharm. Res. 2016;15(3):531–535</ref>.అలాగే అమ్మోచారిస్ కొరానికా, బ్రున్స్విజియా రాడులోసా, క్రినమ్ మాకోవానీ, ల్యూకోజమ్ ఎస్టివం పూలల్లో కూడా లైకోరిన్ లభిస్తుంది.<ref> Cao Z.F., Yang P., Zhou Q.S. Multiple biological functions and pharmacological effects of lycorine. Sci. China Chem. 2013;56(10):1382–1391.</ref> <ref>{{citeweb|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7127747/#:~:text=Most%20frequently%20reported%20Amaryllidaceae%20species,and%20Leucojum%20aestivum%20%5B17%5D. |title=Lycorine: A prospective natural lead for anticancer drug discovery |publisher=ncbi.nlm.nih.gov |accessdate=2024-03-31}}</ref> లైకోరిన్‌ను అసమాన రసాయన సంశ్లేషణ లేదా మొత్తం సంశ్లేషణ వ్యూహాల ద్వారా పొందవచ్చు, ఇవి లైకోరిన్ యొక్క ఇతర ఉత్పన్నాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి కూడా వర్తిస్తాయి.<ref>{{citeweb|url= https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19117485/|title=LCMS and GCMS for the screening of alkaloids in natural and in vitro extracts of Leucojum aestivum |publisher=pubmed.ncbi.nlm.nih.gov |accessdate=2024-03-31}}</ref><ref>Yamada K., Yamashita M., Sumiyoshi T., Nishimura K., Tomioka K. Total synthesis of (-)-lycorine and (-)-2-epi-lycorine by asymmetric conjugate addition cascade. Org. Lett. 2009;11(7):1631–1633.</ref>లైకోరిన్ సి-రింగ్‌లో డబుల్ బాండ్‌ను కలిగి ఉన్న అనలాగ్‌లను కలిగి ఉంటుంది. లైకోరిన్ యొక్క పూర్తి రసాయన నామం 2,4,5,7,12b,12c-హెక్సాహైడ్రో-1H-(1,3) డయోక్సోల్(4,5-j)-పైరోల్(3,2,1de) ఫెనాంత్రిడిన్-1-డయోల్ , ==భౌతిక ధర్మాలు== లైకోరిన్ పరమాణు సూత్రం {{chem2|C16H17NO4}}, సాపేక్ష పరమాణు ద్రవ్యరాశి 287.31.గ్రా/మోల్.లైకోరిన్ అనేది 260–262 °C ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన రంగులేని క్రిస్టల్ ఘన పదార్థం. ఇది మురుగునీటిలో కలిసిపోదు, ఈథర్, ఆల్కహాల్‌లో కూడా కరగదు.<ref>{{citeweb|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15114506/ |title=Acetylcholinesterase enzyme inhibitory effects of amaryllidaceae alkaloids |publisher=pubmed.ncbi.nlm.nih.gov |accessdate=2024-03-31}}</ref><ref>. Elgorashi E.E., Stafford G.I., Van Staden J. Acetylcholinesterase enzyme inhibitory effects of amaryllidaceae alkaloids. Planta Med. 2004;70(3):260–262.</ref> {| class="wikitable" |-style="background:orange; color:blue" align="center" |లక్షణం/గుణం||మితి/విలువ |- |అణు సూత్రం||{{chem2|C16H17NO4}} |- |అణు భారం||287.31 గ్రా/మోల్ |- |[[సాంద్రత]]||1.5±0.1 గ్రా/సెం.మి³(అంచనా)<ref name=physics>{{citeweb|url=https://www.chemspider.com/Chemical-Structure.65312.html |title= (-)-Lycorine|publisher=chemspider.com |accessdate=2024-04-01}}</ref> |- |[[మరుగు స్థానం]]||477.4±45.0°C (అంచనా)<ref name=physics/> |- |బాస్ఫపీడనం||0.0±1.3మి.మీ/పాదరసం,25°C వద్ద<ref name=physics/> |- |బాస్పీకరణ ఉష్ణశక్తి||78.1±3.0కిలో.జౌల్స్/మోల్<ref name=physics/> |- |[[వక్రీభవన గుణకం]]||1.733<ref name=physics/> |- |ఫ్లాష్ పాయింట్||242.5±28.7°C<ref name=physics/> |} ==ఉపయోగాలు== *లైకోరిన్ అనేది అమరిల్లిడేసి ఫ్యామిలీ కుటుంబానికి చెందిన మొక్క '''లైకోరిస్ రేడియేట్ ''' లో లభించు ప్రధాన క్రియాశీలక భాగం, ఇది సాంప్రదాయ చైనీస్ ఔషధ మూలికకూడా.లైకోరిన్ పైరోలో ఫెనాం త్రిడిన్ న్యూక్లియస్ కోర్‌తో కూడిన సాధారణ ఆల్కలాయిడ్స్‌లో ఇది ఒకటి. *లైకోరిన్ దాని విభిన్న రసాయన నిర్మాణాలు, బహుళ జీవ విధులు, అలాగే వివిధ వ్యాధులపై ఔషధ ప్రభావాల కారణంగా ఔషధ రంగంలో గొప్ప ఆసక్తిని కనబరిచిన ఆల్కలాయిడ్.లైకోరిన్ యాంటీ-లుకేమియా, యాంటీ-ట్యూమర్, యాంటీ-యాంజియోజెనిసిస్, యాంటీ-వైరస్, యాంటీ బాక్టీరియా, యాంటీ ఇన్ఫ్లమేషన్, యాంటీమలేరియా వంటి అనేక వ్యాధులపై బలమైన ఔషధ ప్రభావాలను కలిగిఉన్నట్లు చెసిన అద్యాయనాలు, సాక్ష్యాలు చూపిస్తున్నాయి.<ref name=used>{{citeweb|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7088923/ |title=Multiple biological functions and pharmacological effects of lycorine|publisher= ncbi.nlm.nih.gov|accessdate=2024-04-01}}</ref> * లైకోరిన్ ఎసిటైల్కోలినెస్టేరేస్, టోపోయిసోమెరేస్ లను నిరోధించడం, ఆస్కార్బిక్ యాసిడ్ బయోసింథసిస్ లప్రభవాన్ని అణచివేయడం/నియంత్రించడం, సిర్కాడియన్ పీరియడ్ నిడివిని నియంత్రించడం వంటి అనేక ఇతర జీవ విధులను కూడా నిర్వహిస్తుంది.<ref name=used/>ముఖ్యంగా, లైకోరిన్ చాలా తక్కువ విషపూరితం, తేలికపాటి దుష్ప్రభావాలతో వివిధ వ్యాధులపై దాని అనేక ఔషధ ప్రభావాలను ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>Wang L, Zhou GB, Liu P, Song JH, Liang Y, Yan XJ, Xu F, Wang BS, Mao JH, Shen ZX, Chen SJ, Chen Z. Dissection of mechanisms of Chinese medicinal formula Realgar-Indigo naturalis as an effective treatment for promyelocytic leukemia. Proc Natl Acad Sci U S A. 2008;105(12):4826–4831.</ref> *లైకోరిన్ Kd విలువ 15.24nM తో శక్తివంతమైన, మౌఖికంగా క్రియాశీలంగా ఉండే SCAP(Sterol cleavage activating protein) నిరోధకం.లైకోరిన్ దాని ట్రాన్స్క్రిప్షన్(transcription)నుమార్చకుండా SCAP ప్రోటీన్ స్థాయిని తగ్గిస్తుంది.లైకోరిన్ మెలనోమా వాస్కులోజెనిక్ ఇన్హిబిటర్ కూడా. ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్, జీవక్రియ వ్యాధుల అధ్యయనం కోసం లైకోరిన్ ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{citeweb|url=https://www.medchemexpress.com/lycorine.html |title=Lycorine |publisher=medchemexpress.com|accessdate=2024-04-01}}</ref> *లింఫోమా <ref>Liu, X.S.; Jiang, J.; Jiao, X.Y.; Wu, Y.E.; Lin, J.H.; Cai, Y.M. Lycorine induces apoptosis and down-regulation of Mcl-1 in human leukemia cells. Cancer Lett. 2009, 274, 16–24.</ref> కార్సినోమా<ref>Jokhadze, M.; Eristavi, L.; Kutchukhidze, J.; Chariot, A.; Angenot, L.; Tits, M.; Jansen, O.; Frédérich, M. In vitro cytotoxicity of some medicinal plants from Georgian Amaryllidaceae. Phytother. Res. 2007, 21, 622–624</ref>, మల్టిపుల్ మైలోమా<ref>Li, Y.; Liu, J.; Tang, L.J.; Shi, Y.W.; Ren, W.; Hu, W.X. Apoptosis induced by lycorine in KM3 cells is associated with the G0/G1 cell cycle arrest. Oncol. Rep. 2007, 17, 377–384</ref>, మెలనోమా <ref>Campbell, W.E.; Nair, J.J.; Gammon, D.W.; Codina, C.; Bastida, J.; Viladomat, F.; Smith, P.J.; Albrecht, C.F. Bioactive alkaloids from Brunsvigia radulosa. Phytochemistry 2000, 53, 587–591.</ref>, లుకేమియా<ref>McNulty, J.; Nair, J.J.; Bastida, J.; Pandey, S.; Griffin, C. Structure-activity studies on the lycorine pharmacophore: A potent inducer of apoptosis in human leukemia cells. Phytochemistry 2009, 70, 913–919</ref>, హ్యూమన్ U373 [[గ్లియోబ్లాస్టోమా]], హ్యూమన్ A549 నాన్-స్మాల్ వంటి వివిధ క్యాన్సర్ కణ తంతువుల పట్ల లైకోరిన్ బహుళ నిరోధక లక్షణాలను ప్రదర్శించింది. కణ-ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్, మానవ OE21 అన్నవాహిక క్యాన్సర్, మానవ Hs683 అనాప్లాస్టిక్ ఒలిగోడెండ్రోగ్లియోమా సెల్ లైన్లు <ref>Lamoral-Theys, D.; Andolfi, A.; Van Goietsenoven, G.; Cimmino, A.; Le Calve, B.; Wauthoz, N.; Megalizzi, V.; Gras, T.; Bruyere, C.; Dubois, J.; et al. Lycorine, the main phenanthridine Amaryllidaceae alkaloid, exhibits significant antitumor activity in cancer cells that display resistance to proapoptotic stimuli: An investigation of structure-activity relationship and mechanistic insight. J. Med. Chem. 2009, 52, 6244–6256.</ref>.పై కూడా పనిచెస్తుంది. *ల్యూకోరిన్ టాబ్లెట్ 10's అనేది నిర్విషీకరణ ఏజెంట్లు లేదా ఫోలిక్ యాసిడ్ అనలాగ్‌లు అని పిలువబడే ఔషధాల తరగతికి చెందినది, ఇది మెథోట్రెక్సేట్ వంటి కొన్ని క్యాన్సర్ ఔషధాల యొక్క విష ప్రభావాలను తగ్గించడానికి విరుగుడుగా క్యాన్సర్ చికిత్సలో ఉపయోగిస్తారు. ఇది కాకుండా, క్యాన్సర్ చికిత్సలో (సైటోటాక్సిక్ థెరపీ) 5-ఫ్లోరోరాసిల్‌తో కలిపి కూడా ఉపయోగించవచ్చు.<ref>{{citeweb|url=https://www.apollopharmacy.in/medicine/leucorin-15mg-tablet |title=Leucorin Tablet 10's |publisher= apollopharmacy.in|accessdate=2024-04-01}}</ref> ==ఇవికూడా చదవండి== *[[క్షారమయం]] ==మూలాలు== {{reflist}} [[వర్గం:రసాయన సమ్మేళనాలు]] [[వర్గం:కర్బన సమ్మేళనాలు]] [[వర్గం:మొక్కల రసాయన ఉత్పత్తులు]] [[వర్గం:ఔషదాలు]] {{మొక్కల నుండి లభించు ఆల్కలాయిడ్స్}} l9v8ncx5dz3qd5rs3bfi9bj5plaplxu 0 405647 4955013 4319077 2026-09-08T23:43:48Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955013 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=రీతూ మీనన్|image=<!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=<!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} -->|birth_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->|death_place=|nationality=భారతీయురాలు|other_names=|occupation=ప్రచురణకర్త, రచయిత్రి|known_for=}} '''రీతూ మీనన్''' భారతీయ [[స్త్రీవాదం|స్త్రీవాది]], రచయిత్రి, ప్రచురణకర్త.<ref>{{Cite web|date=3 June 2020|title=Unlock Diaries: About being normal by Ritu Menon|url=https://www.hindustantimes.com/books/unlock-diaries-about-being-normal-by-ritu-menon/story-rCbDcKRIWuaNqYY64SItXK.html|access-date=2021-01-16|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=16 January 2021|title=Menon, Ritu|url=https://us.sagepub.com/en-us/nam/author/ritu-menon|access-date=2021-01-16|website=SAGE Publications Inc|language=en}}</ref> == కెరీర్ == 1984 లో, మీనన్ తన చిరకాల సహచరురాలు [[ఉర్వశీ బుటాలియా|ఊర్వశి బుటాలియా]]<nowiki/>తో కలిసి భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రత్యేక స్త్రీవాద ప్రచురణ సంస్థ అయిన కాళీ ఫర్ ఉమెన్ను స్థాపించింది. 2003 లో కాళీ ఫర్ ఉమెన్, మీనన్, బుటాలియా మధ్య రాజీలేని వ్యక్తిగత విభేదాల కారణంగా వాణిజ్య సామర్ధ్యం లేకపోవడం వల్ల దుకాణాన్ని మూసివేసింది. ఆ తరువాత మీనన్ స్వతంత్రంగా ఉమెన్ అన్ లిమిటెడ్ అనే మరో స్త్రీవాద ప్రచురణ సంస్థను స్థాపించింది.<ref>{{Cite web|last=Menon|first=Ritu|date=16 September 2020|title=A publishing diary written during the pandemic: Ritu Menon's literary memories and encounters|url=https://scroll.in/article/973158/a-publishing-diary-written-during-the-pandemic-ritu-menons-literary-memories-and-encounters|access-date=2021-01-16|website=Scroll.in|language=en-US}}</ref> ఆమె అనేక వార్తాపత్రిక కథనాలు, ఆప్-ఎడ్స్ కూడా రాశారు. ఆమె రచన మహిళలపై హింస, మహిళలపై మతం యొక్క దృక్పథం, బలమైన [[స్త్రీవాదం|స్త్రీవాద]], వామపక్ష దృక్పథంలో సమాజంలో లింగ విభజనపై దృష్టి పెడుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Ritu Menon|url=http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194756/http://www.kennedy-center.org/explorer/artists/?entity_id=70701&source_type=A|archive-date=14 July 2014|access-date=13 July 2013|publisher=The Kennedy Center}}</ref> జూమ్ కాల్ ద్వారా, ఆమె అడ్రస్ బుక్: ఎ పబ్లిషింగ్ మెమోయిర్ ఇన్ ది కోవిడ్ టైమ్ గురించి మాట్లాడారు, ఇది మహమ్మారి సమయంలో ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురించడానికి స్పష్టమైన ప్రణాళిక లేకుండా రాసింది. "ఇది నేను అనుభవిస్తున్న వాటిని, గుర్తుంచుకోవడం, ఆలోచించడం, చదవడం, ఆందోళన చెందడం యొక్క ఒక రూపంగా మారింది" అని ఆమె చెప్పింది (13 జూలై 2021).<ref>{{Cite web|date=13 July 2021|title=The Ritu Menon interview {{!}} 'Feminist publishing is a development activity. It is not just about producing books'|url=https://www.firstpost.com/art-and-culture/the-ritu-menon-interview-feminist-publishing-is-a-development-activity-it-is-not-just-about-producing-books-9796791.html|access-date=2021-12-29|website=Firstpost|language=en}}</ref> == ప్రచురణలు == * ది అన్ఫినిష్డ్ బిజినెస్, ఔట్లుక్, మే 2001 <ref>{{Cite web|title=The Unfinished Business {{!}} Outlook India Magazine|url=https://magazine.outlookindia.com/story/the-unfinished-business/211753|access-date=2021-01-16|website=magazine.outlookindia.com/|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122001620/https://magazine.outlookindia.com/story/the-unfinished-business/211753|url-status=dead}}</ref> * ముస్లిం మహిళల సిఎఎ వ్యతిరేక నిరసనలు మీరు ఎక్కడ, ఎలా, ఎందుకు చెందినవారు, ఇండియన్ ఎక్స్ప్రెస్, ఫిబ్రవరి 2020 <ref>{{Cite web|date=4 February 2020|title=Anti-CAA protests by Muslim women are about where, how and why you belong|url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/shaheen-bagh-anti-caa-protest-mother-india-6249503/|access-date=2021-01-16|website=The Indian Express|language=en}}</ref> * సరిహద్దులు, సరిహద్దులు: భారతదేశ విభజనలో మహిళలు <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yNN4SE7cL60C&q=Ritu+Menon|title=Borders & Boundaries: Women in India's Partition|last=Menon|first=Ritu|last2=Bhasin|first2=Kamla|date=1998|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-2552-5|language=en}}</ref> * అసమాన పౌరులుః భారతదేశంలో ముస్లిం మహిళల అధ్యయనం <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3tAfPQAACAAJ|title=Unequal Citizens: A Study of Muslim Women in India|last=Hasan|first=Zoya|last2=Menon|first2=Ritu|date=14 September 2006|publisher=OUP India|isbn=978-0-19-568459-9|language=en}}</ref> * మధుర నుండి మనోరమా వరకు: భారతదేశంలో మహిళలపై హింసను నిరోధించడం <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8XLaAAAAMAAJ|title=From Mathura to Manorama: Resisting Violence Against Women in India|last=Kannabirān|first=Kalpana|last2=Menon|first2=Ritu|date=2007|publisher=Women Unlimited|isbn=978-81-88965-35-9|language=en}}</ref> * చిరునామా పుస్తకం-కోవిడ్ కాలంలో ఒక ప్రచురణ జ్ఞాపకం == గౌరవము == 2000-2001 లో ఆమె రాజా రావు అవార్డు ఫర్ లిటరేచర్ యొక్క అంతర్జాతీయ సలహా మండలిలో పనిచేశారు.<ref>[https://www.blackwellpublishing.com/content/bpl_images/Journal_Samples/WENG0883-2919~20~1~196/203.PDF "Professional Notes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191127191353/https://www.blackwellpublishing.com/content/bpl_images/Journal_Samples/WENG0883-2919~20~1~196/203.PDF |date=2019-11-27 }}, ''World Englishes'', [https://onlinelibrary.wiley.com/toc/1467971x/2001/20/1 Vol. 20, No. 1] ([[Wiley-Blackwell]] 2001), pp. 117–118.</ref> 2011లో, మీనన్, బుటాలియాకు [[భారత ప్రభుత్వం]] సంయుక్తంగా భారతదేశపు నాల్గవ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] ప్రదానం చేసింది.<ref name="pib2">{{Cite press release |title=Padma Awards Announced |url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364 |publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]] |date=25 January 2011 |access-date=16 August 2013}}</ref> == మూలాలు == <references responsive="1"></references> {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.womenunlimited.net/authors/authors_ritumenon.htm రీతూ మీనన్ గురించి, ఉమెన్ అన్లిమిటెడ్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530061831/http://www.womenunlimited.net/authors/authors_ritumenon.htm |date=2014-05-30 }} * [http://www.wworld.org/about/board/ritu_menon.htm రీతూ మీనన్ గురించి, మహిళల ప్రపంచం] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151121131011/http://www.wworld.org/about/board/ritu_menon.htm |date=2015-11-21 }} [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ రచయిత్రులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:స్త్రీవాద రచయితలు]] [[వర్గం:స్త్రీవాదులు]] [[వర్గం:మహిళలు]] 248jki5857kli1m4ya79rz2mva9wa70 1 406057 4955140 4894351 2026-09-09T04:08:58Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955140 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} {{Infobox requested}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=35}} 6cho6pvh86z0i9qwhet00197sow0tm5 1 406227 4955131 4933384 2026-09-09T04:08:27Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955131 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=08}} {{మూస:స్త్రీవాదము_-_జానపదము_2024|campaign_id=53}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|average}} bgxyjnl9tqha24grm05bucdf8nqawm9 4955199 4955131 2026-09-09T05:07:58Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955199 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|13 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=08}} {{మూస:స్త్రీవాదము_-_జానపదము_2024|campaign_id=53}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|average}} p298n8v7qzhqlj68l8cuvrvamf3lz4e 1 407763 4955108 4927187 2026-09-09T04:07:09Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955108 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=04}} {{వికీప్రాజెక్టు ఎన్నికలు 2024 లో భాగం}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} h16drdlydbugpo3uujmby6dipzn559p 4955189 4955108 2026-09-09T05:02:20Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955189 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|9 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=04}} {{వికీప్రాజెక్టు ఎన్నికలు 2024 లో భాగం}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} bi5vi1nf5p9khwil7tcglluhgr7fsve 0 410161 4954893 4942773 2026-09-08T12:35:50Z ~2026-34429-77 151072 4954893 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} [[జెమినీ టీవీ|జెమిని టీవి]].<ref>{{Cite web|title=SunNetwork – Channel Details|url=http://sunnetwork.in/tv-channel-details.aspx?Channelid=4&channelname=GEMINI%20TV&type=2|access-date=2019-08-20|website=sunnetwork.in|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926144403/http://sunnetwork.in/tv-channel-details.aspx?Channelid=4&channelname=GEMINI%20TV&type=2|url-status=dead}}</ref>అనేది భారతీయ టెలివిజన్ ఛానల్. ముఖ్యంగా తెలుగు ఛానల్. జెమినీ టీవీలో ప్రసారమైన కార్యక్రమాలు జాబితా ఇది == ప్రస్తుత ప్రసారం అవుతున్న కార్యక్రమాలు == {| class="wikitable sortable" !శ్రేణి పేరు !ప్రీమియర్ తేదీ !భాగాలు !యొక్క అనుసరణ |- |''ఉప్పేనా'' |4 ఏప్రిల్ 2022 |628 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''ఎథిర్నీచల్'' |- |''[[మూకుతి అమ్మన్ (ధారావాహిక)|మూకుతి అమ్మన్]]'' |26 మే 2025 |01 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''మనమగలే వా'' |- |''[[కుస్తీ కళ్యాణి (ధారావాహిక)|కుస్తీ కళ్యాణి]]'' |20 ఏప్రిల్ 2026 |01 |తమిళ టీవీ సిరీస్ సెవవంతి''లక్ష్మి'' |- |''ఆ ఒక్కటి అడక్కు'' |13 సెప్టెంబర్ 2021 |820 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''పాండవర్ ఇల్లం'' |- |''[[పెళ్ళి సందడి (ధారావాహిక)|పెళ్ళి సందడి]]'' |13 ఆగస్టు 2026 |001 |[[కన్నడ భాష|కన్నడ]] టీవీ సిరీస్ నయనతార''నయనతారా'' |- |''[[మంచి కుటుంబం (ధారావాహిక)|మంచి కుటుంబం]]'' |23 మార్చి 2026 |01 |- |''[[ముక్కెర మీనాక్షి (ధారావాహిక)|ముక్కెర మీనాక్షి]]'' |23 మార్చి 2026 |01 | |- |''[[శ్రీమతి అన్నపూర్ణ క్యాటరింగ్(TV series)|శ్రీమతి అన్నపూర్ణ క్యాటరింగ్]]'' |24 నవంబరు 2025 |01 | |- |''భైరవి'' |18 మార్చి 2024 |24 |కన్నడ టీవీ సిరీస్ ''శంభవి'' |- |''శివాంగి'' |25 మార్చి 2024 |18 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''సింగపెన్నా'' |- |''సుందరి'' |23 ఆగస్టు 2021 |820 |కన్నడ టీవీ సిరీస్ ''సుందరి'' |- |''అర్ధాంగి'' |27 మార్చి 2023 |327 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''[[ఆనంద రాగం (ధారావాహిక)|ఆనంద రాగం]]'' |- |''స్రవంతి'' |25 డిసెంబర్ 2023 |94 | |- |''అను అనే నేను'' |6 మార్చి 2023 |345 | |} === నాన్-ఫిక్షన్ === {| class="wikitable" !పేరు. !మొదట ప్రసారం !శైలి |- |''అనుగ్రహం'' |2017 |జ్యోతిష్య ప్రదర్శన |- |''నట్టు వైద్యం'' |2022 |ఔషధ ప్రదర్శన |- |''దివ్య జోతిడం'' |2023 |జ్యోతిష్య ప్రదర్శన |} == పూర్వ ప్రసారాలు == {| class="wikitable sortable" !క్రమ నామము !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య |- |''ఉప్పేనా'' |4 ఏప్రిల్ 2022 |22 జూన్ 2024 |579 |- |''వోంటారి గులాబి'' |23 జనవరి 2023 |12 అక్టోబర్ 2024 |246 |- |''ఆలా వెంకటాపురంలో'' |8 ఫిబ్రవరి 2021 |23 మార్చి 2024 |976 |- |''హంసగీతమ్'' |29 మార్చి 2021 |16 మార్చి 2024 |912 |- |''[[తాళి (ధారావాహిక)|తాళి]]'' |31 ఆగస్టు 2020 |20 జనవరి 2024 |1055 |- |''సాధన'' |24 జనవరి 2022 |6 జనవరి 2024 |598 |- |''నేత్రా'' |10 అక్టోబర్ 2022 |4 మార్చి 2023 |126 |- |''మత్తిగాజుల'' |1 జూలై 2019 |25 ఫిబ్రవరి 2023 |1043 |- |''కన్యాదానం'' |20 సెప్టెంబర్ 2021 |21 జనవరి 2023 |418 |- |''కావ్యాంజలి'' |23 ఆగస్టు 2021 |14 జనవరి 2023 |246 |- |''చదరంగం'' |22 ఫిబ్రవరి 2021 |9 జూలై 2022 |429 |- |''ఆకాశమాంధ'' |4 అక్టోబర్ 2021 |21 మే 2022 |198 |- |''ఆనంద రాగం'' |6 డిసెంబర్ 2021 |18 ఫిబ్రవరి 2022 |65 |- |''భాగ్యరేఖ'' |24 జూన్ 2019 |6 నవంబర్ 2021 |614 |- |''అక్క మొగుడు'' |28 మే 2018 |2 అక్టోబర్ 2021 |863 |- |''మమతల కోవెల'' |15 మార్చి 2021 |18 సెప్టెంబర్ 2021 |145 |- |''అమ్మ కోసం'' |24 ఆగస్టు 2020 |11 సెప్టెంబర్ 2021 |302 |- |''అమృత వర్షిణి'' |16 నవంబర్ 2020 |4 సెప్టెంబర్ 2021 |234 |- |''అంతులేని కథ'' |8 ఫిబ్రవరి 2021 | rowspan="2" |21 ఆగస్టు 2021 |168 |- |''[[బంధం (2018 ధారావాహిక)|బంధం]]'' |16 జూలై 2018 |819 |- |''లక్ష్మీ సౌభాగ్యవతి'' |5 ఏప్రిల్ 2021 |20 ఆగస్టు 2021 |103 |- |''[[గిరిజా కళ్యాణం (ధారావాహిక)|గిరిజ కళ్యాణం]]'' |20 జనవరి 2020 |10 ఏప్రిల్ 2021 |284 |- |''దీపరధన'' |9 నవంబర్ 2020 |3 ఏప్రిల్ 2021 |124 |- |''[[పౌర్ణమి (ధారావాహిక)|పూర్ణిమ]]'' |12 నవంబర్ 2018 |27 మార్చి 2021 |598 |- |''అరవింద సమేత'' |7 డిసెంబర్ 2020 |12 మార్చి 2021 |76 |- |''[[బంగారు కోడలు|బంగారు కొడలు]]'' |24 ఫిబ్రవరి 2020 |6 ఫిబ్రవరి 2021 |211 |- |''[[రెండురెళ్ళు ఆరు (ధారావాహిక)|రెండూ రెల్లు ఆరు]]'' |12 నవంబర్ 2018 |13 నవంబర్ 2020 |491 |- |''[[రోజా (ధారావాహిక)|రోజా]]'' |11 మార్చి 2019 | rowspan="2" |27 మార్చి 2020 |299 |- |''[[మధుమాసం (ధారావాహిక)|మధుమాసం]]'' |2 సెప్టెంబర్ 2019 |174 |- |''[[సుభద్ర పరిణయం|సుభద్రా పరిణయమ్]]'' |14 అక్టోబర్ 2019 |28 ఫిబ్రవరి 2020 |99 |- |''[[కళ్యాణి (ధారావాహిక)|కల్యాణి]]'' |17 జూన్ 2019 |22 ఫిబ్రవరి 2020 |202 |- |''[[అభిలాష (ధారావాహిక)|అభిలాషా]]'' |26 ఆగస్టు 2019 |18 జనవరి 2020 |122 |- |''[[మాతృదేవోభవ (ధారావాహిక)|మాతృదేవభవ]]'' |30 అక్టోబర్ 2017 |30 నవంబర్ 2019 |553 |- |''ప్రతిఘాతం'' |26 డిసెంబర్ 2016 |23 ఆగస్టు 2019 |737 |- |''మహాలక్ష్మి'' |23 జూలై 2018 |28 జూన్ 2019 |244 |- |''లక్ష్మీ దుకాణాలు'' |11 ఫిబ్రవరి 2019 |29 మార్చి 2019 |35 |- |''నథిచరామి'' |3 అక్టోబర్ 2016 |13 ఏప్రిల్ 2018 |447 |- |''మావిదకులు'' |16 ఏప్రిల్ 2018 |3 ఆగస్టు 2018 |79 |- |''తలాంబ్రాలు'' |29 ఆగస్టు 2016 |5 మే 2017 |175 |- |''కేరటలు'' |4 జూలై 2016 |21 జూలై 2017 |307 |- |''దేవయానీ'' |5 డిసెంబర్ 2016 |2 జూన్ 2017 |130 |- |''సప్తమాతృకా'' |25 జూలై 2016 |3 జూన్ 2017 |250 |- |''తొడికోడల్లు'' | rowspan="2" |11 ఏప్రిల్ 2016 |24 డిసెంబర్ 2016 |186 |- |''రాధాగోపాలం'' |30 సెప్టెంబర్ 2016 |125 |- |''ఇది ఒక ప్రేమకథ'' |7 డిసెంబర్ 2015 |6 మే 2016 |105 |- |''దామిని'' |9 డిసెంబర్ 2013 |10 ఏప్రిల్ 2014 |71 |- |''అక్షింతలు'' |14 ఏప్రిల్ 2014 |15 ఆగస్టు 2014 |90 |- |''మూడు ముల్ల బంధం'' |5 ఆగస్టు 2013 |21 ఫిబ్రవరి 2014 |142 |- |''దేవత'' |జనవరి 12,2009 |31 మే 2013 |1142 |- |''సూర్యపుత్రుడు'' |18 జనవరి 2013 |11 ఏప్రిల్ 2014 |320 |- |''స్వయంవరం'' |24 జూన్ 2013 |20 జూన్ 2014 |258 |- |''ఆడవారి మతాలకు అర్ధాలే వెరులే'' |16 నవంబర్ 2015 |26 ఆగస్టు 2016 |202 |- |''అథో అథమ్మ కుథురూ'' |1 జూన్ 2015 |22 జూలై 2016 |294 |- |''ప్రతిభింబం'' |18 ఆగస్టు 2014 |5 జూన్ 2015 |205 |- |''ఆకాశమాంధ'' |4 ఆగస్టు 2014 |28 మే 2015 |209 |- |''శ్రవణ సమీరలు'' |27 మే 2013 |1 జూలై 2016 |806 |- |''అనుభవాలు'' |8 అక్టోబర్ 2012 |20 సెప్టెంబర్ 2013 |247 |- |''[[అగ్నిపూలు (ధారావాహిక)|అగ్ని పూలు]]'' |13 ఆగస్టు 2012 |25 ఆగస్టు 2017 |1326 |- |''మా నన్నా'' |7 మే 2012 |10 ఆగస్టు 2012 |70 |- |''గోకులంలో సీత'' |20 మార్చి 2006 |2006 |150+ |- |''మమతల కోవెల'' |30 మే 2011 |2 మే 2014 |764 |- |''కన్నవారి కళలు'' |19 సెప్టెంబర్ 2011 |6 ఏప్రిల్ 2012 |143 |- |''ఇద్దారు అమ్మాయిలూ'' |25 జూలై 2011 |18 నవంబర్ 2011 |85 |- |''కాలా రాత్రి'' | rowspan="2" |1 సెప్టెంబర్ 2003 |14 నవంబర్ 2003 |55 |- |''ఉండమ్మ బొట్టు పెట్టా'' |13 ఏప్రిల్ 2004 |156 |- |''ఆటో భారతి'' |14 నవంబర్ 2011 |30 ఆగస్టు 2013 |466 |- |''అపరంజి'' |12 జూలై 2010 |5 అక్టోబర్ 2012 |589 |- |''కలియుగ రామాయణం'' |12 జూలై 2010 |7 జనవరి 2011 |130 |- |''కొత్త బంగారం'' |1 ఫిబ్రవరి 2010 |16 సెప్టెంబర్ 2011 |425 |- |''శ్రీమతి శ్రీ'' |3 అక్టోబర్ 2011 |16 డిసెంబర్ 2011 |55 |- |''సుందరకాండ'' |30 నవంబర్ 2009 |15 జూలై 2011 |425 |- |''బ్రహ్మ ముడి'' |29 జూన్ 2009 |27 నవంబర్ 2009 |110 |- |''[[మొగలిరేకులు|మొగలీ రెకులు]]'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |24 మే 2013 |1368 |- |''అంతులేని కథ'' |9 జూలై 2001 |2 నవంబర్ 2001 |85 |- |''చి లా సావ్ స్రవంతి'' | rowspan="2" |13 నవంబర్ 2006 |13 మే 2011 |1162 |- |''పెల్లి'' |29 జూన్ 2007 |164 |- |''ధర్మ యుద్ధం'' |29 మే 2006 |10 నవంబర్ 2006 |120 |- |''సిరిమల్లే పువ్వులు'' |1 ఆగస్టు 2005 |26 మే 2006 |213 |- |''కాశీ మజిలీలు'' |29 జనవరి 2005 |12 ఫిబ్రవరి 2006 |108 |- |''కా కా కీ కు కూ కో'' |7 ఏప్రిల్ 2004 |26 సెప్టెంబర్ 2004 |52 |- |''నన్నా'' |19 ఏప్రిల్ 2004 |26 సెప్టెంబర్ 2005 |86 |- |''ప్రేమక్కా పెల్లి'' |2014 జనవరి 13 |20 ఫిబ్రవరి 2014 |24 |- |''జబీలమ్మ'' |24 ఫిబ్రవరి 2014 |11 సెప్టెంబర్ 2015 |400 |- |''రాణివాసం'' |1 జూన్ 2015 |5 ఫిబ్రవరి 2016 |180 |- |''మరోచరిత్ర'' |3 జూన్ 2013 |20 సెప్టెంబర్ 2013 |80 |- |''కావ్యాంజలి'' |22 మార్చి 2004 |1 ఏప్రిల్ 2005 |270 |- |''కార్తీక దీపం'' |4 ఏప్రిల్ 2005 |21 జూలై 2006 |340 |- |''కల్యాణి'' | rowspan="2" |4 జూలై 2005 |29 జనవరి 2010 |1195 |- |''అపరాజిత'' |4 నవంబర్ 2005 |90 |- |''మా అమ్మ మాతా'' |7 నవంబర్ 2005 |29 సెప్టెంబర్ 2006 |230 |- |''బృందావనం'' |2 జూలై 2007 |29 ఫిబ్రవరి 2008 |174 |- |''సంసారం'' |1 అక్టోబర్ 2007 |4 జనవరి 2008 |70 |- |''చిన్నారి'' |7 జనవరి 2008 |19 మార్చి 2010 |569 |- |''అనగనగా ఇద్దారు ఇస్తపద్దారు'' | rowspan="2" |16 అక్టోబర్ 2006 |26 జనవరి 2007 |75 |- |''గులాబి'' |28 సెప్టెంబర్ 2007 |249 |- |''[[చక్రవాకం (ధారావాహిక)|చక్రవాకం]]'' |3 నవంబర్ 2003 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |1111 |- |''కాంటే కుటుర్నే కనాలి'' |20 జనవరి 2003 |19 మార్చి 2004 |302 |- |''[[అమృతం (ధారావాహిక)|అమృతం]]'' |18 నవంబర్ 2001 |18 నవంబర్ 2007 |313 |- |''మట్టీ మణిషి'' |19 నవంబర్ 2000 |11 నవంబర్ 2001 |52 |- |''కళవారి కొడలు'' |23 జూలై 2001 |1 జూలై 2005 |1024 |- |''గోరింటాకు'' |4 జనవరి 2010 |29 జూన్ 2012 |648 |- |''కాళిసుండం రా'' |30 అక్టోబర్ 2000 |25 అక్టోబర్ 2002 |513 |- |''వెన్నెలమ్మ'' |23 జూలై 2007 |29 ఫిబ్రవరి 2008 |160 |- |''మందార'' |28 నవంబర్ 2011 |22 మార్చి 2012 |84 |- |''సుమంగలి'' |2 జనవరి 2012 |7 సెప్టెంబర్ 2012 |178 |- |''సుడిగుండాలు'' |2 ఏప్రిల్ 2012 |13 జూలై 2012 |75 |- |''అహ్వానం'' |2 జూలై 2012 |6 జూన్ 2014 |498 |- |''నాగమ్మ'' |30 సెప్టెంబర్ 2001 |11 జూన్ 2006 |350 |- |''కనకదుర్గ'' |27 మే 2006 |2007 |50+ |- |''నమో వెంకటేశ'' |8 జూన్ 2003 |7 జూన్ 2004 |52 |- |''కళసం'' |23 నవంబర్ 2003 |30 మే 2004 |28 |- |''గాయత్రి'' |22 ఏప్రిల్ 2002 |9 మే 2003 |272 |- |''రాజు గారి కుత్తురులు'' |12 మే 2003 |31 డిసెంబర్ 2004 |428 |- |''ఈడి నిజాం'' | rowspan="2" |3 జనవరి 2005 |4 మార్చి 2005 |45 |- |''కథా కాని కథా'' |23 ఫిబ్రవరి 2007 |556 |- |''క్షానా క్షానా భయాం భయాం'' |31 మే 2004 |5 నవంబర్ 2004 |115 |- |''తొమ్మిది'' |8 నవంబర్ 2004 |31 డిసెంబర్ 2004 |40 |- |''ఆమే.'' |26 ఫిబ్రవరి 2007 |29 జూన్ 2007 |89 |- |''శ్రీమతి'' |12 ఫిబ్రవరి 2001 |6 జూలై 2001 |104 |- |''నిన్నే పెల్లాడుత'' |9 జూలై 2001 |4 మార్చి 2005 |943 |- |''సూర్యవంశం'' |7 మార్చి 2005 |26 జనవరి 2007 |493 |- |''మేఘసంధేశం'' |29 జనవరి 2007 |21 సెప్టెంబర్ 2007 |169 |- |''అమ్మాయి కాపురం'' |24 సెప్టెంబర్ 2007 |12 ఫిబ్రవరి 2010 |610 |- |''ఆరాధన'' |15 ఫిబ్రవరి 2010 |15 ఏప్రిల్ 2011 |301 |- |''No.23 మహాలక్ష్మి నివాసం'' |29 డిసెంబర్ 2010 |17 ఫిబ్రవరి 2012 |297 |- |''స్వాతి'' |20 ఫిబ్రవరి 2012 |21 సెప్టెంబర్ 2012 |154 |- |''అడగకా ఇచిన మనసు'' |10 జనవరి 2011 |8 ఏప్రిల్ 2011 |65 |- |''పవిత్ర బంధం'' |15 మే 2000 |2003 జనవరి 17 |700 |- |''అన్వేషణా'' |19 డిసెంబర్ 2011 |3 ఫిబ్రవరి 2012 |34 |- |''అలా మోడలైండి'' |17 సెప్టెంబర్ 2012 |18 జనవరి 2013 |88 |- |''పద్మతి గాలి'' |7 మే 2012 |14 సెప్టెంబర్ 2012 |95 |- |''సౌందర్య'' |4 జూన్ 2012 |24 ఆగస్టు 2012 |60 |- |''తారంగల్లు'' |27 ఆగస్టు 2012 |15 మార్చి 2013 |141 |- |''మా ఇంతి ఆడపడుచు'' |22 మార్చి 2010 |15 జూన్ 2012 |585 |- |''కళ్యాణ తిలకము'' | rowspan="2" |18 జనవరి 2010 |16 డిసెంబర్ 2011 |483 |- |''మంచు పల్లకి'' |21 జనవరి 2011 |262 |- |''శ్రావణి సుబ్రమణ్యం'' |18 జూలై 2011 |27 జూలై 2012 |266 |- |''నా మొగుడు'' |14 సెప్టెంబర్ 2015 |17 జూన్ 2016 |191 |- |''మావిచిగురు'' |24 జనవరి 2011 |24 ఫిబ్రవరి 2012 |285 |- |''నీలో సాగం'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |12 డిసెంబర్ 2008 |211 |- |''బొమ్మరిల్లు'' |15 డిసెంబర్ 2008 |15 జనవరి 2010 |282 |- |''కలసుకోవలణి'' |23 నవంబర్ 2015 |8 ఏప్రిల్ 2016 |100 |- |''సుబలగ్నం'' |20 మే 2013 |13 జూన్ 2014 |280 |- |''సిరిమల్లి'' |4 ఫిబ్రవరి 2013 |26 జూలై 2013 |123 |- |''ఉన్నత పాఠశాల'' |30 జూలై 2012 |23 ఆగస్టు 2013 |278 |- |''సుభాకాన్షాలు'' |17 మే 2010 |17 డిసెంబర్ 2010 |155 |- |''సముద్రం'' |20 డిసెంబర్ 2010 |22 ఏప్రిల్ 2011 |88 |- |''సావిత్ర'' |18 ఏప్రిల్ 2011 |15 జూలై 2011 |65 |- |''రాజేశ్వరి కళ్యాణం'' |21 జూన్ 1999 |30 జూలై 1999 |30 |- |''అమ్మమ్మ.'' |2 ఆగస్టు 1999 |25 ఫిబ్రవరి 2000 |150 |- |''మానసే మంధీరం'' |27 ఫిబ్రవరి 2000 |12 మే 2000 |55 |- |''రక్తసంబంధం'' |30 నవంబర్ 2009 |11 నవంబర్ 2011 |510 |- |''ఇంద్రాణి'' |8 అక్టోబర్ 2012 |29 నవంబర్ 2012 |38 |- |''బంగారు కొడలు'' |2012 సెప్టెంబరు 24 |22 ఫిబ్రవరి 2013 |108 |- |''సౌభాగ్యవతి'' |6 జనవరి 2014 |14 మార్చి 2014 |50 |- |''అమ్మమ్మ.'' |17 మార్చి 2014 |15 ఆగస్టు 2014 |109 |- |''సింధురా పువ్వు'' |17 జూన్ 2013 |6 ఆగస్టు 2013 |37 |- |''మా ఇంతి మహాలక్ష్మి'' |1 సెప్టెంబర్ 2003 |2003 |50+ |- |''పెల్లి కనుకా'' |15 జనవరి 2001 |2 జూలై 2001 |25 |- |''అత్తమ్మ'' |7 మే 2001 |1 మార్చి 2002 |213 |- |''పెల్లి పుస్తకమ్'' |15 డిసెంబర్ 2008 |4 సెప్టెంబర్ 2009 |190 |- |''తీర్పు'' |15 ఫిబ్రవరి 1999 |26 మే 2000 |331 |- |''మంచి మనసులు'' |28 జూన్ 2004 |2004 |50+ |- |''తులసిడలం'' |18 మార్చి 1999 |28 అక్టోబర్ 1999 |30 |- |''రంగులరత్నం'' |12 ఏప్రిల్ 1996 |22 నవంబర్ 1996 |33 |- |''సీతమ్మ అమ్మమ్మ'' | rowspan="2" |14 జూన్ 2004 |2004 |50+ |- |''చూడలాని ఉండీ'' |1 జూలై 2005 |273 |- |''శ్రీ లక్ష్మి నివాసం'' |11 ఏప్రిల్ 2005 |12 మే 2006 |284 |- |''కార్తవ్యం'' |2005 |2006 |294 |- |''మిస్సమ్మ'' |15 మే 2006 |2006 |50+ |- |''గంగోత్రి'' |2002 |29 ఆగస్టు 2003 |150+ |- |''అనుబంధం'' |21 జూన్ 1999 |27 అక్టోబర్ 2000 |350 |- |''ఓకా స్త్రీ కథా'' |17 జూలై 2000 |9 ఫిబ్రవరి 2001 |150 |- |''జ్యోతి.'' |5 నవంబర్ 2001 |4 జూలై 2003 |429 |- |''జానకి'' |7 జూలై 2003 |20 ఆగస్టు 2004 |293 |- |''అక్క.'' |10 నవంబర్ 2003 |20 మే 2005 |396 |- |''దైవమ్'' |23 ఆగస్టు 2004 |17 సెప్టెంబర్ 2004 |20 |- |} * ''గాజు పూలు'' (2001) * ''చందమామ'' (2009) * ''ఆంధ్ర అండగల్లు'' (2007) * ''అర్ధరాత్రి'' * ''మాయలమరతి'' (2001) * అంతర్నేత్రం (1998) * ''అవును వాలిద్దరోక్కటే'' * ''గరాలా పుత్రుడు'' * గీ బూంబా (2005) * ''ప్రేమకు సుభాలాగణం'' (2008) * ''ఓ ఇంతి కథా'' (2005) * ''తల్లి ప్రేమ'' (2002) * ''నమస్కారం సోదరుడు.'' * మధుమాసమ్ (2008) * ''త్రిసులం'' (2003) * ''మర్మజాలం'' * ''ఆసచక్రం'' * ''సారదా'' * భవానీ (1995) * ''రేవతి'' (1995) * ''వైశాలి'' (1995) * ''సిరి సిరి మువ్వానే'' * ''ప్రేమలో నీ నేను'' * ''నీలాంబరి'' * ''శాంతికేతన్'' * ''నిమిషం'' * ''అర్చన'' * ''అమ్మకోసం'' (2002) * ''బృందావనం'' (2002) * అదాడి (2000-2001) * ''నెచెల్లి'' * ''కనితి కనపడినీడి'' * ''శ్రీ రహస్యామ్'' * ''డ్రాకులా'' (2007) * ''ఆదివరం అడవల్లకు సెలవ కావలి'' (2000-2001) * ''అమృతవర్షం'' (2009) * ''సుబ్బరావు సుబ్బలక్ష్మి'' (2002) * ''అంకురం'' (2006) * ''కాళికలయం'' (2008-2009) * ''విచిత్ర కథ మాలికా'' (2003) * ''అభిలాషా'' * సీతమాలక్ష్మి (2002) * ''త్రివేణి సంగమం'' (1997-1998) * ''సునయన'' * ''తూర్పు పదమర'' * ''తీరం'' (2009-2010) * ''వసంతం'' * ''శ్రీ ఆంజనేయ'' * ఆనందమానందమయె (2007) * ''పుట్టినిల్లా మెట్టినిల్లా'' * ''చంద్రలేఖ'' (2009) === పేరు పొందిన ధారావాహికలు === {| class="wikitable" !క్రమ నామము !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య !గమనికలు |- |''రుథురాగాలు'' |2 అక్టోబర్ 2006 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |355 |1996 సంవత్సరపు DD-8 సీరియల్ |- |''వెన్నెలో ఆడాపిల్లా'' |6 జూన్ 2000 |29 ఆగస్టు 2000 |13 |1996 సంవత్సరపు DD-8 సీరియల్ |- |''కొంచెమ్ కరమ్ కొంచెం టీపీ'' |7 మార్చి 2022 |9 ఏప్రిల్ 2022 |30 |వెబ్ సిరీస్ (పాక్షికంగా నిలిపివేయబడింది) |- |} === పురాణ ధారావాహికాలు === {| class="wikitable" !క్రమ నామము !ప్రీమియర్ !అసలు శీర్షిక !అసలు నెట్వర్క్ !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య |- |''దేవి ఆది పరాశక్తి'' |2020 |''దేవి ఆది పరాశక్తి'' |దంగల్ టీవీ |98 |- |''జై హనుమాన్'' |2019 |''జై హనుమాన్'' |ఉదయ టీవీ |50+ |- |''చిన్ని కృష్ణ'' |2019 |''బాల కృష్ణ'' |పెద్ద మేజిక్ |200+ |- |''షిరిడి సాయి'' |2018 |''మేరే సాయి-శ్రద్ధా ఔర్ సాబురీ'' |సోనీ ఎంటర్టైన్మెంట్ టెలివిజన్ |940+ |- |''మహాకాలి'' |2018 |''మహాకాళి-అంత్ హి ఆరంభ్ హై'' |కలర్స్ టీవీ |98 |- |''సానిస్వరున్ని దివ్య చరిత్ర'' |2017 |''కర్మఫల్ దాత శని'' |కలర్స్ టీవీ |350+ |- |''శ్రీ ఆంజనేయ'' |2016 |''సంకట్ మోచన్ మహాబలి హనుమాన్'' |సోనీ ఎంటర్టైన్మెంట్ టెలివిజన్ |630+ |- |''జై దుర్గా'' |2013 |''జై జగ్ జనని మా దుర్గా'' |కలర్స్ టీవీ |60+ |- |''జై శ్రీ కృష్ణ'' |2011 |''జై శ్రీ కృష్ణ'' |కలర్స్ టీవీ |170+ |- |''రామాయణము'' |2008 |''రామాయణము'' |టీవీని ఊహించుకోండి |300 |- |''రామాయణము'' |1995 |''[[రామాయణం (1987 టీవీ సిరీస్)|రామాయణము]]'' |డీడీ నేషనల్ |70+ |- |} === ఇతర సీరియల్స్ === * ''నాగినీ'' (సీజన్ 1,2,3 & 4) * ''కుటుంబం'' * ''ఆలుమగలు'' * ''మా ఇంతి కళ్యాణం'' * మగధీరా * స్వరగం. * పవిత్ర ప్రేమ * మారాపురాణి కథ * "మధుబాల * "నువ్వూ నాకు నచ్చావ్ * ఊయల పల్లకీలో * అమ్మ నాన్నా ఓ అమ్మాయి * నువ్వే కావాలి * గృహలక్ష్మి * ''మౌనామెలా నోయి'' * "బొమ్మలాట * చిత్రమ్మ * గగన కుసుములు * ముత్యాలముగ్గు * సాంప్రదాయం * నువ్వు నచ్చావు * ఈశ్వరి * మెట్టల సవ్వడి * మయూరి * కలిశాం * కూతురు * ముద్దమందారం * అంజలి * ఆనందం * శివయ్య * ఎదురీత * పిన్ని * అత్తలేని కోడలు ఉత్తమురాలు * శారద * మనం * తస్మాత్ జాగ్రత్త * ''అల్లాదీన్ అద్బుతా దీపం'' * ''జ్యోతి.'' * పిన్ని * ''నేను నా అభి'' * ''జోలాలి'' * బృందావనం * బంగారు చెల్లెలు * ''అత్తమ్మ'' * ''నీ స్నేహమ్'' * ''శివ పార్వతి'' * ''నారి'' * ''తీర్పు'' * బొమ్మరిల్లు * "నందిని * ''చంద్రకుమారి'' * ''శక్తి'' * ''హృదయమ్'' * ''భయాం భయాం'' * ''విజయ'' * ''త్రీ'' * ''గంగా యమునా సరస్వతి'' * ''రేణుక'' * ''కృష్ణదాసి'' * ''పెరూ చెప్పావా'' * ''మహిలా'' * మాయ * వాణి రాణి * కుటుంబం * ''శ్రీమతి ఓక బహుమతి'' * ''లక్ష్మి'' * ''ఝాన్సీ'' === ఏవీఎం ప్రొడక్షన్స్ డబ్బింగ్ సీరియల్స్ === * ఆనందం మీ ఛాయిస్ (2000) * ''అఖిలా'' (2000-2001) * జీవితమ్ (2000-2001) * ''కొడలు ధితినా కపూర్'' (2002) * ''నమ్మకం'' (2001-2003) * ''ఆసా'' (2003) * స్వర్గం (2003-2007) * ''పాసం'' (2007) == రియాలిటీ షోలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం. !పేరు చూపించు |- |2022 |''డాన్స్ ఐకాన్'' |- |2022 |''బొమ్మా బోరుసా'' |- |2021 |''[[మీలో ఎవరు కోటీశ్వరుడు|ఎవారు మీలో కోటేశ్వరులు]]''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/jr-ntr-to-shoot-for-meelo-evaru-koteeswarudu-5-teasers-soon/articleshow/80664247.cms|title=Jr NTR to shoot for Meelo Evaru Koteeswarudu 5 teasers soon?|work=The Times of India|access-date=2021-02-03}}</ref> |- |2021 |''మాస్టర్ చెఫ్ ఇండియా-తెలుగు సీజన్ 1'' |- |2021 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 3 |- |2020 |ప్రముఖ కబడ్డీ లీగ్ |- |2020 |తలాలా? పెల్లమా? |- |2020 |రాగాల పల్లకీలో |- |2020 |అమ్మ...సరిలేరు నికేవరు |- |2019 - 2020 |బిల్ మకు థ్రిల్ మీకు |- |2019 |సవాలు |- |2018 - 2019 |''రంగస్థలం''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/anasuyas-rangasthalam-show-to-launch-on-saturday-with-a-curtain-raiser/articleshow/64508036.cms|title=Anasuya's Rangasthalam show to launch on Saturday with a curtain-raiser|work=The Times of India|access-date=2019-12-31}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/dance-reality-show-rangasthalam-scores-well-on-the-trp-charts/articleshow/65150541.cms|title=Dance reality show 'Rangasthalam' scores well on the TRP charts|work=The Times of India|access-date=2019-12-31}}</ref> |- |2018 - 2019 |''కళ్యాణ లక్ష్మి''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/udaya-bhanus-new-show-kalyana-lakshmi-to-premiere-soon/articleshow/66653752.cms|title=Udaya Bhanu's new show 'Kalyana Lakshmi' to premiere soon|work=The Times of India|access-date=2019-09-20}}</ref> |- |2018 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 2 |- |2018 |మెము సైతం-సీజన్ 2 |- |2018 |ఫిదాయా |- |2018 |బ్లాక్ బస్టర్ |- |2018 |జాక్పాట్ 2 |- |2018 |సోగాసు చుడా తారామా |- |2018 |జూలాకటక |- |2017 - 18 |కిరాక్ కబడ్డీ |- |2017 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 1 |- |2017 |రచ్చాబందా <ref>{{Cite web|title=Actress Roja is going to host a new show 'Racha Banda' - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/actress-roja-is-going-to-host-a-new-show-racha-banda/articleshow/52728686.cms|access-date=2022-12-01|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |2016 |అంతహపురం |- |2016 |కెవు కబడ్డీ |- |2016 |జాక్పాట్ |- |2016 |మెము సైతం-సీజన్ 1 |- |2016 |పిల్లలు పిడుగులు-సీజన్ 2 |- |2015 - 16 |అదృష్టవంతురాలు లక్ష్మీ |- |2015 - 16 |బూమ్ బూమ్ |- |2015 |గుప్షప్ |- |2014 |[[ఫియర్ ఫాక్టర్: ఖత్రోన్ కె ఖిలాడీ|అక్షయ్ కుమార్ 'సహస్రవీరులు']]<ref>{{Cite web|title=Fear Factor gets a Telugu makeover - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/fear-factor-gets-a-telugu-makeover/articleshow/37695790.cms|access-date=2022-11-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |2014 |ఏటీఎంలు |- |2014 |చంగురే బంగారు రాణి |- |2014 |సూపర్ కుటుంబం |- |2013 |పిల్లలు పిడుగులు-సీజన్ 1 |- |2012 |డ్యాన్స్ స్టార్స్ |- |2012 |కొంటెగా |- |2012 |బాక్స్ లో బంగారం |- |2011 |లక్స్ డ్రీమ్ గర్ల్ |- |2010 |నువ్వూ నేను |- |2010 |జనవులే నేరజనవులే |- |2009 -10 |డీల్ లేదా నో డీల్ |- |2009 |భలే జోడి |- |2008 |మెగా బంగారం మీకోసం |- |2008 |బంగారం మీ కోసం |} * ''ధర్మపీతం'' (1998) * టాక్ ఆఫ్ ది టౌన్ (1997-2007) * ''కథా సినిమా గురు'' * ''నీ కోసం'' * యువర్స్ లవ్లీ (1999) * ''ఆశారాం'' * ''సుప్రభాత సందేశం'' (1999) * కుసలామ (1999) * విశ్వదర్శం (1999) * ''జోగి బ్రదర్స్'' (1999) * ''చిత్రమ్ భాలారే విచిత్రం'' (1999) * ''గజిబ్జీ గాపాధాని'' (2001) * ''వివాహ బంధం'' (2011-2012) * ''అమ్ములు ఇంత కామ్మణి వంటా'' (2010) * ''కోటేశ్వరరావు'' (2013-2014) * ''సత్తానా దాసన్న'' (2001-2003) * ''హార్లిక్స్ సాదాదే సందాది'' (2003-2004) * ''ఆట కవాలా పాట కవాలా'' * మరోసారి దయచేసి (2005) * ''డాన్స్ బేబీ డాన్స్'' (2005,2013) * ''ఫ్లాష్ బ్యాక్'' (2005) * సాహసం చేయరా ధింబక (2001-2005) * * * * * * * * * * * * * * ''బోల్ బేబీ బోల్ (సీజన్ 1-11) '' * * == 1000 ఎపిసోడ్స్ పూర్తి చేసుకున్న ధారావాహికలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం. !పేరు. !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !No.of భాగాలు |- |5 |''[[మొగలిరేకులు|మొగలీ రెకులు]]'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |24 మే 2013 |1368 |- |5 |''[[అగ్నిపూలు (ధారావాహిక)|అగ్ని పూలు]]'' |13 ఆగస్టు 2012 |25 ఆగస్టు 2017 |1326 |- |4 |''కల్యాణి'' |4 జూలై 2005 |29 జనవరి 2010 |1195 |- |4 |''చి లా సావ్ స్రవంతి'' |13 నవంబర్ 2006 |13 మే 2011 |1162 |- |4 |''దేవత'' |జనవరి 12,2009 |31 మే 2013 |1142 |- |4 |''[[చక్రవాకం (ధారావాహిక)|చక్రవాకం]]'' |3 నవంబర్ 2003 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |1111 |- |3 |''[[తాళి (ధారావాహిక)|తాళి]]'' |31 ఆగస్టు 2020 |20 జనవరి 2024 |1055 |- |3 |''మత్తిగాజుల'' |1 జూలై 2019 |25 ఫిబ్రవరి 2023 |1043 |- |3 |''కళవారి కొడలు'' |23 జూలై 2001 |1 జూలై 2005 |1024 |} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:టెలివిజన్ ఛానెళ్ళు]] tb6xhyxaqolpan10s2njvh6aqzd0213 4954894 4954893 2026-09-08T12:37:14Z ~2026-34429-77 151072 4954894 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ఏప్రిల్ 2025}} [[జెమినీ టీవీ|జెమిని టీవి]].<ref>{{Cite web|title=SunNetwork – Channel Details|url=http://sunnetwork.in/tv-channel-details.aspx?Channelid=4&channelname=GEMINI%20TV&type=2|access-date=2019-08-20|website=sunnetwork.in|archive-date=2020-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926144403/http://sunnetwork.in/tv-channel-details.aspx?Channelid=4&channelname=GEMINI%20TV&type=2|url-status=dead}}</ref>అనేది భారతీయ టెలివిజన్ ఛానల్. ముఖ్యంగా తెలుగు ఛానల్. జెమినీ టీవీలో ప్రసారమైన కార్యక్రమాలు జాబితా ఇది == ప్రస్తుత ప్రసారం అవుతున్న కార్యక్రమాలు == {| class="wikitable sortable" !శ్రేణి పేరు !ప్రీమియర్ తేదీ !భాగాలు !యొక్క అనుసరణ |- |''[[నా ఫ్రెండ్ చారు (ధారావాహిక)|నా ఫ్రెండ్ చారు]]'' |29 సెప్టెంబర్ 2026 |001 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''ఎథిర్నీచల్'' |- |''[[మూకుతి అమ్మన్ (ధారావాహిక)|మూకుతి అమ్మన్]]'' |26 మే 2025 |01 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''మనమగలే వా'' |- |''[[కుస్తీ కళ్యాణి (ధారావాహిక)|కుస్తీ కళ్యాణి]]'' |20 ఏప్రిల్ 2026 |01 |తమిళ టీవీ సిరీస్ సెవవంతి''లక్ష్మి'' |- |''ఆ ఒక్కటి అడక్కు'' |13 సెప్టెంబర్ 2021 |820 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''పాండవర్ ఇల్లం'' |- |''[[పెళ్ళి సందడి (ధారావాహిక)|పెళ్ళి సందడి]]'' |13 ఆగస్టు 2026 |001 |[[కన్నడ భాష|కన్నడ]] టీవీ సిరీస్ నయనతార''నయనతారా'' |- |''[[మంచి కుటుంబం (ధారావాహిక)|మంచి కుటుంబం]]'' |23 మార్చి 2026 |01 |- |''[[ముక్కెర మీనాక్షి (ధారావాహిక)|ముక్కెర మీనాక్షి]]'' |23 మార్చి 2026 |01 | |- |''[[శ్రీమతి అన్నపూర్ణ క్యాటరింగ్(TV series)|శ్రీమతి అన్నపూర్ణ క్యాటరింగ్]]'' |24 నవంబరు 2025 |01 | |- |''భైరవి'' |18 మార్చి 2024 |24 |కన్నడ టీవీ సిరీస్ ''శంభవి'' |- |''శివాంగి'' |25 మార్చి 2024 |18 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''సింగపెన్నా'' |- |''సుందరి'' |23 ఆగస్టు 2021 |820 |కన్నడ టీవీ సిరీస్ ''సుందరి'' |- |''అర్ధాంగి'' |27 మార్చి 2023 |327 |తమిళ టీవీ సిరీస్ ''[[ఆనంద రాగం (ధారావాహిక)|ఆనంద రాగం]]'' |- |''స్రవంతి'' |25 డిసెంబర్ 2023 |94 | |- |''అను అనే నేను'' |6 మార్చి 2023 |345 | |} === నాన్-ఫిక్షన్ === {| class="wikitable" !పేరు. !మొదట ప్రసారం !శైలి |- |''అనుగ్రహం'' |2017 |జ్యోతిష్య ప్రదర్శన |- |''నట్టు వైద్యం'' |2022 |ఔషధ ప్రదర్శన |- |''దివ్య జోతిడం'' |2023 |జ్యోతిష్య ప్రదర్శన |} == పూర్వ ప్రసారాలు == {| class="wikitable sortable" !క్రమ నామము !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య |- |''ఉప్పేనా'' |4 ఏప్రిల్ 2022 |22 జూన్ 2024 |579 |- |''వోంటారి గులాబి'' |23 జనవరి 2023 |12 అక్టోబర్ 2024 |246 |- |''ఆలా వెంకటాపురంలో'' |8 ఫిబ్రవరి 2021 |23 మార్చి 2024 |976 |- |''హంసగీతమ్'' |29 మార్చి 2021 |16 మార్చి 2024 |912 |- |''[[తాళి (ధారావాహిక)|తాళి]]'' |31 ఆగస్టు 2020 |20 జనవరి 2024 |1055 |- |''సాధన'' |24 జనవరి 2022 |6 జనవరి 2024 |598 |- |''నేత్రా'' |10 అక్టోబర్ 2022 |4 మార్చి 2023 |126 |- |''మత్తిగాజుల'' |1 జూలై 2019 |25 ఫిబ్రవరి 2023 |1043 |- |''కన్యాదానం'' |20 సెప్టెంబర్ 2021 |21 జనవరి 2023 |418 |- |''కావ్యాంజలి'' |23 ఆగస్టు 2021 |14 జనవరి 2023 |246 |- |''చదరంగం'' |22 ఫిబ్రవరి 2021 |9 జూలై 2022 |429 |- |''ఆకాశమాంధ'' |4 అక్టోబర్ 2021 |21 మే 2022 |198 |- |''ఆనంద రాగం'' |6 డిసెంబర్ 2021 |18 ఫిబ్రవరి 2022 |65 |- |''భాగ్యరేఖ'' |24 జూన్ 2019 |6 నవంబర్ 2021 |614 |- |''అక్క మొగుడు'' |28 మే 2018 |2 అక్టోబర్ 2021 |863 |- |''మమతల కోవెల'' |15 మార్చి 2021 |18 సెప్టెంబర్ 2021 |145 |- |''అమ్మ కోసం'' |24 ఆగస్టు 2020 |11 సెప్టెంబర్ 2021 |302 |- |''అమృత వర్షిణి'' |16 నవంబర్ 2020 |4 సెప్టెంబర్ 2021 |234 |- |''అంతులేని కథ'' |8 ఫిబ్రవరి 2021 | rowspan="2" |21 ఆగస్టు 2021 |168 |- |''[[బంధం (2018 ధారావాహిక)|బంధం]]'' |16 జూలై 2018 |819 |- |''లక్ష్మీ సౌభాగ్యవతి'' |5 ఏప్రిల్ 2021 |20 ఆగస్టు 2021 |103 |- |''[[గిరిజా కళ్యాణం (ధారావాహిక)|గిరిజ కళ్యాణం]]'' |20 జనవరి 2020 |10 ఏప్రిల్ 2021 |284 |- |''దీపరధన'' |9 నవంబర్ 2020 |3 ఏప్రిల్ 2021 |124 |- |''[[పౌర్ణమి (ధారావాహిక)|పూర్ణిమ]]'' |12 నవంబర్ 2018 |27 మార్చి 2021 |598 |- |''అరవింద సమేత'' |7 డిసెంబర్ 2020 |12 మార్చి 2021 |76 |- |''[[బంగారు కోడలు|బంగారు కొడలు]]'' |24 ఫిబ్రవరి 2020 |6 ఫిబ్రవరి 2021 |211 |- |''[[రెండురెళ్ళు ఆరు (ధారావాహిక)|రెండూ రెల్లు ఆరు]]'' |12 నవంబర్ 2018 |13 నవంబర్ 2020 |491 |- |''[[రోజా (ధారావాహిక)|రోజా]]'' |11 మార్చి 2019 | rowspan="2" |27 మార్చి 2020 |299 |- |''[[మధుమాసం (ధారావాహిక)|మధుమాసం]]'' |2 సెప్టెంబర్ 2019 |174 |- |''[[సుభద్ర పరిణయం|సుభద్రా పరిణయమ్]]'' |14 అక్టోబర్ 2019 |28 ఫిబ్రవరి 2020 |99 |- |''[[కళ్యాణి (ధారావాహిక)|కల్యాణి]]'' |17 జూన్ 2019 |22 ఫిబ్రవరి 2020 |202 |- |''[[అభిలాష (ధారావాహిక)|అభిలాషా]]'' |26 ఆగస్టు 2019 |18 జనవరి 2020 |122 |- |''[[మాతృదేవోభవ (ధారావాహిక)|మాతృదేవభవ]]'' |30 అక్టోబర్ 2017 |30 నవంబర్ 2019 |553 |- |''ప్రతిఘాతం'' |26 డిసెంబర్ 2016 |23 ఆగస్టు 2019 |737 |- |''మహాలక్ష్మి'' |23 జూలై 2018 |28 జూన్ 2019 |244 |- |''లక్ష్మీ దుకాణాలు'' |11 ఫిబ్రవరి 2019 |29 మార్చి 2019 |35 |- |''నథిచరామి'' |3 అక్టోబర్ 2016 |13 ఏప్రిల్ 2018 |447 |- |''మావిదకులు'' |16 ఏప్రిల్ 2018 |3 ఆగస్టు 2018 |79 |- |''తలాంబ్రాలు'' |29 ఆగస్టు 2016 |5 మే 2017 |175 |- |''కేరటలు'' |4 జూలై 2016 |21 జూలై 2017 |307 |- |''దేవయానీ'' |5 డిసెంబర్ 2016 |2 జూన్ 2017 |130 |- |''సప్తమాతృకా'' |25 జూలై 2016 |3 జూన్ 2017 |250 |- |''తొడికోడల్లు'' | rowspan="2" |11 ఏప్రిల్ 2016 |24 డిసెంబర్ 2016 |186 |- |''రాధాగోపాలం'' |30 సెప్టెంబర్ 2016 |125 |- |''ఇది ఒక ప్రేమకథ'' |7 డిసెంబర్ 2015 |6 మే 2016 |105 |- |''దామిని'' |9 డిసెంబర్ 2013 |10 ఏప్రిల్ 2014 |71 |- |''అక్షింతలు'' |14 ఏప్రిల్ 2014 |15 ఆగస్టు 2014 |90 |- |''మూడు ముల్ల బంధం'' |5 ఆగస్టు 2013 |21 ఫిబ్రవరి 2014 |142 |- |''దేవత'' |జనవరి 12,2009 |31 మే 2013 |1142 |- |''సూర్యపుత్రుడు'' |18 జనవరి 2013 |11 ఏప్రిల్ 2014 |320 |- |''స్వయంవరం'' |24 జూన్ 2013 |20 జూన్ 2014 |258 |- |''ఆడవారి మతాలకు అర్ధాలే వెరులే'' |16 నవంబర్ 2015 |26 ఆగస్టు 2016 |202 |- |''అథో అథమ్మ కుథురూ'' |1 జూన్ 2015 |22 జూలై 2016 |294 |- |''ప్రతిభింబం'' |18 ఆగస్టు 2014 |5 జూన్ 2015 |205 |- |''ఆకాశమాంధ'' |4 ఆగస్టు 2014 |28 మే 2015 |209 |- |''శ్రవణ సమీరలు'' |27 మే 2013 |1 జూలై 2016 |806 |- |''అనుభవాలు'' |8 అక్టోబర్ 2012 |20 సెప్టెంబర్ 2013 |247 |- |''[[అగ్నిపూలు (ధారావాహిక)|అగ్ని పూలు]]'' |13 ఆగస్టు 2012 |25 ఆగస్టు 2017 |1326 |- |''మా నన్నా'' |7 మే 2012 |10 ఆగస్టు 2012 |70 |- |''గోకులంలో సీత'' |20 మార్చి 2006 |2006 |150+ |- |''మమతల కోవెల'' |30 మే 2011 |2 మే 2014 |764 |- |''కన్నవారి కళలు'' |19 సెప్టెంబర్ 2011 |6 ఏప్రిల్ 2012 |143 |- |''ఇద్దారు అమ్మాయిలూ'' |25 జూలై 2011 |18 నవంబర్ 2011 |85 |- |''కాలా రాత్రి'' | rowspan="2" |1 సెప్టెంబర్ 2003 |14 నవంబర్ 2003 |55 |- |''ఉండమ్మ బొట్టు పెట్టా'' |13 ఏప్రిల్ 2004 |156 |- |''ఆటో భారతి'' |14 నవంబర్ 2011 |30 ఆగస్టు 2013 |466 |- |''అపరంజి'' |12 జూలై 2010 |5 అక్టోబర్ 2012 |589 |- |''కలియుగ రామాయణం'' |12 జూలై 2010 |7 జనవరి 2011 |130 |- |''కొత్త బంగారం'' |1 ఫిబ్రవరి 2010 |16 సెప్టెంబర్ 2011 |425 |- |''శ్రీమతి శ్రీ'' |3 అక్టోబర్ 2011 |16 డిసెంబర్ 2011 |55 |- |''సుందరకాండ'' |30 నవంబర్ 2009 |15 జూలై 2011 |425 |- |''బ్రహ్మ ముడి'' |29 జూన్ 2009 |27 నవంబర్ 2009 |110 |- |''[[మొగలిరేకులు|మొగలీ రెకులు]]'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |24 మే 2013 |1368 |- |''అంతులేని కథ'' |9 జూలై 2001 |2 నవంబర్ 2001 |85 |- |''చి లా సావ్ స్రవంతి'' | rowspan="2" |13 నవంబర్ 2006 |13 మే 2011 |1162 |- |''పెల్లి'' |29 జూన్ 2007 |164 |- |''ధర్మ యుద్ధం'' |29 మే 2006 |10 నవంబర్ 2006 |120 |- |''సిరిమల్లే పువ్వులు'' |1 ఆగస్టు 2005 |26 మే 2006 |213 |- |''కాశీ మజిలీలు'' |29 జనవరి 2005 |12 ఫిబ్రవరి 2006 |108 |- |''కా కా కీ కు కూ కో'' |7 ఏప్రిల్ 2004 |26 సెప్టెంబర్ 2004 |52 |- |''నన్నా'' |19 ఏప్రిల్ 2004 |26 సెప్టెంబర్ 2005 |86 |- |''ప్రేమక్కా పెల్లి'' |2014 జనవరి 13 |20 ఫిబ్రవరి 2014 |24 |- |''జబీలమ్మ'' |24 ఫిబ్రవరి 2014 |11 సెప్టెంబర్ 2015 |400 |- |''రాణివాసం'' |1 జూన్ 2015 |5 ఫిబ్రవరి 2016 |180 |- |''మరోచరిత్ర'' |3 జూన్ 2013 |20 సెప్టెంబర్ 2013 |80 |- |''కావ్యాంజలి'' |22 మార్చి 2004 |1 ఏప్రిల్ 2005 |270 |- |''కార్తీక దీపం'' |4 ఏప్రిల్ 2005 |21 జూలై 2006 |340 |- |''కల్యాణి'' | rowspan="2" |4 జూలై 2005 |29 జనవరి 2010 |1195 |- |''అపరాజిత'' |4 నవంబర్ 2005 |90 |- |''మా అమ్మ మాతా'' |7 నవంబర్ 2005 |29 సెప్టెంబర్ 2006 |230 |- |''బృందావనం'' |2 జూలై 2007 |29 ఫిబ్రవరి 2008 |174 |- |''సంసారం'' |1 అక్టోబర్ 2007 |4 జనవరి 2008 |70 |- |''చిన్నారి'' |7 జనవరి 2008 |19 మార్చి 2010 |569 |- |''అనగనగా ఇద్దారు ఇస్తపద్దారు'' | rowspan="2" |16 అక్టోబర్ 2006 |26 జనవరి 2007 |75 |- |''గులాబి'' |28 సెప్టెంబర్ 2007 |249 |- |''[[చక్రవాకం (ధారావాహిక)|చక్రవాకం]]'' |3 నవంబర్ 2003 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |1111 |- |''కాంటే కుటుర్నే కనాలి'' |20 జనవరి 2003 |19 మార్చి 2004 |302 |- |''[[అమృతం (ధారావాహిక)|అమృతం]]'' |18 నవంబర్ 2001 |18 నవంబర్ 2007 |313 |- |''మట్టీ మణిషి'' |19 నవంబర్ 2000 |11 నవంబర్ 2001 |52 |- |''కళవారి కొడలు'' |23 జూలై 2001 |1 జూలై 2005 |1024 |- |''గోరింటాకు'' |4 జనవరి 2010 |29 జూన్ 2012 |648 |- |''కాళిసుండం రా'' |30 అక్టోబర్ 2000 |25 అక్టోబర్ 2002 |513 |- |''వెన్నెలమ్మ'' |23 జూలై 2007 |29 ఫిబ్రవరి 2008 |160 |- |''మందార'' |28 నవంబర్ 2011 |22 మార్చి 2012 |84 |- |''సుమంగలి'' |2 జనవరి 2012 |7 సెప్టెంబర్ 2012 |178 |- |''సుడిగుండాలు'' |2 ఏప్రిల్ 2012 |13 జూలై 2012 |75 |- |''అహ్వానం'' |2 జూలై 2012 |6 జూన్ 2014 |498 |- |''నాగమ్మ'' |30 సెప్టెంబర్ 2001 |11 జూన్ 2006 |350 |- |''కనకదుర్గ'' |27 మే 2006 |2007 |50+ |- |''నమో వెంకటేశ'' |8 జూన్ 2003 |7 జూన్ 2004 |52 |- |''కళసం'' |23 నవంబర్ 2003 |30 మే 2004 |28 |- |''గాయత్రి'' |22 ఏప్రిల్ 2002 |9 మే 2003 |272 |- |''రాజు గారి కుత్తురులు'' |12 మే 2003 |31 డిసెంబర్ 2004 |428 |- |''ఈడి నిజాం'' | rowspan="2" |3 జనవరి 2005 |4 మార్చి 2005 |45 |- |''కథా కాని కథా'' |23 ఫిబ్రవరి 2007 |556 |- |''క్షానా క్షానా భయాం భయాం'' |31 మే 2004 |5 నవంబర్ 2004 |115 |- |''తొమ్మిది'' |8 నవంబర్ 2004 |31 డిసెంబర్ 2004 |40 |- |''ఆమే.'' |26 ఫిబ్రవరి 2007 |29 జూన్ 2007 |89 |- |''శ్రీమతి'' |12 ఫిబ్రవరి 2001 |6 జూలై 2001 |104 |- |''నిన్నే పెల్లాడుత'' |9 జూలై 2001 |4 మార్చి 2005 |943 |- |''సూర్యవంశం'' |7 మార్చి 2005 |26 జనవరి 2007 |493 |- |''మేఘసంధేశం'' |29 జనవరి 2007 |21 సెప్టెంబర్ 2007 |169 |- |''అమ్మాయి కాపురం'' |24 సెప్టెంబర్ 2007 |12 ఫిబ్రవరి 2010 |610 |- |''ఆరాధన'' |15 ఫిబ్రవరి 2010 |15 ఏప్రిల్ 2011 |301 |- |''No.23 మహాలక్ష్మి నివాసం'' |29 డిసెంబర్ 2010 |17 ఫిబ్రవరి 2012 |297 |- |''స్వాతి'' |20 ఫిబ్రవరి 2012 |21 సెప్టెంబర్ 2012 |154 |- |''అడగకా ఇచిన మనసు'' |10 జనవరి 2011 |8 ఏప్రిల్ 2011 |65 |- |''పవిత్ర బంధం'' |15 మే 2000 |2003 జనవరి 17 |700 |- |''అన్వేషణా'' |19 డిసెంబర్ 2011 |3 ఫిబ్రవరి 2012 |34 |- |''అలా మోడలైండి'' |17 సెప్టెంబర్ 2012 |18 జనవరి 2013 |88 |- |''పద్మతి గాలి'' |7 మే 2012 |14 సెప్టెంబర్ 2012 |95 |- |''సౌందర్య'' |4 జూన్ 2012 |24 ఆగస్టు 2012 |60 |- |''తారంగల్లు'' |27 ఆగస్టు 2012 |15 మార్చి 2013 |141 |- |''మా ఇంతి ఆడపడుచు'' |22 మార్చి 2010 |15 జూన్ 2012 |585 |- |''కళ్యాణ తిలకము'' | rowspan="2" |18 జనవరి 2010 |16 డిసెంబర్ 2011 |483 |- |''మంచు పల్లకి'' |21 జనవరి 2011 |262 |- |''శ్రావణి సుబ్రమణ్యం'' |18 జూలై 2011 |27 జూలై 2012 |266 |- |''నా మొగుడు'' |14 సెప్టెంబర్ 2015 |17 జూన్ 2016 |191 |- |''మావిచిగురు'' |24 జనవరి 2011 |24 ఫిబ్రవరి 2012 |285 |- |''నీలో సాగం'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |12 డిసెంబర్ 2008 |211 |- |''బొమ్మరిల్లు'' |15 డిసెంబర్ 2008 |15 జనవరి 2010 |282 |- |''కలసుకోవలణి'' |23 నవంబర్ 2015 |8 ఏప్రిల్ 2016 |100 |- |''సుబలగ్నం'' |20 మే 2013 |13 జూన్ 2014 |280 |- |''సిరిమల్లి'' |4 ఫిబ్రవరి 2013 |26 జూలై 2013 |123 |- |''ఉన్నత పాఠశాల'' |30 జూలై 2012 |23 ఆగస్టు 2013 |278 |- |''సుభాకాన్షాలు'' |17 మే 2010 |17 డిసెంబర్ 2010 |155 |- |''సముద్రం'' |20 డిసెంబర్ 2010 |22 ఏప్రిల్ 2011 |88 |- |''సావిత్ర'' |18 ఏప్రిల్ 2011 |15 జూలై 2011 |65 |- |''రాజేశ్వరి కళ్యాణం'' |21 జూన్ 1999 |30 జూలై 1999 |30 |- |''అమ్మమ్మ.'' |2 ఆగస్టు 1999 |25 ఫిబ్రవరి 2000 |150 |- |''మానసే మంధీరం'' |27 ఫిబ్రవరి 2000 |12 మే 2000 |55 |- |''రక్తసంబంధం'' |30 నవంబర్ 2009 |11 నవంబర్ 2011 |510 |- |''ఇంద్రాణి'' |8 అక్టోబర్ 2012 |29 నవంబర్ 2012 |38 |- |''బంగారు కొడలు'' |2012 సెప్టెంబరు 24 |22 ఫిబ్రవరి 2013 |108 |- |''సౌభాగ్యవతి'' |6 జనవరి 2014 |14 మార్చి 2014 |50 |- |''అమ్మమ్మ.'' |17 మార్చి 2014 |15 ఆగస్టు 2014 |109 |- |''సింధురా పువ్వు'' |17 జూన్ 2013 |6 ఆగస్టు 2013 |37 |- |''మా ఇంతి మహాలక్ష్మి'' |1 సెప్టెంబర్ 2003 |2003 |50+ |- |''పెల్లి కనుకా'' |15 జనవరి 2001 |2 జూలై 2001 |25 |- |''అత్తమ్మ'' |7 మే 2001 |1 మార్చి 2002 |213 |- |''పెల్లి పుస్తకమ్'' |15 డిసెంబర్ 2008 |4 సెప్టెంబర్ 2009 |190 |- |''తీర్పు'' |15 ఫిబ్రవరి 1999 |26 మే 2000 |331 |- |''మంచి మనసులు'' |28 జూన్ 2004 |2004 |50+ |- |''తులసిడలం'' |18 మార్చి 1999 |28 అక్టోబర్ 1999 |30 |- |''రంగులరత్నం'' |12 ఏప్రిల్ 1996 |22 నవంబర్ 1996 |33 |- |''సీతమ్మ అమ్మమ్మ'' | rowspan="2" |14 జూన్ 2004 |2004 |50+ |- |''చూడలాని ఉండీ'' |1 జూలై 2005 |273 |- |''శ్రీ లక్ష్మి నివాసం'' |11 ఏప్రిల్ 2005 |12 మే 2006 |284 |- |''కార్తవ్యం'' |2005 |2006 |294 |- |''మిస్సమ్మ'' |15 మే 2006 |2006 |50+ |- |''గంగోత్రి'' |2002 |29 ఆగస్టు 2003 |150+ |- |''అనుబంధం'' |21 జూన్ 1999 |27 అక్టోబర్ 2000 |350 |- |''ఓకా స్త్రీ కథా'' |17 జూలై 2000 |9 ఫిబ్రవరి 2001 |150 |- |''జ్యోతి.'' |5 నవంబర్ 2001 |4 జూలై 2003 |429 |- |''జానకి'' |7 జూలై 2003 |20 ఆగస్టు 2004 |293 |- |''అక్క.'' |10 నవంబర్ 2003 |20 మే 2005 |396 |- |''దైవమ్'' |23 ఆగస్టు 2004 |17 సెప్టెంబర్ 2004 |20 |- |} * ''గాజు పూలు'' (2001) * ''చందమామ'' (2009) * ''ఆంధ్ర అండగల్లు'' (2007) * ''అర్ధరాత్రి'' * ''మాయలమరతి'' (2001) * అంతర్నేత్రం (1998) * ''అవును వాలిద్దరోక్కటే'' * ''గరాలా పుత్రుడు'' * గీ బూంబా (2005) * ''ప్రేమకు సుభాలాగణం'' (2008) * ''ఓ ఇంతి కథా'' (2005) * ''తల్లి ప్రేమ'' (2002) * ''నమస్కారం సోదరుడు.'' * మధుమాసమ్ (2008) * ''త్రిసులం'' (2003) * ''మర్మజాలం'' * ''ఆసచక్రం'' * ''సారదా'' * భవానీ (1995) * ''రేవతి'' (1995) * ''వైశాలి'' (1995) * ''సిరి సిరి మువ్వానే'' * ''ప్రేమలో నీ నేను'' * ''నీలాంబరి'' * ''శాంతికేతన్'' * ''నిమిషం'' * ''అర్చన'' * ''అమ్మకోసం'' (2002) * ''బృందావనం'' (2002) * అదాడి (2000-2001) * ''నెచెల్లి'' * ''కనితి కనపడినీడి'' * ''శ్రీ రహస్యామ్'' * ''డ్రాకులా'' (2007) * ''ఆదివరం అడవల్లకు సెలవ కావలి'' (2000-2001) * ''అమృతవర్షం'' (2009) * ''సుబ్బరావు సుబ్బలక్ష్మి'' (2002) * ''అంకురం'' (2006) * ''కాళికలయం'' (2008-2009) * ''విచిత్ర కథ మాలికా'' (2003) * ''అభిలాషా'' * సీతమాలక్ష్మి (2002) * ''త్రివేణి సంగమం'' (1997-1998) * ''సునయన'' * ''తూర్పు పదమర'' * ''తీరం'' (2009-2010) * ''వసంతం'' * ''శ్రీ ఆంజనేయ'' * ఆనందమానందమయె (2007) * ''పుట్టినిల్లా మెట్టినిల్లా'' * ''చంద్రలేఖ'' (2009) === పేరు పొందిన ధారావాహికలు === {| class="wikitable" !క్రమ నామము !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య !గమనికలు |- |''రుథురాగాలు'' |2 అక్టోబర్ 2006 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |355 |1996 సంవత్సరపు DD-8 సీరియల్ |- |''వెన్నెలో ఆడాపిల్లా'' |6 జూన్ 2000 |29 ఆగస్టు 2000 |13 |1996 సంవత్సరపు DD-8 సీరియల్ |- |''కొంచెమ్ కరమ్ కొంచెం టీపీ'' |7 మార్చి 2022 |9 ఏప్రిల్ 2022 |30 |వెబ్ సిరీస్ (పాక్షికంగా నిలిపివేయబడింది) |- |} === పురాణ ధారావాహికాలు === {| class="wikitable" !క్రమ నామము !ప్రీమియర్ !అసలు శీర్షిక !అసలు నెట్వర్క్ !ఎపిసోడ్ల సంఖ్య |- |''దేవి ఆది పరాశక్తి'' |2020 |''దేవి ఆది పరాశక్తి'' |దంగల్ టీవీ |98 |- |''జై హనుమాన్'' |2019 |''జై హనుమాన్'' |ఉదయ టీవీ |50+ |- |''చిన్ని కృష్ణ'' |2019 |''బాల కృష్ణ'' |పెద్ద మేజిక్ |200+ |- |''షిరిడి సాయి'' |2018 |''మేరే సాయి-శ్రద్ధా ఔర్ సాబురీ'' |సోనీ ఎంటర్టైన్మెంట్ టెలివిజన్ |940+ |- |''మహాకాలి'' |2018 |''మహాకాళి-అంత్ హి ఆరంభ్ హై'' |కలర్స్ టీవీ |98 |- |''సానిస్వరున్ని దివ్య చరిత్ర'' |2017 |''కర్మఫల్ దాత శని'' |కలర్స్ టీవీ |350+ |- |''శ్రీ ఆంజనేయ'' |2016 |''సంకట్ మోచన్ మహాబలి హనుమాన్'' |సోనీ ఎంటర్టైన్మెంట్ టెలివిజన్ |630+ |- |''జై దుర్గా'' |2013 |''జై జగ్ జనని మా దుర్గా'' |కలర్స్ టీవీ |60+ |- |''జై శ్రీ కృష్ణ'' |2011 |''జై శ్రీ కృష్ణ'' |కలర్స్ టీవీ |170+ |- |''రామాయణము'' |2008 |''రామాయణము'' |టీవీని ఊహించుకోండి |300 |- |''రామాయణము'' |1995 |''[[రామాయణం (1987 టీవీ సిరీస్)|రామాయణము]]'' |డీడీ నేషనల్ |70+ |- |} === ఇతర సీరియల్స్ === * ''నాగినీ'' (సీజన్ 1,2,3 & 4) * ''కుటుంబం'' * ''ఆలుమగలు'' * ''మా ఇంతి కళ్యాణం'' * మగధీరా * స్వరగం. * పవిత్ర ప్రేమ * మారాపురాణి కథ * "మధుబాల * "నువ్వూ నాకు నచ్చావ్ * ఊయల పల్లకీలో * అమ్మ నాన్నా ఓ అమ్మాయి * నువ్వే కావాలి * గృహలక్ష్మి * ''మౌనామెలా నోయి'' * "బొమ్మలాట * చిత్రమ్మ * గగన కుసుములు * ముత్యాలముగ్గు * సాంప్రదాయం * నువ్వు నచ్చావు * ఈశ్వరి * మెట్టల సవ్వడి * మయూరి * కలిశాం * కూతురు * ముద్దమందారం * అంజలి * ఆనందం * శివయ్య * ఎదురీత * పిన్ని * అత్తలేని కోడలు ఉత్తమురాలు * శారద * మనం * తస్మాత్ జాగ్రత్త * ''అల్లాదీన్ అద్బుతా దీపం'' * ''జ్యోతి.'' * పిన్ని * ''నేను నా అభి'' * ''జోలాలి'' * బృందావనం * బంగారు చెల్లెలు * ''అత్తమ్మ'' * ''నీ స్నేహమ్'' * ''శివ పార్వతి'' * ''నారి'' * ''తీర్పు'' * బొమ్మరిల్లు * "నందిని * ''చంద్రకుమారి'' * ''శక్తి'' * ''హృదయమ్'' * ''భయాం భయాం'' * ''విజయ'' * ''త్రీ'' * ''గంగా యమునా సరస్వతి'' * ''రేణుక'' * ''కృష్ణదాసి'' * ''పెరూ చెప్పావా'' * ''మహిలా'' * మాయ * వాణి రాణి * కుటుంబం * ''శ్రీమతి ఓక బహుమతి'' * ''లక్ష్మి'' * ''ఝాన్సీ'' === ఏవీఎం ప్రొడక్షన్స్ డబ్బింగ్ సీరియల్స్ === * ఆనందం మీ ఛాయిస్ (2000) * ''అఖిలా'' (2000-2001) * జీవితమ్ (2000-2001) * ''కొడలు ధితినా కపూర్'' (2002) * ''నమ్మకం'' (2001-2003) * ''ఆసా'' (2003) * స్వర్గం (2003-2007) * ''పాసం'' (2007) == రియాలిటీ షోలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం. !పేరు చూపించు |- |2022 |''డాన్స్ ఐకాన్'' |- |2022 |''బొమ్మా బోరుసా'' |- |2021 |''[[మీలో ఎవరు కోటీశ్వరుడు|ఎవారు మీలో కోటేశ్వరులు]]''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/jr-ntr-to-shoot-for-meelo-evaru-koteeswarudu-5-teasers-soon/articleshow/80664247.cms|title=Jr NTR to shoot for Meelo Evaru Koteeswarudu 5 teasers soon?|work=The Times of India|access-date=2021-02-03}}</ref> |- |2021 |''మాస్టర్ చెఫ్ ఇండియా-తెలుగు సీజన్ 1'' |- |2021 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 3 |- |2020 |ప్రముఖ కబడ్డీ లీగ్ |- |2020 |తలాలా? పెల్లమా? |- |2020 |రాగాల పల్లకీలో |- |2020 |అమ్మ...సరిలేరు నికేవరు |- |2019 - 2020 |బిల్ మకు థ్రిల్ మీకు |- |2019 |సవాలు |- |2018 - 2019 |''రంగస్థలం''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/anasuyas-rangasthalam-show-to-launch-on-saturday-with-a-curtain-raiser/articleshow/64508036.cms|title=Anasuya's Rangasthalam show to launch on Saturday with a curtain-raiser|work=The Times of India|access-date=2019-12-31}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/dance-reality-show-rangasthalam-scores-well-on-the-trp-charts/articleshow/65150541.cms|title=Dance reality show 'Rangasthalam' scores well on the TRP charts|work=The Times of India|access-date=2019-12-31}}</ref> |- |2018 - 2019 |''కళ్యాణ లక్ష్మి''<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/udaya-bhanus-new-show-kalyana-lakshmi-to-premiere-soon/articleshow/66653752.cms|title=Udaya Bhanu's new show 'Kalyana Lakshmi' to premiere soon|work=The Times of India|access-date=2019-09-20}}</ref> |- |2018 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 2 |- |2018 |మెము సైతం-సీజన్ 2 |- |2018 |ఫిదాయా |- |2018 |బ్లాక్ బస్టర్ |- |2018 |జాక్పాట్ 2 |- |2018 |సోగాసు చుడా తారామా |- |2018 |జూలాకటక |- |2017 - 18 |కిరాక్ కబడ్డీ |- |2017 |నం. 1-రాణాతో యారి-సీజన్ 1 |- |2017 |రచ్చాబందా <ref>{{Cite web|title=Actress Roja is going to host a new show 'Racha Banda' - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/actress-roja-is-going-to-host-a-new-show-racha-banda/articleshow/52728686.cms|access-date=2022-12-01|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |2016 |అంతహపురం |- |2016 |కెవు కబడ్డీ |- |2016 |జాక్పాట్ |- |2016 |మెము సైతం-సీజన్ 1 |- |2016 |పిల్లలు పిడుగులు-సీజన్ 2 |- |2015 - 16 |అదృష్టవంతురాలు లక్ష్మీ |- |2015 - 16 |బూమ్ బూమ్ |- |2015 |గుప్షప్ |- |2014 |[[ఫియర్ ఫాక్టర్: ఖత్రోన్ కె ఖిలాడీ|అక్షయ్ కుమార్ 'సహస్రవీరులు']]<ref>{{Cite web|title=Fear Factor gets a Telugu makeover - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/fear-factor-gets-a-telugu-makeover/articleshow/37695790.cms|access-date=2022-11-11|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- |2014 |ఏటీఎంలు |- |2014 |చంగురే బంగారు రాణి |- |2014 |సూపర్ కుటుంబం |- |2013 |పిల్లలు పిడుగులు-సీజన్ 1 |- |2012 |డ్యాన్స్ స్టార్స్ |- |2012 |కొంటెగా |- |2012 |బాక్స్ లో బంగారం |- |2011 |లక్స్ డ్రీమ్ గర్ల్ |- |2010 |నువ్వూ నేను |- |2010 |జనవులే నేరజనవులే |- |2009 -10 |డీల్ లేదా నో డీల్ |- |2009 |భలే జోడి |- |2008 |మెగా బంగారం మీకోసం |- |2008 |బంగారం మీ కోసం |} * ''ధర్మపీతం'' (1998) * టాక్ ఆఫ్ ది టౌన్ (1997-2007) * ''కథా సినిమా గురు'' * ''నీ కోసం'' * యువర్స్ లవ్లీ (1999) * ''ఆశారాం'' * ''సుప్రభాత సందేశం'' (1999) * కుసలామ (1999) * విశ్వదర్శం (1999) * ''జోగి బ్రదర్స్'' (1999) * ''చిత్రమ్ భాలారే విచిత్రం'' (1999) * ''గజిబ్జీ గాపాధాని'' (2001) * ''వివాహ బంధం'' (2011-2012) * ''అమ్ములు ఇంత కామ్మణి వంటా'' (2010) * ''కోటేశ్వరరావు'' (2013-2014) * ''సత్తానా దాసన్న'' (2001-2003) * ''హార్లిక్స్ సాదాదే సందాది'' (2003-2004) * ''ఆట కవాలా పాట కవాలా'' * మరోసారి దయచేసి (2005) * ''డాన్స్ బేబీ డాన్స్'' (2005,2013) * ''ఫ్లాష్ బ్యాక్'' (2005) * సాహసం చేయరా ధింబక (2001-2005) * * * * * * * * * * * * * * ''బోల్ బేబీ బోల్ (సీజన్ 1-11) '' * * == 1000 ఎపిసోడ్స్ పూర్తి చేసుకున్న ధారావాహికలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం. !పేరు. !మొదట ప్రసారం !చివరిగా ప్రసారం చేయబడింది !No.of భాగాలు |- |5 |''[[మొగలిరేకులు|మొగలీ రెకులు]]'' |18 ఫిబ్రవరి 2008 |24 మే 2013 |1368 |- |5 |''[[అగ్నిపూలు (ధారావాహిక)|అగ్ని పూలు]]'' |13 ఆగస్టు 2012 |25 ఆగస్టు 2017 |1326 |- |4 |''కల్యాణి'' |4 జూలై 2005 |29 జనవరి 2010 |1195 |- |4 |''చి లా సావ్ స్రవంతి'' |13 నవంబర్ 2006 |13 మే 2011 |1162 |- |4 |''దేవత'' |జనవరి 12,2009 |31 మే 2013 |1142 |- |4 |''[[చక్రవాకం (ధారావాహిక)|చక్రవాకం]]'' |3 నవంబర్ 2003 |15 ఫిబ్రవరి 2008 |1111 |- |3 |''[[తాళి (ధారావాహిక)|తాళి]]'' |31 ఆగస్టు 2020 |20 జనవరి 2024 |1055 |- |3 |''మత్తిగాజుల'' |1 జూలై 2019 |25 ఫిబ్రవరి 2023 |1043 |- |3 |''కళవారి కొడలు'' |23 జూలై 2001 |1 జూలై 2005 |1024 |} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:టెలివిజన్ ఛానెళ్ళు]] ftc8h43otldfs6d6gyfzlazs7a5khfi 0 412172 4955012 4918951 2026-09-08T23:07:10Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955012 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Political Party | party_name = రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ | party_logo =[[File:Flag of the RLSP.png]] | abbreviation = | colorcode = {{party color|Rashtriya Lok Samata Party}} | president = [[ఉపేంద్ర కుష్వాహా]] | founder = ఉపేంద్ర కుష్వాహా | foundation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|2013|03|03}} |split = [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |merged = [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] |predecessor = |dissolution = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|2021|03|14}} | symbol =[[File:Indian Election Symbol Ceiling Fan.svg|200px]] | website = {{URL|https://ralospa.in}} |eci=[[List of political parties in India#State parties|రాష్ట్ర పార్టీ]]|alliance=[[National Democratic Alliance (India)|ఎన్.డి.ఎ.]] <small>(2014—2018)</small><br /> [[United Progressive Alliance|యుపిఎ]] <small>(2018—2020)</small><br />[[గ్రాండ్ డెమోక్రటిక్ సెక్యులర్ ఫ్రంట్]] <br /><small>(2020—2021)</small>}} '''రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ''' (ఆర్‌ఎల్‌ఎస్‌పి) అనేది [[బీహార్]] లోని [[రాజకీయ పార్టీ]]. 2013, మార్చి 3న [[ఉపేంద్ర కుష్వాహా]] ఈ పార్టీని ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web|date=10 December 2018|title=RLSP chief Upendra Kushwaha quits as Union Minister|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/rlsp-chief-upendra-kushwaha-quits-as-union-minister/article25709719.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130185437/https://www.thehindubusinessline.com/news/national/rlsp-chief-upendra-kushwaha-quits-as-union-minister/article25709719.ece|archive-date=30 November 2020|access-date=2020-04-25|website=[[Business Line]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|title=Political Handbook of the World 2015|url=https://archive.org/details/politicalhandboo0000unse_f0m6|publisher=[[CQ Press]]|year=2015|isbn=978-1-4833-7157-3|editor-last=Lansford|editor-first=Tom|location=[[United States]]|chapter=India – National Democratic Alliance}}</ref> [[నితీష్ కుమార్]], [[ఉపేంద్ర కుష్వాహా]] మధ్య వైరం ఫలితంగా పార్టీ ఉనికిలోకి వచ్చింది. ఆ తర్వాత కుష్వాహా [[నితీష్ కుమార్]] నాయకత్వంలోని [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జనతాదళ్ (యునైటెడ్) ను]] విడిచిపెట్టి తన స్వంత పార్టీని స్థాపించాడు.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jdu-mp-upendra-kushwaha-resigns-attacks-nitish-kumar/articleshow/17885118.cms|title=JD(U) MP Upendra Kushwaha resigns, attacks Nitish Kumar|date=2013-01-04|work=[[The Economic Times]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425123937/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/jdu-mp-upendra-kushwaha-resigns-attacks-nitish-kumar/articleshow/17885118.cms|archive-date=2020-04-25}}</ref> ఇది 2015 నుండి అనేక తిరుగుబాట్లను, విద్రోహాలను ఎదుర్కొంది.<ref name=":2">{{Cite web|last=Raj|first=Dev|date=29 June 2018|title=Split wide open: RLSP bloc forms new party|url=https://www.telegraphindia.com/bihar/split-wide-open-rlsp-bloc-forms-new-party/cid/1444418|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805162350/https://www.telegraphindia.com/bihar/split-wide-open-rlsp-bloc-forms-new-party/cid/1444418|archive-date=5 August 2022|access-date=2020-04-25|website=[[Telegraph India]]|language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/nagmani-resigns-accuses-kushwaha-of-selling-party-tickets-119021000521_1.html|title=Nagmani resigns, accuses Kushwaha of "selling" party tickets|date=2019-02-10|work=[[Business Standard India]]|access-date=2020-04-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407112323/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/nagmani-resigns-accuses-kushwaha-of-selling-party-tickets-119021000521_1.html|archive-date=7 April 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|date=26 May 2019|title=Jolt to Upendra Kushwaha's RLSP, all 3 of its legislators join JDU|url=https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/jolt-to-kushwaha-s-rlsp-all-3-of-its-legislators-join-jd-u-1535173-2019-05-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805162358/https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/jolt-to-kushwaha-s-rlsp-all-3-of-its-legislators-join-jd-u-1535173-2019-05-26|archive-date=5 August 2022|access-date=2020-04-25|website=[[India Today]]|language=en}}</ref> నితీష్, కుష్వాహా మధ్య సంబంధాలు సాధారణీకరించబడిన తర్వాత, [[ఉపేంద్ర కుష్వాహా]] 2021 మార్చి 14న ఈ పార్టీని జెడియులో విలీనం చేశాడు.<ref>{{Cite web|title=RLSP chief Upendra Kushwaha announces merger with JDU|url=https://www.indiatoday.in/india/story/upendra-kushwaha-to-merge-rlsp-with-nitish-kumar-s-jdu-1779211-2021-03-14|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220804223435/https://www.indiatoday.in/amp/india/story/upendra-kushwaha-to-merge-rlsp-with-nitish-kumar-s-jdu-1779211-2021-03-14|archive-date=4 August 2022|access-date=2021-09-18|website=India Today|language=en}}</ref> == పార్టీ చరిత్ర == === నేపథ్యం === [[దస్త్రం:Bihar_State_headquarter_of_Rashtriya_Lok_Samta_Party.jpg|thumb|రాష్ట్రీయ లోక్ సమతా పార్టీ బీహార్ రాష్ట్ర ప్రధాన కార్యాలయం.]] [[ఉపేంద్ర కుష్వాహా|ఉపేంద్ర కుష్వాహ]] 2007లో [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]] నుండి తొలగించబడ్డాడు.<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Rashtriya-Samata-Party-merges-with-JDU/article16894644.ece|title=Rashtriya Samata Party merges with JD(U)|last=Banerjee|first=Shoumojit|date=2009-11-27|work=[[The Hindu]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425091049/https://www.thehindu.com/news/national/other-states/Rashtriya-Samata-Party-merges-with-JDU/article16894644.ece|archive-date=2020-04-25|issn=0971-751X}}</ref> కుష్వాహ 2009 ఫిబ్రవరిలో '''రాష్ట్రీయ సమతా పార్టీని''' స్థాపించాడు. [[బీహార్|బీహార్‌లోని]] [[నితీష్ కుమార్]] ప్రభుత్వం కొయేరీ కులాన్న, [[ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యం|నిరంకుశ పాలనను]] దూరం చేసిందని ఆరోపించిన నేపథ్యంలో పార్టీ స్థాపించబడింది. పార్టీ ఏర్పాటుకు [[మహారాష్ట్ర]] ఉప ముఖ్యమంత్రి [[ఛగన్ భుజబల్]] మద్దతు ఇచ్చాడు.<ref>{{Cite web|last=Singh|first=Abhay|date=8 February 2009|title=Upendra Kushwaha forms new political party|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Upendra-Kushwaha-forms-new-political-party-RSP/articleshow/4093314.cms|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200425094050/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Upendra-Kushwaha-forms-new-political-party-RSP/articleshow/4093314.cms|archive-date=2020-04-25|website=[[The Times of India]]|language=en}}</ref> 2009 నవంబరులో కుష్వాహా, కుమార్ మధ్య సంబంధాలను చక్కదిద్దడంతో పార్టీ జనతాదళ్ (యునైటెడ్)లో విలీనం చేయబడింది.<ref name=":0" /> 2013 జనవరి 4న, ఆ సమయంలో [[రాజ్యసభ]] సభ్యుడిగా ఉన్న ఉపేంద్ర కుష్వాహా [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)]]కి రాజీనామా చేశాడు. నితీష్ నమూనా విఫలమైందని, శాంతిభద్రతలు 7 సంవత్సరాల క్రితం ఉన్నంత అధ్వాన్నంగా మారాయని ఆరోపించాడు. [[నితీష్ కుమార్]] తన ప్రభుత్వాన్ని నిరంకుశ మార్గాల ద్వారా నడుపుతున్నారని, ఆయన [[జనతాదళ్ (యునైటెడ్)|జనతాదళ్ (యునైటెడ్)ని]] తన "పాకెట్ ఆర్గనైజేషన్"గా మార్చుకున్నారని ఆరోపించాడు.<ref name=":1" /> [[2020 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2020 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]], [[సుహెల్‌దేవ్ భారతీయ సమాజ్ పార్టీ]], [[బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ]], [[సమాజ్ వాదీ జనతా దళ్ (డెమోక్రటిక్)|సమాజ్ వాదీ జనతాదళ్ డెమోక్రటిక్]], [[ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్ ఎ ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్|ఆల్ ఇండియా మజ్లిస్-ఇ-ఇత్తెహాదుల్ ముస్లిమీన్]], జనవాదీ సోషలిస్ట్ పార్టీలు కలిసి ఏర్పాటు చేసిన [[గ్రాండ్ డెమోక్రటిక్ సెక్యులర్ ఫ్రంట్|గ్రాండ్ డెమోక్రటిక్ సెక్యులర్ ఫ్రంట్‌లో]] ఈ పార్టీ చేరింది. == ఎన్నికల్లో పోటీ == === బీహార్ రాష్ట్ర ఎన్నికలు === {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |ఎన్నికలు ! colspan="4" | ఓట్లు ! colspan="3" | సీట్లు ! rowspan="2" | సంకీర్ణ ! rowspan="2" | |- ! # ! % ! ± ! స్థానం ! # ! ± ! స్థానం |- ! [[2015 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2015]] | 976,940 | 2.56 |{{Steady}} | 6వ |{{Composition bar|2|243|#999966}} |{{Steady}} | 7వ | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]] | <ref>{{Cite web|date=20 August 2018|title=Bihar 2015|url=https://eci.gov.in/files/file/3904-bihar-2015/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515060930/https://www.eci.gov.in/files/file/3904-bihar-2015/|archive-date=15 May 2019|access-date=5 October 2020|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> |- ![[2020 బీహార్ శాసనసభ ఎన్నికలు|2020]] | 744,221 | 1.77% |{{Steady}} | TBA |{{Composition bar|0|243|#999966}} |{{Decrease}} | 2 | [[గ్రాండ్ డెమోక్రటిక్ సెక్యులర్ ఫ్రంట్]] | |- |- |- |} === బీహార్‌లో సాధారణ ఎన్నికలు === {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |ఎన్నికలు ! colspan="4" | ఓట్లు ! colspan="3" | సీట్లు ! rowspan="2" | సంకీర్ణ ! rowspan="2" | |- ! # ! % ! ± ! స్థానం ! # ! ± ! స్థానం |- |- ! [[బీహార్‌లో 2014 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2014]] | 2,460,537 | 6.97 |{{Steady}} | 6వ |{{Composition bar|3|40|#999966}} |{{Steady}} | 4వ | [[జాతీయ ప్రజాస్వామ్య కూటమి]] | <ref>{{Cite web|date=10 August 2018|title=General Election 2014|url=https://eci.gov.in/files/category/97-general-election-2014/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190426080451/https://eci.gov.in/files/category/97-general-election-2014/|archive-date=26 April 2019|access-date=5 October 2020|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2014-05-17|title=Lok Sabha election results 2014: Bihar|url=https://indianexpress.com/article/india/politics/lok-sabha-election-results-2014-bihar/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805162400/https://indianexpress.com/article/political-pulse/lok-sabha-election-results-2014-bihar/|archive-date=5 August 2022|access-date=5 October 2020|website=[[The Indian Express]]|language=en}}</ref> |- |- ![[బీహార్‌లో 2019 భారత సార్వత్రిక ఎన్నికలు|2019]] | 1,462,518 | 3.66 |{{Decrease}} 3.93 | 6వ |{{Composition bar|0|40|#999966}} |{{Decrease}} 3 |{{Steady}} | [[ఐక్య ప్రగతిశీల కూటమి|యునైటెడ్ ప్రోగ్రెసివ్ అలయన్స్]] | <ref>{{Cite web|date=11 October 2019|title=General Election 2019|url=https://eci.gov.in/files/category/1359-general-election-2019/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020172336/https://eci.gov.in/files/category/1359-general-election-2019/|archive-date=20 October 2020|access-date=5 October 2020|website=eci.gov.in|publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> |- |- |- |} == ఇవికూడా చూడండి == * [[సమతా పార్టీ]] <ref>{{Cite web|title=SAMATA PARTY – Official Website|url=https://samataparty.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215101928/https://samataparty.org/|archive-date=15 February 2022|access-date=2022-04-25}}</ref> * [[భారతదేశ రాజకీయ పార్టీల జాబితా|భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీల జాబితా]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * [https://rlsp.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్ 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221015142302/http://rlsp.in/ |date=2022-10-15 }} * [https://ralospa.in/ అధికారిక వెబ్‌సైట్ 2] {{భారతదేశంలోని రాజకీయ పార్టీలు}} {{భారతదేశ ఎన్నికలు}} [[వర్గం:భారతదేశ రాజకీయ పార్టీలు]] [[వర్గం:2013 స్థాపితాలు]] i2wv8tehldh60ca628iwvxwvi2re1kq 0 416872 4955311 4679473 2026-09-09T10:24:25Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4955311 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=కాట్రగడ్డ పద్దయ్య|image=|imagesize=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1943|05|20}}|birth_place=పాములపాడు|death_date=|death_place=|restingplace=|restingplacecoordinates=|othername=|occupation=పురాతత్వవేత్త|yearsactive=|spouse=|children=|parents=|website={{URL||Official web site}}|awards=[[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]]}} '''కాట్రగడ్డ పద్దయ్య''' భారతీయ [[పురావస్తు శాస్త్రం|పురావస్తు శాస్త్రవేత్త]], ప్రొఫెసర్ ఎమెరిటస్, పూణే [[దక్కను కళాశాల|డెక్కన్ కళాశాల]] మాజీ డైరెక్టర్. అతను పురావస్తు సిద్ధాంతానికి, పద్దతికీ రెండు ప్రధాన దృక్కోణాలను పరిచయం చేశాడు.<ref name="USIEF">{{Cite web|date=2014|title=USIEF|url=http://www.usief.org.in/UPLOAD/alumni-awarded.html|access-date=17 December 2014|publisher=USIEF|archive-date=28 ఆగస్టు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150828031040/http://www.usief.org.in/UPLOAD/alumni-awarded.html|url-status=dead}}</ref> 2012లో [[భారత ప్రభుత్వం]] ఆయనను నాల్గవ అత్యున్నత భారతీయ పౌర పురస్కారమైన [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీతో]] సత్కరించింది. <ref name="Padma Shri">{{Cite web|date=2014|title=Padma Shri|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=11 November 2014|publisher=Padma Shri}}</ref> పద్దయ్య పూణేకు చెందినవాడు. 1968లో పూణే విశ్వవిద్యాలయం నుండి పురావస్తు శాస్త్రంలో డాక్టరల్ డిగ్రీ పొందాడు.<ref name="Springer1">{{Cite book|title=Springer|last=Gullapalli|first=Praveena|last2=Jhaldiyal|first2=Richa|date=2014|publisher=Springer|isbn=978-1-4419-0426-3|pages=5707–5708|chapter=Paddayya, Katragadda|doi=10.1007/978-1-4419-0465-2_320}}</ref> డెక్కన్ కళాశాల ఆర్కియాలజీ విభాగంలో చేరి యూరోపియన్ పూర్వ చరిత్రలో లెక్చరర్‌గా తన వృత్తిని ప్రారంభించాడు. సంవత్సరాలు గడిచేకొద్దీ, అతను రీడర్‌గా, ప్రొఫెసర్‌గా, ఆ తరువాత సంస్థ డైరెక్టరుగా ర్యాంకుల్లో ఎదిగాడు.<ref name="Shanghai Archaeology Forum">{{Cite web|date=2014|title=Shanghai Archaeology Forum|url=http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/|access-date=17 December 2014|publisher=Shanghai Archaeology Forum|archive-date=17 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217194605/http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/|url-status=dead}}</ref> పదవీ విరమణ సమయంలో, దక్కన్ కళాశాల పద్దయ్యకు ప్రొఫెసర్ ఎమిరిటస్ హోదాను ప్రదానం చేసింది.<ref name="Springer" /><ref name="Shanghai Archaeology Forum" /> దక్కన్‌లోని షోరాపూర్ దోయాబ్‌లోని [[పాతరాతియుగం|ప్రాచీన శిలాయుగ]], [[నవీన శిలా యుగం|నియోలిథిక్]] సంస్కృతులపై పద్దయ్య విస్తృత పరిశోధనలు చేసాడు.<ref name="Recent Studies in Indian Archaeology (Indian Council of Historical Research Monograph, 6)">{{Cite book|title=Recent Studies in Indian Archaeology (Indian Council of Historical Research Monograph, 6)|date=January 2004|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|isbn=978-8121509299|editor-last=K. Paddayya|pages=454}}</ref><ref name="Shanghai Archaeology Forum1">{{Cite web|date=2014|title=Shanghai Archaeology Forum|url=http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/|access-date=17 December 2014|publisher=Shanghai Archaeology Forum|archive-date=17 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217194605/http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/ "Shanghai Archaeology Forum"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217194605/http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/ |date=2014-12-17 }}. Shanghai Archaeology Forum. 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 December</span> 2014</span>.</cite></ref> పురావస్తు అధ్యయనాలలో అతను సైద్ధాంతిక, పద్దతికి సంబంధించిన దృక్పథాలతో ఘనత పొందాడు. వీటిని ప్రధాన ఆవిష్కరణలుగా భావిస్తారు. <ref name="USIEF1">{{Cite web|date=2014|title=USIEF|url=http://www.usief.org.in/UPLOAD/alumni-awarded.html|access-date=17 December 2014|publisher=USIEF|archive-date=28 ఆగస్టు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150828031040/http://www.usief.org.in/UPLOAD/alumni-awarded.html|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.usief.org.in/UPLOAD/alumni-awarded.html "USIEF"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150828031040/http://www.usief.org.in/UPLOAD/alumni-awarded.html |date=2015-08-28 }}. USIEF. 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 December</span> 2014</span>.</cite></ref> అతను యూనివర్శిటీ ఆఫ్ కాలిఫోర్నియా, యూనివర్శిటీ ఆఫ్ న్యూ మెక్సికోతో కలిసి రెండు ఫుల్‌బ్రైట్ స్కాలర్‌షిప్‌లు పొందాడు. ఇది అమెరికా, భారతీయ పురావస్తు శాస్త్రవేత్తల మధ్య మెరుగైన సహకారానికి సహాయపడింది.<ref name="USIEF" /> అతను మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయం, ఆన్ అర్బోర్, [[స్మిత్‌సోనియన్ సంస్థ|స్మిత్సోనియన్ ఇన్స్టిట్యూషన్]] నుండి సీనియర్ లెక్చర్ గ్రాంట్లు కూడా అందుకున్నాడు.<ref name="USIEF" /> ప్రఖ్యాత పండితుడు, కెన్నెత్ అడ్రియన్ రైన్ కెన్నెడీతో సన్నిహిత అనుబంధాన్ని కలిగి ఉన్న పద్దయ్య,<ref name="The hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/kenneth-kennedy-father-of-human-palaeontology-in-south-asia-passes-away/article5983129.ece|title=The hindu|last=Rajendran|first=S.|date=7 May 2014|work=The hindu|access-date=17 December 2014}}</ref> 7 పుస్తకాలు,<ref name="USIEF" /> పీర్ రివ్యూడ్ పత్రికల్లో అనేక వ్యాసాలూ రచించాడు.<ref name="IISC">{{Cite web|date=2014|title=IISC|url=http://www.iisc.ernet.in/currsci/sep102002/641.pdf|access-date=17 December 2014|publisher=IISC}}</ref><ref name="Academia">{{Cite web|date=2014|title=Academia|url=https://deccancollegepune.academia.edu/KPaddayyaPaddayya|access-date=17 December 2014|publisher=Academia}}</ref><ref name="Worldcat">{{Cite web|date=2014|title=Worldcat|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n83129267/|access-date=17 December 2014|publisher=Worldcat}}</ref> అతని ముఖ్యమైన రచనలలో కొన్ని: * ''భారతీయ పురావస్తు శాస్త్రంలో ఇటీవలి అధ్యయనాలు'' <ref name="Recent Studies in Indian Archaeology (Indian Council of Historical Research Monograph, 6)1">{{Cite book|title=Recent Studies in Indian Archaeology (Indian Council of Historical Research Monograph, 6)|date=January 2004|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|isbn=978-8121509299|editor-last=K. Paddayya|pages=454}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFK._Paddayya2004">K. Paddayya, ed. (January 2004). ''Recent Studies in Indian Archaeology (Indian Council of Historical Research Monograph, 6)''. Munshiram Manoharlal Publishers. p.&nbsp;454. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[ప్రత్యేకం:బుక్ సోర్సెస్/978-8121509299|<bdi>978-8121509299</bdi>]].</cite></ref> * ''షోరాపూర్ దోయాబ్, దక్షిణ భారతదేశంలోని నియోలిథిక్ సంస్కృతిపై పరిశోధనలు'' <ref name="Investigations into the Neolithic Culture of the Shorapur Doab, South India (Studies in South Asian Culture)">{{Cite book|title=Investigations into the Neolithic Culture of the Shorapur Doab, South India (Studies in South Asian Culture)|last=K. Paddayya|last2=D. R. Shah|date=August 1997|publisher=Brill Academic Pub|isbn=978-9004037694}}</ref> * ''న్యూ ఆర్కియాలజీ అండ్ ఆఫ్టర్‌మాత్: ఎ వ్యూ ఫ్రమ్ ఔట్‌సైడ్ ది ఆంగ్లో-అమెరికన్ వరల్డ్'' <ref name="The New Archaeology and Aftermath: A View from Outside the Anglo-American World">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sBpmAAAAMAAJ|title=The New Archaeology and Aftermath: A View from Outside the Anglo-American World|last=K. Paddayya|publisher=Ravish Publishers|year=1990}}</ref> * ''భారతదేశ పూర్వ గతం అధ్యయనానికి మల్టిపుల్ అప్రోచ్‌లు: సైద్ధాంతిక పురావస్తు శాస్త్రంలో వ్యాసాలు'' <ref name="Multiple Approaches to the Study of India's Early Past: Essays in Theoretical Archaeology">{{Cite book|title=Multiple Approaches to the Study of India's Early Past: Essays in Theoretical Archaeology|last=K. Paddayya|date=September 2004|publisher=Aryan Books International|isbn=978-8173054785|pages=230}}</ref> పద్దయ్య ''ఇండియన్ హిస్టారికల్ రివ్యూ,'' ''జర్నల్ ఆఫ్ సోషల్ ఆర్కియాలజీ'' <ref name="Springer">{{Cite book|title=Springer|last=Gullapalli|first=Praveena|last2=Jhaldiyal|first2=Richa|date=2014|publisher=Springer|isbn=978-1-4419-0426-3|pages=5707–5708|chapter=Paddayya, Katragadda|doi=10.1007/978-1-4419-0465-2_320}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGullapalliJhaldiyal2014">Gullapalli, Praveena; Jhaldiyal, Richa (2014). "Paddayya, Katragadda". ''Springer''. Springer. pp.&nbsp;5707–5708. [[డిజిటల్ ఆబ్జెక్ట్ ఐడెంటిఫయర్|doi]]:[[doi:10.1007/978-1-4419-0465-2_320|10.1007/978-1-4419-0465-2_320]]. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[ప్రత్యేకం:బుక్ సోర్సెస్/978-1-4419-0426-3|<bdi>978-1-4419-0426-3</bdi>]].</cite></ref> వంటి పత్రికల సంపాదకీయ బోర్డులకు సేవలందించాడు. పురావస్తు శాస్త్రంపై అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు.<ref name="Deccan College">{{Cite web|date=2014|title=Deccan College|url=http://deccancollegepune.ac.in/dept-arch-discussion.php|access-date=17 December 2014|publisher=Deccan College|archive-date=17 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217193402/http://deccancollegepune.ac.in/dept-arch-discussion.php|url-status=dead}}</ref> సొసైటీ ఆఫ్ యాంటిక్వేరీస్ ఆఫ్ లండన్ లో గౌరవ సహచరుడు. పద్దయ్యకు 2012లో [[భారత ప్రభుత్వం]] [[పద్మశ్రీ పురస్కారం|పద్మశ్రీ]] పౌర గౌరవాన్ని అందించింది. <ref name="Springer" /> <ref name="Shanghai Archaeology Forum2">{{Cite web|date=2014|title=Shanghai Archaeology Forum|url=http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/|access-date=17 December 2014|publisher=Shanghai Archaeology Forum|archive-date=17 డిసెంబరు 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141217194605/http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/ "Shanghai Archaeology Forum"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217194605/http://121.199.37.213/index.php/k-paddayya/ |date=2014-12-17 }}. Shanghai Archaeology Forum. 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 December</span> 2014</span>.</cite></ref> == ఇవి కూడా చూడండి == == మూలాలు == {{Reflist|30em}} [[వర్గం:1943 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:పురావస్తు పరిశోధకులు]] [[వర్గం:పద్మశ్రీ పురస్కార గ్రహీతలు]] 6ms033ahjxp5kpmx1htqjisnph8ggd4 1 417300 4955128 4927204 2026-09-09T04:08:17Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955128 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=51}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} njelu70ub1l8hwr258eztu5vm3d5oyn 4955218 4955128 2026-09-09T05:36:07Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955218 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|8 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Vjsuseela|Vjsuseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onReview|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=51}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} 64zxvarp4nuphgt7eq1ys3bruhszi23 1 418519 4955113 4931816 2026-09-09T04:07:24Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955113 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=42}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} q5fijs7utwr5a4bzwsmz4s78zdyu9e1 4955163 4955113 2026-09-09T04:51:17Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955163 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|9 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=42}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} 29rc6mwluq56blapyorlg1slmek5azc 2 419074 4955345 4847232 2026-09-09T11:47:16Z Vjsuseela 35888 4955345 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Evad37/duplinks-alt.js&action=raw&ctype=text/javascript' ); // Backlink: [[User:Evad37/duplinks-alt.js]] /* It's time to update your common.js! Replace the importScript("User:Zhaofeng_Li/Reflinks.js") with the line below: */ mw.loader.load( "https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript" ); */ .harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */ pw0vslr613iegtba80olbln2ftucckn 2 419075 4955051 4954170 2026-09-09T02:10:59Z యర్రా రామారావు 28161 4955051 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); //importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ lwv6yijnada0feg5v30f3gg9a65zy3c 4955053 4955051 2026-09-09T02:17:21Z యర్రా రామారావు 28161 4955053 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); //importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> // ========================================================================== // ఎర్రలింకుల సారూప్యత చెకర్ — Single Button Toggle (Improved v2) // ========================================================================== (function () { 'use strict'; if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; var CONFIG = { maxConcurrent: 3, delayBetweenBatches: 400, searchLimit: 10, prefixLimit: 8, similarityThreshold: 0.60 }; var isChecked = false; // తనిఖీ జరిగిందో లేదో తెలుసుకోవడానికి var isRunning = false; // ప్రస్తుతం API కాల్స్ జరుగుతున్నాయా var isCancelled = false; // మధ్యలో ఆపేయాలని అడిగారా var $popup = null; var resultCache = {}; // { pageName: [results] } — సెషన్-లెవెల్ కాష్ // టైటిల్ ఆంగ్లంలో ఉందో లేదో చెక్ చేస్తుంది — తెలుగు అక్షరాలు లేకుండా, // కనీసం ఒక ఆంగ్ల అక్షరం ఉంటే "ఆంగ్ల శీర్షిక"గా పరిగణిస్తుంది. function isEnglishTitle(title) { var hasTelugu = /[\u0C00-\u0C7F]/.test(title); var hasLatin = /[A-Za-z]/.test(title); return hasLatin && !hasTelugu; } function cleanTitleForMatching(text) { // సఫిక్స్‌గా (టైటిల్ చివర్లో, space తర్వాత) ఉంటేనే తీయాలి — // "విజయనగరం" లాంటి పదాల మధ్యలో ఉన్న సబ్‌స్ట్రింగ్‌లను తాకకూడదు. return text.replace(/\s+(జిల్లా|నగరం|పట్టణం|మండలం|గ్రామం|రాష్ట్రం|District|City|Town|Mandal)$/i, '').trim(); } function normalize(text) { var cleaned = cleanTitleForMatching(text); return (cleaned.normalize ? cleaned.normalize('NFC') : cleaned) .toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); } function similarity(a, b) { var normA = normalize(a); var normB = normalize(b); if (normA === normB) return 1; if (normA.length > 3 && normB.length > 3) { if (normA.includes(normB) || normB.includes(normA)) return 0.85; } var lenA = normA.length, lenB = normB.length; if (lenA === 0 || lenB === 0) return 0; var matrix = []; for (var i = 0; i <= lenB; i++) matrix[i] = [i]; for (var j = 0; j <= lenA; j++) matrix[0][j] = j; for (i = 1; i <= lenB; i++) { for (j = 1; j <= lenA; j++) { if (normB.charAt(i - 1) === normA.charAt(j - 1)) { matrix[i][j] = matrix[i - 1][j - 1]; } else { matrix[i][j] = Math.min( matrix[i - 1][j - 1] + 1, matrix[i][j - 1] + 1, matrix[i - 1][j] + 1 ); } } } var distance = matrix[lenB][lenA]; return 1 - distance / Math.max(lenA, lenB); } // చిన్న టైటిల్స్‌కి కఠినమైన థ్రెషోల్డ్ — తక్కువ అక్షరాల్లో ఎడిట్ డిస్టెన్స్ // తేలికగా స్కోరు పెంచేస్తుంది కాబట్టి false positives తగ్గించడానికి. function getDynamicThreshold(title) { var len = normalize(title).length; if (len <= 5) return 0.80; if (len <= 8) return 0.70; return CONFIG.similarityThreshold; } function processQueue(items, worker, concurrency, delay, onDone) { var index = 0, active = 0, completed = 0; function next() { if (isCancelled) return; if (index >= items.length) return; if (active >= concurrency) return; var item = items[index++]; active++; worker(item).always(function () { active--; completed++; if (isCancelled) { if (onDone) onDone(true); return; } if (completed === items.length && onDone) onDone(false); setTimeout(next, delay); }); if (active < concurrency) next(); } if (items.length === 0) { if (onDone) onDone(false); return; } for (var k = 0; k < concurrency; k++) next(); } function buildPopup() { if ($popup) return $popup; $popup = $('<div>').attr('id', 'redlink-checker-popup').css({ position: 'fixed', top: '60px', right: '20px', width: '340px', maxHeight: '70vh', overflowY: 'auto', background: '#fff', border: '1px solid #a2a9b1', borderRadius: '4px', boxShadow: '0 2px 10px rgba(0,0,0,0.25)', zIndex: 10000, padding: '12px', fontSize: '13px', display: 'none' }); var $header = $('<div>').css({ display: 'flex', justifyContent: 'space-between', alignItems: 'center', marginBottom: '8px', borderBottom: '1px solid #eaecf0', paddingBottom: '6px' }); $header.append($('<strong>').text('ఎర్రలింకుల సారూప్యత ఫలితాలు')); var $closeBtn = $('<span>').text('✕').css({ cursor: 'pointer', fontWeight: 'bold' }) .on('click', function () { $popup.hide(); }); $header.append($closeBtn); $popup.append($header); $popup.append($('<div>').attr('id', 'redlink-checker-body')); $('body').append($popup); return $popup; } function setPopupStatus(text) { buildPopup(); $('#redlink-checker-body').html('<div style="padding:8px 0;color:#54595d;">' + text + '</div>'); buildPopup().show(); } // matchResults: సారూప్యత మ్యాచ్‌లు (తెలుగు శీర్షికల ఎర్రలింకులకు) // englishLinks: ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకుల జాబితా (సారూప్యత చెక్ చేయబడలేదు) function renderResults(matchResults, englishLinks) { buildPopup(); var $body = $('#redlink-checker-body').empty(); var totalCount = matchResults.length + (englishLinks ? englishLinks.length : 0); if (totalCount === 0) { $body.append($('<div>').css({ padding: '8px 0', color: '#54595d' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు లేదా ఆంగ్ల శీర్షికలు ఏవీ కనిపించలేదు.')); return; } if (matchResults.length) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', margin: '4px 0 6px', color: '#202122' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు (' + matchResults.length + ')')); var $ol1 = $('<ol>').css({ margin: '0 0 12px 0', paddingLeft: '20px' }); matchResults.forEach(function (r) { var $li = $('<li>').css({ padding: '4px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }); $li.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('ఎర్రలింక్: ' + r.title)); // సఫిక్స్ తీసేసిన తర్వాతే మ్యాచ్ అయితే ("విజయనగరం జిల్లా" → "విజయనగరం"), // ఏం తీసేశామో స్పష్టంగా చూపించే నోట్. var cleaned = cleanTitleForMatching(r.title); if (cleaned !== r.title) { $li.append($('<div>').css({ color: '#72777d', fontSize: '11px', marginTop: '2px' }) .text('→ "' + cleaned + '"గా శుభ్రపరిచిన తర్వాత మ్యాచ్ అయ్యింది')); } var $matchLine = $('<div>').css({ marginTop: '4px' }); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc' }); $matchLine.append('సారూప్యం: ').append($link) .append($('<span>').css({ color: '#72777d', marginLeft: '6px' }) .text('(' + Math.round(r.score * 100) + '%)')); $li.append($matchLine); $ol1.append($li); }); $body.append($ol1); } if (englishLinks && englishLinks.length) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', margin: '4px 0 6px', color: '#202122' }) .text('ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకులు (' + englishLinks.length + ')')); var $ol2 = $('<ol>').css({ margin: '0', paddingLeft: '20px' }); englishLinks.forEach(function (item) { var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(item.title)).attr('target', '_blank') .text(item.title).css({ color: '#3366a0' }); var $li = $('<li>').css({ padding: '4px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }).append($link); $ol2.append($li); }); $body.append($ol2); } var $summary = $('<div>').css({ padding: '6px 0', color: '#72777d', fontSize: '12px' }) .text('మొత్తం ' + totalCount + ' అంశాలు దొరికాయి.'); $body.prepend($summary); } // list=search (కంటెంట్ ఆధారితం) + list=allpages/apprefix (టైటిల్ ఆధారితం) // రెండింటినీ కలిపి candidate titles సేకరిస్తుంది — టైటిల్-సారూప్యత ఖచ్చితత్వం పెరుగుతుంది. function fetchCandidates(api, title) { var deferred = $.Deferred(); var prefix = normalize(title).slice(0, 4); var candidates = {}; var searchReq = api.get({ action: 'query', list: 'search', srsearch: title, srnamespace: 0, srlimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }); var prefixReq = prefix.length >= 2 ? api.get({ action: 'query', list: 'allpages', apprefix: title.slice(0, 4), apnamespace: 0, aplimit: CONFIG.prefixLimit, format: 'json' }) : $.Deferred().resolve({}).promise(); $.when(searchReq, prefixReq).always(function (searchRes, prefixRes) { var searchData = (searchRes && searchRes[0]) || {}; var prefixData = (prefixRes && prefixRes[0]) || {}; ((searchData.query && searchData.query.search) || []).forEach(function (r) { candidates[r.title] = true; }); ((prefixData.query && prefixData.query.allpages) || []).forEach(function (r) { candidates[r.title] = true; }); deferred.resolve(Object.keys(candidates)); }); return deferred.promise(); } function runCheck($btnLink) { var pageName = mw.config.get('wgPageName'); if (resultCache[pageName]) { applyMarkersFromResults(resultCache[pageName].results); renderResults(resultCache[pageName].results, resultCache[pageName].englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); return; } var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); var redLinks = Array.prototype.filter.call(allRedLinks, function (link) { return !link.closest('.references, .reflist, .refbegin, .footnote'); }); if (!redLinks.length) { setPopupStatus('ఈ పేజీలో ఎర్రలింకులు లేవు.'); return; } var map = {}; var uniqueLinks = []; var englishLinks = []; // ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకులు — వేరుగా జాబితా చేయడానికి, సారూప్యత చెక్ చేయబడదు redLinks.forEach(function (link) { var fullTitle = link.getAttribute('title'); if (!fullTitle) return; var cleanTitle = fullTitle.split('#')[0].replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (isEnglishTitle(cleanTitle)) { if (!englishLinks.some(function (i) { return i.title === cleanTitle; })) { englishLinks.push({ title: cleanTitle }); } return; } if (!map[cleanTitle]) { map[cleanTitle] = { title: cleanTitle, elements: [link] }; uniqueLinks.push(map[cleanTitle]); } else { map[cleanTitle].elements.push(link); } }); if (!uniqueLinks.length) { resultCache[pageName] = { results: [], englishLinks: englishLinks }; renderResults([], englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); return; } setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (0/' + uniqueLinks.length + ')'); isRunning = true; isCancelled = false; var checkedCount = 0; var allResults = []; mw.loader.using('mediawiki.api').then(function () { var api = new mw.Api(); function checkLink(item) { var deferred = $.Deferred(); fetchCandidates(api, item.title).then(function (candidateTitles) { var best = null, bestScore = 0; var threshold = getDynamicThreshold(item.title); candidateTitles.forEach(function (candidateTitle) { if (candidateTitle === item.title) return; // అసలు అదే టైటిల్ అయితే వదిలేయాలి var score = similarity(item.title, candidateTitle); if (score > bestScore) { bestScore = score; best = candidateTitle; } }); if (best && bestScore >= threshold) { item.elements.forEach(function (link) { addMarker(link, best, bestScore); }); allResults.push({ title: item.title, match: best, score: bestScore }); } }).always(function () { checkedCount++; setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (' + checkedCount + '/' + uniqueLinks.length + ')'); deferred.resolve(); }); return deferred.promise(); } processQueue(uniqueLinks, checkLink, CONFIG.maxConcurrent, CONFIG.delayBetweenBatches, function (wasCancelled) { isRunning = false; if (wasCancelled) return; allResults.sort(function (a, b) { return b.score - a.score; }); resultCache[pageName] = { results: allResults, englishLinks: englishLinks }; renderResults(allResults, englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); }); }); } function applyMarkersFromResults(results) { var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); results.forEach(function (r) { Array.prototype.forEach.call(allRedLinks, function (link) { var fullTitle = (link.getAttribute('title') || '').split('#')[0] .replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (fullTitle === r.title) addMarker(link, r.match, r.score); }); }); } function addMarker(link, matchTitle, score) { if (link.nextElementSibling && link.nextElementSibling.classList.contains('redlink-similarity-marker')) { return; } var marker = document.createElement('span'); marker.textContent = ' ⚠'; marker.className = 'redlink-similarity-marker'; // ముదురు రంగు (dark red-orange) + పెద్ద సైజు + తెల్లని outline-shadow — // ఏ బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌పైనైనా స్పష్టంగా కనిపించడానికి. marker.style.cssText = 'color:#b30000;cursor:help;font-weight:bold;font-size:1.15em;' + 'text-shadow:0 0 2px #fff, 0 0 2px #fff;'; marker.title = 'సారూప్య వ్యాసం ఉంది (' + Math.round(score * 100) + '%): "' + matchTitle + '"'; marker.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); window.open(mw.util.getUrl(matchTitle), '_blank'); }); link.insertAdjacentElement('afterend', marker); } $(function () { var portletId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', '#', 'Check Red Links', 'ca-redlink-checker', 'Check red link similarity' ); if (portletId) { $(portletId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); var $this = $(this); if (isRunning) { // ప్రస్తుతం రన్ అవుతుంటే, ఆపేయమని అడిగినట్టు — క్యూ మధ్యలోనే ఆగిపోతుంది isCancelled = true; isRunning = false; $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('Check Red Links'); return; } if (!isChecked) { runCheck($this); } else { $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('Check Red Links'); } }); } }); })(); t3okbxta92zfu2yn7d6j0oahh0ukugg 4955054 4955053 2026-09-09T02:20:04Z యర్రా రామారావు 28161 [[Special:Contributions/యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[User talk:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) దిద్దుబాటు చేసిన కూర్పు 4955053 ను రద్దు చేసారు 4955054 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); //importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ lwv6yijnada0feg5v30f3gg9a65zy3c 4955057 4955054 2026-09-09T02:35:10Z యర్రా రామారావు 28161 4955057 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ 4hz3roflzqb0uke1cfswoil35anz355 4955229 4955057 2026-09-09T05:49:33Z యర్రా రామారావు 28161 4955229 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ // తెలుగు వికీపీడియాలో ఆంగ్ల పైప్ లింకులను (Interwiki Pipe Links) గుర్తించే స్క్రిప్ట్ mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) { // వికీటెక్స్ట్ లో వికిలింక్స్ చెక్ చేయడానికి var pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); var action = mw.config.get('wgAction'); // వ్యాసం చూస్తున్నప్పుడు (view mode) ఆంగ్ల వికీ లింకులను పట్టుకోవడానికి if (action === 'view') { var interwikiLinks = $content.find('a[href*="en.wikipedia.org/wiki/"]'); // వ్యాస పాఠ్యం (Article Body) లోని లింకులను మాత్రమే పరిగణించడం (Sidebars, References కాకుండా) var bodyLinks = interwikiLinks.filter(function () { return $(this).closest('.mw-parser-output').length > 0 && !$(this).closest('.reflist, .references, .navbox, #catlinks').length; }); if (bodyLinks.length > 0) { // ఆంగ్ల లింకులను పసుపు/ఎరుపు రంగుతో హైలైట్ చేయడం bodyLinks.css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); // స్క్రీన్ పైన నోటీసు చూపిస్తుంది var notice = $('<div style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 10px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాసంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి! (అవి ఎరుపు బోర్డర్‌తో హైలైట్ చేయబడ్డాయి)' + '</div>'); $('#firstHeading').after(notice); } } }); tcc8z732z22lxdawxox7m8yhhk4m2az 4955244 4955229 2026-09-09T06:56:56Z యర్రా రామారావు 28161 4955244 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ // తెలుగు వికీపీడియాలో ఆంగ్ల పైప్ లింకులను గుర్తించి, తగిన తెలుగు శీర్షికలను సూచించే స్క్రిప్ట్ mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) { var action = mw.config.get('wgAction'); if (action === 'view') { var interwikiLinks = $content.find('a[href*="en.wikipedia.org/wiki/"]'); var bodyLinks = interwikiLinks.filter(function () { return $(this).closest('.mw-parser-output').length > 0 && !$(this).closest('.reflist, .references, .navbox, #catlinks').length; }); if (bodyLinks.length > 0) { bodyLinks.css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); var noticeContainer = $('<div id="en-link-notice" style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 12px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాసంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి. (తెలుగు వ్యాసాల కోసం వెతుకుతోంది...)' + '</div>'); $('#firstHeading').after(noticeContainer); var titleListHtml = '<ol style="margin-top: 8px; margin-bottom: 0; padding-left: 20px;">'; var promises = []; bodyLinks.each(function(index) { var $link = $(this); var linkText = $link.text(); var href = $link.attr('href'); // URL నుండి ఆంగ్ల వ్యాసం పేరును సేకరించడం var enTitle = href.split('/wiki/')[1]; if (enTitle) { enTitle = decodeURIComponent(enTitle).replace(/_/g, ' '); } var listItemId = 'en-link-item-' + index; titleListHtml += '<li id="' + listItemId + '"><b>' + linkText + '</b> (ఆంగ్ల శీర్షిక: <i>' + enTitle + '</i>) - <span class="te-status">తెలుగు వ్యాసం తనిఖీ చేస్తోంది...</span></li>'; // Wikidata/MediaWiki API ద్వారా తెలుగు వికీ వ్యాసం ఉందో లేదో వెతకడం var promise = $.ajax({ url: 'https://en.wikipedia.org/w/api.php', data: { action: 'query', prop: 'langlinks', titles: enTitle, lllang: 'te', format: 'json', origin: '*' }, dataType: 'json' }).then(function(data) { var pages = data.query.pages; var teTitle = null; for (var id in pages) { if (pages[id].langlinks && pages[id].langlinks.length > 0) { teTitle = pages[id].langlinks[0]['*']; } } return { id: listItemId, teTitle: teTitle, enTitle: enTitle }; }); promises.push(promise); }); titleListHtml += '</ol>'; // అన్ని API కాల్స్ పూర్తయ్యాక జాబితాను అప్‌డేట్ చేయడం $.when.apply($, promises).done(function() { noticeContainer.html('<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాసంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి:' + titleListHtml); var results = arguments; // ఒక్కటే లింక్ ఉన్నప్పుడు ఫలితం array రూపంలో ఉండదు కాబట్టి: if (promises.length === 1) { results = [arguments]; } $.each(results, function(i, res) { var $item = $('#' + res.id); if (res.teTitle) { // తెలుగు వ్యాసం ఉంటే పచ్చ రంగులో చూపిస్తుంది $item.find('.te-status').html('<strong style="color: #28a745;">తెలుగు వ్యాసం ఉంది:</strong> <a href="/wiki/' + encodeURIComponent(res.teTitle) + '" target="_blank" style="color: #0056b3; font-weight: bold;">' + res.teTitle + '</a>'); } else { // తెలుగు వ్యాసం లేకపోతే ఎరుపు రంగులో చూపిస్తుంది $item.find('.te-status').html('<span style="color: #dc3545;">(తెలుగు వికీలో ఇంకా వ్యాసం లేదు - ఎరుపు లింక్‌గా మార్చవచ్చు)</span>'); } }); }); } } }); 7n5n23b2ql30xs38prc4djfj3yw9gd3 4955253 4955244 2026-09-09T07:07:30Z యర్రా రామారావు 28161 4955253 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ // తెలుగు వికీపీడియాలో పాఠయంలోని ఆంగ్ల పైప్ లింకులను మాత్రమే కచ్చితత్వంతో గుర్తించే స్క్రిప్ట్ mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) { var action = mw.config.get('wgAction'); var namespace = mw.config.get('wgNamespaceNumber'); // కేవలం ప్రధాన వ్యాసాలలో (Namespace 0) వ్యూ మోడ్‌లో మాత్రమే పనిచేస్తుంది if (action === 'view' && namespace === 0) { var interwikiLinks = $content.find('a[href*="en.wikipedia.org/wiki/"]'); // పరిమితులు: బొమ్మలు (File:), వర్గాలు (Category:), ఇన్ఫోబాక్స్, మూలాలు, నెవ్‌బాక్స్‌లను మినహాయించడం var bodyLinks = interwikiLinks.filter(function () { var href = $(this).attr('href') || ''; var isFileOrSpecial = href.indexOf('/wiki/File:') !== -1 || href.indexOf('/wiki/Image:') !== -1 || href.indexOf('/wiki/Category:') !== -1 || href.indexOf('/wiki/Special:') !== -1; var isInExcludedArea = $(this).closest('.infobox, .reflist, .references, .navbox, #catlinks, .thumb, .image').length > 0; return !isFileOrSpecial && !isInExcludedArea && $(this).closest('.mw-parser-output').length > 0; }); if (bodyLinks.length > 0) { bodyLinks.css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); var noticeContainer = $('<div id="en-link-notice" style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 12px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి. (తగిన తెలుగు వ్యాసాల కోసం వెతుకుతోంది...)' + '</div>'); $('#firstHeading').after(noticeContainer); var titleListHtml = '<ol style="margin-top: 8px; margin-bottom: 0; padding-left: 20px;">'; var promises = []; bodyLinks.each(function(index) { var $link = $(this); var linkText = $link.text() || '(శీర్షిక లేదు)'; var href = $link.attr('href'); var enTitle = href.split('/wiki/')[1]; if (enTitle) { enTitle = decodeURIComponent(enTitle).replace(/_/g, ' '); } var listItemId = 'en-link-item-' + index; titleListHtml += '<li id="' + listItemId + '"><b>' + linkText + '</b> (ఆంగ్ల శీర్షిక: <i>' + enTitle + '</i>) - <span class="te-status">తెలుగు వ్యాసం తనిఖీ చేస్తోంది...</span></li>'; var promise = $.ajax({ url: 'https://en.wikipedia.org/w/api.php', data: { action: 'query', prop: 'langlinks', titles: enTitle, lllang: 'te', format: 'json', origin: '*' }, dataType: 'json' }).then(function(data) { var pages = data.query.pages; var teTitle = null; for (var id in pages) { if (pages[id].langlinks && pages[id].langlinks.length > 0) { teTitle = pages[id].langlinks[0]['*']; } } return { id: listItemId, teTitle: teTitle, enTitle: enTitle }; }); promises.push(promise); }); titleListHtml += '</ol>'; $.when.apply($, promises).done(function() { noticeContainer.html('<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి:' + titleListHtml); var results = arguments; if (promises.length === 1) { results = [arguments]; } $.each(results, function(i, res) { var $item = $('#' + res.id); if (res.teTitle) { $item.find('.te-status').html('<strong style="color: #28a745;">తెలుగు వ్యాసం ఉంది:</strong> <a href="/wiki/' + encodeURIComponent(res.teTitle) + '" target="_blank" style="color: #0056b3; font-weight: bold;">' + res.teTitle + '</a>'); } else { $item.find('.te-status').html('<span style="color: #dc3545;">(తెలుగు వికీలో ఇంకా వ్యాసం లేదు - ఎరుపు లింక్‌గా మార్చవచ్చు)</span>'); } }); }); } } }); 3imnczn1nj7bqycpdelxfa274yl19ih 4955257 4955253 2026-09-09T07:16:52Z యర్రా రామారావు 28161 4955257 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ // తెలుగు వికీపీడియాలోని పాఠ్యంలో ఉన్న ఆంగ్ల పైప్ లింకులను కచ్చితంగా గుర్తించే స్క్రిప్ట్ mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) { var action = mw.config.get('wgAction'); var namespace = mw.config.get('wgNamespaceNumber'); // కేవలం ప్రధాన వ్యాసాలలో (Namespace 0) వ్యూ మోడ్‌లో మాత్రమే పనిచేస్తుంది if (action === 'view' && namespace === 0) { // వికీపీడియా ఇంటర్వికీ లింకులను (extiw) మరియు నేరుగా ఉన్న en.wikipedia లింకులను పట్టుకోవడం var allInterwikiLinks = $content.find('a.extiw[href*="/en:"], a.extiw[href*="en.wikipedia.org"], a[href*="en.wikipedia.org/wiki/"]'); // ఇన్ఫోబాక్స్, బొమ్మలు (File:), వర్గాలు, మూలాలను మినహాయించి కేవలం వ్యాస పాఠ్యంలోని వాటినే ఎంచుకోవడం var bodyLinks = allInterwikiLinks.filter(function () { var href = $(this).attr('href') || ''; var isSpecial = href.indexOf('/File:') !== -1 || href.indexOf('/Image:') !== -1 || href.indexOf('/Category:') !== -1 || href.indexOf('/Special:') !== -1; var isInExcludedArea = $(this).closest('.infobox, .reflist, .references, .navbox, #catlinks, .thumb, .image').length > 0; return !isSpecial && !isInExcludedArea && $(this).closest('.mw-parser-output').length > 0; }); if (bodyLinks.length > 0) { // ఆంగ్ల లింకులను వ్యాసంలో ఎరుపు బోర్డర్‌తో గుర్తులను చూపించడం bodyLinks.css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); var noticeContainer = $('<div id="en-link-notice" style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 12px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి. (తగిన తెలుగు వ్యాసాల కోసం వెతుకుతోంది...)' + '</div>'); $('#firstHeading').after(noticeContainer); var titleListHtml = '<ol style="margin-top: 8px; margin-bottom: 0; padding-left: 20px;">'; var linkData = []; bodyLinks.each(function(index) { var $link = $(this); var linkText = $link.text() || '(శీర్షిక లేదు)'; var href = $link.attr('href'); var enTitle = ''; if (href.indexOf('/en:') !== -1) { enTitle = href.split('/en:')[1]; } else if (href.indexOf('/wiki/') !== -1) { enTitle = href.split('/wiki/')[1]; } if (enTitle) { enTitle = decodeURIComponent(enTitle).replace(/_/g, ' '); } var listItemId = 'en-link-item-' + index; titleListHtml += '<li id="' + listItemId + '"><b>' + linkText + '</b> (ఆంగ్ల శీర్షిక: <i>' + enTitle + '</i>) - <span class="te-status">తెలుగు వ్యాసం తనిఖీ చేస్తోంది...</span></li>'; linkData.push({ id: listItemId, enTitle: enTitle }); }); titleListHtml += '</ol>'; noticeContainer.html('<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి:' + titleListHtml); // ప్రతీ లింక్‌కు వేర్వేరుగా తనిఖీ చేయడం (ఎర్రర్లు రాకుండా ఉండటానికి) $.each(linkData, function(i, item) { if (!item.enTitle) return; $.ajax({ url: 'https://en.wikipedia.org/w/api.php', data: { action: 'query', prop: 'langlinks', titles: item.enTitle, lllang: 'te', format: 'json', origin: '*' }, dataType: 'json', success: function(data) { var pages = data.query ? data.query.pages : {}; var teTitle = null; for (var id in pages) { if (pages[id].langlinks && pages[id].langlinks.length > 0) { teTitle = pages[id].langlinks[0]['*']; } } var $item = $('#' + item.id); if (teTitle) { $item.find('.te-status').html('<strong style="color: #28a745;">తెలుగు వ్యాసం ఉంది:</strong> <a href="/wiki/' + encodeURIComponent(teTitle) + '" target="_blank" style="color: #0056b3; font-weight: bold;">' + teTitle + '</a>'); } else { $item.find('.te-status').html('<span style="color: #dc3545;">(తెలుగు వికీలో ఇంకా వ్యాసం లేదు - ఎరుపు లింక్‌గా మార్చవచ్చు)</span>'); } } }); }); } } }); 91e8eurd50551sl9q6xzltn6ggpvbqh 4955259 4955257 2026-09-09T07:22:41Z యర్రా రామారావు 28161 4955259 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ // తెలుగు వికీపీడియాలో పాఠయంలోని ఆంగ్ల పైప్ లింకులను పక్కాగా గుర్తించే స్క్రిప్ట్ (function () { function detectEnLinks() { var action = mw.config.get('wgAction'); var namespace = mw.config.get('wgNamespaceNumber'); // కేవలం వ్యాసం వ్యూ మోడ్‌లో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే if (action !== 'view' || namespace !== 0) return; // వికీపీడియాలోని అన్ని బయటి/ఇంటర్వికీ లింకులను సరి చూసుకోవడం var $allLinks = $('#mw-content-text .mw-parser-output a'); var bodyLinks = []; $allLinks.each(function () { var $link = $(this); var href = $link.attr('href') || ''; // ఆంగ్ల వికీపీడియాకు వెళ్లే లింక్ అవునా కాదా అనేది కచ్చితంగా తనిఖీ చేయడం var isEnWiki = $link.hasClass('extiw') && (href.indexOf('/en:') !== -1 || href.indexOf('%65%6E:') !== -1 || href.indexOf('en.wikipedia.org') !== -1); if (!isEnWiki && href.indexOf('en.wikipedia.org/wiki/') !== -1) { isEnWiki = true; } if (isEnWiki) { // ఫైళ్లు, వర్గాలు, మూలాలు, ఇన్ఫోబాక్స్, సైడ్‌బార్లను మినహాయించడం var isSpecial = href.indexOf('/File:') !== -1 || href.indexOf('/Image:') !== -1 || href.indexOf('/Category:') !== -1 || href.indexOf('/Special:') !== -1; var isInExcludedArea = $link.closest('.infobox, .reflist, .references, .navbox, #catlinks, .thumb, .image, .ext-related-articles-card').length > 0; if (!isSpecial && !isInExcludedArea) { bodyLinks.push($link); } } }); if (bodyLinks.length > 0) { // ఆంగ్ల లింకులను వ్యాసంలో ఎరుపు రంగు బోర్డర్‌తో స్పష్టంగా చూపిస్తుంది $.each(bodyLinks, function() { $(this).css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); }); var noticeContainer = $('<div id="en-link-notice" style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 12px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px; font-size: 14px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి. (తెలుగు వ్యాసాల కోసం వెతుకుతోంది...)' + '</div>'); // పేజీ శీర్షిక కింద బాక్స్ ఉంచడం if ($('#firstHeading').length) { $('#firstHeading').after(noticeContainer); } else { $('#mw-content-text').before(noticeContainer); } var titleListHtml = '<ol style="margin-top: 8px; margin-bottom: 0; padding-left: 20px;">'; var linkData = []; $.each(bodyLinks, function(index, $link) { var linkText = $link.text() || '(శీర్షిక లేదు)'; var href = $link.attr('href') || ''; var enTitle = ''; if (href.indexOf('/en:') !== -1) { enTitle = href.split('/en:')[1]; } else if (href.indexOf('%65%6E:') !== -1) { enTitle = href.split('%65%6E:')[1]; } else if (href.indexOf('/wiki/') !== -1) { enTitle = href.split('/wiki/')[1]; } if (enTitle) { enTitle = decodeURIComponent(enTitle).replace(/_/g, ' ').split('#')[0]; } var listItemId = 'en-link-item-' + index; titleListHtml += '<li id="' + listItemId + '"><b>' + linkText + '</b> (ఆంగ్ల శీర్షిక: <i>' + enTitle + '</i>) - <span class="te-status">తెలుగు వ్యాసం తనిఖీ చేస్తోంది...</span></li>'; linkData.push({ id: listItemId, enTitle: enTitle }); }); titleListHtml += '</ol>'; noticeContainer.html('<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి:' + titleListHtml); // ఆంగ్ల శీర్షికలకు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు ఉన్నాయో లేదో తనిఖీ చేయడం $.each(linkData, function(i, item) { if (!item.enTitle) return; $.ajax({ url: 'https://en.wikipedia.org/w/api.php', data: { action: 'query', prop: 'langlinks', titles: item.enTitle, lllang: 'te', format: 'json', origin: '*' }, dataType: 'json', success: function(data) { var pages = data.query ? data.query.pages : {}; var teTitle = null; for (var id in pages) { if (pages[id].langlinks && pages[id].langlinks.length > 0) { teTitle = pages[id].langlinks[0]['*']; } } var $item = $('#' + item.id); if (teTitle) { $item.find('.te-status').html('<strong style="color: #28a745;">తెలుగు వ్యాసం ఉంది:</strong> <a href="/wiki/' + encodeURIComponent(teTitle) + '" target="_blank" style="color: #0056b3; font-weight: bold;">' + teTitle + '</a>'); } else { $item.find('.te-status').html('<span style="color: #dc3545;">(తెలుగు వికీలో ఇంకా వ్యాసం లేదు - ఎరుపు లింక్‌గా మార్చవచ్చు)</span>'); } } }); }); } } // DOM పూర్తిగా లోడ్ అయ్యాక అమలు చేయడం $(document).ready(function () { detectEnLinks(); }); })(); fpqaiui0dtynic94y43hqflb4qf0gra 4955273 4955259 2026-09-09T09:02:36Z యర్రా రామారావు 28161 4955273 javascript text/javascript mw.loader.load( 'https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Robertsky/Reflinks.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/CatSync.js&action=raw&ctype=text/javascript'); mw.loader.load('//en.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ucucha/HarvErrors.js&action=raw&ctype=text/javascript'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/Cs1dates & params.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefFix-Te-Final.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/langcodefixer.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/DupParamsFix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/UnsupportParam.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/RefRedlinks.Fix.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/redlink-checker.js'); importScript('User:యర్రా_రామారావు/EnPipeLinkFinder.js'); /* Cat-a-lot - changes category of multiple files */ mw.loader.using(['mediawiki.util'], function() { mw.loader.load('//commons.wikimedia.org/w/load.php?modules=ext.gadget.Cat-a-lot'); }); /* డెడ్ లింకుల సహాయకి (Dead Link Checker & Auto-Archiver) - Full Working Version */ mw.loader.using(['mediawiki.util', 'mediawiki.api', 'jquery'], function () { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; let deadLinks = []; function createUI() { if ($('#dead-link-helper-panel').length > 0) { $('#dead-link-helper-panel').show(); return; } const panelHtml = ` <div id="dead-link-helper-panel" style="position: fixed; top: 70px; right: 20px; width: 360px; max-height: 80vh; background: #ffffff; border: 2px solid #a2d9ce; box-shadow: 0 4px 12px rgba(0,0,0,0.15); z-index: 9999; border-radius: 8px; font-family: sans-serif; overflow-y: auto; padding: 15px;"> <div style="display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; border-bottom: 2px solid #eee; padding-bottom: 8px; margin-bottom: 12px;"> <h3 style="margin: 0; font-size: 16px; color: #2c3e50;">🔗 డెడ్ లింకుల సహాయకి</h3> <button id="close-dl-panel" style="background: none; border: none; font-size: 18px; cursor: pointer; color: #7f8c8d;">&times;</button> </div> <div id="dl-status" style="font-size: 13px; color: #34495e; margin-bottom: 10px;">స్కాన్ చేస్తోంది...</div> <div id="dl-results"></div> <div style="margin-top: 15px; display: flex; gap: 8px;"> <button id="dl-save-btn" style="display: none; width: 100%; background: #27ae60; color: white; border: none; padding: 8px 12px; border-radius: 4px; cursor: pointer; font-weight: bold;">మార్పులను సేవ్ చేయి</button> </div> </div> `; $('body').append(panelHtml); $('#close-dl-panel').on('click', function () { $('#dead-link-helper-panel').hide(); }); $('#dl-save-btn').on('click', saveChangesToWiki); } async function queryWayback(targetUrl) { try { const response = await fetch(`https://archive.org/wayback/available?url=${encodeURIComponent(targetUrl)}`); if (!response.ok) return null; const data = await response.json(); if (data.archived_snapshots && data.archived_snapshots.closest) { const closest = data.archived_snapshots.closest; if (closest.available) { const dateStr = closest.timestamp.substring(0, 8); const formattedDate = `${dateStr.substring(0,4)}-${dateStr.substring(4,6)}-${dateStr.substring(6,8)}`; return { url: closest.url.replace(/^http:/, 'https:'), date: formattedDate }; } } } catch (e) { console.error("Archive fetch error:", e); } return null; } async function fetchArchive(url) { let archiveData = await queryWayback(url); // http / https మార్చి చెక్ చేయడం if (!archiveData) { let altUrl = url.startsWith('http://') ? url.replace('http://', 'https://') : url.replace('https://', 'http://'); archiveData = await queryWayback(altUrl); } return archiveData; } async function scanDeadLinks() { const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); const wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks = []; // 1. <ref>...</ref> టాగ్స్ మొత్తాన్ని స్కాన్ చేయడం const refRegex = /<ref[^>]*>([\s\S]*?)<\/ref>/gi; let refMatch; while ((refMatch = refRegex.exec(wikitext)) !== null) { const fullRef = refMatch[0]; const refContent = refMatch[1]; // {{Cite web}} పక్కన {{Dead link}} ఉన్నా లేదా లోపల url-status ఉన్న్తె గుర్తించడం const isDead = /url-status\s*=\s*dead/i.test(refContent) || /dead-link\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /deadurl\s*=\s*yes/i.test(refContent) || /\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)/i.test(refContent); if (isDead) { // URL ని పట్టుకోవడం (| url = http... లేదా నేరుగా ఉన్న http...) const urlMatch = refContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || refContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}<>"']+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: fullRef, innerContent: refContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } // 2. ఒకవేళ <ref> టాగ్ బయట విడిగా ఉన్న టెంప్లేట్లలో చెక్ చేయడం if (deadLinks.length === 0) { const templateRegex = /\{\{[^}]*?(url-status\s*=\s*dead|dead\s*link|నెట్\s*ఊడె)[^}]*\}\}/gi; let tmplMatch; while ((tmplMatch = templateRegex.exec(wikitext)) !== null) { const tmplContent = tmplMatch[0]; const urlMatch = tmplContent.match(/\|?\s*url\s*=\s*([^\s\|\}]+)/i) || tmplContent.match(/https?:\/\/[^\s\|\}]+/i); if (urlMatch) { let cleanUrl = urlMatch[1] || urlMatch[0]; cleanUrl = cleanUrl.trim().replace(/[\]\}]+$/, ''); deadLinks.push({ id: deadLinks.length + 1, fullMatch: tmplContent, innerContent: tmplContent, url: cleanUrl, archiveUrl: null, archiveDate: null, status: 'pending' }); } } } renderResults(wikitext); } catch (err) { $('#dl-status').html('<span style="color: red;">కోడ్‌ను రన్ చేయడంలో లోపం జరిగింది.</span>'); } } async function renderResults(wikitext) { if (deadLinks.length === 0) { $('#dl-status').html('✅ ఈ పేజీలో ఎలాంటి డెడ్ లింకులు గుర్తించబడలేదు.'); return; } $('#dl-status').html(`గుర్తించబడిన డెడ్ లింకులు: <b>${deadLinks.length}</b>. ఆర్కైవ్‌లు వెతుకుతోంది...`); let resultsHtml = ''; for (let i = 0; i < deadLinks.length; i++) { const item = deadLinks[i]; const archive = await fetchArchive(item.url); if (archive) { item.archiveUrl = archive.url; item.archiveDate = archive.date; item.status = 'found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #27ae60; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <a href="${item.url}" target="_blank" style="color: #e74c3c; word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</a></div> <div style="color: #27ae60; margin-top: 4px;"><b>ఆర్కైవ్ లభించింది!</b></div> <div><a href="${archive.url}" target="_blank" style="word-break: break-all;">ఆర్కైవ్ చూడు (${archive.date})</a></div> </div> `; } else { item.status = 'not_found'; resultsHtml += ` <div style="background: #f4f6f7; border-left: 4px solid #e74c3c; padding: 8px; margin-bottom: 8px; border-radius: 4px; font-size: 12px;"> <div><b>URL:</b> <span style="word-break: break-all;">${item.url.substring(0, 35)}...</span></div> <div style="color: #c0392b; margin-top: 4px;">ఆర్కైవ్ లభించలేదు.</div> </div> `; } } $('#dl-results').html(resultsHtml); $('#dl-status').html(`పరిశీలన పూర్తయింది. (${deadLinks.filter(x => x.status === 'found').length}/${deadLinks.length} ఆర్కైవ్‌లు సిద్ధం)`); if (deadLinks.some(x => x.status === 'found')) { $('#dl-save-btn').show(); } } async function saveChangesToWiki() { $('#dl-save-btn').prop('disabled', true).text('సేవ్ చేస్తోంది...'); const api = new mw.Api(); const pageTitle = mw.config.get('wgPageName'); try { const data = await api.get({ action: 'query', prop: 'revisions', titles: pageTitle, rvprop: 'content', rvslots: 'main', formatversion: 2 }); let wikitext = data.query.pages[0].revisions[0].slots.main.content; deadLinks.forEach(item => { if (item.status === 'found') { let updatedBlock = item.fullMatch; // 1. {{Dead link...}} లేదా {{నెట్ ఊడె...}} ట్యాగ్‌ను తొలగించడం updatedBlock = updatedBlock.replace(/\{\{\s*(dead\s*link|నెట్\s*ఊడె|deadlink)[^}]*\}\}/gi, ''); // 2. archive-url మరియు archive-date లను Cite టెంప్లేట్ లోపల సరిగ్గా అమర్చడం if (/\|?\s*archive-?url\s*=/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\|\s*archive-?url\s*=\s*)[^\|\}]*/i, `$1${item.archiveUrl}`); } else if (/\{\{\s*(Cite|సైట్)/i.test(updatedBlock)) { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(\}\}\s*)(<\/ref>)?$/i, ` | archive-url = ${item.archiveUrl} | archive-date = ${item.archiveDate} | url-status = dead }}$2`); } else { updatedBlock = updatedBlock.replace(/(<\/ref>)$/i, ` [${item.archiveUrl} Archived] $1`); } wikitext = wikitext.replace(item.fullMatch, updatedBlock); } }); await api.postWithEditToken({ action: 'edit', title: pageTitle, text: wikitext, summary: 'డెడ్ లింకుల సహాయకి ద్వారా ఆర్కైవ్ లింక్ జోడించబడింది, {{Dead link}} ట్యాగ్ తొలగించబడింది' }); alert('మార్పులు విజయవంతంగా సేవ్ అయ్యాయి!'); location.reload(); } catch (err) { alert('సేవ్ చేయడంలో విఫలమైంది: ' + err); $('#dl-save-btn').prop('disabled', false).text('మార్పులను సేవ్ చేయి'); } } function initDeadLinkCheck() { createUI(); scanDeadLinks(); } $(document).ready(function () { const portletId = mw.config.get('skin') === 'vector-2022' ? 'p-cactions' : 'p-tb'; const link = mw.util.addPortletLink( portletId, '#', '🔗 డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి', 't-deadlink-checker', 'డెడ్ లింకులు తనిఖీ చేయి' ); if (link) { $(link).on('click', function (e) { e.preventDefault(); initDeadLinkCheck(); }); } }); }); /* <nowiki> * sfnHarvFixer.js * ----------------------------------------------------------------------- * వర్గం:Harv and Sfn no-target errors లోని పేజీలను వరుసగా (queue) తీసుకుని, * {{sfn}}/{{harv}}/{{harvnb}}/{{harvtxt}} వంటి షార్ట్ సైటేషన్లు * ఏ పూర్తి {{cite ...}}/{{citation}} టెంప్లేట్‌కు లింక్ కావట్లేదో గుర్తించి, * human-in-the-loop popup ద్వారా సరిదిద్దటానికి సాయం చేసే యూజర్‌స్క్రిప్ట్. * * వాడకం: * 1. ఈ ఫైల్‌ను మీ commons.js / groupJs లో దిగుమతి చేసుకోండి: * importScript('User:YourName/sfnHarvFixer.js'); * 2. ఏ పేజీలోనైనా (ప్రాధాన్యంగా ఏ ఆర్టికల్ మీదైనా) ఎడమవైపు టూల్స్ మెనూలో * "Sfn/Harv fixer" లింక్ కనిపిస్తుంది. దానిపై నొక్కితే ఫ్లోటింగ్ ప్యానెల్ తెరుచుకుంటుంది. * 3. "క్యూ ప్రారంభించు" నొక్కితే వర్గంలోని అన్ని పేజీల జాబితా తెచ్చి, * ఒక్కో పేజీని API ద్వారా తనిఖీ చేస్తూ వెళ్తుంది. ఎర్రర్లు లేని పేజీలను * ఆటోమేటిక్‌గా దాటవేస్తుంది (auto-skip), ఎర్రర్లు ఉన్న చోట ఆగి మీకు చూపిస్తుంది. * 4. ప్రతి flagged sfn/harv కాల్ కోసం సూచించిన సరైన anchor (దగ్గరి పోలిక) చూపిస్తుంది. * మీరు "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కి auto-fix చేయవచ్చు, లేదా టెక్స్ట్‌బాక్స్‌లో * మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దవచ్చు, లేదా ఆ పేజీని స్కిప్ చేయవచ్చు. * 5. "సేవ్ చేసి తదుపరి" నొక్కితే API ద్వారా ఎడిట్ సేవ్ అయ్యి తర్వాతి పేజీకి వెళ్తుంది. * * గమనిక: CITEREF యాంకర్ నిర్మాణం ఇక్కడ Module:Citation/CS1 లాజిక్‌కు దగ్గరి * అంచనా (approximation) మాత్రమే. చిన్న ఎడ్జ్-కేసుల్లో (editor-only citations, * అసాధారణ ref= విలువలు, etc.) తప్పుడు సూచనలు రావచ్చు కాబట్టి ఎప్పుడూ * "సూచనను స్వీకరించు" నొక్కే ముందు కంటితో సరిచూసుకోండి. ఇది పూర్తి ఆటోమేషన్ * కాదు — ప్రతి సేవ్‌కు మీ ఆమోదం అవసరం. * ----------------------------------------------------------------------- */ (function () { 'use strict'; /* ================= CONFIG ================= */ var CONFIG = { // అవసరమైతే ఖచ్చితమైన వర్గం పేరు సరిచూసుకోండి (ఖాళీ స్పేస్‌లు సరిగ్గా ఉండాలి). category: 'వర్గం:Harv and Sfn no-target errors', editSummary: 'సవరణ: Harv/Sfn no-target ఎర్రర్ సరిదిద్దాను (sfnHarvFixer.js)', // sfn/harv కుటుంబ టెంప్లేట్లు (redirect పేర్లు అవసరమైతే జోడించండి) shortCiteNames: ['sfn', 'sfnp', 'sfnm', 'harv', 'harvnb', 'harvtxt', 'harvcol', 'harvcolnb', 'harvc'], // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల గుర్తింపు రెగెక్స్ (cite XXX, citation) fullCiteRegex: /^(cite[\s_-]|citation$)/i, queueStorageKey: 'sfnHarvFixer_queue_v1', posStorageKey: 'sfnHarvFixer_pos_v1', apiDelayMs: 600, // auto-skip చేసేటప్పుడు API పై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి bibliographyHeading: 'గ్రంథసూచి' // కొత్త సైటేషన్లు చేర్చేటప్పుడు వాడే ఉప-విభాగం పేరు }; if (mw.config.get('wgUserName') === null) { console.warn('[sfnHarvFixer] లాగిన్ కాలేదు కాబట్టి స్క్రిప్ట్ ఆగిపోయింది.'); return; // లాగిన్ కాకుండా సేవ్ చేయలేం } console.log('[sfnHarvFixer] స్క్రిప్ట్ లోడ్ అయ్యింది, mw.loader.using ప్రారంభం'); mw.loader.using(['mediawiki.api', 'mediawiki.util', 'mediawiki.ForeignApi'], init); function init() { console.log('[sfnHarvFixer] init() ప్రారంభమైంది'); // స్కిన్‌ను బట్టి 'toolbox' పోర్ట్‌లెట్ వేరే id తో ఉండొచ్చు, లేదా దాచబడి ఉండొచ్చు // (ఉదా. Vector 2022 లో 'ఉపకరణాలు' మెనూ కుడివైపు కుదించి ఉంటుంది). // కాబట్టి వరుసగా చాలా చోట్ల ప్రయత్నించి, మొదట పనిచేసిన చోట లింక్ పెడతాం. var targets = ['p-tb', 'p-cactions', 'p-views', 'p-personal']; var link = null; for (var i = 0; i < targets.length; i++) { try { link = mw.util.addPortletLink( targets[i], '#', 'Sfn/Harv fixer', 't-sfnharvfixer', 'Harv/Sfn no-target ఎర్రర్లు సరిదిద్దటానికి ప్యానెల్ తెరవండి' ); if (link) { console.log('[sfnHarvFixer] లింక్ చేర్చబడింది: ' + targets[i]); break; } } catch (e) { console.warn('[sfnHarvFixer] ' + targets[i] + ' లో లింక్ చేర్చడం విఫలమైంది', e); } } if (link) { link.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); openPanel(); }); } else { // ఏ పోర్ట్‌లెట్‌లోనూ చేర్చలేకపోతే, పేజీ దిగువ-కుడి మూలలో స్థిర బటన్ చూపిస్తాం console.warn('[sfnHarvFixer] ఏ portlet దొరకలేదు — floating బటన్ చూపిస్తున్నాం'); var fab = document.createElement('button'); fab.textContent = 'Sfn/Harv fixer'; fab.style.cssText = 'position:fixed;bottom:20px;right:20px;z-index:10000;' + 'padding:8px 12px;background:#36c;color:#fff;border:none;border-radius:4px;cursor:pointer;box-shadow:0 1px 4px rgba(0,0,0,.4);'; fab.onclick = function () { openPanel(); }; document.body.appendChild(fab); } } var api = null; function getApi() { if (!api) api = new mw.Api(); return api; } /* ================= TEMPLATE PARSER (brace-depth aware) ================= */ function splitTopLevel(str, delim) { var parts = []; var depthCurly = 0, depthBracket = 0; var cur = ''; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var ch = str[i]; var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; cur += two; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; cur += two; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; cur += two; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; cur += two; i++; continue; } if (ch === delim && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) { parts.push(cur); cur = ''; } else { cur += ch; } } parts.push(cur); return parts; } function findTopLevelEquals(str) { var depthCurly = 0, depthBracket = 0; for (var i = 0; i < str.length; i++) { var two = str.substr(i, 2); if (two === '{{') { depthCurly++; i++; continue; } if (two === '}}') { depthCurly--; i++; continue; } if (two === '[[') { depthBracket++; i++; continue; } if (two === ']]') { depthBracket--; i++; continue; } if (str[i] === '=' && depthCurly === 0 && depthBracket === 0) return i; } return -1; } function parseTemplateRaw(raw, start, end) { var inner = raw.slice(2, -2); var parts = splitTopLevel(inner, '|'); var name = parts[0].trim(); var params = []; var posIndex = 1; for (var k = 1; k < parts.length; k++) { var p = parts[k]; var eqIdx = findTopLevelEquals(p); if (eqIdx > -1) { params.push({ name: p.slice(0, eqIdx).trim(), value: p.slice(eqIdx + 1).trim() }); } else { params.push({ name: String(posIndex), value: p.trim() }); posIndex++; } } return { name: name, params: params, raw: raw, start: start, end: end }; } function parseTemplates(text) { var templates = []; var i = 0; while (i < text.length) { if (text[i] === '{' && text[i + 1] === '{') { var start = i; var depth = 1; // '{{' ఇప్పటికే ఒక నెస్టింగ్ లెవెల్ తెరిచింది var j = i + 2; while (j < text.length && depth > 0) { var two = text.substr(j, 2); if (two === '{{') { depth++; j += 2; continue; } if (two === '}}') { depth--; j += 2; continue; } j++; } var raw = text.slice(start, j); if (raw.slice(0, 2) === '{{' && raw.slice(-2) === '}}') { templates.push(parseTemplateRaw(raw, start, j)); } i = j; } else { i++; } } return templates; } function getParam(tpl, name) { for (var i = 0; i < tpl.params.length; i++) { if (tpl.params[i].name.toLowerCase() === name.toLowerCase()) return tpl.params[i].value; } return null; } /* ================= ANCHOR LOGIC ================= */ function stripWikiMarkup(text) { if (!text) return ''; var t = text; t = t.replace(/\[\[([^\]|]*)\|([^\]]*)\]\]/g, '$2'); // [[target|display]] -> display t = t.replace(/\[\[([^\]]*)\]\]/g, '$1'); // [[target]] -> target t = t.replace(/'''''|'''|''/g, ''); // బోల్డ్/ఇటాలిక్ t = t.replace(/<[^>]+>/g, ''); // HTML ట్యాగులు t = t.replace(/\s+/g, ' ').trim(); return t; } function extractYear(text) { if (!text) return null; var m = String(text).match(/(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})\s*([a-z])?/i); if (!m) return null; return m[1] + (m[2] || ''); } function collectSurnames(tpl) { var surnames = []; var single = getParam(tpl, 'last') || getParam(tpl, 'surname') || getParam(tpl, 'author'); if (single) surnames.push(stripWikiMarkup(single)); for (var n = 1; n <= 4; n++) { var v = getParam(tpl, 'last' + n) || getParam(tpl, 'surname' + n) || getParam(tpl, 'author' + n); if (v) surnames.push(stripWikiMarkup(v)); } // duplicate తీసివేత (last మరియు last1 ఒకేలా ఉంటే) var seen = {}; return surnames.filter(function (s) { if (seen[s]) return false; seen[s] = true; return true; }); } // పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ నుండి దాని CITEREF యాంకర్ లెక్కించండి. ref=none అయితే null. function computeCitationAnchor(tpl) { var refParam = getParam(tpl, 'ref'); if (refParam && refParam.trim().toLowerCase() === 'none') return null; if (refParam && /sfnref|harvid/i.test(refParam)) { // {{sfnref|...}} ఇచ్చినప్పుడు దాని లోపలి పారామీటర్లే యాంకర్ నిర్మిస్తాయి var inner = parseTemplates(refParam); if (inner.length) { var pos = inner[0].params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (pos.length) return 'CITEREF' + pos.join(''); } } else if (refParam && refParam.trim() !== '' && refParam.trim().toLowerCase() !== 'harv') { // స్పష్టమైన ref="ఏదైనా టెక్స్ట్" అయితే అదే యాంకర్ (CITEREF ప్రిఫిక్స్ లేకుండా) return stripWikiMarkup(refParam); } var surnames = collectSurnames(tpl); var year = extractYear(getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'orig-date') || getParam(tpl, 'orig-year')); if (!surnames.length || !year) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } // sfn/harv కాల్ నుండి అది వెతుకుతున్న యాంకర్ లెక్కించండి. function computeShortCiteAnchor(tpl) { if (/^sfnref$/i.test(tpl.name)) return null; // ఇది టార్గెట్, సోర్స్ కాదు var positional = tpl.params.filter(function (p) { return /^\d+$/.test(p.name); }).map(function (p) { return stripWikiMarkup(p.value); }); if (!positional.length) return null; var last = positional[positional.length - 1]; var yearMatch = last.match(/^(1[0-9]{3}|20[0-9]{2})([a-z])?$/i); var year, surnames; if (yearMatch) { year = yearMatch[0]; surnames = positional.slice(0, -1); } else { var namedYear = getParam(tpl, 'year') || getParam(tpl, 'date') || getParam(tpl, 'y'); if (!namedYear) return null; year = extractYear(namedYear); if (!year) return null; surnames = positional; } if (!surnames.length) return null; return 'CITEREF' + surnames.join('') + year; } function levenshtein(a, b) { var m = a.length, n = b.length; var dp = []; for (var i = 0; i <= m; i++) dp.push([i]); for (var j = 0; j <= n; j++) dp[0][j] = j; for (i = 1; i <= m; i++) { for (j = 1; j <= n; j++) { dp[i][j] = Math.min( dp[i - 1][j] + 1, dp[i][j - 1] + 1, dp[i - 1][j - 1] + (a[i - 1] === b[j - 1] ? 0 : 1) ); } } return dp[m][n]; } /* ================= PAGE ANALYSIS ================= */ // wikitext ఇచ్చి, sfn/harv కాల్స్‌లో ఏవి పూర్తి citation యాంకర్‌తో సరిపోలడం లేదో గుర్తించండి. function analyze(wikitext, debugTitle) { var templates = parseTemplates(wikitext); var anchorMap = {}; // anchor -> [templates] var shortCites = []; templates.forEach(function (tpl) { if (CONFIG.fullCiteRegex.test(tpl.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(tpl); if (a) { if (!anchorMap[a]) anchorMap[a] = []; anchorMap[a].push(tpl); } } }); var shortNameSet = {}; CONFIG.shortCiteNames.forEach(function (n) { shortNameSet[n.toLowerCase()] = true; }); var usedAnchors = {}; // anchor -> true, ఏదైనా sfn/harv కాల్ దీన్ని వెతికిందా అని (సరిపోలినా, పోలకపోయినా) var shortCiteTplCount = 0; templates.forEach(function (tpl) { if (shortNameSet[tpl.name.trim().toLowerCase()]) { shortCiteTplCount++; var expected = computeShortCiteAnchor(tpl); if (expected) usedAnchors[expected] = true; if (expected && !anchorMap[expected]) { // దగ్గరి పోలిక వెతకండి var allAnchors = Object.keys(anchorMap); var best = null, bestDist = Infinity; allAnchors.forEach(function (a) { var d = levenshtein(a, expected); if (d < bestDist) { bestDist = d; best = a; } }); shortCites.push({ tpl: tpl, expected: expected, suggestion: (bestDist <= Math.max(3, Math.floor(expected.length * 0.3))) ? best : null, suggestionDist: bestDist }); } } }); // రివర్స్ కేస్: పూర్తి సైటేషన్‌కు యాంకర్ ఉంది కానీ ఏ sfn/harv కాల్ దాన్ని వెతకటం లేదు // ("Harv warning: There is no link pointing to this citation" తరహా ఎర్రర్). var orphans = []; Object.keys(anchorMap).forEach(function (a) { if (usedAnchors[a]) return; anchorMap[a].forEach(function (tpl) { orphans.push({ tpl: tpl, anchor: a }); }); }); if (window.SFN_HF_DEBUG !== false) { var allNames = templates.map(function (t) { return t.name.trim(); }); var uniqueNames = allNames.filter(function (n, i) { return allNames.indexOf(n) === i; }); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] పేజీ: ' + debugTitle); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] మొత్తం టెంప్లేట్లు: ' + templates.length + ', యూనిక్ పేర్లు:', uniqueNames); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] shortCite (sfn/harv) కాల్స్ కనుగొన్నవి: ' + shortCiteTplCount); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] fullCite యాంకర్లు లెక్కించినవి: ' + Object.keys(anchorMap).length, Object.keys(anchorMap)); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] issues (broken sfn/harv):', shortCites.length); console.log('[sfnHarvFixer][DEBUG] orphans (unused citation anchors):', orphans.length); } return { templates: templates, anchorMap: anchorMap, issues: shortCites, orphans: orphans }; } function checkPageCategoryMembership(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'categories', titles: title, clcategories: CONFIG.category, cllimit: 1, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; cb(!!(page && page.categories && page.categories.length)); }).fail(function () { cb(null); }); } function checkCurrentPage() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) { statusEl.textContent = 'ఇది ఆర్టికల్ (ns0) పేజీ కాదు — ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి మళ్ళీ ప్రయత్నించండి.'; bodyEl.innerHTML = ''; return; } var title = mw.config.get('wgPageName').replace(/_/g, ' '); progressEl.textContent = 'ఒకే-పేజీ మోడ్'; statusEl.textContent = title + ' తనిఖీ చేస్తోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; checkPageCategoryMembership(title, function (isMember) { var membershipNote; if (isMember === true) { membershipNote = '✅ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో సభ్యురాలు. '; } else if (isMember === false) { membershipNote = '⚠️ ఈ పేజీ "' + CONFIG.category + '" లో లేదు (ఇప్పటికే సరిదిద్దబడిందేమో, లేదా వేరే వర్గం పేజీ). అయినా తనిఖీ కొనసాగిస్తున్నాం. '; } else { membershipNote = '(వర్గం సభ్యత్వం తనిఖీ చేయడం విఫలమైంది) '; } fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — పేజీ కంటెంట్ దొరకలేదు.'; return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { statusEl.textContent = membershipNote + title + ' — sfn/harv ఎర్రర్లు కనిపించలేదు. ✓'; return; } statusEl.textContent = membershipNote; renderIssues(title, wikitext, result, 'single', membershipNote + ' '); }); }); } /* ================= QUEUE MANAGEMENT ================= */ function fetchCategoryMembers(category, cont, acc, cb) { acc = acc || []; var params = { action: 'query', list: 'categorymembers', cmtitle: category, cmlimit: 500, cmnamespace: 0, format: 'json' }; if (cont) params.cmcontinue = cont; getApi().get(params).done(function (data) { var members = (data.query && data.query.categorymembers) || []; members.forEach(function (m) { acc.push(m.title); }); if (data.continue && data.continue.cmcontinue) { fetchCategoryMembers(category, data.continue.cmcontinue, acc, cb); } else { cb(acc); } }).fail(function () { cb(acc); }); } function loadQueue(force, cb) { var stored = mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey); if (stored && !force) { try { cb(JSON.parse(stored)); return; } catch (e) { /* fallthrough */ } } fetchCategoryMembers(CONFIG.category, null, [], function (titles) { mw.storage.set(CONFIG.queueStorageKey, JSON.stringify(titles)); mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, '0'); cb(titles); }); } function getPos() { return parseInt(mw.storage.get(CONFIG.posStorageKey) || '0', 10); } function setPos(p) { mw.storage.set(CONFIG.posStorageKey, String(p)); } function fetchWikitextBatch(titles, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: titles.join('|'), format: 'json' }).done(function (data) { var result = {}; var pages = data.query && data.query.pages; if (pages) { Object.keys(pages).forEach(function (pid) { var page = pages[pid]; if (page.missing !== undefined || !page.revisions) { result[page.title] = null; return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; result[page.title] = content; }); } cb(result); }).fail(function () { cb({}); }); } function fetchWikitext(title, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content|timestamp', rvslots: 'main', titles: title, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pageId = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pageId]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } function saveWikitext(title, newText, summary, cb) { getApi().postWithToken('csrf', { action: 'edit', title: title, text: newText, summary: summary, bot: false, minor: true }).done(function (data) { cb(!!(data && data.edit && data.edit.result === 'Success'), data); }).fail(function (err) { cb(false, err); }); } function triageQueue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; bodyEl.innerHTML = ''; loadQueue(false, function (titles) { progressEl.textContent = 'ట్రయేజ్ మోడ్: ' + titles.length + ' పేజీలు'; var buckets = { clean: [], quick: [], manual: [], failed: [] }; var idx = 0; var batchSize = 50; function processBatch() { if (idx >= titles.length) { renderTriageResults(buckets); return; } var batch = titles.slice(idx, idx + batchSize); statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్: ' + idx + ' / ' + titles.length + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి...'; fetchWikitextBatch(batch, function (contents) { batch.forEach(function (t) { var wt = contents[t]; if (wt === undefined || wt === null) { buckets.failed.push(t); return; } var result = analyze(wt, t); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { buckets.clean.push(t); return; } var hasSuggestion = result.issues.some(function (iss) { return !!iss.suggestion; }); if (hasSuggestion) buckets.quick.push(t); else buckets.manual.push(t); }); idx += batchSize; setTimeout(processBatch, CONFIG.apiDelayMs); }); } processBatch(); }); } function renderTriageResults(buckets) { statusEl.textContent = 'ట్రయేజ్ పూర్తయింది — త్వరగా ఫిక్స్: ' + buckets.quick.length + ', మాన్యువల్ అవసరం: ' + buckets.manual.length + ', క్లీన్: ' + buckets.clean.length + (buckets.failed.length ? ', విఫలం: ' + buckets.failed.length : ''); bodyEl.innerHTML = ''; function renderList(heading, arr, color) { if (!arr.length) return; var h = document.createElement('div'); h.style.cssText = 'font-weight:bold;margin-top:10px;color:' + color + ';'; h.textContent = heading + ' (' + arr.length + ')'; bodyEl.appendChild(h); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:4px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:220px;overflow:auto;font-size:12px;'; arr.forEach(function (t) { var li = document.createElement('li'); var a = document.createElement('a'); a.href = mw.util.getUrl(t); a.target = '_blank'; a.textContent = t; li.appendChild(a); ul.appendChild(li); }); bodyEl.appendChild(ul); } renderList('🟢 త్వరగా ఫిక్స్ చేయగలిగేవి (కనీసం ఒక సూచన ఉంది)', buckets.quick, '#0a7d28'); renderList('🟠 మాన్యువల్ అవసరం (సూచన లేదు — మిస్సింగ్ citation కావొచ్చు)', buckets.manual, '#b35c00'); renderList('⚪ ఇప్పటికే క్లీన్ (false-positive కావొచ్చు)', buckets.clean, '#888'); if (buckets.failed.length) renderList('❌ తనిఖీ విఫలమైంది', buckets.failed, '#c00'); var note = document.createElement('div'); note.style.cssText = 'margin-top:10px;font-size:11px;color:#888;'; note.textContent = 'ఒక్కో లింక్ కొత్త ట్యాబ్‌లో తెరుచుకుంటుంది. ఆ పేజీలో "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కి సరిదిద్దండి.'; bodyEl.appendChild(note); } var enApi = null; function getEnApi() { if (!enApi) enApi = new mw.ForeignApi('https://en.wikipedia.org/w/api.php'); return enApi; } function fetchEnglishTitle(teTitle, cb) { getApi().get({ action: 'query', prop: 'langlinks', titles: teTitle, lllang: 'en', format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (page && page.langlinks && page.langlinks.length) { cb(page.langlinks[0]['*']); } else { cb(null); } }).fail(function () { cb(null); }); } function fetchEnglishWikitext(enTitle, cb) { getEnApi().get({ action: 'query', prop: 'revisions', rvprop: 'content', rvslots: 'main', titles: enTitle, format: 'json' }).done(function (data) { var pages = data.query && data.query.pages; if (!pages) { cb(null); return; } var pid = Object.keys(pages)[0]; var page = pages[pid]; if (!page || page.missing !== undefined || !page.revisions) { cb(null); return; } var rev = page.revisions[0]; var content = rev.slots ? rev.slots.main['*'] : rev['*']; cb(content); }).fail(function () { cb(null); }); } // ఆంగ్ల వ్యాసంలో, ఇచ్చిన anchor కు సరిపోయే పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్‌ను వెతకండి function findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, targetAnchor) { var enTemplates = parseTemplates(enWikitext); var match = null; enTemplates.forEach(function (t) { if (match) return; if (CONFIG.fullCiteRegex.test(t.name.trim())) { var a = computeCitationAnchor(t); if (a === targetAnchor) match = t; } }); return match; } // wikitext లో {{Reflist}} తర్వాత (దొరకకపోతే మొదటి వర్గం లింక్ ముందు, లేదా చివర్లో) కొత్త సైటేషన్లు చేర్చండి function insertAdditions(wikitext, additions) { if (!additions.length) return wikitext; var citeBlock = additions.map(function (a) { return '* ' + a; }).join('\n'); // 1) ఇప్పటికే గ్రంథసూచి/పుస్తకాలు వంటి heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కిందే చేర్చండి var biblioHeadingRegex = /^(={2,4})\s*(గ్రంథసూచి|పుస్తకాలు|Bibliography)\s*\1\s*$/im; var bm = wikitext.match(biblioHeadingRegex); if (bm) { var afterBiblio = bm.index + bm[0].length; return wikitext.slice(0, afterBiblio) + '\n' + citeBlock + wikitext.slice(afterBiblio); } var newSection = '\n=== ' + CONFIG.bibliographyHeading + ' ===\n' + citeBlock + '\n'; // 2) 'మూలాలు' heading ఉందేమో చూడండి — ఉంటే దాని కింద కొత్త ఉప-విభాగం సృష్టించండి var refHeadingRegex = /^(={2,3})\s*మూలాలు\s*\1\s*$/im; var rm = wikitext.match(refHeadingRegex); if (rm) { var templates = parseTemplates(wikitext); var reflistInSection = null; templates.forEach(function (t) { if (!reflistInSection && /^reflist$/i.test(t.name.trim()) && t.start > rm.index) reflistInSection = t; }); if (reflistInSection) { return wikitext.slice(0, reflistInSection.end) + newSection + wikitext.slice(reflistInSection.end); } var afterRefHeading = rm.index + rm[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefHeading) + newSection + wikitext.slice(afterRefHeading); } // 3) 'మూలాలు' heading కూడా లేకపోతే — {{Reflist/<references> తర్వాత, లేదా // నావిగేషన్ మూస/వర్గం లింక్‌లలో ఏది ముందు వస్తే దాని ముందు, లేదా చివర్లో var templates2 = parseTemplates(wikitext); var reflistTpl = null; templates2.forEach(function (t) { if (!reflistTpl && /^reflist$/i.test(t.name.trim())) reflistTpl = t; }); if (reflistTpl) { return wikitext.slice(0, reflistTpl.end) + newSection + wikitext.slice(reflistTpl.end); } var refTagMatch = wikitext.match(/<references[^>]*\/?>(?:[\s\S]*?<\/references>)?/i); if (refTagMatch) { var afterRefTag = refTagMatch.index + refTagMatch[0].length; return wikitext.slice(0, afterRefTag) + newSection + wikitext.slice(afterRefTag); } // నావిగేషన్ మూస (navbox) లేదా వర్గం లింక్ — ఏది ముందు వస్తే దాని ముందే చేర్చండి, // లేకపోతే బాహ్య లింకుల తర్వాతే నావ్‌బాక్స్ కనిపిస్తుంది కాబట్టి దాని తర్వాత చేరితే తప్పు స్థానంలో పడుతుంది var candidates = []; var catIdx = wikitext.search(/\[\[వర్గం:/); if (catIdx > -1) candidates.push(catIdx); templates2.forEach(function (t) { if (/నావిగేషన్|navbox/i.test(t.name)) candidates.push(t.start); }); if (candidates.length) { var insertIdx = Math.min.apply(null, candidates); return wikitext.slice(0, insertIdx) + newSection + '\n' + wikitext.slice(insertIdx); } return wikitext + newSection; } /* ================= UI ================= */ var panel, bodyEl, statusEl, progressEl; function openPanel() { if (panel) { panel.style.display = 'block'; return; } panel = document.createElement('div'); panel.style.cssText = 'position:fixed;top:60px;right:20px;width:520px;max-height:85vh;overflow:auto;' + 'background:#fff;border:1px solid #a2a9b1;box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,.3);z-index:10000;' + 'font-family:sans-serif;font-size:13px;border-radius:4px;'; var header = document.createElement('div'); header.style.cssText = 'background:#eaecf0;padding:8px 10px;font-weight:bold;display:flex;justify-content:space-between;align-items:center;border-bottom:1px solid #a2a9b1;cursor:move;user-select:none;'; header.innerHTML = '<span>⠿ Sfn/Harv no-target fixer</span>'; var closeBtn = document.createElement('span'); closeBtn.textContent = '✕'; closeBtn.style.cssText = 'cursor:pointer;padding:0 4px;'; closeBtn.onclick = function () { panel.style.display = 'none'; }; header.appendChild(closeBtn); panel.appendChild(header); // హెడర్‌ను పట్టుకుని లాగి ప్యానెల్‌ను తెరపై ఎక్కడికైనా జరపవచ్చు (draggable popup) (function makeDraggable() { var dragging = false, startX, startY, startLeft, startTop; header.addEventListener('mousedown', function (e) { if (e.target === closeBtn) return; // ✕ బటన్‌పై నొక్కితే డ్రాగ్ మొదలవ్వకూడదు dragging = true; var rect = panel.getBoundingClientRect(); // మొదటిసారి డ్రాగ్ చేసినప్పుడు 'right' ఆధారిత పొజిషనింగ్‌ను 'left' కు మారుస్తాం panel.style.left = rect.left + 'px'; panel.style.top = rect.top + 'px'; panel.style.right = 'auto'; startLeft = rect.left; startTop = rect.top; startX = e.clientX; startY = e.clientY; e.preventDefault(); }); document.addEventListener('mousemove', function (e) { if (!dragging) return; var newLeft = startLeft + (e.clientX - startX); var newTop = startTop + (e.clientY - startY); // తెర అంచుల దాటి పూర్తిగా మాయం కాకుండా కొంచెం పరిమితి newLeft = Math.max(-panel.offsetWidth + 60, Math.min(newLeft, window.innerWidth - 60)); newTop = Math.max(0, Math.min(newTop, window.innerHeight - 40)); panel.style.left = newLeft + 'px'; panel.style.top = newTop + 'px'; }); document.addEventListener('mouseup', function () { dragging = false; }); })(); progressEl = document.createElement('div'); progressEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;border-bottom:1px solid #eaecf0;'; progressEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ కాలేదు.'; panel.appendChild(progressEl); var controls = document.createElement('div'); controls.style.cssText = 'padding:8px 10px;border-bottom:1px solid #eaecf0;display:flex;gap:6px;flex-wrap:wrap;'; controls.innerHTML = '<button id="sfnHF_checkCurrent" style="font-weight:bold;background:#36c;color:#fff;">ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_triage" style="font-weight:bold;background:#0a7d28;color:#fff;">అన్ని పేజీలను ట్రయేజ్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_start">క్యూ ప్రారంభించు / కొనసాగించు (బల్క్)</button>' + '<button id="sfnHF_reset">క్యూ రీసెట్ చేయి</button>' + '<button id="sfnHF_skip">ఈ పేజీ స్కిప్</button>'; panel.appendChild(controls); statusEl = document.createElement('div'); statusEl.style.cssText = 'padding:6px 10px;font-size:12px;color:#54595d;'; panel.appendChild(statusEl); bodyEl = document.createElement('div'); bodyEl.style.cssText = 'padding:10px;'; panel.appendChild(bodyEl); document.body.appendChild(panel); document.getElementById('sfnHF_checkCurrent').onclick = function () { checkCurrentPage(); }; document.getElementById('sfnHF_triage').onclick = function () { triageQueue(); }; document.getElementById('sfnHF_start').onclick = function () { startOrContinue(); }; document.getElementById('sfnHF_reset').onclick = function () { if (confirm('క్యూను రీసెట్ చేసి మళ్లీ మొదటి నుండి తీసుకురావాలా?')) { loadQueue(true, function (titles) { updateProgress(titles.length, 0); statusEl.textContent = 'క్యూ రీసెట్ అయ్యింది. "ప్రారంభించు" నొక్కండి.'; }); } }; document.getElementById('sfnHF_skip').onclick = function () { setPos(getPos() + 1); processNext(); }; progressEl.textContent = 'ఏదైనా వ్యాసం తెరిచి "ప్రస్తుత పేజీని తనిఖీ చేయి" నొక్కండి, లేదా బల్క్ క్యూ ప్రారంభించండి.'; } function updateProgress(total, pos) { progressEl.textContent = 'పురోగతి: ' + pos + ' / ' + total + ' పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి'; } function startOrContinue() { statusEl.textContent = 'క్యూ లోడ్ అవుతోంది...'; loadQueue(false, function (titles) { updateProgress(titles.length, getPos()); processNext(); }); } var autoSkipping = false; function processNext() { var titles = JSON.parse(mw.storage.get(CONFIG.queueStorageKey) || '[]'); var pos = getPos(); updateProgress(titles.length, pos); bodyEl.innerHTML = ''; if (pos >= titles.length) { statusEl.textContent = 'క్యూ పూర్తయింది! అన్ని పేజీలు తనిఖీ చేయబడ్డాయి.'; return; } var title = titles[pos]; statusEl.textContent = 'తనిఖీ చేస్తోంది: ' + title + ' ...'; fetchWikitext(title, function (wikitext) { if (wikitext === null) { statusEl.textContent = title + ' — పేజీ దొరకలేదు, స్కిప్ చేస్తున్నాం.'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } var result = analyze(wikitext, title); if (!result.issues.length && !result.orphans.length) { // ఎర్రర్లు కనిపించలేదు — ఆటోమేటిక్‌గా తదుపరికి వెళ్ళు statusEl.textContent = title + ' — ఎర్రర్లు కనిపించలేదు (auto-skip).'; setPos(pos + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); return; } renderIssues(title, wikitext, result); }); } function renderIssues(title, wikitext, result, mode, prefixNote) { mode = mode || 'queue'; var summaryParts = []; if (result.issues.length) summaryParts.push(result.issues.length + ' broken sfn/harv'); if (result.orphans.length) summaryParts.push(result.orphans.length + ' అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు'); statusEl.innerHTML = (prefixNote || '') + '<a href="' + mw.util.getUrl(title) + '" target="_blank">' + title + '</a> — ' + (summaryParts.length ? summaryParts.join(', ') + ' కనుగొనబడ్డాయి' : 'సమస్యలు కనుగొనబడ్డాయి'); var allAnchors = Object.keys(result.anchorMap); if (allAnchors.length) { var anchorBox = document.createElement('details'); anchorBox.style.cssText = 'margin-bottom:10px;border:1px solid #c8ccd1;border-radius:4px;padding:6px 8px;background:#f8f9fa;font-size:12px;'; var summaryEl = document.createElement('summary'); summaryEl.style.cssText = 'cursor:pointer;font-weight:bold;'; summaryEl.textContent = 'ఈ పేజీలో లభ్యమైన పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్లు (' + allAnchors.length + ') — కంటితో పోల్చి చూడండి'; anchorBox.appendChild(summaryEl); var ul = document.createElement('ul'); ul.style.cssText = 'margin:6px 0 0 0;padding-left:18px;max-height:150px;overflow:auto;font-family:monospace;'; allAnchors.forEach(function (a) { var li = document.createElement('li'); li.textContent = a; ul.appendChild(li); }); anchorBox.appendChild(ul); bodyEl.appendChild(anchorBox); } else { var noneNote = document.createElement('div'); noneNote.style.cssText = 'margin-bottom:10px;padding:6px 8px;background:#fef6e7;border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;font-size:12px;'; noneNote.textContent = '⚠️ ఈ పేజీలో ఏ పూర్తి సైటేషన్ యాంకర్ దొరకలేదు — పుస్తకాలు/వ్యాసాలు విభాగం ఖాళీగా ఉందేమో పరిశీలించండి.'; bodyEl.appendChild(noneNote); } var editedText = wikitext; var fixes = []; // {oldRaw, newRaw} var additions = []; // కొత్తగా చేర్చాల్సిన పూర్తి సైటేషన్ టెంప్లేట్ల raw టెక్స్ట్ var suggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !!i.suggestion; }); var noSuggestionIssues = result.issues.filter(function (i) { return !i.suggestion; }); // suggestion ఉన్న సమస్యలు — ఒక్కోదానికి ఒక్కో బాక్స్ (accept సూచన), ఇక్కడ డూప్లికేషన్ సమస్య లేదు suggestionIssues.forEach(function (issue) { var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var raw = document.createElement('div'); raw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; raw.textContent = issue.tpl.raw; box.appendChild(raw); var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + issue.expected + '</code><br>' + 'సూచన (దగ్గరి పోలిక, distance=' + issue.suggestionDist + '): <code>' + issue.suggestion + '</code>'; box.appendChild(info); var editArea = document.createElement('textarea'); editArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; editArea.rows = 2; editArea.value = issue.tpl.raw; box.appendChild(editArea); var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var acceptBtn = document.createElement('button'); acceptBtn.textContent = 'సూచనను స్వీకరించు'; acceptBtn.onclick = function () { // suggestion యాంకర్‌కు అనుగుణంగా ఉన్న citation నుండి last/year తీసుకుని // sfn పారామీటర్లను తిరిగి కడతాము (ఉన్న p=/pp= వంటి named params అలాగే ఉంచుతూ) var srcTpl = result.anchorMap[issue.suggestion][0]; var surnames = collectSurnames(srcTpl); var year = extractYear(getParam(srcTpl, 'year') || getParam(srcTpl, 'date')); var namedParams = issue.tpl.params.filter(function (p) { return !/^\d+$/.test(p.name); }); var newParts = ['{{' + issue.tpl.name]; surnames.forEach(function (s) { newParts.push('|' + s); }); if (year) newParts.push('|' + year); namedParams.forEach(function (p) { newParts.push('|' + p.name + '=' + p.value); }); var newRaw = newParts.join('') + '}}'; editArea.value = newRaw; editArea.style.background = '#d5fdf4'; }; btnRow.appendChild(acceptBtn); var markDoneBtn = document.createElement('button'); markDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; markDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: issue.tpl.raw, newRaw: editArea.value }); box.style.opacity = '0.5'; markDoneBtn.disabled = true; markDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; btnRow.appendChild(markDoneBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); // సూచన లేని సమస్యలు — అదే expected anchor కోసం ఎన్ని sfn/harv కాల్స్ ఉన్నా, // "ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా" UI ను ఒక్కసారే (ఒక్కో యాంకర్‌కు ఒకటే) చూపిస్తాం — // దీనివల్ల "ఇప్పటికే స్టేజ్ చేశారు" అనే మెసేజ్ మళ్ళీ మళ్ళీ రావాల్సిన పనిలేదు. var anchorGroups = {}; // expected -> [issues] var anchorGroupOrder = []; noSuggestionIssues.forEach(function (issue) { if (!anchorGroups[issue.expected]) { anchorGroups[issue.expected] = []; anchorGroupOrder.push(issue.expected); } anchorGroups[issue.expected].push(issue); }); anchorGroupOrder.forEach(function (expected) { var groupIssues = anchorGroups[expected]; var box = document.createElement('div'); box.style.cssText = 'border:1px solid #ddd;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#f8f9fa;'; var info = document.createElement('div'); info.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; info.innerHTML = 'వెతుకుతున్న యాంకర్: <code>' + expected + '</code>' + (groupIssues.length > 1 ? ' — ఈ యాంకర్ కోసం ' + groupIssues.length + ' sfn/harv కాల్స్ ఉన్నాయి (అన్నింటికీ ఒకే మూలం సరిపోతుంది):' : ':'); box.appendChild(info); var rawList = document.createElement('div'); rawList.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;max-height:90px;overflow:auto;'; groupIssues.forEach(function (issue) { var line = document.createElement('div'); line.style.cssText = 'word-break:break-all;padding:1px 0;'; line.textContent = issue.tpl.raw; rawList.appendChild(line); }); box.appendChild(rawList); var noteLine = document.createElement('div'); noteLine.style.cssText = 'margin-bottom:6px;color:#666;font-size:12px;'; noteLine.textContent = 'పోలిక దొరకలేదు — పూర్తి సైటేషన్ లేకపోవచ్చు, లేదా మాన్యువల్‌గా సరిదిద్దాలి.'; box.appendChild(noteLine); var importBtn = document.createElement('button'); importBtn.textContent = 'ఆంగ్ల వికీ నుండి తీసుకురా'; var importNote = document.createElement('div'); importNote.style.cssText = 'font-size:11px;color:#666;margin-top:4px;'; var importLink = document.createElement('div'); importLink.style.cssText = 'font-size:11px;margin-top:2px;'; var importArea = document.createElement('textarea'); importArea.style.cssText = 'display:none;width:100%;font-family:monospace;font-size:11px;box-sizing:border-box;margin-top:4px;background:#eef7ee;'; importArea.rows = 2; var importAddBtn = document.createElement('button'); importAddBtn.textContent = 'ఈ సైటేషన్‌ను జోడించు'; importAddBtn.style.cssText = 'display:none;margin-top:4px;'; importBtn.onclick = function () { importBtn.disabled = true; importNote.textContent = 'ఆంగ్ల సమాన వ్యాసం కోసం వెతుకుతోంది...'; importLink.innerHTML = ''; fetchEnglishTitle(title, function (enTitle) { if (!enTitle) { importNote.textContent = '⚠️ ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల వికీపీడియా లింక్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా ఈ మూలాన్ని వెతికి పేజీలో నేరుగా జోడించండి.'; importBtn.disabled = false; return; } var enLink = document.createElement('a'); enLink.href = 'https://en.wikipedia.org/wiki/' + encodeURIComponent(enTitle.replace(/ /g, '_')); enLink.target = '_blank'; enLink.textContent = 'en:' + enTitle + ' తెరవండి (అసలు వ్యాసం ఇదేనా అని నిర్ధారించుకోండి)'; importLink.innerHTML = ''; importLink.appendChild(enLink); importNote.textContent = 'en:' + enTitle + ' లో వెతుకుతోంది...'; fetchEnglishWikitext(enTitle, function (enWikitext) { importBtn.disabled = false; if (!enWikitext) { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసం కంటెంట్ దొరకలేదు. మాన్యువల్‌గా పైన లింక్ తెరిచి చూడండి.'; return; } var match = findEnglishCitationForAnchor(enWikitext, expected); if (match) { importArea.value = match.raw; importArea.style.display = 'block'; importAddBtn.style.display = 'inline-block'; importNote.textContent = '✅ సరిపోయే సైటేషన్ దొరికింది — పైన లింక్ తెరిచి ఇది సరైన మూలమేనా అని కంటితో నిర్ధారించుకున్న తర్వాతే జోడించండి.'; } else { importNote.textContent = '⚠️ ఆంగ్ల వ్యాసంలో కూడా సరిపోయే యాంకర్ దొరకలేదు. తదుపరి చేయాల్సినవి: (1) పైన లింక్ తెరిచి ఆ వ్యాసంలో ఈ రచయిత మూలం నిజంగా ఉందో లేదో మాన్యువల్‌గా వెతకండి — పేరు వేరేలా (short name) రాసుంటే మా Levenshtein పోలిక పట్టుకోలేదు కావొచ్చు, (2) ఏమీ దొరక్కపోతే ఈ sfn కాల్ పొరపాటుగా ఉందేమో (తప్పు రచయిత పేరు/సంవత్సరం) పరిశీలించండి, (3) పైన చూపిన ఆంగ్ల టైటిల్ అసలు అసంబద్ధంగా అనిపిస్తే (వేరే విషయం గురించి ఉంటే) ఆ Wikidata లింక్ తప్పుగా ఉందని అర్థం — దీన్ని పట్టించుకోకుండా ఆర్టికల్‌నే నేరుగా వెతకండి.'; } }); }); }; importAddBtn.onclick = function () { additions.push(importArea.value); importAddBtn.disabled = true; importBtn.disabled = true; importAddBtn.textContent = '✓ జోడించడానికి సిద్ధం'; importArea.style.background = '#d5fdf4'; }; var btnRow = document.createElement('div'); btnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; btnRow.appendChild(importBtn); box.appendChild(importLink); box.appendChild(importNote); box.appendChild(importArea); box.appendChild(importAddBtn); box.appendChild(btnRow); bodyEl.appendChild(box); }); if (result.orphans.length) { var orphanHeading = document.createElement('div'); orphanHeading.style.cssText = 'font-weight:bold;margin:6px 0;color:#8b5a00;'; orphanHeading.textContent = 'అనుసంధానం లేని (orphan) citation యాంకర్లు — "Harv warning: There is no link pointing to this citation"'; bodyEl.appendChild(orphanHeading); var orphanIntro = document.createElement('div'); orphanIntro.style.cssText = 'font-size:12px;color:#666;margin-bottom:8px;'; orphanIntro.textContent = 'ఈ మూలాలకు యాంకర్ ఉంది కానీ ఆర్టికల్‌లో ఏ {{sfn}}/{{harv}} వాటిని వెతకటం లేదు. వ్యాసంలో సరైన చోట {{sfn}} జోడించాలి, లేదా ఈ మూలం నిజంగా ఇన్‌లైన్‌గా అవసరం లేకపోతే |ref=none పెట్టి యాంకర్‌ను ఆపవచ్చు.'; bodyEl.appendChild(orphanIntro); } result.orphans.forEach(function (orphan) { var obox = document.createElement('div'); obox.style.cssText = 'border:1px solid #e0c88a;border-radius:4px;padding:8px;margin-bottom:10px;background:#fef9ee;'; var oraw = document.createElement('div'); oraw.style.cssText = 'font-family:monospace;font-size:12px;background:#fff;padding:4px 6px;border:1px solid #eee;margin-bottom:6px;word-break:break-all;'; oraw.textContent = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oraw); var oinfo = document.createElement('div'); oinfo.style.cssText = 'margin-bottom:6px;'; var oSurnames = collectSurnames(orphan.tpl); var oYear = extractYear(getParam(orphan.tpl, 'year') || getParam(orphan.tpl, 'date')); var suggestedSfn = (oSurnames.length && oYear) ? ('{{sfn|' + oSurnames.join('|') + '|' + oYear + '}}') : null; oinfo.innerHTML = 'ఈ citation యాంకర్: <code>' + orphan.anchor + '</code><br>' + (suggestedSfn ? 'ఈ మూలాన్ని ఇన్‌లైన్‌గా ఉదహరించాలంటే వాడాల్సిన రూపం (వ్యాసంలో సరైన వాక్యం తర్వాత మీరే మాన్యువల్‌గా చేర్చాలి): <code>' + suggestedSfn + '</code>' : 'రచయిత/సంవత్సరం లెక్కించలేకపోయాం — ఈ మూలం ref= ద్వారా కస్టమ్ యాంకర్ వాడుతోంది కావొచ్చు.'); obox.appendChild(oinfo); var oEditArea = document.createElement('textarea'); oEditArea.style.cssText = 'width:100%;font-family:monospace;font-size:12px;box-sizing:border-box;'; oEditArea.rows = 2; oEditArea.value = orphan.tpl.raw; obox.appendChild(oEditArea); var obtnRow = document.createElement('div'); obtnRow.style.cssText = 'margin-top:6px;display:flex;gap:6px;'; var refNoneBtn = document.createElement('button'); refNoneBtn.textContent = '|ref=none జోడించు (యాంకర్ ఆపు)'; refNoneBtn.onclick = function () { var withRefNone = oEditArea.value.replace(/\}\}\s*$/, '|ref=none}}'); oEditArea.value = withRefNone; oEditArea.style.background = '#d5fdf4'; }; obtnRow.appendChild(refNoneBtn); var oMarkDoneBtn = document.createElement('button'); oMarkDoneBtn.textContent = 'ఈ మార్పు వర్తింపజేయి'; oMarkDoneBtn.onclick = function () { fixes.push({ oldRaw: orphan.tpl.raw, newRaw: oEditArea.value }); obox.style.opacity = '0.5'; oMarkDoneBtn.disabled = true; oMarkDoneBtn.textContent = '✓ జోడించబడింది'; }; obtnRow.appendChild(oMarkDoneBtn); obox.appendChild(obtnRow); bodyEl.appendChild(obox); }); var saveRow = document.createElement('div'); saveRow.style.cssText = 'margin-top:8px;display:flex;gap:6px;'; var saveBtn = document.createElement('button'); saveBtn.textContent = mode === 'single' ? 'సేవ్ చేయి' : 'సేవ్ చేసి తదుపరి పేజీకి వెళ్ళు'; saveBtn.onclick = function () { if (!fixes.length && !additions.length) { if (!confirm('ఏ మార్పూ వర్తింపజేయలేదు. అయినా కొనసాగించాలా (ఈ పేజీ మారదు)?')) return; if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } return; } var newText = wikitext; fixes.forEach(function (f) { newText = newText.split(f.oldRaw).join(f.newRaw); }); var uniqueAdditions = additions.filter(function (a, i) { return additions.indexOf(a) === i; }); newText = insertAdditions(newText, uniqueAdditions); statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ చేస్తోంది...'; saveWikitext(title, newText, CONFIG.editSummary, function (ok) { if (ok) { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ అయ్యింది ✓'; } else { statusEl.textContent = title + ' — సేవ్ విఫలమైంది. చేతితో తనిఖీ చేయండి.'; } if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); setTimeout(processNext, CONFIG.apiDelayMs); } else if (ok) { // ఒకే-పేజీ మోడ్‌లో: సేవ్ తర్వాత అదే పేజీని మళ్ళీ తనిఖీ చేసి మిగిలిన సమస్యలు చూపిస్తాం setTimeout(function () { checkCurrentPage(); }, CONFIG.apiDelayMs); } }); }; saveRow.appendChild(saveBtn); var skipBtn = document.createElement('button'); skipBtn.textContent = mode === 'single' ? 'మూసివేయి' : 'ఈ పేజీ స్కిప్ (మార్పు లేకుండా)'; skipBtn.onclick = function () { if (mode === 'queue') { setPos(getPos() + 1); processNext(); } else { bodyEl.innerHTML = ''; statusEl.textContent = ''; } }; saveRow.appendChild(skipBtn); bodyEl.appendChild(saveRow); } }()); /* </nowiki> */ // తెలుగు వికీపీడియాలో పాఠయంలోని ఆంగ్ల పైప్ లింకులను పక్కాగా గుర్తించే స్క్రిప్ట్ (function () { function detectEnLinks() { var action = mw.config.get('wgAction'); var namespace = mw.config.get('wgNamespaceNumber'); // కేవలం వ్యాసం వ్యూ మోడ్‌లో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే if (action !== 'view' || namespace !== 0) return; // వికీపీడియాలోని అన్ని బయటి/ఇంటర్వికీ లింకులను సరి చూసుకోవడం var $allLinks = $('#mw-content-text .mw-parser-output a'); var bodyLinks = []; $allLinks.each(function () { var $link = $(this); var href = $link.attr('href') || ''; // ఆంగ్ల వికీపీడియాకు వెళ్లే లింక్ అవునా కాదా అనేది కచ్చితంగా తనిఖీ చేయడం var isEnWiki = $link.hasClass('extiw') && (href.indexOf('/en:') !== -1 || href.indexOf('%65%6E:') !== -1 || href.indexOf('en.wikipedia.org') !== -1); if (!isEnWiki && href.indexOf('en.wikipedia.org/wiki/') !== -1) { isEnWiki = true; } if (isEnWiki) { // ఫైళ్లు, వర్గాలు, మూలాలు, ఇన్ఫోబాక్స్, సైడ్‌బార్లను మినహాయించడం var isSpecial = href.indexOf('/File:') !== -1 || href.indexOf('/Image:') !== -1 || href.indexOf('/Category:') !== -1 || href.indexOf('/Special:') !== -1; var isInExcludedArea = $link.closest('.infobox, .reflist, .references, .navbox, #catlinks, .thumb, .image, .ext-related-articles-card').length > 0; if (!isSpecial && !isInExcludedArea) { bodyLinks.push($link); } } }); if (bodyLinks.length > 0) { // ఆంగ్ల లింకులను వ్యాసంలో ఎరుపు రంగు బోర్డర్‌తో స్పష్టంగా చూపిస్తుంది $.each(bodyLinks, function() { $(this).css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); }); var noticeContainer = $('<div id="en-link-notice" style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 12px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px; font-size: 14px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి. (తెలుగు వ్యాసాల కోసం వెతుకుతోంది...)' + '</div>'); // పేజీ శీర్షిక కింద బాక్స్ ఉంచడం if ($('#firstHeading').length) { $('#firstHeading').after(noticeContainer); } else { $('#mw-content-text').before(noticeContainer); } var titleListHtml = '<ol style="margin-top: 8px; margin-bottom: 0; padding-left: 20px;">'; var linkData = []; $.each(bodyLinks, function(index, $link) { var linkText = $link.text() || '(శీర్షిక లేదు)'; var href = $link.attr('href') || ''; var enTitle = ''; if (href.indexOf('/en:') !== -1) { enTitle = href.split('/en:')[1]; } else if (href.indexOf('%65%6E:') !== -1) { enTitle = href.split('%65%6E:')[1]; } else if (href.indexOf('/wiki/') !== -1) { enTitle = href.split('/wiki/')[1]; } if (enTitle) { enTitle = decodeURIComponent(enTitle).replace(/_/g, ' ').split('#')[0]; } var listItemId = 'en-link-item-' + index; titleListHtml += '<li id="' + listItemId + '"><b>' + linkText + '</b> (ఆంగ్ల శీర్షిక: <i>' + enTitle + '</i>) - <span class="te-status">తెలుగు వ్యాసం తనిఖీ చేస్తోంది...</span></li>'; linkData.push({ id: listItemId, enTitle: enTitle }); }); titleListHtml += '</ol>'; noticeContainer.html('<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి:' + titleListHtml); // ఆంగ్ల శీర్షికలకు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు ఉన్నాయో లేదో తనిఖీ చేయడం $.each(linkData, function(i, item) { if (!item.enTitle) return; $.ajax({ url: 'https://en.wikipedia.org/w/api.php', data: { action: 'query', prop: 'langlinks', titles: item.enTitle, lllang: 'te', format: 'json', origin: '*' }, dataType: 'json', success: function(data) { var pages = data.query ? data.query.pages : {}; var teTitle = null; for (var id in pages) { if (pages[id].langlinks && pages[id].langlinks.length > 0) { teTitle = pages[id].langlinks[0]['*']; } } var $item = $('#' + item.id); if (teTitle) { $item.find('.te-status').html('<strong style="color: #28a745;">తెలుగు వ్యాసం ఉంది:</strong> <a href="/wiki/' + encodeURIComponent(teTitle) + '" target="_blank" style="color: #0056b3; font-weight: bold;">' + teTitle + '</a>'); } else { $item.find('.te-status').html('<span style="color: #dc3545;">(తెలుగు వికీలో ఇంకా వ్యాసం లేదు - ఎరుపు లింక్‌గా మార్చవచ్చు)</span>'); } } }); }); } } // DOM పూర్తిగా లోడ్ అయ్యాక అమలు చేయడం $(document).ready(function () { detectEnLinks(); }); })(); m84y26qtknpri42boxq74n6v7hk4av6 0 422037 4955175 4810528 2026-09-09T04:56:08Z స్వరలాసిక 13980 4955175 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 458948015 | image = Tafamidis.svg | width = 200 | alt = | caption = <!-- Clinical data --> | pronounce = | tradename = విండాకెల్, విండమాక్స్, ఇతరులు | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|tafamidis-tafamidis-meglumine}} | MedlinePlus = | DailyMedID = టఫామిడిస్ | pregnancy_AU = D | pregnancy_AU_comment = <ref name="Vyndamax and Vyndaqel APMDS">{{cite web | title=Vyndamax and Vyndaqel Australian prescription medicine decision summary | website=Therapeutic Goods Administration (TGA) | date=17 July 2020 | url=https://www.tga.gov.au/apm-summary/vyndamax-and-vyndaqel | access-date=16 August 2020}}</ref> | pregnancy_category= | routes_of_administration = నోటిద్వారా | class = | ATC_prefix = N07 | ATC_suffix = XX08 | ATC_supplemental = <!-- Legal status --> | legal_AU = S4 | legal_AU_comment = <ref name="Vyndamax and Vyndaqel APMDS" /> | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F--> | legal_BR_comment = | legal_CA = Rx-only | legal_CA_comment = /&nbsp;Schedule D<ref>{{cite web | title=Summary Basis of Decision (SBD) for Vyndaqel | website=Health Canada | date=23 October 2014 | url=https://hpr-rps.hres.ca/reg-content/summary-basis-decision-detailTwo.php?linkID=SBD00476&lang=en | access-date=29 May 2022}}</ref><ref>{{cite web | title=Health product highlights 2021: Annexes of products approved in 2021 | website=[[Health Canada]] | date=3 August 2022 | url=https://www.canada.ca/en/health-canada/services/publications/drugs-health-products/health-product-highlights-2021/appendices.html | access-date=25 March 2024 | archive-date=25 మార్చి 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240325234307/https://www.canada.ca/en/health-canada/services/publications/drugs-health-products/health-product-highlights-2021/appendices.html | url-status=dead }}</ref> | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled--> | legal_DE_comment = | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment = | legal_UK = POM | legal_UK_comment = <ref name=UKlabel /> | legal_US = Rx-only | legal_US_comment = <ref name="Vyndaqel and Vyndamax label" /> | legal_EU = Rx-only | legal_EU_comment = <ref name="Vyndaqel EPAR" /> | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--> | legal_UN_comment = | legal_status = Rx-only <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | metabolites = | onset = | elimination_half-life = | duration_of_action = | excretion = <!--Identifiers--> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct|??}} | CAS_number = 594839-88-0 | CAS_supplemental = | PubChem = 11001318 | IUPHAR_ligand = | DrugBank_Ref = {{drugbankcite|correct|drugbank}} | DrugBank = DB11644 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 9176510 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 8FG9H9D31J | KEGG = D09673 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 78538 | ChEMBL = 2103837 | NIAID_ChemDB = | PDB_ligand = | synonyms = <!-- Chemical and physical data --> | IUPAC_name = 2-(3,5-డైక్లోరోఫెనిల్)-1,3-బెంజోక్సాజోల్-6-కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం | C=14 | H=7 | Cl=2 | N=1 | O=3 | SMILES = O=C(O)c3ccc1nc(oc1c3)-c2cc(Cl)cc(Cl)c2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|changed|chemspider}} | StdInChI = 1S/C14H7Cl2NO3/c15-9-3-8(4-10(16)6-9)13-17-11-2-1-7(14(18)19)5-12(11)20-13/h1-6H,(H,18,19) | StdInChI_comment = | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|changed|chemspider}} | StdInChIKey = TXEIIPDJKFWEEC-UHFFFAOYSA-N | density = | density_notes = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | sol_units = | specific_rotation = }} '''టఫామిడిస్''', ఇతర బ్రాండ్ పేర్లతో విండాకెల్ విక్రయించబడింది. ఇది ట్రాన్స్‌థైరెటిన్-మెడియేటెడ్ [[అమిలోయిడోసిస్]] చికిత్సకు ఉపయోగించే ఒక [[ఔషధం]].<ref name="AHFS2021">{{Cite web|title=Tafamidis Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/tafamidis.html|website=Drugs.com|access-date=7 August 2021|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182216/https://www.drugs.com/monograph/tafamidis.html|url-status=live}}</ref> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="BNF80">{{Cite book|title=BNF|date=September 2020 - March 2021|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|year=|isbn=978-0-85711-369-6|edition=80|location=|page=428}}</ref> కాలేయ మార్పిడి తర్వాత దీనిని ఆపవచ్చు.<ref name="BNF80" /> [[కడుపు నొప్పి]], [[అతిసారం]], ఇన్ఫెక్షన్ అనేవి సాధారణ దుష్ప్రభావాలు.<ref name="BNF80" /> [[గర్భధారణ]] సమయంలో ఉపయోగించడం శిశువుకు హాని కలిగిస్తుందని నమ్ముతారు.<ref>{{Cite web|title=Tafamidis Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/tafamidis.html|website=Drugs.com|access-date=16 September 2021|language=en|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711050706/https://www.drugs.com/pregnancy/tafamidis.html|url-status=live}}</ref> ఇది ప్రొటీన్ ట్రాన్స్‌థైరెటిన్‌ను స్థిరీకరించడం ద్వారా పనిచేస్తుంది, తద్వారా సూత్రీకరణ అమిలాయిడ్‌లను తగ్గిస్తుంది.<ref name="EPAR2021">{{Cite web|title=Vyndaqel EPAR|website=[[European Medicines Agency]] (EMA)|date=16 October 2019|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/vyndaqel|access-date=24 November 2019|archive-date=25 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191125004604/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/vyndaqel|url-status=live}}</ref> టఫామిడిస్ 2011లో [[ఐరోపా]]లో, 2019లో [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]లో వైద్యపరమైన ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="EPAR2021" /><ref name="AHFS2021" /> [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌]]లో 2021 నాటికి ఎన్.హెచ్.ఎస్.కి రోజుకు 20 మి.గ్రా.ల ఒక నెల ధర £10,700.<ref name="BNF80" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఈ మొత్తం దాదాపు 4,900 అమెరికన్ డాలర్లు ఖర్చవుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Vyndaqel Prices, Coupons & Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/vyndaqel|website=Drugs.com|access-date=16 September 2021|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఔషధాలు]] qp1du17r3wbyiy7axzt7zwmyohwqb4f 1 423223 4955133 4934002 2026-09-09T04:08:35Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955133 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=3|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=46}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} enqrrob1mhptldcdq6eb5lu9bip1328 4955193 4955133 2026-09-09T05:02:23Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955193 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|13 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2024|వారం=46}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} dld3vinq55pog0baihnyl1kuem8j052 0 424470 4955176 4367160 2026-09-09T04:56:54Z స్వరలాసిక 13980 4955176 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | drug_name = | INN = | type = <!-- empty --> | image = Patisiran sodium.svg | width = 375 | alt = | caption = <!-- Clinical data --> | pronounce = | tradename = ఆన్పాత్రో | Drugs.com = {{drugs.com|monograph|patisiran-sodium}} | MedlinePlus = | DailyMedID = పాటిసిరన్ | pregnancy_AU = D | pregnancy_AU_comment= <ref name="Onpattro APMDS" /><ref>{{cite web | title=Updates to the Prescribing Medicines in Pregnancy database | website=Therapeutic Goods Administration (TGA) | date=21 December 2022 | url=https://www.tga.gov.au/resources/resource/guidance/updates-prescribing-medicines-pregnancy-database | access-date=2 January 2023 | archive-date=3 April 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220403064059/https://www.tga.gov.au/updates-prescribing-medicines-pregnancy-database | url-status=live }}</ref> | pregnancy_category= | routes_of_administration= ఇంట్రావీనస్ | class = | ATCvet = | ATC_prefix = N07 | ATC_suffix = XX12 <!-- Legal status --> | legal_AU = S4 | legal_AU_comment= <ref name="Onpattro APMDS">{{cite web | title=Onpattro | website=Therapeutic Goods Administration (TGA) | date=2 December 2022 | url=https://www.tga.gov.au/resources/auspmd/onpattro | access-date=28 April 2023 | archive-date=5 February 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230205203513/https://www.tga.gov.au/resources/auspmd/onpattro | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=Onpattro patisiran 10 mg/5 mL concentrated injection for infusion vial (380813) | website=Therapeutic Goods Administration (TGA) | date=22 November 2022 | url=https://www.tga.gov.au/resources/artg/380813 | access-date=28 April 2023 | archive-date=18 December 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221218000212/https://www.tga.gov.au/resources/artg/380813 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=Onpattro (Alnylam Australia Pty Ltd) | website=Therapeutic Goods Administration (TGA) | date=5 December 2022 | url=https://www.tga.gov.au/resources/prescription-medicines-registrations/onpattro-alnylam-australia-pty-ltd | access-date=28 April 2023 | archive-date=27 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230327062431/https://www.tga.gov.au/resources/prescription-medicines-registrations/onpattro-alnylam-australia-pty-ltd | url-status=live }}</ref> | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F --> | legal_BR_comment= | legal_CA = Rx-only | legal_CA_comment= <ref>{{cite web |url=https://pdf.hres.ca/dpd_pm/00060392.PDF |title=Onpattro PI |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530063104/https://pdf.hres.ca/dpd_pm/00060392.PDF |archive-date=30 May 2022}}</ref><ref>{{cite web | title=Summary Basis of Decision (SBD) for Onpattro | website=[[Health Canada]] | date=23 October 2014 | url=https://hpr-rps.hres.ca/reg-content/summary-basis-decision-detailTwo.php?linkID=SBD00446&lang=en | access-date=29 May 2022 | archive-date=31 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220531055109/https://hpr-rps.hres.ca/reg-content/summary-basis-decision-detailTwo.php?linkID=SBD00446&lang=en | url-status=live }}</ref> | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled --> | legal_DE_comment= | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment= | legal_UK = <!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --> | legal_UK_comment= | legal_US = Rx-only | legal_US_comment= <ref name="Onpattro FDA label">{{cite web | title=Onpattro- patisiran injection, lipid complex | work = DailyMed | publisher = U.S. National Library of Medicine | date=10 May 2021 | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e87ec36f-b4b4-49d4-aea4-d4ffb09b0970 | access-date=9 June 2022 | archive-date=4 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220504203218/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e87ec36f-b4b4-49d4-aea4-d4ffb09b0970 | url-status=live }}</ref> | legal_EU = Rx-only | legal_EU_comment= | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --> | legal_UN_comment= | legal_status = <!-- For countries not listed above --> <!-- Pharmacokinetic data --> | bioavailability = | protein_bound = | metabolism = | metabolites = | onset = | elimination_half-life= | duration_of_action= | excretion = <!-- Identifiers --> | index2_label = as salt | CAS_number = 1420706-45-1 | CAS_supplemental= | PubChem = | IUPHAR_ligand = | DrugBank = DB14582 | ChemSpiderID = | UNII = 50FKX8CB2Y | KEGG = D11116 | KEGG2 = D10794 | ChEBI = | ChEMBL = | NIAID_ChemDB = | PDB_ligand = | synonyms = ALN-18328 <!-- Chemical and physical data --> | IUPAC_name = | C=412|H=520|N=148|O=290|P=40 | StdInChIKey = UBJHFPNBJDGZHL-UHFFFAOYSA-N }} '''పాటిసిరన్''', అనేది '''ఆన్పాత్రో''' బ్రాండ్ పేరు క్రింద విక్రయించబడింది. ఇది వంశపారంపర్య ట్రాన్స్‌థైరెటిన్-మధ్యవర్తిత్వ [[అమిలోయిడోసిస్]] ఉన్న వ్యక్తులలో పాలీన్యూరోపతి చికిత్సకు ఉపయోగించే ఒక [[ఔషధం]].<ref name="AHFS2021">{{Cite web|title=Patisiran Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/patisiran.html|website=Drugs.com|access-date=26 October 2021|language=en|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126095034/https://www.drugs.com/monograph/patisiran.html|url-status=live}}</ref> ఇది సిరలోకి క్రమంగా ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఇవ్వబడుతుంది.<ref name="BNF81">{{Cite book|title=BNF 81: March-September 2021|url=https://archive.org/details/bnf81marchseptem0000unse|date=2021|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|isbn=978-0857114105|page=[https://archive.org/details/bnf81marchseptem0000unse/page/n1132 1109]}}</ref> ఎగువ శ్వాసకోశ ఇన్ఫెక్షన్, శ్వాస ఆడకపోవడం, కండరాల నొప్పులు, కీళ్ల నొప్పులు, ఎరుపు, మైకము వంటి సాధారణ దుష్ప్రభావాలు ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2021" /> ఇతర దుష్ప్రభావాలు విటమిన్ ఎ లోపం కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2021" /> గర్భధారణలో భద్రత అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="AHFS2021" /> ఇది అసాధారణమైన ట్రాన్స్‌థైరెటిన్ ఉత్పత్తిని నిరోధించే [[రైబో కేంద్రక ఆమ్లం]] చిన్న భాగం.<ref name="EPAR2021">{{Cite web|title=Onpattro|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/onpattro|access-date=26 October 2021|archive-date=8 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108104912/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/onpattro|url-status=live}}</ref> పాటిసిరన్ 2018లో [[యూరప్]], [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్‌]]లో వైద్యపరమైన ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="EPAR2021" /><ref name="AHFS2021" /> [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌]]లో 2021 నాటికి NHS కి 10 మి.గ్రా.ల ఒక సీసా ధర దాదాపు £7,700<ref name="BNF81" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఈ మొత్తం సుమారు 10,000 అమెరికన్ డాలర్లు ఖర్చవుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Onpattro Prices, Coupons & Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/onpattro|website=Drugs.com|access-date=26 October 2021|language=en|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212046/https://www.drugs.com/price-guide/onpattro|url-status=live}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[Category:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:ఔషధాలు]] e58r1z6mlkpedacij6uvm5vy7gpc8qb 1 424676 4955116 4934691 2026-09-09T04:07:34Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955116 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=06}} puwpmhz9q6e5o9cr34t35cqukjuyrbm 4955201 4955116 2026-09-09T05:08:00Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955201 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|14 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=06}} 4xfvh13af4rdfz3392g1shnwuhmg52n 0 424702 4955282 4623533 2026-09-09T09:10:53Z Pranayraj1985 29393 4955282 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Pallava hanumayya.jpg|right|thumb|250px|పి.హనుమయ్య]] పల్లవ హనుమయ్య తెలుగు కవి, రచయిత. అతను రాసిన "విభావరి" కావ్యానికి 1979 [[ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్]] పురస్కారం లభించింది.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2022-07-04|title=కవిత్వం రాసిన తెలుగు సోక్రటీస్‌|url=https://www.andhrajyothy.com/2022/editorial/telugu-socrates-who-wrote-poetryngtseditorial-730275.html|access-date=2024-10-22|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> == జీవిత విశేషాలు == పల్లవ హనుమయ్య [[గుంటూరు జిల్లా]] చినకూరపాడు గ్రామంలో 1925 లో జన్మించాడు. అతను బి.ఏ ఆనర్స్,ఎం.ఏ డిగ్రీలను పూర్తిచేసాడు. గుంటూరు, విజయవాడ కళాశాలల్లో కొంత కాలం అధ్యాపకునిగా పనిచేసాడు. తరువాత కొంతకాలానికి అధ్యాపక ఉద్యోగానికి రాజీనామా చేసి గుంటూరు నుంచి వెలువడే "కేక" పత్రికకు సంపాదకులుగా పనిచేశాడు. పిమ్మట మరికొన్ని పత్రికలకు కూడా సంపాదక బాధ్యతలు నిర్వర్తించాడు. ఆతర్వాత [[కాకినాడ]]<nowiki/>కు మకాం మార్చాడు. ఆ తర్వాత [[హైదరాబాదు]] దత్తాత్రేయ నగర్ కాలనీలో వున్నాడు. == సాహిత్యం == అతను అనేక పద్యాలు, కావ్యాలు, అనిబద్ధ కవితలు రచించాడు. అనేక అనువాదాలు కూడా చేశాడు. [[జాషువా]] ప్రభావంతో అతను “పునస్సంధానం “ (1971) ఆనే పద్య కావ్యాన్ని రాసి, ప్రచురించాడు. అప్పుడాయన ఏ.సి కళాశాల లో అథ్యాపకులుగా వున్నాడు. === ముద్రిత రచనలు === * పునస్సంధానం “ అనే స్వతంత్ర పద్య కావ్యం. * [[ఒమర్ ఖయ్యాం|ఉమర్ ఖయ్యాం]] రుబాయీల పద్యాను వాదం,”రుబాయత్ “. * టాలస్టాయ్ [[వార్ అండ్ పీస్]] తెలుగు అనువాదం “యుద్ధము..శాంతి “, * లూసన్ కథానికల అనువాదం పిచ్చివాని “డెయిరీ “ * ఛందో బద్ధ ఖండికలు,(ఒక సంపుటి ) , * విభావరి ( అనిబద్ధ కవితా ఖండిక)<ref>{{Cite web|date=2020-09-16|title=ఆధునిక కవిత్వంలో అనుభూతివాదం|url=http://sujanaranjani.siliconandhra.org/%E0%B0%86%E0%B0%A7%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%BF%E0%B0%95-%E0%B0%95%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B0%82%E0%B0%B2%E0%B1%8B-%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%81%E0%B0%AD%E0%B1%82%E0%B0%A4-16/|access-date=2024-10-22|website=Silicon Andhra SujanaRanjani|language=en-US}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === అముద్రిత రచనలు === * కాళిదాసు మేఘసందేశానికి పద్యానువాదం " మేఘ సంగదేశం * “ టాగూరు లవర్స్ గిఫ్ట్ (వలపు కానుక) * ఖలీల్ జిబ్రాన్ దిగార్డెన్ ఆఫ్ ది ప్రొఫెట్, * (ప్రవక్తారామం ) డాక్టర్ జివాగో నవల , == రచనలు == ;పునస్సంధానం ఈ కావ్యంలో 224 పద్యాలున్నాయి. అతను తత్వ శాస్త్రాన్ని క్షుణ్ణంగా అథ్యయనం చేశారు.ఫిలాసఫీలో బిఏ ఆనర్సు డిగ్రీని పొందారు. ఆ ప్రభావం అతని కావ్యంలో కూడా కనబడుతుంది. కావ్యం లోతైన భావుకతతో, చిక్కని తాత్వికతతో అలరిస్తుంది. అతని భావావేశానికి ప్రతీ పద్యం అద్దం పడుతుంది. చారిత్రిక ఇతివృత్తం ఈ కావ్య వస్తువు. సలీం తన చిన్న నాటి ప్రేయసి నూర్జహాన్ ను పెళ్ళాడతాడు. 'నిజనాధుని సంహరించిన కర్కశ మోహపీడితుడైన చక్రవర్తి ప్రణయ భిక్షకుడై ,కట్టెదుట కన్పట్టగా..విధిలేక కన్నీటి కౌగిటి నర్పించిన దీనురాలైన “ నూర్జహాను రాణి “ మనః ప్రవృత్తిని, నిజాపరాధాన్ని సమర్థించుకుంటూ ...క్షమాభిక్షనర్థించిన సలీమ్ చిత్త వృత్తిని ఈ కావ్యంలో రస రామణీయకంగా చిత్రించాడు. ;విభావరి<ref>{{Cite web|title=Yugodayamlo Naa Pradhana Vibhavari By Pallava Hanumaiah – ::MR IT Books|url=https://mritbooks.com/book/yugodayamlo-naa-pradhana-vibhavari-pallava-hanumaiah|access-date=2024-10-22|website=mritbooks.com|archive-date=2024-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212095116/https://mritbooks.com/book/yugodayamlo-naa-pradhana-vibhavari-pallava-hanumaiah|url-status=dead}}</ref> ఇది ఆధునిక వచన కావ్యం. 1970లో అతను రాసిన మూడు అనిబద్ధ కావ్యఖండికలలో ఓ 80 కవితలను ఏర్చి కూర్చిన ఆధునిక వచన కావ్యమే “విభావరి “. దీనికి 1979 కుందుర్తి ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ పురస్కారం లభించింది. ఈ కవి కవిత్వపు పరిథి చాలా విస్తృతమైనది.ఇక కవితా వస్తువులుఅతిసామాన్యమైన మొర్రిపోయిన కుండలు, పులివిస్తరాకులు,అద్దంలో తప్ప తమను తాము చూసుకోలేని నిర్భాగ్యులు, నిరుపేదలు, కార్మికులు,సంఘం,అవీ ఇవీ అనకుండా దైనందిన జీవితంలో తాను చూసిన,తనకెదురైన సమస్త వస్తువులు ఈకవికలంలో కవిత్వంగా మారాయి. ప్రతీ జీవితం ఒక్కొక్క మహాప్రపంచం. తననుతాను వెతుక్కుంటు చేసే మహాయాత్రే జీవితం ‘..అదే ఈ కావ్య వస్తువు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:తెలుగు కవులు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:1925 జననాలు]] [[వర్గం:గుంటూరు జిల్లా రచయితలు]] i1cmcz9wzq7z6aktvqnd8ok2t6tqnce 0 424806 4954950 4349212 2026-09-08T15:46:05Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4954950 wikitext text/x-wiki యార్లగడ్డ రాఘవేంద్రరావు తెలుగు కవి, రచయిత<ref>{{Cite web|title=యార్లగడ్డ రాఘవేంద్రరావు - కథానిలయం|url=https://kathanilayam.com/writer/7199?sort=magazine.name|access-date=2024-10-23|website=kathanilayam.com}}</ref>, ఆంధ్రజ్యోతి జర్నలిజం కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌. అతను రాసిన ‘పచ్చి కడుపు వాసన’ కవిత్వం ప్రముఖ 34వ ‘ఉమ్మడిశెట్టి సత్యాదేవి సాహితీ అవార్డు–2021’కు ఎంపికయ్యింది.<ref>{{Cite web|last=ABN|date=2021-11-07|title=యార్లగడ్డ రాఘవేంద్రరావు ‘పచ్చికడుపు వాసన’ పుస్తకావిష్కరణ|url=https://www.andhrajyothy.com/2021/telangana/yarlagadda-raghavendra-rao-book-launch-pachchikadupu-vaasanangtstelangana-523878.html|access-date=2024-10-23|website=Andhrajyothy Telugu News|language=te}}</ref> యార్లగడ్డ కలం నుంచి వచ్చిన ఆరో సంపుటి ‘పచ్చి కడుపు వాసన’.<ref>{{Cite web|last=Praneel|date=2022-02-15|title=ఉమ్మడిశెట్టి సత్యాదేవి అవార్డు సాధించిన ‘పచ్చి కడుపు వాసన’!|url=https://www.the2states.com/ummadisetty-award-for-yarlagadda-raghavendra-rao/|access-date=2024-10-23|language=en-US|archive-date=2022-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20220527060050/https://www.the2states.com/ummadisetty-award-for-yarlagadda-raghavendra-rao/|url-status=dead}}</ref> అతను రాసిన "ముంతపొగ" పుస్తకానికి 2001 లో [[ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్]] పురస్కారం లభించింది. ==జీవిత విశేషాలు== భారతదేశంలోని తెలంగాణలోని నిజామాబాద్‌ జిల్లాకు చెందిన రాఘవేంద్రరావు గారు సీనియర్‌ జర్నలిస్టు. 13 ఏళ్లుగా ఓ పత్రిక జర్నలిజం కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా కూడా అతను వ్యవహరిస్తున్నాడు.<ref>{{Cite web|title=‘పచ్చి కడుపు వాసన’కు ‘ఉమ్మడిశెట్టి సత్యాదేవి’ అవార్డు {{!}} Ummadisetti Satya Devi Award For Poet Yarlagadda Raghavendra Rao {{!}} Sakshi|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/ummadisetti-satya-devi-award-poet-yarlagadda-raghavendra-rao-1434672|access-date=2024-10-23|website=www.sakshi.com|language=te}}</ref> == కథలు == {| class="wikitable" !కథ !పత్రిక !పత్రిక అవధి !ప్రచురణ తేది |- | | | | |- |ఎడారి కోయిల |ఆంధ్రప్రభ |వారం |1985-12-25 |- |ఆశోపహత |ఆంధ్రప్రభ |వారం |1987-09-09 |- |వంశీ రాధేయం |ఆంధ్రప్రభ |వారం |1989-11-08 |- |వంశీరాధేయం |ఉదయం |వారం |1989-08-25 |- |రాలిన స్వప్నం |చతుర |మాసం |1991-06-01 |- |రారాకన్నా |విపుల |మాసం |2006-05-01 |} ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ పురస్కార గ్రహీతలు]] [[వర్గం:ఉమ్మడిశెట్టి సాహితీ అవార్డు గ్రహీతలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] 9vg7tp12edk9yhrlsg2l17smvbg9w52 1 426320 4955088 4933284 2026-09-09T04:05:56Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955088 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=10}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} t8eve6aqmcwyet49gzp1rcyposx4h9r 4955196 4955088 2026-09-09T05:07:54Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955196 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|11 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=10}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} jncqq8zn35cnu2mgheezy1x7cz2imur 1 426518 4955082 4936572 2026-09-09T04:05:30Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955082 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదన}} fevni7ke1xd2n4d2jrlkzp8lzxnx6u3 4955155 4955082 2026-09-09T04:43:49Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955155 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|16 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదన}} erml0pqsjeorb8n984t1hoy0n39h0w7 1 427294 4955122 4919290 2026-09-09T04:07:54Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955122 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=11}} {{మీకు తెలుసా|30|2023}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} lol9jmffzix1wh28q6k84vva82oro3c 4955181 4955122 2026-09-09T04:59:49Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955181 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|2 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Batthini Vinay Kumar Goud|Batthini Vinay Kumar Goud]] ([[వాడుకరి చర్చ:Batthini Vinay Kumar Goud|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=11}} {{మీకు తెలుసా|30|2023}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} 0xf4bk8m005f3091st06pfizwpowul6 1 428603 4955130 4904519 2026-09-09T04:08:25Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955130 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:08, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాసం}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=14}} {{మీకు తెలుసా|29|2023}} 848p6ve9o0qq8ynfb89mq32ywv3yick 4955168 4955130 2026-09-09T04:51:22Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955168 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|12 జూలై 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాసం}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=14}} {{మీకు తెలుసా|29|2023}} h4xegr90u1vcf8yigkb0gcue01oqmnf 0 430511 4955186 4680249 2026-09-09T05:02:12Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955186 wikitext text/x-wiki '''లూయిస్ ఎలిజబెత్ మ్యానీ''' (21 ఫిబ్రవరి 1890 - 17 ఆగస్టు 1970) న్యూ బ్రన్స్విక్కు చెందిన కెనడియన్ [[జానపదము|జానపద]] కళాకారిణి, చరిత్రకారిణి. ఆమె మైనేలోని గిలియడ్ లో జన్మించింది, ఒక స్పూల్ మేకర్ అయిన చార్లెస్ డి గ్రాస్ మ్యానీ, మినెట్ లీ హార్డింగ్ ల కుమార్తె, ఆమె మూడేళ్ళ వయసులో ఆమె కుటుంబం న్యూ బ్రన్స్ విక్ కు మారింది. ఆమె మిరామిచి నదిపై పెరిగింది, అక్కడ ఆమె స్థానిక చరిత్రపై ఆసక్తిని పెంచుకుంది, దీని గురించి ఆమె విస్తృతంగా వ్రాసింది, ప్రసారం చేసింది.<ref name="cana">{{Cite web|last=Creighton|first=Helen|title=Manny, Louise|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0002196|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20051026001156/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0002196|archive-date=26 అక్టోబరు 2005|access-date=24 November 2024|website=The Canadian Encyclopedia|publisher=Wayback Machine}}</ref> ఆమె న్యూకాజిల్, తరువాత హాలిఫాక్స్ లేడీస్ కాలేజీ, క్యూబెక్ నగరంలోని ఉర్సులిన్ కాన్వెంట్లో చదువుకుంది. ఆమె 1913లో మాంట్రియల్లోని మెక్గిల్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి [[ఫ్రెంచి భాష|ఫ్రెంచ్]], [[ఆంగ్లం]]<nowiki/>లో గౌరవాలతో [[బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్]] డిగ్రీతో పట్టభద్రురాలైంది. గ్రాడ్యుయేషన్ తరువాత ఆమె న్యూకాజిల్కు తిరిగి రాకముందు హాలిఫాక్స్ లేడీస్ కాలేజీలో క్లుప్తంగా బోధించింది.<ref>{{Cite web|title=Louise Manny|url=https://umaine.edu/folklife/louise-manny/|access-date=24 November 2024|website=The University of Maine|archive-date=8 నవంబరు 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241108182157/https://umaine.edu/folklife/louise-manny/|url-status=dead}}</ref> [[దస్త్రం:Old_Manse_Library.jpg|కుడి|thumb|300x300px|బీవర్బ్రూక్ హౌస్, గతంలో ఓల్డ్ మాన్సే లైబ్రరీ (ఇక్కడ లూయిస్ మానీ పనిచేశారు), అంతకుముందు న్యూకాజిల్, మిరామిచి, న్యూ బ్రున్స్విక్ (ఐఆర్ వాకర్ 1983) లోని మాక్స్ ఐట్కెన్, లార్డ్ బీవర్బ్రూకుల బాల్య నివాసం]] 1947 లో న్యూ బ్రన్స్విక్లో జన్మించిన సంపన్న బ్రిటిష్ రాజకీయ నాయకుడు, వార్తాపత్రిక నిపుణుడు మాక్స్ ఐట్కెన్ లార్డ్ బీవర్బ్రూక్ చేత నియమించబడింది, మిరామిచి ప్రాంతంలోని కలప [[కార్మికుల సంఘం|కార్మికులు]], మత్స్యకారుల పాటలను సేకరించడం, రికార్డ్ చేయడం ప్రారంభించింది. న్యూ బ్రన్స్విక్లోని న్యూకాజిల్లోని మాన్సేను పునరుద్ధరించడానికి బీవర్బ్రూక్ ఆర్థిక సహాయం కూడా అందించారు, ఇది స్థానిక లైబ్రరీగా మారింది.<ref name="cana"/><ref name="brun">{{Cite web|title=Louise Manny|url=https://nble.lib.unb.ca/browse/m/louise-manny|access-date=24 November 2024|website=New Brunswick Literary Encyclopedia}}</ref> బీవర్ బ్రూక్ తన జానపద సేకరణలపై కఠినమైన ఆంక్షలు విధించింది. ఆమె న్యూ బ్రన్స్విక్ [[జానపద గీతాలు|జానపద గీతాల]]<nowiki/>ను మాత్రమే సేకరించాలని, ఇతర మూలాల నుండి పంపిన పాటలను సేకరించకూడదని అతను షరతు విధించారు. ఆమె బీవర్ బ్రూక్ కోసం తన నియామకాన్ని పూర్తి చేసిన తరువాత (మిరామిచి పాటలుగా ప్రచురించబడింది), ఆమె మరింత స్వేచ్ఛతో తన పరిశోధనను కొనసాగించింది, మరింత సమగ్రమైన తత్వాన్ని స్థాపించింది: ఆమె దృష్టిలో, జానపద గీతం "ప్రజలు తమ స్వంత, వారి స్నేహితుల వినోదం కోసం జ్ఞాపకాల నుండి పాడతారు,, ప్రజలచే స్వయంగా కంపోజ్ చేయబడతారు, నోటి ద్వారా పంపబడతారు." అందువలన, పాతదైనా లేదా క్రొత్తదైనా, అవి "మన దేశం యొక్క ప్రాథమిక సాంస్కృతిక నేపథ్యాన్ని చూపిస్తాయి, ఇది నిజంగా మన స్వంతమైనది, ప్రజల నుండి ఉద్భవించింది. వారి నిరాడంబరతతో వాటిని రికార్డ్ చేయడం ద్వారా మేము న్యూ బ్రన్స్విక్ జీవితం, సంస్కృతి యొక్క కొంత భాగాన్ని కాపాడాము, ఇది దాని స్వంత విలువ, అందాన్ని కలిగి ఉంది."<ref name="prog">{{Cite web|title=Louise Manny|url=https://womenandmuseum.com/cman_song_img.htm|access-date=24 November 2024|website=Progress and Permanence. Women and the New Brunswick Museum 1880-1980}}</ref> ఆమె రికార్డ్ చేసిన పాటల యొక్క మూడు సేకరణలను సంకలనం చేసింది: బీవర్ బ్రూక్ కలెక్షన్, డాక్టర్ మ్యానీ కలెక్షన్, నార్త్ షోర్ కలెక్షన్. 1947 నుండి 1968 వరకు ఆమె న్యూకాజిల్ లోని సికెఎంఆర్ రేడియోలో వారపు ప్రసారాలలో ఈ రికార్డింగులను సమర్పించింది.<ref name="cana"/><ref name="brun"/> "సీన్స్ ఫ్రమ్ యాన్ ఎర్లీ డే" అనే వారపత్రిక వ్యాసంలో కూడా మానీ చారిత్రక ఆసక్తిని కలిగించే అంశాలను సమర్పించారు.<ref name="brun"/> ఆమె 1957లో మిరామిచి ఫోల్క్సాంగ్ ఫెస్టివల్ను స్థాపించింది, 1958 నుండి 1969 వరకు ఫెస్టివల్కు డైరెక్టర్గా ఉన్నారు.<ref name="cana"/> ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్న ఈ పండుగ, ఆమె పనికి అదనపు సామగ్రిని అందించింది. ఆమె పనిలో పొరుగున ఉన్న నోవా స్కోటియా, మైనేలో వరుసగా పనిచేసిన [[హెలెన్ క్రైటన్]], ఎడ్వర్డ్ డి. ఐవ్స్ ఆమె సన్నిహిత సంబంధం కలిగి ఉంది. ఆమె న్యూ బ్రున్స్విక్ యొక్క నౌకానిర్మాణ చరిత్రను వివరించే మూడు సంపుటాల శ్రేణిని కూడా పూర్తి చేసింది.<ref name="tide">{{Cite web|title=Louise Manny|url=https://nbbib.lib.unb.ca/contributors/manny-louise|access-date=24 November 2024|website=Time and Tide: A New Brunswick Bibliography|archive-date=3 ఫిబ్రవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203150619/https://nbbib.lib.unb.ca/contributors/manny-louise|url-status=dead}}</ref> 1961 లో ఆమెకు రెండు గౌరవ డిగ్రీలు లభించాయి, ఒకటి చాథమ్ లోని సెయింట్ థామస్ కళాశాల నుండి, మరొకటి న్యూ బ్రన్స్విక్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి.<ref name="tide"/> 1966లో, చరిత్రకారురాలిగా, జానపద రచయిత్రిగా ఆమె చేసిన కృషికి గాను అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఫర్ స్టేట్ అండ్ లోకల్ హిస్టరీ ఆమెను సత్కరించింది.<ref name="tide"/> 1967లో కెనడాలోని నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ జ్యూయిష్ ఉమెన్ నుండి ఆమెకు ఉమెన్ ఆఫ్ ది సెంచరీ పతకం లభించింది. 1969లో న్యూ బ్రున్స్విక్ యొక్క హిస్టారియన్స్ రేంజ్లోని మౌంట్ మానీ అనే పర్వతానికి ఆమె పేరు పెట్టారు.<ref name="cana"/> == ప్రచురణలు, రికార్డింగ్లు == * మిరామిచి యొక్క జానపద పాటలుః మిరామిచి జానపద ఉత్సవం నుండి లంబర్, నది పాటలు, న్యూకాజిల్, న్యూ బ్రున్స్విక్ (1962 ఫోక్వేస్ ఆల్బమ్). * జేమ్స్ రెజినాల్డ్ విల్సన్ తో సాంగ్స్ ఆఫ్ మిరామిచి (ఫ్రెడెరిక్టన్ 1968) * ''మిరామిచి యొక్క ఓడలుః మిరామిచి నదిపై నౌకానిర్మాణ చరిత్ర, న్యూ బ్రున్స్విక్, కెనడా, 1773-1919'' == గౌరవాలు == * కెనడా యొక్క జ్యూయిష్ మహిళల జాతీయ మండలి నుండి శతాబ్దపు మహిళా పతకం (1967) * న్యూ బ్రున్స్విక్ యొక్క హిస్టారియన్స్ రేంజ్లోని మౌంట్ మానీకి ఆమె పేరు పెట్టారు (1969) * గౌరవ ఎల్ఎల్ డి (సెయింట్ థామస్ కాలేజ్, చతం) (1961) * గౌరవ ఎల్ఎల్డి (న్యూ బ్రున్స్విక్ విశ్వవిద్యాలయం) (1961) == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:1970 మరణాలు]] [[వర్గం:1890 జననాలు]] [[వర్గం:మహిళలు]] ogo0elsxpd928u3rrba91m7961v6ko1 0 430630 4955141 4814110 2026-09-09T04:14:39Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955141 wikitext text/x-wiki '''లిజిల్జనా రైసెవిక్''' (జననం 29 జూన్ 1947) [[సెర్బియా]], మోంటెనెగ్రోలో మానవ హక్కులు, మహిళా హక్కుల కార్యకర్త. ఆమె 2006లో ఆమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనల్  గినెట్టా సాగన్ ఫండ్ అవార్డు గ్రహీత. రైసెవిక్ మోంటెనెగ్రో ఎస్ఓఎస్ లైన్ను సృష్టించారు, ఇది ఆ దేశంలో దుర్వినియోగ సంబంధాలలో మహిళలకు వనరులను అందించడం ద్వారా మహిళలకు సేవలందించిన మొదటి స్వచ్ఛంద సంస్థ. ఎస్ఓఎస్ లైన్కు కాల్ చేసే మహిళలకు అదనపు సహాయం, ఉండటానికి సురక్షితమైన ప్రదేశం, అలాగే వైద్య, మానసిక, న్యాయ సహాయం అవసరమని గమనించిన తరువాత, రైసెవిక్ గృహ హింస బాధితుల కోసం మోంటెనెగ్రోలో మొదటి ఆశ్రయమైన ఉమెన్స్ సేఫ్ హౌస్ను స్థాపించాడు. సేఫ్ హౌస్ తో, ఆమె మాంటెనెగ్రో పార్లమెంటులో సాక్షుల రక్షణ చట్టాన్ని ఆమోదించడానికి విజయవంతంగా లాబీయింగ్ చేసింది.<ref name="amnestyusa.org">{{cite web|title=Ginetta Sagan Award Winners|url=http://www.amnestyusa.org/about-us/grants-and-awards/ginetta-sagan-fund/ginetta-sagan-award-winners|publisher=Amnesty International|accessdate=26 April 2014}}</ref> == జీవితచరిత్ర == రైసెవిక్ [[మాంటెనెగ్రో|మోంటెనెగ్రో]]<nowiki/>లోని పోడ్గోరికాలో జన్మించారు. ఆమె తండ్రి మిలోవన్ పెట్రోవిక్, తల్లి ల్యూబోవ్, మిన్స్క్కు చెందిన బెలారస్. రైసెవిక్ పోడ్గోరికాలోని ఉన్నత పాఠశాలకు హాజరయ్యారు, అక్కడ ఆమె తల్లి రష్యన్ భాషను బోధించింది; ఆమె వాలీబాల్ ఆడింది, "బుడో టోమోవిక్" అనే సాంస్కృతిక సంఘంలో సభ్యురాలు. ఉన్నత పాఠశాల తరువాత, ఆమె నిసిక్  లోని హిస్టరీ అండ్ జాగ్రఫీ ఫ్యాకల్టీలో ప్రవేశించింది. ఆమె తన కాబోయే భర్త ఆండ్రూ లోకా రైసెవికా (మ. 1994) యువ న్యాయవాదిగా ఉన్నప్పుడు కలుసుకుంది; తరువాత మాంటెనెగ్రిన్ అంతర్గత వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖకు డిప్యూటీ మినిస్టర్ అయ్యారు. వీరికి ముగ్గురు సంతానం, ఒక కుమార్తె, ఇద్దరు కుమారులు ఉన్నారు.<ref>{{Cite journal |last=Abalia |first=J.O. |date=2014 |title=Annual meeting of experimental biology (ES), San Diego, California, USA - April 26-30, 2014 |url=https://doi.org/10.1358/dof.2014.39.6.2170593 |journal=Drugs of the Future |volume=39 |issue=6 |pages=429 |doi=10.1358/dof.2014.39.6.2170593 |issn=0377-8282}}</ref> ఆమె 1970 నుండి 1999 లో పదవీ విరమణ చేసే వరకు పొడ్గోరికాలోని మెడికల్ ఇన్స్టిట్యూట్లో పనిచేసింది. 1985 నుంచి 1989 వరకు యూనియన్ ఆఫ్ మెడికల్ వర్కర్స్ కు అధ్యక్షురాలిగా పనిచేశారు. ఆమె లిబరల్ అలయన్స్ ఆఫ్ మోంటెనెగ్రో కోసం మునిసిపల్ పార్లమెంటులో ఎన్నికైన కౌన్సిలర్ గా కూడా పనిచేసింది. 1996 లో, ఆమె  మాంటెనెగ్రోలో మొదటి మహిళా స్వచ్ఛంద సంస్థను స్థాపించింది, ఇది గృహ హింస బాధితుల కోసం హాట్లైన్,, 1999 వరకు దాని సమన్వయకర్తగా పనిచేసింది. ఆ సంవత్సరంలో, ఆమె మాంటెనెగ్రోలో గృహ హింస బాధితులకు మొదటి ఆశ్రయం అయిన ఉమెన్స్ సేఫ్ హౌస్ అనే స్వచ్ఛంద సంస్థను స్థాపించింది. 2001 లో, ఆమె మానవ అక్రమ రవాణా బాధితుల రక్షణ కోసం మోంటెనెగ్రిన్ ప్రాజెక్ట్ బోర్డులో సభ్యురాలిగా చేరింది. గృహ హింస, మానవ అక్రమ రవాణా బాధితులతో కలిసి పనిచేయడంతో పాటు, రైసిక్ ఈ సమస్యలపై పోలీసులు, రాష్ట్ర అధికారులకు అవగాహన కల్పిస్తుంది.<ref>{{cite web|title=Razgovori sa fenomenalnim ženama (Conversations with phenomenal women)|url=http://www.womenngo.org.rs/zenski-pokret/feministicka-literatura/intervjui-razgovori-sa-fenomenalnim-zenama|publisher=Autonomni Zenski Centar Biograd|language=sr|accessdate=26 April 2014|archive-date=26 ఏప్రిల్ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426232803/http://www.womenngo.org.rs/zenski-pokret/feministicka-literatura/intervjui-razgovori-sa-fenomenalnim-zenama|url-status=dead}}</ref> == కెరీర్ == 1970లో పొడ్గోరికాలోని మెడికల్ ఇనిస్టిట్యూట్ లో ఉద్యోగం చేసిన జిల్జానా, 1985 నుంచి 1989 వరకు మెడికల్ వర్కర్స్ యూనియన్ అధ్యక్షురాలిగా పనిచేశారు. 1999లో పదవీ విరమణ చేశారు. అంతేకాకుండా ఆమె రాజకీయాల్లోకి వచ్చారు. లిబరల్ అలయెన్స్ ఆఫ్ మోంటెనెగ్రో తరఫున మునిసిపల్ పార్లమెంటులో కౌన్సిలర్ గా పలు పర్యాయాలు ఎన్నికయ్యారు. 1996 లో, ఆమె మోంటెనెగ్రోలో మొదటి మహిళా ప్రభుత్వేతర సంస్థ అయిన ఎస్ఓఎస్ హాట్లైన్ ఫర్ విక్టిమ్స్ ఆఫ్ డొమెస్టిక్ వయోలెన్స్ ను స్థాపించింది, ఇక్కడ ఆమె 1999 వరకు ప్రధాన సమన్వయకర్తగా పనిచేసింది. 1999 లో, ఆమె సేఫ్ ఉమెన్స్ హౌస్ <ref name=":0">{{Cite web|date=2023-04-25|title=Sigurna Ženska Kuća|url=http://szk.co.me/|access-date=2023-06-12|archive-date=2023-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230612174459/http://szk.co.me/|url-status=dead}}</ref>అనే [[ప్రభుత్వేతర సంస్థ]]<nowiki/>ను స్థాపించింది, ఇది మోంటెనెగ్రోలో [[గృహ హింస]]<nowiki/>కు గురైన బాధితులకు మొదటి, ఇప్పటివరకు ఏకైక ఆశ్రయం. 2001లో, ఈ సంస్థలో మానవ అక్రమ రవాణా బాధితుల కోసం మరొక ఆశ్రయాన్ని ప్రారంభించారు. == అవార్డులు == 2003లో  ''[[బెల్‌గ్రేడ్|బెల్ గ్రేడ్]]'' కు చెందిన వార్తాపత్రిక వ్రెమ్ ఆమెను "పర్సన్ ఆఫ్ ది ఇయర్"గా ఎంపిక చేసింది ఈమె 2006లో గినెట్టా సాగన్ ఫండ్ అవార్డు గ్రహీత.<ref>{{cite web|date=5 January 2004|title="Vreme": Najuspešnija ličnost Ljiljana Raičević|url=http://www.vesti.rs/Drustvo/Vreme-Najuspesnija-licnost-Ljiljana-Raicevic.html|work=vesti.rs|publisher=Vesti|accessdate=26 April 2014}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:1947 జననాలు]] a7vm4l5z6b879qgfbujf00loddp6zkq 0 430809 4955333 4515264 2026-09-09T11:28:52Z స్వరలాసిక 13980 /* రికార్డింగ్ ప్రారంభం */ 4955333 wikitext text/x-wiki '''దీనా కేయ్ రోజ్''' (జననం: 2 జనవరి 1943) [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] దేశ సంగీత విద్వాంసురాలు, పాటల [[రచయిత|రచయిత్రి]]. 1970వ దశకం నుండి, ఆమె డిక్ ఫెల్లర్ గా సంగీతాన్ని వ్రాసి రికార్డ్ చేసింది. ఉద్యమకారిణిగా, ట్రాన్స్ జెండర్ మహిళగా తన అనుభవాలపై ప్రదర్శనలు, ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు.<ref name="LarkinGE">{{Cite book|title=Encyclopedia of Popular Music|date=1992|publisher=Guinness Publishing|isbn=0-85112-939-0|editor-last=Colin Larkin (writer)|edition=First|page=850}}</ref> == జీవితచరిత్ర == === ప్రారంభ జీవితం === రోజ్ [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]], మిస్సోరిలోని బ్రోనాగ్ లో రిచర్డ్ డీన్ ఫెల్లర్ జన్మించింది. ఆమె పన్నెండవ పుట్టినరోజున, ఆమె తన మొదటి గిటార్ను తన తాత నుండి పొందింది, అది గ్యారేజీ అమ్మకంలో కొనుగోలు చేయబడింది. దానికి ఒకే ఒక తీగ ఉన్నప్పటికీ, ఆమె వెంటనే దానిని ట్యూన్ చేయడం ప్రారంభించింది. కొంతకాలం తరువాత, ఆమె స్థానిక మెయిల్ మ్యాన్ తో కలిసి పొరుగు పట్టణానికి రైడ్ చేయడం ద్వారా గిటార్ పాఠాలు నేర్చుకోవడం ప్రారంభించింది,, పదిహేనేళ్ల వయస్సులో, స్థానిక బ్యాండ్ తో నృత్యాల కోసం వాయించడం ప్రారంభించింది. ఉన్నత పాఠశాల నుండి పట్టభద్రురాలైన ఆమె పిట్స్బర్గ్, కాన్సాస్, పరిసర ప్రాంతాలలో స్లైడర్లతో సహా వివిధ రాక్, బ్లూస్ సమూహాలలో లీడ్ గిటార్ వాయించింది. 1964 ప్రారంభంలో, ఆమె ఒక బ్యాండ్ లో ఆడటానికి, తన గీతరచన నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకోవడానికి లాస్ ఏంజిల్స్ వెళ్ళింది. ప్రత్యేకమైన అదృష్టం లేకపోవడంతో, ఆమె స్థానిక బ్యాండ్లతో ఆడటం కొనసాగించడానికి మిస్సోరీకి తిరిగి వచ్చింది.<ref name="LarkinGE"/><ref>{{Cite web|last=Rose|first=Deena Kaye|title=The Life & Work &#124; Deena Kaye Rose|url=http://www.deenakayerose.com/the-life-work/|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827150402/http://www.deenakayerose.com/the-life-work/|archive-date=August 27, 2021|access-date=August 27, 2021|website=Deenakayerose.com}}</ref> === పాటల రచన === 1966లో, ఆమె టేనస్సీలోని నాష్విల్లేకు వెళ్లి, మెల్ టిల్లీస్ యొక్క ది స్టేట్స్ సైడర్స్, స్కీటర్ డేవిస్, స్టూ ఫిలిప్స్, వార్నర్ మాక్ లతో కలిసి పర్యటించింది, వీరిలో ఆమె కూడా రికార్డ్ చేసింది. జానీ క్యాష్ యొక్క ప్రచురణ సంస్థ హౌస్ ఆఫ్ క్యాష్ కు కొన్ని పాటలను పంపిన తరువాత, ఆమె కొలంబియా రికార్డ్స్ తో రికార్డ్ కాంట్రాక్ట్ పొందింది.<ref name="LarkinGE"/> 1971లో, టెక్స్ విలియమ్స్ ఆమె పాట "ది నైట్ మిస్ నాన్సీ ఆన్స్ హోటల్ ఫర్ సింగిల్ గర్ల్స్ బర్న్డ్ డౌన్" ను రికార్డ్ చేసింది, ఇది USలో టాప్ 30 సింగిల్గా నిలిచింది. 1972లో, క్యాష్ ఆమె "ఎనీ ఓల్డ్ విండ్ దట్ బ్లోస్" తో మొదటి ఐదు దేశాలలో విజయం సాధించింది.<ref name="AMG">{{Cite web|title=Dick Feller &#124; Biography & History|url=https://www.allmusic.com/artist/dick-feller-mn0000820278|access-date=August 27, 2021|website=AllMusic}}</ref> జిమ్మీ డీన్ యొక్క నిర్మాత ఆమెను విలియమ్స్ కోసం రాసిన పాట మాదిరిగానే డీన్ కోసం ఒక పాట రాయమని కోరారు, ఇది "లార్డ్, మిస్టర్ ఫోర్డ్"గా మారింది. డీన్ దానిని రికార్డ్ చేయలేదు, కానీ ఆమె ఈ పాటను జెర్రీ రీడ్ యొక్క ప్రచురణ సంస్థ వెక్టర్ మ్యూజిక్ కు తీసుకెళ్లింది. రీడ్ ఈ పాటతో పాటు ఆమె ఇతర రెండు పాటలను రికార్డ్ చేశారు: "ది లేడీ ఈజ్ ఎ ఉమెన్", "వన్ స్వీట్ రీజన్". "లార్డ్, మిస్టర్ ఫోర్డ్" 1973 లో రీడ్ కు నంబర్ వన్ హిట్ గా నిలిచింది.<ref name="LarkinGE"/> === రికార్డింగ్ ప్రారంభం === 1973 లో, ఆమె "బిఫ్, ది ఫ్రెండ్లీ పర్పుల్ బేర్" అనే సింగిల్ తో తన స్వంత రికార్డింగ్ అరంగేట్రం చేసింది, టాప్ 25 లో స్థానం సంపాదించింది. ఆమె తన మొదటి ఆల్బమ్ డిక్ ఫెల్లర్ రైట్ ను విడుదల చేసింది... కొన్ని నెలల తరువాత యునైటెడ్ ఆర్టిస్ట్స్ ద్వారా. ఆమె తదుపరి సింగిల్, హాస్యభరితమైన "ది క్రెడిట్ కార్డ్ సాంగ్" టాప్ టెన్ లో నిలిచింది. 1974 లో, ఆమె ఆశ్రయం రికార్డ్స్తో సంతకం చేసింది. లేబుల్ కోసం ఆమె విడుదల చేసిన మొదటి సింగిల్ "మాకిన్ ది బెస్ట్ ఆఫ్ ఎ బ్యాడ్ సిట్యుయేషన్", ఇది టాప్ 15 లో స్థానం సంపాదించింది. ఈ మూడు రికార్డులు బిల్ బోర్డ్ హాట్ 100 లేదా బబ్లింగ్ అండర్ ది టాప్ 100, [[ఈజీ లిజనింగ్]] టాప్ 50 లకు కూడా చేరుకున్నాయి.<ref>{{Cite web|title=Dick Feller Wrote... - Dick Feller &#124; Songs, Reviews, Credits|url=https://www.allmusic.com/album/dick-feller-wrote-mw0000893017|access-date=August 27, 2021|website=AllMusic}}</ref> ఆమె జెర్రీ జెఫ్ వాకర్, గై క్లార్క్, మైక్ ఆల్డ్రిడ్జ్ వంటి ఇతర సమకాలీన కళాకారుల రికార్డులపై పాటలు రాయడం, గిటార్ వాయించడం కొనసాగించింది. అదే సమయంలో తనదైన మరికొన్ని రికార్డింగ్స్ కూడా చేసింది. 1975 లో, ఆమె "అంకుల్ హిరమ్ అండ్ హిజ్ హోమ్ మేడ్ బీర్" పాటతో కళాకారిణిగా తన చివరి చార్ట్ ఎంట్రీని పొందింది, ఇది టాప్ 50 లో స్థానం సంపాదించింది.<ref name="LarkinGE"/> ఆమె 1977లో స్మోకీ, బ్యాండిట్ సౌండ్ట్రాక్ కోసం పాటలు రాయడానికి జెర్రీ రీడ్ జతకట్టింది, రీడ్ యొక్క "ఈస్ట్ బౌండ్ అండ్ డౌన్" యొక్క గాత్రం యు.ఎస్. కంట్రీ చార్ట్లో 2వ స్థానానికి చేరుకుంది.<ref name="LarkinGE"/> ఆమె మొదటి విదేశీ పర్యటన 1980 లో జరిగింది, మరుసటి సంవత్సరం, ఆమె ఇంగ్లాండ్, స్కాట్లాండ్, నెదర్లాండ్స్ లోని కెల్విన్ హెండర్సన్ బ్యాండ్, కంట్రీ కపుల్స్ తో కలిసి ఆడింది. 1981 లో, జాన్ డెన్వర్ తన "సమ్ డేస్ ఆర్ డైమండ్స్ (సమ్ డేస్ ఆర్ స్టోన్)" తో ఒక కంట్రీ పాప్ హిట్ ను రికార్డ్ చేశారు, దీనిని బాబీ బేర్ ఇంతకు ముందు రికార్డ్ చేశారు.<ref name="AMG"/> డాన్ ష్లిట్జ్ తో కలిసి, ఆమె స్మోకీ, ది బండిట్ 3, అలమో బే చిత్రాలకు పాటలు సమకూర్చింది. ఆ తరువాత చాలా సంవత్సరాల పాటు, ఆమె లూయిస్ గ్రిజార్డ్ తో కలిసి ఈవెనింగ్ విత్ లూయిస్ గ్రిజార్డ్ స్టేజ్ షోకు ప్రారంభ ఆకర్షణగా రాసింది, పర్యటించింది. ఆమె పాటలు రాసింది, 1991 యొక్క డోంట్ బిలీవ్ ఐ'డా టెల్ దట్ (గ్రిజార్డ్ చేత "ది డిక్ ఫెల్లర్ ట్రియో" గా బిల్ చేయబడింది), గ్రిజార్డ్ యొక్క 1994 ఆల్బమ్ అలిమోనీ: ది బిల్ యు గెట్, ది థ్రిల్ యు గాట్ కోసం సహనిర్మాతగా కూడా వ్యవహరించింది. 1999 నవంబరులో విడుదలైన కికిన్ అస్ఫాల్ట్ ఆల్బమ్ లో షెబ్ వూలీతో కలిసి ఆమె అనేక పాటలు రాశారు. అదే ఆల్బమ్ లో డెల్ రీవ్స్ మరో ఫెల్లర్-వూలీ కూర్పును ప్రదర్శించారు. సంవత్సరాలుగా, ఆమె డాడ్జ్ టెలివిజన్ వాణిజ్య ప్రకటనలు "డూ యు లైక్ ట్రక్కులు?", "లిటిల్ బాయ్స్ డ్రీమ్", పెప్సీ జింగిల్ "బై ఎనీ అదర్ నేమ్" వంటి వివిధ కంపెనీలు, ఉత్పత్తుల కోసం అనేక వాణిజ్య ప్రకటనలను కూడా రచించింది, ప్రదర్శించింది. ఆమె ఎటి అండ్ టి కాలింగ్ కార్డులు, బీచ్-నట్ పొగాకు, కోల్గేట్-పామోలివ్, పోండెరోసా స్టీక్హౌస్ కోసం వాణిజ్య ప్రకటనలు చేసింది. == అవార్డులు == రోజ్ యొక్క ఐదు పాటలు బిఎంఐ అవార్డులను గెలుచుకున్నాయిః * "ఏ పాత గాలి అయినా వీస్తుంది" * "క్రెడిట్ కార్డ్ పాట" * "ఈస్ట్ బౌండ్ అండ్ డౌన్" * "లార్డ్, మిస్టర్ ఫోర్డ్" * "కొన్ని రోజులు వజ్రాలు (కొన్ని రోజులు రాతి) " == డిస్కోగ్రఫీ == అన్ని సంగీతాన్ని డిక్ ఫెల్లర్కు బిల్ చేశారు. === ఆల్బమ్లు === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! rowspan="2" |సంవత్సరం. ! rowspan="2" |ఆల్బమ్ !శిఖర స్థానాలు ! rowspan="2" |లేబుల్ |- style="font-size:smaller;" ! width="65" |అమెరికా దేశం<br /><ref>{{Cite book|title=Hot Country Albums 1964-2007|last=Whitburn|first=Joel|publisher=Record Research, Inc.|year=2008|isbn=978-0898201734}}</ref> |- |1973 ! scope="row" |''డిక్ ఫెల్లర్ రాశారు'' |41 |యునైటెడ్ ఆర్టిస్ట్స్ |- |1974 ! scope="row" |''నా గురించి ఒక్క మాట కూడా అనలేదు'' |30 | rowspan="2" |ఆశ్రయం |- |1975 ! scope="row" |''కొన్ని రోజులు వజ్రాలు'' |44 |- |1982 ! scope="row" |''ఆడియోగ్రాఫ్ అలైవ్'' | - |ఇండిగో |- |2001 ! scope="row" |''కేంద్ర దృష్టి'' | - |సైబర్ ఫోనిక్ |- | colspan="4" style="font-size:8pt" |"-" చార్ట్ చేయని విడుదలలను సూచిస్తుంది |} === సింగిల్స్ === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" ! rowspan="2" |సంవత్సరం. ! rowspan="2" |సింగిల్ ! colspan="5" |శిఖర స్థానాలు ! rowspan="2" |ఆల్బమ్ |- style="font-size:smaller;" ! width="45" |అమెరికా దేశం<br /><ref name="Whitburn">{{Cite book|title=Hot Country Songs 1944 to 2008|last=Whitburn|first=Joel|publisher=Record Research, Inc.|year=2008|isbn=978-0-89820-177-2}}</ref> ! width="45" |అమెరికా<br /><ref name="Whitburn" /> ! width="45" |యుఎస్ ఎసి<br /><ref>{{Cite book|title=Top Adult Songs 1961-2006|url=https://archive.org/details/joelwhitburnpres0000whit|last=Whitburn|first=Joel|publisher=Record Research, Inc.|year=2007|isbn=978-0-89820-169-7}}</ref> ! width="45" |దేశం చేయవచ్చు<br /><ref>{{Cite web|date=July 17, 2013|title=Search Results for Dick Feller - Country Tracks|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/list.aspx?OCRText=Dick+Feller&ChartEn=Country+Singles&|access-date=August 17, 2022|publisher=RPM (magazine)}}</ref> ! width="45" |సిఎఎన్<br /><ref>{{Cite web|date=July 17, 2013|title=Search Results for Dick Feller - Adult Contemporary|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/list.aspx?OCRText=Dick+Feller&ChartEn=Adult+Contemporary&|access-date=August 17, 2022|publisher=RPM}}</ref> |- |1972 ! scope="row" |"ది సమ్ ఆఫ్ మార్సీస్ బ్లూస్" | - | - | - | - | - | rowspan="3" |''డిక్ ఫెల్లర్ రాశారు'' |- | rowspan="2" |1973 ! scope="row" |"డైసీ హిల్" | - | - | - | - | - |- ! scope="row" |"బిఫ్, ఫ్రెండ్లీ పర్పుల్ బేర్" |22 |101 |36 |17 |59 |- | rowspan="3" |1974 ! scope="row" |"మాకిన్ 'ది బెస్ట్ ఆఫ్ ఎ బాడ్ సిచుయేషన్" |11 |85 |33 |38 | - |''నా గురించి ఒక్క మాట కూడా అనలేదు'' |- ! scope="row" |"క్రెడిట్ కార్డ్ పాట" |10 |105 |40 |38 | - |''డిక్ ఫెల్లర్ రాశారు'' |- ! scope="row" |"లోరీ కోసం కేకలు" | - | - | - | - | - |''నా గురించి ఒక్క మాట కూడా అనలేదు'' |- |1975 ! scope="row" |"అంకుల్ హిరామ్ అండ్ ది హోమ్మేడ్ బీర్" |49 | - | - | - | - | rowspan="2" |''కొన్ని రోజులు వజ్రాలు'' |- |1976 ! scope="row" |"కొన్ని రోజులు వజ్రాలు (కొన్ని రోజులు రాతి) " | - | - | - | - | - |- |1982 ! scope="row" |"తక్షణ గ్లూ" | - | - | - | - | - |''ఆడియోగ్రాఫ్ అలైవ్'' |- | colspan="8" style="font-size:8pt" |"-" చార్ట్ చేయని విడుదలలను సూచిస్తుంది |} == బాహ్య లింకులు == * {{Official website|http://www.deenakayerose.com/}} * {{IMDb name|2110949}} == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1943 జననాలు]] idyk16iesxqjw1g29wbsyyar8xwjjbj 0 431310 4955158 4515520 2026-09-09T04:47:12Z స్వరలాసిక 13980 /* దాతృత్వం */ 4955158 wikitext text/x-wiki '''జిల్ క్రిస్టిన్ వెడ్డర్''' (జననం: నవంబర్ 11, 1977) [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] దాతృత్వవేత్త, కార్యకర్త, మాజీ ఫ్యాషన్ మోడల్. ఆమె జన్యు చర్మ రుగ్మత ఎపిడెర్మోలిసిస్ బులోసాకు నివారణను కనుగొనడానికి అంకితమైన లాభాపేక్షలేని సంస్థ అయిన ఇబి రీసెర్చ్ పార్టనర్‌షిప్‌కు సహ వ్యవస్థాపకురాలు, వైస్ చైర్మన్. ఆమె గ్లోబల్ సిటిజన్, విటాలజీ ఫౌండేషన్‌కు రాయబారి కూడా . == ప్రారంభ జీవితం == మెక్కార్మిక్ [[కాలిఫోర్నియా]]<nowiki/>లోని ఇంగిల్వుడ్ బడ్, అమీ మెక్కార్మిక్లకు జన్మించింది. ఆమెకు ఐదుగురు సోదరీమణులు ఉన్నారు. .<ref name="glassybaby">{{Cite web|date=September 18, 2014|title=Jill Vedder|url=https://www.youtube.com/watch?v=oiwhcobSK6g|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130212424/https://www.youtube.com/watch?v=oiwhcobSK6g|archive-date=2024-11-30|website=YouTube|access-date=2025-02-08}}</ref> == కెరీర్ == === మోడల్ === 15 సంవత్సరాల వయస్సులో, మెక్కార్మిక్ తన కుటుంబంతో కలిసి ఫ్లోరిడాలోని బ్రాడెంటన్కు మకాం మార్చింది, వెంటనే ఎలైట్ మోడల్స్ యొక్క మయామి డివిజన్లో చేర్చబడింది.   ఆమె [[కాలిఫోర్నియా]]<nowiki/>లోని మన్హట్టన్ బీచ్లోని మీరా కోస్టా ఉన్నత పాఠశాలలో చదివి, 1995లో బ్రాడెంటన్లోని మనాటీ ఉన్నత పాఠశాల నుండి పట్టభద్రురాలైంది.<ref>{{Cite web|title=Jill McCormick, Class of 1995 - Manatee High School|url=https://www.classmates.com/people/Jill-McCormick/257381151|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210403064545/https://www.classmates.com/people/Jill-McCormick/257381151|archive-date=2021-04-03|access-date=2019-03-11|website=Classmates.com}}</ref> 1996లో, మెక్‌కార్మిక్ ఎలైట్ మోడల్ లుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ పోటీలో 15 మంది ఫైనలిస్టులలో ఒకరు, తన మోడలింగ్ [[వృత్తులు|వృత్తి]]<nowiki/>ని కొనసాగించడానికి పారిస్‌కు వెళ్లారు. మెక్‌కార్మిక్ ఆ తర్వాత ఎలైట్ మోడల్‌ను షాంపైన్ ట్రోట్ మేనేజ్‌మెంట్ ఏజెన్సీ కోసం విడిచిపెట్టాడు. '' ఆమె వోగ్'', ''ఎల్లే'', ''మేరీ క్లైర్'', ''కాస్మోపాలిటన్'', ''హార్పర్స్ బజార్'' వంటి అనేక పత్రికలలో కనిపించింది .<ref>{{Cite web|date=February 19, 2015|title=Elite Model Look of the Year 1996|url=https://www.youtube.com/watch?v=0nMjbrwQYco&t=6230|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130205258/https://www.youtube.com/watch?v=0nMjbrwQYco&t=6230|archive-date=2024-11-30|website=YouTube|access-date=2025-02-08}}</ref><ref name="photos">{{Cite web|title=Biography|url=http://jillmccormick.iwarp.com/about.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606091934/http://jillmccormick.iwarp.com/about.html|archive-date=June 6, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|title=Magazine/Official Photos|url=http://jillmccormick.iwarp.com/photo.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425062446/http://jillmccormick.iwarp.com/photo.html|archive-date=April 25, 2012}}</ref> === దాతృత్వం === మోడలింగ్ నుండి రిటైర్ అయిన తరువాత, మెక్ కార్మిక్ క్రియాశీలత వైపు మళ్లాడు. ఆమె జన్యుపరమైన చర్మ రుగ్మత ఎపిడెర్మోలిసిస్ బులోసాకు చికిత్సను కనుగొనడానికి అంకితమైన లాభాపేక్ష లేని సంస్థ ఇబి రీసెర్చ్ పార్టనర్షిప్ సహ వ్యవస్థాపకురాలు, వైస్ చైర్మన్. మెక్ కార్మిక్ ర్యాన్ ఫుల్మర్ తో చిన్ననాటి స్నేహితుడు, అతని కుమారుడు మైఖేల్ ఇబితో జన్మించాడు. మెక్ కార్మిక్ తన భర్త ఎడ్డీ వెడర్, ర్యాన్ ఫుల్మర్, అతని భార్య హీథర్ తో కలిసి హీల్ ఇబిని స్థాపించారు. 2014 లో, వారు హీల్ ఇబిని జాక్సన్ గాబ్రియేల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్తో విలీనం చేసి ఇబి పరిశోధన భాగస్వామ్యాన్ని సృష్టించారు. ఫౌండేషన్ అనేక వార్షిక ఫండ్ రైజింగ్ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తుంది, ఇబికి చికిత్సను కనుగొనడానికి పరిశోధనలకు నిధులు సమకూర్చడానికి 25 మిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లకు పైగా సేకరించింది.<ref name="EB">{{Cite web|title=Board of Directors - EB Research Partnership|url=https://www.ebresearch.org/board-of-directors.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327161729/https://www.ebresearch.org/board-of-directors.html|archive-date=2019-03-27|access-date=2019-03-11|website=ebresearch.org}}</ref><ref>{{Cite web|last=Demarco|first=Zoe|date=August 9, 2019|title=Eddie Vedder surprises boy with life-changing genetic disorder at WE Day California|url=https://www.we.org/en-CA/we-stories/we-day/eddie-vedder-eb-research-partnership-we-day-california|website=WE Charity}}</ref> 2030 నాటికి తీవ్ర పేదరికాన్ని అంతమొందించడానికి కట్టుబడి ఉన్న గ్లోబల్ సిటిజన్ సంస్థకు మెక్ కార్మిక్ రాయబారిగా ఉన్నారు. కమ్యూనిటీ హెల్త్, ఎన్విరాన్మెంట్, ఆర్ట్స్ & ఎడ్యుకేషన్, సోషల్ ఛేంజ్ రంగాలలో ప్రశంసనీయమైన పని చేస్తున్న లాభాపేక్ష లేని సంస్థల ప్రయత్నాలకు మద్దతు ఇచ్చే విటాలోజీ ఫౌండేషన్తో కూడా ఆమె చురుకుగా ఉన్నారు. తుపాకీ హింస, ఎన్ఆర్ఏకు వ్యతిరేకంగా వారి పోరాటంపై "మామ్స్ డిమాండ్ యాక్షన్" కు ఆమె మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Watts|first=Shannon|date=October 20, 2017|title=When Eddie Vedder and his wife Jill McCormick rock @MomsDemand t-shirts and encourage America to #RejectTheNRA!!!|url=https://twitter.com/shannonrwatts/status/921473843302227970|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211060322/https://twitter.com/shannonrwatts/status/921473843302227970|archive-date=December 11, 2019|access-date=March 18, 2019|website=Twitter}}</ref> 2012 నుండి, మెక్‌కార్మిక్ "ఎవ్రీ మదర్ కౌంట్స్" అనే లాభాపేక్షలేని సంస్థకు మద్దతు ఇస్తుంది, ఇది US, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి తల్లికి గర్భం, ప్రసవాన్ని సురక్షితంగా చేయడానికి కృషి చేస్తోంది.  2017, 2018లో,  అవగాహన, నిధులను సేకరించడానికి టీమ్ ఎవ్రీ మదర్ కౌంట్స్ తరపున మెక్‌కార్మిక్ హాఫ్-మారథాన్‌లో పోటీ పడింది.<ref>{{Cite web|last=Vedder|first=Jill|date=November 4, 2018|title=We did it! Running for the mamas! #everymileeverymother #runEMC|url=https://www.instagram.com/p/Bpxj4x1HCCr/|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20240610022454/https://www.instagram.com/p/Bpxj4x1HCCr/|archive-date=2024-06-10|website=Instagram|access-date=2025-02-08|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="EVC">{{Cite web|date=November 9, 2017|title=Every Mother Counts - Vitalogy Foundation Donates $22K In Support Of Maternal Health|url=https://pearljam.com/news/vitalogy-foundation-supports-every-mother-counts|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200812130724/https://pearljam.com/news/vitalogy-foundation-supports-every-mother-counts|archive-date=August 12, 2020|access-date=March 18, 2019|website=PearlJam.com}}</ref> ఆమె ప్లాన్డ్ పేరెంట్హుడ్ కు మద్దతుదారు కూడా.<ref>{{Cite web|last=Vedder|first=Jill|date=June 2, 2017|title=Loved spending time with my daughter supporting this important program that covers so many aspects of women and human rights|url=https://www.instagram.com/p/BU2zducAzdD/|url-access=registration|archive-url=https://ghostarchive.org/iarchive/instagram/jill.vedder/1528635466637850435|archive-date=2021-12-25|website=Instagram}}</ref> 2013లో, ఆమె సోదరీమణులు డెనిస్, యాష్లేతో కలిసి, జిల్ [[గ్లియోబ్లాస్టోమా]] మల్టీఫార్మ్ ఉన్నవారికి సహాయం చేయడంపై దృష్టి సారించే స్వచ్ఛంద సంస్థ "బేబ్స్ ఎగైనెస్ట్ బ్రెయిన్ క్యాన్సర్" ను ఏర్పాటు చేసింది.<ref name="glassybaby"/><ref>{{Cite web|date=October 16, 2013|title=Three sisters start brain cancer charity|url=https://www.yourobserver.com/article/three-sisters-start-brain-cancer-charity|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190311083335/https://www.yourobserver.com/article/three-sisters-start-brain-cancer-charity|archive-date=March 11, 2019|access-date=March 11, 2019|website=Your Observer}}</ref> నవంబర్ 18,2020 న, ఇబి రీసెర్చ్ పార్టనర్షిప్ సహ వ్యవస్థాపకులు జిల్, ఎడ్డీ వెడ్డర్ ప్రారంభ వెంచర్ ఇన్టు క్యూర్స్ను సమర్పించారు, ఇది ఎపిడెర్మోలిసిస్ బుల్లోసా (ఇబి) తో నివసిస్తున్న వ్యక్తులు, కుటుంబాల గురించి కథలను కలిగి ఉన్న వర్చువల్ ఈవెంట్, ఇబి, ఇతర అరుదైన వ్యాధుల నివారణ కోసం పరిశోధన కోసం నిధులను సేకరించింది. జిల్ ఈ కార్యక్రమానికి ఎగ్జిక్యూటివ్ నిర్మాతగా కూడా వ్యవహరించారు, ఇందులో ఈ జంట యొక్క కొంతమంది ప్రముఖ స్నేహితులు ఇబి గురించి ప్రేక్షకులకు అవగాహన కల్పించారు.<ref>{{Cite web|date=November 10, 2020|title=Jill and Eddie Vedder come together with celebrity friends for 'Venture Into Cures,' a virtual event supporting EB Research Partnership's mission to find a cure for Epidermolysis Bullosa|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/jill-and-eddie-vedder-come-together-with-celebrity-friends-for-venture-into-cures-a-virtual-event-supporting-eb-research-partnerships-mission-to-find-a-cure-for-epidermolysis-bullosa-301169548.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018194056/https://www.prnewswire.com/news-releases/jill-and-eddie-vedder-come-together-with-celebrity-friends-for-venture-into-cures-a-virtual-event-supporting-eb-research-partnerships-mission-to-find-a-cure-for-epidermolysis-bullosa-301169548.html|archive-date=October 18, 2021|access-date=October 18, 2021|website=PR Newswire}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == మెక్కార్మిక్, పెర్ల్ జామ్ ప్రధాన గాయకుడు ఎడ్డీ వెడ్డర్ 2000లో సంబంధాన్ని ప్రారంభించారు. ఈ జంట 2009 లో నిశ్చితార్థం చేసుకుని, సెప్టెంబర్ 18,2010 న వివాహం చేసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|date=September 20, 2010|title=Pearl Jam's Eddie Vedder Gets Married!|url=https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/pearl-jams-eddie-vedder-gets-married-2010209/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707010217/https://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/pearl-jams-eddie-vedder-gets-married-2010209/|archive-date=July 7, 2018|access-date=March 11, 2019|website=US Weekly}}</ref><ref>{{Cite web|date=September 22, 2010|title=PHOTO: Eddie Vedder Dips and Kisses His Bride|url=https://people.com/celebrity/photo-eddie-vedder-dips-and-kisses-his-bride/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191023075638/https://people.com/celebrity/photo-eddie-vedder-dips-and-kisses-his-bride/|archive-date=October 23, 2019|access-date=March 11, 2019|website=People.com}}</ref> వీరికి ఇద్దరు కుమార్తెలు ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|last=Jessica Bennett|date=22 Mar 2009|title=The Reluctant Rockstar|url=http://mag.newsweek.com/2009/03/22/the-reluctant-rock-star.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028010517/http://mag.newsweek.com/2009/03/22/the-reluctant-rock-star.html|archive-date=28 October 2013|access-date=14 October 2013|publisher=Newsweek Magazine}}</ref> 2011లో, వెడ్డర్ యొక్క సోలో సింగిల్, "లాంగింగ్ టు బిలాంగ్" కోసం మ్యూజిక్ వీడియోలో మెక్కార్మిక్ కనిపించాడు.<ref name="mv">{{Cite web|date=April 21, 2011|title=Longing to Belong (Music Video) - Ukulele Songs - Eddie Vedder|url=https://www.youtube.com/watch?v=lqZ0-PhHsaE|url-status=bot: unknown|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408175256/https://www.youtube.com/watch?v=lqZ0-PhHsaE|archive-date=2023-04-08|website=YouTube|access-date=2025-02-08}}</ref> మెక్కార్మిక్ తన భర్త ఇంటిపేరును తన వృత్తిపరమైన పేరుగా స్వీకరించింది.<ref>{{Cite web|last=James|first=Susan Donaldson|date=January 4, 2016|title=Help for 'butterfly children' in sight, thanks to rockers who care|url=https://www.today.com/health/help-butterfly-children-sight-thanks-rockers-who-care-t64706|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190621190754/https://www.today.com/health/help-butterfly-children-sight-thanks-rockers-who-care-t64706|archive-date=June 21, 2019|access-date=June 26, 2019|website=Today.com}}</ref> జూన్ 22,2018న మిలన్లో జరిగిన పెర్ల్ జామ్ కచేరీలో, అమెరికా ప్రథమ మహిళ మెలానియా ట్రంప్ కు ప్రతిస్పందనగా, "అవును, మనమందరం పట్టించుకుంటాము. వై డోంట్ యు?" అని రాసిన జాకెట్ను మెక్కార్మిక్ ధరించారు, ఆ వారం ప్రారంభంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్, మెక్సికో సరిహద్దులో వారి తల్లిదండ్రుల నుండి వేరు చేయబడిన పిల్లలను సందర్శించిన తరువాత ఆమె తన విమానంలో ఎక్కి, "నేను నిజంగా పట్టించుకోను. యు?".<ref>{{Cite web|last=Daly|first=Rhian|date=June 23, 2018|title=Eddie Vedder's wife hits back at Melania Trump with response jacket at Pearl Jam show|url=https://www.nme.com/news/music/eddie-vedders-wife-hits-back-melania-trump-statement-making-jacket-pearl-jam-show-2342958|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927122812/https://www.nme.com/news/music/eddie-vedders-wife-hits-back-melania-trump-statement-making-jacket-pearl-jam-show-2342958|archive-date=September 27, 2018|access-date=March 18, 2019|website=NME}}</ref> == మ్యూజిక్ వీడియోలు == {| class="wikitable sortable" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !కళాకారుడు |- |2011 |"లాంగింగ్ టు బిలాంగ్" <ref name="mv"/> |ఎడ్డీ వెడ్డర్ |- |} == మూలాలు == {{Reflist}} * [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1977 జననాలు]] 0euhb85gpfdag3z7f871hcnj57zk5z0 0 431495 4955340 4914777 2026-09-09T11:43:50Z స్వరలాసిక 13980 4955340 wikitext text/x-wiki '''కెలానీ నికో'''ల్ యునైటెడ్ స్టేట్స్, విదేశాలలో చురుకుగా ఉన్న సమయం-ఆధారిత మీడియా, [[డిజిటల్ ఆర్ట్]] సాంకేతిక నిపుణురాలు క్యూరేటర్. ఆమె ట్రాన్స్ ఫర్ గ్యాలరీ వ్యవస్థాపక డైరెక్టర్. బ్రూక్లిన్, శాన్ఫ్రాన్సిస్కో, లాస్ ఏంజిల్స్, మియామి, మెక్సికో సిటీ వంటి నగరాల్లోని వేదికలపై ఆన్లైన్ ఎగ్జిబిషన్లు, పబ్లిక్ ప్రోగ్రామ్లను నికోల్ నిర్వహించింది.<ref name=":1">{{Cite web|title=ATC Revisited: Kelani Nichole - News/Research - Berkeley Center for New Media|url=https://bcnm.berkeley.edu/news-research/2800/atc-revisited-kelani-nichole|access-date=2024-02-02|website=bcnm.berkeley.edu}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/03/03/arts/design/nft-art-beeple.html|title=One Year After Beeple, the NFT Has Changed Artists. Has It Changed Art?|last=Gopnik|first=Blake|date=2022-03-03|work=The New York Times|access-date=2024-02-02|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> == విద్య == నికోల్ 2010 లో కళా చరిత్రలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీని పొందారు, వెంటనే పెన్సిల్వేనియాలోని [[ఫిలడెల్ఫియా]]<nowiki/>కు చెందిన లిటిల్ బెర్లిన్ అనే క్యూరేటర్ కలెక్టివ్లో చేరారు. 2012 లో, ఆర్ట్ఫోరమ్ పత్రికలో ప్రచురితమైన రచయిత, కళా సిద్ధాంతకర్త క్లైర్ బిషప్ రాసిన "ది డిజిటల్ డివైడ్" వ్యాసం డిజిటల్ కళలు, దాని పరిణామాలపై మరింత పరిశోధనను ప్రేరేపించింది, ఇది చివరికి 2013 లో ట్రాన్స్ఫర్ గ్యాలరీని కనుగొనడానికి, డైరెక్ట్ చేయడానికి దారితీసింది.<ref name=":2">{{Cite web|last=Niio|date=2016-08-30|title=A Conversation With Kelani Nichole of Brooklyn's TRANSFER Gallery (Part 2)|url=https://www.niio.com/blog/qa-with-kelani-nichole-of-transfer-gallery-part-2/|access-date=2024-02-02|website=Niio Blog|language=en-US}}</ref> == కెరీర్, క్యూరేటర్ ప్రాజెక్ట్ లు == 2019 లో, ఆమె బ్రూక్లిన్లోని పయనీర్ వర్క్స్లో రీకాన్ఫిగరింగ్ బైనరీస్ అనే గ్రూప్ షోను నిర్వహించింది. కంప్యూటర్ జనరేటెడ్ ఇమేజ్ మేకింగ్, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీస్ ద్వారా సమకాలీన కళ, టెక్నాలజీ సంస్కృతి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ఈ ఎగ్జిబిషన్ వివరించింది. ఇందులో కళాకారులు తబితా రెజైర్, మోరెషిన్ అల్లాయారీ, లాటర్బో అవెడాన్, మెరిమ్ బెన్నాని, స్నో యున్క్సు ఫు, క్లాడియా హార్ట్, ఫెయిత్ హాలండ్, లోర్నా మిల్స్, ఎవా పాపమర్గారిటి, లు యాంగ్ నటించారు. సంస్థ వెబ్సైట్ ప్రకారం, ఈ ప్రదర్శనకు న్యూయార్క్ స్టేట్ కౌన్సిల్ ఆన్ ది ఆర్ట్స్ మద్దతు ఇచ్చింది. 2022 లో, ఆమె పెరెజ్ ఆర్ట్ మ్యూజియం మియామి చరిత్రలో మొదటి వర్చువల్ ఎగ్జిబిషన్ను నిర్వహించింది. ప్రపంచ నిర్మాణం, ప్రత్యామ్నాయ వాస్తవాల గురించి ఆర్టిస్ట్ కార్లా గన్నిస్ రూపొందించిన ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ వర్క్ వుండర్కామర్ 2022, 2023 మధ్య ప్రదర్శనకు ఉంచబడింది. తరువాత ఈ ప్రదర్శన దక్షిణ కరోలినాలోని కాలేజ్ ఆఫ్ చార్లెస్టన్ లో భాగమైన హాల్సే ఇన్ స్టిట్యూట్ గ్యాలరీలు, హిల్ ఎగ్జిబిషన్ గ్యాలరీలో ప్రదర్శించబడింది. నికోల్, ఆమె ట్రాన్స్ ఫర్ గ్యాలరీ ఆర్ట్ ఫోరమ్, ది న్యూయార్క్ టైమ్స్, ఎ.ఆర్.టి న్యూస్ వంటి ప్రచురణలలో ప్రదర్శించబడ్డాయి. విట్నీ మ్యూజియం ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్, థోమా ఫౌండేషన్ తో సహా ప్రముఖ మీడియా కళా సేకరణలతో రచనలను ఉంచడానికి ఆమె కళాకారులకు సహాయపడింది. == ట్రాన్స్ఫర్ గ్యాలరీ == నికోల్ 2013 లో బ్రూక్లిన్ గోదాములో నివసిస్తున్న డిజిటల్ కళల కోసం ఒక స్వతంత్ర ప్రదర్శన స్థలం ట్రాన్స్ఫర్ గ్యాలరీని స్థాపించింది. ప్రస్తుతం ఆన్ లైన్ లో ఉన్న ఈ గ్యాలరీలో దశాబ్ద కాలంగా టైమ్ బేస్డ్ మీడియా, వర్చువల్ రియాలిటీ, జీఐఎఫ్ లు, ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, ఎన్ ఎఫ్ టీలతో పాటు ఇతర వినూత్న మాధ్యమాల్లో పనిచేస్తున్న అంతర్జాతీయ కళాకారులను ప్రదర్శిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Kelani Nichole on pioneering a new type of gallery|url=https://thecreativeindependent.com/people/kelani-nichole-on-pioneering-a-new-type-of-gallery/|access-date=2024-02-02|website=thecreativeindependent.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kelani Nichole|url=https://www.holo.mg/dossiers/digital-economies-reader/kelani-nichole/|access-date=2024-02-02|website=HOLO|archive-date=2024-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202210235/https://www.holo.mg/dossiers/digital-economies-reader/kelani-nichole/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-12-15|title=Can blockchain offer artists and galleries a way to work together? – Looks Like New|url=https://lookslikenew.net/podcast/can-blockchain-offer-artists-and-galleries-a-way-to-work-together/|access-date=2024-02-02|language=en-US}}</ref> ఆమె 2016 లో లాస్ ఏంజిల్స్లో మొదటిసారి ప్రదర్శించిన అంతర్జాతీయ క్యూరేటర్ సిరీస్ ట్రాన్స్ఫర్ డౌన్లోడ్ను స్థాపించింది. 2019 లో, నికోల్ కాలిఫోర్నియాకు మకాం మార్చారు, అక్కడ నికోల్ తన రెండవ చిరునామాను ప్రారంభించారు. [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్]] పునరావృతం ప్రజా కార్యక్రమాలు, కమ్యూనిటీ నిర్మాణంపై ఎక్కువ దృష్టి సారించింది. ఇన్ స్టలేషన్, కంప్యూటర్, చలనచిత్ర ఆధారిత కళలో పనిచేసే మహిళా కళాకారుల పనితో ఆమె క్యూరేటర్ పని తరచుగా నిమగ్నమై ఉంటుంది, ప్రోత్సహిస్తుంది. 2013లో ట్రాన్స్ఫర్లో ఆమె చేసిన 'జీయూఆర్ఎల్' సిరీస్ 2016 నుంచి 2018 మధ్య రెండేళ్ల ఎగ్జిబిషన్ ప్రోగ్రామ్ను నిర్వహించింది. ఈ ప్రాజెక్టులో వరుసగా కార్లా గన్నిస్, క్లాడియా హార్ట్, ఏంజెలా వాష్కో, మోరేషిన్ అల్లాయారీ సెల్ఫ్ పోర్ట్రెయిట్యూర్, వీడియో ఆర్ట్ ఇన్స్టాలేషన్స్, వీడియో గేమ్ పీస్, డిజిటల్ ఫ్యాబ్రికేషన్స్ 4కె వీడియో వర్క్స్ ఉన్నాయి. వీడియో ఆర్ట్, డిజిటల్ ఆర్ట్ ఎగ్జిబిషన్ వెల్ నౌ డబ్ల్యుటిఎఫ్ ను నికోల్ నిర్మించింది? 2020 లో ఆన్లైన్ ప్లాట్ఫామ్ సిలికాన్ వాలెట్ ద్వారా 80 మందికి పైగా క్రియేటివ్లతో హోస్ట్ చేయబడింది, ఇది "డిజిటల్ ఆర్ట్ కోసం పార్కింగ్ ప్రదేశం". కళాకారులలో ఫెయిత్ హాలండ్, లోర్నా మిల్స్,, డిజిటల్ ఆంత్రోపాలజిస్ట్ వేడ్ వాలర్స్టీన్ ఉన్నారు. 2023 లో, కెలానీ నికోల్ మియామిలో ఊలైట్ ఆర్ట్స్ మొదటి డిజిటల్ ఆర్ట్స్ ఫెలోగా ఎంపికయ్యారు. తన ఫెలోషిప్ కోసం, క్యూరేటర్ ఊలైట్ కొత్త మీడియా ఆర్ట్ ల్యాబ్ను పర్యవేక్షిస్తున్నారు, ట్రాన్స్ఫర్ ఆర్కైవ్ కోసం పైలట్ ప్రాజెక్ట్పై పనిచేస్తున్నారు, బ్లాక్చెయిన్లో డిజిటల్ కళల కోసం సహకార సంరక్షణ వేదికతో పాటు కార్యాలయ వేళలు, డిజిటల్ కళలపై ఆసక్తి ఉన్న స్థానిక కళాకారులతో ఊలైట్ ఆర్ట్స్ మీడియా ఆర్ట్ సెలూన్ సిరీస్ను హోస్ట్ చేస్తున్నారు. == గుర్తింపు == నికోల్ 2020 లో ఏఆర్టీ న్యూస్ ఇన్నోవేటర్గా, 2021 లో అపోలో మ్యాగజైన్ 40 అండర్ 40 ఆర్ట్ & టెక్ బిజినెస్ లీడర్లలో ఒకరిగా ఎంపికయ్యారు. == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] t0co51qk5zhsssflnep7jbqs875420y 0 432872 4955344 4651467 2026-09-09T11:47:08Z స్వరలాసిక 13980 4955344 wikitext text/x-wiki '''జిల్ వాకర్ రెట్బర్గ్''' (1971లో జిల్ వాకర్గా జన్మించారు) సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ నరేటివ్ కో-డైరెక్టర్, బెర్గెన్ విశ్వవిద్యాలయంలో డిజిటల్ కల్చర్ ప్రొఫెసర్. ఆమె "సోషల్ మీడియాలో స్వీయ-ప్రాతినిధ్యంలో ప్రముఖ పరిశోధకురాలు" , యూరోపియన్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ గ్రాంట్ (2018–2023) ప్రాజెక్ట్ మెషిన్ విజన్ ఇన్ డైలీ లైఫ్: [[డిజిటల్ ఆర్ట్]], గేమ్స్, నరేటివ్స్, సోషల్ మీడియాలో విజువల్ టెక్నాలజీస్తో ఉల్లాసకరమైన పరస్పర చర్యలు . రెట్బర్గ్ సోషల్ మీడియాలో వినూత్న పరిశోధన వ్యాప్తికి ప్రసిద్ది చెందింది, 2000 లో తన పరిశోధన బ్లాగ్ జిల్ /టిఎక్స్ట్ను ప్రారంభించింది, 2017 లో స్నాప్చాట్ రీసెర్చ్ స్టోరీస్ను అభివృద్ధి చేసింది. == విద్య, విద్యా వృత్తి == 1998 లో బెర్గెన్ విశ్వవిద్యాలయంలో తులనాత్మక [[సాహిత్యం]]<nowiki/>లో ఎం.ఎ పూర్తి చేసిన తరువాత, రెట్బర్గ్ విద్యా ఎంఓఓలను అభివృద్ధి చేసే పరిశోధన ప్రాజెక్టులో ఒక సంవత్సరం పనిచేశారు, 2003 లో ఎస్పెన్ ఆర్సెత్ పర్యవేక్షణలో బెర్గెన్ విశ్వవిద్యాలయంలో హ్యూమనిస్టిక్ ఇన్ఫర్మేటిక్స్లో డాక్టరేట్ డిగ్రీని పూర్తి చేశారు. రెట్బర్గ్ తన పిహెచ్డి తరువాత బెర్గెన్ విశ్వవిద్యాలయంలో అసోసియేట్ ప్రొఫెసర్గా నియమించబడ్డారు, 2009 లో డిజిటల్ కల్చర్ పూర్తి ప్రొఫెసర్గా పదోన్నతి పొందారు. బెర్గెన్ విశ్వవిద్యాలయంలో తన పదవీకాలంతో పాటు, రెట్బర్గ్ రాయల్ మెల్బోర్న్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ఇల్లినాయిస్ చికాగో, మసాచుసెట్స్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ, [[చికాగో]] విశ్వవిద్యాలయంలో విజిటింగ్ స్కాలర్గా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|date=2017-09-06|title=Snapchat Research Story|url=https://courses.digitaldavidson.net/dig101-2017/snapchat-research-story/|access-date=2022-02-07|website=Introduction to Digital Studies|language=en-US}}</ref> ఆమె అకడమిక్ స్థానాలతో పాటు, జిల్ వాకర్ రెట్బర్గ్ నార్వే పోర్ట్ఫోలియో బోర్డ్ ఫర్ హ్యుమానిటీస్ అండ్ సోషల్ సైన్సెస్ (2019–2023) రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ సభ్యురాలు, గతంలో ఆర్ట్స్ కౌన్సిల్ నార్వే పరిశోధన, అభివృద్ధి కమిటీలో సభ్యురాలు. డిజిటల్ వృద్ధికి అవరోధాలపై అధికారిక నార్వేజియన్ నివేదిక ఎన్ఓయు 2013:2 కు సహ-రచయితగా ఉన్నారు , నార్వేజియన్ ప్రైవసీ కమిషన్ సభ్యురాలిగా ఉన్నారు. రెట్బర్గ్ నార్వేజియన్ మీడియాలో తరచుగా ఉదహరించబడే నిపుణురాలు. == బ్లాగింగ్, సోషల్ మీడియా == "గొప్ప బ్లాగర్"గా అభివర్ణించబడిన రెట్బర్గ్ 2000 లో తన పరిశోధనా బ్లాగ్ జిల్/టిఎక్స్టిని ప్రారంభించారు, అందువలన ప్రారంభ అకడమిక్ బ్లాగర్లలో ఒకరు. 2002 లో ఆమె టోరిల్ మోర్టెన్సెన్తో కలిసి బ్లాగులలో మొదటి పండిత పత్రాన్ని రచించింది. 2003 లో ఆమె రూట్ లెడ్జ్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ నరేటివ్ థియరీ కోసం వెబ్లాగ్ నిర్వచనాన్ని రాసింది, మొదటి ముసాయిదాను తన బ్లాగ్లో పోస్ట్ చేసింది, పాఠకులను ఫీడ్ బ్యాక్ కోరింది, తరువాత ఆమె తుది నిర్వచనంలో విలీనం చేసింది. 2006 లో ఆమె పి.హెచ్.డి విద్యార్థిగా బ్లాగింగ్ నుండి స్థాపించబడిన విద్యావేత్తగా బ్లాగింగ్కు పరివర్తనను సవాలుగా వర్ణిస్తూ ఒక పత్రాన్ని ప్రచురించింది, మూడు రకాల అకడమిక్ బ్లాగింగ్ను గుర్తించింది. రెట్బర్గ్ పుస్తకం బ్లాగింగ్ 2008 లో పాలిటీ ద్వారా ప్రచురించబడింది, రెండవ సంకలనం 2014 లో ప్రచురించబడింది. ఈ పుస్తకం దాని "తెలివైన సైద్ధాంతిక, విమర్శనాత్మక దృక్పథం", దాని ప్రాప్యత శైలి , "బ్లాగింగ్ అంతిమంగా మానవుల గురించి, కొలమానాలకు సంబంధించినది కాదని గుర్తించడం" కోసం ప్రశంసించబడింది.<ref>{{Cite web|title=Digital kultur, estetiske praksiser – en forskningssatsing fra Norsk kulturråd|url=https://www.kulturradet.no/documents/10157/657872ea-8770-47f4-bc41-193eda2e8b60|access-date=7 Feb 2022|website=Arts Council Norway}}{{Dead link|date=అక్టోబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == సెల్ఫీలు, మెషిన్ విజన్ == 'సీయింగ్ అవర్ సెల్ఫ్ త్రూ టెక్నాలజీ: సెల్ఫీలు, బ్లాగులు, వేరబుల్ డివైజెస్ ఉపయోగించి మనల్ని మనం చూడటానికి, ఆకృతి చేసుకోవడానికి ఎలా ఉపయోగిస్తాం' అనే పుస్తకంతో రెట్బర్గ్ సోషల్ మీడియాలో స్వీయ-ప్రాతినిధ్యం మూడు ప్రధాన పద్ధతులను పరిశీలించారు: టెక్స్ట్యువల్, బ్లాగుల మాదిరిగా, విజువల్, సెల్ఫీల మాదిరిగా, క్వాంటిటేటివ్, సెల్ఫ్-ట్రాకింగ్, పెరుగుతున్న పరిమాణాత్మక స్వీయ కదలిక. సోషల్ మీడియా మొత్తాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి ఈ పద్ధతులను కలిపి చూడటం కీలకమని ఆమె వాదించారు. ఈ పుస్తకం "చారిత్రక, సమకాలీన కేస్ స్టడీస్ గోల్డ్ మైన్"గా వర్ణించబడింది, ఓపెన్ సిలబస్ ప్రకారం కనీసం 60 విశ్వవిద్యాలయాల సిలబస్ లో జాబితా చేయబడింది. 2018 లో రెట్బర్గ్ యూరోపియన్ రీసెర్చ్ కౌన్సిల్ నిధులతో మెషిన్ విజన్పై ఒక పరిశోధన ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు. ఈ ప్రాజెక్ట్ 500 సృజనాత్మక రచనల నుండి మెషిన్ విజన్ టెక్నాలజీలతో కూడిన పరిస్థితుల నిర్మాణాత్మక విశ్లేషణలను కలిగి ఉన్న డేటాబేస్ ఆఫ్ మెషిన్ విజన్ ఇన్ ఆర్ట్, గేమ్స్ అండ్ నరేటివ్స్ ను అభివృద్ధి చేసింది. ఈ డేటా డౌన్ లోడ్ చేసుకోవడానికి అందుబాటులో ఉంది, అనేక పండిత పేపర్లలో విశ్లేషించబడుతుంది. మెషిన్ విజన్: హౌ అల్గారిథమ్స్ ఛేంజ్ ది వే ది వే ది వరల్డ్ అనే పుస్తకం ఈ ప్రాజెక్ట్ నుండి వచ్చింది. == మూలాలు == [[వర్గం:మహిళలు]] mp6nk2dnf3gc1c4y0vhm84dhpjz4z8n 0 433818 4955337 4679755 2026-09-09T11:38:26Z స్వరలాసిక 13980 4955337 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = నటాలీ డి లుసియో | image = Natalie performing at A.R.Rahman's concert in Chennai.jpg | caption = భారతదేశంలోని చెన్నైలో ఏఆర్ రెహమాన్ సంగీత కచేరీలో ప్రదర్శన ఇస్తున్న డి లూసియో | birth_date = {{birth date and age|df=y|1989|06|29}} | birth_place = టొరంటో , ఒంటారియో, కెనడా | origin = వుడ్‌బ్రిడ్జ్ , ఒంటారియో, కెనడా | genre = [[ఈజీ లిజనింగ్]], ఒపెరాటిక్ పాప్ | occupation = గాయకురాలు | years_active = 2009–ప్రస్తుతం | label = | associated_acts = | spouse = [[రఘురామ్]] | website = {{URL|nataliedi.com}} }} '''నటాలీ డి లుసియో''' (జననం 29 జూన్ 1989) ఒంటారియోలోని టొరొంటోకు చెందిన ఇటాలియన్-కెనడియన్ శాస్త్రీయ-క్రాస్ఓవర్ గాయని.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/from-canada-to-chennai/article7057700.ece|title=From Canada to Chennai|date=1 April 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=25 June 2017}}</ref> భారతీయ క్లాసిక్ల యొక్క ప్రత్యేకమైన ప్రదర్శనల కారణంగా ఆమెను తరచుగా "[[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] యొక్క సోప్రానో" అని పిలుస్తారు. ఆమె కెరీర్ 2010లో [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] చిత్ర పాటల మ్యూజిక్ వీడియోలను యూట్యూబ్లో విడుదల చేయడంతో ప్రారంభమైంది, ఇది వైరల్ అయ్యింది, గ్రామీ & [[అకాడమీ పురస్కారాలు|ఆస్కార్ అవార్డు]] గ్రహీత స్వరకర్త [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] దృష్టిని ఆకర్షించింది.<ref>{{Cite web|title=This Opera-Style Indian Mashup Is So Good Even AR Rahman Couldn't Keep From Lauding It!|url=http://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/this-opera-style-indian-mashup-is-so-good-even-ar-rahman-couldn-t-keep-from-lauding-it-252239.htm|access-date=25 June 2017|website=The Times of India}}{{Dead link|date=ఫిబ్రవరి 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> డి లుసియో తరువాత స్వరకర్త [[అమిత్ త్రివేది]] తో పాటు ఏం టీవీ ఇండియాలో ''కోక్ స్టూడియో'' ప్రదర్శన ఇవ్వడానికి ఆహ్వానించబడ్డాడు.<ref name="panikker">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-and-interviews/29545649_1_song-celine-dion-sonu-niigaam|title=Rahman is a true musician: Natalie Di|last=Panikker|first=Rohit|date=15 May 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=9 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926000734/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-and-interviews/29545649_1_song-celine-dion-sonu-niigaam|archive-date=26 September 2012}}</ref><ref name="ReferenceA">{{YouTube|id=CGu8W4cFlUw|title=Bari Bari}}</ref> ప్రముఖ నేపథ్య గాయకుడు సోను నిగమ్ తో బాలీవుడ్ లో తన వృత్తి జీవితాన్ని ప్రారంభించింది. వివిధ చలన చిత్రాల సౌండ్ట్రాక్లకు (''ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్'', ''లేడీస్ వర్సెస్ రికీ బహల్'', ''[[చెన్నై ఎక్స్‌ప్రెస్|చెన్నై ఎక్స్ప్రెస్]]'') గాయనిగా ఉన్నారు.<ref name="panikker" /> డి లుసియో ఇటలీలోని బోలోగ్నా లెజెండరీ ఇటాలియన్ మ్యూజిక్ ప్రొడ్యూసర్ మౌరో మాలవాసి (ఆండ్రియా బోసెల్లీ, లూసియానో పావరోట్టి) తో కూడా పని చేసింది.<ref name="liveo">{{Cite news|url=http://www.liveomagazine.com/article/canada039s-greatest-contribution-to-indian-music-natalie-di-luccio-178.html|title=Canada's Greatest Contribution to Indian Music- Natalie Di Luccio !|last=Kay|first=Mayank|work=Liveo Magazine|access-date=9 November 2012|agency=Scientity Inc.|archive-date=9 సెప్టెంబరు 2012|archive-url=https://archive.today/20120909070216/http://www.liveomagazine.com/article/canada039s-greatest-contribution-to-indian-music-natalie-di-luccio-178.html|url-status=dead}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం == డి లుసియో 29 జూన్ 1989న ఒంటారియోలోని టొరంటోలో జన్మించింది, శాస్త్రీయ గాయకురాలిగా శిక్షణ పొందింది. ఆమె తండ్రి [[ఇటలీ]] అగ్రోపోలి, కాంపానియా చెందినవారు. ఆమె తల్లి కెనడాలోని మాంట్రియల్, క్యూబెక్కు చెందినవారు.<ref>{{Cite web|last=Rakshit|first=Nayandeep|title=Natalie Di Luccio speaks to BollyGraph!|url=http://www.bollygraph.com/featured/natalie-di-luccio-speaks-to-bollygraph/21225/|access-date=9 November 2012|website=Bollygraph|archive-date=23 నవంబరు 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121123120210/http://www.bollygraph.com/featured/natalie-di-luccio-speaks-to-bollygraph/21225/|url-status=dead}}</ref> ఆమె కార్డినల్ కార్టర్ అకాడమీ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ విద్యార్థిగా ఉన్నారు. పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ స్వరాన్ని అభ్యసించడానికి, సంగీతంలో వృత్తిని కొనసాగించడానికి ఆమె మెక్గిల్ విశ్వవిద్యాలయానికి వెళ్ళింది.<ref name="liveo3">{{Cite news|url=http://www.liveomagazine.com/article/canada039s-greatest-contribution-to-indian-music-natalie-di-luccio-178.html|title=Canada's Greatest Contribution to Indian Music- Natalie Di Luccio !|last=Kay|first=Mayank|work=Liveo Magazine|access-date=9 November 2012|agency=Scientity Inc.|archive-date=9 సెప్టెంబరు 2012|archive-url=https://archive.today/20120909070216/http://www.liveomagazine.com/article/canada039s-greatest-contribution-to-indian-music-natalie-di-luccio-178.html|url-status=dead}}</ref> ఆండ్రియా బోసెల్లీ, సెలిన్ డియోన్, జోష్ గ్రోబన్ వంటి గాయకులు తన సంగీత ప్రభావాలలో కొందరు అని ఆమె చెప్పింది.<ref>{{Cite web|date=15 May 2011|title=Rahman is a true musician: Natalie Di|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Rahman-is-a-true-musician-Natalie-Di/articleshow/8321016.cms|access-date=25 June 2017|website=The Times of India}}</ref> డి లుసియో 13 సంవత్సరాల వయస్సులో మల్టీ-ప్లాటినం కెనడియన్ సంగీత నిర్మాత మాథ్యూ టిష్లర్ కలిసి పనిచేయడం ప్రారంభించి నేటికీ అతనితో కలిసి పని చేస్తూనే ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Working with the Maestro|url=http://www.boxofficeindia.co.in/working-with-the-maestro/|access-date=10 April 2016|website=Boxofficeindia.co.in|archive-date=21 ఏప్రిల్ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421093941/http://www.boxofficeindia.co.in/working-with-the-maestro/|url-status=dead}}</ref> == వృత్తి జీవితం == 2009లో [[సోను నిగమ్|సోనూ నిగమ్]] భక్తి ఆల్బమ్ ''మహా గణేశ'' ఒక చిన్న భాగాన్ని రికార్డ్ చేయమని మైస్పేస్ ద్వారా సందేశం వచ్చినప్పుడు డి లుసియో బాలీవుడ్ తో సంబంధం ప్రారంభించింది.<ref name="liveo2">{{Cite news|url=http://www.liveomagazine.com/article/canada039s-greatest-contribution-to-indian-music-natalie-di-luccio-178.html|title=Canada's Greatest Contribution to Indian Music- Natalie Di Luccio !|last=Kay|first=Mayank|work=Liveo Magazine|access-date=9 November 2012|agency=Scientity Inc.|archive-date=9 సెప్టెంబరు 2012|archive-url=https://archive.today/20120909070216/http://www.liveomagazine.com/article/canada039s-greatest-contribution-to-indian-music-natalie-di-luccio-178.html|url-status=dead}}</ref> తరువాత ఆమె [[సోను నిగమ్|సోనూ నిగమ్]] తో కలిసి [[మైకల్ జాక్సన్|మైఖేల్ జాక్సన్]] నివాళి పాటను రికార్డ్ చేసింది.<ref name="panikker2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-and-interviews/29545649_1_song-celine-dion-sonu-niigaam|title=Rahman is a true musician: Natalie Di|last=Panikker|first=Rohit|date=15 May 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=9 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926000734/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-and-interviews/29545649_1_song-celine-dion-sonu-niigaam|archive-date=26 September 2012}}</ref> డి లుసియో తన ప్రసిద్ధ [[హిందీ సినిమా|బాలీవుడ్]] పాట "తు జానే నా" ను రికార్డ్ చేసి యూట్యూబ్లో విడుదల చేసినప్పుడు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ మ్యూజిక్ వీడియో రాత్రిపూట 1 మిలియన్లకు పైగా వీక్షణలను చేరుకుంది.<ref name="panikker3">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-and-interviews/29545649_1_song-celine-dion-sonu-niigaam|title=Rahman is a true musician: Natalie Di|last=Panikker|first=Rohit|date=15 May 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=9 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926000734/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-and-interviews/29545649_1_song-celine-dion-sonu-niigaam|archive-date=26 September 2012}}</ref> ఆమె యూట్యూబ్ విజయం తరువాత భారతీయ రియాలిటీ టీవీ షో ''[[బిగ్‌బాస్ (రియాలిటీ గేమ్)|బిగ్ బాస్]]'' సహా అనేక రియాలిటీ షోలలో భాగం కావాలని ఆమెను కోరారు, కానీ ఆమె సంగీతంపై దృష్టి పెట్టడానికి ఈ ఆఫర్లను తిరస్కరించింది.<ref name="jha">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-28/tv/30211972_1_bigg-boss-house-canadian-singer-natalie-di-luccio|title=Canadian singer Natalie Di Luccio rejects Bigg Boss|last=Jha|first=Sumit|date=28 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=9 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130226074929/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-28/tv/30211972_1_bigg-boss-house-canadian-singer-natalie-di-luccio|archive-date=26 February 2013}}</ref> ఆమె [[అమిత్ త్రివేది]], శ్రీరామ్ అయ్యర్ కలిసి [[అమిత్ త్రివేది]] నిర్మించిన "బారి బారి" పాటను ''కోక్ స్టూడియో'', సీజన్ 2 ప్రసారం ఎం టీవీ ఇండియా, డీడీ నేషనల్ (నేషనల్ ఛానల్ ఆఫ్ ఇండియా) లో ప్రదర్శించారు.<ref name="ReferenceA2">{{YouTube|id=CGu8W4cFlUw|title=Bari Bari}}</ref> డి లుసియో 2013లో ఇటాలియన్ సంగీత నిర్మాత మౌరో మాలవాసి (ఆండ్రియా బోసెల్లీ, లూసియానో పావరోట్టి) తో కలిసి పని చేసింది. ఆమె [[బోలోన్య|బోలోగ్నా]] తన మూలాలతో కనెక్ట్ అయ్యి, మౌరో మాలవాసి కొత్త విషయాలను రికార్డ్ చేసింది.<ref name="The Times Of India">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Meet-Canadian-singer-Natalie-Di-Luccio/articleshow/47541770.cms|title=Meet Canadian singer Natalie Di Luccio|work=The Times of India}}</ref> డి లుసియో 2013లో "ప్రార్థన" అనే [[గుజరాతీ భాష|గుజరాతీ]] పాటను పాడింది. పాశ్చాత్య శాస్త్రీయ పాటను ఈ భాషలో పాడటం ఇదే మొదటిసారి.<ref>{{Cite web|date=19 September 2013|title=Gujarati Opera – Prarthana – Rushi Vakil ft Natalie Di Luccio (Click Kar)|url=https://www.youtube.com/watch?v=6dLuzGKXuMc|access-date=25 June 2017|via=YouTube}}</ref> డి లుసియో గ్రామీ, [[అకాడమీ పురస్కారాలు|ఆస్కార్]] విజేత స్వరకర్త [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] దృష్టిని ఆకర్శించి, భారతదేశం అంతటా ప్రత్యక్ష కచేరీల కోసం అనేక సందర్భాల్లో అతనితో చేరడం కొనసాగించాడు.<ref name="panikker4">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-and-interviews/29545649_1_song-celine-dion-sonu-niigaam|title=Rahman is a true musician: Natalie Di|last=Panikker|first=Rohit|date=15 May 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=9 November 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120926000734/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/news-and-interviews/29545649_1_song-celine-dion-sonu-niigaam|archive-date=26 September 2012}}</ref> [[ఎస్. శంకర్|శంకర్]] దర్శకత్వం వహించిన [[ఐ (సినిమా)|ఐ]] కోసం రెహమాన్ స్వరపరిచిన "ఐలా ఐలా" తో ఆమె తమిళ సంగీత ప్రవేశం చేసింది. 2014 సెప్టెంబరు 15న [[చెన్నై]] జరిగిన టెలివిజన్ ఆడియో లాంచ్ లో ఆమె ఈ పాటను ప్రత్యక్షంగా ప్రదర్శించారు. ఈ ప్రారంభోత్సవానికి గౌరవ అతిథులు [[ఆర్నాల్డ్ స్క్వార్జ్నెగెర్|ఆర్నాల్డ్ స్క్వార్జెనెగర్]], [[రజినీకాంత్|రజనీకాంత్]] హాజరయ్యారు.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/arnold-schwarzenegger-rajinikanth/article6419463.ece|title=What did Arnold Schwarzenegger tell Rajinikanth?|date=17 September 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=25 June 2017}}</ref> డి లుసియో మే 2015లో ముంబైలోని ఎన్సిపిఎ థియేటర్లో టెడ్ఎక్స్ గేట్ వే స్పీకర్‌గా పని చేసింది . ఒకరి కంఫర్ట్ జోన్ నుండి బయటపడటం ప్రాముఖ్యత గురించి, సంగీతం ఆమెను భారతదేశానికి ఎలా తీసుకువచ్చిందనే దాని గురించి ఆమె మాట్లాడారు.<ref>{{Cite web|date=20 June 2014|title=Natalie Di Luccio – TEDxGateway &#124; Independently Organized TED Event|url=http://www.tedxgateway.com/speaker/natalie-di-luccio/|access-date=25 June 2017|publisher=TEDxGateway|archive-date=22 మార్చి 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322134255/http://www.tedxgateway.com/speaker/natalie-di-luccio/|url-status=dead}}</ref> మజీద్ మజీది దర్శకత్వం వహించిన, [[ఎ. ఆర్. రెహమాన్|రెహమాన్]] స్వరపరిచిన "ముహమ్మద్ః ది మెసెంజర్ ఆఫ్ గాడ్" చిత్రం సౌండ్ట్రాక్ కోసం డి లుసియో ఒక అరబిక్ భాగాన్ని పాడింది.<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/working-with-a-r-rahman-in-muhammad-the-messenger-of-god-a-learning-experience-natalie-di-luccio/|title=Working with A R Rahman in 'Muhammad: The Messenger Of God' a learning experience: Natalie Di Luccio|date=17 September 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=25 June 2017}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == డి లుసియో 2011 నుండి 2015 వరకు భారతీయ చలనచిత్ర, టెలివిజన్ నటుడు ఎజాజ్ ఖాన్ తో ప్రేమలో ఉంది. ఆమె ముంబైని మొదటిసారి సందర్శించినప్పుడు వారు విమానంలో కలుసుకున్నారు. తన మొదటి హిందీ పాటకు ఖాన్ ప్రేరణ అని ఆమె అన్నారు. నటాలీ 2018లో ఎం టీవీ రోడీస్ సృష్టికర్త [[రఘురామ్|రఘు రామ్]] ను వివాహం చేసుకుంది.<ref>{{Cite web|title=Birthday boy Eijaz Khan's Canadian love story is just too sweet to ignore!|url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-CELE-eijaz-khan-birthday-natalie-di-luccio-5097216-PHO.html|access-date=4 August 2016|archive-date=17 ఆగస్టు 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817023910/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-CELE-eijaz-khan-birthday-natalie-di-luccio-5097216-PHO.html|url-status=dead}}</ref> వారికి 6 జనవరి 2020న అబ్బాయి రిథమ్ పుట్టాడు.<ref>{{Cite web|date=7 January 2020|title='Roadies' Fame Raghu Ram & Wife Natalie di Luccio BLESSED with a Baby Boy|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/roadies-fame-raghu-ram-wife-natalie-di-luccio-blessed-with-baby-boy-1138297}}</ref> == టెలివిజన్ == ఫాక్స్ లైఫ్ ఇండియా అడ్వెంచర్ ట్రావెల్ షో అయిన ''లైఫ్ మే ఏక్ బార్'' సీజన్ 4లో డి లుసియో చేరారు. ఈ సిరీస్ హాంకాంగ్ లో చిత్రీకరించబడింది, 20 అక్టోబరు 2015న ప్రదర్శించబడింది.<ref>{{Cite web|date=17 September 2015|title=Working with A R Rahman a learning experience: Natalie Di Luccio|url=http://www.easternmirrornagaland.com/working-with-a-r-rahman-a-learning-experience-natalie-di-luccio/|access-date=25 June 2017|website=Easternmirrornagaland.com}}</ref> డి లుసియో మే 2017లో డిస్కవరీ ఛానల్ ఇండియా ప్రదర్శించబడిన ఒక ప్రత్యేకమైన రియాలిటీ ట్రావెల్ షో అయిన నెక్సా జర్నీస్ ఆన్ ది ఏషియన్ హైవే 1లో భాగంగా మారింది. డి లుసియో, నలుగురు ప్రసిద్ధ వ్యక్తులతో (శరణ్ గోయిలా, [[పల్లవి శారద|పల్లవి శారదా]], తారాస్ తారాపోరవాలా, గిరీష్ కర్కేరా) కలిసి [[Asian Highway 1|ఆసియా హైవే 1]] మయన్మార్ మీదుగా భారతదేశం నుండి [[థాయిలాండ్]] వరకు ప్రయాణించారు. డి లుసియో మార్గం వెంట చాలా మంది స్థానిక సంగీతకారులతో కలిసి పని చేసింది, ముఖ్యంగా నాగాలాండ్లోని [[కోహిమా]] రెవ్బెన్ మషాంగ్వాతో కలిసి పని చేసింది.<ref>{{Cite web|title=What's next on NEXA Journeys|url=https://www.femina.in/life/travel/natalie-di-luccio-on-nexa-journeys-51067.html|website=femina.in}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం. !సినిమా !పాట. !సంగీత దర్శకుడు |- |2010 |''బ్యాండ్ బాజా బారాత్'' |"ఆధా ఇష్క్"-అడిషనల్ వోకల్ |[[సలీం-సులైమాన్|సలీం-సులేమాన్]] |- |2011 |''చలో ఢిల్లీ'' |"మూమెంట్స్ అఫ్ లైఫ్" |రోహిత్ కులకర్ణి |- |2011 |''లేడీస్ వర్సెస్ రికీ బహల్'' |"ఫాటల్ అట్రాక్షన్ " |[[సలీం-సులైమాన్|సలీం-సులేమాన్]] |- |2012 |''బిట్టూ బాస్'' |"ఆడి (టెను తక్ దే") |రాఘవ్ సచార్ |- |2012 |''ఇంగ్లీష్ వింగ్లిష్'' |"నవ్రాయ్ మాఝీ" |[[అమిత్ త్రివేది]] |- |2013 |''[[కడలి (సినిమా)|కడల్]]'' |"అన్బిన్ వాసలే (ఇటాలియన్ రిప్రైజ్) " |[[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] |- |2013 |''[[చెన్నై ఎక్స్‌ప్రెస్|చెన్నై ఎక్స్ప్రెస్]]'' |"రెడీ స్టెడీ పో" |విశాల్-శేఖర్ |- |2014 |[[ఐ (సినిమా)|ఐ]] |"ఐలా ఐలా" |[[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] |- |2015 |ముహమ్మద్: ది మెసెంజర్ ఆఫ్ గాడ్ |"ది సీ మిరకిల్ " |[[ఎ. ఆర్. రెహమాన్]] |- |2016 |''బెఫిక్రా'' |"బేఫిక్రా" (ఆంగ్లం) |[[మీట్ బ్రోస్]] |- |2016 |జీరో |"శాశ్వత ప్రేమ" |నివాస్ కె. ప్రసన్న |- |2024 |[[దేవర]] |"ఆల్ హెయిల్ ది టైగర్" |[[అనిరుధ్ రవిచందర్]] |} == మ్యూజిక్ వీడియోలు == * "తు జానే నా"-యూట్యూబ్లో 29 సెప్టెంబరు 2010న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=pdJkblOv7Io|title=Tu Jaane Na}}</ref> * "కహిన్ తో హోగి వో"-యూట్యూబ్లో 2 నవంబరు 2010న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=hVWej7iuVNA|title=Kahin To Hogi Wo}}</ref> * "పెహ్లా నషా"-యూట్యూబ్లో 28 ఏప్రిల్ 2011న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=caWYhborJp0|title=Pehla Nasha}}</ref> * "బేబీ, తే అమో"-యూట్యూబ్లో 28 మే 2012న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=0Onu2e-WIR4|title=Baby, Te Amo}}</ref> * "ప్రార్థన"-యూట్యూబ్లో 19 సెప్టెంబరు 2013న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=6dLuzGKXuMc|title=Prarthana}}</ref> * "ఖుదా జానే/రెక్కింగ్ బాల్"-యూట్యూబ్లో 17 నవంబరు 2013న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=qrXufWEPw_I|title=Khuda Jaane/Wrecking Ball}}</ref> * "ఓ హోలీ నైట్"-యూట్యూబ్లో 12 డిసెంబరు 2013న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=_dVBuBROMh4|title=O, Holy Night}}</ref> * "గల్లియన్"-యూట్యూబ్లో 19 జూలై 2014న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=S94A64Po2vE|title=Galliyan}}</ref> * "ఐలా ఐలా" * "కొంజం నిలవు"-యూట్యూబ్లో 18 మార్చి 2015న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=0FY1nG5a6Uw|title=Konjam Nilavu}}</ref> * "హమారీ అధురీ కహానీ"-యూట్యూబ్లో 20 ఆగస్టు 2015న విడుదలైంది <ref>{{YouTube|id=W6Uygo7oiCA|title=Hamari Adhuri Kahani}}</ref> * "ఎ డ్రీం ఫ్రమ్ రాజస్థాన్ (నెల్లా ఫాంటాసియా) "-యూట్యూబ్లో 17 మార్చి 2016న విడుదలైంది <ref>{{Citation|last=Natalie Di Luccio|title=A Dream from Rajasthan (Nella Fantasia)- Natalie Di Luccio & Sawan Khan Manganiyar|date=16 March 2016|url=https://www.youtube.com/watch?v=hqtn2Rf5NSI|access-date=10 April 2016}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} * ==బయటి లింకులు== *{{official website|nataliedi.com}} *{{YouTube|u=nataliedi2|నటాలీ డి లుసియో}} *{{Twitter}} [[వర్గం:హిందీ సినిమా నేపథ్యగాయకులు]] [[వర్గం:1989 జననాలు]] nwl7zub3flvfu85kmrkpycb8h8lqu9s 0 435219 4955278 4512584 2026-09-09T09:09:54Z Pranayraj1985 29393 4955278 wikitext text/x-wiki '''అనీ తయిల్''' (10 నవంబర్ 1918 - 21 అక్టోబర్ 1993), భారతీయ నవలా [[రచయిత|రచయిత్రి]], పాత్రికేయురాలు, అనువాదకురాలు, [[మలయాళం|మలయాళ భాష]] జీవితచరిత్రకారిణి, 1945, 1948 మధ్య కొచ్చిన్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యురాలు. నవల, జీవితచరిత్ర, రాజకీయాలు, యాత్రాకథనం, బైబిల్ సాహిత్యం వంటి అంశాలకు సంబంధించి 78 పుస్తకాలు ఉన్నాయి. సాహిత్య పరిషత్ కార్యదర్శిగా, కేరళ సాహిత్య అకాడమీ కార్యనిర్వాహక మండలి సభ్యురాలిగా పనిచేశారు. == జీవితచరిత్ర == [[దస్త్రం:Maharajas_College,_Ernakulam.jpg|ఎడమ|thumb|ఎర్నాకుళం లోని మహారాజాస్ కళాశాల, థాయిల్ అల్మా మేటర్]] అనీ తయిల్, నీ అనీ జోసెఫ్, 1918 నవంబరు 10 న దక్షిణ భారత రాష్ట్రమైన [[కేరళ]]<nowiki/>లోని [[త్రిస్సూర్ జిల్లా]]<nowiki/>లోని పుదుక్కాడ్ లోని చెంగలూరులో మలిక్కల్ జోసెఫ్, మేరీ దంపతులకు జన్మించింది. తిరుచిరాపల్లిలోని హోలీ క్రాస్ కళాశాలలో ఇంటర్మీడియట్ కోర్సు పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించడానికి ముందు ఆమె తన పాఠశాల విద్యను కరుకుట్టిలోని సేక్రెడ్ హార్ట్ కాన్వెంట్, సెయింట్ జోసెఫ్స్ గర్ల్స్ హైస్కూల్, త్రిస్సూర్, సేక్రెడ్ హార్ట్ కాన్వెంట్ గర్ల్స్ హైస్కూల్ నుండి పూర్తి చేసింది.<ref name="Annie Thayyil - biography2">{{Cite web|title=Annie Thayyil - biography|url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1411|access-date=2019-04-24|website=keralaliterature.com|archive-date=2019-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423174801/http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1411|url-status=dead}}</ref> కేరళకు తిరిగి వచ్చిన ఆమె ఎర్నాకుళం మహారాజా కళాశాల నుండి ఆర్ట్స్ లో పట్టభద్రురాలైంది, ట్రావెన్ కోర్ స్టేట్ సర్వీస్ లో చేరడం ద్వారా తన వృత్తిని ప్రారంభించింది, కాని 1945 లో కొచ్చిన్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ ఎన్నికలలో విజయవంతంగా పోటీ చేయడానికి ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టింది; 1948 ఎన్నికలలో ఆమె తిరిగి ఈ స్థానాన్ని గెలుచుకుంది. ఆమె తన రాజకీయ జీవితాన్ని కొనసాగించింది, ఈ సమయంలో ఆమె మరో మూడు ఎన్నికలలో పోటీ చేసింది, 1964 లో భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ అభ్యర్థిగా రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యారు, 1967, 1970 ఎన్నికలలో కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మార్క్సిస్ట్) మద్దతుతో స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా లోక్సభకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name="Committee19702">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=RCk-AAAAIAAJ&pg=PA247|title=From Delhi to Patna: Congress Marches Ahead|author=Indian National Congress. All India Congress Committee|publisher=All India Congress Committee|year=1970|pages=247–}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2PhRAQAAMAAJ&pg=PA178-IA95|title=Socialist India|publisher=Indian National Congress. All India Congress Committee.|year=1970|pages=178–}}</ref> 1958-59లో జరిగిన విమోచన సమరంలో కూడా ఆమె పాల్గొన్నారు, ఇది మొదటి ఇ.ఎం.ఎస్.నంబూద్రిపాద్ మంత్రివర్గం తొలగింపుకు దారితీసింది. రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని కొనసాగిస్తూనే న్యాయశాస్త్రంలో పట్టా పుచ్చుకుని న్యాయవాదిగా ప్రాక్టీస్ ప్రారంభించారు. మధ్యలో కొచ్చిలో స్కాలర్ ప్రెస్ పేరుతో ప్రింటింగ్ వ్యాపారం నిర్వహించి, 1960లో సమస్త కేరళ సాహిత్య పరిషత్ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. వనిత, ప్రజామిత్రం అనే రెండు పత్రికలకు సంపాదకత్వం వహించారు; 1984-85లో జాతీయ మైనారిటీ కమిషన్ లో పనిచేశారు., సెంట్రల్ సోషల్ వెల్ఫేర్ బోర్డ్, కాథలిక్ కాంగ్రెస్, కేరళ సాహిత్య అకాడమీ కార్యనిర్వాహక మండలిలో సభ్యురాలిగా పనిచేశారు.<ref name="Women Writers of Kerala2">{{Cite web|date=2019-04-24|title=Women Writers of Kerala|url=http://womenwritersofkerala.com/author.php?author_id=58&lang=en|access-date=2019-04-24|website=womenwritersofkerala.com}}</ref> తయిల్ నవల, జీవితచరిత్ర, రాజకీయాలు, యాత్రాకథనం, బైబిల్ సాహిత్యం యొక్క శైలులను కవర్ చేస్తూ 78 పుస్తకాలు <ref name="Social Background of Women Writers2">{{Cite web|date=2019-04-24|title=Social Background of Women Writers|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/160846/2/11%20%20chapter%20iii.pdf|access-date=2019-04-24|website=Shodhganga|pages=128–129}}</ref> వ్రాశారు, వీటిలో కాథలిక్కులలో ప్రబలంగా ఉన్న సాంప్రదాయిక అభిప్రాయాలను విమర్శించిన మోలెంటే మోన్ నింటే (కుమార్తె నాది, కుమారుడు నీది) వివాదానికి దారితీసింది.<ref name="List of works2">{{Cite web|date=2019-04-23|title=List of works|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/AnnieThayyil/Html/AnnieThayyilBooks.htm|access-date=2019-04-23|website=Kerala Sahitya Akademi}}</ref> ఆమె [[వార్ అండ్ పీస్]], అన్నా కరేనినా, ది కౌంట్ ఆఫ్ మోంటే క్రిస్టో, టెస్ ఆఫ్ ది ఉర్బర్విల్లేస్, ది హోలీ పాపర్ వంటి ప్రపంచ సాహిత్యం యొక్క అనేక క్లాసిక్లను అనువదించి, వాటిని సంక్షిప్త వెర్షన్లుగా ప్రచురించింది, లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి, ఇందిరా గాంధీ, జాన్ ఎఫ్ కెన్నడీ జీవిత చరిత్రలను రాసింది, 1957 లో ఐరోపాకు, 1971 లో ఇజ్రాయెల్కు ఆమె చేసిన ప్రయాణాల ఆధారంగా అనేక యాత్రా కథనాలను ప్రచురించింది. ఆమె హంగరియిల్ ఎంతుండాయి అనే రాజకీయ వ్యాఖ్యానాన్ని ప్రచురించింది? <ref name="George19722">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=MZqqyxVkufQC&pg=PA212|title=Western Influence on Malayalam Language and Literature|author=K. M. George|publisher=Sahitya Akademi|year=1972|isbn=978-81-260-0413-3|pages=212–}}</ref> ఆమె రచన, [[యేసు|క్రీస్తు]] మార్చా దివాసం (క్రీస్తు మరణించిన రోజు), బైబిల్ లిపి ఆధారంగా [[యేసు|యేసుక్రీస్తు]] జీవితంపై ఒక రచన.<ref name="Women Writers of Kerala2"/> ఆమె ఆత్మకథకు ఎడంగజియిలే కురిసు అనే టైటిల్ పెట్టారు. కురియన్ తయిల్ ను వివాహం చేసుకున్న అనీ తయిల్ 1993 అక్టోబరు 21న తన 74వ యేట మరణించారు.<ref name="Biography on Kerala Sahitya Akademi portal2">{{Cite web|date=2019-04-23|title=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal|url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/AnnieThayyil/Html/Anniegraphy.htm|access-date=2019-04-23|website=Kerala Sahitya Akademi portal}}</ref> [[కేరళ]] ప్రభుత్వ మహిళా, శిశు అభివృద్ధి డైరెక్టరేట్ వనితా రత్నం అవార్డులను ఏర్పాటు చేసింది, [[అక్కమ్మ చెరియన్]], [[లక్ష్మీ సెహగల్|కెప్టెన్ లక్ష్మి]], [[కమల సురయ్య|కమలా సురయ్య]], [[ఝాన్సీ లక్ష్మీబాయి|రాణి లక్ష్మీ బాయి]], [[ఫాతిమా బీవీ]], [[మృణాళినీ సారాభాయ్|మృణాలిని సారాభాయ్]], [[మేరీ పూనెన్ లూకోస్|మేరీ పూనెన్ లుకోస్]], ఎ.వి.కుట్టిమలు అమ్మ, [[సుకుమారి]], [[ఆనీ మాస్కరీన్|అన్నీ మస్కరీన్]] వంటి ఇతర ప్రముఖ భారతీయ మహిళలను సత్కరించింది.<ref name="Vanita Ratna Awards to be presented today in Thiruvananthapuram">{{Cite web|date=8 March 2017|title=Vanita Ratna Awards to be presented today in Thiruvananthapuram|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2017/mar/08/vanita-ratna-awards-to-be-presented-today-in-thiruvananthapuram-1578951.html|access-date=2019-04-24|website=The New Indian Express}}</ref><ref name="Govt to organise week-long celebrations for Women’s Day - Times of India">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/govt-to-organise-week-long-celebrations-for-womens-day/articleshow/63196798.cms|title=Govt to organise week-long celebrations for Women's Day - Times of India|date=7 March 2018|work=The Times of India|access-date=12 August 2019}}</ref> వార్షిక పురస్కారం వివిధ రంగాలలో మహిళల ప్రతిభను గుర్తిస్తుంది.<ref name="‘Vanitha Rathnam’ awards instituted">{{Cite web|date=2013-12-20|title='Vanitha Rathnam' awards instituted|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/vanitha-rathnam-awards-instituted/article5481385.ece|access-date=2019-04-24|website=The Hindu|language=en-IN}}</ref> అనీ తయిల్ యొక్క అత్యంత ప్రముఖ, గుర్తించదగిన గొప్ప మనవరాళ్లలో వీణా మెండెజ్ ఒకరు, ఆమె ఆస్ట్రేలియాలోని 100 మంది ప్రభావశీల మహిళల్లో ఒకరు, ఆస్ట్రేలియాలో మహిళల అభ్యున్నతికి తన కృషితో (<nowiki>https://www.womeninoilandgas.com.au</nowiki>) ప్రకంపనలు సృష్టిస్తూ, ఎనర్జీ పరిశ్రమలో కూడా తన పురోగతిని సాధించారు. == మూలాలు == [[వర్గం:మలయాళీ పౌరులు]] [[వర్గం:1993 మరణాలు]] [[వర్గం:1918 జననాలు]] [[వర్గం:మలయాళ రచయితలు]] [[వర్గం:CS1 maint: multiple names: authors list]] 41r10d2zj47kfb7v5iihutrlm6fdkm1 2 435304 4955276 4953831 2026-09-09T09:09:47Z ~2026-48299-20 153851 4955276 wikitext text/x-wiki == భారతదేశ గ్రంథాలయ చట్టాలు == పౌరగ్రంథాలయాల ప్రధాన లక్ష్యం సమాజ అభివృధ్ధి. వీటిని ప్రజల విశ్వవిద్యాలయాలు అని కూడా అంటారు. పౌరులలో అక్షరాస్యత పెంపొందించుటలో, జ్ఞానసముపార్జనలో ఈ గ్రంథాలయాలు ప్రాముఖ్యత సంతరించుకున్నాయి. ఇటువంటి సజావుగా నిర్వహింపబడాలి అంటే క్రమబద్ధమైన నియంత్రణ, నియమ నిబంధనలు, వనరులు, ప్రభుత్వ సహకారము అత్యవసరము. వీటిని క్రమబద్ధీకరణ చేసేవే గ్రంథాలయ శాసనాలు లేదా చట్టాలు. '''గ్రంథాలయ చట్టాల ఆవశ్యకత''' పౌరగ్రంథాలయాల అభివృధ్ధి కొరకు వనరులను అందించడం, సేవలను రూపొందించడం, వీటిని నిర్మాణాత్మకంగా నిర్వహించడానికి నిరంతర ఆర్థిక వనరులు, అనుసంధానము, పరిపాలన, సమన్వయం పెంపొందించడం, ప్రక్రియలు (ప్రాసెస్) విధానాల మద్దత్తు '''ఎంతో అవసరము.''' గ్రంథాలయ శాసనాలు లేదా చట్టాలు నిర్వహణకు కావలసిన నియమాలు, సూచనలు, విధి విధానాలు రూపొందించిచాలి అవి పరిపాలనా వ్యవస్థకు ఏర్పాటుకు తోడ్పడుతాయి. '''చట్టాలు ఏర్పాటు''' 1958 లో భారత ప్రభుత్వం గ్రంథాలయాల కోరకు, గ్రంథాలయ చట్టం ఏర్పరచి, ఈ క్రింది 5 విధులను  ప్రతిపాదించింది: # శాసనం పౌరగ్రంథాలయ వ్యవస్థ నిర్మాణాన్ని నిర్దేశించాలి; # ఇది పౌర గ్రంథాలయాల విషయంలో ప్రభుత్వ బాధ్యతను స్పష్టంగా నిర్వచించాలి; # జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా స్థాయిలలో గ్రంథాలయాలకున్న అధికారాలు (అథారిటీ), విధులను చట్టం నిర్దేశించాలి; # చట్టం గ్రంథాలయాలకు ఆర్ధిక వనరుల గురించి హామీ ఇవ్వాలి. ఇటువంటి స్థిరమైన  ఆధారాన్ని అందించడానికి రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి: (1) ప్రత్యేక గ్రంథాలయ సెస్; 2) విద్యా బడ్జెట్‌లో కొంత శాతం కేటాయింపు . # చట్టం అన్ని స్థాయిలలోని పౌరగ్రంథాలయాల కార్యక్రమాలలో ప్రజాప్రతినిధికి భాగస్వామ్యం కలిగించాలి. '''భారత గ్రంథాలయ చట్టాలు'''   మొట్టమొదటి గ్రంథాలయ చట్టం గ్రేట్ బ్రిటన్‌లో 14 ఆగస్టు 1850న మిస్టర్ ఎడ్వర్డ్ చట్ట ప్రకారం (legally) ప్రజానిధులతో పౌరగ్రంథాలయాలను స్థాపించాలని భావించి, 1849లో గ్రేట్ బ్రిటన్ పార్లమెంట్‌లో ప్రతిపాదనను సమర్పించి,  1850వ సంవత్సర ప్రారంభంలో బిల్లు ప్రవేశపెట్టారు, అది 1850 ఆగస్టు,14న చట్టంగా మారింది, ఇది గ్రేట్ బ్రిటన్‌కే కాదు, ప్రపంచం మొత్తానికి గుర్తుంచుకోవలసిన రోజు, ఎందుకంటే భారతదేశముతో సహా ఇతర గ్రంథాలయ చట్టాలకు అదే నాంది.   '''నేపథ్యం''' భారతదేశ స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం బరోడా మహారాజు శేయాజీ గైక్వాడ్ 1883లో ఉచిత ప్రాథమిక విద్య, 1907 నాటికి గ్రంథాలయాలను పౌరులకు ఉచితంగా అందుబాటులోకి తెచ్చారు. 1937లో ఏర్పడిన బొంబాయి గ్రంధాలయ అభివృద్ధి కమిటీ జిల్లాలలో, తాలూకాలో, పట్టణాలలో,  గ్రామాలలో గ్రంథాలయాల వ్యవస్థ ఏర్పాటుకు సిఫారసు చేసింది. 1939లో మహారాజా శేయాజీరావు గైక్వాడ్ మరణానంతరం, బరోడా పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థ క్షీణించింది. అయితే 2001లో గుజరాత్ పౌర గ్రంథాలయాల చట్టం అమలు తర్వాత తిరిగి పునర్జీవితమైంది. గ్రంథాలయ శాస్త్ర నిపుణులు,  గ్రంథాలయ సంఘాలు, భారతదేశంలో వివిధ  రాష్ట్రాలు కూడా తమ రాష్ట్రంలోని పౌర గ్రంధాలయవ్యవస్థ అభివృద్ధికి, నిర్వహణకు మోడల్ గ్రంథాలయ చట్టం,  రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు రూపొందించడం ఆరంభించాయి. చట్టం పనితీరు గమనించి, బెనారస్‌లో జరిగిన 1వ ఏసియన్ ఎడ్యుకేషనల్ కాన్ఫరెన్స్‌లో భారతదేశంలో పౌర గ్రంథాలయాల అభివృద్ధి కోసం 1930లో మొదటగా మోడల్ యూనియన్ గ్రంథాలయ చట్టం (Model Union Library Act)ను  ప్రదర్శించారు. 1989లో [[వెలగా వెంకటప్పయ్య|వెలగా వెంకటప్ప]]<nowiki/>య్య ఆర్దర్వములో అన్ని రాష్ట్రాలలో గ్రంథాలయ చట్టాల అమలు ప్రక్రియను క్రమబద్ధీకరించడానికి మోడల్ పబ్లిక్ లైబ్రరీస్ బిల్లును ప్రతిపాదించారు. [[భారతీయ గ్రంథాలయ సంఘం]] (ఐ.ఎల్.ఏ.), [[రాజారామమోహన రాయ్ లైబ్రరీ ఫౌండేషన్]] (RRRLF) వారి సహకారంతో 14 ఫిబ్రవరి 1990న ఢిల్లీలో నిర్వహించిన సదస్సులో రెండవసారి మరింత పటిష్టమైన మోడల్ లైబ్రరీచట్టం రూపొందించారు. దీనిలోని లైబ్రరీ సర్వీస్ విభాగం మొదటి మోడల్ లైబ్రరీ యాక్ట్‌ను సమీక్షించి ఆమోదించింది. ఈవిధంగా వివిధ స్థాయిలలో మార్పులు, సంస్కరణలు చేరి 1995వ సంవత్సరంలో మోడల్ లైబ్రరీ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ యాక్ట్‌గా సవరించబడింది. ఈ విధంగా 1930లో మొదటగా ప్రదర్శించిన  డ్రాఫ్ట్ మోడల్ బిల్ 1995 వరకు సవరించుతూనే ఉన్నారు. బిల్లులోని ముఖ్యాంశాలు (1) గ్రంథాలయాల శాఖ మంత్రితో రాష్ట్ర గ్రంథాలయ అథారిటీ ఏర్పాటు (2) స్టేట్ లైబ్రరీ కౌన్సిల్ (3) డైరెక్టర్‌గా అర్హత కలిగిన వ్యక్తితో పౌరగ్రంథాలయాల శాఖ (4) రాష్ట్ర, ప్రాంతీయ, నగరం/జిల్లా గ్రంథాలయ అధికారులు ఉంటారు (5) రాష్ట్ర ప్రణాళిక బోర్డు, స్టాఫ్ వెల్ఫేర్ బోర్డు, లైబ్రరీ ఎడ్యుకేషన్ బోర్డు, రాష్ట్ర పుస్తక అభివృద్ధి మండలి, మరియు వయోజన విద్యా మండలి స్థాపన. (6) వ్యక్తిగత గ్రంథాలయాలకు నిధుల సహకారం, గ్రంథాలయాల సక్రమ పనితీరు కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి గ్రంథాలయ సెస్, సమాన (మ్యాచింగ్) గ్రాంట్ (7) ఏదైనా అక్రమాలపై బహిరంగ విచారణ (8) స్టేట్ లైబ్రరీ సర్వీస్. '''చట్టాలు రూపొందించడంలో కృషి చేసిన ప్రముఖులు'''. ఎస్.ఆర్.రంగనాథన్ అనేక రాష్ట్రాలకు డ్రాఫ్టుబిల్ రూపొందించడంతో పాటు, గ్రంథాలయ ప్రయోజనాలకు అనుకూల విధానాల కొరకు పలు గ్రంథాలయ సంఘాలతో, ప్రభుత్వాలతో చర్చించి   దేశంలో శాసనాల బిల్స్ ఏర్పడడంలో తోడ్పడ్డారు. ఎస్.ఆర్.రంగనాథన్  ఈ క్రింది రాష్ట్రాలకు డ్రాఫ్ట్ బిల్ రూపొందించారు. ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘం తరపున గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు, పాతూరి నాగభూషణరావు, పట్టాభి రామారావు, విద్యామంత్రి ఎం.వి. కృష్ణారావు గార్లు, భారత జాతీయ గ్రంధాలయ సంస్థ ఎంపిక చేసిన వెలగా వెంకటప్పయ్య గారు, రావు బహదూర్ ఎస్/కె.బోలే, మెసర్స్ ఏ.ఏ.ఏ. ఫైజీ (బొంబాయి రాష్ట్రం), ఆర్.ఎల్. మిట్టల్, జి.ఎల్.ట్రెహాన్ (పంజాబ్), వి.ఎస్. మోఘే (మధ్య ప్రదేశ్.), ఎం.ఎల్. భాగీ (హర్యానా), బి.బి.శుక్లా (ఒరిస్సా), ఎస్.ఆర్. గుప్తా, ఎస్.ఎస్. వర్మ (ఢిల్లీ) ఇంకా ఆచార్య పి.ఎన్. కౌలా ఢిల్లీ ఇంకా జమ్మూ కాశ్మిర్ లోను అనేకమంది తమ తమ రాష్ట్రాల్లో గ్రంథాలయ చట్టాల కోసం ప్రయత్నాలు చేశారు. హైదరాబాద్ (1955), ఆంధ్రప్రదేశ్ (1960), కర్ణాటక (1963), మహారాష్ట్ర (1965), పశ్చిమ బెంగాల్ (1979); మొదలైన ఈ చట్టాలు కొంతవరకు రంగనాథన్ రూపొందించిన నమూనా చట్టాన్ని నిర్మాణపరంగా అనుసరించాయి, అభివృద్ధి పరచాయి. అయితే ప్రభుత్వం తరపు నుంచి ప్రవేశపెట్టబడిన బిల్స్ ప్రభావం తరువాత ఏర్పడిన రాష్ట్రాల చట్టాల మీద లేదనే చెప్పాలి. భారత జాతీయ గ్రంథాలయ సంఘం (ILA) రాష్ట్రాలకు  మోడల్ చట్టాన్ని అందించింది. '''రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సంఘాల కృషి''' దాదాపు అన్ని రాష్ట్ర/కేంద్రపాలిత గ్రంథాలయ సంఘాలు తమ ప్రాంతంలోని పౌర గ్రంథాలయాల అభివృద్ధి కొరకు, గ్రంథాలయ చట్టం తీసుకురావడంలో క్రియాశీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. అయితే 1930లలోనే రాష్ట్రాలు గ్రంథాలయ చట్టాల కొరకు ప్రయత్నాలు ఆరంభించినప్పటి ఆర్ధిక పరమైనవి, ఇంకా  ఇతర అంశాల వలన ఆమోదింపబడలేదు.  తరువాత తమ రాష్ట్రాల్లో గ్రంథాలయ చట్టాన్ని తీసుకు వచ్చేందుకు వివిధ రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సంఘాలు కృషి చేసాయి. 1910లోనే భారతదేశంలో పౌర గ్రంథాలయఉద్యమానికి మార్గదర్శకుడు బరోడా రాష్ట్రానికి చెందిన మహారాజా శాయాజీరావు గైక్వాడ్ కృషి తర్వాత, స్టేట్ లైబ్రరీ అడ్వైజరీ కమిటీ చైర్మన్ మోనోహర్‌సింహ్‌జీ జడేజా లైబ్రరీ బిల్లును పునర్నిర్మించి దానిని సమర్పించారు. ప్రభుత్వం పరిశీలించిన తర్వాత, ఈ బిల్లు 28 డిసెంబర్ 1977న గెజిట్‌లో ప్రచురించబడింది, 1978 ఫిబ్రవరి 17న విద్యాశాఖ మంత్రి అసెంబ్లీలో ప్రవేశపెట్టారు. చివరికి పౌర గ్రంథాలయ బిల్లు 2001 సంవత్సరంలో ఆమోదించబడి,  అమలు చేయబడింది. 1930లో పశ్చిమ బెంగాల్‌ లో కుమార మునీంద్ర దేబ్ రాయ్ మహాశయ్, రాష్ట్రం పౌర గ్రంథాలయ బిల్లును ప్రవేశపెట్టడం కొరకు కోసం ఆరంభించిన ప్రయత్నాలు  ఫలించలేదు, చివరకు 1979లో ఆమోదించబడింది. జనాబ్ బషీర్ అహ్మద్ సయ్యద్ 1931లో, మద్రాసు గ్రంథాలయ సంస్థ  తరపున మద్రాసు శాసనసభలో గ్రంథాలయ బిల్లును ప్రవేశపెట్టారు. తిరిగి 1935లో కూడా బిల్లు ఆమోదం జరగలేదు. దేశ స్వాతంత్ర్యం తరువాతనే, పౌర  గ్రంథాలయ చట్టాలు ఆమోదించబడ్డాయి. 1948 లో మద్రాసు పౌర గ్రంథాలయ శాసనము ఏర్పడడానికి  ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘం, ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘ కార్యస్థానంలో రాష్ట్ర విద్యామంత్రి డా.ఎం.వి.కృష్ణారావుగారు, అఖిల భారత గ్రంథాలయ సంఘాధ్యక్షులు ఎస్.ఆర్. [[రంగనాధం]], ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘ కార్యదర్శలు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు, పాతురి నాగభూషణరావు  చర్చించి మద్రాసు పౌర గ్రంథాలయ చట్టము చిత్తు తీర్మానాలు రూపొందించారు. అప్పటి మద్రాసు రాష్ట్ర విద్యాశాఖ మంత్రి అవినాశలింగం చెట్టియార్ ప్రత్యేక శ్రద్ధ వహించి 1948లో బిల్లును ఆమోదించారు. రంగనాథన్ ద్వారా 1946లో చేసిన మూడవ ప్రయత్నం 1948లో విజయవంతమైంది. ఇది భారతదేశపు మొదటి లైబ్రరీ చట్టం. బీహార్, ఒడిషా సంయుక్త ప్రావిన్సుల నుండి 1936లో ప్రత్యేక బీహార్ ప్రావిన్స్‌గా ఏర్పడిన సంవత్సరమే బీహార్ గ్రంథాలయ సంఘం కూడా ప్రారంభమైంది. ఈ గ్రంథాలయ సంఘం 1937లో బీహార్ గ్రంథాలయ సదస్సుని నిర్వహించి బీహార్‌లోని గ్రంథాలయాల అభివృద్ధికి ముసాయిదా పథకం సిద్ధంచేసి రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. బీహార్ ప్రభుత్వంలోని ప్రసిద్ధ గ్రంథాలయ నిపుణుల నిరంతర కృషితో 2008లో పౌర గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించారు. బీహార్‌, పాట్నాలో రాష్ట్ర గ్రంథాలయం అన్ని జిల్లాల్లో జిల్లా గ్రంథాలయాలు పని చేస్తున్నాయి. భారతదేశంలోని ఈశాన్య ప్రాంతంలోని అసోమ్ రాష్ట్రంలో, గౌహతిలో స్టేట్ లైబ్రరీ, అన్ని 23 జిల్లాల్లో గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి. అస్సాం గ్రంథాలయ సంఘం (అసోం పుతిభరల్ సంఘ) 1938లో శ్రీ కుముదేశ్వర్ బొర్తకూర్ ప్రోత్సాహంతో ఏర్పడింది. 1964లో 8వ ఆల్ అస్సాం గ్రంథాలయ సదస్సు గౌహతిలో జరిగింది, డాక్టర్ ఎస్.ఆర్.రంగనాథన్‌ సదస్సులో అస్సాం రాష్ట్రానికి సంబంధించిన పౌర గ్రంథాలయ బిల్లు ముసాయిదాను సిద్ధం చేసి ప్రభుత్వ పరిశీలనకు పంపింది, బహు ప్రయత్నాలు చేసినా  సమాధానం ఇప్పటి వరకు రాలేదు. 1989లో కేరళ గ్రంథాలయ చట్టం ఏర్పడినప్పటికి, గ్రంథాలయ చట్టానికి ముందే సంఘం ప్రభుత్వం నుండి గ్రాంట్ పొంది, రాష్ట్రంలోని ఇతర పౌరగ్రంథాలయాలకు విడుదల చేసింది. స్వాతంత్ర్యం రాకముందే, కొల్హాపూర్ సంస్థానం (ప్రస్తుతం మహారాష్ట్ర లో ఉంది), పశ్చిమ భారతదేశంలో 1945లో పౌర గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. ఫలితంగా కర్వీర్ నగర్ వాచన్ మందిర్‌ను రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా ప్రకటించారు. ఈ చట్టం సంచార గ్రంథాలయ సేవలను అందించడానికి, గ్రంథాలయ శిక్షణా తరగతులను నిర్వహించడానికి తోడ్పడింది. హైదరాబాద్, మద్రాసు గ్రంథాలయ శాసనములను సమన్వయ పరచి ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ శాసనమును తీర్చిదిద్దుటకు మదరాసు మాజీ విద్యామంత్రి డా. ఎం.వి.కృష్ణా రావు గారి సమక్షంలో, పట్టాభి రామారావు గారి అధ్యక్షతన ఖమ్మంమెట్టులో 1957 మార్చి జరిగిన 30వ ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ మహాసభలో చేసిన సూచనలు, వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాలూ కూడా శాసన నిర్మాణానికి ఎంతో  తోడ్పడ్డాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ శాసనపు చిత్తుప్రతి 15.12.1957న సంఘాధ్యక్ష్యులు గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమరావు, పాతూరి నాగభూషణరావు, కోదాటి నారాయణ రావు వంటి వారి ఆర్దర్వంలో  రూపొందించబడింది. అప్పటికే 40 సంవత్సరాలుగా  ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘం, 25 సంవత్సరాలుగా మద్రాసు, కేరళ సంఘాలు గ్రంథాలయోద్యమమును  గ్రంథాలయాలను  నడిపిస్తూ ఉన్నాయి.  1930వ సంవత్సరం పూర్వమే మొదలైన  ఆంధ్రదేశ పౌర గ్రంథాలయ శాసనము చివరికి 1957 నాటికి ప్రకటింపబడింది. దీనిలో స్థానిక  గ్రంథాలయ సంస్థల నిర్మాణంలో జిల్లా గ్రంధాలయ సంఘాలకు ప్రాతినిధ్యం కల్పింపబడింది. ఢిల్లీ గ్రంథాలయ సంఘాన్ని 1939న స్థాపించారు. 1954 నుండి ఢిల్లీ గ్రంథాలయ చట్టం కోసం ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయి; 1996న న్యూఢిల్లీలో ILA రంగనాథన్ రీసెర్చ్ సర్కిల్ (RRC) ఆధ్వర్యంలో ప్రత్యేకంగా ఢిల్లీ లైబ్రరీ లెజిస్లేషన్‌పై నిర్వహించిన సదస్సులో  వెలగా వెంకటప్పయ్య “ఢిల్లీ పబ్లిక్ లైబ్రరీ” పేరుతో ఒక ప్రధాన పత్రాన్ని సమర్పించారు. ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ యాక్ట్” ప్రొఫెసర్ కృష్ణ కుమార్, ఇతరులు చేసిన కొన్ని సవరణల తర్వాత, మోడల్ చట్టాన్ని ఢిల్లీ ప్రభుత్వానికి ప్రొఫెసర్ పి.ఎన్.కౌలా సమర్పించారు. అయితే చట్టం అమలుకు నోచుకోలేదు. ఒడిశా రాష్ట్రంలో గ్రంథాలయ ఉద్యమం అభివృద్ధిలో ఉత్కల్ గ్రంథాలయ సంఘం 1944లో ఏర్పడింది. 1947లో ఎ.త్రిపాఠి ముసాయిదా లైబ్రరీ బిల్లును ప్రభుత్వం పరిశీలన కోసం సమర్పించారు. శ్రీమతి ‘ఉమ్రాణి పాత్ర’ ఎమ్మెల్యే, సంఘ అధ్యక్షురాలు  ముసాయిదా ఒడిశా శాసనసభలో చట్టాన్ని సమర్పించింది. దీనిని 1988న శాసన సభలో ప్రవేశపెట్టారు. చివరకు 2001లో చట్టం రూపు దిద్దుకుంది.   రాజస్థాన్ గ్రంథాలయ సంఘం 1962లో ప్రొఫెసర్ ఎస్. బషీరుద్దీన్ మార్గదర్శకత్వంలో ఏర్పడింది. గ్రంథాలయ బిల్లును రూపొందించి 1965లో ప్రభుత్వానికి సమర్పించి ఒప్పించడంతో, రాజస్థాన్ పౌర  గ్రంథాలయ చట్టము  2006లో ఆమోదించబడింది. గోవాలో గ్రంథాలయ ఉద్యమాన్ని వ్యాప్తి చేసే లక్ష్యంతో గోమంతక్ గ్రంథాలయ సంఘం 1961 లో స్థాపించబడింది. 1975 సంవత్సరంలో తాలూకా, గ్రామ గ్రంథాలయాలు ప్రారంభించారు. 1978లో గోవా ప్రభుత్వం,  డాక్టర్ కె.ఎస్.దేశ్‌పాండే యూనివర్సిటీ లైబ్రేరియన్, కర్ణాటక విశ్వవిద్యాలయం, ధార్వాడ్ అధ్యక్ష తన నిపుణల కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. 1983 లో గోవా పౌర గ్రంధాలయ చట్టము ఆమోదింపబడినది. చట్టం మరింత సవరింపబడి 1997 నుండి అమలుజరిగింది. J & K గ్రంధాలయ సంఘము ( JKLA ) 1966 ఏర్పడి గ్రంధాలయ చట్టం సాధించలేకపోయింది. మణిపూర్ గ్రంధాలయ సంఘం 1987 స్థాపించబడినది. బిల్లుని 1988 లో శాశనసభలో ప్రవేశపెట్టింది. దానిని చిన్న సవరణల తరువాత ఆమోదించబడింది. గ్రంథాలయ సంఘం 1966 ఏర్పడి 1989 పౌర గ్రంథాలయ చట్టము ఆమోదించారు. 1972 లో మిజో హిల్స్ జిల్లాను కేంద్ర ప్రాంతముగా ప్రకటించి మిజోరాంగా చేసినారు. 1980 స్టేట్ లైబ్రరీ మిజోరం పౌర  గ్రంథాలయ బిళ్ళను ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది. 1993 లో పౌర  గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. నాగలాండ్ గ్రంధాలయ చట్టం కోసం కమిటీ ఏర్పాటుచేసినారు, చట్టం రూపకల్పన జరుగుతోంది. ప్రస్తుతానికి భారతదేశములో ఉన్న 28 రాష్టాలు, 9 కేంద్రపాలిత ప్రాంతములలో 19 రాష్టాలు పౌర  గ్రంథాలయ (పబ్లిక్ లైబ్రెరీస్) చట్టాలను ఉత్తరాంచల్ రాష్టం ఏర్పడిన 5 సంవస్సరాలలోనే చట్టం ఏర్పడటం విశేషం. తెలంగాణ రాష్టం 2014 ఏర్పడిన మరుసటి సంవత్సరమే అప్పటికే అమలులోనున్న ఆంధ్రదేశ చట్టం ప్రతిపాదించగా తెలంగాణ పౌర  గ్రంథాలయ చట్టం రూపొందించింది. రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థ ఏర్పడడానికి, పరిపాలనకు, నిర్వహణకు, అభివృద్ధికి అనేక అంశాలు చేర్చాయి. '''భారతదేశ  గ్రంథాలయ చట్టాలు - రాష్ట్ర పౌర గ్రంథాలయాలు''' భారతదేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు తమ పౌర గ్రంథాలయాల నిర్వహణ, అభివృద్ధి కొరకు, గ్రంథాలయ చట్టం తీసుకురావడంలో క్రియాశీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి. స్వాతంత్రానికి పూర్వం పశ్చిమ భారతదేశంలో కొల్హాపూర్ సంస్థానం 1945లో పౌర గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించింది. తెలంగాణ ప్రాంతంలో 1955లో ఏర్పడిన హైదరాబాద్ పౌరగ్రంథాలయ చట్టం  రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్తీకరణలో ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయచట్టం (1960) తో  విలీనం చేయబడింది.  రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి ఈనాటికి ఉన్న 28 రాష్ట్రాలలో క్రింది 19 రాష్ట్రాలు, 9 కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలలో లక్షద్వీపంలో (2007) పౌర గ్రంధాలయ (పబ్లిక్ లైబ్రరీస్) చట్టాలను ఆమోదించాయి # మద్రాస్ పౌరగ్రంథాలయ చట్టం (1948)(తమిళనాడు పౌర గ్రంథాలయ చట్టం అని మార్చారు) # ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1960) # మైసూర్ పౌర గ్రంథాలయ చట్టం (1965) (కర్ణాటక పౌర గ్రంథాలయ చట్టం అని మార్చారు) # మహారాష్ట్ర పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1967) # పశ్చిమ బెంగాల్ పౌర  గ్రంథాలయ  చట్టం (1979) # మణిపూర్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1988) # కేరళ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1989) # హర్యానా పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1989) # మిజోరం పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1994) # గోవా పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (1994) # గుజరాత్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2001) # ఒరిస్సా పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2001) # ఉత్తరాంచల్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2005) # రాజస్థాన్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2006) # ఉత్తర ప్రదేశ్ పౌర  గ్రంథాలయ  చట్టం (2006) # బీహార్ పౌర గ్రంథాలయ  & సమాచార కేంద్రాల చట్టం (2008) # ఛత్తీస్‌గఢ్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2008) # అరుణాచల్ ప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2009) # తెలంగాణా పౌర గ్రంథాలయ  చట్టం (2015) '''ముఖ్యాంశాలు''' * రాష్ట్ర స్థాయిలో ప్రధాన నిర్వాహక అధికారి (చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ లేక డైరెక్టర్ని) పౌర గ్రంథాలయ సంచాలకులు. ఇటువంటి కీలకమైన బాధ్యతాయుత పదవులు  రాష్ట్ర/జిల్లా స్థాయిలో గ్రంథాలయ సంస్థల అధిపతులుగా పౌర గ్రంథాలయాధికారులు, గ్రంథాలయ శాస్త్రంలో నిష్ణాతులు అయిఉండాలి. * గ్రంథాలయాల అనుసంధాన వ్యవస్థ  (నెట్‌వర్క్) ఏర్పాటు చేయాలి.   * వారసత్వ సంపద, సంస్కృతి పరిరక్షణ మీద దృష్టి పెట్టాలి.   * ఆర్థిక వనరులను, నిబంధనలు, నిధుల జమ, ఖర్చు, ఆడిట్, విచారణ కార్యక్రమాల నేపధ్యంలో  స్పష్టంగా  నివేదించాలి. * పౌరగ్రంథాలయ సభ్యత్వం   * గ్రంథాలయ విద్య, శిక్షణ, ప్రచారం, సిబ్బంది జీతభత్యాలు, పని పరిస్థితుల మెరుగు పరచడము, ప్రమాణాలు స్థిరీకరించడము రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు ప్రధానంగా ఈ క్రింది విషయాలకు సంబంధించి విధులు, విధానాలు, నిబంధనలు రూపొందిస్తాయి. అయితే వాటిని రూపొందించడంలో, అమలు పరచడములో వివిధ రాష్ట్రాల మధ్య అంతరం ఉంది. * వివిధ స్థాయిలలో అంటే రాష్ట్ర, జిల్లా, నగర, గ్రామ స్థాయిలలో ప్రభుత్వ/పౌర గ్రంథాలయాల ఏర్పాటు * గ్రంథాలయ ప్రయోజనల పరిరక్షణ, పరిపాలనాంశాలు అంటే అధికార వర్గం, కార్యనిర్వాహక వర్గం ఏర్పాటు * అధికారాలు. విధులు, బాధ్యతలు నిర్ణయించడం * చట్టంలో సవరణలు (అంటే - అంశాలు చేర్చడం. తొలగించడం, సంక్లిష్టతలను దూరం చేయడం వంటివి),   * నిధులు, వనరుల సేకరణ, ప్రచురణలకు  మార్గ దర్శకాలు ఏర్పరచడం * నివేదికలు రూపొందించడం, * రాజా రామమోహన రాయ్ లైబ్రరీ ఫౌండేషన్, రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సంఘాలతో ప్రభుత్వంతో, ఇంకా ప్రభుత్వేతర సంస్థలతో సంబంధాలు, సహకారం నిర్వహించడం వంటి అంశాలు = రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు = భారతదేశ స్వతంత్రం పూర్వం నుంచి ఇప్పటివరకు భౌగోళికంగా, రాజకీయంగా చోటుచేసుకున్న మార్పులు అంటే రాజ్యాలు (ప్రావిన్స్లు) రాష్ట్రాలుగా ఏర్పడడము, రాష్ట్రాలు జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ వంటివి పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థ మీద అత్యంత ప్రభావం పడింది. అందువలన ఈ చట్టాలు భౌగోళిక ప్రాంతాల వారీగా (Maps of India) వివరించడం జరిగింది.   దక్షిణ భారతదేశ గ్రంథాలయ చట్టాలలో మద్రాసు గ్రంథాలయ చట్టం (తమిళనాడు) మొదటిది. గ్రంథాలయ చట్టం కొరకు 1931లో ప్రారంభించిన ప్రయత్నాలు 1948లో .రంగనాథన్, మద్రాస్ విశ్వవిద్యాలయం గ్రంథాలయాధికారిగా, అవినాశలింగం చెట్టియార్ గారు మంత్రిగా ఉన్నప్పుడు వారి కృషితో  ఫలించి ఏప్రిల్ 1950 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.  మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలోని తెలుగు-మాట్లాడే ప్రాంతాలను కలుపుకొని 1953 అక్టోబర్ 1న ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది. తరువాత 1956 నవంబర్ 1వ తేదీన  ఈ ఆంధ్ర, తెలంగాణ ప్రాంతాలు కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడేనాటికి ఆంధ్ర ప్రాంతంలో 1948 మద్రాసు పౌర  గ్రంథాలయ చట్టం, తెలంగాణ ప్రాంతంలో 1955 హైదరాబాద్ పౌర గ్రంథాలయ చట్టం అమలులో ఉన్నాయి. ఈ రెండు చట్టాలు విలీనం చేయబడి, సవరించబడి, తాజాగా ఆంధ్రప్రదేశ్ పౌర గ్రంథాలయ చట్టం 1 ఏప్రిల్ 1960 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.  ఇది తరువాత 1964, 1969, 1987, 1989లలో సవరించబడింది. 2014లో ఆంధ్ర, తెలంగాణా రాష్ట్రాలు వేరు పడిన తరువాత 1960 నాటి చట్టం సవరణల ఆధారంగా 2014 జూన్ నుంచి అమలులో ఉండే విధంగా 2016లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ కి ఉత్తరువు జారీ చేయబడింది (ఆంధ్ర ప్రదేశ్ గజెట్ సంఖ్య 84, ఏప్రిల్ 19, 2016). అయితే ప్రత్యేక తెలంగాణా రాష్ట్రంలో రాష్ట్ర పౌరగ్రంథాలయ శాఖ, ఉమ్మడి ఆంధ్ర రాష్ట్రంలో అమలులో ఉన్న 1960 నాటి చట్టం అనుగుణంగా నిర్వహిస్తోంది. ఇది తెలంగాణా పౌర గ్రంథాలయ చట్టం 1960గా  అమలులోకి వచ్చి 21.12. 2015న సవరించబడింది. మైసూర్ (కర్ణాటక) గ్రంథాలయ సంఘం  ప్రయత్న ఫలితంగా రాష్ట్రం ఏర్పడిన 10 సంవత్సరాలకు  22 ఏప్రిల్ 1965న రాష్ట్ర శాసనసభ బిల్లును ఆమోదించింది. కర్ణాటక రాష్ట్రంలో విశేషమైన పౌర గ్రంథాలయ అనుసంధాన వ్యవస్థ (నెట్‌వర్క్) ఉంది. ఇది కర్ణాటక, బొంబాయి, పాత మైసూర్, హైదరాబాద్, మద్రాసు, కూర్గ్ ప్రాంతాలతో అనుసంధానమై ఉంది. కేరళ రాష్ట్రంలో పౌర గ్రంథాలయాలు 19వ శతాబ్దం లోనే  స్థాపించబడినా ఆర్థిక వనరుల లోటు వలన కొన్ని మినహా కొనసాగలేకపోయాయి. కేరళలో లెఫ్ట్ డెమొక్రటిక్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన బిల్లు 1989లో గవర్నర్ ఆమోదం పొందింది. చట్టం అమలులోకి రావడంతోటే కేరళ గ్రంథసాల సంఘం కేరళ రాష్ట్ర గ్రంథాలయ మండలిలో విలీనమైంది.  గ్రంథాలయ శాసనానికి ముందు కూడా, సంఘం ప్రభుత్వం నుండి గ్రాంటుని తీసుకుని రాష్ట్రంలోని పౌర గ్రంథాలయాలకు అందచేసింది. పశ్చిమ రాష్ట్రాలలో మొదట బాంబే ప్రావిన్స్‌ నుంచి 1960 మే 1న ముంబై (పూర్వపు బొంబాయి) రాజధానిగా పశ్చిమ మహారాష్ట్ర, మరట్వాడా, విదర్భలతో మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం ఏర్పడింది. 1939లో, బొంబాయి ప్రభుత్వం గ్రంథాలయ చట్టాన్ని పరిశీలించడానికి నియమింపబడిన ఫైజీ కమిటీ తన నివేదికను 1940లో సమర్పించింది, అయితే రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం (1939-1945) కారణంగా 1971 వరకు అమలుకాలేదు. ప్రభుత్వం పౌరగ్రంథాలయాల వ్యవహారాలను నిర్వహించడానికి గ్రంథాలయాల క్యూరేటర్‌ను నియమించడము, ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బొంబాయిని రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా వ్యవహరించడము; పూణే, ధార్వార్, అహ్మదాబాద్‌లలో ప్రాంతీయ గ్రంథాలయాలను స్థాపించడం వంటి కార్యక్రమాలు చేపట్టింది.  అయితే 1960లో ఇవి ధార్వారుతో పాటు కర్ణాటకకు, అహ్మదాబాద్‌తో పాటు గుజరాతుకు బదిలీ అయ్యాయి. మహారాష్ట్ర పౌర గ్రంథాలయ బిల్లును ప్రభుత్వం నవంబర్ 17, 1967న శాసనసభలో ఆమోదించింది. మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం వ్యక్తిగత నిర్వహణ (ప్రైవేట్ మేనేజ్‌మెంట్) కింద పనిచేస్తున్న జిల్లా గ్రంథాలయాలను దశలవారీగా పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థలోకి తరలించింది. గోవా చాలా కాలంగా పోర్చుగీస్ కాలనీగా ఉండి 1961లో డామన్ డయ్యూతో కలిపి తూర్పు రాష్ట్రాలలో 1977లో లెఫ్ట్ ఫ్రంట్ ఎన్నికల మ్యానిఫెస్టోలో ఇచ్చిన హామీ మేరకు పశ్చిమ బెంగాల్ పౌర గ్రంథాలయ చట్టం 12 సెప్టెంబర్ 1979న శాసనసభలో ఆమోదించబడింది. ఇది గ్రంధాలయ శిస్తు మినహా చాలావరకు మద్రాస్ పౌర గ్రంథాలయ చట్టాన్ని అనుసరించింది. ఒడిశా కళింగ రాజవంశ చారిత్రక నేపధ్యంతో 1936లో బ్రిటిష్ పాలనలో ఒక ప్రావిన్స్‌గా ఉంది. 1944లో ఏర్పడిన ఉత్కల్ గ్రంథాలయ సంఘం ఒడిశాలో గ్రంథాలయ చట్టం  తేవడానికి  ప్రయత్నం చేసింది. చివరకు చట్టం  2001 లో ఆమోదింపబడింది.  బీహార్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వంలోని గ్రంథాలయ నిపుణులు, గ్రంథాలయ సంఘం నిరంతర కృషితో 2008లో పబ్లిక్ లైబ్రరీస్ యాక్ట్‌ను ఆమోదించారు. జార్ఖండ్ కి గ్రంథాలయ చట్టం ఇంకా లేదు. ఈశాన్యంలో మణిపూర్, మిజోరం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలో గ్రంథాలయచట్టాలు అమలులో ఉన్నాయి. మణిపూర్ లో ఇంఫాల్ పబ్లిక్ లైబ్రరీ 1938లో ప్రారంభించబడింది. మణిపూర్ గ్రంధాలయ సంఘం  ప్రవేశపెట్టిన బిల్లును ఆగస్టు 1988న శాసనసభలో చిన్న సవరణలతో ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించబడింది. మిజో హిల్స్ జిల్లా 1972లో మిజోరం కేంద్రపాలిత ప్రాంతంగాను, 1987లో రాష్ట్రంగా అవతరించింది. 1993లో మిజోరం పబ్లిక్ లైబ్రరీ యాక్ట్‌ని ఆమోదించింది ఇంకా అమలు కాలేదు. నార్త్-ఈస్ట్ ఫ్రాంటియర్ ఏజెన్సీ (NEFA) నుంచి 1987లో  అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత పౌర గ్రంథాలయ చట్టం ఆగస్టు 2009 లో గవర్నరు ఆమోదం పొందింది. ఉత్తరం వైపు రాష్ట్రాలైన పంజాబ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్ లలో గ్రంథాలయ చట్టాలు లేవు. అయితే హర్యానా 1956నవంబరులో పంజాబ్ నుంచి వేరుపడిన తరువాత 1989లో చట్టం ఆమోదింప బడింది.   ఉత్తరప్రదేశ్ లోని కొండ ప్రాంతం నుండి ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రం నవంబరు 2000లో ఏర్పడిన  ఐదు సంవత్సరాలలోనే ప్రభుత్వం 2005లో గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించింది.  ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2006లో లైబ్రరీ శాసనం కోసం ఆర్డినెన్స్ జారీ చేసింది. అయితే దీనిని రద్దు చేసారు. కేంద్ర రాష్ట్రాలలో చత్తీస్‌గఢ్ 1 నవంబర్ 2000న మధ్యప్రదేశ్  నుండి రాయ్ పూర్ రాజధానిగా వేరుపడింది. 2008లో రాష్ట్రం పౌర గ్రంథాలయ చట్టాన్ని ఆమోదించినప్పటికీ, అది ఇంకా అమలు కావలసినది ఉంది. = రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు = చట్టాలు ఆమోదం తరువాత ప్రభుత్వం రాష్ట్ర గ్రంథాలయ కమిటీ ఏర్పాటు చేస్తుంది. దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాల పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థలో రాష్ట్ర, నగర, ప్రాంతీయ, జిల్లా, శాఖా కేంద్ర  గ్రంథాలయాలను డైరెక్టరేట్ ఆఫ్ పబ్లిక్ లైబ్రరీస్ నియంత్రిస్తుంది. లేదా రాష్ట్ర గ్రంథాలయ మండలి ఏర్పాటు సూచించబడుతుంది. జిల్లా గ్రంథాలయ సంస్థలు పని చేస్తాయి. సాధారణంగా  విద్యా శాఖా మంత్రి రాష్ట్ర గ్రంథాలయ కమిటీ అధ్యక్ష్యులుగా, కేంద్ర రాష్ట్ర గ్రంథాలయాధిపతి, పౌర గ్రంథాలయ శాఖా డైరెక్టర్ సభ్యులుగా ఉంటారు. కార్యవర్గంలో ప్రభుత్వ అధికారులతో పాటుగా రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సంఘాలు, గ్రంథాలయ విజ్ఞానశాస్త్ర నిష్ణాతులు ముఖ్యంగా అధ్యాపకులు, శాస్త్రవేత్తలు, అధికారులు సభ్యులుగా ఉండాలని నిర్దేశిస్తాయి. పరిపాలనాంశాలలో ముఖ్యంగా రాష్ట్ర, జిల్లా, గ్రామ  స్థాయి గ్రంథాలయ కమిటీలు, మండలి నిర్మాణం, సభ్యులు, అధికారాలు. విధులు, బాధ్యతలు గురించిన  నిబంధనలు రూపొందించడం, పౌర గ్రంథాలయ సంస్థలలో, గ్రంథాలయాలలో పని చేస్తున్న ఉద్యోగులను ప్రభుత్వ ఉద్యోగులుగా పరిగణించడం, రాష్ట్రంలో వివిధ స్థాయిలలో అంటే రాష్ట్ర, జిల్లా, నగర, పంచాయితీ/గ్రామ స్థాయిలలో గ్రంథాలయ వ్యవస్థ ఏర్పాటు; విద్యా వ్యవస్థతో గ్రంథాలయ వ్యవస్థ అనుసంధానం; తద్వారా విద్యాశాఖ అధికారులు, విద్యావేత్తలు, ఉన్నత విద్యాలయాధికారులు, అధ్యాపకులు, గ్రంధాలయాధికారులు, గ్రంథాలయ విజ్ఞాన నిష్ణాతులు, విద్య, సాంస్కృతికవేత్తలు, గ్రంథాలయ సంఘాధ్యక్ష్యులు మొదలగువారు మండలిలో ఉండి. నిర్ణయాత్మకంగా వ్యవహరించడానికి వీలవుతుంది. కొన్ని రాష్ట్రాల చట్టాలు విద్యా శాఖలో పౌర గ్రంథాలయ విభాగం (సెల్) ఏర్పాటు సూచిస్తున్నాయి.  ''' '''పౌర గ్రంథాలయాల అభివృద్ధికి గ్రంథాలయ చట్టాల మద్దత్తుతో పాటు, గ్రంథాలయ సంఘాలు ఉంటుంది. చట్టాలు చేయడానికి తోడ్పడుతాయి. = పౌర గ్రంథాలయాల  పరిరక్షణ = దాదాపుగా అన్ని చట్టాలు కూడా పౌర గ్రంథాలయాల ఏర్పాటు, అభివృద్ధికి, పురాతన గ్రంథాలయాల పరిరక్షణ దిశగా మార్గదర్శకాలు ఏర్పరుస్తాయి. స్వాతంత్య్రానికి పూర్వం ఉన్న  రాజ్యాలు, రాజ్యాధికారులు, సంఘసంస్కరణాభిలాషులు, పండితులు, విజ్ఞులు ఏర్పాటు చేసిన పౌర గ్రంథాలయాలు కొన్ని మాత్రము కాలానుగుణంగా అభివృద్ధి పథంలో కొనసాగుతున్నప్పటికీ అన్నీ పనిచేయడంలేదు. కొనసాగుతున్న వాటిలో కొన్ని రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయాలుగా ప్రసిద్ధి పొందాయి. ప్రాంతీయ, జిల్లా, శాఖా గ్రంథాలయాలతో పాటు నగర, జిల్లా కేంద్ర గ్రంథాలయాలుగా కొనసాగుతున్నాయి. నూతనంగా  ప్రయివేట్,  ప్రభుత్వ  గ్రంథాలయాలు కూడా అనేకం ఏర్పడ్డాయి.   == రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయాలు == రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయం ఏర్పాటు పౌర గ్రంథాలయ వ్యవస్థకు చాలా ప్రధానమైనది. కొన్ని రాష్ట్రాలలో  చట్టం ఏర్పడక ముందు ప్రసిద్ధి పొందిన గ్రంథాలయాలను రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా ప్రకటించి అభివృద్ధి చేస్తే కొన్నింటిలో రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయం ఏర్పాటు చేసారు.  రాజా రాంమోహన రాయ్ లైబ్రరీ ఫౌండేషన్ అందిస్తున్న సమాచారం ప్రకారం దేశంలో మొత్తం 46746 పౌర గ్రంథాలయాలు ఉన్నాయి.   {| class="wikitable" |పౌర గ్రంథాలయాలు |సంఖ్య |విశేషాలు |- |రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయాలు |31 |ఆం.ప్ర., అస్సోమ్, మధ్య ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్, డామన్ డయ్యు లలో కేంద్ర గ్రంథాలయాలు లేవు     |- |జిల్లా కేంద్ర గ్రంథాలయాలు |582 |లక్ష్వ ద్వీప, దాద్రా నాగర్ హవేలీ లలో లేవు   |- |ప్రాంతీయ/శాఖా గ్రంథాలయాలు |531 |తమిళనాడు లో ఆధికంగా  314 ఉన్నాయి |- |నగర / పట్టణ గ్రంథాలయాలు |11154 |కేరళ (8405), తమిళనాడు (3527), అం.ప్ర. (961), తెలంగాణా (636) |- |రాష్ట్ర ప్రత్యేక గ్రంథాలయాలు |11 |బెంగాల్, తమిళనాడు,జార్ఖండ్, జమ్మూ కాశ్మీర్, గుజరాత్ |- |పాఠశాలల గ్రంథాలయాలు |918 |హిమాచల్ ప్రదేశ్ |- |ప్రభుత్వేతర స్వచ్చంద సంస్థలు |19075 | |- |సంచార గ్రంథాలయాలు |27 |జార్ఖండ్ 13, తమిళనాడు 14 |- | colspan="3" |ఆధారం: రాజా రాంమోహన రాయ్ లైబ్రరీ ఫౌండేషన్ - గణాంకాలు |} కొన్ని రాష్ట్రాలలోని ముఖ్య పౌరగ్రంథాలయాలు * తమిళనాడు చట్టం (1950లో) అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత కన్నెమర పౌరగ్రంథాలయాన్ని రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా మార్చారు. * స్వాతంత్య్రానికి పూర్వం 1891లో నవాబ్ ఇమాదుల్‌ముల్క్ సయ్యద్ హుస్సేన్ బిల్‌గ్రామీ కట్టించిన భవనం, అసఫియా గ్రంథాలయంగా ప్రసిద్ధి పొందింది. ఇదే సమైఖ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయం. రాష్ట్ర  విభజన తరువాత తెలంగాణా రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా మారింది. ఈ సమైఖ్య రాష్ట్రం నుండి విడివడిన 10 సంవత్సరాలకు కూడా ఆంధ్రప్రదేశ్ లో కేంద్ర గ్రంధాలయం ఏర్పడలేదు, సంఘం కృషి జరుగుతోంది.   * కర్ణాటకకు చెందిన రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయము కాకుండా పీణ్యలో దేశంలోనే మొదటగా ప్రత్యేక పౌర సాంకేతిక  గ్రంథాలయం ఏర్పడింది. * 1829లో త్రివేండ్రం పబ్లిక్ లైబ్రరీని ట్రావెన్‌కోర్ మహారాజా శ్రీ స్వాతి తిరునాల్ హయాంలో, ట్రాన్‌వాన్‌కోర్‌లోని బ్రిటిష్ రెసిడెంట్, బ్రిటీష్ మ్యూజియం వ్యవస్థాపకుడు సర్ హన్స్ స్లోన్  మనవడు అయిన  కల్నల్ ఎడ్వర్డ్ కాండ్‌గాన్ స్థాపించారు. కేరళలో చట్టం ఏర్పడ్డ తర్వాత, త్రివేండ్రం పౌర గ్రంథాలయం రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా మార్చబడింది. ఇది కాకుండా 1858లో కొట్టాయంలో, 1870లో ఎర్నాకులంలో పౌర గ్రంథాలయాలు స్థాపించారు. ఇంకా 1884లో సుగుణపోషిణి వాయనశాల, వంచియూర్‌లో పౌర గ్రంధాలయాలు స్థాపించబడ్డాయి. ఇవన్నీ కేరళలో అనేక ఇతర పౌర గ్రంథాలయాలతో పాటు పనిచేస్తున్నాయి. 1945లో స్థాపించబడిన “కేరళ గ్రంథశాల సంఘం రాష్ట్రంలో దాదాపు 4000 గ్రంథాలయాలను కలిగి ఉన్న ఒక పెద్ద సాంస్కృతిక, సామాజిక విద్యా వేదికగా పరిణామం చెందింది. * ఒడిషా ప్రభుత్వం అన్ని జిల్లా కేంద్రాల్లో జిల్లా గ్రంథాలయాలను ప్రారంభించింది. భువనేశ్వర్‌లో కేంద్ర గ్రంథాలయానికి హరేకృష్ణ మెహతాబ్ రాష్ట్ర గ్రంధాలయం అంటారు. * బొంబాయి (మహారాష్ట్ర) ప్రభుత్వం ఏసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బొంబాయిని  రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా వ్యవహరించింది. 1967లో చట్టం ఆమోదించబడిన తరువాత  ఏషియాటిక్ సొసైటీ సెంట్రల్ లైబ్రరీని పూర్తి స్థాయి రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంగా నిర్వహించడానికి అప్పగించింది. * గోవాలో మొట్టమొదటి పబ్లిక్ లైబ్రరీ పురాతనమైనది "పబ్లికన్ లైబ్రేయా" 1832లో ప్రారంభించబడింది. తర్వాత, దీనిని కేంద్ర గ్రంథాలయంగా అభివృద్ధి చేసారు. అంతేకాకుండా, ప్రభుత్వం స్వచ్ఛంద సంస్థల ద్వారా నిర్వహించబడుతున్న గ్రంథాలయాలను ప్రోత్సహించింది, వీటిలో సరస్వతీ  విద్యాపీఠ్, పనాజీ, గోమత్ విద్యా నికేతన్ లైబ్రరీ, మార్గోవ్ సిటీ, జనతా వేచనాలయ, వాస్కో-డ-గామా గ్రంథాలయాలు ప్రసిద్ధి పొందాయి. * గుజరాత్ రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయం గాంధీనగర్ లో ఉంది. గుజరాత్ విద్యాపీఠ్ కు రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయ హోదా ఉంది. * జైపూర్ లో  మహారాజా పౌర గ్రంథాలయం 1866లో స్థాపించబడింది. 1866-72 సమయంలో ఈ గ్రంథాలయాన్ని నిర్వహించడానికి బ్రిటిష్ లైబ్రేరియన్ సర్ ఫ్రాంక్ అలెగ్జాండర్ ను ఆహ్వానించారు. * ఉత్తరప్రదేశ్ మాన్యుస్క్రిప్ట్ లైబ్రరీలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. వ్రాతప్రతులను సేకరించి రాంపూర్ లైబ్రరీలో ఉంచారు. రాష్ట్ర స్థాయి గ్రంథాలయాలు రెండు ఉన్నాయి. ఒకటి రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయం, అలహాబాద్. రెండవది లక్నోలో రాష్ట్ర ఆచూకీ గ్రంథాలయం. అలహాబాద్ పబ్లిక్ లైబ్రరీ 1864లో స్థాపించబడింది. కార్మిచెల్ లైబ్రరీ, బెనారస్, 1872లో స్థాపించబడింది.  ఉత్తరాంచల్ లో ''' '''23 జిల్లా స్థాయి + గ్రామ గ్రంథాలయాలు ఏర్పాటు అయ్యాయి.   * అస్సాం ప్రభుత్వం 1964లో ఐజ్వాల్‌లో ప్రారంభించిన సబ్-డివిజనల్ లైబ్రరీ కాకుండా, తర్వాత ఐజ్వాల్‌లో స్టేట్ లైబ్రరీ, లుంగ్లీ ఇంకా సిహాలో రెండు జిల్లా లైబ్రరీలు స్థాపించబడ్డాయి. యంగ్ మిజో అసోసియేషన్ (YMA), ఇతర స్వచ్ఛంద సంస్థలు గ్రామ గ్రంథాలయాలను ప్రారంభించాయి. మిజోరం ప్రభుత్వం ఈ గ్రంథాలయాలకు పుస్తకాలను సరఫరా చేస్తోంది. ఈ గ్రామ గ్రంథాలయాలకు సిబ్బంది, భవనాలు, సామగ్రిని YMA అందిస్తుంది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత 1978లో సెక్రటేరియట్ లైబ్రరీని స్టేట్ సెంట్రల్ లైబ్రరీగా మార్చారు. హర్యానా 1956 నవంబరులో పంజాబ్ నుంచి వేరుపడిన తరువాత 1989లో చట్టం ఏర్పడడానికి ముందే, హర్యానా ప్రభుత్వం కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వుల ద్వారా 1967లో హర్యానాలో స్టేట్ సెంట్రల్ లైబ్రరీ, జిల్లా గ్రంథాలయాలు, పురపాలక  గ్రంథాలయాలు ఏర్పడ్డాయి. == పుస్తక/వనరులు సేకరణ == 1954 డెలివరీ బుక్ ఆక్ట్ ప్రకారం దేశంలో ప్రచురితమైన అన్ని పుస్తకాలు, వార్తాపత్రికలు పత్రికల కాపీని [[ISBN]], [[ISSN]] వివరాలతో సహా దేశంలోని నాలుగు రిపోజిటరీ కేంద్రాలలో పొందుపరచాలి. అవి - చెన్నైలోని కన్నెమర పౌర గ్రంథాలయం. ముంబైలోని ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ బొంబాయి, ఢిల్లీ పౌర గ్రంథాలయం, కోల్కతా జాతీయ గ్రంథాలయం.  మద్రాస్ చట్టం ప్రెస్ అండ్ రిజిస్ట్రేషన్ ఆఫ్ బుక్స్ యాక్ట్ 1867, సెంట్రల్ యాక్ట్, XXV 1867లోని సెక్షన్ 9ని సవరించింది, ఫలితంగా ప్రతి ప్రచురణకర్త  ఒక్కో పుస్తకం 5 ప్రతులను రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి అందజేయాలి, వాటిలో నాలుగు రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయంలో జమ చేయబడతాయి.   మణిపూర్ చట్టం రాష్ట్రంలో ప్రెస్ రిజిస్ట్రేషన్ అఫ్ బుక్స్ చట్టం 1867 సవరణల ప్రకారం పుస్తకం ముద్రణ అయిన నెలలోపు 2 ప్రతులను రాష్ట్ర కేంద్ర గ్రంథాలయానికి ఇంకొకటి ప్రభుత్వం సూచించిన విధంగా చేయాలి. కొనుగోలు, బహుమతులు కూడా పుస్తక సేకరణలో భాగమే. వినియోగదారులు సూచించిన పుస్తకాలూ, ఎంపిక కమిటీ సిఫారసుల ప్రకారం ఆమోదించిన తదితర వనరులు కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది. గోవా చట్టం ప్రకారం పుస్తక సేకరణకు ప్రతి రచయత తమ రచనలను 2 ప్రతులు భాండాగారమునకు సమర్పించాలి. = ఆర్థిక పరమైన అంశాలు = పౌర గ్రంథాలయాల లక్ష్యాలు ప్రయోజనాలు సిద్ధించాలంటే అనుకులమైన ఆర్థిక విధానాలు  కూడా అత్యంత ఆవశ్యకం. ఈ విషయంలో రాజా రామమోహన్ రాయ్ లైబ్రరీ ఫౌండేషన్ వారి సహకారం తోపాటు సాధారణంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల నుంచి అందుకునే గ్రంథాలయ అభివృద్ధి నిధులు, ప్రత్యేక ప్రయోజనాలకు ప్రభుత్వం బడ్జెటులో నిధుల కేటాయింపులు, విరాళాలు, గ్రంథాలయాలు సభ్యులనుంచి వసూలు చేసే చందాలు, రుసుము, ప్రజల నుండి వచ్చే బహుమతులు వంటివి ఆర్ధిక వనరులుగా పరిగణించుతారు. రాష్ట్ర గ్రంథాలయ చట్టాలు తమ రాష్ట్రంలోని గ్రంథాలయాల అవసరాలు, ప్రత్యేక అవసరాల కొరకు గ్రంథాలయ శిస్తు (సెస్) ను నిర్దేశిస్థాయి. ఉత్తరాఖండ్ చట్టం గ్రంథాలయ  సేవలకు రుసుమును నిర్దేశిస్తుంది.  శిస్తులేదు, ప్రభుత్వం గ్రాంటును ఇస్తుంది.  ఇవి కాకుండా కొన్ని రాష్ట్రం ప్రభుత్వ బడ్జెట్ ల నుంచి ప్రత్యేక కేటాయింపులు ఉంటాయి. ఉదాహరణకి - మణిపూర్ చట్టం నిధుల అధికారాన్ని స్థానిక గ్రంథాలయసంస్థలకి అందచేసింది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్ లైబ్రరీ ఫండ్ వినియోగం ‘ఆధునీకరణ, పబ్లిక్ లైబ్రరీల అభివృద్ధి’ అను శీర్షిక కింద, ప్రస్తావిoచింది. గుజరాత్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం గుర్తింపు పొందిన గ్రంథాలయాలకు గ్రాంటు  ఇస్తుంది. ఒడిస్సా చట్టం ప్రభుత్వ నిధులను నిర్దేశించింది. పశ్చిమ బెంగాల్ చట్టం స్థానిక గ్రంథాలయ సంస్థలు నిధులను నిర్వహిస్తుంది.   == గ్రంథాలయ శిస్తు == గ్రంథాలయ శిస్తును అత్యవసర ఆర్ధిక వనరుగా భావిస్తారు. 1994లో యునెస్కో విడుదల చేసిన పౌర గ్రంథాలయ కార్యాచరణ పత్రం (UNESCO పబ్లిక్ లైబ్రరీ మానిఫెస్టో) "పౌర గ్రంథాలయం ఏర్పాటు అనేది స్థానిక /జాతీయ అధికారుల బాధ్యత. దానికి తప్పనిసరిగా నిర్దిష్ట చట్టం ద్వారా మద్దతు ఉండాలి. జాతీయ/స్థానిక ప్రభుత్వాలు నిధులు సమకూర్చాలి. రాష్ట్ర శాసనం, గ్రంథాలయ శిస్తుతో మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది." అని ఉద్ఘాటించింది.  ఈ శిస్తును మోడల్ పబ్లిక్ లైబ్రరీస్ బిల్లుల తోపాటు వివిధ రాష్ట్రాల చట్టాలు వేరుగా నిర్ణయించాయి. అవి - # మోడల్ చట్టం 1963 (డా.ఎస్.ఆర్. రంగనాథన్); మోడల్ బిల్లు, 1965, ప్లానింగ్ కమిషన్ వర్కింగ్ కమిటీ  లు  గ్రంథాలయ శిస్తు ప్రస్తావించలేదు # ILA స్టేట్ లైబ్రరీ మోడల్ చట్టం, 1989 - గ్రంథాలయ శిస్తుకు,  సరిపోలిన రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిధులను   సిఫారసు చేసింది # తమిళనాడు చట్టం ప్రకారం ఆస్తి పన్ను మీద 3%. పౌర గ్రంథాలయాలు ప్రభుత్వ సహాయానికి అర్హులని ప్రకటించింది. ఈ సెస్ 10% గా పెరిగినట్లు 1992 లో ప్రభుత్వ విద్యా శాఖ ఉత్తర్వులు  జారీ చేసింది. (The Times of India.  2010, september 28.) # ఆంధ్రప్రదేశ్ - ఇంటి పన్ను, ఆస్తి (భూములు, భవనాలు) పన్ను మీద 8% # గోవా - గ్రంథాలయ సెస్ లేదు. కానీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిధులనుండి మద్దత్తు ఇస్తారు. ఎక్సైజ్ డ్యూటీలో సర్ ఛార్జ్ ₹0.50, భారత దేశంలోని మద్యంపై ₹0.50/లీటరుకు, రాష్ట్ర బడ్జట్ లో 1.00%. IFML (Indian Made Foreign Liquor) మీద సర్ ఛార్జ్  0.5% నుండి 1.5% వరకు ఏప్రిల్ 2014 నుండి పెరిగింది.   # కర్ణాటక - భూములు, భవనాలు, వాహనాలు, వృత్తి మీద  6%, ఇంకా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ గ్రాంట్లు. సర్‌చార్జి రూపంలో, రాష్ట్ర ఆదాయాలను అందించే  అన్ని పన్ను విధించదగిన యూనిట్లపై  గ్రంధాలయ శిస్తు విధించే నిబంధన. జిల్లా లైబ్రరీ అథారిటీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి వార్షిక గ్రాంట్‌ను పొందుతుంది (భూ ఆదాయంలో 3%). # కేరళలో రాష్ట్ర గ్రంథాలయ మండలికి ప్రభుత్వం విద్యా శాఖ  బడ్జెట్లో  1%. గ్రాంట్ ఇస్తుంది.  నగరాలూ, పురపాలక సంఘ, గ్రామా పంచాయితి పరిధిలో ఉన్న  అస్తులు, భవనాలు మీద పన్ను. ఆస్తిపన్ను 5%+ గ్రంథాలయ సెస్ సేకరించిన కేంద్ర రాష్ట్ర నిధులు గ్రంథాలయాలకు కేటాయించారు. # హర్యానా - ఆస్తి పన్ను మీద సర్చార్జి ప్రభుత్వం కాలానుగుణంగా నిర్ణయిస్తుంది. రాష్ట్ర, జిల్లా, నగర, గ్రామ గ్రంథాలయ నిధి, ఈ నిధికి వివిధ మార్గాలలో జమ అయ్యే పైకం (కేంద్ర, రాష్ట్రం ప్రభుత్వాలు గ్రంథాలయ అభివృద్ధికి కేటాయింపులు, ప్రత్యేక గ్రాంట్లు, బహుమానాలు, చందాలు), వసూలయ్యే సెస్సు, రాబడి, అభివృద్ధికి ప్రత్యేక నిధులు, బహుమానాలు, రుణాలు వంటివి.         # తెలంగాణ - ఆస్తి పన్నులో (ప్రతి రూపాయికి  8 పైసలు) 8% == నిధుల నిర్వహణ, నివేదికలు == చట్టం రాష్ట్ర లేదా స్థానిక గ్రంథాలయ సంస్థ నిధుల నిర్వహణకు మార్గదర్శకాలు ఏర్పరచాలి. కొన్ని చట్టాలు స్పష్టత నీయకపోయినప్పటికీ జమా ఖర్చుల లెక్కల నిర్వహణ, తనికీ (అడిట్), నియంత్రణ ఉంటుంది. ప్రభుత్వ గ్రంథాలయాలు తమ కార్యక్రమాలు, వనరులు, జమాఖర్చులు, సాధించిన విజయాలు,  జమాఖర్చులు, గణాంకాల వివరాలతో నివేదిక రూపొందించవలసి ఉంటుంది.     = చట్టాలలో విశేషాంశాలు = కర్ణాటకలో సాంకేతిక ప్రక్రియలను కేంద్రీకృత యూనిట్ల కోసం కేటాయింపు: రాష్ట్రం కాపీరైట్ సేకరణలు, అంధుల కోసం రాష్ట్ర గ్రంథాలయం; స్టేట్ బిబ్లియోగ్రాఫిక్ బ్యూరో; మొదలైనవి; రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సేవలు అందించే ఉద్యోగులకు అన్ని ప్రయోజనాలను అందించడం; ఇతర రాష్ట్ర ప్రభుత్వోద్యోగులకు అందుబాటులో ఉన్న అన్ని ప్రయోజనాలు, అధికారాలను దాని ఉద్యోగులకు అందజేస్తూ రాష్ట్ర గ్రంథాలయ సేవలను సృష్టించడం వంటివి చట్టం అందించింది.   గోవా చట్టం జైళ్ళకు, వైద్యశాలలకు, ఇంటింటికీ వనరులు అందించడం, సంచార గ్రంథాలయాలు, అంధులకు శ్రవణ గ్రంథాలయాలు, బాలలకు, పాఠ్య పుస్తకాలకు  గ్రంథాలయాలు ఏర్పాటు చేయడం. వంటివి సూచించింది. ఇంకా 8వతరగతి నుండి విద్యార్థులకు ప్రభుత్వ గ్రంథాలయాలలో సభ్యత్వం ఉండాలి, నిరుద్యోగులు ఎంప్లాయిమెంట్ ఎక్సేంజ్ లో నమోదుకు పౌర గ్రంథాలయంలో సభ్యత్వం ఉన్నట్లు ధ్రువీకరణ పత్రం సమర్పించాలి. కేరళ చట్టం ఒక మహిళకి, ఒక షెడ్యూల్డ్ కులాలు /షెడ్యూల్డ్ జాతులకు చెందిన వ్యక్తికి ప్రతి కమిటీలో ప్రాతినిధ్యం ఉండాలని ప్రస్తావించింది. 80zzwyfcksopsi12cznfz0anks0vpx5 0 438055 4955015 4629788 2026-09-08T23:56:12Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955015 wikitext text/x-wiki [[File:Rubina Qureshi.jpg|thumb|రుబీనా ఖురేషీ]] '''రుబీనా ఖురేషీ''', టి.ఐ (19 అక్టోబరు 1940 - 13 జూలై 2022)<ref>[https://www.app.com.pk/domestic/legendary-sindhi-singer-rubina-qureshi-passes-away/ Legendary Sindhi singer Rubina Qureshi passes away]</ref>[[పాకిస్తాన్|పాకిస్థానీ]] [[సింధీ భాష|సింధీ భాషా]] జానపద గాయని. ఆమె తన పాటలను ఎక్కువగా [[సింధీ భాష|సింధీ]], [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], పంజాబీ, సరాయికి భాషలలో పాడటం వలన నైటింగేల్ ఆఫ్ సింధ్ గా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{cite web|date=15 July 2022|title='Nightingale of Sindh' singer Rubina Qureshi passes away in Karachi|url=https://images.dawn.com/news/1190472/nightingale-of-sindh-singer-rubina-qureshi-passes-away-in-karachi|website=Images Dawn}}</ref><ref name="RadioPakistan2">{{Cite web|title=Renowned singer Rubina Qureshi passes away|url=https://www.radio.gov.pk/13-07-2022/renowned-singer-rubina-qureshi-passes-away|access-date=13 July 2022|website=Radio Pakistan|language=en}}</ref><ref>{{cite web|date=14 July 2022|title=Legendary Sindhi Singer Rubina Qureshi Passes Away|url=https://nation.com.pk/2022/07/14/legendary-sindhi-singer-rubina-qureshi-passes-away/|website=The Nation}}</ref> == తొలినాళ్ళ జీవితం == రుబీనా 1940 అక్టోబరు 19న [[భారతదేశంలో బ్రిటిషు పాలన|బ్రిటిష్ రాజ్]] (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్) లోని సింధ్ లోని హైదరాబాద్ లో జన్మించింది.<ref name=":02">{{Cite web|title=روبينا قريشي : (Sindhianaسنڌيانا)|url=http://www.encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D9%86%D8%A7%20%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%8A|access-date=8 April 2020|website=www.encyclopediasindhiana.org|archive-date=19 అక్టోబర్ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019123555/https://encyclopediasindhiana.org/article.php?Dflt=%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D9%86%D8%A7%20%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B4%D9%8A|url-status=dead}}</ref> ఆమె అసలు పేరు ఆయేషా షేక్, ఆమె తండ్రి పేరు ఇల్లాహి బక్స్ షేక్.<ref>بلبل مھراڻ روبينہ قريشي ڪينسر وگھي وڇڙي وئي. نامياري گلوڪارہ جا مداح سوڳوار, Daily Kawish, Hyderabad. Dated 14 July 2022.</ref> ఆమె విలక్షణ గాయకుడి కుటుంబానికి చెందినది కానప్పటికీ, ఆమె సోదరుడు అబ్దుల్ గఫూర్ షేక్ స్థానిక గాయకుడు. ఆమె ప్రాథమిక పాఠశాలలో చదువుతున్నప్పుడు పాఠశాల ఫంక్షన్లు, కార్యక్రమాలలో పాడటం ప్రారంభించింది. విద్యావేత్త, సంగీత విద్వాంసురాలు దాదీ లీలావతి ఆమె గానాన్ని ప్రోత్సహించి స్ఫూర్తిగా తీసుకున్నారు.<ref>{{Cite web|title=دادي سورڳ ۾ هيرآباد ٻيهر گڏجي اڏينداسين (محسن جويو) {{!}} پيچرو نيوز سنڌي|url=http://www.pechro.com/blog_details.php?blog_id=189|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216231324/http://www.pechro.com/blog_details.php?blog_id=189|archive-date=16 ఫిబ్రవరి 2022|access-date=8 April 2020|website=www.pechro.com}}</ref> 1955 ఆగస్టు 17న రేడియో పాకిస్థాన్ హైదరాబాద్ ను స్థాపించారు. నూతనంగా స్థాపించబడిన ఈ రేడియో స్టేషను నిర్వాహకులు ప్రతిభావంతులైన బాలబాలికలను రేడియోలో పరిచయం చేయడానికి హైదరాబాదులోని అన్ని ప్రధాన పాఠశాలలకు లేఖలు రాశారు. రుబీనా తొమ్మిదో తరగతి చదువుతున్నప్పుడు రేడియో పాకిస్థాన్ హైదరాబాద్ లో బాల గాయనిగా ఆడిషన్ ఇచ్చింది. బ్రాడ్ కాస్టర్ ఎం.బి.అన్సారీ, సంగీతకారుడు, గాయకుడు మాస్టర్ మహమ్మద్ ఇబ్రహీం ఆడిషన్ కు వెళ్లారు. తొలి ప్రయత్నంలోనే ఆడిషన్ లో ఉత్తీర్ణత సాధించింది. రేడియో కోసం రికార్డ్ చేయబడిన ఆమె మొదటి సింధీ పాట "పరేన్ పావడీ సాన్, చావండి సాన్, రాహి వజ్ రత్ భణ్భోర్ మేన్". తన గాన వృత్తితో పాటు, ఆమె సింధ్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదివి ముస్లిం చరిత్రలో మాస్టర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీని పొందింది. ఆమె 1967-68లో హైదరాబాదులోని హిమాతుల్ ఇస్లాం బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో ఉన్నత పాఠశాల ఉపాధ్యాయురాలిగా పనిచేసింది. == సహకారాలు == ఆమె తన తోటి గాయకులు జరీనా బలోచ్, అమీనా, జెబ్-ఉన్-నిస్సాలతో కలిసి "సాహెరా" అని పిలువబడే అనేక వివాహ గీతాలను కూడా పాడింది. ఈ సెహ్రాలు ఇప్పటికీ సింధ్ అంతటా ప్రాచుర్యం పొందాయి. ఆమె ఘూంఘాట్ లాహ్ కున్వర్ వంటి కొన్ని సింధీ చిత్రాలకు నేపథ్య గాయనిగా కూడా పాడింది. 1970లో ప్రముఖ సినీ, టీవీ నటుడు ముస్తఫా ఖురేషిని వివాహం చేసుకున్న తర్వాత ఆమె తన భర్తతో కలిసి లాహోర్ కు మకాం మార్చారు. లాహోర్ లో ఛోటే గులాం అలీ వద్ద సంగీత పాఠాలు నేర్చుకున్నారు. లాహోర్ లో [[ఉర్దూ భాష|ఉర్దూ]], [[పంజాబీ భాష|పంజాబీ]], సెరైకి, పుష్తో, [[బంగ్లా భాష|బంగాలీ భాష]]<nowiki/>ల్లో కూడా పాడారు. పాక్-చైనా సంబంధాల బలోపేతానికి కృషి చేసిన తొలి మహిళా కళాకారిణి ఆమె. దివంగత జెడ్ ఎ భుట్టో ఆమెను చైనాకు పంపాడు, అక్కడ ఆమె [[చైనీస్ భాష]]<nowiki/>లో పాడింది. ఇండోనేషియా, టర్కీ, ఇండియా, యునైటెడ్ కింగ్ డమ్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ లకు వెళ్లి తన దేశం కోసం ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=Salman|first=Peerzada|date=14 July 2022|title=Singer Rubina Qureshi passes away|url=https://www.dawn.com/news/1699451|access-date=14 July 2022|website=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>Mahwish Abbassi: Rubina Qureshi, Daily Kawish Hyderabad, 25 January 2015.</ref> ఈమె రేడియో పాకిస్తాన్ హైదరాబాద్ (2012) నుండి ప్రశంసలు అందుకుంది.<ref>{{Cite web|date=17 June 2012|title=Mustafa Qureshi, wife receive accolades|url=https://www.dawn.com/2012/06/17/mustafa-qureshi-wife-receive-accolades/|access-date=8 April 2020|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం 2021 ఆగస్టు 14 న ఆమె కోసం తమ్గా-ఇ-ఇంతియాజ్ను ప్రకటించింది.<ref name="www.thennews.com.pk2">{{Cite web|title=President confers 126 civil awards|url=https://www.thenews.com.pk/print/878047-president-confers-126-civil-awards|access-date=18 August 2021|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> == మరణం == ఖురేషీ 13 జూలై 2022 న [[కరాచీ]]<nowiki/>లో మరణించాడు. అబ్దుల్లా షా ఘాజీ కాంపౌండ్ లో ఆమెకు అంత్యక్రియలు నిర్వహించారు. ఆమెకు భర్త ముస్తఫా ఖురేషి, కుమారుడు, సినీ నటుడు అమీర్ ఖురేషి, కుమార్తె అరబెల్లా ఉన్నారు<ref>بلبل مھراڻ روبينا قريشيءَ جي ساھ جو سڳو ٽٽي پيو. سرن جي دنيا سوڳوار, Daily Ibrat Hyderabad. Dated 14 July 2022. p. 01</ref> == అవార్డులు, గుర్తింపు == {| class="wikitable" !సంవత్సరం ! అవార్డు ! వర్గం ! ఫలితం ! శీర్షిక ! సూచిక నెం. |- | 2021 | ''తమ్ఘా-ఎ-ఇంతియాజ్'' | ''పాకిస్తాన్ ప్రభుత్వం ద్వారా అవార్డు లభించింది''|| {{Won}} | ''ఆమె స్వయంగా'' | <ref name="www.thennews.com.pk2"/> |} == మూలాలు == [[వర్గం:2022 మరణాలు]] [[వర్గం:1940 జననాలు]] 0gutu9o1vszrhbag0qub0z5nsbb7zjs 0 438476 4954972 4679431 2026-09-08T17:30:23Z Muralikrishna m 106628 4954972 wikitext text/x-wiki '''ఎలైట్ మోడల్ లుక్ ఇండియా అనేది 2004 నుండి''' భారతదేశంలో జరుగుతున్న వార్షిక మోడలింగ్ పోటీ. ఈ ఈవెంట్ విజేత అంతర్జాతీయ మోడలింగ్ పోటీ అయిన ఎలైట్ మోడల్ లుక్‌లో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. భారతదేశంలో ఈ పోటీకి మార్క్ రాబిన్సన్ ప్రస్తుత ఫ్రాంచైజ్ హోల్డర్. ఎలైట్ మోడల్ లుక్ ఇండియా ప్రస్తుత విజేతలు [[దీప్తి శర్మ (మోడల్)|దీప్తి శర్మ]], ప్రణవ్ పాటిదార్. ఇటలీలోని మిలన్‌లో జరిగిన ఎలైట్ మోడల్ లుక్ కాంటెస్ట్ యొక్క ప్రపంచ ముగింపులో వారు భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు . గతంలో, ఫెమినా లుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ దాని విజేతను పోటీకి పంపేది. అయితే, తెలియని కారణాల వల్ల 1999 తర్వాత దీనిని నిలిపివేయబడింది. 2003లో సుష్మా పూరి యాజమాన్యంలోని ఎలైట్ మోడల్ మేనేజ్‌మెంట్ ఇండియా ప్రారంభించిన తర్వాత ఎలైట్ మోడల్ లుక్ ఇండియా 2004లో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|date=2004-04-20|title=Elite modelling agency to hold contest in August|url=http://zeenews.india.com/home/elite-modelling-agency-to-hold-contest-in-august_155373.html|access-date=2016-09-24}}</ref> == చరిత్ర == [[ముంబై]] చెందిన శీతల్ మల్లార్ [[ఫెమినా (ఇండియా)|ఫెమినా లుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్]] పోటీలో మొదటి విజేతగా నిలిచారు, 1994లో ఎలైట్ మోడల్ లుక్ పోటీలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించిన మొదటి వ్యక్తిగా నిలిచారు. ఆమె ఎలైట్ మోడల్ లుక్ 1994 టాప్ 15 ఫైనలిస్టులలో ఒకరు.<ref>{{Cite web|title=Sheetal Mallar, a woman with international appeal, wins Femina Look of the Year Contest|url=http://indiatoday.intoday.in/story/sheetal-mallar-a-woman-with-international-appeal-wins-femina-look-of-the-year-contest/1/294005.html|access-date=15 October 2014|website=indiatoday.in}}</ref> [[ఫెమినా (ఇండియా)|ఫెమినా లుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్]] యొక్క ఇతర ప్రముఖ విజేతలలో [[ఉజ్వల రౌత్]], కరోల్ గ్రాసియాస్, నేత్ర రఘురామన్ ఉన్నారు. == 2004-2012 ఈవెంట్ == ముంబైకి చెందిన శీతల్ మల్లార్ ఫెమినా లుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ పోటీలో మొదటి విజేత, 1994లో ఎలైట్ మోడల్ లుక్ పోటీలో భారతదేశం తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించిన మొదటి వ్యక్తి. ఎలైట్ మోడల్ లుక్ 1994 లో ఆమె టాప్ 15 ఫైనలిస్ట్‌లలో ఒకరు .  ఫెమినా లుక్ ఆఫ్ ది ఇయర్ విజేతలలో ఉజ్జ్వాలా రౌత్ , కరోల్ గ్రేసియాస్, నేత్రా రఘురామన్ ఉన్నారు .<ref>{{Cite web|last=www.exchange4media.com|title=Zoom to present L'Oreal Paris Elite Model Look 2006|url=http://www.exchange4media.com/tv/zoom-to-present-l%25E2%2580%2599oreal-paris-elite-model-look-2006_22408.html|access-date=2016-09-24|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Manasvi Mamgai wins Elite Model Look India 2006|url=http://www.indiantelevision.org.in/headlines/y2k6/sep/sep195.htm|access-date=13 October 2014|website=indiantelevision.org.in}}</ref> == 2014-ప్రస్తుతము == భారతదేశంలో 2003లో సుష్మా పూరి ద్వారా ఎలైట్ మోడల్ మేనేజ్‌మెంట్ ప్రారంభించబడింది. 2004లో, ఆమె ఎలైట్ మోడల్ లుక్‌లో పోటీ పడటానికి ఇద్దరు మోడళ్లను పంపింది, విభినిత వర్మ, సుచేత శర్మ.  2006లో లోరియల్ పారిస్ ఎలైట్ మోడల్ మేనేజ్‌మెంట్ ఇండియాతో కలిసి జూమ్‌లో దేశవ్యాప్తంగా ప్రసారం చేయబడిన పోటీని నిర్వహించింది  అక్కడ మనస్వి మాంగై విజేతగా ప్రకటించబడింది  ఆమె మరాకేష్‌లో జరిగిన ఎలైట్ మోడల్ లుక్ 2006లో పాల్గొంది.<ref>{{Cite web|title=MAX Elite Model Look 2014 Finale|url=http://www.santabanta.com/gallery/events/max-elite-model-look-2014-finale/winners--vijaya-sharma-and-rinku-malik/283792/|access-date=15 October 2014|website=santabanta.com|archive-date=24 సెప్టెంబరు 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924094406/http://www.santabanta.com/gallery/events/max-elite-model-look-2014-finale/winners--vijaya-sharma-and-rinku-malik/283792/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=RINKU MALIK & VIJAYA SHARMA winners of MAX Elite Model Look (India) 2014|url=https://starfriday.wordpress.com/tag/rinku-malik-vijaya-sharma-winners-of-max-elite-model-look-india-2014/|access-date=15 October 2014|website=wordpress.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Grand Finale of MAX Elite Model Look 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/more/photos/view/stills/parties-and-events/id/2681511|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141022214842/http://www.bollywoodhungama.com/more/photos/view/stills/parties-and-events/id/2681511|archive-date=October 22, 2014|access-date=15 October 2014|website=bollywoodhungama.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=MAX Elite Model Look winners Vijaya Sharma and Rinku Malik to compete in China|url=http://article.wn.com/view/2014/10/14/MAX_Elite_Model_Look_winners_Vijaya_Sharma_and_Rinku_Malik_t/|access-date=15 October 2014|website=wn.com}}</ref> == ఎలైట్ మోడల్ లుక్ పోటీలో పాల్గొన్న భారత ప్రతినిధులు == * ''ఈ క్రింది పురుషులు ఎలైట్ మోడల్ లుక్ పోటీలో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించారు.'' {| class="wikitable" ! width="50" |సంవత్సరం. ! width="150" |విజేతగా నిలిచారు. ! width="50" |వయసు. ! width="150" |ఎత్తు. ! width="100" |స్వస్థలం ! width="100" |ఎలైట్ మోడల్ లుక్ లో ప్లేస్మెంట్ |- |2015 |[[దీప్తి శర్మ (మోడల్)|దీప్తి శర్మ]] |20 |{{Height|m=1.80}} |[[చండీగఢ్]] |స్థానం లేనిది. |- |2014 |విజయ శర్మ |22 |{{Height|m=1.75}} |[[న్యూ ఢిల్లీ]] |స్థానం లేనిది. |- |2012 |[[దయానా మెన్డోజా|దయానా]]<ref>{{Cite web|title=DAYANA-iNDIA|url=https://www.elitemodellook.com/finalists2012/all/india.html|access-date=15 October 2014|website=elitemodellook.com}}</ref> |21 |{{Height|m=1.78}} |[[బెంగళూరు]] |స్థానం లేనిది. |- style="background:lavender;" |2011 |అర్చన కుమార్ |23 |{{Height|m=1.75}} |[[న్యూ ఢిల్లీ]] |'''టాప్ 15''' |- |2010 |అర్షియా అహుజా |19 |{{Height|m=1.76}} |[[పంజాబ్]] |స్థానం లేనిది. |- |2009 |ఎరికా ప్యాకర్డ్ |20 |{{Height|m=1.79}} |[[ముంబై]] |స్థానం లేనిది. |- |2008 |ప్రేరణ శర్మ |18 |{{Height|m=1.75}} |[[న్యూ ఢిల్లీ]] |స్థానం లేనిది. |- |2006 |[[మనస్వి మామగై|మానస్వి మమ్గై]] |16 |{{Height|m=1.78}} |[[న్యూ ఢిల్లీ]] |స్థానం లేనిది. |- | rowspan="2" style="background:lavender;" |2004 |సుచిత్రా శర్మ |18 |{{Height|m=1.77}} |[[న్యూ ఢిల్లీ]] |స్థానం లేనిది. |- | style="background:lavender;" |విభినితా వర్మ | style="background:lavender;" |17 | style="background:lavender;" |{{Height|m=1.76}} | style="background:lavender;" |[[బెంగళూరు]] | style="background:lavender;" |'''టాప్ 20''' |- |1999 |కరిష్మా మోడీ |18 |{{Height|m=1.78}} |[[గుజరాత్]] |స్థానం లేనిది. |- |1998 |కరోల్ కృతజ్ఞతలు |19 |{{Height|m=1.80}} |[[ముంబై]] |స్థానం లేనిది. |- |1997 |[[నేత్ర రఘురామన్|నేత్ర రఘురామ్]] |20 |{{Height|m=1.76}} |[[గుజరాత్]] |స్థానం లేనిది. |- style="background:lavender;" |1996 |[[ఉజ్వల రౌత్]] |17 |{{Height|m=1.78}} |[[ముంబై]] |'''టాప్ 15''' |- |1995 |చార్మైన్ షాక్లెటన్ |18 |{{Height|m=1.79}} |[[గోవా]] |స్థానం లేనిది. |- style="background:lavender;" |1994 |శీతల్ మల్లార్ |19 |{{Height|m=1.78}} |[[ముంబై]] |'''టాప్ 15''' |} ==== విజేతలు గమనికలు ==== ** [[దీప్తి శర్మ (మోడల్)|దీప్తి శర్మ]] క్యాంపస్ ప్రిన్సెస్ 2015లో ఫైనలిస్ట్. ** విజయ శర్మ 2012-2వ రన్నర్ అప్, ఫెమినా మిస్ ఇండియా సూపర్నేషనల్ 2013 , తరువాత మిస్ సూపర్నేషనల్ 2013లో భారతదేశానికి ప్రాతినిధ్యం వహించింది, టాప్ 20 సెమీఫైనలిస్టులలో ఒకటి. ** దయానా ఫెమినా మిస్ ఇండియా 2011 పోటీలో ఫైనలిస్ట్ . ** మనస్వి మాంగై తరువాత 2008లో మిస్ టూరిజం ఇంటర్నేషనల్, 2010లో ఫెమినా మిస్ ఇండియా కిరీటాలను గెలుచుకుంది, ఇప్పుడు బాలీవుడ్ నటి. === పురుష ప్రతినిధులు === {| class="wikitable" ! width="50" |సంవత్సరం. ! width="150" |విజేతగా నిలిచారు. ! width="50" |వయసు. ! width="150" |ఎత్తు. ! width="100" |స్వస్థలం ! width="100" |ఎలైట్ మోడల్ లుక్ లో ప్లేస్మెంట్ |- |2016 |సిద్ధార్థ్ పురాణిక్ |22 |{{Height|m=1.79}} |[[రాయ్‌పూర్|రాయ్పూర్]] |స్థానం లేనిది. |- |2015 |ప్రణవ్ పాటిదార్ |21 |{{Height|m=1.91}} |[[రాజస్థాన్]] |స్థానం లేనిది. |- |2014 |రింకు మాలిక్ |21 |{{Height|m=1.89}} |[[న్యూ ఢిల్లీ]] |స్థానం లేనిది. |} == మూలాలు == [[వర్గం:భారతదేశంలో అందాల పోటీలు]] [[వర్గం:భారతీయ పురస్కారాలు]] mflvbjumy28o3w2hv7p0xttpagebvlz 0 438712 4955157 4883492 2026-09-09T04:45:01Z స్వరలాసిక 13980 /* వ్యక్తిగత జీవితం, మరణం */ 4955157 wikitext text/x-wiki '''కెల్లీ ఆన్ పవర్స్''' (మే  13, 1979 - డిసెంబర్  1, 2024) [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] పోడియాట్రిక్ సర్జన్, టెలివిజన్ వ్యాఖ్యాత. ఆమె వైద్య నిపుణురాలు, ఆరోగ్య న్యాయవాదిగా పనిచేసింది, ఫాక్స్ న్యూస్, ఫాక్స్ బిజినెస్ వంటి నెట్‌వర్క్‌లలో కనిపించింది, అదే సమయంలో వివిధ వైద్య స్వచ్ఛంద సంస్థలకు మద్దతు ఇచ్చింది, 2020లో ఆమెకు రోగ నిర్ధారణ తర్వాత మెదడు క్యాన్సర్ గురించి అవగాహన పెంచింది . == ప్రారంభ జీవితం, విద్య == కెల్లీ ఆన్ పవర్స్ మే 13, 1979న [[న్యూయార్క్|న్యూయార్క్‌]]<nowiki/>లోని యోన్కర్స్‌లో జోన్ మేరీ పవర్స్, జోసెఫ్ పవర్స్ దంపతులకు జన్మించారు .  ఆమె వెస్ట్‌చెస్టర్ కౌంటీలో పెరిగింది.<ref name="Ruberg-2024">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/business/media/kelly-powers-dead.html|title=Kelly Powers, Fox News Commentator Who Shared Her Health Crises With Viewers, Dies at 45|last=Ruberg|first=Sara|date=December 4, 2024|work=New York Times|access-date=December 6, 2024}}</ref><ref name="Kluger-2017">{{Cite news|url=https://metmagny.com/the-magnanimous-dr-kelly-powers-2/|title=The Magnanimous Dr. Kelly Powers|last=Kluger|first=Adam|date=December 2017|work=Metropolitan Magazine (New York City)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200716084923/https://metmagny.com/the-magnanimous-dr-kelly-powers-2/|archive-date=July 16, 2020}}</ref> పవర్స్ బారుచ్ కళాశాల నుండి [[బ్యాచిలర్స్ డిగ్రీ|బ్యాచిలర్ డిగ్రీ]] పొంది, తరువాత న్యూయార్క్ కాలేజ్ ఆఫ్ పోడియాట్రిక్ మెడిసిన్‌లో చేరారు .  ఆమె శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో విశ్వవిద్యాలయంలో పర్యావరణ శాస్త్రంలో ఎంఎస్ చదివారు , టాక్సికాలజీ, ఎపిడెమియాలజీపై దృష్టి సారించారు, తూర్పు ఆఫ్రికాలో అస్థిపంజర ఫ్లోరోసిస్‌పై థీసిస్ పనిని నిర్వహించారు .  ఆమె జార్జ్‌టౌన్ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్, బోస్టన్ యూనివర్శిటీ స్కూల్ ఆఫ్ మెడిసిన్‌లో తన మెడికల్ రెసిడెన్సీని పూర్తి చేసింది, పాడియాట్రిక్, జనరల్ సర్జరీలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది.<ref name="Ruberg-2024"/><ref name="Evans-2024">{{Cite news|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/tv/news/dr-kelly-powers-death-brain-tumour-b2658563.html|title=Dr Kelly Powers, Fox News commentator dies, aged 45|last=Evans|first=Greg|date=December 4, 2024|work=Independent|access-date=December 6, 2024}}</ref> == కెరీర్ == పవర్స్ డయాబెటిస్, లింబ్ సాల్వేజ్, స్పోర్ట్స్ మెడిసిన్ పై దృష్టి సారించి పాడియాట్రిక్ సర్జన్‌గా పనిచేశారు .  ఆమె న్యూయార్క్‌లోని వైట్ ప్లెయిన్స్ హాస్పిటల్ , కనెక్టికట్‌లోని స్టాంఫోర్డ్ హాస్పిటల్, రై అంబులేటరీ సర్జరీ సెంటర్‌తో సహా అనేక వైద్య సంస్థలతో అనుబంధంగా ఉంది. '' పవర్స్ ప్లాస్టిక్ అండ్ రీకన్‌స్ట్రక్టివ్ సర్జరీ'', ''జర్నల్ ఆఫ్ డయాబెటిస్ రీసెర్చ్'' వంటి వైద్య పత్రికలలో కథనాలను ప్రచురించింది.<ref name="Kluger-2017"/> ఫాక్స్ న్యూస్, ఫాక్స్ బిజినెస్‌లో పవర్స్ క్రమం తప్పకుండా కనిపించేది , వాటిలో ''ఫాక్స్ & ఫ్రెండ్స్'', ''రెడ్ ఐ'' వంటి కార్యక్రమాలు కూడా ఉన్నాయి .  ఆమె పాత్ర వైద్య వార్తలు, ప్రజారోగ్యం, రాజకీయ అంశాలను చర్చించడం .  ఆమె ఆరోగ్య సంబంధిత కథనాలపై సిఎన్ఎన్, హెచ్ఎల్ఎన్, ఎన్బిసి న్యూస్‌లకు కూడా దోహదపడింది . [[కోవిడ్-19 వ్యాధి|కోవిడ్-19 మహమ్మారి]] సమయంలో, ఆమె ఆరోగ్య చిట్కాలను పంచుకుంది, ఫాక్స్ బిజినెస్‌లో టీకా అభివృద్ధిని చర్చించింది .<ref name="Ruberg-2024"/><ref name="Kluger-2017"/><ref name="Evans-2024"/> పవర్స్ రిమోట్ ఏరియా మెడికల్ వంటి సంస్థలతో, మెడ్‌గిఫ్ట్, ప్లాస్టర్ హౌస్ వంటి సహాయక కారణాలతో స్వచ్ఛందంగా పనిచేశారు.  ఆమె అమెరికన్ పబ్లిక్ హెల్త్ అసోసియేషన్ సమావేశంలో అస్థిపంజర ఫ్లోరోసిస్‌పై తన పరిశోధనను ప్రదర్శించింది, టాంజానియాలో ఈ పరిస్థితి ఉన్న పిల్లలకు శస్త్రచికిత్సలు చేయాలని ప్రణాళిక వేసింది.<ref name="Kluger-2017"/> == వ్యక్తిగత జీవితం, మరణం == పవర్స్ ఒక సేల్స్ ట్రేడర్ అయిన స్టీవెన్ డాల్‌ను వివాహం చేసుకుంది, ఆమె ఆరోగ్య పరిస్థితుల కారణంగా 2021లో సరోగసీ ద్వారా వారికి ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.  ఆమె విశ్రాంతి సమయంలో, ఆమె బైకింగ్, తోటపని, బ్యాలెట్ వంటి కార్యకలాపాలను ఆస్వాదించింది.<ref name="Evans-2024"/> 2020లో, పవర్స్‌కు తీవ్రమైన [[మెదడు క్యాన్సర్]] అయిన [[గ్లియోబ్లాస్టోమా]] ఉన్నట్లు నిర్ధారణ అయింది .  ఆమె బహుళ శస్త్రచికిత్సలు, చికిత్సలు చేయించుకుంది.  పవర్స్ మెదడు క్యాన్సర్ పరిశోధన గురించి అవగాహన పెంచడానికి తన వేదికను ఉపయోగించుకుంది, క్యాన్సర్ సంబంధిత స్వచ్ఛంద సంస్థలకు మద్దతు ఇచ్చింది.  ఆమె డిసెంబర్ 1, 2024న 45 సంవత్సరాల వయసులో న్యూజెర్సీలోని కోల్ట్స్ నెక్ టౌన్‌షిప్‌లోని తన ఇంట్లో మరణించింది.<ref name="Ruberg-2024"/><ref name="Evans-2024"/> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం. !శీర్షిక !పాత్ర !గమనికలు |- |2016–2017 |''ఎర్ర కన్ను'' |స్వయంగా |7 ఎపిసోడ్లు |- |2019 |డాక్టర్ రాబి లుడ్విగ్తో ప్రత్యక్షంగా మాట్లాడుతున్నాను |స్వయంగా |1 ఎపిసోడ్ |} == ప్రచురణలు == * పవర్స్, కెల్లీ (నవంబర్ 2010). ''ఇథియోపియన్ రిఫ్ట్ వ్యాలీ యొక్క భూగర్భ జలాల్లో అధిక స్థాయి ఫ్లోరైడ్కు గురికావడం వల్ల తక్కువ తీవ్రత అస్థిపంజర ఫ్లోరోసిస్ & న్యూరోపతి ఏర్పడుతుంది''. అమెరికన్ పబ్లిక్ హెల్త్ అసోసియేషన్. [[డెన్వర్]], [[కొలరాడో]]. * పవర్స్, కెల్లీ (జనవరి 2011). కలుషితమైన గాయం యొక్క ప్రాథమిక మూసివేత తరువాత సంఘటనలు. అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫుట్ అండ్ చీలమండ సర్జన్స్. ప్రొవిడెన్స్, రోడ్ ఐలాండ్. * పవర్స్, కెల్లీ (జనవరి 2012). డయాబెటిక్ ఫుట్ అల్సర్ సంక్లిష్టమైనది స్టిల్స్ డిసీజ్ః ఇమ్యునోస్ప్రెషన్ & డయాబెటిక్స్ ఫుట్. అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫుట్ అండ్ చీలమండ సర్జన్స్. ప్రొవిడెన్స్, రోడ్ ఐలాండ్. * పవర్స్, కెల్లీ (అక్టోబర్ 2012). తీవ్రంగా సోకిన గాయాలలో ఇన్స్టిలేషన్తో ప్రతికూల ఒత్తిడి గాయం చికిత్సతో ప్రారంభ అనుభవం. ప్రాథమిక డేటా. డయాబెటిక్ లింబ్ సాల్వేజ్. * పవర్స్, కెల్లీ (ఫిబ్రవరి 2013). ''తొలగించిన కాల్కెనియస్ మొత్తం ఆధారంగా పాక్షిక కాల్కెనెక్టోమీ యొక్క ఫలితాలు''. అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫుట్ అండ్ చీలమండ సర్జన్స్. [[లాస్ వేగస్|లాస్ వెగాస్]], నెవాడా. * పవర్స్, కెల్లీ (ఫిబ్రవరి 2013). ''శస్త్రచికిత్స "టైమ్ అవుట్" ఫలితంగా ఇంట్రా-ఆపరేటివ్ మార్పుల తరచుదనం.'' అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫుట్ అండ్ చీలమండ సర్జన్స్. లాస్ వెగాస్, నెవాడా. * పవర్స్, కెల్లీ (ఫిబ్రవరి 2013). ఫెలోషిప్ స్పెషాలిటీస్ పోడ్కాస్ట్. అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫుట్ అండ్ చీలమండ సర్జన్స్. లాస్ వెగాస్, నెవాడా. * పవర్స్, కెల్లీ (ఫిబ్రవరి 2013). ''అక్ఫాస్ గుర్తింపు పొందిన ఫెలోషిప్ చొరవ-ఫెలోషిప్ ప్యానెల్''. అమెరికన్ కాలేజ్ ఆఫ్ ఫుట్ అండ్ చీలమండ సర్జన్స్. లాస్ వెగాస్, నెవాడా. * పవర్స్, కెల్లీ ఆన్ (మే 2013). ''[https://www.hmpgloballearningnetwork.com/site/podiatry/why-it-pays-pursue-fellowship ఫెలోషిప్ను కొనసాగించడానికి ఇది ఎందుకు చెల్లిస్తుంది]''. ''పోడియాట్రీ నేడు''. 13 డిసెంబర్ 2024 న ప్రవేశం పొందింది. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241213203531/https://www.hmpgloballearningnetwork.com/site/podiatry/why-it-pays-pursue-fellowship |date=2024-12-13 }} Archive.today లో ఆర్కైవ్ చేయబడింది. * పవర్స్, కెల్లీ (మే 7,2013). స్వతంత్ర అధ్యయనం అనుబంధ వీఏసీ వెరాఫ్లో (టిఎంఎం) చికిత్సను ఉపయోగించి సోకిన గాయాలతో బాధపడుతున్న రోగులకు ఆపరేటింగ్ రూమ్ సందర్శనలలో తగ్గుదల చూపించింది. (శాశ్వత డెడ్ లింక్). ''వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్''. 13 డిసెంబర్ 2024 న ప్రవేశం పొందింది. * పవర్స్, కెల్లీ (మే 2013). ''శస్త్రచికిత్స "టైమ్ అవుట్" ఫలితంగా ఇంట్రా-ఆపరేటివ్ మార్పుల తరచుదనం.'' ఇంటర్నేషనల్ అనస్థీషియా రీసెర్చ్ సొసైటీ. * పవర్స్, కెల్లీ (మే 2013). తీవ్రంగా సోకిన గాయాలలో ఇన్స్టిలేషన్తో నెగటివ్ ప్రెజర్ గాయం చికిత్సతో అనుభవం. (శాశ్వత డెడ్ లింక్). అధునాతన గాయం సంరక్షణపై సింపోజియం. 13 డిసెంబర్ 2024 న ప్రవేశం పొందింది. * పవర్స్, కెల్లీ (మే 7,2013). స్వతంత్ర అధ్యయనం అనుబంధ వీఏసీ వెరాఫ్లో (టిఎంఎం) థెరపీని ఉపయోగించి సోకిన గాయాలతో బాధపడుతున్న రోగులకు ఆపరేటింగ్ రూమ్ సందర్శనలలో తగ్గుదల చూపించింది. (శాశ్వత డెడ్ లింక్). కైనెటిక్ కాన్సెప్ట్స్. [[శాన్ అంటోనియో|శాన్ ఆంటోనియో]], [[టెక్సస్|టెక్సాస్]]. * పవర్స్, కెల్లీ (డిసెంబర్ 2013). తూర్పు ఆఫ్రికాలో స్కెలిటల్ ఫ్లోరోసిస్ యొక్క పర్యావరణ & వైద్య నిర్వహణ. యూనివర్శిటీ ఆఫ్ శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో, [[కాలిఫోర్నియా]]. మాస్టర్స్ థీసిస్. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[ఎలిజబెత్ హూవర్ (సామాజిక శాస్త్రవేత్త)]] * [[అమాలియా అమాకి]] * [[మలైకా రాపోలు]] * [[మేరీ హెగెలర్ కారస్]] * [[జెస్సికా ఫైల్లా]] * [[అన్నే చాప్మన్]] == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:2024 మరణాలు]] [[వర్గం:1979 జననాలు]] 9oxow54b0u7d9udmx0tdci1pdkpf72z 0 439031 4955331 4507749 2026-09-09T11:28:08Z స్వరలాసిక 13980 4955331 wikitext text/x-wiki '''రీటా అబ్రమ్స్''' (జననం: ఆగస్టు 30, 1943) [[అమెరికన్లు|అమెరికన్]] పాటల రచయిత్రి, ప్రదర్శకురాలు, [[రచయిత్రి]]. ఆమె బోధించే పాఠశాలలో పిల్లలతో రికార్డ్ చేయబడిన ఆమె పాట " మిల్ వ్యాలీ " 1970లో మిస్ అబ్రమ్స్ అండ్ ది స్ట్రాబెర్రీ పాయింట్ ఫోర్త్ గ్రేడ్ క్లాస్ పేరుతో విడుదలై, ''బిల్‌బోర్డ్'' హాట్ 100, [[ఈజీ లిజనింగ్]] హిట్‌గా నిలిచి గ్రామీకి నామినేట్ అయింది . 1980లో , [[కాలిఫోర్నియా]]<nowiki/>లోని మారిన్ కౌంటీలో జీవితం గురించి ఎన్బిసి డాక్యుమెంటరీ అయిన ''ఐ వాంట్ ఇట్ ఆల్ నౌ!'' సంగీతానికి ఆమె ఎమ్మీని గెలుచుకుంది. == జీవితం, వృత్తి == ఆమె ఒహియోలోని క్లీవ్‌ల్యాండ్‌లో జన్మించింది , అక్కడ ఆమె క్లీవ్‌ల్యాండ్ హైట్స్ హై స్కూల్‌లో చదివి క్లీవ్‌ల్యాండ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మ్యూజిక్‌లో క్లాసికల్ పియానో ,​మ్యూజిక్ థియరీని అభ్యసించింది . ఆమె సిన్సినాటిలోని కళాశాలలో, బోస్టన్‌లోని సిమ్మన్స్ కళాశాలలో చదువుకుంది, మిచిగాన్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆంగ్ల సాహిత్యంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ డిగ్రీని పొందింది . బోస్టన్ విశ్వవిద్యాలయం ఆమెకు స్పెషల్ ఎడ్యుకేషన్‌లో మాస్టర్స్ ప్రోగ్రామ్ కోసం ఫెలోషిప్ మంజూరు చేసింది, ఆ తర్వాత ఆమె బోస్టన్‌లో రెండు సంవత్సరాలు బోధించింది. అక్కడ, ఆమె పద్యం, పాటల సాహిత్యం రాయడం ప్రారంభించింది, త్రీ ఫేసెస్ ఆఫ్ ఈవ్, ఒక అమ్మాయి రాక్ అండ్ రోల్ బ్యాండ్‌తో పాడింది.<ref name="bio2">[http://www.ritaabrams.com/pages/about_us.php Biography at official website]</ref><ref>[http://www.ritaabrams.com/pages/millValley.php Music information at official website]</ref><ref name="sfgenealogy2">[http://www.sfgenealogy.com/marin/oral/mmohp-a.htm Marin County Genealogy – Oral Histories]</ref> 1968లో, ఆమె కాలిఫోర్నియాకు వెళ్లి మిల్ వ్యాలీలోని స్ట్రాబెర్రీ పాయింట్ ఎలిమెంటరీ స్కూల్‌లో టీచింగ్ పోస్ట్‌ను పొందింది . 1969 క్రిస్మస్ రోజున, ఆమె తన కిండర్ గార్టెన్ తరగతి కోసం పాడటానికి పట్టణం గురించి ఒక పాట రాసింది. దీనిని రికార్డ్ నిర్మాత ఎరిక్ జాకబ్‌సెన్ విన్నారు , అతను పాఠశాలలో మూడవ తరగతి పిల్లలతో అబ్రమ్స్‌ను రికార్డ్ చేసి, వార్నర్ బ్రదర్స్ రికార్డ్స్‌కు తీసుకెళ్లాడు , అక్కడ లేబుల్ మేనేజ్‌మెంట్ "సూట్‌లు ధరించిన వ్యక్తులు లేచి నిలబడి స్టాండింగ్ ఒవేషన్ ఇచ్చారు".  జూన్ 1970లో రిప్రైజ్ లేబుల్‌లో విడుదలైన ఈ రికార్డ్ ''బిల్‌బోర్డ్'' పాప్ చార్ట్‌లో #90కి, ఈజీ లిజనింగ్ (ఇప్పుడు బిల్‌బోర్డ్ అడల్ట్ కాంటెంపరరీ) చార్ట్‌లో #5కి చేరుకుంది.  గాయకుల ప్రమోషనల్ ఫోటోలను అన్నీ లీబోవిట్జ్ తీశారు, అబ్రమ్స్ అనేక నెట్‌వర్క్డ్ టీవీ షోలలో, జాతీయ మ్యాగజైన్‌లలో కనిపించారు, అదే సమయంలో జెల్-ఓను ప్రకటించే అవకాశాన్ని కూడా తిరస్కరించారు . మిల్ వ్యాలీ జూలై నాలుగో వేడుక కోసం ఒక ప్రదర్శనను ఫ్రాన్సిస్ ఫోర్డ్ కొప్పోలా చిత్రీకరించారు .  తదుపరి సింగిల్, "బిల్డింగ్ ఎ హెవెన్ ఆన్ ఎర్త్", గాయకుడు/గేయ రచయిత నార్మన్ గ్రీన్‌బామ్ రాశారు.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/joelwhitburnstop00whitbur/page/5|title=Top Pop Singles 1955–2002|last=Whitburn|first=Joel|publisher=Record Research Inc.|year=2003|isbn=0-89820-155-1|edition=1st|location=Menomonee Falls, Wisconsin|page=[https://archive.org/details/joelwhitburnstop00whitbur/page/5 5]|url-access=registration}}</ref> "మిల్ వ్యాలీ" విజయం తరువాత, అబ్రామ్స్, జాకబ్సెన్, పిల్లలు మిస్ అబ్రామ్సు అండ్ ది స్ట్రాబెర్రీ పాయింట్ 4వ గ్రేడ్ క్లాస్ అనే పేరుతో ఒక ఆల్బమ్ను రికార్డ్ చేసి విడుదల చేశారు, అప్పటికే పిల్లలు ఒక గ్రేడ్ పైకి చేరుకున్నారు. సమీక్షకుడు గ్రెగ్ ఆడమ్స్ ప్రకారం, "అత్యంత కఠినమైన హృదయ ద్వేషం ఉన్నవారు మాత్రమే 70ల ప్రారంభంలో మృదువైన పాప్ యొక్క ఈ చిన్న కళాఖండంలో ఆనందాన్ని పొందలేకపోయారు". ఆ తర్వాత అబ్రమ్స్ బోధనా బోధనను వదిలి సంగీతం, పద్య రచనలో వృత్తిని కొనసాగించారు, ఆ తరువాత పిల్లల రికార్డులు, వింత పాటలు, అనేకం డాక్టర్ ఎల్మో (ఎల్మో ష్రాప్‌షైర్) సహకారంతో, వాణిజ్య ప్రకటనలు, గ్రీటింగ్ కార్డులు ఉన్నాయి. మారిన్ కౌంటీలో జీవితం గురించిన డాక్యుమెంటరీ అయిన ''ఐ వాంట్ ఇట్ ఆల్ నౌ'' కోసం సంగీతం రాసినందుకు ఆమె 1980లో జాతీయ ఎమ్మీని, 1992లో ''క్లాసిక్ స్టోరీస్ ఫర్ చిల్డ్రన్'' కోసం ప్రాంతీయ ఎమ్మీని గెలుచుకుంది. 1981లో ఆమె ''ఎట్ యువర్ ఏజ్ యు ఆర్ హావింగ్ ఎ వాట్? ది అడ్వాంటేజెస్ ఆఫ్ మిడిల్-ఏజ్డ్ మదర్‌హుడ్'' అనే పుస్తకాన్ని ప్రచురించింది .  జాన్ గ్రే పుస్తకం, ''మెన్ ఆర్ ఫ్రమ్ మార్స్, ఉమెన్ ఆర్ ఫ్రమ్ వీనస్'' ఆధారంగా ఆమె లాస్ వెగాస్ సంగీత సమీక్షను, మారిన్ కౌంటీ, ''ఫర్ హూమ్ ది బ్రిడ్జ్ టోల్స్‌లో'' జీవితం గురించి ఒక ప్రదర్శనను కూడా సృష్టించింది^{.<ref>{{Cite web |url=http://www.marinij.com/lifestyles/ci_11306858 |title=Beth Ashley, ''"Bridge" still tolls for, and pokes at, Marin'', Marin Independent Journal, 25 December 2008 |access-date=11 మార్చి 2025 |archive-date=26 ఆగస్టు 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826161215/http://www.marinij.com/lifestyles/ci_11306858 |url-status=dead }}</ref>} ఆమె ఆ ప్రాంతం నుండి బయటికి వెళ్తున్నట్లు వార్తలు వచ్చే వరకు కనీసం 2014 వరకు ఆమె మిల్ వ్యాలీలో నివాసంగా ఉండిపోయింది. == డిస్కోగ్రఫీ == === సింగిల్స్ === * "మిల్ వ్యాలీ"/"నా జీవితంలో సంతోషకరమైన రోజు", పునరావృతం 0928, అమెరికా #90, యుఎస్ ఎసి #5, 1970 * "బిల్డింగ్ ఎ హెవెన్ ఆన్ ఎర్త్" / "ఈ టైమ్ ఆఫ్ లైఫ్", పునరావృతం 0971, 1970 * "వండర్" / "ఫ్లోటింగ్ అవే", ఎ అండ్ ఎం 1263, 1971 * "గ్రీన్ గ్రాస్" / "స్వీట్ సమ్మర్ టైం", పునరావృతం 1098, 1972 * "ఐ నెవర్ అస్క్డ్" / "వండర్", పునరావృతం 1136, 1972 * "అమెరికా (లెట్స్ గెట్ గెట్ ఎగైన్)" / "రన్నింగ్ ఇన్ ది గ్రీన్ గ్రాస్", పునరావృతం 1322, 1975 === ఆల్బమ్లు === * ''మిస్ అబ్రామ్స్ అండ్ ది స్ట్రాబెర్రీ పాయింట్ 4 వ గ్రేడ్ క్లాస్'', రిప్రైజ్ ఎంఎస్ 2098,1972 == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1943 జననాలు]] 625jhcrrh2hyowihmyzzs07y3vhmfke 1 443008 4955109 4896363 2026-09-09T04:07:12Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955109 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:07, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|ఔను}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=41}} {{మీకు తెలుసా|27|2022}} g4wgjaa6hu4neuzfg3a55nh8ahy74w8 1 443012 4955084 4942691 2026-09-09T04:05:38Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955084 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=20}} {{మీకు తెలుసా|28|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} n1sed2eia0q8v1geecfyhvamtux5kbl 4955206 4955084 2026-09-09T05:12:01Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955206 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|23 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=20}} {{మీకు తెలుసా|28|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} k67jxdeiiqjxpqavxm4pk4issap0jyc 1 443016 4955050 4933289 2026-09-09T01:50:09Z Chaduvari 97 4955050 wikitext text/x-wiki {{FailedGA|date=2026-09-01|oldid=4942673|topic=|page=1}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=30}} {{మీకు తెలుసా|29|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} 8n1sxfc3w5imi0fbvrjw2xodardissp 4955197 4955050 2026-09-09T05:07:56Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955197 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|12 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:Srinivasrjy|Srinivasrjy]] ([[వాడుకరి చర్చ:Srinivasrjy|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం|సంవత్సరం=2025|వారం=30}} {{మీకు తెలుసా|29|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|good}} eu9cwzjph1gajq1gixbhkj6757wyfd5 1 443023 4955098 4936720 2026-09-09T04:06:35Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955098 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} {{మీకు తెలుసా|30|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|పరిశీలన కోసం}} 0frlmi47ywzszn3s8cbi8opvq7ud1mj 4955154 4955098 2026-09-09T04:43:48Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955154 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|16 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} {{మీకు తెలుసా|30|2022}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|పరిశీలన కోసం}} 9tyasnggaz6znwy6wdpod5ca43vxdwo 0 452811 4955007 4862916 2026-09-08T21:01:18Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955007 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = Constitution Day |type = national |image = Oslo 17 mai 2010.jpg |imagesize = |caption = Children's parade in [[Oslo]], 2010 |official_name = Constitution Day of Norway |nickname = Seventeenth of May (''17th May'') |observedby = [[Norwegians]] |litcolor = |longtype = |significance = Celebrating the [[Norway in 1814|signing]] of the [[Constitution of Norway|Norwegian Constitution]] in [[Eidsvoll]], 17 May 1814. |begins = |ends = |date = 17 May |scheduling = same day each year |duration = 1 day |frequency = Annual |celebrations = Parades, [[Flag flying days in Norway|flying flags]], speeches, [[memorialisation]] |observances = |relatedto = [[Constitution of Norway]]<br />[[Norwegian Constituent Assembly]]<br />[[Union Dissolution Day]] (7 June) }} రాజ్యాంగ దినోత్సవం [[నార్వే]] జాతీయ దినోత్సవం. దీనిని ప్రతి సంవత్సరం మే 17న అధికారిక ప్రభుత్వ సెలవుదినం ఉంటుంది. నార్వేజియన్లలో ఈ రోజును సిట్టెండే మై ("మే పదిహేడవ తేదీ"), నాస్జోనాల్డాగెను ("జాతీయ దినోత్సవం") లేదా గ్రున్లోవ్సు‌డాగెను ("రాజ్యాంగ దినోత్సవం") అని పిలుస్తారు. అయితే రెండోది చాలా అరుదుగా జరుగుతుంది. నార్వేజియన్లు తరచుగా ప్రతి ఒక్కరూ తమ ప్రత్యేక దుస్తులను (బునాడు) ధరించి పెద్ద కవాతులతో జరుపుకుంటారు. ప్రజలు హాటు డాగు‌లు, వాఫ్ఫల్సు, ఐసు క్రీం తింటారు. పిల్లలు ఆట స్థలాల ఆటలు ఆడతారు. <ref>{{cite web | url=https://www.visitnorway.com/typically-norwegian/norways-national-day/ | title=Hurray! It's May 17! }}</ref> == చారిత్రక నేపథ్యం == [[Image:Christian Krohg - 17. mai.jpg|thumb|నార్వేజియను చిత్రకారుడు క్రిస్టియను క్రోగు (1852–1925) చే రూపొందించబడినది 1893 మే 17. జెండాలో నార్వే, స్వీడను యూనియను గుర్తు లేదు. దీనిని సిల్డెసలాటెను "హెర్రింగు సలాడు" అని పిలుస్తారు.]] నార్వే రాజ్యాంగం మీద 1814 మే 17న ఈడ్స్‌వోలు‌లో సంతకం చేయబడింది. ఇది ఇప్పటికీ వాడుకలో ఉన్న రెండవ పురాతన లిఖిత రాజ్యాంగం. <ref>{{Cite web |date=2021-01-19 |title=The Constitution |url=https://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/The-Constitution/ |access-date=2024-05-17 |website=Stortinget |language=en}}</ref> నెపోలియను యుద్ధాలలో డెన్మార్కు-నార్వే వినాశకరమైన ఓటమి తర్వాత స్వీడను‌కు అప్పగించబడకుండా ఉండటానికి రాజ్యాంగం నార్వేను స్వతంత్ర రాజ్యంగా ప్రకటించింది. ఇది స్వీడను, నార్వే మధ్య ఒక యూనియను‌ను స్థాపించింది. ఈ దినోత్సవ వేడుకలు ప్రారంభం నుండే విద్యార్థులు, ఇతరులలో ఆకస్మికంగా ప్రారంభమయ్యాయి. అయితే ఆ సమయంలో నార్వే స్వీడను‌తో వ్యక్తిగత యూనియను‌లో ఉంది. (ఆగస్టు 1814లో జరిగిన మాసు సమావేశం తరువాత వారు ప్రత్యేక దేశాలుగా ఒక చక్రవర్తిని పంచుకున్నారు). కొన్ని సంవత్సరాలు స్వీడను, నార్వే రాజు వేడుకలను అనుమతించడానికి ఇష్టపడలేదు. 1820లలో కొన్ని సంవత్సరాలు కింగు 14 వ చార్లెసు జాన్ వాస్తవానికి దీనిని నిషేధించాడు. ఇలాంటి వేడుకలు వాస్తవానికి, యూనియను‌కు వ్యతిరేకంగా ఒక రకమైన నిరసన, నిర్లక్ష్యం, తిరుగుబాటు కూడా అని నమ్మాడు.<ref>{{cite news |title=Kampen om toget |author=Stein Erik Kirkebøen |url=http://www.aftenposten.no/fakta/innsikt/article2425297.ece |newspaper=Aftenposten |date=16 May 2008 |access-date=21 Jan 2013|language=no}}</ref> 1829లో జరిగిన స్క్వేరు యుద్ధం తర్వాత రాజు వైఖరి మారిపోయింది. ఈ సంఘటన చాలా గందరగోళానికి దారితీసింది. రాజు ఆ రోజున స్మారక చిహ్నాలను అనుమతించాల్సి వచ్చింది. అయితే 1833 వరకు బహిరంగ ప్రసంగాలు నిర్వహించబడలేదు. మాజీ ప్రభుత్వ మంత్రి క్రిస్టియను క్రోగు స్మారక చిహ్నం దగ్గర అధికారిక వేడుకలు ప్రారంభించబడ్డాయి. ఆయన తన రాజకీయ జీవితంలో ఎక్కువ భాగం చక్రవర్తి వ్యక్తిగత శక్తిని అరికట్టడానికి గడిపాడు. ఈ ప్రసంగాన్ని హెన్రికు వెర్జి‌ల్యాండు నిర్వహించాడు. రాజు స్వయంగా పంపిన ఇన్ఫార్మరు పూర్తిగా సాక్ష్యమిచ్చాడు. జవాబుదారీగా ఉన్నాడు. 1864 తర్వాత క్రిస్టియానియాలో మొదటి పిల్లల కవాతు ప్రారంభించబడినప్పుడు మొదట బాలురు మాత్రమే ఉండే రోజు మరింత స్థిరపడింది. ఈ చొరవను బ్జోర్న్‌స్ట్జెర్ను బ్జోర్న్సను తీసుకున్నారు. అయితే వెర్జి‌ల్యాండు 1820 ప్రాంతంలో ఈడ్స్‌ఉవోలు‌లో మొట్టమొదటి పిల్లల కవాతును నిర్వహించింది. 1899లో మాత్రమే బాలికలను మొదటిసారిగా కవాతులో చేరడానికి అనుమతించారు. 1905లో స్వీడను‌తో యూనియను రద్దు చేయబడింది. డెన్మార్కు యువరాజు కార్లు‌ను 4వ హాకాను పేరుతో స్వతంత్ర నార్వే రాజుగా ఎన్నుకున్నారు. స్పష్టంగా ఇది జాతీయ దినోత్సవ కార్యకలాపాల పట్ల స్వీడిషు ఆందోళనను ముగించింది. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధంలో నార్వే నాజీల ఆక్రమణలో ఉన్నప్పుడు నార్వేజియన్లు మే 17ని జరుపుకోవడం ఏదైనా ఊరేగింపులో పాల్గొనడం లేదా బట్టల మీద నార్వేజియను జెండా రంగులను ఉపయోగించడం ఖచ్చితంగా నిషేధించబడింది. 1945 మే 8న విముక్తి సమయంలో నార్వేజియను జెండా నార్వే స్వేచ్ఛకు బలమైన చిహ్నంగా మారింది. చారిత్రక యాదృచ్చికంగా నార్వేలో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం 8 మే 1945న రాజ్యాంగ దినోత్సవానికి తొమ్మిది రోజుల ముందు ముగిసింది. ఆక్రమిత [[జర్మనీ]] దళాలు లొంగిపోయాయి. నార్వేలో విముక్తి దినోత్సవం అధికారిక జెండా దినోత్సవం అయినప్పటికీ ఆ రోజు అధికారిక సెలవుదినం కాదు. విస్తృతంగా జరుపుకోబడదు. బదులుగా నాజీ అణచివేత మీద విజయాన్ని ప్రతిబింబించేలా మే 17న జరిగే నార్వేజియను రాజ్యాంగ దినోత్సవ వేడుకకు కొత్త, విస్తృత అర్థాన్ని జోడించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.17thofmay.org/history/|title=History of the 17th of May in Norway & Seattle|access-date=4 April 2020}}</ref> == పిల్లల కవాతులు == [[File:The Norwegian Royal Family in 2007.jpg|thumb|ఓస్లోలో, పిల్లల కవాతు రాయలు ప్యాలెసు‌లోని ప్యాలెసు గార్డెను‌లలో నార్వేజియను రాజకుటుంబం బాల్కనీలో ఉండటంతో ముగుస్తుంది. 2006]] [[File:Barnetog 17mai.jpg|thumb| పిల్లల కవాతులో కిండర్ గార్టెన్ భాగం. సామి ప్రజల సాంప్రదాయ దుస్తులైన గక్తిని చిన్న పిల్లలలో ఒకరు ఉపయోగిస్తారు]] నార్వేజియను రాజ్యాంగ దినోత్సవంలో గుర్తించదగిన అంశం దాని సైనిక రహిత స్వభావం. నార్వే అంతటా జెండాలతో కూడిన పిల్లల కవాతులు వేడుక కేంద్ర అంశాలను ఏర్పరుస్తాయి. ప్రతి ప్రాథమిక పాఠశాల జిల్లా పాఠశాలల మధ్య కవాతు బ్యాండు‌లతో దాని స్వంత కవాతును de<ref>The Norwegian language has several distinct words for the English term "parade": "Parade", which refers to a military-like parade, and "tog" or "opptog", which refer to people walking in a predefined route just like a train moving along its track. The Norwegian word for "train", "tog", is derived from the [[Old Norse]] word for "rope"—indicating a row of people walking in a long line. The word "tog" was used of people walking in procession before the country ever got trains. In [[Bergen, Norway|Bergen]], the parade is known as a "prosesjon" (procession).</ref> ఏర్పాటు చేస్తుంది. ఈ కవాతు పిల్లలను సమాజం గుండా తీసుకెళ్తుంది. తరచుగా సీనియరు సిటిజన్ల ఇళ్ల వద్ద యుద్ధ స్మారక చిహ్నాలు మొదలైన వాటి వద్ద ఆగుతుంది. పొడవైన కవాతు ఓస్లోలో జరుగుతుంది. ఇక్కడ ప్రధాన ఉత్సవాల్లో పాల్గొనడానికి దాదాపు 1,00,000 మంది నగర కేంద్రానికి వెళతారు. ఇది ప్రతి సంవత్సరం టీవీలో ప్రసారం చేయబడుతుంది. దుస్తులు బ్యానర్లు మొదలైన వాటిపై వ్యాఖ్యలు దేశవ్యాప్తంగా వేడుకల నుండి స్థానిక నివేదికలతో పాటు. భారీ ఓస్లో కవాతులో దాదాపు 100 పాఠశాలలు, కవాతు బ్యాండు‌లు ఉంటాయి. రాజ కుటుంబం ప్రధాన బాల్కనీ నుండి ప్రజలను పలకరించే రాజభవనం గుండా వెళుతుంది.<ref>[https://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=78630&sek=27262 Celebrating May 17th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250518153840/https://www.royalcourt.no/nyhet.html?tid=78630&sek=27262 |date=2025-05-18 }} Official website of the Royal House of Norway (in English)</ref> సాధారణంగా ఒక పాఠశాల పిల్లల కవాతులో కొంతమంది సీనియరు పాఠశాల పిల్లలు పాఠశాల అధికారిక బ్యానరు‌ను మోస్తూ తరువాత కొంతమంది పెద్ద పిల్లలు పూర్తి-పరిమాణ నార్వేజియను జెండాలను, పాఠశాల మార్చింగు బ్యాండు‌ను మోస్తూ ఉంటారు. బ్యాండు తర్వాత మిగిలిన పాఠశాల పిల్లలు చేతితో పట్టుకున్న జెండాలతో అనుసరిస్తారు. తరచుగా జూనియరు ఫారంలు ముందుగా ఉంటాయి. తరచుగా ప్రతి ఫారం లేదా వ్యక్తిగత తరగతికి స్వయంగా తయారు చేసిన బ్యానరు‌ల వెనుక ఉంటాయి. సమీపంలోని కిండరు గార్టెను‌లను కూడా చేరమని ఆహ్వానించబడి ఉండవచ్చు. కవాతు గడిచేకొద్దీ ప్రేక్షకులు తరచుగా అధికారిక కవాతు వెనుక చేరి కవాతును పాఠశాలకు తిరిగి అనుసరిస్తారు. సమాజాన్ని బట్టి కవాతు మార్గంలోని నిర్దిష్ట ప్రదేశాలలో ఆగుతుంది ఉదాహరణకు నర్సింగు హోం లేదా యుద్ధ స్మారక చిహ్నం. ఓస్లోలో కవాతు రాయల్ ప్యాలెసు వద్ద ఆగుతుంది. అయితే క్రౌను ప్రిన్సు నివాసమైన స్కౌగుం ఆస్కరు‌లో కవాతులకు సాంప్రదాయ వే పాయింటు‌గా ఉంది. కవాతు సమయంలో ఒక మార్చింగు బ్యాండు ప్లే చేస్తుంది. పిల్లలు జాతీయ దినోత్సవ వేడుక గురించి సాహిత్యం పాడతారు. ఈ కవాతు జాతీయ గీతం "జా, వి ఎల్స్కెరు డెట్టే లాండెటు" (సాధారణంగా శ్లోకాలు 1, 7, 8), రాజ గీతం "కోంగెసాంగెను" ని స్థిరంగా పాడటంతో ముగుస్తుంది. జెండాలతో పాటు ప్రజలు సాధారణంగా ఎరుపు, తెలుపు, నీలం రంగు రిబ్బన్లు ధరిస్తారు. ఇది చాలా కాలంగా ఉన్న సంప్రదాయం అయినప్పటికీ ఇటీవల పురుషులు,మహిళలు, పిల్లలు బునాదు అని పిలువబడే సాంప్రదాయ దుస్తులను ధరించడం బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. పిల్లలు "హుర్రా!" అని అరుస్తారు, పాడతారు, ఈలలు వేస్తారు, గిలక్కాయలు ఊదుతారు. సాధారణంగా ఒక పాఠశాల పిల్లల కవాతులో కొన్ని సీనియరు పాఠశాలలు ఉంటాయి. == అదనపు వేడుక == నార్వే అంతటా యుద్ధాలలో మరణించిన వారికి, ఇతర ప్రముఖ జాతీయులకు స్మారక చిహ్నాలను ఉదయాన్నే ప్రసంగాలు, పుష్పగుచ్ఛాలతో సత్కరిస్తారు. చాలా ప్రదేశాలలో (ఓస్లోలో వలె) మధ్యాహ్నం వందనం చేస్తారు. పిల్లల కవాతులతో పాటు ప్రజల కోసం (బోర్గెర్టాగ్) కవాతులు జరుగుతాయి. ఇక్కడ ప్రతి పౌరుడు చేరడానికి స్వాగతం పలుకుతారు. వీటిని మార్చింగు బ్యాండు‌లు తరచుగా స్థానిక బాయు స్కౌటు‌లు, గర్లు గైడు‌లు, స్థానిక గాయక బృందాలు, ఎంజిఒలు మొదలైన వారు నడిపిస్తారు. ఇది ఉదయం లేదా మధ్యాహ్నం పాఠశాల కవాతుకు ముందు లేదా తర్వాత జరుగుతుంది. అన్ని కవాతులు ప్రసంగాలతో ప్రారంభమవుతాయి లేదా ముగుస్తాయి. పెద్దలు, పెద్ద పిల్లలు ఇద్దరూ ప్రసంగించడానికి ఆహ్వానించబడతారు. కవాతుల తర్వాత పిల్లల కోసం ఆటలు ఉంటాయి. తరచుగా ఐసు క్రీం, పాప్, స్వీట్లు, హాటు-డాగు‌లు తింటారు. <ref name="n0517" /> == రస్ == ప్రధాన వ్యాసం: రస్సెఫైరింగ్ [[File:Russ med russeluer.jpg|thumb|ట్రోందుహీం‌లో పిల్లల కవాతు సందర్భంగా హైస్కూల్ గ్రాడ్యుయేట్లు "రస్"]] రస్ అని పిలువబడే నార్వేజియను హైస్కూలు‌కు సమానమైన విడెరెగెండే (ఉన్నత మాధ్యమిక పాఠశాల, ఆరవ తరగతి) నుండి పట్టభద్రులయ్యే తరగతి మే 17న దాని స్వంత వేడుకను కలిగి ఉంటుంది. రాత్రంతా మేల్కొని ఉండి సమాజంలో తిరుగుతుంది. రస్ కూడా రోజు తర్వాత వారి స్వంత కవాతులను కలిగి ఉంటుంది. సాధారణంగా సాయంత్రం 4 లేదా 5 గంటల ప్రాంతంలో. ఈ కవాతులో రస్ సంకేతాలు, పికెటు‌లను మోసుకెళ్లి వీధి గుండా కవాతు చేస్తారు. వారు వివిధ స్థానిక, రాజకీయ అంశాలను అనుకరించవచ్చు. అయితే ఇటీవల ఇది చాలా తక్కువగా మారింది. పోలీసుల నిరుత్సాహం కారణంగా రస్ కవాతులు ఇటీవల చిన్నవిగా మారాయి. <ref name="n0517" /> == దేశవ్యాప్తంగా వేడుకలు == [[File:VestreTorggatenTorgallmenningenMay172009.jpg|thumb|350px|బెర్గెను నగరం ప్రజలతో నిండి ఉంది. మే 17 నగరంలో బలమైన సంప్రదాయం ఉంది.]] [[File:17Mai2009 1.jpg|thumb|left|నార్వేలోని బెర్గెను‌లో నార్వేజియను రాజ్యాంగ దినోత్సవ వేడుక]] నార్వే అంతటా చాలా చిన్న స్థావరాలు, పెద్ద పట్టణాలలో రాజ్యాంగ దినోత్సవాన్ని అనేక వైవిధ్యాలతో జరుపుకుంటారు. * దేశ రాజధాని నగరం ఓస్లోలో స్థానిక పాఠశాలల నుండి చాలా మంది పిల్లలు [[రాయలు ప్యాలెసు ఓస్లో]] దాటి కవాతు చేయడానికి గుమిగూడతారు. అక్కడ వారు, రాజకుటుంబం వారు చేతులు ఊపి శుభాకాంక్షలు తెలియజేస్తారు. * ఓస్లో వెలుపల ఉన్న ఆస్కరు మునిసిపాలిటీలో పిల్లలు ఉదయం స్కౌగం ఎస్టేటు‌లోని క్రౌను ప్రిన్సు ప్రిన్సెసు నివాసం వెలుపల గుమిగూడతారు (క్రౌన్ ప్రిన్సు, ఆయన కుటుంబ సభ్యులకు ఆ రోజు తరువాత ఓస్లోలో జరిగే కవాతుకు హాజరు కావడానికి సమయం ఇస్తుంది). * బెర్గెను కవాతుకు దాని స్వంత సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. వాటిలో కామికు బృందాలు, వివిధ స్థానిక సంస్థలు, పిల్లల కవాతు, ప్రత్యేకమైన బ్యూకార్పు‌లు ఉన్నాయి. * ట్రోండు‌హీం‌లో నగరంలోని అన్ని పాఠశాలల నుండి పిల్లలు ఉదయం ట్రోండు‌హీం వీధుల్లో కవాతు చేస్తారు. మధ్యాహ్నం తరువాత "సిటిజన్స్ పరేడు" (బోర్గెర్టోగెట్) ప్రారంభమవుతుంది. ఇది అగ్నిమాపక సిబ్బంది, క్రీడా బృందాలు, విద్యార్థి సంఘాలు, ఇతర సంఘాలు ప్రాతినిధ్యం వహించే కవాతు. * స్టావాంజరు‌లో ఉదయం 7 గంటలకు వందనంతో రోజు ప్రారంభమవుతుంది. తరువాత పిల్లల కవాతు, రస్ పరేడు, చివరకు సిటిజన్సు పరేడు ఉంటాయి. 1970ల నుండి బ్రిటిషు పాఠశాల, తరువాత డచ్ పాఠశాల, అమెరికన్ పాఠశాలలచే కాపీ చేయబడినది. ప్రపంచం నలుమూలల నుండి అనేక దేశాల జెండాలను మోసుకెళ్లింది. ప్రతి మే 17న సెంట్రలు బ్జెర్క్‌స్టెడు‌పార్కెను‌లో అంతర్జాతీయ పార్టీ దినోత్సవాన్ని కూడా ఏర్పాటు చేస్తారు. * క్రిస్టియను‌సండు‌లో ఆ రోజు ప్రారంభంలో పాఠశాల సిబ్బంది, పౌరుల కవాతులతో పాటు నగరం జాతీయ దినోత్సవం ముగింపుకు ప్రసిద్ధి చెందింది. నగర కేంద్రం గుండా పరిగెత్తడం ("టాప్టో"), అద్భుతమైన బాణసంచా ప్రదర్శన జరుగుతుంది. అర్ధరాత్రి వరకు పార్టీని కొనసాగించాలనుకునే వారికి క్రిస్టియను‌షోమ్ కోట (ఉచిత ప్రవేశం) ముందు అర్ధరాత్రి వరకు స్థానిక స్పర్శలతో కూడిన ట్రేడు జాజు బ్యాండు ప్లే అవుతుంది. <ref>[https://www.kristiansand.kommune.no/globalassets/aktuelt/2017/program-may-17th-2017-english.pdf Program in City centre, City of Kristiansand 17th May 2017]{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{in lang|en}}</ref> పిల్లల కవాతులతో పాటు దేశవ్యాప్తంగా వీధులు పండుగ దుస్తులలో తరలివచ్చే యువకులు, వృద్ధులతో, ఐసు క్రీం, హాటు డాగు‌లు, ఇటీవల కబాబు‌లను అమ్మే విక్రేతలతో నిండి ఉన్నాయి. అనేక పొరుగు ప్రాంతాలు, చిన్న పట్టణాలు, గ్రామాలలో వారు తమ సొంత కార్యక్రమాలను కలిగి ఉండటం సాధారణం. ఇందులో పిల్లలకు విశ్రాంతి బహిరంగ భోజనం, సరదాగా, పాల్గొనే పోటీలు ఉంటాయి. మే 17 జాతీయ దినోత్సవం అయినప్పటికీ విదేశీయులు అన్ని కార్యకలాపాలలో చేరడానికి స్వాగతం పలుకుతారు. <ref name="n0517" /> == విదేశాలలో వేడుకలు == [[File:Syttende Mai Parade.jpg|thumb|291x291px| వైస్ వెగాసు‌లోని స్టౌటను‌లో వార్షిక సిట్టెండే మై పరేడు]] ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న అనేక నార్వేజియను వలస సమాజాలలో సిట్టెండే మై కూడా జరుపుకుంటారు. సాంప్రదాయ ఆహారాలతో కొన్నిసార్లు లూటు‌ఫిస్కు‌తో సహా. యునైటెడు స్టేట్సు, కెనడాలో, సన్సు ఆఫ్ నార్వే స్థానిక లాడ్జీలు తరచుగా ఉత్సవాలను నిర్వహించడంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తాయి. న్యూయార్కు నగరంలోని బ్రూక్లిను‌లోని బే రిడ్జి పరిసరాల్లో 1952 నుండి వార్షిక 17 మే పరేడు, వేడుకలు జరుగుతున్నాయి. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బ్రూక్లిను‌కు వలస వచ్చిన నార్వేజియను-అమెరికన్లు దీనికి బాగా హాజరై జరుపుకుంటారు.<ref>[http://www.may17paradeny.com/ 17th of May Parade Committee] Norwegian-American 17th of May Committee of Greater New York {{in lang|en}}</ref> ఒక ప్రధాన వేడుక అలాస్కాలోని పీటర్సు‌బర్గు‌లో జరుగుతుంది. దీనిని "లిటిలు నార్వే" అని కూడా పిలుస్తారు. ఈ పట్టణం నార్వేజియను స్థావరం దాని మూలాలను బలంగా నిలుపుకుంది. ఈ పండుగ మే 17కి దగ్గరగా ఉన్న వారాంతంలో జరుగుతుంది. కవాతు, లీకారింగు నృత్యకారులు, హెర్రింగు టాసు, లెఫ్సే వంటి నార్వేజియను పేస్ట్రీలు, వైకింగు‌లు, వాల్కైరీల ప్యాకు కూడా ఉంటాయి.<ref>[http://www.petersburg.org/visitor/littlenorway.html Velkommen til Petersburg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161215115148/http://www.petersburg.org/visitor/littlenorway.html |date=2016-12-15 }}, petersburg.org</ref> మరో ప్రధాన సిట్టెండే మై వేడుక విస్కాన్సిను‌లోని స్టౌటను‌లో జరుగుతుంది. ఇది వాషింగ్టను‌లోని సీటెలు‌తో పాటు ,<ref name="Syttende Mai in Seattle">{{cite web|url=http://www.syttendemaiseattle.com/|title=Syttende Mai in Seattle|access-date=2008-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010091840/http://www.syttendemaiseattle.com/|archive-date=2007-10-10|url-status=dead}}</ref> ప్రపంచంలోనే 2వ అతిపెద్దదిగా, యుఎస్‌లో అతిపెద్దదిగా పేర్కొంది. ఉత్సవాల్లో కానో రేసింగు, రెండు కవాతులు, ఒక ఆర్టు ఫెయిరు, స్టౌటను కమ్యూనిటీ చుట్టూ 20-మైళ్ల పరుగు,<ref>{{Cite web |title=Athletics |url=https://www.stoughtonfestivals.com/athletic-competitions |access-date=2024-05-17 |website=Syttende Mai Festival - Stoughton Wisconsin |language=en-US }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> బ్రాటు‌వర్ట్సు వినియోగం ఉన్నాయి. ఈ ఉత్సవంలో స్టౌటను హై స్కూలు నార్వేజియను డాన్సర్లు పాల్గొంటారు. ఇది స్కాండినేవియా సాంప్రదాయ జాతి నృత్యాలను ప్రదర్శించే దేశం అంతటా పర్యటించే బృందం. <ref>[http://www.stoughtonwi.com/syttendemai.shtml Syttende Mai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509091335/http://www.stoughtonwi.com/syttendemai.shtml |date=2008-05-09 }}, stoughtonwi.com</ref> [[File:17MaiLutefisk2006-05-17.JPG|thumb|మే 17న యునైటెడు స్టేట్స్‌లో లూటు‌ఫిస్కు, రుటాబాగా, మీటు‌బాల్సు, లింగను‌బెర్రీ జాం, లెఫ్సే విందు.%]] పశ్చిమ విస్కాన్సిను, మిన్నెసోటా, మిడు‌వెస్ట్రను యునైటెడు స్టేట్సు‌లోని ఇతర ప్రాంతాలలోని నార్వేజియను-వారసత్వ సమాజాలలో చిన్న సిట్టెండే మై వేడుకలు జరుగుతాయి. <ref>[http://www.norway.org/culture/May+17/May17.htm Syttende Mai in the Midwest], norway.org</ref> నార్వే పార్లమెంటు స్టోర్టింగ్ సభ్యులు నార్వేజియను నేషనలు లీగు నిర్వహించే కచేరీ, విందు, కవాతుతో కూడిన మూడు రోజుల వేడుకలో పాల్గొనడానికి చికాగోకు వెళతారు.<ref>[http://www.nnleague.org/parade.htm Syttende Mai Parade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509072629/http://www.nnleague.org/parade.htm |date=2008-05-09 }}, nnleague.org</ref> మిన్నెసోటాలోని స్ప్రింగు గ్రోవు, సిట్టెండే మైకి దగ్గరగా ఉన్న వారాంతంలో 3-రోజుల ఉత్సవాన్ని కూడా నిర్వహిస్తుంది. అదే సమయంలో నార్డికు ఫెస్టు, వెస్టరు‌హీమ్ నార్వేజియను-అమెరికను మ్యూజియంకు నిలయమైన డెకోరా, ఐయోవా సమీపంలో కూడా ఒక కవాతును నిర్వహిస్తుంది. సిట్టెండే మై న్యూయార్కు‌లోని ఓస్వెగోలో కూడా జరుపుకుంటారు. 1969 నుండి విస్కాన్సిను‌లోని వెస్టు‌బై నగరం ప్రామాణికమైన నార్వేజియను ఆహారాలు, చేతిపనులు, "ఫ్రోకోస్టు", నార్వేజియను చర్చి సేవను కలిగి ఉన్న నాలుగు రోజుల ఉత్సవాన్ని జరుపుకుంటోంది. ఇతర పెద్ద వేడుకలు బల్లార్డు, సీటెలు‌లో జరుగుతాయి. ఇది ఓస్లో వెలుపల అతిపెద్ద సిట్టెండే మై కవాతుగా కూడా చెప్పుకుంటుంది, <ref name="Syttende Mai in Seattle"/> పౌల్సు‌బో, వాషింగ్టను,<ref>[http://www.vikingfest.org/ Viking Fest Carnival], vikingfest.org</ref> బే రిడ్జి, బ్రూక్లిను. ఫ్లోరిడాలోని ఎప్కాటు నార్వేజియను పెవిలియను, పెవిలియన్ చుట్టూ అనేక జెండాలతో పాటు వరల్డు షోకేసు లగూను చుట్టూ కవాతులతో రాజ్యాంగ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటుంది. సాల్టు లేక్ సిటీ, ఉటా, అంతర్జాతీయ శాంతి తోటలలో దాని వార్షిక వేడుకను నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web |title=Velkommen til 17.mai i Utah |url=http://utah17mai.com/ |access-date=2024-05-17 |website=Utah17mai |language=en}}</ref> ప్రతి సంవత్సరం 400-700 మంది హాజరవుతారు. యునైటెడు కింగు‌డంలో లండను‌లోని నార్వేజియను కమ్యూనిటీ ప్రతి సంవత్సరం సౌత్‌వార్కు పార్కు‌లో 17 మే వేడుకను నిర్వహిస్తుంది. ఈ వేడుకలో లండను‌లో నివసించే నార్వేజియన్లు పెద్ద సంఖ్యలో హాజరవుతారు. కవాతు, స్థానిక చర్చిలో సాంప్రదాయ సేవ, సోలో, మాక్రెలు ఐ టొమాటు వంటి సాంప్రదాయ నార్వేజియను ఆహారాలను, ఇంట్లో తమవి వదిలిపెట్టిన నార్వేజియన్ల కోసం అనేక నార్వేజియను జెండాలను అమ్మడం జరుగుతుంది. కార్డిఫు‌లోని నార్వేజియను చర్చి సిట్టెండే మైని కవాతు, సిట్టెండే మై చరిత్ర గురించి ప్రసంగంతో, రుచికరమైన వాఫ్ఫల్సు‌తో భోజనంతో జరుపుకుంటుంది.<ref name =n0517>[https://www.visitnorway.com/about/history-traditions/national-day/ Norway's national day – Hurray! It's the 17th of May] www.visitnorway.com {{in lang|en}}</ref> స్కాట్లాండు‌లోని ఓర్క్నీలో, నార్వేతో దీవుల బలమైన చారిత్రక సంబంధాలను గుర్తించి మే 17ని ఓర్క్నీ నార్వే ఫ్రెండు‌షిపు అసోసియేషను జరుపుకుంటుంది. <ref>[http://www.orkney.com/norway Orkney Norway Friendship Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410082856/http://www.orkney.com/norway |date=2008-04-10 }}, orkney.com</ref> పొరుగున ఉన్న షెటు‌ల్యాండు‌లో కూడా ఇలాంటి వేడుకలు జరుగుతాయి. స్కాట్లాండ్‌లోని గ్లాస్గోలో, మే 17ని మురానో స్ట్రీట్ స్టూడెంట్ విలేజు‌లో జరుపుకుంటారు. ఇక్కడ నార్వేజియను విద్యార్థులు, వారి స్నేహితులు ఆ రోజు సాంప్రదాయ ఉత్సవాలను ఆస్వాదించడానికి సమావేశమవుతారు. ఇందులో నార్వేజియను సాంప్రదాయ రంగులను ధరించడం అలాగే అద్భుతంగా మద్య పానీయాల వినియోగం కూడా ఉన్నాయి. స్వీడను‌లోని స్టాకు‌హోం, ఎంగెలు‌బ్రెక్ట్సు‌ప్లాను‌లో ప్రారంభమై స్కాన్సెను‌లో ముగిసే పెద్ద వేడుకను నిర్వహిస్తుంది. దీనిలో ప్రతి సంవత్సరం 10,000 మందికి పైగా పాల్గొంటారు. ఈ కార్యక్రమంలో స్టాకు‌హోం ఏకైక అంకితమైన మే 17 మార్చింగు బ్యాండు, డెటు నార్స్కే కార్ప్సు కూడా ఉన్నాయి.<ref>[http://www.dnk.se 17. May in Stockholm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250419071756/http://dnk.se/ |date=2025-04-19 }}, Det Norske Korps {{in lang|no}}</ref> విదేశాలలో నివసించే నార్వేజియన్లు గుమిగూడి జరుపుకోవడం కూడా సాధారణం. కొన్ని దేశాలలో సాధారణంగా నార్వేజియను ప్రవాసుల జనాభా తక్కువగా ఉన్న చోట నార్వేజియను రాయబార కార్యాలయం వేడుకలకు కేంద్రంగా ఉంటుంది. లేదా కొన్నిసార్లు దౌత్యవేత్తల జీవిత భాగస్వాములు ఒక కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు చేస్తారు. న్యూజిలాండు‌లో మే 17వ తేదీని నైరుతి న్యూజిలాండు‌లోని ఫ్జోర్డు‌లు, పర్వతాలలో నార్వేలోని ఒక చిన్న భాగం అయిన ఫియోర్డు‌ల్యాండు‌లో జరుపుకుంటారు. అన్ని ఫ్జోర్డు‌ల్యాండు భవనాలు యూకలిప్టసు‌తో తయారు చేయబడ్డాయి. నార్వేజియను వాస్తుశిల్పం నుండి ప్రేరణ పొందాయి. వారు నార్వే గురించి ఫోటోలు, వాస్తవాల వివరణ, విలక్షణమైన ఆహారం, సిగ్మండు గ్రోవెను రాసిన వి పా లాంగెడ్రాగు అనే నార్వేజియను సంగీతంతో నృత్యరూపకం చేస్తున్న ఆరు ఫ్జోర్డు గుర్రాల ప్రదర్శనను ఉన్నాయి. న్యూజిలాండ్‌లోని నోర్సు‌వుడు కూడా నార్వే దినోత్సవాన్ని చర్చి సేవ, పాఠశాల పిల్లల జానపద నృత్య ప్రదర్శనలు గ్రామ గాయక బృందం ప్రదర్శించే నార్వేజియను పాటలతో జరుపుకుంటుంది. <gallery> Soldiers celebrating the national holiday of Norway in Afghanistan.jpg|ఆఫ్ఘనిస్తాను‌లోని మేమనేలో జాతీయ సెలవుదినాన్ని జరుపుకుంటున్న సైనికులు. Syttende Mai, Ballard, Seattle, 2010-3.jpg|సియాటిలు‌లోని బల్లార్డ్‌లో జరుపుకునే నార్వేజియను రాజ్యాంగ దినోత్సవం 17th of May in Sydney, New South Wales, Australia.jpg|మే 17న సిడ్నీలో </gallery> == హెన్రికు వెర్జి‌ల్యాండు == సోటెండే/సిటెండే మైని దేశభక్తి గర్వ దినంగా కాకుండా పిల్లలకు వేడుకల దినోత్సవంగా చేసిన ఘనత కవి హెన్రికు వెర్జి‌ల్యాండు‌కు దక్కుతుంది. వాస్తవానికి మనం వెర్జి‌ల్యాండు ఆలోచనను అనుసరిస్తే పిల్లలు దేశ భవిష్యత్తు దేశభక్తి గర్వమని ఈ రోజు నిరూపిస్తుంది. జెండాలు, సంగీతం రోజును ఆధిపత్యం చేస్తాయి. సైనిక కవాతులు తక్కువగా ఉంటాయి. ఆయన సహకారాన్ని స్మరించుకోవడానికి ఓస్లోలోని రస్ స్టోర్టింగు (పార్లమెంటు) సమీపంలో ఉన్న ఆయన విగ్రహం మీద భారీ టోపీని ఉంచుతుంది; యూదు సమాజం వారి తరపున ఆయన చేసిన కృషికి నివాళిగా ఉదయం ఆయన సమాధి మీద పుష్పగుచ్ఛం ఉంచుతుంది. == సైనిక భాగస్వామ్యం == [[File:Garden 1.jpg|thumb|220px|రాయలు గార్డు నార్వేజియను రాజ్యాంగ దినోత్సవ కవాతు]] ఈ రోజును ప్రజల దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు. పరిమిత సైనిక భాగస్వామ్యంతో. రాజధాని నగరం ఓస్లో ప్రధాన వీధిలో రాయలు గార్డు ప్రదర్శనలు ఇస్తుంది. కవాతు సమయంలో గార్డు వారి కవాతు. సంగీత నైపుణ్యాలను ప్రదర్శిస్తారు. రాయలు గార్డు, మార్చింగు బ్యాండు కూడా పాఠశాలల స్వంత మార్చింగు బ్యాండు‌లతో పాటు సెంట్రలు ఓస్లోలో జరిగే పిల్లల కవాతులో పాల్గొంటుంది. వారి నల్ల యూనిఫాంలు, పాపము చేయని డ్రిలు ఓస్లో కవాతులో చాలా ప్రజాదరణ పొందిన భాగం. <ref name="n0517" /> ఫోర్సు‌వారెట్సు ముసికోర్ప్సు వెస్టు‌లాండెటు (నార్వేజియను ఆర్డ్ము ఫోర్సెసు మ్యూజికు కార్ప్సు వెస్ట్రను నార్వే), తరువాత సైనిక రక్షణలోని కొన్ని భాగాలు బెర్గెను కవాతులో పాల్గొంటున్నాయి. == సమగ్ర సెలవుదినం == నార్వే పెరుగుతున్న జాతి వైవిధ్యానికి ఈ రోజు వేడుకగా మారిందని నార్వే మాజీ పార్లమెంటు అధ్యక్షుడు జో బెంకో గుర్తించారు. వేడుక సమగ్ర స్వభావానికి అనేక అంశాలు దోహదపడి ఉండవచ్చు: * పిల్లల కవాతు కేంద్ర స్థానం అన్ని దిగువ స్థాయి పాఠశాల పిల్లలు, అందువల్ల వేడుకలో వారి తల్లిదండ్రులు కూడా ఉన్నారు. వేడుక స్థానిక పాఠశాలలు, వారి పిల్లల కవాతు చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది. * స్థానిక సమాజంలో వీలైనన్ని ఎక్కువ రహదారులను కవరు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తూ, పిల్లల కవాతు బయటికి చేరుకుంటుంది. * వేడుకల సమయంలో ఎన్నికైన ప్రభుత్వం మీద తక్కువ దృష్టి. ఉదాహరణకు రాజధానిలో, పిల్లల కవాతు పార్లమెంటు భవనం ఎడమ వైపు నుండి వెళుతుంది. పార్లమెంటు అధ్యక్షుడు ఒక చిన్న బాల్కనీ నుండి పాసింగు కవాతు వైపు చేయి ఊపడానికి అనుమతించబడతారు, <ref>A funny side-note showing the low focus of elected government is the balcony the president of parliament is using: In the earlier days this was a small, temporary balcony added to one of the windows of the parliament building just before the National Day and removed afterwards. Prior to the parade the president of parliament must have carefully climbed out of the window and onto the balcony, while during the parade itself his mind must have switched between remembering to wave to the children parading and worrying if the balcony would fall down. Today the parliament building has a quite small, but permanent balcony that looks less likely to collapse.</ref> కానీ కవాతు ప్రధాన దృష్టి రాయలు ప్యాలెసు, రాజ కుటుంబం. పార్లమెంటు అధ్యక్షుడి పదవి ప్రధానంగా ఉత్సవ పరిపాలనాపరమైనది. తరచుగా రాజకీయ జీవితంలో చివరి భాగంలో ఇవ్వబడుతుంది. మరోవైపు ప్రధానమంత్రి, మిగిలిన పాలక ప్రభుత్వానికి వేడుకల సమయంలో ఎటువంటి అధికారిక విధులు ఉండవు. * సైనిక కేంద్రీకృత వేడుకలు లేకపోవడం వాస్తవంగా ఉంది. ఈ రోజును పాత విలువలైన స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, సోదరభావం, రాజ్యాంగం సైద్ధాంతిక ఆధారం. రాజ్యాంగానికి దారితీసిన పరిస్థితుల తరపున కృతజ్ఞతా వ్యక్తీకరణగా పరిగణించాలని ఒకరు జోడించవచ్చు. 1814 నుండి చాలా సంవత్సరాల పాటు నార్వే జాతీయ వేడుకలలో "థాంక్సు గివింగు" అనే అంశాన్ని సులభంగా మరచిపోవచ్చు. పరేడు‌లో విదేశీ జెండాలను అనుమతించాలా వద్దా అనే దాని మీద వివాదం ఉంది. 2008లో ఓస్లో మే 17న జరిగిన కమిటీ విదేశీ జెండాలను ఉపయోగించడాన్ని నిషేధించింది. కానీ ఓస్లో మేయరు ఫాబియను స్టాంగు దీనిని తోసిపుచ్చారు.<ref>[http://africanpress.me/2008/04/25/all-flags-allowed/ The mayor of Oslo has said it’s ok to wave foreign flags in Norway’s national day of celebration on May 17th.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150505032103/http://africanpress.me/2008/04/25/all-flags-allowed/ |date=2015-05-05 }} ''African Press International'', 25 April 2008</ref> ఇతర నగరాలలో కూడా ఇలాంటి చర్చలు జరిగాయి.<ref>[https://archive.today/20130703134128/http://www.aftenbladet.no/english/englishnews/article627386.ece%23.UX_44srJIgQ No to foreign flags on 17th May] ''[[Stavanger Aftenblad]]'', 18 April 2013</ref> 2013లో అలెసుండు మే 17న జరిగిన కమిటీ విదేశీ జెండాలను కూడా కలిగి ఉన్న చేతితో తయారు చేసిన కాగితపు జెండాలను ఉపయోగించాలని స్థానిక పాఠశాల చేసిన అభ్యర్థనను తిరస్కరించింది.<ref>[http://www.newsinenglish.no/2013/04/30/flag-conflict-waves-in-alesund/ Flag conflict waves in Ålesund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240808045810/https://www.newsinenglish.no/2013/04/30/flag-conflict-waves-in-alesund/ |date=2024-08-08 }} ''News in English'', 30 April 2013</ref> ఆ నిర్ణయాన్ని తరువాత తోసిపుచ్చారు.<ref>[http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/more_og_romsdal/1.11012215 Sier ja til utenlandske flagg] ''[[NRK]] Møre og Romsdal'', 3 May 2013</ref> == ఇవికూడా చూడండి == {{Div col|colwidth=14em|rules=yes|gap=2em}} * [[మొదటి స్వీడిష్–నార్వేజియన్ యూనియన్]] * [[కల్మార్ యూనియన్]] * [[నార్వేజియన్ రాచరికం చరిత్ర]] * [[నార్వే అంతర్యుద్ధం]] * [[నార్వే ఏకీకరణ]] * [[నార్వే చిన్న రాజ్యాలు]] * [[నార్వా యుద్ధం (1700)]] * [[డెన్మార్కు–నార్వే]] * [[కల్మారు యుద్ధం]] * [[నార్వే సైనిక చరిత్ర]] * [[గ్రేట్ నార్తర్ను యుద్ధసమయంలో నార్వే]] * [[స్వీడిషు–నార్వేజియను యుద్ధం]] * [[గన్‌బోట్ యుద్ధం]] * [[సిల్డా యుద్ధం]] * [[పీటరు వెస్సెలు]] * [[డెన్మార్కు - నార్వే - హోల్‌స్టెయిను సంస్కరణ]] * [[నార్వేలో కాథలిక్ వ్యతిరేకత]] * [[రాజ్యాంగ దినోత్సవం (నార్వే)]] * [[టోరు‌స్టెన్సను యుద్ధం]] * [[క్రిస్టియను‌షోం కోట]] * [[డానిషు నావికాదళ చరిత్ర]] * [[క్రింజెను యుద్ధం]] * [[ క్వామ్ కోసం యుద్ధం]] * [[లింగోరు యుద్ధం]] * [[రాయల్ నార్వేజియన్ నేవీ]] * [[ఉత్తర నార్వే జాయింటు రెస్క్యూ కోఆర్డినేషను సెంటరు]] * [[నార్వేజియను ఎయిర్ అంబులెన్సూ]] * [[నార్వేలో విమానయానం]] * [[నార్వేలో ఎన్నికలు]] * [[నార్వేజియను మున్సిపలు ఎన్నికలు]] * [[దక్షిణ నార్వే జాయింటు రెస్క్యూ కోఆర్డినేషను సెంటరు]] * [[నార్వేజియను సాయుధ దళాలు]] * [[రాయలు ప్యాలెసు ఓస్లో]] * [[బైగ్డోయ్ రాయల్ ఎస్టేట్]] * [[అకేర్షసు కోట]] * [[టోన్సుబర్గు కోట]] * [[హాఫ్ర్స్‌ఫ్జోర్డు యుద్ధం]] * [[స్టాంఫోర్డు బ్రిడ్జి యుద్ధం]] * [[స్కాటిషు–నార్వేజియను యుద్ధం]] * [[ఫుల్ఫోర్డు ‌యుద్ధం]] * [[నార్డికు రాతి యుగం]] * [[నార్వేజియను హోం గార్డు]] * [[వేర్నెసు ఎయిర్ స్టేషను]] * [[థియేటరు యుద్ధం]] * [[జార్స్కోయి సెలొ ఒప్పందం]] * [[బ్లిట్జి హౌసు]] * [[నార్వేలో అరాజకత్వం]] * [[చతురస్ర యుద్ధం]] * [[నార్వేజియను రాచరికం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ 1905]] * [[నార్వేలో మరణశిక్ష]] {{Div end}} == మూలాలు == [[వర్గం:నార్వే చరిత్ర]] fmbgxgnbgvbf1pazx9c4fbxmaj9b51d 0 458773 4954909 4819515 2026-09-08T13:41:53Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:1972 జననాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4954909 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}}[[దస్త్రం:Dr.Suryaprakash Rao5.jpg|thumb|డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు ]] '''డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు'''ప్రముఖ సాహితీవేత్తజననం: 1972 నవంబరు 18జనన స్థలం: కరీంనగర్స్వగ్రామం: వెంకటరావు పేట, మండలం: తొగుట, సిద్దిపేట జిల్లా <ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరుగని అక్షర ప్రేమికుడు డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు గారితో ముఖాముఖి ( అక్షరాంజలి మాసపత్రిక, 2025 జనవరి సంచిక)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2025.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref>విద్యాభ్యాసం: సంగారెడ్డి, హైదరాబాదు. నివాసం: మేడ్చల్ ----------------------------------------------------------------------<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref> 1. నిజామాబాద్ జిల్లా ఎడపల్లిలోని శ్రీరామ మఠం, శ్రీ దివ్య సంజీవని హనుమదాశ్రమం వారి రామదాసి రాజారాం మహారాజ్ స్మారక రాష్ట్ర స్థాయి సాహిత్య పురస్కారం (2019  ఏప్రిల్ 7) <ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref> 2. అక్షర కౌముది సంస్థ నుంచి కాళోజీ జయంతి సందర్భంగా 2020 సెప్టెంబరు 9 వ తేదీన కాళోజీ స్మారక పురస్కారం. 3. ‘వ్యాస గవాక్షం’ గ్రంథానికి అంగలకుదిటి సుందరాచారి ఛారిటీస్ సంస్థ వారి పురస్కారం (2022 మే 15) 4. మహాకవి సినారె కళాపీఠం వారి మహాకవి సినారె ప్రత్యేక పురస్కారం (2023 జులై 23) 5. తెలంగాణ మహిళా సాహిత్య సాంస్కృతిక సంస్థ వారి కాళోజీ సాహితీ పురస్కారం (2024 సెప్టెంబరు 22)  6. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ తెలుగు శాఖ పూర్వ అధ్యక్షులు ఆచార్య సుమతీ నరేంద్ర తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తులో నెలకొల్పిన ఎర్రంరెడ్డి రంగనాయకమ్మ ధర్మనిధి పురస్కారం (2025 సెప్టెంబరు 18) <ref name=":0">{{Cite web|title=Sakshi {{!}} Charminar District Edition - 19/09/2025, Charminar Today Telugu News ePaper Online|url=https://epaper.sakshi.com/Charminar?eid=121&edate=19/09/2025&pgid=706627&device=desktop&view=3|access-date=2025-09-20|website=epaper.sakshi.com}}</ref> ------------------------------------------------ డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు ప్రముఖ కవి, రచయిత, పరిశోధకులు, విమర్శకులు, అనువాదకులు, సాహిత్య సంస్థల నిర్వాహకులు. తెలంగాణ సమగ్ర శిక్షలో జిల్లాఅకడమిక్ మానిటరింగ్ అధికారిగా, కమ్యూనిటీ మొబిలైజేషన్ అధికారిగా, విలీన విద్య జిల్లా సమన్వయకర్తగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ప్రస్తుతం ఉపాధ్యాయవృత్తిలో కొనసాగుతూ రాష్ట్ర రిసోర్స్ పర్సన్ గా ఉపాధ్యాయ శిక్షణ సంబంధిత బాధ్యతలను కూడా నిర్వర్తిస్తున్నారు.     <ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref> ----------------------------- '''జీవిత విశేషాలు''' '''జననం, చదువు:''' మాతామహుల పట్టణం కరీంనగర్ లో 1972 నవంబరు 18వ తేదీన నరసింహారావు, ప్రమీల దంపతులకు జన్మించారు. వారి స్వగ్రామం ప్రస్తుత సిద్దిపేట జిల్లా తొగుట మండలంలోని వెంకటరావు పేట. సంగారెడ్డి లోనే ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం తర్వాత అక్కడి ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలకు అనుబంధంగా ఉన్న ప్రభుత్వ ఉన్నతపాఠశాలలో ఉన్నత పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసుకున్నారు. అక్కడే ఇంటర్మీడియట్ చదివారు. సంగారెడ్డిలోని తారా కళాశాలలో బీఎస్సీ పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత బొల్లారంలోని నవభారతి విద్యాకళాశాలలో బీఈడీ చదివారు. <ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref> ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ దూరవిద్యావిభాగం నుండి 1996లో ఎం.ఏ.(తెలుగు) పూర్తి చేశారు సూర్యప్రకాశ్ రావు. హైదరాబాదు కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలోని సరోజినీ నాయుడు స్కూల్ ఆఫ్ ఫైన్ఆర్ట్స్, పర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్స్ లో సాయం విద్యనభ్యసించి నటనలో పీజీ డిప్లొమా చేశారు. డా. బి. ఆర్. అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ రిలేషన్స్ కోర్సులో ప్రథముడిగా నిలిచి, స్వర్ణ పతకం సాధించారు. పబ్లిక్ రిలేషన్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా వారి నుండి ఉత్తమ విద్యార్థిగా పురస్కారం పొందారు. డా. బి. ఆర్. అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం నుండి సైకాలజీలో ఎం.ఎస్.సి. పూర్తి చేశారు.  ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి డా. తూర్పు మల్లారెడ్డి పర్యవేక్షణలో ‘అమ్మంగి వేణుగోపాల్ రచనలు- సమగ్ర పరిశీలన’ అనే అంశంపై పరిశోధన చేసి, పిహెచ్.డి. పట్టా పొందారు. యూజీసీ నెట్ పరీక్షలో, ఏపీ సెట్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. '''సాహిత్యరంగ ప్రవేశం :''' ఐదో తరగతి చదువుతున్నప్పుడు జిల్లా గ్రంథాలయ సంస్థ నిర్వహించిన కథాకథన పోటీలో పాల్గొని, అప్పటి మెదక్ జిల్లా ఎస్పీ అరవిందరావు నుండి జిల్లా స్థాయి ప్రథమ బహుమతి పొందారు. అది మొదలు గ్రంథాలయ సంస్థ, ప్రజాసంబంధాల శాఖ తదితర సంస్థలు, శాఖలు నిర్వహించిన పోటీల్లో అనేక బహుమతులు పొందారు. సంగారెడ్డి జూనియర్ కళాశాల అధ్యాపకులు డా.ఇరివెంటి వెంకటరమణ (హిమజ్వాల), తారా డిగ్రీ కళాశాల అధ్యాపకులు డా. అమ్మంగి వేణుగోపాల్ ప్రేరణతో, ఇతర మిత్రుల సహకారంతో బాల, యువ కవులు, రచయితల రచనలతో ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్నప్పుడే ‘సాహితి’ అనే లిఖిత పత్రికను, ‘ధ్వని’ అనే ఆధునిక సాహిత్య బులెటిన్ సంచికలను వెలువరించారు. '''ఉద్యోగం:''' చదువుకునే రోజుల్లోనే 1989లో ‘ఈనాడు’ దినపత్రికలో కంట్రిబ్యూటర్ గా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత 1995లో ‘వార్త’ దినపత్రిక వ్యవస్థాపన సమయంలో జర్నలిజం శిక్షణ పొంది, కొద్ది కాలం సబ్-ఎడిటర్ గా ఉద్యోగ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. అనంతరం ‘జనత’ సాయంకాల దినపత్రికలో హైదరాబాదు ఎడిషన్ ఇన్ -ఛార్జిగా పనిచేశారు. ఉపాధ్యాయుడిగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగం పొందిన అనంతరం ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లాలోని పలు ప్రాంతాల్లో ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు. 2008 నుండి 2011 వరకు ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లా రాజీవ్ విద్యా మిషన్ (సర్వశిక్షా అభియాన్) జిల్లా అకడమిక్ మానిటరింగ్ అధికారిగా పనిచేశారు. ఆ సమయంలో విద్యావ్యవస్థలోని వివిధ స్థాయిల్లో పనిచేస్తున్నవారికి పలు శిక్షణలు అందజేశారు. విద్యారంగంలోని వివిధ స్థాయిల సిబ్బంది, అధికారుల సామర్థ్య మదింపు కోసం జిల్లా అధికార యంత్రాంగం రూపొందించిన ‘సంపూర్ణ విద్యాదర్శిని’ ప్రత్యేక కార్యక్రమానికి జిల్లా సమన్వయకర్తగా 2011 నుండి 2013 వరకు పనిచేశారు. జిల్లా కమ్యూనిటీ మొబిలైజేషన్ అధికారిగా, విలీన విద్య జిల్లా సమన్వయకర్తగా పనిచేశారు. 2004 నుండి రాష్ట్ర రిసోర్స్ పర్సన్ గా శిక్షణ కరదీపికల రూపకల్పన, శిక్షణ, మానిటరింగ్ తదితర విషయాల్లో కీలక భూమిక నిర్వర్తించారు.   '''ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లా అకడమిక్ మానిటరింగ్ అధికారిగా, ‘సంపూర్ణ విద్యా దర్శిని’ జిల్లా సమన్వయకర్తగా, జిల్లా కమ్యూనిటీ మొబిలైజేషన్ అధికారిగా, విలీన విద్య సమన్వయకర్తగా, రాష్ట్ర రిసోర్స్ పర్సన్ గా నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు:''' 1. కేరళలోని తిరువనంతపురంలో 2009 లో జరిగిన ‘అధ్యాపక సంగమం’లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రతినిధి బృంద సభ్యుడిగా భాగస్వామ్యం. 2. కేరళలో పాఠశాల స్థాయిలో వివిధ కార్యక్రమాల ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేసిన 18 మందితో కూడిన బృంద సభ్యులలో ఒకరు. 3. రాజస్థాన్ లోని జైపూర్ లో 2010 డిసెంబర్ లో ‘ఎడ్యుకేషన్ ఆఫ్ ఈక్విటబుల్ క్వాలిటీ’అనే అంశంపై జరిగిన జాతీయ స్థాయి వర్క్ షాప్ లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ బృంద సభ్యుడిగా భాగస్వామ్యం.  4. ఉపాధ్యాయులు, ప్రధానోపాధ్యాయులు, పర్యవేక్షణ అధికారుల శిక్షణార్థం కరదీపికల రూపకల్పనలో భాగస్వామ్యం. 5. వివిధ శిక్షణా కార్యక్రమాలలో రాష్ట్ర స్థాయి రిసోర్స్ పర్సన్ గా శిక్షణ, మానిటరింగ్ లలో భాగస్వామ్యం. 6. వివిధ స్థాయిల్లో పని చేసే విద్యా శాఖ సిబ్బంది కోసం అనేక శిక్షణా కార్యక్రమాల రూపకల్పన, అమలులో భాగస్వామ్యం. 7. వివిధ స్థాయిల అధికారులు, సిబ్బంది కార్యదక్షతను మదింపు చేసేందుకు మానిటరింగ్ టూల్స్ తయారీలో ప్రధాన పాత్ర. 8. పాఠశాలలు, కస్తూర్బా గాంధీ బాలికా విద్యాలయాలు, రెసిడెన్షియల్ బ్రిడ్జి కోర్సు కేంద్రాలు, నాన్-రెసిడెన్షియల్ బ్రిడ్జి కోర్సు కేంద్రాలు, పాఠశాల సముదాయాలు, మండల వనరుల కేంద్రాలు మొదలైన వాటి పర్యవేక్షణలో ప్రధాన పాత్ర. 9. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో లర్నింగ్ ఎన్‌హాన్స్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్‌ని అమలు చేయాలని సూచించిన బృందంలోని సభ్యులలో ఒకరు. 10. బాల సాహిత్యం రూపకల్పన కోసం వర్క్‌షాప్‌ల నిర్వహణ. ఈ వర్క్‌షాప్‌ల ఫలితంగా సర్వశిక్షా అభియాన్ అనేక బాల సాహిత్య ప్రచురణలను రూపొందించింది. 11. మెదక్ జిల్లాలోని అన్ని మండల వనరుల కేంద్రాలకు ఇంటర్నెట్ సౌకర్యాన్ని అందించడంలో ప్రధాన భూమిక. 12. జిల్లాలోని అన్ని పాఠశాలలకు విద్యుత్ సౌకర్యం కల్పించడంలో ప్రధాన పాత్ర. 13. మొబైల్ సైన్స్ లాబొరేటరీల రూపకల్పన, నిర్వహణ. 14. 'సంపూర్ణ విద్యా దర్శిని' కార్యక్రమంలో భాగంగా పిల్లల అభ్యసన సామర్థ్యాలను;  ఉపాధ్యాయులు, ప్రధానోపాధ్యాయులు,మండల విద్యాధికారుల పనితీరును విశ్లేషించడంలో ప్రధాన పాత్ర. 15. సర్వశిక్షా అభియాన్ పత్రిక ‘బాల మంజీర’ ఎడిటర్ గా బాధ్యత. 16. వివిధ శాఖల సమన్వయంతో రూపొందించిన ‘సమన్వయి’ అనే సంచికల సంపాదక మండలి లో బాధ్యత. 17. విలీన విద్య జిల్లా సమన్వయకర్తగా విలీన విద్యపై ఉపాధ్యాయుల్లో అవగాహన కల్పించేందుకు కృషి 18. తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఉన్న యాభై వేల మంది ఉపాధ్యాయులకు ఏకకాలంలో ఆన్ లైన్ పద్ధతిలో విలీన విద్యపై నిర్వహించిన ఐదు రోజుల శిక్షణలో రాష్ట్ర స్థాయి రిసోర్స్ పర్సన్ గా బాధ్యత.   '''సాహిత్యరంగం- రచనలు:''' 1.  ‘అమ్మంగి వేణుగోపాల్ రచనలు- సమగ్ర పరిశీలన’ సిద్ధాంత గ్రంథ ప్రచురణ (2016) 2.  ‘వ్యాస గవాక్షం’ వ్యాస సంకలనం (2021) 3.  ‘వెలుగు-వెన్నెల’ వ్యాస సంకలనం (2022) 4.  ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ‘మన్ కీ బాత్’ రేడియో ప్రసంగాలపై రూపొందించిన ‘ఇగ్నైటింగ్ కలెక్టివ్ గుడ్ నెస్’ ఆంగ్లగ్రంథం  ‘మనసులో మాట-స్ఫూర్తిదాయక వెలుగుబాట’గా తెలుగులోకి అనువాదం. (ఐ.ఎస్.బి.ఎన్. సంఖ్య: 978-93-5743-751-6, నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్, న్యూ ఢిల్లీ ప్రచురణ-2024)  5.   మేడ్చల్- మల్కాజిగిరి జిల్లా సాహిత్య వేదిక ప్రచురించిన ‘విపంచి’ వ్యాసాల సంకలనానికి సంపాదకత్వం 6.  మేడ్చల్- మల్కాజిగిరి జిల్లా సాహిత్య వేదిక, దర్పణం సాహిత్యవేదిక రూపొందించిన ‘భావదర్పణం’ కవితల సంకలనానికి సంపాదకత్వం. 7.  సర్వశిక్షా అభియాన్ పత్రిక ‘బాల మంజీర’ సంపాదకత్వం 8.  వివిధ శాఖల సమన్వయంతో రూపొందించిన ‘సమన్వయి’ అనే సంచికల సంపాదక మండలి సభ్యుడు 9.    ‘మన్ కీ బాత్’ తో సహా ప్రధానమంత్రి ప్రసంగాల అనువాదాలు (లాక్ డౌన్ సమయంలో ప్రత్యేక ప్రసంగాలు, మన్ కీ బాత్, లడఖ్‌లో సైనికులతో సంభాషణ మొదలైనవి) 10.           రాష్ట్ర విద్యా శిక్షణ, పరిశోధన మండలి (ఎస్.సి.ఇ.ఆర్.టి) కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠ్యప్రణాళికా చట్రాన్ని తెలుగులోకి అనువదించిన బృంద సభ్యుడు. 11.            తెలుగు అకాడమీ కోసం ఎనిమిదవ తరగతి వాల్యూ ఎడ్యుకేషన్ పుస్తక అనువాదం (తెలుగు నుండి ఆంగ్లంలోకి) 12.           దక్షిణ భారతదేశంలోని పాఠశాలలలో తొమ్మిది, పది తరగతులకు బోధించే ఉపాధ్యాయుల కోసం రూపొందించిన విజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రయోగాల ఉపాధ్యాయ కరదీపికను అభివృద్ధి చేసిన బృందంలోని సభ్యుడు (రీజినల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, మైసూరు ప్రచురణ) 13.           సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2005 లో ప్రచురించిన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కరదీపిక ‘ప్రాథమికోన్నత స్థాయి గణిత బోధన వ్యూహాలు’ సహ రచయిత. 14.           సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2008 లో ప్రచురించిన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కరదీపిక ‘ఉపాధ్యాయ నిబద్ధత, వృత్తిపరమైన  అభివృద్ది’ సహ రచయిత 15.  సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2008 లో ప్రచురించిన విద్యా వాలంటీర్ల శిక్షణ కరదీపిక రచయిత, సంపాదకుడు. 16.  సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2008 లో ప్రచురించిన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కరదీపిక ‘పాఠశాల సముదాయాలు- కార్యచరణ ప్రణాళిక’ సహ రచయిత, సంపాదకుడు 17.  సాహిత్య విమర్శ, సంస్కృతి, అకడమిక్ అంశాలు, సమకాలీన అంశాలపై వివిధ దినపత్రికలు, మ్యాగజైన్‌ల కోసం 800 కంటే అధిక సంఖ్యలో వ్యాసాలు. 18.  చెప్పుకోదగ్గ సంఖ్యలో కవితలు, కథల రచన 19.  తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యా శిక్షణ, పరిశోధన మండలి కోసం ‘నూతన విద్యావిధానం’ అనువాదం 20. డా.బి.ఆర్. అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం కోసం బి.ఏ.(జర్నలిజం) కోర్సు స్టడీ మెటీరియల్ అనువాదం 21. కేంద్ర ప్రభుత్వ విద్యాశాఖ పరిధిలోని జాతీయ ఉపాధ్యాయ మండలి రూపొందించిన ‘బ్లూ బుక్ ఆన్ నేషనల్ మిషన్ ఫర్ మెంటరింగ్’ గ్రంథానువాదం. (2024) 22. పైన పేర్కొన్నవి కాకుండా యూనిసెఫ్, ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్, బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా మొదలైన సంస్థల కోసం పలు అంశాలపై అనువాదాలు. '''సాహిత్యసంస్థల వ్యవస్థాపన:''' మేడ్చల్ కేంద్రంగా తొలుత మేడ్చల్ సాహిత్యవేదికను 2014 లో ప్రారంభించారు. కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటు అనంతరం ఈ వేదికను ‘మేడ్చల్-మల్కాజిగిరి జిల్లా సాహిత్యవేదిక’ గా మార్చి, కార్యక్రమాల నిర్వహణ కొనసాగిస్తున్నారు. ‘దర్పణం సాహిత్యవేదిక’ గా ఈ వేదిక ను మరింత విస్తృతపరిచారు. ఈ రెండు సంస్థల ఆధ్వర్యంలో అనేక కార్యక్రమాలను కొనసాగిస్తున్నారు. కవుల్లో అధ్యయనం పట్ల ఆసక్తి పెంచుతూ, రచనలు చేసేలా ప్రోత్సాహిస్తున్నారు. ‘విపంచి’, ‘వ్యాస గవాక్షం’, ‘భావదర్పణం’ తదితర గ్రంథాలను ఈ రెండు సంస్థలు ప్రచురించాయి. అధ్యయనం, అవగాహన, సృజన, సవరణ, పునః సృజన, ప్రచురణ అనే అంచెలలో కవులను, రచయితలను ప్రోత్సాహిస్తున్నారు.   '''బహుమతులు, పురస్కారాలు, సత్కారాలు:''' 1.     విద్యాభ్యాస కాలంలో ఏడో తరగతిలో ఉత్తమ మార్కులు పొందినందుకు మూడు సంవత్సరాలపాటు అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి తెలుగు విజ్ఞాన పారితోషికం. 2.    డిగ్రీ రెండో సంవత్సరంలో ఉన్నప్పుడు 1992 లో విశాలాంధ్ర పబ్లికేషన్స్ సంస్థ ‘కన్యాశుల్కం’ నాటక శత వార్షికోత్సవాల సందర్భంగా నిర్వహించిన వ్యాస రచన పోటీలో బహుమతి.  2. హైదరాబాదు లోని డాక్టర్ బిఆర్ అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ రిలేషన్స్‌లో డాక్టర్ టి సుబ్బరామి రెడ్డి స్వర్ణ పతకం. 3. పబ్లిక్ రిలేషన్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా నుంచి అప్పటి గౌరవనీయులైన ప్రభుత్వ సమాచార, ప్రజా సంబంధాల మంత్రి ద్వారా ‘ప్రజా సంబంధాలలో ఉత్తమ విద్యార్థి’ పురస్కారం.    4. నిజామాబాద్ జిల్లా ఎడపల్లిలోని శ్రీరామ మఠం, శ్రీ దివ్య సంజీవని హనుమదాశ్రమం వారి రామదాసి రాజారాం మహారాజ్ స్మారక రాష్ట్ర స్థాయి సాహిత్య పురస్కారం 2019 ఏప్రిల్ ఏడో తేదీన స్వీకరణ. 5. జిల్లా స్థాయిలో ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం 2019 సెప్టెంబరు ఐదో తేదీన స్వీకరణ. 6. వాసా ఫౌండేషన్, 'నేటినిజం' దినపత్రిక నిర్వహించిన వాసా ప్రభావతి స్మారక కవితల పోటీలో బహుమతి (2020 డిసెంబరు) 7. అక్షర కౌముది సంస్థ నుంచి కాళోజీ జయంతి సందర్భంగా 2020 సెప్టెంబరు 9 వ తేదీన కాళోజీ స్మారక పురస్కారం. 8. ‘వ్యాస గవాక్షం’ గ్రంథానికి అంగలకుదిటి సుందరాచారి ఛారిటీస్ సంస్థ వారి పురస్కారం (2022 మే 15) 9. మహాకవి సినారె కళాపీఠం వారి మహాకవి సినారె ప్రత్యేక పురస్కారం (2023 జులై 23) 10. తెలంగాణ మహిళా సాహిత్య సాంస్కృతిక సంస్థ వారి కాళోజీ సాహితీ పురస్కారం (2024 సెప్టెంబరు 22)  11. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ తెలుగు శాఖ పూర్వ అధ్యక్షులు ఆచార్య సుమతీ నరేంద్ర తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తులో నెలకొల్పిన ఎర్రంరెడ్డి రంగనాయకమ్మ ధర్మనిధి పురస్కారం (2025 సెప్టెంబరు 18)<ref name=":0" /> '''విలీన విద్య జిల్లా సమన్వయకర్తగా నిర్వహించిన ఆన్ లైన్ శిక్షణల్లో కొన్నిటి లంకెలు:''' '''1.    '''Hearing Problems in children- (31.07.2021) '''  ''' https://www.youtube.com/watch?v=0sndorRYNUI '''2.''' Vision problems in children (04.08.2021) - https://www.youtube.com/watch?v=I56NtzwYfxg '''3.''' Intellectual disability in children (09.08.2021) - https://www.youtube.com/watch?v=CiOIUCxBdBI '''4.''' Cerebral Palsy and Autism in Children (12.08.2021) -<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref>     https://www.youtube.com/watch?v=jV__F90f3Gc [[వర్గం:1972 జననాలు]] bghnsubbaluqyhdpjx5g5uulrmor411 4954910 4954909 2026-09-08T13:42:37Z Rajasekhar1961 2596 [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4954910 wikitext text/x-wiki {{వర్గీకరణ}}[[దస్త్రం:Dr.Suryaprakash Rao5.jpg|thumb|డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు ]] '''డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు'''ప్రముఖ సాహితీవేత్తజననం: 1972 నవంబరు 18జనన స్థలం: కరీంనగర్స్వగ్రామం: వెంకటరావు పేట, మండలం: తొగుట, సిద్దిపేట జిల్లా <ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరుగని అక్షర ప్రేమికుడు డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు గారితో ముఖాముఖి ( అక్షరాంజలి మాసపత్రిక, 2025 జనవరి సంచిక)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2025.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref>విద్యాభ్యాసం: సంగారెడ్డి, హైదరాబాదు. నివాసం: మేడ్చల్ ----------------------------------------------------------------------<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref> 1. నిజామాబాద్ జిల్లా ఎడపల్లిలోని శ్రీరామ మఠం, శ్రీ దివ్య సంజీవని హనుమదాశ్రమం వారి రామదాసి రాజారాం మహారాజ్ స్మారక రాష్ట్ర స్థాయి సాహిత్య పురస్కారం (2019  ఏప్రిల్ 7) <ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref> 2. అక్షర కౌముది సంస్థ నుంచి కాళోజీ జయంతి సందర్భంగా 2020 సెప్టెంబరు 9 వ తేదీన కాళోజీ స్మారక పురస్కారం. 3. ‘వ్యాస గవాక్షం’ గ్రంథానికి అంగలకుదిటి సుందరాచారి ఛారిటీస్ సంస్థ వారి పురస్కారం (2022 మే 15) 4. మహాకవి సినారె కళాపీఠం వారి మహాకవి సినారె ప్రత్యేక పురస్కారం (2023 జులై 23) 5. తెలంగాణ మహిళా సాహిత్య సాంస్కృతిక సంస్థ వారి కాళోజీ సాహితీ పురస్కారం (2024 సెప్టెంబరు 22)  6. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ తెలుగు శాఖ పూర్వ అధ్యక్షులు ఆచార్య సుమతీ నరేంద్ర తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తులో నెలకొల్పిన ఎర్రంరెడ్డి రంగనాయకమ్మ ధర్మనిధి పురస్కారం (2025 సెప్టెంబరు 18) <ref name=":0">{{Cite web|title=Sakshi {{!}} Charminar District Edition - 19/09/2025, Charminar Today Telugu News ePaper Online|url=https://epaper.sakshi.com/Charminar?eid=121&edate=19/09/2025&pgid=706627&device=desktop&view=3|access-date=2025-09-20|website=epaper.sakshi.com}}</ref> ------------------------------------------------ డా. రాయారావు సూర్యప్రకాశ్ రావు ప్రముఖ కవి, రచయిత, పరిశోధకులు, విమర్శకులు, అనువాదకులు, సాహిత్య సంస్థల నిర్వాహకులు. తెలంగాణ సమగ్ర శిక్షలో జిల్లాఅకడమిక్ మానిటరింగ్ అధికారిగా, కమ్యూనిటీ మొబిలైజేషన్ అధికారిగా, విలీన విద్య జిల్లా సమన్వయకర్తగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు. ప్రస్తుతం ఉపాధ్యాయవృత్తిలో కొనసాగుతూ రాష్ట్ర రిసోర్స్ పర్సన్ గా ఉపాధ్యాయ శిక్షణ సంబంధిత బాధ్యతలను కూడా నిర్వర్తిస్తున్నారు.     <ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref> ----------------------------- '''జీవిత విశేషాలు''' '''జననం, చదువు:''' మాతామహుల పట్టణం కరీంనగర్ లో 1972 నవంబరు 18వ తేదీన నరసింహారావు, ప్రమీల దంపతులకు జన్మించారు. వారి స్వగ్రామం ప్రస్తుత సిద్దిపేట జిల్లా తొగుట మండలంలోని వెంకటరావు పేట. సంగారెడ్డి లోనే ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం తర్వాత అక్కడి ప్రభుత్వ జూనియర్ కళాశాలకు అనుబంధంగా ఉన్న ప్రభుత్వ ఉన్నతపాఠశాలలో ఉన్నత పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేసుకున్నారు. అక్కడే ఇంటర్మీడియట్ చదివారు. సంగారెడ్డిలోని తారా కళాశాలలో బీఎస్సీ పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత బొల్లారంలోని నవభారతి విద్యాకళాశాలలో బీఈడీ చదివారు. <ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref> ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ దూరవిద్యావిభాగం నుండి 1996లో ఎం.ఏ.(తెలుగు) పూర్తి చేశారు సూర్యప్రకాశ్ రావు. హైదరాబాదు కేంద్రీయ విశ్వవిద్యాలయంలోని సరోజినీ నాయుడు స్కూల్ ఆఫ్ ఫైన్ఆర్ట్స్, పర్ఫార్మింగ్ ఆర్ట్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్స్ లో సాయం విద్యనభ్యసించి నటనలో పీజీ డిప్లొమా చేశారు. డా. బి. ఆర్. అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయంలో బ్యాచిలర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ రిలేషన్స్ కోర్సులో ప్రథముడిగా నిలిచి, స్వర్ణ పతకం సాధించారు. పబ్లిక్ రిలేషన్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా వారి నుండి ఉత్తమ విద్యార్థిగా పురస్కారం పొందారు. డా. బి. ఆర్. అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం నుండి సైకాలజీలో ఎం.ఎస్.సి. పూర్తి చేశారు.  ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం నుండి డా. తూర్పు మల్లారెడ్డి పర్యవేక్షణలో ‘అమ్మంగి వేణుగోపాల్ రచనలు- సమగ్ర పరిశీలన’ అనే అంశంపై పరిశోధన చేసి, పిహెచ్.డి. పట్టా పొందారు. యూజీసీ నెట్ పరీక్షలో, ఏపీ సెట్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణత సాధించారు. '''సాహిత్యరంగ ప్రవేశం :''' ఐదో తరగతి చదువుతున్నప్పుడు జిల్లా గ్రంథాలయ సంస్థ నిర్వహించిన కథాకథన పోటీలో పాల్గొని, అప్పటి మెదక్ జిల్లా ఎస్పీ అరవిందరావు నుండి జిల్లా స్థాయి ప్రథమ బహుమతి పొందారు. అది మొదలు గ్రంథాలయ సంస్థ, ప్రజాసంబంధాల శాఖ తదితర సంస్థలు, శాఖలు నిర్వహించిన పోటీల్లో అనేక బహుమతులు పొందారు. సంగారెడ్డి జూనియర్ కళాశాల అధ్యాపకులు డా.ఇరివెంటి వెంకటరమణ (హిమజ్వాల), తారా డిగ్రీ కళాశాల అధ్యాపకులు డా. అమ్మంగి వేణుగోపాల్ ప్రేరణతో, ఇతర మిత్రుల సహకారంతో బాల, యువ కవులు, రచయితల రచనలతో ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్నప్పుడే ‘సాహితి’ అనే లిఖిత పత్రికను, ‘ధ్వని’ అనే ఆధునిక సాహిత్య బులెటిన్ సంచికలను వెలువరించారు. '''ఉద్యోగం:''' చదువుకునే రోజుల్లోనే 1989లో ‘ఈనాడు’ దినపత్రికలో కంట్రిబ్యూటర్ గా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత 1995లో ‘వార్త’ దినపత్రిక వ్యవస్థాపన సమయంలో జర్నలిజం శిక్షణ పొంది, కొద్ది కాలం సబ్-ఎడిటర్ గా ఉద్యోగ బాధ్యతలు నిర్వహించారు. అనంతరం ‘జనత’ సాయంకాల దినపత్రికలో హైదరాబాదు ఎడిషన్ ఇన్ -ఛార్జిగా పనిచేశారు. ఉపాధ్యాయుడిగా ప్రభుత్వ ఉద్యోగం పొందిన అనంతరం ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లాలోని పలు ప్రాంతాల్లో ఉపాధ్యాయుడిగా పనిచేశారు. 2008 నుండి 2011 వరకు ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లా రాజీవ్ విద్యా మిషన్ (సర్వశిక్షా అభియాన్) జిల్లా అకడమిక్ మానిటరింగ్ అధికారిగా పనిచేశారు. ఆ సమయంలో విద్యావ్యవస్థలోని వివిధ స్థాయిల్లో పనిచేస్తున్నవారికి పలు శిక్షణలు అందజేశారు. విద్యారంగంలోని వివిధ స్థాయిల సిబ్బంది, అధికారుల సామర్థ్య మదింపు కోసం జిల్లా అధికార యంత్రాంగం రూపొందించిన ‘సంపూర్ణ విద్యాదర్శిని’ ప్రత్యేక కార్యక్రమానికి జిల్లా సమన్వయకర్తగా 2011 నుండి 2013 వరకు పనిచేశారు. జిల్లా కమ్యూనిటీ మొబిలైజేషన్ అధికారిగా, విలీన విద్య జిల్లా సమన్వయకర్తగా పనిచేశారు. 2004 నుండి రాష్ట్ర రిసోర్స్ పర్సన్ గా శిక్షణ కరదీపికల రూపకల్పన, శిక్షణ, మానిటరింగ్ తదితర విషయాల్లో కీలక భూమిక నిర్వర్తించారు.   '''ఉమ్మడి మెదక్ జిల్లా అకడమిక్ మానిటరింగ్ అధికారిగా, ‘సంపూర్ణ విద్యా దర్శిని’ జిల్లా సమన్వయకర్తగా, జిల్లా కమ్యూనిటీ మొబిలైజేషన్ అధికారిగా, విలీన విద్య సమన్వయకర్తగా, రాష్ట్ర రిసోర్స్ పర్సన్ గా నిర్వహించిన కార్యక్రమాలు:''' 1. కేరళలోని తిరువనంతపురంలో 2009 లో జరిగిన ‘అధ్యాపక సంగమం’లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రతినిధి బృంద సభ్యుడిగా భాగస్వామ్యం. 2. కేరళలో పాఠశాల స్థాయిలో వివిధ కార్యక్రమాల ప్రభావాన్ని అధ్యయనం చేసిన 18 మందితో కూడిన బృంద సభ్యులలో ఒకరు. 3. రాజస్థాన్ లోని జైపూర్ లో 2010 డిసెంబర్ లో ‘ఎడ్యుకేషన్ ఆఫ్ ఈక్విటబుల్ క్వాలిటీ’అనే అంశంపై జరిగిన జాతీయ స్థాయి వర్క్ షాప్ లో ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ బృంద సభ్యుడిగా భాగస్వామ్యం.  4. ఉపాధ్యాయులు, ప్రధానోపాధ్యాయులు, పర్యవేక్షణ అధికారుల శిక్షణార్థం కరదీపికల రూపకల్పనలో భాగస్వామ్యం. 5. వివిధ శిక్షణా కార్యక్రమాలలో రాష్ట్ర స్థాయి రిసోర్స్ పర్సన్ గా శిక్షణ, మానిటరింగ్ లలో భాగస్వామ్యం. 6. వివిధ స్థాయిల్లో పని చేసే విద్యా శాఖ సిబ్బంది కోసం అనేక శిక్షణా కార్యక్రమాల రూపకల్పన, అమలులో భాగస్వామ్యం. 7. వివిధ స్థాయిల అధికారులు, సిబ్బంది కార్యదక్షతను మదింపు చేసేందుకు మానిటరింగ్ టూల్స్ తయారీలో ప్రధాన పాత్ర. 8. పాఠశాలలు, కస్తూర్బా గాంధీ బాలికా విద్యాలయాలు, రెసిడెన్షియల్ బ్రిడ్జి కోర్సు కేంద్రాలు, నాన్-రెసిడెన్షియల్ బ్రిడ్జి కోర్సు కేంద్రాలు, పాఠశాల సముదాయాలు, మండల వనరుల కేంద్రాలు మొదలైన వాటి పర్యవేక్షణలో ప్రధాన పాత్ర. 9. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో లర్నింగ్ ఎన్‌హాన్స్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్‌ని అమలు చేయాలని సూచించిన బృందంలోని సభ్యులలో ఒకరు. 10. బాల సాహిత్యం రూపకల్పన కోసం వర్క్‌షాప్‌ల నిర్వహణ. ఈ వర్క్‌షాప్‌ల ఫలితంగా సర్వశిక్షా అభియాన్ అనేక బాల సాహిత్య ప్రచురణలను రూపొందించింది. 11. మెదక్ జిల్లాలోని అన్ని మండల వనరుల కేంద్రాలకు ఇంటర్నెట్ సౌకర్యాన్ని అందించడంలో ప్రధాన భూమిక. 12. జిల్లాలోని అన్ని పాఠశాలలకు విద్యుత్ సౌకర్యం కల్పించడంలో ప్రధాన పాత్ర. 13. మొబైల్ సైన్స్ లాబొరేటరీల రూపకల్పన, నిర్వహణ. 14. 'సంపూర్ణ విద్యా దర్శిని' కార్యక్రమంలో భాగంగా పిల్లల అభ్యసన సామర్థ్యాలను;  ఉపాధ్యాయులు, ప్రధానోపాధ్యాయులు,మండల విద్యాధికారుల పనితీరును విశ్లేషించడంలో ప్రధాన పాత్ర. 15. సర్వశిక్షా అభియాన్ పత్రిక ‘బాల మంజీర’ ఎడిటర్ గా బాధ్యత. 16. వివిధ శాఖల సమన్వయంతో రూపొందించిన ‘సమన్వయి’ అనే సంచికల సంపాదక మండలి లో బాధ్యత. 17. విలీన విద్య జిల్లా సమన్వయకర్తగా విలీన విద్యపై ఉపాధ్యాయుల్లో అవగాహన కల్పించేందుకు కృషి 18. తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఉన్న యాభై వేల మంది ఉపాధ్యాయులకు ఏకకాలంలో ఆన్ లైన్ పద్ధతిలో విలీన విద్యపై నిర్వహించిన ఐదు రోజుల శిక్షణలో రాష్ట్ర స్థాయి రిసోర్స్ పర్సన్ గా బాధ్యత.   '''సాహిత్యరంగం- రచనలు:''' 1.  ‘అమ్మంగి వేణుగోపాల్ రచనలు- సమగ్ర పరిశీలన’ సిద్ధాంత గ్రంథ ప్రచురణ (2016) 2.  ‘వ్యాస గవాక్షం’ వ్యాస సంకలనం (2021) 3.  ‘వెలుగు-వెన్నెల’ వ్యాస సంకలనం (2022) 4.  ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ‘మన్ కీ బాత్’ రేడియో ప్రసంగాలపై రూపొందించిన ‘ఇగ్నైటింగ్ కలెక్టివ్ గుడ్ నెస్’ ఆంగ్లగ్రంథం  ‘మనసులో మాట-స్ఫూర్తిదాయక వెలుగుబాట’గా తెలుగులోకి అనువాదం. (ఐ.ఎస్.బి.ఎన్. సంఖ్య: 978-93-5743-751-6, నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్, న్యూ ఢిల్లీ ప్రచురణ-2024)  5.   మేడ్చల్- మల్కాజిగిరి జిల్లా సాహిత్య వేదిక ప్రచురించిన ‘విపంచి’ వ్యాసాల సంకలనానికి సంపాదకత్వం 6.  మేడ్చల్- మల్కాజిగిరి జిల్లా సాహిత్య వేదిక, దర్పణం సాహిత్యవేదిక రూపొందించిన ‘భావదర్పణం’ కవితల సంకలనానికి సంపాదకత్వం. 7.  సర్వశిక్షా అభియాన్ పత్రిక ‘బాల మంజీర’ సంపాదకత్వం 8.  వివిధ శాఖల సమన్వయంతో రూపొందించిన ‘సమన్వయి’ అనే సంచికల సంపాదక మండలి సభ్యుడు 9.    ‘మన్ కీ బాత్’ తో సహా ప్రధానమంత్రి ప్రసంగాల అనువాదాలు (లాక్ డౌన్ సమయంలో ప్రత్యేక ప్రసంగాలు, మన్ కీ బాత్, లడఖ్‌లో సైనికులతో సంభాషణ మొదలైనవి) 10.           రాష్ట్ర విద్యా శిక్షణ, పరిశోధన మండలి (ఎస్.సి.ఇ.ఆర్.టి) కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ పాఠ్యప్రణాళికా చట్రాన్ని తెలుగులోకి అనువదించిన బృంద సభ్యుడు. 11.            తెలుగు అకాడమీ కోసం ఎనిమిదవ తరగతి వాల్యూ ఎడ్యుకేషన్ పుస్తక అనువాదం (తెలుగు నుండి ఆంగ్లంలోకి) 12.           దక్షిణ భారతదేశంలోని పాఠశాలలలో తొమ్మిది, పది తరగతులకు బోధించే ఉపాధ్యాయుల కోసం రూపొందించిన విజ్ఞాన శాస్త్ర ప్రయోగాల ఉపాధ్యాయ కరదీపికను అభివృద్ధి చేసిన బృందంలోని సభ్యుడు (రీజినల్ ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎడ్యుకేషన్, మైసూరు ప్రచురణ) 13.           సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2005 లో ప్రచురించిన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కరదీపిక ‘ప్రాథమికోన్నత స్థాయి గణిత బోధన వ్యూహాలు’ సహ రచయిత. 14.           సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2008 లో ప్రచురించిన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కరదీపిక ‘ఉపాధ్యాయ నిబద్ధత, వృత్తిపరమైన  అభివృద్ది’ సహ రచయిత 15.  సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2008 లో ప్రచురించిన విద్యా వాలంటీర్ల శిక్షణ కరదీపిక రచయిత, సంపాదకుడు. 16.  సర్వ శిక్షా అభియాన్ 2008 లో ప్రచురించిన ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కరదీపిక ‘పాఠశాల సముదాయాలు- కార్యచరణ ప్రణాళిక’ సహ రచయిత, సంపాదకుడు 17.  సాహిత్య విమర్శ, సంస్కృతి, అకడమిక్ అంశాలు, సమకాలీన అంశాలపై వివిధ దినపత్రికలు, మ్యాగజైన్‌ల కోసం 800 కంటే అధిక సంఖ్యలో వ్యాసాలు. 18.  చెప్పుకోదగ్గ సంఖ్యలో కవితలు, కథల రచన 19.  తెలంగాణ రాష్ట్ర విద్యా శిక్షణ, పరిశోధన మండలి కోసం ‘నూతన విద్యావిధానం’ అనువాదం 20. డా.బి.ఆర్. అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం కోసం బి.ఏ.(జర్నలిజం) కోర్సు స్టడీ మెటీరియల్ అనువాదం 21. కేంద్ర ప్రభుత్వ విద్యాశాఖ పరిధిలోని జాతీయ ఉపాధ్యాయ మండలి రూపొందించిన ‘బ్లూ బుక్ ఆన్ నేషనల్ మిషన్ ఫర్ మెంటరింగ్’ గ్రంథానువాదం. (2024) 22. పైన పేర్కొన్నవి కాకుండా యూనిసెఫ్, ఆకాశవాణి, దూరదర్శన్, బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా మొదలైన సంస్థల కోసం పలు అంశాలపై అనువాదాలు. '''సాహిత్యసంస్థల వ్యవస్థాపన:''' మేడ్చల్ కేంద్రంగా తొలుత మేడ్చల్ సాహిత్యవేదికను 2014 లో ప్రారంభించారు. కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటు అనంతరం ఈ వేదికను ‘మేడ్చల్-మల్కాజిగిరి జిల్లా సాహిత్యవేదిక’ గా మార్చి, కార్యక్రమాల నిర్వహణ కొనసాగిస్తున్నారు. ‘దర్పణం సాహిత్యవేదిక’ గా ఈ వేదిక ను మరింత విస్తృతపరిచారు. ఈ రెండు సంస్థల ఆధ్వర్యంలో అనేక కార్యక్రమాలను కొనసాగిస్తున్నారు. కవుల్లో అధ్యయనం పట్ల ఆసక్తి పెంచుతూ, రచనలు చేసేలా ప్రోత్సాహిస్తున్నారు. ‘విపంచి’, ‘వ్యాస గవాక్షం’, ‘భావదర్పణం’ తదితర గ్రంథాలను ఈ రెండు సంస్థలు ప్రచురించాయి. అధ్యయనం, అవగాహన, సృజన, సవరణ, పునః సృజన, ప్రచురణ అనే అంచెలలో కవులను, రచయితలను ప్రోత్సాహిస్తున్నారు.   '''బహుమతులు, పురస్కారాలు, సత్కారాలు:''' 1.     విద్యాభ్యాస కాలంలో ఏడో తరగతిలో ఉత్తమ మార్కులు పొందినందుకు మూడు సంవత్సరాలపాటు అప్పటి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నుండి తెలుగు విజ్ఞాన పారితోషికం. 2.    డిగ్రీ రెండో సంవత్సరంలో ఉన్నప్పుడు 1992 లో విశాలాంధ్ర పబ్లికేషన్స్ సంస్థ ‘కన్యాశుల్కం’ నాటక శత వార్షికోత్సవాల సందర్భంగా నిర్వహించిన వ్యాస రచన పోటీలో బహుమతి.  2. హైదరాబాదు లోని డాక్టర్ బిఆర్ అంబేద్కర్ ఓపెన్ యూనివర్సిటీ నుండి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ పబ్లిక్ రిలేషన్స్‌లో డాక్టర్ టి సుబ్బరామి రెడ్డి స్వర్ణ పతకం. 3. పబ్లిక్ రిలేషన్స్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా నుంచి అప్పటి గౌరవనీయులైన ప్రభుత్వ సమాచార, ప్రజా సంబంధాల మంత్రి ద్వారా ‘ప్రజా సంబంధాలలో ఉత్తమ విద్యార్థి’ పురస్కారం.    4. నిజామాబాద్ జిల్లా ఎడపల్లిలోని శ్రీరామ మఠం, శ్రీ దివ్య సంజీవని హనుమదాశ్రమం వారి రామదాసి రాజారాం మహారాజ్ స్మారక రాష్ట్ర స్థాయి సాహిత్య పురస్కారం 2019 ఏప్రిల్ ఏడో తేదీన స్వీకరణ. 5. జిల్లా స్థాయిలో ఉత్తమ ఉపాధ్యాయ పురస్కారం 2019 సెప్టెంబరు ఐదో తేదీన స్వీకరణ. 6. వాసా ఫౌండేషన్, 'నేటినిజం' దినపత్రిక నిర్వహించిన వాసా ప్రభావతి స్మారక కవితల పోటీలో బహుమతి (2020 డిసెంబరు) 7. అక్షర కౌముది సంస్థ నుంచి కాళోజీ జయంతి సందర్భంగా 2020 సెప్టెంబరు 9 వ తేదీన కాళోజీ స్మారక పురస్కారం. 8. ‘వ్యాస గవాక్షం’ గ్రంథానికి అంగలకుదిటి సుందరాచారి ఛారిటీస్ సంస్థ వారి పురస్కారం (2022 మే 15) 9. మహాకవి సినారె కళాపీఠం వారి మహాకవి సినారె ప్రత్యేక పురస్కారం (2023 జులై 23) 10. తెలంగాణ మహిళా సాహిత్య సాంస్కృతిక సంస్థ వారి కాళోజీ సాహితీ పురస్కారం (2024 సెప్టెంబరు 22)  11. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ తెలుగు శాఖ పూర్వ అధ్యక్షులు ఆచార్య సుమతీ నరేంద్ర తెలంగాణ సారస్వత పరిషత్తులో నెలకొల్పిన ఎర్రంరెడ్డి రంగనాయకమ్మ ధర్మనిధి పురస్కారం (2025 సెప్టెంబరు 18)<ref name=":0" /> '''విలీన విద్య జిల్లా సమన్వయకర్తగా నిర్వహించిన ఆన్ లైన్ శిక్షణల్లో కొన్నిటి లంకెలు:''' '''1.    '''Hearing Problems in children- (31.07.2021) '''  ''' https://www.youtube.com/watch?v=0sndorRYNUI '''2.''' Vision problems in children (04.08.2021) - https://www.youtube.com/watch?v=I56NtzwYfxg '''3.''' Intellectual disability in children (09.08.2021) - https://www.youtube.com/watch?v=CiOIUCxBdBI '''4.''' Cerebral Palsy and Autism in Children (12.08.2021) -<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Dr Surya Prakash|date=2025-06-27|title=Dr. Surya Prakash Rao: అలుపెరగని సృజనకారుడు సూర్యప్రకాశ్ (స్వర్ణపుష్పం మాసపత్రిక, 2018 ఏప్రిల్)|url=https://drsuryaprakash.blogspot.com/2025/06/2018.html|access-date=2025-06-27|website=Dr. Surya Prakash Rao}}</ref>     https://www.youtube.com/watch?v=jV__F90f3Gc [[వర్గం:1972 జననాలు]] [[వర్గం:తెలుగు రచయితలు]] mx7adkafql74xakh4wp6fj9cykntfzx 1 460010 4955031 4947842 2026-09-09T00:29:07Z Chaduvari 97 4955031 wikitext text/x-wiki {{FailedGA|2026-09-2|topic=|page=1}} {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరిశీలన}}. oicb8216v6ntgyl5ga9obgpkndyy7wc 4955144 4955031 2026-09-09T04:27:01Z Chaduvari 97 4955144 wikitext text/x-wiki {{{GA nominee|29 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{ఈ వారం వ్యాసం పరిగణన}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|మంచి వ్యాస పరిశీలన}}. ehz6ko4k8j5y5ai2tl8tmtyfllteuiz 0 462212 4954940 4865158 2026-09-08T15:24:21Z యర్రా రామారావు 28161 4954940 wikitext text/x-wiki {{అనువాదం}} ఇది '''[[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి|మహారాష్ట్ర శాసన మండలి]] రాష్ట్ర ప్రస్తుత, గత సభ్యుల జాబితా'''. శాసనమండలి సభ్యులు ఆరు సంవత్సరాల పదవీకాలానికి ఎన్నుకవుతారు.30 మంది సభ్యులను రాష్ట్ర శాసనసభ్యులు పరోక్షంగాఎన్నుకుంటారు. స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం నుండి 22 మంది సభ్యులు, పట్టభద్రులు నియోజకవర్గం నుండి 7మంది సభ్యులు, [[ఉపాధ్యాయుల]] నియోజకవర్గం నుండి 7 మంది సభ్యులు ఎన్నికవుతారు.<ref>{{Cite web|title=The Delimitation of Council Constituencies 2 (Maharashtra) Order, 1951|url=http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%202/THE%20DELIMITATION%20OF%20COUNCIL%20CONSTITUENCIES%202%5B(MAHARASHTRA)%5D%20ORDER,%201951.pdf|publisher=Ministry of Law and Justice, Government of India}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[మహారాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా|మహారాష్ట్ర గవర్నరు]] వివిధ రంగాలకు చెందిన ప్రముఖ వ్యక్తుల నుండి 12 మంది సభ్యులను నామినేట్ చేస్తారు. == మహారాష్ట్ర శాసన మండలి సభ్యులు == చివరి పేరు ఆధారంగా అక్షరమాల జాబితా ''జాబితా అసంపూర్ణంగా ఉంది'' . * స్టార్ (మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం నుండి ప్రస్తుత సభ్యులను సూచిస్తుంది. * ఎమ్మెల్యే-శాసనసభ సభ్యులు (మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం) * ఎల్.ఎ-స్థానిక అధికారులు నియోజవర్గం నుండి * జిఆర్-గ్రాడ్యుయేట్లు నియోజకవర్గం నుండి * టీఏ-ఉపాధ్యాయులు నియేజకవర్గం నుండి * NOM-మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర గవర్నరు ద్వారా నామినేట్ చేయబడినవారు {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px" |Member ! colspan="2" |[[పార్టీ]] !Constituency !Term start !Term end !Term (s) !Notes |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |12-May-2026 |27-Jul-2030 |3 |By-election due to the resignation of [[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] |- |Sunil Karjatkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Pramod Jathar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Madhavi Naik | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[Sanjay Bhende]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Vivek Kolhe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[ఓంప్రకాష్ బాబురావు కాడు]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[నీలం గోర్హే]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |5 | |- |[[జీషన్ సిద్ధిఖీ]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[Ambadas Danve]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |2 | |- |[[Sandip Joshi]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[ప్రవీణ్ దాట్కే]] |- |[[దాదారావు కేచే]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[గోపీచంద్ పదాల్కర్]] |- |[[Sanjay Kenekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[రమేష్ కరాద్]] |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |20-Mar-2024 |07-Jul-2028 |4 |By-election due to the resignation of [[అంశ్య పద్వీ]] |- |[[Sanjay Khodke]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |MLA's |20-Mar-2025 |27-Jul-2030 |1 |By-election due to the resignation of [[రాజేష్ విటేకర్]] |- |Chitra Kishor Wagh | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Vikrant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |Babusingh Maharaj Rathod | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[హేమంత్ పాటిల్|హేమంత్ పాటిల్]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Manisha Kayande]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |2 | |- |[[పంకజ్ భుజ్‌బల్|పంకజ్ భుజ్‌బల్]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Idris Naikwadi]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[పంకజా ముండే|పంకజా ముండే]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[యోగేష్ తిలేకర్|యోగేష్ తిలేకర్]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Parinay Phuke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |2 | |- |[[Sadabhau Khot]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |2 | |- |[[Amit Gorkhe]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[కృపాల్ తుమనే|కృపాల్ తుమనే]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[భావన గవాలీ|భావన గవాలీ]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[రాజేష్ విటేకర్|రాజేష్ విటేకర్]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] in [[2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]] |- |[[Shivaji Rao Garje]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Milind Narvekar]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2024 |18-Dec-2025 |2 |Resigned as a [[Indian National Congress|INC]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Bharatiya Janata Party|BJP]]<ref>{{Cite web |date=2025-12-17 |title=Pradnya Satav Resigns as Maharashtra MLC, Set to Join BJP |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/pradnya-satav-wife-of-rahul-gandhis-close-aide-resigns-as-congress-mlc-expected-to-join-bjp-3835159 |access-date= |website=Deccan Herald |language=}}</ref> |- |[[Jagannath Abhyankar]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |Mumbai TR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |1 | |- |[[Kishor Darade]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Nashik TR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |2 | |- |[[Anil Parab]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |Mumbai GR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |4 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |3 | |- |[[Dnyaneshwar Mhatre]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |4 | |- |[[Sudhakar Adbale]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Dhiraj Lingade]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati GR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Satyajeet Tambe]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik GR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Pravin Darekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |2 | |- |[[Ram Shinde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |Uma Khapre | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |Shrikant Bharatiya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Prasad Lad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |2 | |- |[[Sachin Ahir]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Aamshya Padavi]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2022 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Akkalkuwa Assembly constituency|Akkalkuwa Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |3 | |- |[[Eknath Khadse]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Bhai Jagtap]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |3 | |- |[[Sunil Shinde]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Rajhans Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Amrish Patel]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |4 | |- |[[Chandrashekhar Bawankule]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2022 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Kamthi Assembly constituency|Kamthi Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |Vasant Khandelwal |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Satej Patil]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |2 | |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |23-Nov-2021 |27-Jul-2024 |1 |By-election due to the death of [[Sharad Ranpise]] |- |Jayant Asgaonkar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Pune TR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 |<ref>{{Cite news |date=2020-12-05 |title=MLC polls: Jolt for BJP, MVA wins four of six seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mlc-polls-jolt-for-bjp-mva-wins-4-of-6-seats/articleshow/79574034.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Kiran Sarnaik | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Abhijit Wanjarri]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nagpur GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |3 | |- |[[Arun Lad]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Dhule-Nandurbar LA |05-Dec-2020 |01-Jan-2022 |3 | |- |[[Ranjitsinh Mohite-Patil|Ranjitsinh Mohite Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |2 | |- |[[Pravin Datke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Nagpur Central Assembly constituency|Nagpur Central Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Gopichand Padalkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Jat Assembly constituency|Jat Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Ramesh Karad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Latur Rural Assembly constituency|Latur Rural Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Uddhav Thackeray]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |4 | |- |[[Shashikant Shinde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Amol Mitkari]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Rajesh Rathod]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Dushyant Chaturvedi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Yavatmal LA |05-Feb-2020 |05-Dec-2022 |1 |By-election due to the resignation of [[Tanaji Sawant]]<ref>{{Cite news |date=2020-02-05 |title=MVA pips BJP again, wins Ytl MLC bypoll |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/mva-pips-bjp-again-wins-ytl-mlc-bypoll/articleshow/73960809.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Sanjay Dound | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |24-Jan-2020 |07-Jul-2022 |1 |By-election due to the resignation of Rajesh [[Dhananjay Munde]]<ref>{{Cite news |date=2020-01-14 |title=NCP's Sanjay Daund files nomination for Maharashtra Council bypoll |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/ncps-sanjay-daund-files-nomination-for-maharashtra-council-bypoll/articleshow/73247961.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Ambadas Danve]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2019 |29-Aug-2025 |1 | |- |[[Prithviraj Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |07-Jun-2019 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the death of [[Shivajirao Deshmukh]]<ref>{{Cite web |date=2019-05-28 |title=Prithviraj Deshmukh BJP's nominee for bypoll |url=https://www.asianage.com/metros/mumbai/280519/prithviraj-deshmukh-bjps-nominee-for-bypoll.html |access-date= |website=The Asian Age}}</ref> |- |[[Arun Adsad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |24-Sep-2018 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the death of [[Pandurang Fundkar]]<ref>{{Cite web |title=BJP's Adsad elected unopposed to Maharashtra Legislative Council |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-s-adsad-elected-unopposed-to-maharashtra-legislative-council-1348323-2018-09-24 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Nilay Naik]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Ram Patil Ratolikar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Ramesh Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |3 | |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |3 | |- |[[Manisha Kayande]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2018 |23-Sep-2021 |3 |Died<ref>{{Cite news |date=2021-09-23 |title=Maharashtra: Senior Congress leader Sharad Ranpise dies at 71 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/maharashtra-senior-congress-leader-sharad-ranpise-dies-at-71/articleshow/86461219.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Wajahat Ather Mirza]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Babajani Durani]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |2 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] |style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |4 | |- |[[Mahadev Jankar]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}" | |[[Rashtriya Samaj Paksha|RSP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |2 | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |3 |<ref>{{Cite web |title=MLC polls: Sena keeps Mumbai graduates seat, BJP wrests Konkan graduates from NCP |url=https://www.indiatoday.in/india/maharashtra/story/mlc-polls-sena-keeps-mumbai-graduates-seat-bjp-wrests-konkan-graduates-from-ncp-1272816-2018-06-29 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Kishor Darade]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |1 | |- |[[Vilas Potnis]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |1 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |2 | |- |[[Suresh Dhas]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 |<ref>{{Cite news |date=2018-05-24 |title=Maharashtra MLC polls: BJP, Sena win two seats each; NCP retains one |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maha-mlc-polls-bjp-sena-win-two-seats-each-ncp-retains-one/articleshow/64304217.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Pravin Pote]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |2 | |- |[[Ramdas Ambatkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Narendra Darade]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Nashik LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Viplav Bajoria|Viplove Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Aniket Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Prasad Lad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |07-Dec-2017 |07-Jul-2022 |1 |By-election due to the resignation of [[Narayan Rane]]<ref>{{Cite web |title=Congress-NCP loses by 136 votes to BJP's Prasad Lad in Maharashtra Legislative Council by-poll |url=https://www.indiatoday.in/india/story/congress-ncp-loses-nine-votes-bjp-prasad-lad-maharashtra-legislative-council-bypoll-1102804-2017-12-07 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |Balaram Patil | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |Konkan TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 | |<ref>{{Cite web |date=2017-02-07 |title=Maharashtra legislative council elections: BJP, Cong, NCP win a seat each |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-legislative-council-elections-bjp-cong-ncp-win-a-seat-each/story-WSvHM6PCn3QzsSSDluCNcM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |3 | |- |[[Nago Ganar]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |2 | |- |[[Ranjit Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati GR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |2 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |3 | |- |[[Chandulal Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 |<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Legislative Council Elections: BJP-Shiv Sena alliance win 3 seats, Congress-2, NCP 1 {{!}} India.com |url=https://www.india.com/news/india/maharashtra-legislative-council-elections-bjp-shiv-sena-alliance-win-3-seats-congress-2-ncp-1-1659099/ |access-date= |website=www.india.com |language=}}</ref> |- |[[Parinay Phuke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 | |- |[[Tanaji Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Yavatmal LA |06-Dec-2016 |24-Oct-2019 |1 |Elected to [[Paranda Assembly constituency|Paranda Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Mohanrao Kadam]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 | |- |[[Amarnath Rajurkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |2 | |- |[[Anil Shivajirao Bhosale|Anil Bhosale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |2 | |- |[[Ravindra Phatak]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2016 |08-Jun-2022 |1 |<ref>{{Cite news |date=2016-06-06 |title=Sena's Ravindra Phatak wins Thane MLC polls |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/senas-ravindra-phatak-wins-thane-mlc-polls/articleshow/52618105.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Pravin Darekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 |<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Council polls: Narayan Rane among 10 candidates elected unopposed |url=https://www.dnaindia.com/india/report-maharashtra-council-polls-narayan-rane-among-10-candidates-elected-unopposed-2219613 |access-date= |website=DNA India |language=}}</ref> |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |5 | |- |[[R. N. Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |02-Jan-2022 |1 |Died<ref>{{Cite web |title=भाजपा विधान परिषद सदस्य आरएन सिंह का प्लेन में निधन |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/gorakhpur/story-bjp-legislative-council-member-rn-singh-died-in-the-plane-5477595.html |access-date= |website=Hindustan |language=}}</ref> |- |[[Sujitsingh Thakur]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 | |- |[[Sadabhau Khot]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 | |- |[[Subhash Desai]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |2 | |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |4 | |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |2 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2016 |24-Oct-2019 |3 |Elected to [[Parli Assembly constituency|Parli Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Narayan Rane]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2016 |21-Sep-2017 |1 |Resigned<ref>{{Cite web |date=2017-09-21 |title=Senior Congress leader Narayan Rane resigns from party |url=https://indianexpress.com/article/india/senior-maharashtra-congress-leader-narayan-rane-resigns-from-party-mlc-bjp-shiv-sena-devendra-fadnavis-4854438/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Ramdas Kadam]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 |<ref>{{Cite news |date=2015-12-30 |title=Maharashtra Legislative Council polls: Congress wins 3, Shiv Sena 2, others bag 1 seat each |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-legislative-council-polls-congress-wins-3-shiv-sena-2-others-bag-1-seat-each/articleshow/50380461.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Bhai Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2016 |01-Oct-2019 |2 |defected to [[BJP]] |- |[[Girish Vyas]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |3 | |- |[[Satej Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |Arun Jagtap | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 | |- |Prashant Paricharak | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Solapur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |[[Smita Wagh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |30-Jan-2015 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the resignation of [[Vinod Tawde]]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=BJP accommodates allies in three out of four MlC seats |url=https://www.dailypioneer.com/2015/india/bjp-accommodates-allies-in-three-out-of-four-mlc-seats.html |access-date= |website=The Pioneer |language=}}</ref> |- |[[Mahadev Jankar]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}" | |[[Rashtriya Samaj Paksha|RSP]] |MLA's |30-Jan-2015 |27-Jul-2018 |1 |By-election due to the resignation of [[Ashish Shelar]] |- |[[Subhash Desai]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |30-Jan-2015 |07-Jul-2016 |1 |By-election due to the resignation of [[Prithviraj Chavan]] |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |30-Jan-2015 |07-Jul-2016 |4 |By-election due to the resignation of [[Vinayak Mete]] |- |[[Sunil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-Aug-2014 |27-Jul-2018 |1 |By-election due to the resignation of [[Vinayak Raut]]<ref name="The Economic Times">{{Cite news |date=2014-08-14 |title=Sunil Tatkare elected unopposed to Maharashtra Legislative Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sunil-tatkare-elected-unopposed-to-maharashtra-legislative-council/articleshow/40270313.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Dattatraya Sawant | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune TR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 | |<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news |date=2014-06-26 |title=Modi wave doesn't help BJP in MLC elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Modi-wave-doesnt-help-BJP-in-MLC-elections/articleshow/37218113.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Shrikant Deshpande]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |1 | |- |[[Anil Sole]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |1 | |- |[[Chandrakant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-2014 |24-Oct-2019 |2 |Elected to [[Kothrud Assembly constituency|Kothrud Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |2 | |- |[[Gurumukh Das Jagwani]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |11-Jul-2014 |05-Dec-2016 |2 |By-election due to the resignation of Manish Jain<ref name=":0">{{Cite web |title=Bye-election to the Maharashtra Legislative Council from Jalgaon Local Authorities' Constituency |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=105529 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |[[Rahul Narwekar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |[[Prakash Gajbhiye]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 |<ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |last= |date=2014-06-09 |title=Ten New Members of Maharashtra Legislative Council Members Sworn in |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2014/Jun/09/ten-new-members-of-maharashtra-legislative-council-members-sworn-in-622987.html |access-date= |website=The New Indian Express |language=}}</ref> |- |Vidya Chavan | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Ramrao Wadkule | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |14-Oct-2019 |1 |Resigned<ref name="tv9marathi.com">{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-14 |title=ऐन विधानसभा निवडणुकीत राष्ट्रवादीला धक्का, आमदार रामराव वडकुते यांचा राजीनामा |url=https://www.tv9marathi.com/politics/ncp-mla-ramrao-wadkute-resign-and-may-join-bjp-tomorrow-125717.html |access-date= |website=TV9 Marathi |language=}}</ref> |- |Jagannath Shinde | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Khawaja Baig | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |Anandrao Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |11-Sep-2019 |1 |Resigned<ref name="The Hindu">{{Cite news |last= |first= |date=2019-09-10 |title=Blow to Congress as Prithviraj Chavan aide to join BJP |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/blow-to-congress-as-prithviraj-chavan-aide-to-join-bjp/article29386877.ece |access-date= |work=The Hindu |language= |issn=}}</ref> |- |Ramhari Rupanwar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Husna Bano Khalife | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |Husna Bano Khalife | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |[[Anant Gadgil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |16-Jun-2014 |15-Jun-2020 |1 |<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite news |date=2014-06-16 |title=Gadgil, Kawade nominated to Maharashtra Council in Governor's quota |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/gadgil-kawade-nominated-to-maharashtra-council-in-governors-quota/articleshow/36673690.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Jogendra Kawade]] |style="background-color:{{party color|Peoples Republican Party}}" | |[[Peoples Republican Party|PRP]] |NOM |16-Jun-2014 |15-Jun-2020 | | |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |14-Jan-2019 | |Died<ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=2019-01-15 |title=Congress stalwart Shivajirao Deshmukh dies at 84 |url=https://indianexpress.com/article/india/congress-stalwart-shivajirao-deshmukh-dead-5538836/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |01-Oct-2019 |3 |Resigned<ref name="sarkarnama.esakal.com">{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-01 |title=काँग्रेसला धक्का; विधानपरिषद सदस्य चंद्रकांत रघुवंशींचा राजीनामा |url=https://sarkarnama.esakal.com/aurangabad/congress-mla-chandrakant-raghuwanshi-join-shivsena-43170 |access-date= |website=Sarkarnama News |language=}}</ref> |- |[[Harising Nasaru Rathod|Harising Rathod]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 | | |- |Anand Rajendra Thakur | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |1 | |- |Hemant Takle | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |2 | |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |3 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2014 |31-May-2018 |3 |Died<ref name="ReferenceA">{{Cite news |date=2018-05-31 |title=Maharashtra Agriculture minister Pandurang Fundkar dies at 67 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maharashtra-agriculture-minister-pandurang-fundkar-dead/articleshow/64394206.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2014 |20-Oct-2014 |3 |Elected to [[Borivali Assembly constituency|Borivali Assembly]] in [[2014 Maharashtra Legislative Assembly election|2014]] |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |3 | |- |[[Subhash Zambad]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2013 |29-Aug-2019 |1 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |02-Sep-2013 |07-Jul-2016 |2 |By-election due to the resignation of [[Dhananjay Munde]] <ref name="ReferenceB">{{Cite news |date=2013-09-03 |title=Munde vs Munde: Gopinath loses to nephew Dhananjay in MLC election |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/munde-vs-munde-gopinath-loses-to-nephew-dhananjay-in-mlc-election/articleshow/22240399.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Syed Muzaffar Hussain]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |07-Feb-2013 |07-Jul-2016 |2 |By-election due to the resignation of <ref name="ReferenceC">{{Cite news |date=2013-02-07 |title=Congress candidate Muzaffar Husain was elected unopposed to the Maharashtra state legislative council on Thursday. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/congress-candidate-muzaffar-husain-was-elected-unopposed-to-the-maharashtra-state-legislative-council-on-thursday-/articleshow/18383689.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Manikrao Thakare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 |<ref name="ReferenceD">{{Cite news |date=2012-07-14 |title=11 candidates set to get elected unopposed to Maharashtra Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/11-candidates-set-to-get-elected-unopposed-to-maharashtra-council/articleshow/14907479.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |3 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |Jaidevrao Gaikwad | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |[[Amarsinh Pandit]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |Narendra Annasaheb Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |[[Ashish Shelar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2012 |20-Oct-2014 |1 |Elected to [[Vandre West Assembly constituency|Vandre West Assembly]] in [[2014 Maharashtra Legislative Assembly election|2014]] |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |[[Vinayak Raut]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2012 |16-May-2014 |1 |Elected to [[Ratnagiri–Sindhudurg Lok Sabha constituency|Ratnagiri Lok Sabha]] in [[2014 Indian general election|2014]] |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |3 | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |2 |<ref name="Business Standard">{{Cite news |date=4 July 2012 |title=Maharashtra Council polls: Davkhare, Sawant, Patil win |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/maharashtra-council-polls-davkhare-sawant-patil-win-112070400603_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |Apoorva Hiray | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |1 | |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |3 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Konkan GR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |1 | |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |3 | |- |[[Pravin Pote]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 |<ref name="freepressjournal.in">{{Cite web |date=2016-03-08 |title=Council polls: NCP scores big while complacent Cong suffers {{!}} Freepress Journal |url=http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308234756/http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |archive-date=8 March 2016 }}</ref> |- |Mitesh Bhangdiya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 | |- |Jayant Jadhav | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |2 | |- |[[Babajani Durrani]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 | |- |[[Anil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2012 |31-May-2018 |2 | |- |[[Prithviraj Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |04-May-2011 |20-Oct-2014 |1 |By-election due to the resignation of Sanjay Satishchandra Dutt |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |21-Feb-2011 |24-Apr-2014 |2 |defected from [[Shiv Sena]]<ref name="thehindu.com">{{Cite news |date=2011-02-21 |title=Former Shiv Sainik wins election on NCP ticket |url=https://www.thehindu.com/news/national/Former-Shiv-Sainik-wins-election-on-NCP-ticket/article15453684.ece |access-date=2024-04-08 |work=The Hindu |language= |issn=}}</ref> |- |Jayant Jadhav | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |28-Feb-2011 |21-Jun-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Vasant Pawar]] |- |Ramnath Mote | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |[[Nago Ganar]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Ranjit Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati GR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |Manish Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2010 |28-Feb-2014 |1 |Resigned<ref name=":0" /> |- |Rajendra Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 |<ref name="ReferenceE">{{Cite web |date=2016-10-22 |title=Polls for 6 Council seats on November 19, counting on November 22 |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/polls-for-6-council-seats-on-november-19-counting-on-november-22-3095713/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sandeep Bajoriya | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Yavatmal LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 |<ref name="ReferenceF">{{Cite news |date=2010-11-30 |title=NCP bags 2 legislative council seats |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ncp-bags-2-legislative-council-seats/articleshow/7014011.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Prabhakar Gharge | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Amarnath Rajurkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Anil Shivajirao Bhosale|Anil Bhosale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 |<ref name="ReferenceG">{{Cite news |date=2010-11-14 |title=Anil Bhosale all set to win unopposed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/anil-bhosale-all-set-to-win-unopposed/articleshow/6921723.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2010 |08-Jun-2016 |4 | |- |Dipti Chaudhari | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 |<ref name="rediff.com">{{Cite web |last= |first= |title=Congress-NCP wins 7 Maharashtra council seats |url=https://www.rediff.com/news/report/cong-ncp-win-7seats-in-mlc-polls/20100611.htm |access-date= |website=Rediff |language=}}</ref> |- |[[Husain Dalwai]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |03-Aug-2011 |2 |Elected to [[Rajya Sabha]]<ref name="Comfortable win for Dalwai">{{Cite web |date=2011-07-23 |title=Comfortable win for Dalwai |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/comfortable-win-for-dalwai/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |11-Mar-2011 |2 |Resigned<ref name="ReferenceH">{{Cite web |date=2011-03-12 |title=Cong takes safe option, MLC quits for Chavan |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/cong-takes-safe-option-mlc-quits-for-chavan/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |Prakash Bhinsale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |19-Oct-2014 |3 |Resigned as a [[Nationalist Congress Party|NCP]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Bharatiya Janata Party|BJP]]<ref name="Vinayak Mete disqualified as MLC">{{Cite web |date=2014-10-19 |title=Vinayak Mete disqualified as MLC |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/vinayak-mete-disqualified-as-mlc/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Shobha Fadnavis]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2010 |02-Jul-2013 |1 |Resigned as a [[Bharatiya Janata Party|BJP]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="indiatoday.in">{{Cite web |title=Gopinath Munde's nephew Dhananjay quits BJP, joins NCP |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/gopinath-mundes-nephew-dhananjay-quits-bjp-joins-ncp-168907-2013-07-01 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |3 | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 | | |- |[[Anil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |26-Mar-2010 |31-May-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Bhaskar Jadhav]]<ref name="ReferenceI">{{Cite web |date=2010-03-27 |title=Konkan bypoll: NCP confident of Anil Tatkare's win |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/konkan-bypoll-ncp-confident-of-anil-tatkares-win/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Vandana Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |26-Mar-2010 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the resignation of [[Laxman Pandurang Jagtap|Laxman Jagtap]] |- |[[Ramdas Kadam]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 |<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web |date=2010-01-04 |title=Sena leader Ramdas Kadam among 7 members to take oath as MLC |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/sena-leader-ramdas-kadam-among-7-members-to-take-oath-as-mlc/story-4tmisnKI6mlSJy5FubclJM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Bhai Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Rajendra Mulak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nagpur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |2 | |- |[[Mahadev Mahadik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |3 | |- |Arun Jagtap | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |Deepakrao Salunkhe | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Solapur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |18-Dec-2009 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the resignation of [[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] |- |[[Manikrao Thakare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |20-Jun-2009 |27-Jul-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Govindrao Adik]] |- |Ashok Mankar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |19-Jan-2009 |01-Jan-2010 |1 |By-election due to the resignation of Sagar Meghe<ref name="mid-day.com">{{Cite web |date=2009-01-19 |title=BJP's Mankar wins Mah Legislative Council by-poll |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/bjp-s-mankar-wins-mah-legislative-council-by-poll-28641 |access-date= |website=Mid-day |language=}}</ref> |- |Madhu Jain | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |24-Oct-2008 |07-Jul-2010 |1 |By-election due to the disqualification of Navnath Avhad<ref name="mumbaimirror.indiatimes.com">{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |date=24 October 2008 |title=Jain wins by narrow margin in Legislative Council by-election |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/jain-wins-by-narrow-margin-in-legislative-council-by-election/articleshow/15863712.cms |access-date= |website=Mumbai Mirror |language=}}</ref> |- |Bhagwan Salunkhe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune TR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 |<ref name="ReferenceJ">{{Cite news |date=2014-05-14 |title=Gear up for graduate constituency polls: Deputy chief minister Ajit Pawar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/gear-up-for-graduate-constituency-polls-deputy-chief-minister-ajit-pawar/articleshow/35085142.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Vasantrao Khotare | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2008 |16-May-2014 |4 |Elected to [[Nagpur Lok Sabha constituency|Nagpur Lok Sabha]] |- |[[Chandrakant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 | |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 | |- |[[Ranajagjitsinha Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 |<ref name="ReferenceK">{{Cite news |date=2008-03-27 |title=Cong suffers setback in council polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/cong-suffers-setback-in-council-polls/articleshow/2902977.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Hemant Takle | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |[[Sanjaykaka Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |25-Feb-2014 | |resigned<ref name="ReferenceL">{{Cite news |date=2014-02-25 |title=NCP MLC Sanjay Patil joins BJP, says "harassed" in party |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ncp-mlc-sanjay-patil-joins-bjp-says-harassed-in-party/articleshow/31005575.cms?from=mdr |access-date=2024-04-08 |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |Jaiprakash Chhajed | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2008 |07-Jan-2011 |1 |defected to [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="ReferenceM">{{Cite web |date=2011-01-06 |title=Shiv Sena union leader resigns, likely to join NCP |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/shiv-sena-union-leader-resigns-likely-to-join-ncp/story-SKYzcoEuCzAQ3OpZPaagbO.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Mohan Joshi (politician)|Mohan Joshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 |<ref name="business-standard.com">{{Cite news |date=19 February 2014 |title=Maharashtra: 21 MLCs to retire in next 2 months |url=https://www.business-standard.com/article/politics/maharashtra-21-mlcs-to-retire-in-next-2-months-114021900229_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |Subhash Chavan | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Alka Desai | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Suresh Navle | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Charan Singh Sapra | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |M M Sheikh | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 | | |- |[[Fouzia Khan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |2 | |- |Vidya Chavan | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 | | |- |Ram Pandagale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 |<ref name="ReferenceN">{{Cite news |date=13 August 2014 |title=NCP MLC joins Sena, calls Maha's ruling alliance anti-dalit |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ncp-mlc-joins-sena-calls-maha-s-ruling-alliance-anti-dalit-114081300682_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |[[Vijaysinh Mohite–Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Ramesh Shendge | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Sumant Gaikwad | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Kishanchand Tanwani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2007 |29-Aug-2013 | | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |18-Dec-2006 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the death of Vasant Kale |- |Rajan Teli | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 |<ref name="One India">{{Cite news |date=1 August 2006 |title=Eleven MLCs take oath as members of Upper House |url=https://www.oneindia.com/2006/08/01/eleven-mlcs-take-oath-as-members-of-upper-house-1154448673.html |work=One India}}</ref> |- |Sayed Quamruz Zama | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Govindrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |06-Mar-2009 | |resigned<ref name="ReferenceO">{{Cite news |date=2009-03-01 |title=Congress leader Govindrao Adik joins NCP |url=https://economictimes.indiatimes.com/congress-leader-govindrao-adik-joins-ncp/articleshow/4208298.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Ulhas Pawar | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |2 | |- |Usha Darade | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Arun Gujarathi | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Keshav Mankar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Pasha Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Parshuram Uparkar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |2 | |- |Preetamkumar Shegaonkar |style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India (Athawale)|RPI (A)]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 | | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 | |- |Diliprao Sonawane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 |<ref name="ReferenceP">{{Cite web |date=2006-06-27 |title=Dilip Sonawane wins Nasik Teachers' seat |url=https://www.hindustantimes.com/india/dilip-sonawane-wins-nasik-teachers-seat/story-UrQ5lsffiFFzC2dfxnCAGM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |2 | |- |[[Sanjay Mukund Kelkar|Sanjay Kelkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 |<ref name="oneindia.com">{{Cite news |date=9 July 2006 |title=Sanjay Kelkar to be sworn-in as MLC on July 10 |url=https://www.oneindia.com/2006/07/09/sanjay-kelkar-to-be-sworn-in-as-mlc-on-july-10-1152469581.html |work=One India}}</ref> |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |Jagdish Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |Zainuddin Zaveri | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |1 | |- |[[Vasant Pawar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2006 |07-Oct-2010 |2 |Dieded<ref name="MLC Vasant Pawar dies at airport">{{Cite news |date=2010-10-08 |title=MLC Vasant Pawar dies at airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mlc-vasant-pawar-dies-at-airport/articleshow/6710353.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Suresh Sakhabhau Deshmukh|Suresh Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |[[Bhaskar Jadhav]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2006 |28-Oct-2009 |1 |Elected to [[Guhagar Assembly constituency|Guhagar Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |[[Suresh Sakhabhau Deshmukh|Suresh Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |18-Mar-2005 |21-Jun-2006 |1 |By-election due to the resignation of Ramprasad Bordikar |- |Ramnath Mote | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 | |- |Vasant Kale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |06-Dec-2004 |02-Feb-2006 |1 |Died |- |Vishwanath Daigavhane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |Bhaurao Tulshiram Deshmukh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati GR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |[[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nashik GR |06-Dec-2004 |16-May-2009 |2 |Elected to [[Dhule Lok Sabha constituency|Dhule Lok Sabha]] in [[2009 Indian general election|2009]] |- |[[Gurumukh Das Jagwani]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 |<ref name="ReferenceQ">{{Cite news |date=2004-12-03 |title=NCP wins Yavatmal, Gondia MLC seats |url=https://economictimes.indiatimes.com/ncp-wins-yavatmal-gondia-mlc-seats/articleshow/944449.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Rajendra Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 |<ref name="pib.gov.in">{{Cite web |title=Biennial Elections to the Maharashtra Legislative Council from Local Authorities, Graduates' and Teachers' Constituencies. |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=66552 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |DR.N.P Hirani | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Yavatmal LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |Vilasrao Bhausaheb Shinde | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 | |- |[[Kamalkishor Kadam]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nanded LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |2 | |- |[[Laxman Pandurang Jagtap|Laxman Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune LA |06-Dec-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Chinchwad Assembly constituency|Chinchwad Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]]<ref name="TOI-2004">{{cite news |date=2 Dec 2004 |title=NCP has last laugh in council poll |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/NCP-has-last-laugh-in-council-poll/articleshow/943884.cms |accessdate= |work= |publisher=The Times of India Pune}}</ref> |- |[[Vasant Pawar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |30-Nov-2004 |21-Jun-2006 |1 |By-election due to the resignation of [[Devidas Anandrao Pingale|Devidas Pingale]] |- |Sureshkumar Jethalia | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Partur Assembly constituency|Partur Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |[[Pratapsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 | |- |[[Syed Muzaffar Hussain]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |Shivaji Dattatray Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 | |- |[[Manda Vijay Mhatre|Manda Mhatre]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |Navnath Avhad | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2004 |18-Jul-2008 |1 |Disqualified<ref name="MLC's membership cancelled">{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |title=MLC's membership cancelled |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/mlcs-membership-cancelled/articleshow/15832588.cms |access-date= |website=Mumbai Mirror |language=}}</ref><ref name="one2008">{{cite web |date=18 July 2008 |title=State legislative Council |url=http://www.oneindia.com/2008/07/18/state-legislative-council-cancels-navnath-avads-membership-1216379093.html |accessdate=8 December 2015 |website=One India}}</ref> |- |[[Prakash Shendge]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Jat Assembly constituency|Jat Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 |<ref name="OneIn250408">{{cite web |date=25 April 2008 |title=Diwakar Raote is Sena's group leader in upper house |url=http://www.oneindia.com/2008/04/25/diwakar-raote-is-senas-group-leader-in-upper-house-1209123816.html |accessdate=8 December 2015 |website=www.oneindia.com |publisher=on 25 April 2008}}</ref> |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2004 |08-Jun-2010 |3 |<ref name="ReferenceR">{{Cite news |date=2004-06-09 |title=Davkhare enters state Council with a hat trick |url=https://economictimes.indiatimes.com/davkhare-enters-state-council-with-a-hat-trick/articleshow/726858.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Arvind Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |Madhukar Chavan | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |1 | |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |Sagar Meghe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2004 |28-Aug-2008 |1 |Resigned<ref name="Sagar Meghe's resignation accepted">{{Cite news |date=28 August 2008 |title=Sagar Meghe's resignation accepted |url=https://www.oneindia.com/2008/08/28/sagar-meghes-resignation-accepted-1219937769.html |work=One India}}</ref> |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |1 | |- |Mahadev Mahadik | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |[[Yashwantrao Gadakh Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2004 |16-Mar-2009 |2 |Resigned |- |[[Ranjitsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Solapur LA |02-Jan-2004 |13-Aug-2009 |1 |Elected to [[Rajya Sabha]]<ref name="ReferenceS">{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Deshmukh, NCP's Adik, Mohite-Patil elected to Rajya Sabha |url=https://www.hindustantimes.com/india/deshmukh-ncp-s-adik-mohite-patil-elected-to-rajya-sabha/story-6UlmLTzxPPjUWn1Nsy6nrM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |G. L. Ainapure | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune TR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 | |<ref name=":1">{{Cite news |date=2002-06-27 |title=Patil defeats Jawdekar in MLC polls |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/patil-defeats-jawdekar-in-mlc-polls/articleshow/14204543.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Vasantrao Khotare | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |3 | |- |Sharad Patil | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |1 |<ref name=":1" /> |- |Shrikant Joshi | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |1 |<ref name="BJP wins Aurangabad seat">{{Cite news |date=2002-06-27 |title=BJP wins Aurangabad seat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/bjp-wins-aurangabad-seat/articleshow/14201021.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Shivaji Dattatray Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's | |07-Jul-2004 |1 |By-election due to the death of Arun Mehta |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 | | |- |Sudhakar Gangane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Ranajagjitsinha Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |Sadashiv Pol | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Madhukar Sarpotdar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |M A Aziz | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | |<ref name="ReferenceT">{{Cite news |date=17 February 2008 |title=Cong receives 150 names for 12 MLC nominations |url=https://www.oneindia.com/2008/02/17/cong-receives-150-names-for-12-mlc-nominations-1203244394.html |work=One India}}</ref> |- |Sudha Joshi | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Ramesh Nikose | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Dhondiram Rathod | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | | |- |Dhanaji Sathe | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Sudhir Sawant]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Jitendra Awhad]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Gurunath Kulkarni | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Fouzia Khan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Vasantrao Balwantrao Chavan|Vasantrao Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | | |- |Jagannath Shewale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Girish Gandhi | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Ulhas Pawar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 |<ref name="m.rediff.com">{{Cite web |title=Sena-backed independent Tyagi loses council election |url=https://m.rediff.com/news/2000/jul/24sena2.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Govindrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Syed Khatib Natikuddin | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |2 | |- |Vilas Avchat | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |Kanhaiyalal Gidwani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Shantaram Karmalkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Kanta Nalawade]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |Dayanand Mhaske | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India (Athawale)|RPI (A)]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Sanjivani Raykar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai TR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | |<ref name="ReferenceU">{{Cite web |title=rediff.com: NCP, BJP gain in Maharastra council polls |url=https://m.rediff.com/news/2000/jun/19swati.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |Nanasaheb Borste | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 |3 | |- |[[Ashok Gajanan Modak|Ashok Modak]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | | |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |1 | |- |Jagdish Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |1 | |- |[[Ramdas Tadas]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |2 | |- |[[Devidas Anandrao Pingale|Devidas Pingale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2000 |25-May-2004 |1 |Elected to [[Nashik Lok Sabha constituency|Nashik Lok Sabha]] in [[2004 Indian general election|2004]] |- |Ramprasad Bordikar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2000 |17-Oct-2004 |1 |Elected to [[Jintur Assembly constituency|Jintur Assembly]] in [[2004 Maharashtra Legislative Assembly election|2004]] |- |[[Anant Tare]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2000 |31-May-2006 |1 | |- |[[Datta Meghe]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |2000 |Jan-2002 | |By-election due to the resignation of [[Vinayak Mete]] |- |Suresh Moreshwar | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Konkan TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 |<ref name="ReferenceV">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress does well in state council elections |url=https://m.rediff.com/news/1998/nov/16maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- | | | |Aurangabad TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Vishwanath Daigavhane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Bhaurao Tulshiram Deshmukh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati GR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |[[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nashik GR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |Sharad Wani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Jalgaon LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |[[Gopaldas Shankarlal Agrawal|Gopaldas Agrawal]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |DR.N.P Hirani | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Yavatmal LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Vishuanna Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |[[Kamalkishor Kadam]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |Ramkrishna More | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Pune LA |06-Dec-1998 |02-Nov-2003 | |Died<ref name="ReferenceW">{{Cite news |date=2003-11-02 |title=Former state minister Ramkrishna More dead |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/former-state-minister-ramkrishna-more-dead/articleshow/263598.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[N. S. Pharande]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 |<ref name="ReferenceX">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress challenges Sena-BJP's might in RS elections |url=https://m.rediff.com/news/1998/jun/16maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Pratapsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |29-Sep-2003 |1 |Elected to [[Solapur Lok Sabha constituency|Solapur Lok Sabha]]<ref name="BJP-Sena wins Solapur seat">{{Cite web |title=BJP-Sena wins Solapur seat |url=https://www.rediff.com/news/2003/sep/29sola.htm |access-date= |website=www.rediff.com}}</ref> |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Vijay Wadettiwar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Ranjeet Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |3 | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |08-Jul-1998 |19-Feb-2002 |3 |<ref name="The Times of India">{{Cite news |date=2002-02-20 |title=Salvi, Mehta worked for workers' cause |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/salvi-mehta-worked-for-workers-cause/articleshow/1508626.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Makhram Pawar |style="background-color:{{party color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}" | |[[Bharipa Bahujan Mahasangh|BBM]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 | | |- |Gangadhar Patne |style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 | | |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-1998 |08-Jun-2004 |2 | |- |[[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | |<ref name="ReferenceY">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress, BJP bag 2 seats each in local bodies poll |url=https://m.rediff.com/news/dec/31maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Husain Dalwai]] |style="background-color:{{party color|Samajwadi Party}}" | |[[Samajwadi Party|SP]] |Mumbai LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |Balwantrao Dhoble | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | | |- | | | |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | | |- |Mahadev Mahadik | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Kolhapur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Yashwantrao Gadakh Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Ahmednagar LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Subhash Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Solapur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- | | | |Pune TR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 | | |- | | | |Amravati TR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 |2 | |- |[[Prakash Javadekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 |2 | |- |[[Jaisingrao Gaikwad Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-1996 |03-Mar-1998 |2 |Elected to [[Beed Lok Sabha constituency|Beed Lok Sabha]] in [[1998 Indian general election|1998]] |- |[[Shishir Shinde]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 |<ref name="TOI-28022002">{{cite news |last1= |first1= |date=28 Feb 2002 |title=Hectic activity for council, RS polls |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Hectic-activity-for-council-RS-polls/articleshow/2302315.cms |accessdate= |publisher=Times of India}}</ref> |- |[[Ravindra Mirlekar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |Prakash Deole | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Anna Dange]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |2 | |- |Nishigandha Mogal | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 | |- |Lalsing Rathod | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Chhagan Bhujbal]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 | |- |Ramdas Phutane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |Shantaram Nandgaonkar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | |<ref name="ReferenceZ">{{Cite news |date=2001-11-18 |title=Sena-BJP alliance to lose majority in Maharashtra House |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sena-bjp-alliance-to-lose-majority-in-maharashtra-house/articleshow/1238486365.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Jaiprakash Baviskar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Nitin Shinde | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |[[Arvind Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Balasaheb Salunke | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Umesh Pawar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Sandesh Kondvilkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Subhash Dapke | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Shaligram Bassaiye | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Veena Sharma | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Indutai Nakade | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |21-Apr-2000 |1 |defected to [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="asu.thehoot.org">{{Cite web |title=NCP in a tight spot after attack on Ketkar¿s home |url=http://asu.thehoot.org/story_popup/ncp-in-a-tight-spot-after-attack-on-ketkar-s-home-3153 |access-date= |website=asu.thehoot.org}}</ref> |- |[[Kripashankar Singh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Babanrao Dhakne]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Vasantrao Naik|Avinash Vasantrao Naik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Krishnarao Bhegde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Kishore Kashikar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Azhar Hussain | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Vidya Balose | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Anil Godane | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Hansraj Ahir]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-1994 |10-May-1996 |1 |Elected to [[Chandrapur Lok Sabha constituency|Chandrapur Lok Sabha]] in [[1996 Indian general election|1996]] |- |Neela Desai | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 |1 | |- |Venkappa Patki | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Sanjivani Raykar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai TR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- | | | |Nashik TR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 |2 | |- |[[Ashok Gajanan Modak|Ashok Modak]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- | | | |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |[[Vasudhatai Pundlikrao Deshmukh|Vasudhatai Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati LA |22-Jun-1994 |07-Oct-1999 | |Elected to [[Achalpur Assembly constituency|Achalpur Assembly]] in [[1999 Maharashtra Legislative Assembly election|1999]] |- |[[Ramdas Tadas]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 |1 | |- |S. T. Ahire | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |Rajani Satav | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-1994 |31-May-2000 | | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's | |07-Jul-1998 |2 |By-election due to the resignation of [[Ramesh More]] |- |[[Ashok Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |Mushtaq Antulay | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |Madhukar Kimmatkar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[Jayant Shridhar Tilak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |2 | |- |Hasmukh Upadhyay | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |2 | |- |Celine D'Silva | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[D B Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |[[Dharamchand Chordia]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |[[Ramesh More]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1992 |29-May-1993 |1 |assassinated |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-1992 |08-Jun-1998 |1 | |- |[[Sudhakar Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |22-Jul-1991 |24-Apr-1996 |1 |By-election due to the resignation of [[Datta Meghe]] |- | | | |Pune TR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 | | |- | | | |Amravati TR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Prakash Javadekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Jaisingrao Gaikwad Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Datta Meghe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1990 |15-Jun-1991 |3 |Elected to [[Nagpur Lok Sabha constituency|Nagpur Lok Sabha]] in [[1991 Indian general election|1991]] |- |[[Ramrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |3 | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- |[[Anna Dange]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- |[[Vijay Mude]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |1 | |- |[[Dattaji Salvi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | |<ref name="The Times of India"/> |- |[[Ramdas Athawale]] | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |1 | |- |Baliram Hiray | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[T. M. Kamble]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |R. D. Nikam | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Manohar Phalke | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Nath Paullbudhe | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[Namdeo Dhondo Mahanor]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[Laxman Mane]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Vijay More | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |A. R. Khan | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Ram Tolani | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Madhukar Wasnik | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Yashodhara Bajaj | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Keshavrao Rane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |21-Oct-1988 |07-Jul-1992 | |By-election due to the resignation of [[Shankarrao Chavan]] |- |[[Ishaq Jamkhanawala]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[N. M. Kamble]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Vithal Dikonda | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Bajirao Shinde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Krishnarao Pandav | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Narayan Munde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Bhaskarrao Shinde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Keshavrao Autade | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[R. S. Gavai]] | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |V Deshmukh | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[Suryabhan Vahadane-Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 |2 | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-1988 |07-Jul-1994 |1 | |- |Vasant Patwardhan | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-1988 |07-Jul-1994 | | |- | | | |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |[[Vasudhatai Pundlikrao Deshmukh|Vasudhatai Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Vasantrao Wankhede | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Sabir Ahmed | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Ratan Lal | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-1988 |31-May-1994 | | |- |[[Shankarrao Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |26-Jun-1988 | |Elected to [[List of Rajya Sabha members from Maharashtra|Rajya Sabha]] |- |[[Jayant Shridhar Tilak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |[[Shrikant Jichkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Rohidas Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Leon D'Souza | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |Muralidharanna Pawar | style="background-color:{{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Vitthalrao Hande | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Hasmukh Upadhyay | style="background-color:{{party color|Janata Party}}" | |[[Janata Party|JP]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |Narayan Shripad Vaidya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |1984 |1990 |1 |<ref name=":2">{{Cite news |date=2020-12-05 |title=BJP's Pune bastion falls for 1st time in almost 2 decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/bjps-pune-bastion-falls-for-1st-time-in-almost-2-decades/articleshow/79570650.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Madhu Deolekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai GR |1982 |1988 | | |- |[[Manohar Joshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Wamanrao Mahadik]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Madhu Deolekar]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Mumbai GR |1978 |1982 | | |- |[[G P Pradhan]] |style="background-color: {{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |Pune GR |1978 |1984 |2 |<ref name=":2" /> |- |[[G P Pradhan]] |style="background-color: {{party color|Samyukta Socialist Party}}" | |[[Samyukta Socialist Party|SSP]] |Pune GR |1972 |1978 |1 |<ref name=":2" /> |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1972 |1978 |3 | |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1966 |1972 |2 | |- |Vasudev Balwant Gogate |style="background-color: {{party color|Hindu Mahasabha}}" | |[[Hindu Mahasabha|HMS]] |Pune GR |1960 |1966 | | |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1954 |1955 |1 | |} {| class="wikitable sortable" |- !Name (alphabetical by last name) !!Party !! Constituency !! Date of appointment !! Date of retirement !! Term !! Notes |- | [[Ramrao Adik]] || [[Indian National Congress|INC]] || Elected by MLAs || 1978 || 1984 || 1 || |- | [[Ramrao Adik]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 2 || |- |[[Aloo Jal Chibber]]|| INC || Elected by MLA ||1978||1984||2||Governor|- |- | [[Jagannath Sitaram Akarte]] || INC || Elected by MLAs || 1962 || 1968 || 1 || |- | [[Yashwant Ambedkar]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Electrical by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[Sarojini Babar]]<ref name="AIR">{{cite web |title=75 YEARS OF MAHARASHTRA LEGISLATURE |url=http://www.newsonair.com/75-years-of-maharashtra-legislature.asp |accessdate=1 December 2015 |publisher=Aii India Radio}}</ref>|| [[Independent politician|Ind.]] || Nominated || || || 1 || |- | [[Subhash Bhoir]] || NCP || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Tejsingrao Bhosale]]<ref name=TOI-231014>{{cite news|last1=Anparthi|first1=Anjaya|title=Despite having experience very few corporators become legislators|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Despite-having-experience-very-few-corporators-become-legislators/articleshow/44912685.cms|accessdate=8 December 2015|publisher=Times of India. Nagpur|date=23 Oct 2014}}</ref> || || || || || 1 || |- | [[Madhu Dandavate]] || [[Praja Socialist Party|PSP]] || Elected by MLAs || 1970 || 1971 || 1 ||Elected to LS, Rajapur |- | [[B T Deshmukh]] || Ind || Amravati Teachers || 1996 || 2002 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Elected by MLAs || 1964 || 1970 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1970 || 1976 || 2 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1976|| 1982 || 3 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1982 || 1988|| 4 || |- | [[Chandukaka Jagtap]]<ref name="Jagtap bags MLC candidature">{{cite news|title=Jagtap bags MLC candidature|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Jagtap-bags-MLC-candidature/articleshow/509701.cms|accessdate=2 December 2015}}</ref> || NCP || Pune LA || 09/03/2004 || 01/01/2005 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1972 || 1980 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1988 || 1989 || 3 ||Res. Elected to MH Assembly |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1986 || 1992 || 1 || |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1993 || 1999 || 2 || |- | [[Pappu Kalani]]<ref name=one2008/> || NCP || Elected by MLAs || || 1999 || 1 || |- | [[Shankar Ramchandra Kharat]] || Independent || || || || 1 || |- | [[Gajanan Digambar Madgulkar]]<ref name=AIR/> || Ind || || || || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 02/04/1978 || 1984 || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 3 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1963 || 1969 || 1 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1969 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1966 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1972 || 1978<ref name=vs-page>{{cite web|title=V. S. Page|url=http://sangli.nic.in/english/about_sangli/prominant_personality/v_s_page.aspx|publisher=Collector Office Sangli|accessdate=1 December 2015}}</ref> || 3 || |- | [[Avinash Pande]] || INC || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Shakuntala Paranjpye]] || Independent || Nominated || 1958 || 1964 || 1 || |- | [[Gulabrao Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1983 || 1987 || 1 || |- | [[Shivajirao Girdhar Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1967 || 1 || |- | [[R. D. Pradhan]] || INC || Elected by MLAs || 1990 || 1996 || 1 || |- | Linganna Pujari || INC || Mumbai LA || 1972 || 1978 || 1 || |- | [[Prabhakar Sanzgiri]] || [[Communist Party of India (Marxist)|CPI-M]] || Elected by MLAs || 1980 || 1986 || 1 || |- | [[Rikhabchand Sharma]]<ref name=TOI-231014/> || INC || Elected by MLA || || 196x || 1 || |- | [[Suryabhan Vahadane-Patil]]<ref name="info-e"/>|| BJP || Elected by MLAs || 1982 || 1988 || 1 || |- | [[M G Vaidya]]<ref name=AIR/> || Ind. || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Rafiq Zakaria]]<ref name=AIR/><ref name="FPJ-2012">{{cite news |date=29 May 2012 |title=Council polls: NCP scores big while complacent Cong suffers |url=http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308234756/http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |archivedate=8 March 2016 |accessdate=8 December 2015 |publisher=Free Press Journal}}</ref>|| INC || || || || 1 || |- || [[P T Madhale]] || [[Scheduled Castes Federation]] SCF || Vita-Sangli || Elected MLA || 1937 1957 || |} {| class="wikitable sortable" |- !Name (alphabetical by last name) !!Party !! Constituency !! Date of appointment !! Date of retirement !! Term !! Notes |- | [[Ramrao Adik]] || [[Indian National Congress|INC]] || Elected by MLAs || 1978 || 1984 || 1 || |- | [[Ramrao Adik]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 2 || |- |[[Aloo Jal Chibber]]|| INC || Elected by MLA ||1978||1984||2||Governor|- |- | [[Jagannath Sitaram Akarte]] || INC || Elected by MLAs || 1962 || 1968 || 1 || |- | [[Yashwant Ambedkar]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Electrical by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[Sarojini Babar]]<ref name="AIR"/>|| [[Independent politician|Ind.]] || Nominated || || || 1 || |- | [[Subhash Bhoir]] || NCP || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Tejsingrao Bhosale]]<ref name=TOI-231014/> || || || || || 1 || |- | [[Madhu Dandavate]] || [[Praja Socialist Party|PSP]] || Elected by MLAs || 1970 || 1971 || 1 ||Elected to LS, Rajapur |- | [[B T Deshmukh]] || Ind || Amravati Teachers || 1996 || 2002 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Elected by MLAs || 1964 || 1970 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1970 || 1976 || 2 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1976|| 1982 || 3 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1982 || 1988|| 4 || |- | [[Chandukaka Jagtap]]<ref name="Jagtap bags MLC candidature"/> || NCP || Pune LA || 09/03/2004 || 01/01/2005 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1972 || 1980 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1988 || 1989 || 3 ||Res. Elected to MH Assembly |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1986 || 1992 || 1 || |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1993 || 1999 || 2 || |- | [[Pappu Kalani]]<ref name=one2008/> || NCP || Elected by MLAs || || 1999 || 1 || |- | [[Shankar Ramchandra Kharat]] || Independent || || || || 1 || |- | [[Gajanan Digambar Madgulkar]]<ref name=AIR/> || Ind || || || || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 02/04/1978 || 1984 || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 3 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1963 || 1969 || 1 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1969 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1966 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1972 || 1978<ref name=vs-page/> || 3 || |- | [[Avinash Pande]] || INC || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Shakuntala Paranjpye]] || Independent || Nominated || 1958 || 1964 || 1 || |- | [[Gulabrao Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1983 || 1987 || 1 || |- | [[Shivajirao Girdhar Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1967 || 1 || |- | [[R. D. Pradhan]] || INC || Elected by MLAs || 1990 || 1996 || 1 || |- | [[Linganna Pujari]] || INC || Mumbai LA || 1972 || 1978 || 1 || |- | [[Prabhakar Sanzgiri]] || [[Communist Party of India (Marxist)|CPI-M]] || Elected by MLAs || 1980 || 1986 || 1 || |- | [[Rikhabchand Sharma]]<ref name=TOI-231014/> || INC || Elected by MLA || || 196x || 1 || |- | [[Suryabhan Vahadane-Patil]]<ref name="info-e">{{cite web |title=Member Of legislative Council Maharashtra, Maharashtra MLC list 2012 |url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/827-list-of-member-of-legislative-council-mlc-from-maharashtra.html |accessdate=27 December 2015 |archive-date=15 సెప్టెంబర్ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122207/http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/827-list-of-member-of-legislative-council-mlc-from-maharashtra.html |url-status=dead }}</ref>|| BJP || Elected by MLAs || 1982 || 1988 || 1 || |- | [[M G Vaidya]]<ref name=AIR/> || Ind. || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Rafiq Zakaria]]<ref name=AIR/><ref name="FPJ-2012"/>|| INC || || || || 1 || |- || [[P T Madhale]] || [[Scheduled Castes Federation]] SCF || Vita-Sangli || Elected MLA || 1937 1957 || |} == మూలాలు == {{Reflist}} ==వెలుపలి లంకెలు== * [http://maharashtralegislature.org.in/ Maharashtra Legislature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250713085233/https://maharashtralegislature.org.in/ |date=2025-07-13 }} [[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల శాసనమండలి సభ్యుల జాబితాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనమండలి సభ్యులు| ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రకు చెందిన వ్యక్తుల జాబితాలు|శాసన మండలి]] [[వర్గం:తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] pqzv9tfcu5jvlq08evnpg8h009a4p02 4954947 4954940 2026-09-08T15:44:24Z యర్రా రామారావు 28161 4954947 wikitext text/x-wiki {{అనువాదం}} ఇది '''[[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి|మహారాష్ట్ర శాసన మండలి]] రాష్ట్ర ప్రస్తుత, గత సభ్యుల జాబితా'''. శాసనమండలి సభ్యులు ఆరు సంవత్సరాల పదవీకాలానికి ఎన్నుకవుతారు.30 మంది సభ్యులను రాష్ట్ర శాసనసభ్యులు పరోక్షంగాఎన్నుకుంటారు. స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం నుండి 22 మంది సభ్యులు, పట్టభద్రులు నియోజకవర్గం నుండి 7మంది సభ్యులు, [[ఉపాధ్యాయుడు|ఉపాధ్యాయుల]] నియోజకవర్గం నుండి 7 మంది సభ్యులు ఎన్నికవుతారు.<ref>{{Cite web|title=The Delimitation of Council Constituencies 2 (Maharashtra) Order, 1951|url=http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%202/THE%20DELIMITATION%20OF%20COUNCIL%20CONSTITUENCIES%202%5B(MAHARASHTRA)%5D%20ORDER,%201951.pdf|publisher=Ministry of Law and Justice, Government of India}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[మహారాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా|మహారాష్ట్ర గవర్నరు]] వివిధ రంగాలకు చెందిన ప్రముఖ వ్యక్తుల నుండి 12 మంది సభ్యులను నామినేట్ చేస్తారు. == మహారాష్ట్ర శాసన మండలి సభ్యులు == చివరి పేరు ఆధారంగా అక్షరమాల జాబితా ''జాబితా అసంపూర్ణంగా ఉంది'' . * స్టార్ (మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం నుండి ప్రస్తుత సభ్యులను సూచిస్తుంది. * ఎమ్మెల్యే-శాసనసభ సభ్యులు (మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం) * ఎల్.ఎ-స్థానిక అధికారులు నియోజవర్గం నుండి * జిఆర్-గ్రాడ్యుయేట్లు నియోజకవర్గం నుండి * టీఏ-ఉపాధ్యాయులు నియేజకవర్గం నుండి * NOM-మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర గవర్నరు ద్వారా నామినేట్ చేయబడినవారు {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px" |Member ! colspan="2" |[[పార్టీ]] !Constituency !Term start !Term end !Term (s) !Notes |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |12-May-2026 |27-Jul-2030 |3 |By-election due to the resignation of [[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] |- |Sunil Karjatkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Pramod Jathar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Madhavi Naik | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[Sanjay Bhende]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Vivek Kolhe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[ఓంప్రకాష్ బాబురావు కాడు]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[నీలం గోర్హే]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |5 | |- |[[జీషన్ సిద్ధిఖీ]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[Ambadas Danve]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |2 | |- |[[Sandip Joshi]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[ప్రవీణ్ దాట్కే]] |- |[[దాదారావు కేచే]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[గోపీచంద్ పదాల్కర్]] |- |[[Sanjay Kenekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[రమేష్ కరాద్]] |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |20-Mar-2024 |07-Jul-2028 |4 |By-election due to the resignation of [[అంశ్య పద్వీ]] |- |[[Sanjay Khodke]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |MLA's |20-Mar-2025 |27-Jul-2030 |1 |By-election due to the resignation of [[రాజేష్ విటేకర్]] |- |Chitra Kishor Wagh | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Vikrant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |Babusingh Maharaj Rathod | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[హేమంత్ పాటిల్|హేమంత్ పాటిల్]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Manisha Kayande]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |2 | |- |[[పంకజ్ భుజ్‌బల్|పంకజ్ భుజ్‌బల్]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Idris Naikwadi]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[పంకజా ముండే|పంకజా ముండే]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[యోగేష్ తిలేకర్|యోగేష్ తిలేకర్]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Parinay Phuke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |2 | |- |[[Sadabhau Khot]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |2 | |- |[[Amit Gorkhe]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[కృపాల్ తుమనే|కృపాల్ తుమనే]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[భావన గవాలీ|భావన గవాలీ]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[రాజేష్ విటేకర్|రాజేష్ విటేకర్]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] in [[2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]] |- |[[Shivaji Rao Garje]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Milind Narvekar]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2024 |18-Dec-2025 |2 |Resigned as a [[Indian National Congress|INC]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Bharatiya Janata Party|BJP]]<ref>{{Cite web |date=2025-12-17 |title=Pradnya Satav Resigns as Maharashtra MLC, Set to Join BJP |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/pradnya-satav-wife-of-rahul-gandhis-close-aide-resigns-as-congress-mlc-expected-to-join-bjp-3835159 |access-date= |website=Deccan Herald |language=}}</ref> |- |[[Jagannath Abhyankar]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |Mumbai TR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |1 | |- |[[Kishor Darade]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Nashik TR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |2 | |- |[[Anil Parab]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |Mumbai GR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |4 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |3 | |- |[[Dnyaneshwar Mhatre]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |4 | |- |[[Sudhakar Adbale]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Dhiraj Lingade]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati GR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Satyajeet Tambe]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik GR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Pravin Darekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |2 | |- |[[Ram Shinde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |Uma Khapre | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |Shrikant Bharatiya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Prasad Lad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |2 | |- |[[Sachin Ahir]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Aamshya Padavi]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2022 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Akkalkuwa Assembly constituency|Akkalkuwa Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |3 | |- |[[Eknath Khadse]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Bhai Jagtap]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |3 | |- |[[Sunil Shinde]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Rajhans Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Amrish Patel]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |4 | |- |[[Chandrashekhar Bawankule]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2022 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Kamthi Assembly constituency|Kamthi Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |Vasant Khandelwal |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Satej Patil]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |2 | |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |23-Nov-2021 |27-Jul-2024 |1 |By-election due to the death of [[Sharad Ranpise]] |- |Jayant Asgaonkar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Pune TR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 |<ref>{{Cite news |date=2020-12-05 |title=MLC polls: Jolt for BJP, MVA wins four of six seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mlc-polls-jolt-for-bjp-mva-wins-4-of-6-seats/articleshow/79574034.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Kiran Sarnaik | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Abhijit Wanjarri]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nagpur GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |3 | |- |[[Arun Lad]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Dhule-Nandurbar LA |05-Dec-2020 |01-Jan-2022 |3 | |- |[[Ranjitsinh Mohite-Patil|Ranjitsinh Mohite Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |2 | |- |[[Pravin Datke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Nagpur Central Assembly constituency|Nagpur Central Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Gopichand Padalkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Jat Assembly constituency|Jat Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Ramesh Karad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Latur Rural Assembly constituency|Latur Rural Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Uddhav Thackeray]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |4 | |- |[[Shashikant Shinde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Amol Mitkari]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Rajesh Rathod]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Dushyant Chaturvedi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Yavatmal LA |05-Feb-2020 |05-Dec-2022 |1 |By-election due to the resignation of [[Tanaji Sawant]]<ref>{{Cite news |date=2020-02-05 |title=MVA pips BJP again, wins Ytl MLC bypoll |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/mva-pips-bjp-again-wins-ytl-mlc-bypoll/articleshow/73960809.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Sanjay Dound | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |24-Jan-2020 |07-Jul-2022 |1 |By-election due to the resignation of Rajesh [[Dhananjay Munde]]<ref>{{Cite news |date=2020-01-14 |title=NCP's Sanjay Daund files nomination for Maharashtra Council bypoll |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/ncps-sanjay-daund-files-nomination-for-maharashtra-council-bypoll/articleshow/73247961.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Ambadas Danve]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2019 |29-Aug-2025 |1 | |- |[[Prithviraj Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |07-Jun-2019 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the death of [[Shivajirao Deshmukh]]<ref>{{Cite web |date=2019-05-28 |title=Prithviraj Deshmukh BJP's nominee for bypoll |url=https://www.asianage.com/metros/mumbai/280519/prithviraj-deshmukh-bjps-nominee-for-bypoll.html |access-date= |website=The Asian Age}}</ref> |- |[[Arun Adsad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |24-Sep-2018 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the death of [[Pandurang Fundkar]]<ref>{{Cite web |title=BJP's Adsad elected unopposed to Maharashtra Legislative Council |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-s-adsad-elected-unopposed-to-maharashtra-legislative-council-1348323-2018-09-24 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Nilay Naik]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Ram Patil Ratolikar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Ramesh Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |3 | |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |3 | |- |[[Manisha Kayande]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2018 |23-Sep-2021 |3 |Died<ref>{{Cite news |date=2021-09-23 |title=Maharashtra: Senior Congress leader Sharad Ranpise dies at 71 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/maharashtra-senior-congress-leader-sharad-ranpise-dies-at-71/articleshow/86461219.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Wajahat Ather Mirza]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Babajani Durani]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |2 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] |style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |4 | |- |[[Mahadev Jankar]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}" | |[[Rashtriya Samaj Paksha|RSP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |2 | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |3 |<ref>{{Cite web |title=MLC polls: Sena keeps Mumbai graduates seat, BJP wrests Konkan graduates from NCP |url=https://www.indiatoday.in/india/maharashtra/story/mlc-polls-sena-keeps-mumbai-graduates-seat-bjp-wrests-konkan-graduates-from-ncp-1272816-2018-06-29 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Kishor Darade]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |1 | |- |[[Vilas Potnis]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |1 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |2 | |- |[[Suresh Dhas]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 |<ref>{{Cite news |date=2018-05-24 |title=Maharashtra MLC polls: BJP, Sena win two seats each; NCP retains one |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maha-mlc-polls-bjp-sena-win-two-seats-each-ncp-retains-one/articleshow/64304217.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Pravin Pote]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |2 | |- |[[Ramdas Ambatkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Narendra Darade]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Nashik LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Viplav Bajoria|Viplove Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Aniket Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Prasad Lad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |07-Dec-2017 |07-Jul-2022 |1 |By-election due to the resignation of [[Narayan Rane]]<ref>{{Cite web |title=Congress-NCP loses by 136 votes to BJP's Prasad Lad in Maharashtra Legislative Council by-poll |url=https://www.indiatoday.in/india/story/congress-ncp-loses-nine-votes-bjp-prasad-lad-maharashtra-legislative-council-bypoll-1102804-2017-12-07 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |Balaram Patil | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |Konkan TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 | |<ref>{{Cite web |date=2017-02-07 |title=Maharashtra legislative council elections: BJP, Cong, NCP win a seat each |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-legislative-council-elections-bjp-cong-ncp-win-a-seat-each/story-WSvHM6PCn3QzsSSDluCNcM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |3 | |- |[[Nago Ganar]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |2 | |- |[[Ranjit Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati GR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |2 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |3 | |- |[[Chandulal Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 |<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Legislative Council Elections: BJP-Shiv Sena alliance win 3 seats, Congress-2, NCP 1 {{!}} India.com |url=https://www.india.com/news/india/maharashtra-legislative-council-elections-bjp-shiv-sena-alliance-win-3-seats-congress-2-ncp-1-1659099/ |access-date= |website=www.india.com |language=}}</ref> |- |[[Parinay Phuke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 | |- |[[Tanaji Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Yavatmal LA |06-Dec-2016 |24-Oct-2019 |1 |Elected to [[Paranda Assembly constituency|Paranda Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Mohanrao Kadam]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 | |- |[[Amarnath Rajurkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |2 | |- |[[Anil Shivajirao Bhosale|Anil Bhosale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |2 | |- |[[Ravindra Phatak]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2016 |08-Jun-2022 |1 |<ref>{{Cite news |date=2016-06-06 |title=Sena's Ravindra Phatak wins Thane MLC polls |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/senas-ravindra-phatak-wins-thane-mlc-polls/articleshow/52618105.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Pravin Darekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 |<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Council polls: Narayan Rane among 10 candidates elected unopposed |url=https://www.dnaindia.com/india/report-maharashtra-council-polls-narayan-rane-among-10-candidates-elected-unopposed-2219613 |access-date= |website=DNA India |language=}}</ref> |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |5 | |- |[[R. N. Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |02-Jan-2022 |1 |Died<ref>{{Cite web |title=भाजपा विधान परिषद सदस्य आरएन सिंह का प्लेन में निधन |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/gorakhpur/story-bjp-legislative-council-member-rn-singh-died-in-the-plane-5477595.html |access-date= |website=Hindustan |language=}}</ref> |- |[[Sujitsingh Thakur]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 | |- |[[Sadabhau Khot]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 | |- |[[Subhash Desai]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |2 | |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |4 | |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |2 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2016 |24-Oct-2019 |3 |Elected to [[Parli Assembly constituency|Parli Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Narayan Rane]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2016 |21-Sep-2017 |1 |Resigned<ref>{{Cite web |date=2017-09-21 |title=Senior Congress leader Narayan Rane resigns from party |url=https://indianexpress.com/article/india/senior-maharashtra-congress-leader-narayan-rane-resigns-from-party-mlc-bjp-shiv-sena-devendra-fadnavis-4854438/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Ramdas Kadam]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 |<ref>{{Cite news |date=2015-12-30 |title=Maharashtra Legislative Council polls: Congress wins 3, Shiv Sena 2, others bag 1 seat each |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-legislative-council-polls-congress-wins-3-shiv-sena-2-others-bag-1-seat-each/articleshow/50380461.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Bhai Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2016 |01-Oct-2019 |2 |defected to [[BJP]] |- |[[Girish Vyas]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |3 | |- |[[Satej Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |Arun Jagtap | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 | |- |Prashant Paricharak | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Solapur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |[[Smita Wagh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |30-Jan-2015 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the resignation of [[Vinod Tawde]]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=BJP accommodates allies in three out of four MlC seats |url=https://www.dailypioneer.com/2015/india/bjp-accommodates-allies-in-three-out-of-four-mlc-seats.html |access-date= |website=The Pioneer |language=}}</ref> |- |[[Mahadev Jankar]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}" | |[[Rashtriya Samaj Paksha|RSP]] |MLA's |30-Jan-2015 |27-Jul-2018 |1 |By-election due to the resignation of [[Ashish Shelar]] |- |[[Subhash Desai]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |30-Jan-2015 |07-Jul-2016 |1 |By-election due to the resignation of [[Prithviraj Chavan]] |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |30-Jan-2015 |07-Jul-2016 |4 |By-election due to the resignation of [[Vinayak Mete]] |- |[[Sunil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-Aug-2014 |27-Jul-2018 |1 |By-election due to the resignation of [[Vinayak Raut]]<ref name="The Economic Times">{{Cite news |date=2014-08-14 |title=Sunil Tatkare elected unopposed to Maharashtra Legislative Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sunil-tatkare-elected-unopposed-to-maharashtra-legislative-council/articleshow/40270313.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Dattatraya Sawant | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune TR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 | |<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news |date=2014-06-26 |title=Modi wave doesn't help BJP in MLC elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Modi-wave-doesnt-help-BJP-in-MLC-elections/articleshow/37218113.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Shrikant Deshpande]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |1 | |- |[[Anil Sole]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |1 | |- |[[Chandrakant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-2014 |24-Oct-2019 |2 |Elected to [[Kothrud Assembly constituency|Kothrud Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |2 | |- |[[Gurumukh Das Jagwani]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |11-Jul-2014 |05-Dec-2016 |2 |By-election due to the resignation of Manish Jain<ref name=":0">{{Cite web |title=Bye-election to the Maharashtra Legislative Council from Jalgaon Local Authorities' Constituency |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=105529 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |[[Rahul Narwekar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |[[Prakash Gajbhiye]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 |<ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |last= |date=2014-06-09 |title=Ten New Members of Maharashtra Legislative Council Members Sworn in |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2014/Jun/09/ten-new-members-of-maharashtra-legislative-council-members-sworn-in-622987.html |access-date= |website=The New Indian Express |language=}}</ref> |- |Vidya Chavan | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Ramrao Wadkule | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |14-Oct-2019 |1 |Resigned<ref name="tv9marathi.com">{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-14 |title=ऐन विधानसभा निवडणुकीत राष्ट्रवादीला धक्का, आमदार रामराव वडकुते यांचा राजीनामा |url=https://www.tv9marathi.com/politics/ncp-mla-ramrao-wadkute-resign-and-may-join-bjp-tomorrow-125717.html |access-date= |website=TV9 Marathi |language=}}</ref> |- |Jagannath Shinde | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Khawaja Baig | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |Anandrao Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |11-Sep-2019 |1 |Resigned<ref name="The Hindu">{{Cite news |last= |first= |date=2019-09-10 |title=Blow to Congress as Prithviraj Chavan aide to join BJP |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/blow-to-congress-as-prithviraj-chavan-aide-to-join-bjp/article29386877.ece |access-date= |work=The Hindu |language= |issn=}}</ref> |- |Ramhari Rupanwar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Husna Bano Khalife | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |Husna Bano Khalife | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |[[Anant Gadgil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |16-Jun-2014 |15-Jun-2020 |1 |<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite news |date=2014-06-16 |title=Gadgil, Kawade nominated to Maharashtra Council in Governor's quota |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/gadgil-kawade-nominated-to-maharashtra-council-in-governors-quota/articleshow/36673690.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Jogendra Kawade]] |style="background-color:{{party color|Peoples Republican Party}}" | |[[Peoples Republican Party|PRP]] |NOM |16-Jun-2014 |15-Jun-2020 | | |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |14-Jan-2019 | |Died<ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=2019-01-15 |title=Congress stalwart Shivajirao Deshmukh dies at 84 |url=https://indianexpress.com/article/india/congress-stalwart-shivajirao-deshmukh-dead-5538836/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |01-Oct-2019 |3 |Resigned<ref name="sarkarnama.esakal.com">{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-01 |title=काँग्रेसला धक्का; विधानपरिषद सदस्य चंद्रकांत रघुवंशींचा राजीनामा |url=https://sarkarnama.esakal.com/aurangabad/congress-mla-chandrakant-raghuwanshi-join-shivsena-43170 |access-date= |website=Sarkarnama News |language=}}</ref> |- |[[Harising Nasaru Rathod|Harising Rathod]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 | | |- |Anand Rajendra Thakur | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |1 | |- |Hemant Takle | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |2 | |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |3 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2014 |31-May-2018 |3 |Died<ref name="ReferenceA">{{Cite news |date=2018-05-31 |title=Maharashtra Agriculture minister Pandurang Fundkar dies at 67 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maharashtra-agriculture-minister-pandurang-fundkar-dead/articleshow/64394206.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2014 |20-Oct-2014 |3 |Elected to [[Borivali Assembly constituency|Borivali Assembly]] in [[2014 Maharashtra Legislative Assembly election|2014]] |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |3 | |- |[[Subhash Zambad]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2013 |29-Aug-2019 |1 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |02-Sep-2013 |07-Jul-2016 |2 |By-election due to the resignation of [[Dhananjay Munde]] <ref name="ReferenceB">{{Cite news |date=2013-09-03 |title=Munde vs Munde: Gopinath loses to nephew Dhananjay in MLC election |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/munde-vs-munde-gopinath-loses-to-nephew-dhananjay-in-mlc-election/articleshow/22240399.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Syed Muzaffar Hussain]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |07-Feb-2013 |07-Jul-2016 |2 |By-election due to the resignation of <ref name="ReferenceC">{{Cite news |date=2013-02-07 |title=Congress candidate Muzaffar Husain was elected unopposed to the Maharashtra state legislative council on Thursday. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/congress-candidate-muzaffar-husain-was-elected-unopposed-to-the-maharashtra-state-legislative-council-on-thursday-/articleshow/18383689.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Manikrao Thakare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 |<ref name="ReferenceD">{{Cite news |date=2012-07-14 |title=11 candidates set to get elected unopposed to Maharashtra Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/11-candidates-set-to-get-elected-unopposed-to-maharashtra-council/articleshow/14907479.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |3 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |Jaidevrao Gaikwad | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |[[Amarsinh Pandit]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |Narendra Annasaheb Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |[[Ashish Shelar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2012 |20-Oct-2014 |1 |Elected to [[Vandre West Assembly constituency|Vandre West Assembly]] in [[2014 Maharashtra Legislative Assembly election|2014]] |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |[[Vinayak Raut]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2012 |16-May-2014 |1 |Elected to [[Ratnagiri–Sindhudurg Lok Sabha constituency|Ratnagiri Lok Sabha]] in [[2014 Indian general election|2014]] |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |3 | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |2 |<ref name="Business Standard">{{Cite news |date=4 July 2012 |title=Maharashtra Council polls: Davkhare, Sawant, Patil win |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/maharashtra-council-polls-davkhare-sawant-patil-win-112070400603_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |Apoorva Hiray | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |1 | |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |3 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Konkan GR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |1 | |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |3 | |- |[[Pravin Pote]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 |<ref name="freepressjournal.in">{{Cite web |date=2016-03-08 |title=Council polls: NCP scores big while complacent Cong suffers {{!}} Freepress Journal |url=http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308234756/http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |archive-date=8 March 2016 }}</ref> |- |Mitesh Bhangdiya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 | |- |Jayant Jadhav | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |2 | |- |[[Babajani Durrani]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 | |- |[[Anil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2012 |31-May-2018 |2 | |- |[[Prithviraj Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |04-May-2011 |20-Oct-2014 |1 |By-election due to the resignation of Sanjay Satishchandra Dutt |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |21-Feb-2011 |24-Apr-2014 |2 |defected from [[Shiv Sena]]<ref name="thehindu.com">{{Cite news |date=2011-02-21 |title=Former Shiv Sainik wins election on NCP ticket |url=https://www.thehindu.com/news/national/Former-Shiv-Sainik-wins-election-on-NCP-ticket/article15453684.ece |access-date=2024-04-08 |work=The Hindu |language= |issn=}}</ref> |- |Jayant Jadhav | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |28-Feb-2011 |21-Jun-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Vasant Pawar]] |- |Ramnath Mote | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |[[Nago Ganar]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Ranjit Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati GR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |Manish Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2010 |28-Feb-2014 |1 |Resigned<ref name=":0" /> |- |Rajendra Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 |<ref name="ReferenceE">{{Cite web |date=2016-10-22 |title=Polls for 6 Council seats on November 19, counting on November 22 |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/polls-for-6-council-seats-on-november-19-counting-on-november-22-3095713/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sandeep Bajoriya | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Yavatmal LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 |<ref name="ReferenceF">{{Cite news |date=2010-11-30 |title=NCP bags 2 legislative council seats |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ncp-bags-2-legislative-council-seats/articleshow/7014011.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Prabhakar Gharge | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Amarnath Rajurkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Anil Shivajirao Bhosale|Anil Bhosale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 |<ref name="ReferenceG">{{Cite news |date=2010-11-14 |title=Anil Bhosale all set to win unopposed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/anil-bhosale-all-set-to-win-unopposed/articleshow/6921723.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2010 |08-Jun-2016 |4 | |- |Dipti Chaudhari | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 |<ref name="rediff.com">{{Cite web |last= |first= |title=Congress-NCP wins 7 Maharashtra council seats |url=https://www.rediff.com/news/report/cong-ncp-win-7seats-in-mlc-polls/20100611.htm |access-date= |website=Rediff |language=}}</ref> |- |[[Husain Dalwai]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |03-Aug-2011 |2 |Elected to [[Rajya Sabha]]<ref name="Comfortable win for Dalwai">{{Cite web |date=2011-07-23 |title=Comfortable win for Dalwai |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/comfortable-win-for-dalwai/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |11-Mar-2011 |2 |Resigned<ref name="ReferenceH">{{Cite web |date=2011-03-12 |title=Cong takes safe option, MLC quits for Chavan |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/cong-takes-safe-option-mlc-quits-for-chavan/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |Prakash Bhinsale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |19-Oct-2014 |3 |Resigned as a [[Nationalist Congress Party|NCP]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Bharatiya Janata Party|BJP]]<ref name="Vinayak Mete disqualified as MLC">{{Cite web |date=2014-10-19 |title=Vinayak Mete disqualified as MLC |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/vinayak-mete-disqualified-as-mlc/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Shobha Fadnavis]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2010 |02-Jul-2013 |1 |Resigned as a [[Bharatiya Janata Party|BJP]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="indiatoday.in">{{Cite web |title=Gopinath Munde's nephew Dhananjay quits BJP, joins NCP |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/gopinath-mundes-nephew-dhananjay-quits-bjp-joins-ncp-168907-2013-07-01 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |3 | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 | | |- |[[Anil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |26-Mar-2010 |31-May-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Bhaskar Jadhav]]<ref name="ReferenceI">{{Cite web |date=2010-03-27 |title=Konkan bypoll: NCP confident of Anil Tatkare's win |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/konkan-bypoll-ncp-confident-of-anil-tatkares-win/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Vandana Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |26-Mar-2010 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the resignation of [[Laxman Pandurang Jagtap|Laxman Jagtap]] |- |[[Ramdas Kadam]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 |<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web |date=2010-01-04 |title=Sena leader Ramdas Kadam among 7 members to take oath as MLC |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/sena-leader-ramdas-kadam-among-7-members-to-take-oath-as-mlc/story-4tmisnKI6mlSJy5FubclJM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Bhai Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Rajendra Mulak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nagpur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |2 | |- |[[Mahadev Mahadik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |3 | |- |Arun Jagtap | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |Deepakrao Salunkhe | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Solapur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |18-Dec-2009 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the resignation of [[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] |- |[[Manikrao Thakare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |20-Jun-2009 |27-Jul-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Govindrao Adik]] |- |Ashok Mankar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |19-Jan-2009 |01-Jan-2010 |1 |By-election due to the resignation of Sagar Meghe<ref name="mid-day.com">{{Cite web |date=2009-01-19 |title=BJP's Mankar wins Mah Legislative Council by-poll |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/bjp-s-mankar-wins-mah-legislative-council-by-poll-28641 |access-date= |website=Mid-day |language=}}</ref> |- |Madhu Jain | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |24-Oct-2008 |07-Jul-2010 |1 |By-election due to the disqualification of Navnath Avhad<ref name="mumbaimirror.indiatimes.com">{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |date=24 October 2008 |title=Jain wins by narrow margin in Legislative Council by-election |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/jain-wins-by-narrow-margin-in-legislative-council-by-election/articleshow/15863712.cms |access-date= |website=Mumbai Mirror |language=}}</ref> |- |Bhagwan Salunkhe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune TR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 |<ref name="ReferenceJ">{{Cite news |date=2014-05-14 |title=Gear up for graduate constituency polls: Deputy chief minister Ajit Pawar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/gear-up-for-graduate-constituency-polls-deputy-chief-minister-ajit-pawar/articleshow/35085142.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Vasantrao Khotare | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2008 |16-May-2014 |4 |Elected to [[Nagpur Lok Sabha constituency|Nagpur Lok Sabha]] |- |[[Chandrakant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 | |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 | |- |[[Ranajagjitsinha Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 |<ref name="ReferenceK">{{Cite news |date=2008-03-27 |title=Cong suffers setback in council polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/cong-suffers-setback-in-council-polls/articleshow/2902977.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Hemant Takle | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |[[Sanjaykaka Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |25-Feb-2014 | |resigned<ref name="ReferenceL">{{Cite news |date=2014-02-25 |title=NCP MLC Sanjay Patil joins BJP, says "harassed" in party |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ncp-mlc-sanjay-patil-joins-bjp-says-harassed-in-party/articleshow/31005575.cms?from=mdr |access-date=2024-04-08 |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |Jaiprakash Chhajed | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2008 |07-Jan-2011 |1 |defected to [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="ReferenceM">{{Cite web |date=2011-01-06 |title=Shiv Sena union leader resigns, likely to join NCP |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/shiv-sena-union-leader-resigns-likely-to-join-ncp/story-SKYzcoEuCzAQ3OpZPaagbO.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Mohan Joshi (politician)|Mohan Joshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 |<ref name="business-standard.com">{{Cite news |date=19 February 2014 |title=Maharashtra: 21 MLCs to retire in next 2 months |url=https://www.business-standard.com/article/politics/maharashtra-21-mlcs-to-retire-in-next-2-months-114021900229_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |Subhash Chavan | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Alka Desai | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Suresh Navle | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Charan Singh Sapra | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |M M Sheikh | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 | | |- |[[Fouzia Khan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |2 | |- |Vidya Chavan | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 | | |- |Ram Pandagale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 |<ref name="ReferenceN">{{Cite news |date=13 August 2014 |title=NCP MLC joins Sena, calls Maha's ruling alliance anti-dalit |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ncp-mlc-joins-sena-calls-maha-s-ruling-alliance-anti-dalit-114081300682_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |[[Vijaysinh Mohite–Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Ramesh Shendge | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Sumant Gaikwad | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Kishanchand Tanwani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2007 |29-Aug-2013 | | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |18-Dec-2006 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the death of Vasant Kale |- |Rajan Teli | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 |<ref name="One India">{{Cite news |date=1 August 2006 |title=Eleven MLCs take oath as members of Upper House |url=https://www.oneindia.com/2006/08/01/eleven-mlcs-take-oath-as-members-of-upper-house-1154448673.html |work=One India}}</ref> |- |Sayed Quamruz Zama | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Govindrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |06-Mar-2009 | |resigned<ref name="ReferenceO">{{Cite news |date=2009-03-01 |title=Congress leader Govindrao Adik joins NCP |url=https://economictimes.indiatimes.com/congress-leader-govindrao-adik-joins-ncp/articleshow/4208298.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Ulhas Pawar | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |2 | |- |Usha Darade | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Arun Gujarathi | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Keshav Mankar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Pasha Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Parshuram Uparkar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |2 | |- |Preetamkumar Shegaonkar |style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India (Athawale)|RPI (A)]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 | | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 | |- |Diliprao Sonawane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 |<ref name="ReferenceP">{{Cite web |date=2006-06-27 |title=Dilip Sonawane wins Nasik Teachers' seat |url=https://www.hindustantimes.com/india/dilip-sonawane-wins-nasik-teachers-seat/story-UrQ5lsffiFFzC2dfxnCAGM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |2 | |- |[[Sanjay Mukund Kelkar|Sanjay Kelkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 |<ref name="oneindia.com">{{Cite news |date=9 July 2006 |title=Sanjay Kelkar to be sworn-in as MLC on July 10 |url=https://www.oneindia.com/2006/07/09/sanjay-kelkar-to-be-sworn-in-as-mlc-on-july-10-1152469581.html |work=One India}}</ref> |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |Jagdish Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |Zainuddin Zaveri | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |1 | |- |[[Vasant Pawar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2006 |07-Oct-2010 |2 |Dieded<ref name="MLC Vasant Pawar dies at airport">{{Cite news |date=2010-10-08 |title=MLC Vasant Pawar dies at airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mlc-vasant-pawar-dies-at-airport/articleshow/6710353.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Suresh Sakhabhau Deshmukh|Suresh Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |[[Bhaskar Jadhav]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2006 |28-Oct-2009 |1 |Elected to [[Guhagar Assembly constituency|Guhagar Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |[[Suresh Sakhabhau Deshmukh|Suresh Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |18-Mar-2005 |21-Jun-2006 |1 |By-election due to the resignation of Ramprasad Bordikar |- |Ramnath Mote | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 | |- |Vasant Kale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |06-Dec-2004 |02-Feb-2006 |1 |Died |- |Vishwanath Daigavhane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |Bhaurao Tulshiram Deshmukh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati GR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |[[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nashik GR |06-Dec-2004 |16-May-2009 |2 |Elected to [[Dhule Lok Sabha constituency|Dhule Lok Sabha]] in [[2009 Indian general election|2009]] |- |[[Gurumukh Das Jagwani]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 |<ref name="ReferenceQ">{{Cite news |date=2004-12-03 |title=NCP wins Yavatmal, Gondia MLC seats |url=https://economictimes.indiatimes.com/ncp-wins-yavatmal-gondia-mlc-seats/articleshow/944449.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Rajendra Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 |<ref name="pib.gov.in">{{Cite web |title=Biennial Elections to the Maharashtra Legislative Council from Local Authorities, Graduates' and Teachers' Constituencies. |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=66552 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |DR.N.P Hirani | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Yavatmal LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |Vilasrao Bhausaheb Shinde | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 | |- |[[Kamalkishor Kadam]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nanded LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |2 | |- |[[Laxman Pandurang Jagtap|Laxman Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune LA |06-Dec-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Chinchwad Assembly constituency|Chinchwad Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]]<ref name="TOI-2004">{{cite news |date=2 Dec 2004 |title=NCP has last laugh in council poll |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/NCP-has-last-laugh-in-council-poll/articleshow/943884.cms |accessdate= |work= |publisher=The Times of India Pune}}</ref> |- |[[Vasant Pawar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |30-Nov-2004 |21-Jun-2006 |1 |By-election due to the resignation of [[Devidas Anandrao Pingale|Devidas Pingale]] |- |Sureshkumar Jethalia | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Partur Assembly constituency|Partur Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |[[Pratapsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 | |- |[[Syed Muzaffar Hussain]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |Shivaji Dattatray Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 | |- |[[Manda Vijay Mhatre|Manda Mhatre]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |Navnath Avhad | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2004 |18-Jul-2008 |1 |Disqualified<ref name="MLC's membership cancelled">{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |title=MLC's membership cancelled |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/mlcs-membership-cancelled/articleshow/15832588.cms |access-date= |website=Mumbai Mirror |language=}}</ref><ref name="one2008">{{cite web |date=18 July 2008 |title=State legislative Council |url=http://www.oneindia.com/2008/07/18/state-legislative-council-cancels-navnath-avads-membership-1216379093.html |accessdate=8 December 2015 |website=One India}}</ref> |- |[[Prakash Shendge]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Jat Assembly constituency|Jat Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 |<ref name="OneIn250408">{{cite web |date=25 April 2008 |title=Diwakar Raote is Sena's group leader in upper house |url=http://www.oneindia.com/2008/04/25/diwakar-raote-is-senas-group-leader-in-upper-house-1209123816.html |accessdate=8 December 2015 |website=www.oneindia.com |publisher=on 25 April 2008}}</ref> |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2004 |08-Jun-2010 |3 |<ref name="ReferenceR">{{Cite news |date=2004-06-09 |title=Davkhare enters state Council with a hat trick |url=https://economictimes.indiatimes.com/davkhare-enters-state-council-with-a-hat-trick/articleshow/726858.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Arvind Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |Madhukar Chavan | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |1 | |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |Sagar Meghe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2004 |28-Aug-2008 |1 |Resigned<ref name="Sagar Meghe's resignation accepted">{{Cite news |date=28 August 2008 |title=Sagar Meghe's resignation accepted |url=https://www.oneindia.com/2008/08/28/sagar-meghes-resignation-accepted-1219937769.html |work=One India}}</ref> |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |1 | |- |Mahadev Mahadik | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |[[Yashwantrao Gadakh Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2004 |16-Mar-2009 |2 |Resigned |- |[[Ranjitsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Solapur LA |02-Jan-2004 |13-Aug-2009 |1 |Elected to [[Rajya Sabha]]<ref name="ReferenceS">{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Deshmukh, NCP's Adik, Mohite-Patil elected to Rajya Sabha |url=https://www.hindustantimes.com/india/deshmukh-ncp-s-adik-mohite-patil-elected-to-rajya-sabha/story-6UlmLTzxPPjUWn1Nsy6nrM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |G. L. Ainapure | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune TR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 | |<ref name=":1">{{Cite news |date=2002-06-27 |title=Patil defeats Jawdekar in MLC polls |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/patil-defeats-jawdekar-in-mlc-polls/articleshow/14204543.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Vasantrao Khotare | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |3 | |- |Sharad Patil | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |1 |<ref name=":1" /> |- |Shrikant Joshi | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |1 |<ref name="BJP wins Aurangabad seat">{{Cite news |date=2002-06-27 |title=BJP wins Aurangabad seat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/bjp-wins-aurangabad-seat/articleshow/14201021.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Shivaji Dattatray Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's | |07-Jul-2004 |1 |By-election due to the death of Arun Mehta |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 | | |- |Sudhakar Gangane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Ranajagjitsinha Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |Sadashiv Pol | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Madhukar Sarpotdar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |M A Aziz | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | |<ref name="ReferenceT">{{Cite news |date=17 February 2008 |title=Cong receives 150 names for 12 MLC nominations |url=https://www.oneindia.com/2008/02/17/cong-receives-150-names-for-12-mlc-nominations-1203244394.html |work=One India}}</ref> |- |Sudha Joshi | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Ramesh Nikose | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Dhondiram Rathod | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | | |- |Dhanaji Sathe | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Sudhir Sawant]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Jitendra Awhad]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Gurunath Kulkarni | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Fouzia Khan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Vasantrao Balwantrao Chavan|Vasantrao Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | | |- |Jagannath Shewale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Girish Gandhi | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Ulhas Pawar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 |<ref name="m.rediff.com">{{Cite web |title=Sena-backed independent Tyagi loses council election |url=https://m.rediff.com/news/2000/jul/24sena2.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Govindrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Syed Khatib Natikuddin | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |2 | |- |Vilas Avchat | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |Kanhaiyalal Gidwani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Shantaram Karmalkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Kanta Nalawade]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |Dayanand Mhaske | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India (Athawale)|RPI (A)]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Sanjivani Raykar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai TR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | |<ref name="ReferenceU">{{Cite web |title=rediff.com: NCP, BJP gain in Maharastra council polls |url=https://m.rediff.com/news/2000/jun/19swati.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |Nanasaheb Borste | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 |3 | |- |[[Ashok Gajanan Modak|Ashok Modak]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | | |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |1 | |- |Jagdish Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |1 | |- |[[Ramdas Tadas]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |2 | |- |[[Devidas Anandrao Pingale|Devidas Pingale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2000 |25-May-2004 |1 |Elected to [[Nashik Lok Sabha constituency|Nashik Lok Sabha]] in [[2004 Indian general election|2004]] |- |Ramprasad Bordikar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2000 |17-Oct-2004 |1 |Elected to [[Jintur Assembly constituency|Jintur Assembly]] in [[2004 Maharashtra Legislative Assembly election|2004]] |- |[[Anant Tare]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2000 |31-May-2006 |1 | |- |[[Datta Meghe]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |2000 |Jan-2002 | |By-election due to the resignation of [[Vinayak Mete]] |- |Suresh Moreshwar | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Konkan TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 |<ref name="ReferenceV">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress does well in state council elections |url=https://m.rediff.com/news/1998/nov/16maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- | | | |Aurangabad TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Vishwanath Daigavhane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Bhaurao Tulshiram Deshmukh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati GR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |[[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nashik GR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |Sharad Wani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Jalgaon LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |[[Gopaldas Shankarlal Agrawal|Gopaldas Agrawal]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |DR.N.P Hirani | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Yavatmal LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Vishuanna Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |[[Kamalkishor Kadam]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |Ramkrishna More | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Pune LA |06-Dec-1998 |02-Nov-2003 | |Died<ref name="ReferenceW">{{Cite news |date=2003-11-02 |title=Former state minister Ramkrishna More dead |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/former-state-minister-ramkrishna-more-dead/articleshow/263598.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[N. S. Pharande]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 |<ref name="ReferenceX">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress challenges Sena-BJP's might in RS elections |url=https://m.rediff.com/news/1998/jun/16maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Pratapsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |29-Sep-2003 |1 |Elected to [[Solapur Lok Sabha constituency|Solapur Lok Sabha]]<ref name="BJP-Sena wins Solapur seat">{{Cite web |title=BJP-Sena wins Solapur seat |url=https://www.rediff.com/news/2003/sep/29sola.htm |access-date= |website=www.rediff.com}}</ref> |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Vijay Wadettiwar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Ranjeet Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |3 | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |08-Jul-1998 |19-Feb-2002 |3 |<ref name="The Times of India">{{Cite news |date=2002-02-20 |title=Salvi, Mehta worked for workers' cause |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/salvi-mehta-worked-for-workers-cause/articleshow/1508626.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Makhram Pawar |style="background-color:{{party color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}" | |[[Bharipa Bahujan Mahasangh|BBM]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 | | |- |Gangadhar Patne |style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 | | |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-1998 |08-Jun-2004 |2 | |- |[[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | |<ref name="ReferenceY">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress, BJP bag 2 seats each in local bodies poll |url=https://m.rediff.com/news/dec/31maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Husain Dalwai]] |style="background-color:{{party color|Samajwadi Party}}" | |[[Samajwadi Party|SP]] |Mumbai LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |Balwantrao Dhoble | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | | |- | | | |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | | |- |Mahadev Mahadik | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Kolhapur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Yashwantrao Gadakh Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Ahmednagar LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Subhash Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Solapur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- | | | |Pune TR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 | | |- | | | |Amravati TR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 |2 | |- |[[Prakash Javadekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 |2 | |- |[[Jaisingrao Gaikwad Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-1996 |03-Mar-1998 |2 |Elected to [[Beed Lok Sabha constituency|Beed Lok Sabha]] in [[1998 Indian general election|1998]] |- |[[Shishir Shinde]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 |<ref name="TOI-28022002">{{cite news |last1= |first1= |date=28 Feb 2002 |title=Hectic activity for council, RS polls |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Hectic-activity-for-council-RS-polls/articleshow/2302315.cms |accessdate= |publisher=Times of India}}</ref> |- |[[Ravindra Mirlekar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |Prakash Deole | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Anna Dange]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |2 | |- |Nishigandha Mogal | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 | |- |Lalsing Rathod | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Chhagan Bhujbal]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 | |- |Ramdas Phutane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |Shantaram Nandgaonkar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | |<ref name="ReferenceZ">{{Cite news |date=2001-11-18 |title=Sena-BJP alliance to lose majority in Maharashtra House |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sena-bjp-alliance-to-lose-majority-in-maharashtra-house/articleshow/1238486365.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Jaiprakash Baviskar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Nitin Shinde | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |[[Arvind Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Balasaheb Salunke | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Umesh Pawar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Sandesh Kondvilkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Subhash Dapke | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Shaligram Bassaiye | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Veena Sharma | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Indutai Nakade | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |21-Apr-2000 |1 |defected to [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="asu.thehoot.org">{{Cite web |title=NCP in a tight spot after attack on Ketkar¿s home |url=http://asu.thehoot.org/story_popup/ncp-in-a-tight-spot-after-attack-on-ketkar-s-home-3153 |access-date= |website=asu.thehoot.org}}</ref> |- |[[Kripashankar Singh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Babanrao Dhakne]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Vasantrao Naik|Avinash Vasantrao Naik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Krishnarao Bhegde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Kishore Kashikar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Azhar Hussain | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Vidya Balose | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Anil Godane | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Hansraj Ahir]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-1994 |10-May-1996 |1 |Elected to [[Chandrapur Lok Sabha constituency|Chandrapur Lok Sabha]] in [[1996 Indian general election|1996]] |- |Neela Desai | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 |1 | |- |Venkappa Patki | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Sanjivani Raykar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai TR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- | | | |Nashik TR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 |2 | |- |[[Ashok Gajanan Modak|Ashok Modak]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- | | | |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |[[Vasudhatai Pundlikrao Deshmukh|Vasudhatai Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati LA |22-Jun-1994 |07-Oct-1999 | |Elected to [[Achalpur Assembly constituency|Achalpur Assembly]] in [[1999 Maharashtra Legislative Assembly election|1999]] |- |[[Ramdas Tadas]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 |1 | |- |S. T. Ahire | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |Rajani Satav | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-1994 |31-May-2000 | | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's | |07-Jul-1998 |2 |By-election due to the resignation of [[Ramesh More]] |- |[[Ashok Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |Mushtaq Antulay | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |Madhukar Kimmatkar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[Jayant Shridhar Tilak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |2 | |- |Hasmukh Upadhyay | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |2 | |- |Celine D'Silva | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[D B Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |[[Dharamchand Chordia]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |[[Ramesh More]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1992 |29-May-1993 |1 |assassinated |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-1992 |08-Jun-1998 |1 | |- |[[Sudhakar Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |22-Jul-1991 |24-Apr-1996 |1 |By-election due to the resignation of [[Datta Meghe]] |- | | | |Pune TR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 | | |- | | | |Amravati TR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Prakash Javadekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Jaisingrao Gaikwad Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Datta Meghe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1990 |15-Jun-1991 |3 |Elected to [[Nagpur Lok Sabha constituency|Nagpur Lok Sabha]] in [[1991 Indian general election|1991]] |- |[[Ramrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |3 | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- |[[Anna Dange]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- |[[Vijay Mude]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |1 | |- |[[Dattaji Salvi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | |<ref name="The Times of India"/> |- |[[Ramdas Athawale]] | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |1 | |- |Baliram Hiray | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[T. M. Kamble]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |R. D. Nikam | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Manohar Phalke | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Nath Paullbudhe | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[Namdeo Dhondo Mahanor]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[Laxman Mane]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Vijay More | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |A. R. Khan | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Ram Tolani | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Madhukar Wasnik | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Yashodhara Bajaj | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Keshavrao Rane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |21-Oct-1988 |07-Jul-1992 | |By-election due to the resignation of [[Shankarrao Chavan]] |- |[[Ishaq Jamkhanawala]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[N. M. Kamble]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Vithal Dikonda | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Bajirao Shinde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Krishnarao Pandav | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Narayan Munde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Bhaskarrao Shinde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Keshavrao Autade | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[R. S. Gavai]] | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |V Deshmukh | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[Suryabhan Vahadane-Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 |2 | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-1988 |07-Jul-1994 |1 | |- |Vasant Patwardhan | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-1988 |07-Jul-1994 | | |- | | | |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |[[Vasudhatai Pundlikrao Deshmukh|Vasudhatai Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Vasantrao Wankhede | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Sabir Ahmed | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Ratan Lal | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-1988 |31-May-1994 | | |- |[[Shankarrao Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |26-Jun-1988 | |Elected to [[List of Rajya Sabha members from Maharashtra|Rajya Sabha]] |- |[[Jayant Shridhar Tilak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |[[Shrikant Jichkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Rohidas Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Leon D'Souza | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |Muralidharanna Pawar | style="background-color:{{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Vitthalrao Hande | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Hasmukh Upadhyay | style="background-color:{{party color|Janata Party}}" | |[[Janata Party|JP]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |Narayan Shripad Vaidya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |1984 |1990 |1 |<ref name=":2">{{Cite news |date=2020-12-05 |title=BJP's Pune bastion falls for 1st time in almost 2 decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/bjps-pune-bastion-falls-for-1st-time-in-almost-2-decades/articleshow/79570650.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Madhu Deolekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai GR |1982 |1988 | | |- |[[Manohar Joshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Wamanrao Mahadik]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Madhu Deolekar]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Mumbai GR |1978 |1982 | | |- |[[G P Pradhan]] |style="background-color: {{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |Pune GR |1978 |1984 |2 |<ref name=":2" /> |- |[[G P Pradhan]] |style="background-color: {{party color|Samyukta Socialist Party}}" | |[[Samyukta Socialist Party|SSP]] |Pune GR |1972 |1978 |1 |<ref name=":2" /> |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1972 |1978 |3 | |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1966 |1972 |2 | |- |Vasudev Balwant Gogate |style="background-color: {{party color|Hindu Mahasabha}}" | |[[Hindu Mahasabha|HMS]] |Pune GR |1960 |1966 | | |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1954 |1955 |1 | |} {| class="wikitable sortable" |- !Name (alphabetical by last name) !!Party !! Constituency !! Date of appointment !! Date of retirement !! Term !! Notes |- | [[Ramrao Adik]] || [[Indian National Congress|INC]] || Elected by MLAs || 1978 || 1984 || 1 || |- | [[Ramrao Adik]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 2 || |- |[[Aloo Jal Chibber]]|| INC || Elected by MLA ||1978||1984||2||Governor|- |- | [[Jagannath Sitaram Akarte]] || INC || Elected by MLAs || 1962 || 1968 || 1 || |- | [[Yashwant Ambedkar]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Electrical by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[Sarojini Babar]]<ref name="AIR">{{cite web |title=75 YEARS OF MAHARASHTRA LEGISLATURE |url=http://www.newsonair.com/75-years-of-maharashtra-legislature.asp |accessdate=1 December 2015 |publisher=Aii India Radio}}</ref>|| [[Independent politician|Ind.]] || Nominated || || || 1 || |- | [[Subhash Bhoir]] || NCP || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Tejsingrao Bhosale]]<ref name=TOI-231014>{{cite news|last1=Anparthi|first1=Anjaya|title=Despite having experience very few corporators become legislators|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Despite-having-experience-very-few-corporators-become-legislators/articleshow/44912685.cms|accessdate=8 December 2015|publisher=Times of India. Nagpur|date=23 Oct 2014}}</ref> || || || || || 1 || |- | [[Madhu Dandavate]] || [[Praja Socialist Party|PSP]] || Elected by MLAs || 1970 || 1971 || 1 ||Elected to LS, Rajapur |- | [[B T Deshmukh]] || Ind || Amravati Teachers || 1996 || 2002 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Elected by MLAs || 1964 || 1970 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1970 || 1976 || 2 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1976|| 1982 || 3 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1982 || 1988|| 4 || |- | [[Chandukaka Jagtap]]<ref name="Jagtap bags MLC candidature">{{cite news|title=Jagtap bags MLC candidature|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Jagtap-bags-MLC-candidature/articleshow/509701.cms|accessdate=2 December 2015}}</ref> || NCP || Pune LA || 09/03/2004 || 01/01/2005 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1972 || 1980 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1988 || 1989 || 3 ||Res. Elected to MH Assembly |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1986 || 1992 || 1 || |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1993 || 1999 || 2 || |- | [[Pappu Kalani]]<ref name=one2008/> || NCP || Elected by MLAs || || 1999 || 1 || |- | [[Shankar Ramchandra Kharat]] || Independent || || || || 1 || |- | [[Gajanan Digambar Madgulkar]]<ref name=AIR/> || Ind || || || || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 02/04/1978 || 1984 || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 3 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1963 || 1969 || 1 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1969 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1966 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1972 || 1978<ref name=vs-page>{{cite web|title=V. S. Page|url=http://sangli.nic.in/english/about_sangli/prominant_personality/v_s_page.aspx|publisher=Collector Office Sangli|accessdate=1 December 2015}}</ref> || 3 || |- | [[Avinash Pande]] || INC || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Shakuntala Paranjpye]] || Independent || Nominated || 1958 || 1964 || 1 || |- | [[Gulabrao Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1983 || 1987 || 1 || |- | [[Shivajirao Girdhar Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1967 || 1 || |- | [[R. D. Pradhan]] || INC || Elected by MLAs || 1990 || 1996 || 1 || |- | Linganna Pujari || INC || Mumbai LA || 1972 || 1978 || 1 || |- | [[Prabhakar Sanzgiri]] || [[Communist Party of India (Marxist)|CPI-M]] || Elected by MLAs || 1980 || 1986 || 1 || |- | [[Rikhabchand Sharma]]<ref name=TOI-231014/> || INC || Elected by MLA || || 196x || 1 || |- | [[Suryabhan Vahadane-Patil]]<ref name="info-e"/>|| BJP || Elected by MLAs || 1982 || 1988 || 1 || |- | [[M G Vaidya]]<ref name=AIR/> || Ind. || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Rafiq Zakaria]]<ref name=AIR/><ref name="FPJ-2012">{{cite news |date=29 May 2012 |title=Council polls: NCP scores big while complacent Cong suffers |url=http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308234756/http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |archivedate=8 March 2016 |accessdate=8 December 2015 |publisher=Free Press Journal}}</ref>|| INC || || || || 1 || |- || [[P T Madhale]] || [[Scheduled Castes Federation]] SCF || Vita-Sangli || Elected MLA || 1937 1957 || |} {| class="wikitable sortable" |- !Name (alphabetical by last name) !!Party !! Constituency !! Date of appointment !! Date of retirement !! Term !! Notes |- | [[Ramrao Adik]] || [[Indian National Congress|INC]] || Elected by MLAs || 1978 || 1984 || 1 || |- | [[Ramrao Adik]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 2 || |- |[[Aloo Jal Chibber]]|| INC || Elected by MLA ||1978||1984||2||Governor|- |- | [[Jagannath Sitaram Akarte]] || INC || Elected by MLAs || 1962 || 1968 || 1 || |- | [[Yashwant Ambedkar]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Electrical by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[Sarojini Babar]]<ref name="AIR"/>|| [[Independent politician|Ind.]] || Nominated || || || 1 || |- | [[Subhash Bhoir]] || NCP || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Tejsingrao Bhosale]]<ref name=TOI-231014/> || || || || || 1 || |- | [[Madhu Dandavate]] || [[Praja Socialist Party|PSP]] || Elected by MLAs || 1970 || 1971 || 1 ||Elected to LS, Rajapur |- | [[B T Deshmukh]] || Ind || Amravati Teachers || 1996 || 2002 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Elected by MLAs || 1964 || 1970 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1970 || 1976 || 2 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1976|| 1982 || 3 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1982 || 1988|| 4 || |- | [[Chandukaka Jagtap]]<ref name="Jagtap bags MLC candidature"/> || NCP || Pune LA || 09/03/2004 || 01/01/2005 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1972 || 1980 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1988 || 1989 || 3 ||Res. Elected to MH Assembly |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1986 || 1992 || 1 || |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1993 || 1999 || 2 || |- | [[Pappu Kalani]]<ref name=one2008/> || NCP || Elected by MLAs || || 1999 || 1 || |- | [[Shankar Ramchandra Kharat]] || Independent || || || || 1 || |- | [[Gajanan Digambar Madgulkar]]<ref name=AIR/> || Ind || || || || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 02/04/1978 || 1984 || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 3 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1963 || 1969 || 1 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1969 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1966 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1972 || 1978<ref name=vs-page/> || 3 || |- | [[Avinash Pande]] || INC || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Shakuntala Paranjpye]] || Independent || Nominated || 1958 || 1964 || 1 || |- | [[Gulabrao Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1983 || 1987 || 1 || |- | [[Shivajirao Girdhar Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1967 || 1 || |- | [[R. D. Pradhan]] || INC || Elected by MLAs || 1990 || 1996 || 1 || |- | [[Linganna Pujari]] || INC || Mumbai LA || 1972 || 1978 || 1 || |- | [[Prabhakar Sanzgiri]] || [[Communist Party of India (Marxist)|CPI-M]] || Elected by MLAs || 1980 || 1986 || 1 || |- | [[Rikhabchand Sharma]]<ref name=TOI-231014/> || INC || Elected by MLA || || 196x || 1 || |- | [[Suryabhan Vahadane-Patil]]<ref name="info-e">{{cite web |title=Member Of legislative Council Maharashtra, Maharashtra MLC list 2012 |url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/827-list-of-member-of-legislative-council-mlc-from-maharashtra.html |accessdate=27 December 2015 |archive-date=15 సెప్టెంబర్ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122207/http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/827-list-of-member-of-legislative-council-mlc-from-maharashtra.html |url-status=dead }}</ref>|| BJP || Elected by MLAs || 1982 || 1988 || 1 || |- | [[M G Vaidya]]<ref name=AIR/> || Ind. || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Rafiq Zakaria]]<ref name=AIR/><ref name="FPJ-2012"/>|| INC || || || || 1 || |- || [[P T Madhale]] || [[Scheduled Castes Federation]] SCF || Vita-Sangli || Elected MLA || 1937 1957 || |} == మూలాలు == {{Reflist}} ==వెలుపలి లంకెలు== * [http://maharashtralegislature.org.in/ Maharashtra Legislature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250713085233/https://maharashtralegislature.org.in/ |date=2025-07-13 }} [[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల శాసనమండలి సభ్యుల జాబితాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనమండలి సభ్యులు| ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రకు చెందిన వ్యక్తుల జాబితాలు|శాసన మండలి]] [[వర్గం:తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] m53zteh50o8shf770nqdalfvs8vatlv 4954957 4954947 2026-09-08T15:53:34Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4954957 wikitext text/x-wiki {{అనువాదం}} ఇది '''[[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి|మహారాష్ట్ర శాసన మండలి]] రాష్ట్ర ప్రస్తుత, గత సభ్యుల జాబితా'''. శాసనమండలి సభ్యులు ఆరు సంవత్సరాల పదవీకాలానికి ఎన్నుకవుతారు.30 మంది సభ్యులను రాష్ట్ర శాసనసభ్యులు పరోక్షంగాఎన్నుకుంటారు. స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం నుండి 22 మంది సభ్యులు, పట్టభద్రులు నియోజకవర్గం నుండి 7మంది సభ్యులు, [[ఉపాధ్యాయుడు|ఉపాధ్యాయుల]] నియోజకవర్గం నుండి 7 మంది సభ్యులు ఎన్నికవుతారు.<ref>{{Cite web|title=The Delimitation of Council Constituencies 2 (Maharashtra) Order, 1951|url=http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%202/THE%20DELIMITATION%20OF%20COUNCIL%20CONSTITUENCIES%202%5B(MAHARASHTRA)%5D%20ORDER,%201951.pdf|publisher=Ministry of Law and Justice, Government of India}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[మహారాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా|మహారాష్ట్ర గవర్నరు]] వివిధ రంగాలకు చెందిన ప్రముఖ వ్యక్తుల నుండి 12 మంది సభ్యులను నామినేట్ చేస్తారు. == మహారాష్ట్ర శాసన మండలి సభ్యులు == చివరి పేరు ఆధారంగా అక్షరమాల జాబితా ''జాబితా అసంపూర్ణంగా ఉంది'' . * స్టార్ (మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం నుండి ప్రస్తుత సభ్యులను సూచిస్తుంది. * ఎమ్మెల్యే-శాసనసభ సభ్యులు (మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం) * ఎల్.ఎ-స్థానిక అధికారులు నియోజవర్గం నుండి * జిఆర్-గ్రాడ్యుయేట్లు నియోజకవర్గం నుండి * టీఏ-ఉపాధ్యాయులు నియేజకవర్గం నుండి * NOM-మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర గవర్నరు ద్వారా నామినేట్ చేయబడినవారు {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px" |Member ! colspan="2" |[[పార్టీ]] !Constituency !Term start !Term end !Term (s) !Notes |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |12-May-2026 |27-Jul-2030 |3 |By-election due to the resignation of [[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] |- |Sunil Karjatkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Pramod Jathar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Madhavi Naik | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[Sanjay Bhende]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Vivek Kolhe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[ఓంప్రకాష్ బాబురావు కాడు]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[నీలం గోర్హే]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |5 | |- |[[జీషన్ సిద్ధిఖీ]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[Ambadas Danve]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |2 | |- |[[Sandip Joshi]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[ప్రవీణ్ దాట్కే]] |- |[[దాదారావు కేచే]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[గోపీచంద్ పదాల్కర్]] |- |[[Sanjay Kenekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[రమేష్ కరాద్]] |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |20-Mar-2024 |07-Jul-2028 |4 |By-election due to the resignation of [[అంశ్య పద్వీ]] |- |[[Sanjay Khodke]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |MLA's |20-Mar-2025 |27-Jul-2030 |1 |By-election due to the resignation of [[రాజేష్ విటేకర్]] |- |Chitra Kishor Wagh | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Vikrant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |Babusingh Maharaj Rathod | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[హేమంత్ పాటిల్|హేమంత్ పాటిల్]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Manisha Kayande]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |2 | |- |[[పంకజ్ భుజ్‌బల్|పంకజ్ భుజ్‌బల్]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Idris Naikwadi]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[పంకజా ముండే|పంకజా ముండే]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[యోగేష్ తిలేకర్|యోగేష్ తిలేకర్]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Parinay Phuke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |2 | |- |[[Sadabhau Khot]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |2 | |- |[[Amit Gorkhe]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[కృపాల్ తుమనే|కృపాల్ తుమనే]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[భావన గవాలీ|భావన గవాలీ]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[రాజేష్ విటేకర్|రాజేష్ విటేకర్]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] in [[2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]] |- |[[Shivaji Rao Garje]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Milind Narvekar]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2024 |18-Dec-2025 |2 |Resigned as a [[Indian National Congress|INC]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Bharatiya Janata Party|BJP]]<ref>{{Cite web |date=2025-12-17 |title=Pradnya Satav Resigns as Maharashtra MLC, Set to Join BJP |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/pradnya-satav-wife-of-rahul-gandhis-close-aide-resigns-as-congress-mlc-expected-to-join-bjp-3835159 |access-date= |website=Deccan Herald |language=}}</ref> |- |[[Jagannath Abhyankar]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |Mumbai TR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |1 | |- |[[Kishor Darade]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Nashik TR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |2 | |- |[[Anil Parab]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |Mumbai GR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |4 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |3 | |- |[[Dnyaneshwar Mhatre]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |4 | |- |[[Sudhakar Adbale]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Dhiraj Lingade]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati GR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Satyajeet Tambe]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik GR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Pravin Darekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |2 | |- |[[Ram Shinde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |Uma Khapre | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |Shrikant Bharatiya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Prasad Lad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |2 | |- |[[Sachin Ahir]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Aamshya Padavi]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2022 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Akkalkuwa Assembly constituency|Akkalkuwa Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |3 | |- |[[Eknath Khadse]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Bhai Jagtap]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |3 | |- |[[Sunil Shinde]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Rajhans Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Amrish Patel]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |4 | |- |[[Chandrashekhar Bawankule]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2022 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Kamthi Assembly constituency|Kamthi Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |Vasant Khandelwal |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Satej Patil]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |2 | |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |23-Nov-2021 |27-Jul-2024 |1 |By-election due to the death of [[Sharad Ranpise]] |- |Jayant Asgaonkar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Pune TR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 |<ref>{{Cite news |date=2020-12-05 |title=MLC polls: Jolt for BJP, MVA wins four of six seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mlc-polls-jolt-for-bjp-mva-wins-4-of-6-seats/articleshow/79574034.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Kiran Sarnaik | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Abhijit Wanjarri]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nagpur GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |3 | |- |[[Arun Lad]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Dhule-Nandurbar LA |05-Dec-2020 |01-Jan-2022 |3 | |- |[[Ranjitsinh Mohite-Patil|Ranjitsinh Mohite Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |2 | |- |[[Pravin Datke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Nagpur Central Assembly constituency|Nagpur Central Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Gopichand Padalkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Jat Assembly constituency|Jat Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Ramesh Karad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Latur Rural Assembly constituency|Latur Rural Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Uddhav Thackeray]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |4 | |- |[[Shashikant Shinde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Amol Mitkari]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Rajesh Rathod]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Dushyant Chaturvedi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Yavatmal LA |05-Feb-2020 |05-Dec-2022 |1 |By-election due to the resignation of [[Tanaji Sawant]]<ref>{{Cite news |date=2020-02-05 |title=MVA pips BJP again, wins Ytl MLC bypoll |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/mva-pips-bjp-again-wins-ytl-mlc-bypoll/articleshow/73960809.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Sanjay Dound | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |24-Jan-2020 |07-Jul-2022 |1 |By-election due to the resignation of Rajesh [[Dhananjay Munde]]<ref>{{Cite news |date=2020-01-14 |title=NCP's Sanjay Daund files nomination for Maharashtra Council bypoll |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/ncps-sanjay-daund-files-nomination-for-maharashtra-council-bypoll/articleshow/73247961.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Ambadas Danve]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2019 |29-Aug-2025 |1 | |- |[[Prithviraj Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |07-Jun-2019 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the death of [[Shivajirao Deshmukh]]<ref>{{Cite web |date=2019-05-28 |title=Prithviraj Deshmukh BJP's nominee for bypoll |url=https://www.asianage.com/metros/mumbai/280519/prithviraj-deshmukh-bjps-nominee-for-bypoll.html |access-date= |website=The Asian Age}}</ref> |- |[[Arun Adsad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |24-Sep-2018 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the death of [[Pandurang Fundkar]]<ref>{{Cite web |title=BJP's Adsad elected unopposed to Maharashtra Legislative Council |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-s-adsad-elected-unopposed-to-maharashtra-legislative-council-1348323-2018-09-24 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Nilay Naik]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Ram Patil Ratolikar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Ramesh Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |3 | |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |3 | |- |[[Manisha Kayande]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2018 |23-Sep-2021 |3 |Died<ref>{{Cite news |date=2021-09-23 |title=Maharashtra: Senior Congress leader Sharad Ranpise dies at 71 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/maharashtra-senior-congress-leader-sharad-ranpise-dies-at-71/articleshow/86461219.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Wajahat Ather Mirza]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Babajani Durani]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |2 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] |style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |4 | |- |[[Mahadev Jankar]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}" | |[[Rashtriya Samaj Paksha|RSP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |2 | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |3 |<ref>{{Cite web |title=MLC polls: Sena keeps Mumbai graduates seat, BJP wrests Konkan graduates from NCP |url=https://www.indiatoday.in/india/maharashtra/story/mlc-polls-sena-keeps-mumbai-graduates-seat-bjp-wrests-konkan-graduates-from-ncp-1272816-2018-06-29 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Kishor Darade]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |1 | |- |[[Vilas Potnis]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |1 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |2 | |- |[[Suresh Dhas]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 |<ref>{{Cite news |date=2018-05-24 |title=Maharashtra MLC polls: BJP, Sena win two seats each; NCP retains one |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maha-mlc-polls-bjp-sena-win-two-seats-each-ncp-retains-one/articleshow/64304217.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Pravin Pote]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |2 | |- |[[Ramdas Ambatkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Narendra Darade]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Nashik LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Viplav Bajoria|Viplove Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Aniket Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Prasad Lad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |07-Dec-2017 |07-Jul-2022 |1 |By-election due to the resignation of [[Narayan Rane]]<ref>{{Cite web |title=Congress-NCP loses by 136 votes to BJP's Prasad Lad in Maharashtra Legislative Council by-poll |url=https://www.indiatoday.in/india/story/congress-ncp-loses-nine-votes-bjp-prasad-lad-maharashtra-legislative-council-bypoll-1102804-2017-12-07 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |Balaram Patil | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |Konkan TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 | |<ref>{{Cite web |date=2017-02-07 |title=Maharashtra legislative council elections: BJP, Cong, NCP win a seat each |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-legislative-council-elections-bjp-cong-ncp-win-a-seat-each/story-WSvHM6PCn3QzsSSDluCNcM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |3 | |- |[[Nago Ganar]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |2 | |- |[[Ranjit Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati GR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |2 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |3 | |- |[[Chandulal Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 |<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Legislative Council Elections: BJP-Shiv Sena alliance win 3 seats, Congress-2, NCP 1 {{!}} India.com |url=https://www.india.com/news/india/maharashtra-legislative-council-elections-bjp-shiv-sena-alliance-win-3-seats-congress-2-ncp-1-1659099/ |access-date= |website=www.india.com |language=}}</ref> |- |[[Parinay Phuke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 | |- |[[Tanaji Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Yavatmal LA |06-Dec-2016 |24-Oct-2019 |1 |Elected to [[Paranda Assembly constituency|Paranda Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Mohanrao Kadam]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 | |- |[[Amarnath Rajurkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |2 | |- |[[Anil Shivajirao Bhosale|Anil Bhosale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |2 | |- |[[Ravindra Phatak]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2016 |08-Jun-2022 |1 |<ref>{{Cite news |date=2016-06-06 |title=Sena's Ravindra Phatak wins Thane MLC polls |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/senas-ravindra-phatak-wins-thane-mlc-polls/articleshow/52618105.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Pravin Darekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 |<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Council polls: Narayan Rane among 10 candidates elected unopposed |url=https://www.dnaindia.com/india/report-maharashtra-council-polls-narayan-rane-among-10-candidates-elected-unopposed-2219613 |access-date= |website=DNA India |language=}}</ref> |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |5 | |- |[[R. N. Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |02-Jan-2022 |1 |Died<ref>{{Cite web |title=भाजपा विधान परिषद सदस्य आरएन सिंह का प्लेन में निधन |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/gorakhpur/story-bjp-legislative-council-member-rn-singh-died-in-the-plane-5477595.html |access-date= |website=Hindustan |language=}}</ref> |- |[[Sujitsingh Thakur]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 | |- |[[Sadabhau Khot]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 | |- |[[Subhash Desai]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |2 | |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |4 | |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |2 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2016 |24-Oct-2019 |3 |Elected to [[Parli Assembly constituency|Parli Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Narayan Rane]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2016 |21-Sep-2017 |1 |Resigned<ref>{{Cite web |date=2017-09-21 |title=Senior Congress leader Narayan Rane resigns from party |url=https://indianexpress.com/article/india/senior-maharashtra-congress-leader-narayan-rane-resigns-from-party-mlc-bjp-shiv-sena-devendra-fadnavis-4854438/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Ramdas Kadam]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 |<ref>{{Cite news |date=2015-12-30 |title=Maharashtra Legislative Council polls: Congress wins 3, Shiv Sena 2, others bag 1 seat each |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-legislative-council-polls-congress-wins-3-shiv-sena-2-others-bag-1-seat-each/articleshow/50380461.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Bhai Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2016 |01-Oct-2019 |2 |defected to [[BJP]] |- |[[Girish Vyas]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |3 | |- |[[Satej Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |Arun Jagtap | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 | |- |Prashant Paricharak | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Solapur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |[[Smita Wagh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |30-Jan-2015 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the resignation of [[Vinod Tawde]]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=BJP accommodates allies in three out of four MlC seats |url=https://www.dailypioneer.com/2015/india/bjp-accommodates-allies-in-three-out-of-four-mlc-seats.html |access-date= |website=The Pioneer |language=}}</ref> |- |[[Mahadev Jankar]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}" | |[[Rashtriya Samaj Paksha|RSP]] |MLA's |30-Jan-2015 |27-Jul-2018 |1 |By-election due to the resignation of [[Ashish Shelar]] |- |[[Subhash Desai]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |30-Jan-2015 |07-Jul-2016 |1 |By-election due to the resignation of [[Prithviraj Chavan]] |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |30-Jan-2015 |07-Jul-2016 |4 |By-election due to the resignation of [[Vinayak Mete]] |- |[[Sunil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-Aug-2014 |27-Jul-2018 |1 |By-election due to the resignation of [[Vinayak Raut]]<ref name="The Economic Times">{{Cite news |date=2014-08-14 |title=Sunil Tatkare elected unopposed to Maharashtra Legislative Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sunil-tatkare-elected-unopposed-to-maharashtra-legislative-council/articleshow/40270313.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Dattatraya Sawant | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune TR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 | |<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news |date=2014-06-26 |title=Modi wave doesn't help BJP in MLC elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Modi-wave-doesnt-help-BJP-in-MLC-elections/articleshow/37218113.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Shrikant Deshpande]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |1 | |- |[[Anil Sole]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |1 | |- |[[Chandrakant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-2014 |24-Oct-2019 |2 |Elected to [[Kothrud Assembly constituency|Kothrud Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |2 | |- |[[Gurumukh Das Jagwani]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |11-Jul-2014 |05-Dec-2016 |2 |By-election due to the resignation of Manish Jain<ref name=":0">{{Cite web |title=Bye-election to the Maharashtra Legislative Council from Jalgaon Local Authorities' Constituency |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=105529 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |[[Rahul Narwekar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |[[Prakash Gajbhiye]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 |<ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |last= |date=2014-06-09 |title=Ten New Members of Maharashtra Legislative Council Members Sworn in |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2014/Jun/09/ten-new-members-of-maharashtra-legislative-council-members-sworn-in-622987.html |access-date= |website=The New Indian Express |language=}}</ref> |- |Vidya Chavan | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Ramrao Wadkule | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |14-Oct-2019 |1 |Resigned<ref name="tv9marathi.com">{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-14 |title=ऐन विधानसभा निवडणुकीत राष्ट्रवादीला धक्का, आमदार रामराव वडकुते यांचा राजीनामा |url=https://www.tv9marathi.com/politics/ncp-mla-ramrao-wadkute-resign-and-may-join-bjp-tomorrow-125717.html |access-date= |website=TV9 Marathi |language=}}</ref> |- |Jagannath Shinde | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Khawaja Baig | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |Anandrao Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |11-Sep-2019 |1 |Resigned<ref name="The Hindu">{{Cite news |last= |first= |date=2019-09-10 |title=Blow to Congress as Prithviraj Chavan aide to join BJP |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/blow-to-congress-as-prithviraj-chavan-aide-to-join-bjp/article29386877.ece |access-date= |work=The Hindu |language= |issn=}}</ref> |- |Ramhari Rupanwar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Husna Bano Khalife | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |Husna Bano Khalife | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |[[Anant Gadgil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |16-Jun-2014 |15-Jun-2020 |1 |<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite news |date=2014-06-16 |title=Gadgil, Kawade nominated to Maharashtra Council in Governor's quota |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/gadgil-kawade-nominated-to-maharashtra-council-in-governors-quota/articleshow/36673690.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Jogendra Kawade]] |style="background-color:{{party color|Peoples Republican Party}}" | |[[Peoples Republican Party|PRP]] |NOM |16-Jun-2014 |15-Jun-2020 | | |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |14-Jan-2019 | |Died<ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=2019-01-15 |title=Congress stalwart Shivajirao Deshmukh dies at 84 |url=https://indianexpress.com/article/india/congress-stalwart-shivajirao-deshmukh-dead-5538836/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |01-Oct-2019 |3 |Resigned<ref name="sarkarnama.esakal.com">{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-01 |title=काँग्रेसला धक्का; विधानपरिषद सदस्य चंद्रकांत रघुवंशींचा राजीनामा |url=https://sarkarnama.esakal.com/aurangabad/congress-mla-chandrakant-raghuwanshi-join-shivsena-43170 |access-date= |website=Sarkarnama News |language=}}</ref> |- |[[Harising Nasaru Rathod|Harising Rathod]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 | | |- |Anand Rajendra Thakur | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |1 | |- |Hemant Takle | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |2 | |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |3 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2014 |31-May-2018 |3 |Died<ref name="ReferenceA">{{Cite news |date=2018-05-31 |title=Maharashtra Agriculture minister Pandurang Fundkar dies at 67 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maharashtra-agriculture-minister-pandurang-fundkar-dead/articleshow/64394206.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2014 |20-Oct-2014 |3 |Elected to [[Borivali Assembly constituency|Borivali Assembly]] in [[2014 Maharashtra Legislative Assembly election|2014]] |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |3 | |- |[[Subhash Zambad]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2013 |29-Aug-2019 |1 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |02-Sep-2013 |07-Jul-2016 |2 |By-election due to the resignation of [[Dhananjay Munde]] <ref name="ReferenceB">{{Cite news |date=2013-09-03 |title=Munde vs Munde: Gopinath loses to nephew Dhananjay in MLC election |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/munde-vs-munde-gopinath-loses-to-nephew-dhananjay-in-mlc-election/articleshow/22240399.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Syed Muzaffar Hussain]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |07-Feb-2013 |07-Jul-2016 |2 |By-election due to the resignation of <ref name="ReferenceC">{{Cite news |date=2013-02-07 |title=Congress candidate Muzaffar Husain was elected unopposed to the Maharashtra state legislative council on Thursday. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/congress-candidate-muzaffar-husain-was-elected-unopposed-to-the-maharashtra-state-legislative-council-on-thursday-/articleshow/18383689.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Manikrao Thakare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 |<ref name="ReferenceD">{{Cite news |date=2012-07-14 |title=11 candidates set to get elected unopposed to Maharashtra Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/11-candidates-set-to-get-elected-unopposed-to-maharashtra-council/articleshow/14907479.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |3 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |Jaidevrao Gaikwad | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |[[Amarsinh Pandit]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |Narendra Annasaheb Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |[[Ashish Shelar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2012 |20-Oct-2014 |1 |Elected to [[Vandre West Assembly constituency|Vandre West Assembly]] in [[2014 Maharashtra Legislative Assembly election|2014]] |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |[[Vinayak Raut]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2012 |16-May-2014 |1 |Elected to [[Ratnagiri–Sindhudurg Lok Sabha constituency|Ratnagiri Lok Sabha]] in [[2014 Indian general election|2014]] |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |3 | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |2 |<ref name="Business Standard">{{Cite news |date=4 July 2012 |title=Maharashtra Council polls: Davkhare, Sawant, Patil win |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/maharashtra-council-polls-davkhare-sawant-patil-win-112070400603_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |Apoorva Hiray | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |1 | |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |3 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Konkan GR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |1 | |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |3 | |- |[[Pravin Pote]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 |<ref name="freepressjournal.in">{{Cite web |date=2016-03-08 |title=Council polls: NCP scores big while complacent Cong suffers {{!}} Freepress Journal |url=http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308234756/http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |archive-date=8 March 2016 }}</ref> |- |Mitesh Bhangdiya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 | |- |Jayant Jadhav | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |2 | |- |[[Babajani Durrani]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 | |- |[[Anil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2012 |31-May-2018 |2 | |- |[[Prithviraj Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |04-May-2011 |20-Oct-2014 |1 |By-election due to the resignation of Sanjay Satishchandra Dutt |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |21-Feb-2011 |24-Apr-2014 |2 |defected from [[Shiv Sena]]<ref name="thehindu.com">{{Cite news |date=2011-02-21 |title=Former Shiv Sainik wins election on NCP ticket |url=https://www.thehindu.com/news/national/Former-Shiv-Sainik-wins-election-on-NCP-ticket/article15453684.ece |access-date=2024-04-08 |work=The Hindu |language= |issn=}}</ref> |- |Jayant Jadhav | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |28-Feb-2011 |21-Jun-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Vasant Pawar]] |- |Ramnath Mote | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |[[Nago Ganar]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Ranjit Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati GR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |Manish Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2010 |28-Feb-2014 |1 |Resigned<ref name=":0" /> |- |Rajendra Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 |<ref name="ReferenceE">{{Cite web |date=2016-10-22 |title=Polls for 6 Council seats on November 19, counting on November 22 |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/polls-for-6-council-seats-on-november-19-counting-on-november-22-3095713/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sandeep Bajoriya | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Yavatmal LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 |<ref name="ReferenceF">{{Cite news |date=2010-11-30 |title=NCP bags 2 legislative council seats |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ncp-bags-2-legislative-council-seats/articleshow/7014011.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Prabhakar Gharge | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Amarnath Rajurkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Anil Shivajirao Bhosale|Anil Bhosale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 |<ref name="ReferenceG">{{Cite news |date=2010-11-14 |title=Anil Bhosale all set to win unopposed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/anil-bhosale-all-set-to-win-unopposed/articleshow/6921723.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2010 |08-Jun-2016 |4 | |- |Dipti Chaudhari | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 |<ref name="rediff.com">{{Cite web |last= |first= |title=Congress-NCP wins 7 Maharashtra council seats |url=https://www.rediff.com/news/report/cong-ncp-win-7seats-in-mlc-polls/20100611.htm |access-date= |website=Rediff |language=}}</ref> |- |[[Husain Dalwai]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |03-Aug-2011 |2 |Elected to [[Rajya Sabha]]<ref name="Comfortable win for Dalwai">{{Cite web |date=2011-07-23 |title=Comfortable win for Dalwai |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/comfortable-win-for-dalwai/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |11-Mar-2011 |2 |Resigned<ref name="ReferenceH">{{Cite web |date=2011-03-12 |title=Cong takes safe option, MLC quits for Chavan |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/cong-takes-safe-option-mlc-quits-for-chavan/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |Prakash Bhinsale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |19-Oct-2014 |3 |Resigned as a [[Nationalist Congress Party|NCP]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Bharatiya Janata Party|BJP]]<ref name="Vinayak Mete disqualified as MLC">{{Cite web |date=2014-10-19 |title=Vinayak Mete disqualified as MLC |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/vinayak-mete-disqualified-as-mlc/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Shobha Fadnavis]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2010 |02-Jul-2013 |1 |Resigned as a [[Bharatiya Janata Party|BJP]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="indiatoday.in">{{Cite web |title=Gopinath Munde's nephew Dhananjay quits BJP, joins NCP |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/gopinath-mundes-nephew-dhananjay-quits-bjp-joins-ncp-168907-2013-07-01 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |3 | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 | | |- |[[Anil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |26-Mar-2010 |31-May-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Bhaskar Jadhav]]<ref name="ReferenceI">{{Cite web |date=2010-03-27 |title=Konkan bypoll: NCP confident of Anil Tatkare's win |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/konkan-bypoll-ncp-confident-of-anil-tatkares-win/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Vandana Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |26-Mar-2010 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the resignation of [[Laxman Pandurang Jagtap|Laxman Jagtap]] |- |[[Ramdas Kadam]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 |<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web |date=2010-01-04 |title=Sena leader Ramdas Kadam among 7 members to take oath as MLC |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/sena-leader-ramdas-kadam-among-7-members-to-take-oath-as-mlc/story-4tmisnKI6mlSJy5FubclJM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Bhai Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Rajendra Mulak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nagpur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |2 | |- |[[Mahadev Mahadik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |3 | |- |Arun Jagtap | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |Deepakrao Salunkhe | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Solapur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |18-Dec-2009 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the resignation of [[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] |- |[[Manikrao Thakare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |20-Jun-2009 |27-Jul-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Govindrao Adik]] |- |Ashok Mankar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |19-Jan-2009 |01-Jan-2010 |1 |By-election due to the resignation of Sagar Meghe<ref name="mid-day.com">{{Cite web |date=2009-01-19 |title=BJP's Mankar wins Mah Legislative Council by-poll |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/bjp-s-mankar-wins-mah-legislative-council-by-poll-28641 |access-date= |website=Mid-day |language=}}</ref> |- |Madhu Jain | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |24-Oct-2008 |07-Jul-2010 |1 |By-election due to the disqualification of Navnath Avhad<ref name="mumbaimirror.indiatimes.com">{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |date=24 October 2008 |title=Jain wins by narrow margin in Legislative Council by-election |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/jain-wins-by-narrow-margin-in-legislative-council-by-election/articleshow/15863712.cms |access-date= |website=Mumbai Mirror |language=}}</ref> |- |Bhagwan Salunkhe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune TR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 |<ref name="ReferenceJ">{{Cite news |date=2014-05-14 |title=Gear up for graduate constituency polls: Deputy chief minister Ajit Pawar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/gear-up-for-graduate-constituency-polls-deputy-chief-minister-ajit-pawar/articleshow/35085142.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Vasantrao Khotare | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2008 |16-May-2014 |4 |Elected to [[Nagpur Lok Sabha constituency|Nagpur Lok Sabha]] |- |[[Chandrakant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 | |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 | |- |[[Ranajagjitsinha Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 |<ref name="ReferenceK">{{Cite news |date=2008-03-27 |title=Cong suffers setback in council polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/cong-suffers-setback-in-council-polls/articleshow/2902977.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Hemant Takle | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |[[Sanjaykaka Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |25-Feb-2014 | |resigned<ref name="ReferenceL">{{Cite news |date=2014-02-25 |title=NCP MLC Sanjay Patil joins BJP, says "harassed" in party |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ncp-mlc-sanjay-patil-joins-bjp-says-harassed-in-party/articleshow/31005575.cms?from=mdr |access-date=2024-04-08 |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |Jaiprakash Chhajed | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2008 |07-Jan-2011 |1 |defected to [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="ReferenceM">{{Cite web |date=2011-01-06 |title=Shiv Sena union leader resigns, likely to join NCP |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/shiv-sena-union-leader-resigns-likely-to-join-ncp/story-SKYzcoEuCzAQ3OpZPaagbO.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Mohan Joshi (politician)|Mohan Joshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 |<ref name="business-standard.com">{{Cite news |date=19 February 2014 |title=Maharashtra: 21 MLCs to retire in next 2 months |url=https://www.business-standard.com/article/politics/maharashtra-21-mlcs-to-retire-in-next-2-months-114021900229_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |Subhash Chavan | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Alka Desai | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Suresh Navle | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Charan Singh Sapra | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |M M Sheikh | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 | | |- |[[Fouzia Khan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |2 | |- |Vidya Chavan | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 | | |- |Ram Pandagale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 |<ref name="ReferenceN">{{Cite news |date=13 August 2014 |title=NCP MLC joins Sena, calls Maha's ruling alliance anti-dalit |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ncp-mlc-joins-sena-calls-maha-s-ruling-alliance-anti-dalit-114081300682_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |[[Vijaysinh Mohite–Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Ramesh Shendge | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Sumant Gaikwad | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Kishanchand Tanwani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2007 |29-Aug-2013 | | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |18-Dec-2006 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the death of Vasant Kale |- |Rajan Teli | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 |<ref name="One India">{{Cite news |date=1 August 2006 |title=Eleven MLCs take oath as members of Upper House |url=https://www.oneindia.com/2006/08/01/eleven-mlcs-take-oath-as-members-of-upper-house-1154448673.html |work=One India}}</ref> |- |Sayed Quamruz Zama | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Govindrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |06-Mar-2009 | |resigned<ref name="ReferenceO">{{Cite news |date=2009-03-01 |title=Congress leader Govindrao Adik joins NCP |url=https://economictimes.indiatimes.com/congress-leader-govindrao-adik-joins-ncp/articleshow/4208298.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Ulhas Pawar | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |2 | |- |Usha Darade | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Arun Gujarathi | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Keshav Mankar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Pasha Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Parshuram Uparkar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |2 | |- |Preetamkumar Shegaonkar |style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India (Athawale)|RPI (A)]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 | | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 | |- |Diliprao Sonawane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 |<ref name="ReferenceP">{{Cite web |date=2006-06-27 |title=Dilip Sonawane wins Nasik Teachers' seat |url=https://www.hindustantimes.com/india/dilip-sonawane-wins-nasik-teachers-seat/story-UrQ5lsffiFFzC2dfxnCAGM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |2 | |- |[[Sanjay Mukund Kelkar|Sanjay Kelkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 |<ref name="oneindia.com">{{Cite news |date=9 July 2006 |title=Sanjay Kelkar to be sworn-in as MLC on July 10 |url=https://www.oneindia.com/2006/07/09/sanjay-kelkar-to-be-sworn-in-as-mlc-on-july-10-1152469581.html |work=One India}}</ref> |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |Jagdish Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |Zainuddin Zaveri | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |1 | |- |[[Vasant Pawar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2006 |07-Oct-2010 |2 |Dieded<ref name="MLC Vasant Pawar dies at airport">{{Cite news |date=2010-10-08 |title=MLC Vasant Pawar dies at airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mlc-vasant-pawar-dies-at-airport/articleshow/6710353.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Suresh Sakhabhau Deshmukh|Suresh Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |[[Bhaskar Jadhav]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2006 |28-Oct-2009 |1 |Elected to [[Guhagar Assembly constituency|Guhagar Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |[[Suresh Sakhabhau Deshmukh|Suresh Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |18-Mar-2005 |21-Jun-2006 |1 |By-election due to the resignation of Ramprasad Bordikar |- |Ramnath Mote | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 | |- |Vasant Kale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |06-Dec-2004 |02-Feb-2006 |1 |Died |- |Vishwanath Daigavhane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |Bhaurao Tulshiram Deshmukh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati GR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |[[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nashik GR |06-Dec-2004 |16-May-2009 |2 |Elected to [[Dhule Lok Sabha constituency|Dhule Lok Sabha]] in [[2009 Indian general election|2009]] |- |[[Gurumukh Das Jagwani]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 |<ref name="ReferenceQ">{{Cite news |date=2004-12-03 |title=NCP wins Yavatmal, Gondia MLC seats |url=https://economictimes.indiatimes.com/ncp-wins-yavatmal-gondia-mlc-seats/articleshow/944449.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Rajendra Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 |<ref name="pib.gov.in">{{Cite web |title=Biennial Elections to the Maharashtra Legislative Council from Local Authorities, Graduates' and Teachers' Constituencies. |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=66552 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |DR.N.P Hirani | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Yavatmal LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |Vilasrao Bhausaheb Shinde | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 | |- |[[Kamalkishor Kadam]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nanded LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |2 | |- |[[Laxman Pandurang Jagtap|Laxman Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune LA |06-Dec-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Chinchwad Assembly constituency|Chinchwad Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]]<ref name="TOI-2004">{{cite news |date=2 Dec 2004 |title=NCP has last laugh in council poll |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/NCP-has-last-laugh-in-council-poll/articleshow/943884.cms |accessdate= |work= |publisher=The Times of India Pune}}</ref> |- |[[Vasant Pawar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |30-Nov-2004 |21-Jun-2006 |1 |By-election due to the resignation of [[Devidas Anandrao Pingale|Devidas Pingale]] |- |Sureshkumar Jethalia | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Partur Assembly constituency|Partur Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |[[Pratapsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 | |- |[[Syed Muzaffar Hussain]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |Shivaji Dattatray Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 | |- |[[Manda Vijay Mhatre|Manda Mhatre]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |Navnath Avhad | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2004 |18-Jul-2008 |1 |Disqualified<ref name="MLC's membership cancelled">{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |title=MLC's membership cancelled |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/mlcs-membership-cancelled/articleshow/15832588.cms |access-date= |website=Mumbai Mirror |language=}}</ref><ref name="one2008">{{cite web |date=18 July 2008 |title=State legislative Council |url=http://www.oneindia.com/2008/07/18/state-legislative-council-cancels-navnath-avads-membership-1216379093.html |accessdate=8 December 2015 |website=One India}}</ref> |- |[[Prakash Shendge]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Jat Assembly constituency|Jat Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 |<ref name="OneIn250408">{{cite web |date=25 April 2008 |title=Diwakar Raote is Sena's group leader in upper house |url=http://www.oneindia.com/2008/04/25/diwakar-raote-is-senas-group-leader-in-upper-house-1209123816.html |accessdate=8 December 2015 |website=www.oneindia.com |publisher=on 25 April 2008}}</ref> |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2004 |08-Jun-2010 |3 |<ref name="ReferenceR">{{Cite news |date=2004-06-09 |title=Davkhare enters state Council with a hat trick |url=https://economictimes.indiatimes.com/davkhare-enters-state-council-with-a-hat-trick/articleshow/726858.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Arvind Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |Madhukar Chavan | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |1 | |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |Sagar Meghe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2004 |28-Aug-2008 |1 |Resigned<ref name="Sagar Meghe's resignation accepted">{{Cite news |date=28 August 2008 |title=Sagar Meghe's resignation accepted |url=https://www.oneindia.com/2008/08/28/sagar-meghes-resignation-accepted-1219937769.html |work=One India}}</ref> |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |1 | |- |Mahadev Mahadik | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |[[Yashwantrao Gadakh Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2004 |16-Mar-2009 |2 |Resigned |- |[[Ranjitsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Solapur LA |02-Jan-2004 |13-Aug-2009 |1 |Elected to [[Rajya Sabha]]<ref name="ReferenceS">{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Deshmukh, NCP's Adik, Mohite-Patil elected to Rajya Sabha |url=https://www.hindustantimes.com/india/deshmukh-ncp-s-adik-mohite-patil-elected-to-rajya-sabha/story-6UlmLTzxPPjUWn1Nsy6nrM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |G. L. Ainapure | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune TR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 | |<ref name=":1">{{Cite news |date=2002-06-27 |title=Patil defeats Jawdekar in MLC polls |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/patil-defeats-jawdekar-in-mlc-polls/articleshow/14204543.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Vasantrao Khotare | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |3 | |- |Sharad Patil | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |1 |<ref name=":1" /> |- |Shrikant Joshi | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |1 |<ref name="BJP wins Aurangabad seat">{{Cite news |date=2002-06-27 |title=BJP wins Aurangabad seat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/bjp-wins-aurangabad-seat/articleshow/14201021.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Shivaji Dattatray Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's | |07-Jul-2004 |1 |By-election due to the death of Arun Mehta |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 | | |- |Sudhakar Gangane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Ranajagjitsinha Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |Sadashiv Pol | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Madhukar Sarpotdar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |M A Aziz | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | |<ref name="ReferenceT">{{Cite news |date=17 February 2008 |title=Cong receives 150 names for 12 MLC nominations |url=https://www.oneindia.com/2008/02/17/cong-receives-150-names-for-12-mlc-nominations-1203244394.html |work=One India}}</ref> |- |Sudha Joshi | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Ramesh Nikose | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Dhondiram Rathod | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | | |- |Dhanaji Sathe | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Sudhir Sawant]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Jitendra Awhad]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Gurunath Kulkarni | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Fouzia Khan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Vasantrao Balwantrao Chavan|Vasantrao Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | | |- |Jagannath Shewale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Girish Gandhi | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Ulhas Pawar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 |<ref name="m.rediff.com">{{Cite web |title=Sena-backed independent Tyagi loses council election |url=https://m.rediff.com/news/2000/jul/24sena2.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Govindrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Syed Khatib Natikuddin | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |2 | |- |Vilas Avchat | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |Kanhaiyalal Gidwani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Shantaram Karmalkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Kanta Nalawade]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |Dayanand Mhaske | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India (Athawale)|RPI (A)]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Sanjivani Raykar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai TR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | |<ref name="ReferenceU">{{Cite web |title=rediff.com: NCP, BJP gain in Maharastra council polls |url=https://m.rediff.com/news/2000/jun/19swati.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |Nanasaheb Borste | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 |3 | |- |[[Ashok Gajanan Modak|Ashok Modak]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | | |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |1 | |- |Jagdish Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |1 | |- |[[Ramdas Tadas]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |2 | |- |[[Devidas Anandrao Pingale|Devidas Pingale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2000 |25-May-2004 |1 |Elected to [[Nashik Lok Sabha constituency|Nashik Lok Sabha]] in [[2004 Indian general election|2004]] |- |Ramprasad Bordikar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2000 |17-Oct-2004 |1 |Elected to [[Jintur Assembly constituency|Jintur Assembly]] in [[2004 Maharashtra Legislative Assembly election|2004]] |- |[[Anant Tare]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2000 |31-May-2006 |1 | |- |[[Datta Meghe]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |2000 |Jan-2002 | |By-election due to the resignation of [[Vinayak Mete]] |- |Suresh Moreshwar | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Konkan TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 |<ref name="ReferenceV">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress does well in state council elections |url=https://m.rediff.com/news/1998/nov/16maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- | | | |Aurangabad TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Vishwanath Daigavhane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Bhaurao Tulshiram Deshmukh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati GR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |[[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nashik GR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |Sharad Wani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Jalgaon LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |[[Gopaldas Shankarlal Agrawal|Gopaldas Agrawal]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |DR.N.P Hirani | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Yavatmal LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Vishuanna Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |[[Kamalkishor Kadam]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |Ramkrishna More | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Pune LA |06-Dec-1998 |02-Nov-2003 | |Died<ref name="ReferenceW">{{Cite news |date=2003-11-02 |title=Former state minister Ramkrishna More dead |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/former-state-minister-ramkrishna-more-dead/articleshow/263598.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[N. S. Pharande]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 |<ref name="ReferenceX">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress challenges Sena-BJP's might in RS elections |url=https://m.rediff.com/news/1998/jun/16maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Pratapsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |29-Sep-2003 |1 |Elected to [[Solapur Lok Sabha constituency|Solapur Lok Sabha]]<ref name="BJP-Sena wins Solapur seat">{{Cite web |title=BJP-Sena wins Solapur seat |url=https://www.rediff.com/news/2003/sep/29sola.htm |access-date= |website=www.rediff.com}}</ref> |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Vijay Wadettiwar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Ranjeet Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |3 | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |08-Jul-1998 |19-Feb-2002 |3 |<ref name="The Times of India">{{Cite news |date=2002-02-20 |title=Salvi, Mehta worked for workers' cause |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/salvi-mehta-worked-for-workers-cause/articleshow/1508626.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Makhram Pawar |style="background-color:{{party color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}" | |[[Bharipa Bahujan Mahasangh|BBM]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 | | |- |Gangadhar Patne |style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 | | |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-1998 |08-Jun-2004 |2 | |- |[[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | |<ref name="ReferenceY">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress, BJP bag 2 seats each in local bodies poll |url=https://m.rediff.com/news/dec/31maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Husain Dalwai]] |style="background-color:{{party color|Samajwadi Party}}" | |[[Samajwadi Party|SP]] |Mumbai LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |Balwantrao Dhoble | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | | |- | | | |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | | |- |Mahadev Mahadik | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Kolhapur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Yashwantrao Gadakh Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Ahmednagar LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Subhash Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Solapur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- | | | |Pune TR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 | | |- | | | |Amravati TR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 |2 | |- |[[Prakash Javadekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 |2 | |- |[[Jaisingrao Gaikwad Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-1996 |03-Mar-1998 |2 |Elected to [[Beed Lok Sabha constituency|Beed Lok Sabha]] in [[1998 Indian general election|1998]] |- |[[Shishir Shinde]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 |<ref name="TOI-28022002">{{cite news |last1= |first1= |date=28 Feb 2002 |title=Hectic activity for council, RS polls |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Hectic-activity-for-council-RS-polls/articleshow/2302315.cms |accessdate= |publisher=Times of India}}</ref> |- |[[Ravindra Mirlekar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |Prakash Deole | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Anna Dange]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |2 | |- |Nishigandha Mogal | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 | |- |Lalsing Rathod | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Chhagan Bhujbal]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 | |- |Ramdas Phutane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |Shantaram Nandgaonkar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | |<ref name="ReferenceZ">{{Cite news |date=2001-11-18 |title=Sena-BJP alliance to lose majority in Maharashtra House |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sena-bjp-alliance-to-lose-majority-in-maharashtra-house/articleshow/1238486365.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Jaiprakash Baviskar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Nitin Shinde | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |[[Arvind Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Balasaheb Salunke | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Umesh Pawar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Sandesh Kondvilkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Subhash Dapke | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Shaligram Bassaiye | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Veena Sharma | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Indutai Nakade | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |21-Apr-2000 |1 |defected to [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="asu.thehoot.org">{{Cite web |title=NCP in a tight spot after attack on Ketkar¿s home |url=http://asu.thehoot.org/story_popup/ncp-in-a-tight-spot-after-attack-on-ketkar-s-home-3153 |access-date= |website=asu.thehoot.org}}</ref> |- |[[Kripashankar Singh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Babanrao Dhakne]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Vasantrao Naik|Avinash Vasantrao Naik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Krishnarao Bhegde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Kishore Kashikar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Azhar Hussain | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Vidya Balose | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Anil Godane | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Hansraj Ahir]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-1994 |10-May-1996 |1 |Elected to [[Chandrapur Lok Sabha constituency|Chandrapur Lok Sabha]] in [[1996 Indian general election|1996]] |- |Neela Desai | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 |1 | |- |Venkappa Patki | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Sanjivani Raykar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai TR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- | | | |Nashik TR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 |2 | |- |[[Ashok Gajanan Modak|Ashok Modak]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- | | | |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |[[Vasudhatai Pundlikrao Deshmukh|Vasudhatai Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati LA |22-Jun-1994 |07-Oct-1999 | |Elected to [[Achalpur Assembly constituency|Achalpur Assembly]] in [[1999 Maharashtra Legislative Assembly election|1999]] |- |[[Ramdas Tadas]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 |1 | |- |S. T. Ahire | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |Rajani Satav | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-1994 |31-May-2000 | | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's | |07-Jul-1998 |2 |By-election due to the resignation of [[Ramesh More]] |- |[[Ashok Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |Mushtaq Antulay | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |Madhukar Kimmatkar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[Jayant Shridhar Tilak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |2 | |- |Hasmukh Upadhyay | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |2 | |- |Celine D'Silva | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[D B Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |[[Dharamchand Chordia]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |[[Ramesh More]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1992 |29-May-1993 |1 |assassinated |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-1992 |08-Jun-1998 |1 | |- |[[Sudhakar Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |22-Jul-1991 |24-Apr-1996 |1 |By-election due to the resignation of [[Datta Meghe]] |- | | | |Pune TR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 | | |- | | | |Amravati TR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Prakash Javadekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Jaisingrao Gaikwad Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Datta Meghe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1990 |15-Jun-1991 |3 |Elected to [[Nagpur Lok Sabha constituency|Nagpur Lok Sabha]] in [[1991 Indian general election|1991]] |- |[[Ramrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |3 | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- |[[Anna Dange]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- |[[Vijay Mude]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |1 | |- |[[Dattaji Salvi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | |<ref name="The Times of India"/> |- |[[Ramdas Athawale]] | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |1 | |- |Baliram Hiray | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[T. M. Kamble]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |R. D. Nikam | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Manohar Phalke | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Nath Paullbudhe | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[Namdeo Dhondo Mahanor]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[Laxman Mane]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Vijay More | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |A. R. Khan | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Ram Tolani | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Madhukar Wasnik | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Yashodhara Bajaj | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Keshavrao Rane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |21-Oct-1988 |07-Jul-1992 | |By-election due to the resignation of [[Shankarrao Chavan]] |- |[[Ishaq Jamkhanawala]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[N. M. Kamble]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Vithal Dikonda | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Bajirao Shinde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Krishnarao Pandav | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Narayan Munde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Bhaskarrao Shinde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Keshavrao Autade | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[R. S. Gavai]] | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |V Deshmukh | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[Suryabhan Vahadane-Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 |2 | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-1988 |07-Jul-1994 |1 | |- |Vasant Patwardhan | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-1988 |07-Jul-1994 | | |- | | | |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |[[Vasudhatai Pundlikrao Deshmukh|Vasudhatai Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Vasantrao Wankhede | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Sabir Ahmed | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Ratan Lal | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-1988 |31-May-1994 | | |- |[[Shankarrao Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |26-Jun-1988 | |Elected to [[List of Rajya Sabha members from Maharashtra|Rajya Sabha]] |- |[[Jayant Shridhar Tilak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |[[Shrikant Jichkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Rohidas Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Leon D'Souza | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |Muralidharanna Pawar | style="background-color:{{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Vitthalrao Hande | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Hasmukh Upadhyay | style="background-color:{{party color|Janata Party}}" | |[[Janata Party|JP]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |Narayan Shripad Vaidya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |1984 |1990 |1 |<ref name=":2">{{Cite news |date=2020-12-05 |title=BJP's Pune bastion falls for 1st time in almost 2 decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/bjps-pune-bastion-falls-for-1st-time-in-almost-2-decades/articleshow/79570650.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Madhu Deolekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai GR |1982 |1988 | | |- |[[Manohar Joshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Wamanrao Mahadik]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Madhu Deolekar]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Mumbai GR |1978 |1982 | | |- |[[G P Pradhan]] |style="background-color: {{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |Pune GR |1978 |1984 |2 |<ref name=":2" /> |- |[[G P Pradhan]] |style="background-color: {{party color|Samyukta Socialist Party}}" | |[[Samyukta Socialist Party|SSP]] |Pune GR |1972 |1978 |1 |<ref name=":2" /> |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1972 |1978 |3 | |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1966 |1972 |2 | |- |Vasudev Balwant Gogate |style="background-color: {{party color|Hindu Mahasabha}}" | |[[Hindu Mahasabha|HMS]] |Pune GR |1960 |1966 | | |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1954 |1955 |1 | |} {| class="wikitable sortable" |- !Name (alphabetical by last name) !!Party !! Constituency !! Date of appointment !! Date of retirement !! Term !! Notes |- | [[Ramrao Adik]] || [[Indian National Congress|INC]] || Elected by MLAs || 1978 || 1984 || 1 || |- | [[Ramrao Adik]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 2 || |- |[[Aloo Jal Chibber]]|| INC || Elected by MLA ||1978||1984||2||Governor|- |- | [[Jagannath Sitaram Akarte]] || INC || Elected by MLAs || 1962 || 1968 || 1 || |- | [[Yashwant Ambedkar]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Electrical by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[Sarojini Babar]]<ref name="AIR">{{cite web |title=75 YEARS OF MAHARASHTRA LEGISLATURE |url=http://www.newsonair.com/75-years-of-maharashtra-legislature.asp |accessdate=1 December 2015 |publisher=Aii India Radio}}</ref>|| [[Independent politician|Ind.]] || Nominated || || || 1 || |- | [[Subhash Bhoir]] || NCP || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Tejsingrao Bhosale]]<ref name=TOI-231014>{{cite news|last1=Anparthi|first1=Anjaya|title=Despite having experience very few corporators become legislators|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Despite-having-experience-very-few-corporators-become-legislators/articleshow/44912685.cms|accessdate=8 December 2015|publisher=Times of India. Nagpur|date=23 Oct 2014}}</ref> || || || || || 1 || |- | [[Madhu Dandavate]] || [[Praja Socialist Party|PSP]] || Elected by MLAs || 1970 || 1971 || 1 ||Elected to LS, Rajapur |- | [[B T Deshmukh]] || Ind || Amravati Teachers || 1996 || 2002 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Elected by MLAs || 1964 || 1970 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1970 || 1976 || 2 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1976|| 1982 || 3 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1982 || 1988|| 4 || |- | [[Chandukaka Jagtap]]<ref name="Jagtap bags MLC candidature">{{cite news|title=Jagtap bags MLC candidature|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Jagtap-bags-MLC-candidature/articleshow/509701.cms|accessdate=2 December 2015}}</ref> || NCP || Pune LA || 09/03/2004 || 01/01/2005 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1972 || 1980 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1988 || 1989 || 3 ||Res. Elected to MH Assembly |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1986 || 1992 || 1 || |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1993 || 1999 || 2 || |- | [[Pappu Kalani]]<ref name=one2008/> || NCP || Elected by MLAs || || 1999 || 1 || |- | [[Shankar Ramchandra Kharat]] || Independent || || || || 1 || |- | [[Gajanan Digambar Madgulkar]]<ref name=AIR/> || Ind || || || || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 02/04/1978 || 1984 || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 3 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1963 || 1969 || 1 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1969 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1966 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1972 || 1978<ref name=vs-page>{{cite web|title=V. S. Page|url=http://sangli.nic.in/english/about_sangli/prominant_personality/v_s_page.aspx|publisher=Collector Office Sangli|accessdate=1 December 2015}}</ref> || 3 || |- | [[Avinash Pande]] || INC || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Shakuntala Paranjpye]] || Independent || Nominated || 1958 || 1964 || 1 || |- | [[Gulabrao Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1983 || 1987 || 1 || |- | [[Shivajirao Girdhar Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1967 || 1 || |- | [[R. D. Pradhan]] || INC || Elected by MLAs || 1990 || 1996 || 1 || |- | Linganna Pujari || INC || Mumbai LA || 1972 || 1978 || 1 || |- | [[Prabhakar Sanzgiri]] || [[Communist Party of India (Marxist)|CPI-M]] || Elected by MLAs || 1980 || 1986 || 1 || |- | [[Rikhabchand Sharma]]<ref name=TOI-231014/> || INC || Elected by MLA || || 196x || 1 || |- | [[Suryabhan Vahadane-Patil]]<ref name="info-e"/>|| BJP || Elected by MLAs || 1982 || 1988 || 1 || |- | [[M G Vaidya]]<ref name=AIR/> || Ind. || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Rafiq Zakaria]]<ref name=AIR/><ref name="FPJ-2012">{{cite news |date=29 May 2012 |title=Council polls: NCP scores big while complacent Cong suffers |url=http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308234756/http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |archivedate=8 March 2016 |accessdate=8 December 2015 |publisher=Free Press Journal}}</ref>|| INC || || || || 1 || |- || [[P T Madhale]] || [[Scheduled Castes Federation]] SCF || Vita-Sangli || Elected MLA || 1937 1957 || |} {| class="wikitable sortable" |- !Name (alphabetical by last name) !!Party !! Constituency !! Date of appointment !! Date of retirement !! Term !! Notes |- | [[Ramrao Adik]] || [[Indian National Congress|INC]] || Elected by MLAs || 1978 || 1984 || 1 || |- | [[Ramrao Adik]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 2 || |- |[[Aloo Jal Chibber]]|| INC || Elected by MLA ||1978||1984||2||Governor|- |- | [[Jagannath Sitaram Akarte]] || INC || Elected by MLAs || 1962 || 1968 || 1 || |- | [[Yashwant Ambedkar]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Electrical by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[Sarojini Babar]]<ref name="AIR"/>|| [[Independent politician|Ind.]] || Nominated || || || 1 || |- | [[Subhash Bhoir]] || NCP || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Tejsingrao Bhosale]]<ref name=TOI-231014/> || || || || || 1 || |- | [[Madhu Dandavate]] || [[Praja Socialist Party|PSP]] || Elected by MLAs || 1970 || 1971 || 1 ||Elected to LS, Rajapur |- | [[B T Deshmukh]] || Ind || Amravati Teachers || 1996 || 2002 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Elected by MLAs || 1964 || 1970 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1970 || 1976 || 2 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1976|| 1982 || 3 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1982 || 1988|| 4 || |- | [[Chandukaka Jagtap]]<ref name="Jagtap bags MLC candidature"/> || NCP || Pune LA || 09/03/2004 || 01/01/2005 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1972 || 1980 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1988 || 1989 || 3 ||Res. Elected to MH Assembly |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1986 || 1992 || 1 || |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1993 || 1999 || 2 || |- | [[Pappu Kalani]]<ref name=one2008/> || NCP || Elected by MLAs || || 1999 || 1 || |- | [[Shankar Ramchandra Kharat]] || Independent || || || || 1 || |- | [[Gajanan Digambar Madgulkar]]<ref name=AIR/> || Ind || || || || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 02/04/1978 || 1984 || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 3 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1963 || 1969 || 1 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1969 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1966 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1972 || 1978<ref name=vs-page/> || 3 || |- | [[Avinash Pande]] || INC || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Shakuntala Paranjpye]] || Independent || Nominated || 1958 || 1964 || 1 || |- | [[Gulabrao Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1983 || 1987 || 1 || |- | [[Shivajirao Girdhar Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1967 || 1 || |- | [[R. D. Pradhan]] || INC || Elected by MLAs || 1990 || 1996 || 1 || |- | [[Linganna Pujari]] || INC || Mumbai LA || 1972 || 1978 || 1 || |- | [[Prabhakar Sanzgiri]] || [[Communist Party of India (Marxist)|CPI-M]] || Elected by MLAs || 1980 || 1986 || 1 || |- | [[Rikhabchand Sharma]]<ref name=TOI-231014/> || INC || Elected by MLA || || 196x || 1 || |- | [[Suryabhan Vahadane-Patil]]<ref name="info-e">{{cite web |title=Member Of legislative Council Maharashtra, Maharashtra MLC list 2012 |url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/827-list-of-member-of-legislative-council-mlc-from-maharashtra.html |accessdate=27 December 2015 |archive-date=15 సెప్టెంబర్ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122207/http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/827-list-of-member-of-legislative-council-mlc-from-maharashtra.html |url-status=dead }}</ref>|| BJP || Elected by MLAs || 1982 || 1988 || 1 || |- | [[M G Vaidya]]<ref name=AIR/> || Ind. || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Rafiq Zakaria]]<ref name=AIR/><ref name="FPJ-2012"/>|| INC || || || || 1 || |- || [[P T Madhale]] || [[Scheduled Castes Federation]] SCF || Vita-Sangli || Elected MLA || 1937 1957 || |} == మూలాలు == {{Reflist}} ==వెలుపలి లంకెలు== * [http://maharashtralegislature.org.in/ Maharashtra Legislature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250713085233/https://maharashtralegislature.org.in/ |date=2025-07-13 }} [[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల శాసనమండలి సభ్యుల జాబితాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనమండలి సభ్యులు| ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రకు చెందిన వ్యక్తుల జాబితాలు|శాసన మండలి]] [[వర్గం:తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] [[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] gtea4njcq3wix62lqt56yf84gmp36k3 4955052 4954957 2026-09-09T02:11:40Z యర్రా రామారావు 28161 4955052 wikitext text/x-wiki {{అనువాదం}} ఇది '''[[మహారాష్ట్ర శాసనమండలి|మహారాష్ట్ర శాసన మండలి]] రాష్ట్ర ప్రస్తుత, గత సభ్యుల జాబితా'''. శాసనమండలి సభ్యులు ఆరు సంవత్సరాల పదవీకాలానికి ఎన్నుకవుతారు.30 మంది సభ్యులను రాష్ట్ర శాసనసభ్యులు పరోక్షంగాఎన్నుకుంటారు. స్థానిక సంస్థల నియోజకవర్గం నుండి 22 మంది సభ్యులు, పట్టభద్రులు నియోజకవర్గం నుండి 7మంది సభ్యులు, [[ఉపాధ్యాయుడు|ఉపాధ్యాయుల]] నియోజకవర్గం నుండి 7 మంది సభ్యులు ఎన్నికవుతారు.<ref>{{Cite web|title=The Delimitation of Council Constituencies 2 (Maharashtra) Order, 1951|url=http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%202/THE%20DELIMITATION%20OF%20COUNCIL%20CONSTITUENCIES%202%5B(MAHARASHTRA)%5D%20ORDER,%201951.pdf|publisher=Ministry of Law and Justice, Government of India}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[మహారాష్ట్ర గవర్నర్ల జాబితా|మహారాష్ట్ర గవర్నరు]] వివిధ రంగాలకు చెందిన ప్రముఖ వ్యక్తుల నుండి 12 మంది సభ్యులను నామినేట్ చేస్తారు. == మహారాష్ట్ర శాసన మండలి సభ్యులు == చివరి పేరు ఆధారంగా అక్షరమాల జాబితా ''జాబితా అసంపూర్ణంగా ఉంది'' . * స్టార్ (మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం నుండి ప్రస్తుత సభ్యులను సూచిస్తుంది. * ఎమ్మెల్యే-శాసనసభ సభ్యులు (మహారాష్ట్ర రాష్ట్రం) * ఎల్.ఎ-స్థానిక అధికారులు నియోజవర్గం నుండి * జిఆర్-గ్రాడ్యుయేట్లు నియోజకవర్గం నుండి * టీఏ-ఉపాధ్యాయులు నియేజకవర్గం నుండి * NOM-మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర గవర్నరు ద్వారా నామినేట్ చేయబడినవారు {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px" |Member ! colspan="2" |[[పార్టీ]] !Constituency !Term start !Term end !Term (s) !Notes |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |12-May-2026 |27-Jul-2030 |3 |By-election due to the resignation of [[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] |- |Sunil Karjatkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Pramod Jathar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Madhavi Naik | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[Sanjay Bhende]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |Vivek Kolhe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[ఓంప్రకాష్ బాబురావు కాడు]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[నీలం గోర్హే]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |5 | |- |[[జీషన్ సిద్ధిఖీ]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |1 | |- |[[Ambadas Danve]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[శివసేన (యుబిటి)|SS (UBT)]] |MLA's |14-May-2026 |13-May-2032 |2 | |- |[[Sandip Joshi]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[ప్రవీణ్ దాట్కే]] |- |[[దాదారావు కేచే]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[గోపీచంద్ పదాల్కర్]] |- |[[Sanjay Kenekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |MLA's |20-Mar-2025 |13-May-2026 |1 |By-election due to the resignation of [[రమేష్ కరాద్]] |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|SHS]] |MLA's |20-Mar-2024 |07-Jul-2028 |4 |By-election due to the resignation of [[అంశ్య పద్వీ]] |- |[[Sanjay Khodke]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|NCP]] |MLA's |20-Mar-2025 |27-Jul-2030 |1 |By-election due to the resignation of [[రాజేష్ విటేకర్]] |- |Chitra Kishor Wagh | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Vikrant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |Babusingh Maharaj Rathod | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|BJP]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[హేమంత్ పాటిల్|హేమంత్ పాటిల్]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Manisha Kayande]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |2 | |- |[[పంకజ్ భుజ్‌బల్|పంకజ్ భుజ్‌బల్]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[Idris Naikwadi]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |NOM |16-Oct-2024 |15-Oct-2030 |1 | |- |[[పంకజా ముండే|పంకజా ముండే]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[యోగేష్ తిలేకర్|యోగేష్ తిలేకర్]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Parinay Phuke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |2 | |- |[[Sadabhau Khot]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |2 | |- |[[Amit Gorkhe]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[భారతీయ జనతా పార్టీ|భారతీయ జనతా పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[కృపాల్ తుమనే|కృపాల్ తుమనే]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[భావన గవాలీ|భావన గవాలీ]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[శివసేన|శివసేన]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[రాజేష్ విటేకర్|రాజేష్ విటేకర్]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం|పత్రి శాసనసభ నియోజకవర్గం]] in [[2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు|2024 మహారాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికలు]] |- |[[Shivaji Rao Garje]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ|నేషనలిస్ట్ కాంగ్రెస్ పార్టీ]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Milind Narvekar]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |MLA's |28-Jul-2024 |27-Jul-2030 |1 | |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2024 |18-Dec-2025 |2 |Resigned as a [[Indian National Congress|INC]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Bharatiya Janata Party|BJP]]<ref>{{Cite web |date=2025-12-17 |title=Pradnya Satav Resigns as Maharashtra MLC, Set to Join BJP |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/pradnya-satav-wife-of-rahul-gandhis-close-aide-resigns-as-congress-mlc-expected-to-join-bjp-3835159 |access-date= |website=Deccan Herald |language=}}</ref> |- |[[Jagannath Abhyankar]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |Mumbai TR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |1 | |- |[[Kishor Darade]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Nashik TR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |2 | |- |[[Anil Parab]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena (Uddhav Balasaheb Thackeray)}}" | |[[Shiv Sena (UBT)|SS (UBT)]] |Mumbai GR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |4 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2024 |07-Jul-2030 |3 | |- |[[Dnyaneshwar Mhatre]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |4 | |- |[[Sudhakar Adbale]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Dhiraj Lingade]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati GR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Satyajeet Tambe]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik GR |08-Feb-2023 |07-Feb-2029 |1 | |- |[[Pravin Darekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |2 | |- |[[Ram Shinde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |Uma Khapre | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |Shrikant Bharatiya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Prasad Lad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |2 | |- |[[Sachin Ahir]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Aamshya Padavi]] |style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2022 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Akkalkuwa Assembly constituency|Akkalkuwa Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |3 | |- |[[Eknath Khadse]] |style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |1 | |- |[[Bhai Jagtap]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2022 |07-Jul-2028 |3 | |- |[[Sunil Shinde]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Rajhans Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Amrish Patel]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |4 | |- |[[Chandrashekhar Bawankule]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2022 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Kamthi Assembly constituency|Kamthi Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |Vasant Khandelwal |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |1 | |- |[[Satej Patil]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2022 |01-Jan-2028 |2 | |- |[[Pradnya Rajeev Satav|Pradnya Satav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |23-Nov-2021 |27-Jul-2024 |1 |By-election due to the death of [[Sharad Ranpise]] |- |Jayant Asgaonkar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Pune TR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 |<ref>{{Cite news |date=2020-12-05 |title=MLC polls: Jolt for BJP, MVA wins four of six seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mlc-polls-jolt-for-bjp-mva-wins-4-of-6-seats/articleshow/79574034.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Kiran Sarnaik | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Abhijit Wanjarri]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nagpur GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |3 | |- |[[Arun Lad]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune GR |07-Dec-2020 |06-Dec-2026 |1 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Dhule-Nandurbar LA |05-Dec-2020 |01-Jan-2022 |3 | |- |[[Ranjitsinh Mohite-Patil|Ranjitsinh Mohite Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |2 | |- |[[Pravin Datke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Nagpur Central Assembly constituency|Nagpur Central Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Gopichand Padalkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Jat Assembly constituency|Jat Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Ramesh Karad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |14-May-2020 |23-Nov-2024 |1 |Elected to [[Latur Rural Assembly constituency|Latur Rural Assembly]] in [[2024 Maharashtra Legislative Assembly election|2024]] |- |[[Uddhav Thackeray]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |4 | |- |[[Shashikant Shinde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Amol Mitkari]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Rajesh Rathod]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |14-May-2020 |13-May-2026 |1 | |- |[[Dushyant Chaturvedi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Yavatmal LA |05-Feb-2020 |05-Dec-2022 |1 |By-election due to the resignation of [[Tanaji Sawant]]<ref>{{Cite news |date=2020-02-05 |title=MVA pips BJP again, wins Ytl MLC bypoll |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/mva-pips-bjp-again-wins-ytl-mlc-bypoll/articleshow/73960809.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Sanjay Dound | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |24-Jan-2020 |07-Jul-2022 |1 |By-election due to the resignation of Rajesh [[Dhananjay Munde]]<ref>{{Cite news |date=2020-01-14 |title=NCP's Sanjay Daund files nomination for Maharashtra Council bypoll |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/ncps-sanjay-daund-files-nomination-for-maharashtra-council-bypoll/articleshow/73247961.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Ambadas Danve]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2019 |29-Aug-2025 |1 | |- |[[Prithviraj Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |07-Jun-2019 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the death of [[Shivajirao Deshmukh]]<ref>{{Cite web |date=2019-05-28 |title=Prithviraj Deshmukh BJP's nominee for bypoll |url=https://www.asianage.com/metros/mumbai/280519/prithviraj-deshmukh-bjps-nominee-for-bypoll.html |access-date= |website=The Asian Age}}</ref> |- |[[Arun Adsad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |24-Sep-2018 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the death of [[Pandurang Fundkar]]<ref>{{Cite web |title=BJP's Adsad elected unopposed to Maharashtra Legislative Council |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bjp-s-adsad-elected-unopposed-to-maharashtra-legislative-council-1348323-2018-09-24 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Nilay Naik]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Ram Patil Ratolikar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Ramesh Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |3 | |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |3 | |- |[[Manisha Kayande]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2018 |23-Sep-2021 |3 |Died<ref>{{Cite news |date=2021-09-23 |title=Maharashtra: Senior Congress leader Sharad Ranpise dies at 71 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/maharashtra-senior-congress-leader-sharad-ranpise-dies-at-71/articleshow/86461219.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Wajahat Ather Mirza]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |1 | |- |[[Babajani Durani]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |2 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] |style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |4 | |- |[[Mahadev Jankar]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}" | |[[Rashtriya Samaj Paksha|RSP]] |MLA's |28-Jul-2018 |27-Jul-2024 |2 | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |3 |<ref>{{Cite web |title=MLC polls: Sena keeps Mumbai graduates seat, BJP wrests Konkan graduates from NCP |url=https://www.indiatoday.in/india/maharashtra/story/mlc-polls-sena-keeps-mumbai-graduates-seat-bjp-wrests-konkan-graduates-from-ncp-1272816-2018-06-29 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Kishor Darade]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |1 | |- |[[Vilas Potnis]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |1 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2018 |07-Jul-2024 |2 | |- |[[Suresh Dhas]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 |<ref>{{Cite news |date=2018-05-24 |title=Maharashtra MLC polls: BJP, Sena win two seats each; NCP retains one |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maha-mlc-polls-bjp-sena-win-two-seats-each-ncp-retains-one/articleshow/64304217.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Pravin Pote]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |2 | |- |[[Ramdas Ambatkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Narendra Darade]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Nashik LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Viplav Bajoria|Viplove Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Aniket Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |22-Jun-2018 |21-Jun-2024 |1 | |- |[[Prasad Lad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |07-Dec-2017 |07-Jul-2022 |1 |By-election due to the resignation of [[Narayan Rane]]<ref>{{Cite web |title=Congress-NCP loses by 136 votes to BJP's Prasad Lad in Maharashtra Legislative Council by-poll |url=https://www.indiatoday.in/india/story/congress-ncp-loses-nine-votes-bjp-prasad-lad-maharashtra-legislative-council-bypoll-1102804-2017-12-07 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |Balaram Patil | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |Konkan TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 | |<ref>{{Cite web |date=2017-02-07 |title=Maharashtra legislative council elections: BJP, Cong, NCP win a seat each |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/maharashtra-legislative-council-elections-bjp-cong-ncp-win-a-seat-each/story-WSvHM6PCn3QzsSSDluCNcM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |3 | |- |[[Nago Ganar]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |2 | |- |[[Ranjit Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati GR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |2 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |08-Feb-2017 |07-Feb-2023 |3 | |- |[[Chandulal Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 |<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Legislative Council Elections: BJP-Shiv Sena alliance win 3 seats, Congress-2, NCP 1 {{!}} India.com |url=https://www.india.com/news/india/maharashtra-legislative-council-elections-bjp-shiv-sena-alliance-win-3-seats-congress-2-ncp-1-1659099/ |access-date= |website=www.india.com |language=}}</ref> |- |[[Parinay Phuke]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 | |- |[[Tanaji Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Yavatmal LA |06-Dec-2016 |24-Oct-2019 |1 |Elected to [[Paranda Assembly constituency|Paranda Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Mohanrao Kadam]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |1 | |- |[[Amarnath Rajurkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |2 | |- |[[Anil Shivajirao Bhosale|Anil Bhosale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |06-Dec-2016 |05-Dec-2022 |2 | |- |[[Ravindra Phatak]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2016 |08-Jun-2022 |1 |<ref>{{Cite news |date=2016-06-06 |title=Sena's Ravindra Phatak wins Thane MLC polls |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/senas-ravindra-phatak-wins-thane-mlc-polls/articleshow/52618105.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Pravin Darekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 |<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Council polls: Narayan Rane among 10 candidates elected unopposed |url=https://www.dnaindia.com/india/report-maharashtra-council-polls-narayan-rane-among-10-candidates-elected-unopposed-2219613 |access-date= |website=DNA India |language=}}</ref> |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |5 | |- |[[R. N. Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |02-Jan-2022 |1 |Died<ref>{{Cite web |title=भाजपा विधान परिषद सदस्य आरएन सिंह का प्लेन में निधन |url=https://www.livehindustan.com/uttar-pradesh/gorakhpur/story-bjp-legislative-council-member-rn-singh-died-in-the-plane-5477595.html |access-date= |website=Hindustan |language=}}</ref> |- |[[Sujitsingh Thakur]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 | |- |[[Sadabhau Khot]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |1 | |- |[[Subhash Desai]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |2 | |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |4 | |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2016 |07-Jul-2022 |2 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2016 |24-Oct-2019 |3 |Elected to [[Parli Assembly constituency|Parli Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Narayan Rane]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2016 |21-Sep-2017 |1 |Resigned<ref>{{Cite web |date=2017-09-21 |title=Senior Congress leader Narayan Rane resigns from party |url=https://indianexpress.com/article/india/senior-maharashtra-congress-leader-narayan-rane-resigns-from-party-mlc-bjp-shiv-sena-devendra-fadnavis-4854438/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Ramdas Kadam]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 |<ref>{{Cite news |date=2015-12-30 |title=Maharashtra Legislative Council polls: Congress wins 3, Shiv Sena 2, others bag 1 seat each |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/maharashtra-legislative-council-polls-congress-wins-3-shiv-sena-2-others-bag-1-seat-each/articleshow/50380461.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Bhai Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2016 |01-Oct-2019 |2 |defected to [[BJP]] |- |[[Girish Vyas]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |3 | |- |[[Satej Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |Arun Jagtap | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |2 | |- |Prashant Paricharak | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Solapur LA |02-Jan-2016 |01-Jan-2022 |1 | |- |[[Smita Wagh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |30-Jan-2015 |24-Apr-2020 |1 |By-election due to the resignation of [[Vinod Tawde]]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=BJP accommodates allies in three out of four MlC seats |url=https://www.dailypioneer.com/2015/india/bjp-accommodates-allies-in-three-out-of-four-mlc-seats.html |access-date= |website=The Pioneer |language=}}</ref> |- |[[Mahadev Jankar]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Samaj Paksha}}" | |[[Rashtriya Samaj Paksha|RSP]] |MLA's |30-Jan-2015 |27-Jul-2018 |1 |By-election due to the resignation of [[Ashish Shelar]] |- |[[Subhash Desai]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |30-Jan-2015 |07-Jul-2016 |1 |By-election due to the resignation of [[Prithviraj Chavan]] |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |30-Jan-2015 |07-Jul-2016 |4 |By-election due to the resignation of [[Vinayak Mete]] |- |[[Sunil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |14-Aug-2014 |27-Jul-2018 |1 |By-election due to the resignation of [[Vinayak Raut]]<ref name="The Economic Times">{{Cite news |date=2014-08-14 |title=Sunil Tatkare elected unopposed to Maharashtra Legislative Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sunil-tatkare-elected-unopposed-to-maharashtra-legislative-council/articleshow/40270313.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Dattatraya Sawant | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune TR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 | |<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite news |date=2014-06-26 |title=Modi wave doesn't help BJP in MLC elections |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Modi-wave-doesnt-help-BJP-in-MLC-elections/articleshow/37218113.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Shrikant Deshpande]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |1 | |- |[[Anil Sole]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |1 | |- |[[Chandrakant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-2014 |24-Oct-2019 |2 |Elected to [[Kothrud Assembly constituency|Kothrud Assembly]] in [[2019 Maharashtra Legislative Assembly election|2019]] |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2014 |19-Jul-2020 |2 | |- |[[Gurumukh Das Jagwani]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |11-Jul-2014 |05-Dec-2016 |2 |By-election due to the resignation of Manish Jain<ref name=":0">{{Cite web |title=Bye-election to the Maharashtra Legislative Council from Jalgaon Local Authorities' Constituency |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=105529 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |[[Rahul Narwekar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |[[Prakash Gajbhiye]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 |<ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |last= |date=2014-06-09 |title=Ten New Members of Maharashtra Legislative Council Members Sworn in |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2014/Jun/09/ten-new-members-of-maharashtra-legislative-council-members-sworn-in-622987.html |access-date= |website=The New Indian Express |language=}}</ref> |- |Vidya Chavan | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Ramrao Wadkule | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |14-Oct-2019 |1 |Resigned<ref name="tv9marathi.com">{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-14 |title=ऐन विधानसभा निवडणुकीत राष्ट्रवादीला धक्का, आमदार रामराव वडकुते यांचा राजीनामा |url=https://www.tv9marathi.com/politics/ncp-mla-ramrao-wadkute-resign-and-may-join-bjp-tomorrow-125717.html |access-date= |website=TV9 Marathi |language=}}</ref> |- |Jagannath Shinde | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Khawaja Baig | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |Anandrao Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |11-Sep-2019 |1 |Resigned<ref name="The Hindu">{{Cite news |last= |first= |date=2019-09-10 |title=Blow to Congress as Prithviraj Chavan aide to join BJP |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/blow-to-congress-as-prithviraj-chavan-aide-to-join-bjp/article29386877.ece |access-date= |work=The Hindu |language= |issn=}}</ref> |- |Ramhari Rupanwar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 |1 | |- |Husna Bano Khalife | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |Husna Bano Khalife | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |10-Jun-2014 |09-Jun-2020 | | |- |[[Anant Gadgil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |16-Jun-2014 |15-Jun-2020 |1 |<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite news |date=2014-06-16 |title=Gadgil, Kawade nominated to Maharashtra Council in Governor's quota |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/gadgil-kawade-nominated-to-maharashtra-council-in-governors-quota/articleshow/36673690.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Jogendra Kawade]] |style="background-color:{{party color|Peoples Republican Party}}" | |[[Peoples Republican Party|PRP]] |NOM |16-Jun-2014 |15-Jun-2020 | | |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |14-Jan-2019 | |Died<ref name="indianexpress.com">{{Cite web |date=2019-01-15 |title=Congress stalwart Shivajirao Deshmukh dies at 84 |url=https://indianexpress.com/article/india/congress-stalwart-shivajirao-deshmukh-dead-5538836/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |01-Oct-2019 |3 |Resigned<ref name="sarkarnama.esakal.com">{{Cite web |last= |first= |date=2019-10-01 |title=काँग्रेसला धक्का; विधानपरिषद सदस्य चंद्रकांत रघुवंशींचा राजीनामा |url=https://sarkarnama.esakal.com/aurangabad/congress-mla-chandrakant-raghuwanshi-join-shivsena-43170 |access-date= |website=Sarkarnama News |language=}}</ref> |- |[[Harising Nasaru Rathod|Harising Rathod]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 | | |- |Anand Rajendra Thakur | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |1 | |- |Hemant Takle | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |2 | |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |3 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2014 |31-May-2018 |3 |Died<ref name="ReferenceA">{{Cite news |date=2018-05-31 |title=Maharashtra Agriculture minister Pandurang Fundkar dies at 67 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/maharashtra-agriculture-minister-pandurang-fundkar-dead/articleshow/64394206.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2014 |20-Oct-2014 |3 |Elected to [[Borivali Assembly constituency|Borivali Assembly]] in [[2014 Maharashtra Legislative Assembly election|2014]] |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2014 |24-Apr-2020 |3 | |- |[[Subhash Zambad]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2013 |29-Aug-2019 |1 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |02-Sep-2013 |07-Jul-2016 |2 |By-election due to the resignation of [[Dhananjay Munde]] <ref name="ReferenceB">{{Cite news |date=2013-09-03 |title=Munde vs Munde: Gopinath loses to nephew Dhananjay in MLC election |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/munde-vs-munde-gopinath-loses-to-nephew-dhananjay-in-mlc-election/articleshow/22240399.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Syed Muzaffar Hussain]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |07-Feb-2013 |07-Jul-2016 |2 |By-election due to the resignation of <ref name="ReferenceC">{{Cite news |date=2013-02-07 |title=Congress candidate Muzaffar Husain was elected unopposed to the Maharashtra state legislative council on Thursday. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/congress-candidate-muzaffar-husain-was-elected-unopposed-to-the-maharashtra-state-legislative-council-on-thursday-/articleshow/18383689.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Manikrao Thakare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 |<ref name="ReferenceD">{{Cite news |date=2012-07-14 |title=11 candidates set to get elected unopposed to Maharashtra Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/11-candidates-set-to-get-elected-unopposed-to-maharashtra-council/articleshow/14907479.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |3 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |Jaidevrao Gaikwad | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |[[Amarsinh Pandit]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |Narendra Annasaheb Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |1 | |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |[[Ashish Shelar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2012 |20-Oct-2014 |1 |Elected to [[Vandre West Assembly constituency|Vandre West Assembly]] in [[2014 Maharashtra Legislative Assembly election|2014]] |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |2 | |- |[[Vinayak Raut]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2012 |16-May-2014 |1 |Elected to [[Ratnagiri–Sindhudurg Lok Sabha constituency|Ratnagiri Lok Sabha]] in [[2014 Indian general election|2014]] |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2012 |27-Jul-2018 |3 | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |2 |<ref name="Business Standard">{{Cite news |date=4 July 2012 |title=Maharashtra Council polls: Davkhare, Sawant, Patil win |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/maharashtra-council-polls-davkhare-sawant-patil-win-112070400603_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |Apoorva Hiray | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |1 | |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |3 | |- |[[Niranjan Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Konkan GR |08-Jul-2012 |07-Jul-2018 |1 | |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |3 | |- |[[Pravin Pote]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 |<ref name="freepressjournal.in">{{Cite web |date=2016-03-08 |title=Council polls: NCP scores big while complacent Cong suffers {{!}} Freepress Journal |url=http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308234756/http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |archive-date=8 March 2016 }}</ref> |- |Mitesh Bhangdiya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 | |- |Jayant Jadhav | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |2 | |- |[[Babajani Durrani]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2012 |21-Jun-2018 |1 | |- |[[Anil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2012 |31-May-2018 |2 | |- |[[Prithviraj Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |04-May-2011 |20-Oct-2014 |1 |By-election due to the resignation of Sanjay Satishchandra Dutt |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |21-Feb-2011 |24-Apr-2014 |2 |defected from [[Shiv Sena]]<ref name="thehindu.com">{{Cite news |date=2011-02-21 |title=Former Shiv Sainik wins election on NCP ticket |url=https://www.thehindu.com/news/national/Former-Shiv-Sainik-wins-election-on-NCP-ticket/article15453684.ece |access-date=2024-04-08 |work=The Hindu |language= |issn=}}</ref> |- |Jayant Jadhav | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |28-Feb-2011 |21-Jun-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Vasant Pawar]] |- |Ramnath Mote | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |[[Nago Ganar]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Ranjit Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati GR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 | |- |Manish Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2010 |28-Feb-2014 |1 |Resigned<ref name=":0" /> |- |Rajendra Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |2 |<ref name="ReferenceE">{{Cite web |date=2016-10-22 |title=Polls for 6 Council seats on November 19, counting on November 22 |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/polls-for-6-council-seats-on-november-19-counting-on-november-22-3095713/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sandeep Bajoriya | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Yavatmal LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 |<ref name="ReferenceF">{{Cite news |date=2010-11-30 |title=NCP bags 2 legislative council seats |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ncp-bags-2-legislative-council-seats/articleshow/7014011.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Prabhakar Gharge | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Amarnath Rajurkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 | |- |[[Anil Shivajirao Bhosale|Anil Bhosale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |06-Dec-2010 |05-Dec-2016 |1 |<ref name="ReferenceG">{{Cite news |date=2010-11-14 |title=Anil Bhosale all set to win unopposed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/anil-bhosale-all-set-to-win-unopposed/articleshow/6921723.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2010 |08-Jun-2016 |4 | |- |Dipti Chaudhari | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 |<ref name="rediff.com">{{Cite web |last= |first= |title=Congress-NCP wins 7 Maharashtra council seats |url=https://www.rediff.com/news/report/cong-ncp-win-7seats-in-mlc-polls/20100611.htm |access-date= |website=Rediff |language=}}</ref> |- |[[Husain Dalwai]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |03-Aug-2011 |2 |Elected to [[Rajya Sabha]]<ref name="Comfortable win for Dalwai">{{Cite web |date=2011-07-23 |title=Comfortable win for Dalwai |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/comfortable-win-for-dalwai/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2010 |11-Mar-2011 |2 |Resigned<ref name="ReferenceH">{{Cite web |date=2011-03-12 |title=Cong takes safe option, MLC quits for Chavan |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/cong-takes-safe-option-mlc-quits-for-chavan/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Ramraje Naik Nimbalkar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |Prakash Bhinsale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2010 |19-Oct-2014 |3 |Resigned as a [[Nationalist Congress Party|NCP]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Bharatiya Janata Party|BJP]]<ref name="Vinayak Mete disqualified as MLC">{{Cite web |date=2014-10-19 |title=Vinayak Mete disqualified as MLC |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/vinayak-mete-disqualified-as-mlc/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Shobha Fadnavis]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |1 | |- |[[Dhananjay Munde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2010 |02-Jul-2013 |1 |Resigned as a [[Bharatiya Janata Party|BJP]] Member of [[Maharashtra Legislative Council|MLC]] and quit the party to join the [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="indiatoday.in">{{Cite web |title=Gopinath Munde's nephew Dhananjay quits BJP, joins NCP |url=https://www.indiatoday.in/india/west/story/gopinath-mundes-nephew-dhananjay-quits-bjp-joins-ncp-168907-2013-07-01 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 |3 | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |08-Jul-2010 |07-Jul-2016 | | |- |[[Anil Tatkare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |26-Mar-2010 |31-May-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Bhaskar Jadhav]]<ref name="ReferenceI">{{Cite web |date=2010-03-27 |title=Konkan bypoll: NCP confident of Anil Tatkare's win |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/konkan-bypoll-ncp-confident-of-anil-tatkares-win/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Vandana Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Pune LA |26-Mar-2010 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the resignation of [[Laxman Pandurang Jagtap|Laxman Jagtap]] |- |[[Ramdas Kadam]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 |<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web |date=2010-01-04 |title=Sena leader Ramdas Kadam among 7 members to take oath as MLC |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/sena-leader-ramdas-kadam-among-7-members-to-take-oath-as-mlc/story-4tmisnKI6mlSJy5FubclJM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Bhai Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Amrish Patel]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Rajendra Mulak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nagpur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |2 | |- |[[Mahadev Mahadik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |3 | |- |Arun Jagtap | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |Deepakrao Salunkhe | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Solapur LA |02-Jan-2010 |01-Jan-2016 |1 | |- |[[Sudhir Tambe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik GR |18-Dec-2009 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the resignation of [[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] |- |[[Manikrao Thakare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |20-Jun-2009 |27-Jul-2012 |1 |By-election due to the resignation of [[Govindrao Adik]] |- |Ashok Mankar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |19-Jan-2009 |01-Jan-2010 |1 |By-election due to the resignation of Sagar Meghe<ref name="mid-day.com">{{Cite web |date=2009-01-19 |title=BJP's Mankar wins Mah Legislative Council by-poll |url=https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/bjp-s-mankar-wins-mah-legislative-council-by-poll-28641 |access-date= |website=Mid-day |language=}}</ref> |- |Madhu Jain | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |24-Oct-2008 |07-Jul-2010 |1 |By-election due to the disqualification of Navnath Avhad<ref name="mumbaimirror.indiatimes.com">{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |date=24 October 2008 |title=Jain wins by narrow margin in Legislative Council by-election |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/jain-wins-by-narrow-margin-in-legislative-council-by-election/articleshow/15863712.cms |access-date= |website=Mumbai Mirror |language=}}</ref> |- |Bhagwan Salunkhe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune TR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 |<ref name="ReferenceJ">{{Cite news |date=2014-05-14 |title=Gear up for graduate constituency polls: Deputy chief minister Ajit Pawar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/gear-up-for-graduate-constituency-polls-deputy-chief-minister-ajit-pawar/articleshow/35085142.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Vasantrao Khotare | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2008 |16-May-2014 |4 |Elected to [[Nagpur Lok Sabha constituency|Nagpur Lok Sabha]] |- |[[Chandrakant Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 | |- |[[Satish Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2008 |19-Jul-2014 |1 | |- |[[Ranajagjitsinha Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 |<ref name="ReferenceK">{{Cite news |date=2008-03-27 |title=Cong suffers setback in council polls |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/cong-suffers-setback-in-council-polls/articleshow/2902977.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Hemant Takle | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |[[Sanjaykaka Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2008 |25-Feb-2014 | |resigned<ref name="ReferenceL">{{Cite news |date=2014-02-25 |title=NCP MLC Sanjay Patil joins BJP, says "harassed" in party |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ncp-mlc-sanjay-patil-joins-bjp-says-harassed-in-party/articleshow/31005575.cms?from=mdr |access-date=2024-04-08 |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |Jaiprakash Chhajed | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |1 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2008 |24-Apr-2014 |2 | |- |[[Kiran Pawaskar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2008 |07-Jan-2011 |1 |defected to [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="ReferenceM">{{Cite web |date=2011-01-06 |title=Shiv Sena union leader resigns, likely to join NCP |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/shiv-sena-union-leader-resigns-likely-to-join-ncp/story-SKYzcoEuCzAQ3OpZPaagbO.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Mohan Joshi (politician)|Mohan Joshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 |<ref name="business-standard.com">{{Cite news |date=19 February 2014 |title=Maharashtra: 21 MLCs to retire in next 2 months |url=https://www.business-standard.com/article/politics/maharashtra-21-mlcs-to-retire-in-next-2-months-114021900229_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |Subhash Chavan | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Alka Desai | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Suresh Navle | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Charan Singh Sapra | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |M M Sheikh | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 | | |- |[[Fouzia Khan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |2 | |- |Vidya Chavan | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 | | |- |Ram Pandagale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 |<ref name="ReferenceN">{{Cite news |date=13 August 2014 |title=NCP MLC joins Sena, calls Maha's ruling alliance anti-dalit |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ncp-mlc-joins-sena-calls-maha-s-ruling-alliance-anti-dalit-114081300682_1.html |work=Business Standard}}</ref> |- |[[Vijaysinh Mohite–Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Ramesh Shendge | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Sumant Gaikwad | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |13-Mar-2008 |12-Mar-2014 |1 | |- |Kishanchand Tanwani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Aurangabad-Jalna LA |30-Aug-2007 |29-Aug-2013 | | |- |[[Vikram Vasantrao Kale|Vikram Kale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |18-Dec-2006 |05-Dec-2010 |1 |By-election due to the death of Vasant Kale |- |Rajan Teli | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 |<ref name="One India">{{Cite news |date=1 August 2006 |title=Eleven MLCs take oath as members of Upper House |url=https://www.oneindia.com/2006/08/01/eleven-mlcs-take-oath-as-members-of-upper-house-1154448673.html |work=One India}}</ref> |- |Sayed Quamruz Zama | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Govindrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2006 |06-Mar-2009 | |resigned<ref name="ReferenceO">{{Cite news |date=2009-03-01 |title=Congress leader Govindrao Adik joins NCP |url=https://economictimes.indiatimes.com/congress-leader-govindrao-adik-joins-ncp/articleshow/4208298.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Ulhas Pawar | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |2 | |- |Usha Darade | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Arun Gujarathi | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Keshav Mankar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Pasha Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |Parshuram Uparkar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |1 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 |2 | |- |Preetamkumar Shegaonkar |style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India (Athawale)|RPI (A)]] |MLA's |28-Jul-2006 |27-Jul-2012 | | |- |[[Kapil Patil (Lok Bharati)|Kapil Patil]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Mumbai TR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 | |- |Diliprao Sonawane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 |<ref name="ReferenceP">{{Cite web |date=2006-06-27 |title=Dilip Sonawane wins Nasik Teachers' seat |url=https://www.hindustantimes.com/india/dilip-sonawane-wins-nasik-teachers-seat/story-UrQ5lsffiFFzC2dfxnCAGM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |2 | |- |[[Sanjay Mukund Kelkar|Sanjay Kelkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2006 |07-Jul-2012 |1 |<ref name="oneindia.com">{{Cite news |date=9 July 2006 |title=Sanjay Kelkar to be sworn-in as MLC on July 10 |url=https://www.oneindia.com/2006/07/09/sanjay-kelkar-to-be-sworn-in-as-mlc-on-july-10-1152469581.html |work=One India}}</ref> |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |Jagdish Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |Zainuddin Zaveri | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |1 | |- |[[Vasant Pawar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2006 |07-Oct-2010 |2 |Dieded<ref name="MLC Vasant Pawar dies at airport">{{Cite news |date=2010-10-08 |title=MLC Vasant Pawar dies at airport |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/mlc-vasant-pawar-dies-at-airport/articleshow/6710353.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Suresh Sakhabhau Deshmukh|Suresh Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2006 |21-Jun-2012 |2 | |- |[[Bhaskar Jadhav]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2006 |28-Oct-2009 |1 |Elected to [[Guhagar Assembly constituency|Guhagar Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |[[Suresh Sakhabhau Deshmukh|Suresh Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |18-Mar-2005 |21-Jun-2006 |1 |By-election due to the resignation of Ramprasad Bordikar |- |Ramnath Mote | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan TR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 | |- |Vasant Kale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Aurangabad TR |06-Dec-2004 |02-Feb-2006 |1 |Died |- |Vishwanath Daigavhane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |Bhaurao Tulshiram Deshmukh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati GR |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |[[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nashik GR |06-Dec-2004 |16-May-2009 |2 |Elected to [[Dhule Lok Sabha constituency|Dhule Lok Sabha]] in [[2009 Indian general election|2009]] |- |[[Gurumukh Das Jagwani]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Jalgaon LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 |<ref name="ReferenceQ">{{Cite news |date=2004-12-03 |title=NCP wins Yavatmal, Gondia MLC seats |url=https://economictimes.indiatimes.com/ncp-wins-yavatmal-gondia-mlc-seats/articleshow/944449.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |Rajendra Jain | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 |<ref name="pib.gov.in">{{Cite web |title=Biennial Elections to the Maharashtra Legislative Council from Local Authorities, Graduates' and Teachers' Constituencies. |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=66552 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |DR.N.P Hirani | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Yavatmal LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 | | |- |Vilasrao Bhausaheb Shinde | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |1 | |- |[[Kamalkishor Kadam]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nanded LA |06-Dec-2004 |05-Dec-2010 |2 | |- |[[Laxman Pandurang Jagtap|Laxman Jagtap]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune LA |06-Dec-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Chinchwad Assembly constituency|Chinchwad Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]]<ref name="TOI-2004">{{cite news |date=2 Dec 2004 |title=NCP has last laugh in council poll |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/NCP-has-last-laugh-in-council-poll/articleshow/943884.cms |accessdate= |work= |publisher=The Times of India Pune}}</ref> |- |[[Vasant Pawar]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |30-Nov-2004 |21-Jun-2006 |1 |By-election due to the resignation of [[Devidas Anandrao Pingale|Devidas Pingale]] |- |Sureshkumar Jethalia | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Partur Assembly constituency|Partur Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |Sanjay Satishchandra Dutt | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |[[Pratapsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 | |- |[[Syed Muzaffar Hussain]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |Shivaji Dattatray Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 | |- |[[Manda Vijay Mhatre|Manda Mhatre]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |Navnath Avhad | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2004 |18-Jul-2008 |1 |Disqualified<ref name="MLC's membership cancelled">{{Cite web |last= |first= |last2= |last3= |first3= |title=MLC's membership cancelled |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/mlcs-membership-cancelled/articleshow/15832588.cms |access-date= |website=Mumbai Mirror |language=}}</ref><ref name="one2008">{{cite web |date=18 July 2008 |title=State legislative Council |url=http://www.oneindia.com/2008/07/18/state-legislative-council-cancels-navnath-avads-membership-1216379093.html |accessdate=8 December 2015 |website=One India}}</ref> |- |[[Prakash Shendge]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-2004 |24-Oct-2009 |1 |Elected to [[Jat Assembly constituency|Jat Assembly]] in [[2009 Maharashtra Legislative Assembly election|2009]] |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |2 |<ref name="OneIn250408">{{cite web |date=25 April 2008 |title=Diwakar Raote is Sena's group leader in upper house |url=http://www.oneindia.com/2008/04/25/diwakar-raote-is-senas-group-leader-in-upper-house-1209123816.html |accessdate=8 December 2015 |website=www.oneindia.com |publisher=on 25 April 2008}}</ref> |- |[[Anil Parab]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-2004 |07-Jul-2010 |1 | |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-2004 |08-Jun-2010 |3 |<ref name="ReferenceR">{{Cite news |date=2004-06-09 |title=Davkhare enters state Council with a hat trick |url=https://economictimes.indiatimes.com/davkhare-enters-state-council-with-a-hat-trick/articleshow/726858.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- |[[Arvind Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |Madhukar Chavan | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |1 | |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |Sagar Meghe | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-2004 |28-Aug-2008 |1 |Resigned<ref name="Sagar Meghe's resignation accepted">{{Cite news |date=28 August 2008 |title=Sagar Meghe's resignation accepted |url=https://www.oneindia.com/2008/08/28/sagar-meghes-resignation-accepted-1219937769.html |work=One India}}</ref> |- |[[Gopikishan Bajoria]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |1 | |- |Mahadev Mahadik | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Kolhapur LA |02-Jan-2004 |01-Jan-2010 |2 | |- |[[Yashwantrao Gadakh Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Ahmednagar LA |02-Jan-2004 |16-Mar-2009 |2 |Resigned |- |[[Ranjitsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Solapur LA |02-Jan-2004 |13-Aug-2009 |1 |Elected to [[Rajya Sabha]]<ref name="ReferenceS">{{Cite web |date=2009-08-03 |title=Deshmukh, NCP's Adik, Mohite-Patil elected to Rajya Sabha |url=https://www.hindustantimes.com/india/deshmukh-ncp-s-adik-mohite-patil-elected-to-rajya-sabha/story-6UlmLTzxPPjUWn1Nsy6nrM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |G. L. Ainapure | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune TR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 | |<ref name=":1">{{Cite news |date=2002-06-27 |title=Patil defeats Jawdekar in MLC polls |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/patil-defeats-jawdekar-in-mlc-polls/articleshow/14204543.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Vasantrao Khotare | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati TR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |3 | |- |Sharad Patil | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Pune GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |1 |<ref name=":1" /> |- |Shrikant Joshi | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-2002 |19-Jul-2008 |1 |<ref name="BJP wins Aurangabad seat">{{Cite news |date=2002-06-27 |title=BJP wins Aurangabad seat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/bjp-wins-aurangabad-seat/articleshow/14201021.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Shivaji Dattatray Patil | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's | |07-Jul-2004 |1 |By-election due to the death of Arun Mehta |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 | | |- |Sudhakar Gangane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Sharad Ranpise]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Ranajagjitsinha Patil]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |Sadashiv Pol | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Pandurang Fundkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Vinod Tawde]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Madhukar Sarpotdar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |[[Neelam Gorhe]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-2002 |24-Apr-2008 |1 | |- |M A Aziz | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | |<ref name="ReferenceT">{{Cite news |date=17 February 2008 |title=Cong receives 150 names for 12 MLC nominations |url=https://www.oneindia.com/2008/02/17/cong-receives-150-names-for-12-mlc-nominations-1203244394.html |work=One India}}</ref> |- |Sudha Joshi | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Ramesh Nikose | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Dhondiram Rathod | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | | |- |Dhanaji Sathe | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Sudhir Sawant]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Jitendra Awhad]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Gurunath Kulkarni | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Fouzia Khan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |[[Vasantrao Balwantrao Chavan|Vasantrao Chavan]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 | | |- |Jagannath Shewale | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Girish Gandhi | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |21-Feb-2002 |20-Feb-2008 |1 | |- |Ulhas Pawar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 |<ref name="m.rediff.com">{{Cite web |title=Sena-backed independent Tyagi loses council election |url=https://m.rediff.com/news/2000/jul/24sena2.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Govindrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Syed Khatib Natikuddin | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |2 | |- |Vilas Avchat | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Deepak Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |Kanhaiyalal Gidwani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Shantaram Karmalkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Kanta Nalawade]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |[[Jayant Prabhakar Patil|Jayant Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 |1 | |- |Dayanand Mhaske | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India (Athawale)|RPI (A)]] |MLA's |28-Jul-2000 |27-Jul-2006 | | |- |Sanjivani Raykar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai TR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | |<ref name="ReferenceU">{{Cite web |title=rediff.com: NCP, BJP gain in Maharastra council polls |url=https://m.rediff.com/news/2000/jun/19swati.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |Nanasaheb Borste | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik TR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 |3 | |- |[[Ashok Gajanan Modak|Ashok Modak]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-2000 |07-Jul-2006 | | |- |[[Diliprao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |1 | |- |Jagdish Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Amravati LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |1 | |- |[[Ramdas Tadas]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-2000 |21-Jun-2006 |2 | |- |[[Devidas Anandrao Pingale|Devidas Pingale]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |Nashik LA |22-Jun-2000 |25-May-2004 |1 |Elected to [[Nashik Lok Sabha constituency|Nashik Lok Sabha]] in [[2004 Indian general election|2004]] |- |Ramprasad Bordikar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-2000 |17-Oct-2004 |1 |Elected to [[Jintur Assembly constituency|Jintur Assembly]] in [[2004 Maharashtra Legislative Assembly election|2004]] |- |[[Anant Tare]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-2000 |31-May-2006 |1 | |- |[[Datta Meghe]] | style="background-color:{{party color|Nationalist Congress Party}}" | |[[Nationalist Congress Party|NCP]] |NOM |2000 |Jan-2002 | |By-election due to the resignation of [[Vinayak Mete]] |- |Suresh Moreshwar | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Konkan TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 |<ref name="ReferenceV">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress does well in state council elections |url=https://m.rediff.com/news/1998/nov/16maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- | | | |Aurangabad TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Vishwanath Daigavhane | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nagpur TR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Bhaurao Tulshiram Deshmukh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Amravati GR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |[[Pratap Narayanrao Sonawane|Pratap Sonawane]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nashik GR |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |Sharad Wani | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Jalgaon LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |[[Gopaldas Shankarlal Agrawal|Gopaldas Agrawal]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Bhandara-Gondia LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |DR.N.P Hirani | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Yavatmal LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |Vishuanna Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Sangli-Satara LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 | | |- |[[Kamalkishor Kadam]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nanded LA |06-Dec-1998 |05-Dec-2004 |1 | |- |Ramkrishna More | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Pune LA |06-Dec-1998 |02-Nov-2003 | |Died<ref name="ReferenceW">{{Cite news |date=2003-11-02 |title=Former state minister Ramkrishna More dead |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/former-state-minister-ramkrishna-more-dead/articleshow/263598.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[N. S. Pharande]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 |<ref name="ReferenceX">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress challenges Sena-BJP's might in RS elections |url=https://m.rediff.com/news/1998/jun/16maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Pratapsinh Mohite-Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |29-Sep-2003 |1 |Elected to [[Solapur Lok Sabha constituency|Solapur Lok Sabha]]<ref name="BJP-Sena wins Solapur seat">{{Cite web |title=BJP-Sena wins Solapur seat |url=https://www.rediff.com/news/2003/sep/29sola.htm |access-date= |website=www.rediff.com}}</ref> |- |[[Vijay Girkar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Diwakar Raote]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Vijay Wadettiwar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Ranjeet Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |1 | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 |3 | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |08-Jul-1998 |19-Feb-2002 |3 |<ref name="The Times of India">{{Cite news |date=2002-02-20 |title=Salvi, Mehta worked for workers' cause |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/salvi-mehta-worked-for-workers-cause/articleshow/1508626.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Makhram Pawar |style="background-color:{{party color|Bharipa Bahujan Mahasangh}}" | |[[Bharipa Bahujan Mahasangh|BBM]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 | | |- |Gangadhar Patne |style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA's |08-Jul-1998 |07-Jul-2004 | | |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-1998 |08-Jun-2004 |2 | |- |[[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | |<ref name="ReferenceY">{{Cite web |title=Rediff On The NeT: Congress, BJP bag 2 seats each in local bodies poll |url=https://m.rediff.com/news/dec/31maha.htm |access-date= |website=m.rediff.com}}</ref> |- |[[Husain Dalwai]] |style="background-color:{{party color|Samajwadi Party}}" | |[[Samajwadi Party|SP]] |Mumbai LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Chandrakant Raghuwanshi]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Dhule-Nandurbar LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |Balwantrao Dhoble | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | | |- | | | |Akola-Washim-Buldhana LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 | | |- |Mahadev Mahadik | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Kolhapur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Yashwantrao Gadakh Patil]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Ahmednagar LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- |[[Subhash Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Solapur LA |02-Jan-1998 |01-Jan-2004 |1 | |- | | | |Pune TR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 | | |- | | | |Amravati TR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 |2 | |- |[[Prakash Javadekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-1996 |19-Jul-2002 |2 | |- |[[Jaisingrao Gaikwad Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-1996 |03-Mar-1998 |2 |Elected to [[Beed Lok Sabha constituency|Beed Lok Sabha]] in [[1998 Indian general election|1998]] |- |[[Shishir Shinde]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 |<ref name="TOI-28022002">{{cite news |last1= |first1= |date=28 Feb 2002 |title=Hectic activity for council, RS polls |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Hectic-activity-for-council-RS-polls/articleshow/2302315.cms |accessdate= |publisher=Times of India}}</ref> |- |[[Ravindra Mirlekar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |Prakash Deole | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Anna Dange]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |2 | |- |Nishigandha Mogal | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 | |- |Lalsing Rathod | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Shivajirao Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |[[Chhagan Bhujbal]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 |1 | |- |Ramdas Phutane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1996 |24-Apr-2002 | | |- |Shantaram Nandgaonkar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | |<ref name="ReferenceZ">{{Cite news |date=2001-11-18 |title=Sena-BJP alliance to lose majority in Maharashtra House |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/sena-bjp-alliance-to-lose-majority-in-maharashtra-house/articleshow/1238486365.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Jaiprakash Baviskar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Nitin Shinde | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |[[Arvind Sawant]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Balasaheb Salunke | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Umesh Pawar | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Sandesh Kondvilkar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Subhash Dapke | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Shaligram Bassaiye | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Veena Sharma | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |Indutai Nakade | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |Jan-1996 |Jan-2002 | | |- |[[Vinayak Mete]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |NOM |Jan-1996 |21-Apr-2000 |1 |defected to [[Nationalist Congress Party|NCP]]<ref name="asu.thehoot.org">{{Cite web |title=NCP in a tight spot after attack on Ketkar¿s home |url=http://asu.thehoot.org/story_popup/ncp-in-a-tight-spot-after-attack-on-ketkar-s-home-3153 |access-date= |website=asu.thehoot.org}}</ref> |- |[[Kripashankar Singh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Babanrao Dhakne]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Vasantrao Naik|Avinash Vasantrao Naik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Krishnarao Bhegde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Kishore Kashikar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Azhar Hussain | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Vidya Balose | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Anil Godane | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |[[Hansraj Ahir]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-1994 |10-May-1996 |1 |Elected to [[Chandrapur Lok Sabha constituency|Chandrapur Lok Sabha]] in [[1996 Indian general election|1996]] |- |Neela Desai | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 |1 | |- |Venkappa Patki | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA's |28-Jul-1994 |27-Jul-2000 | | |- |Sanjivani Raykar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Mumbai TR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- | | | |Nashik TR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 |2 | |- |[[Ashok Gajanan Modak|Ashok Modak]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-1994 |07-Jul-2000 | | |- | | | |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |[[Vasudhatai Pundlikrao Deshmukh|Vasudhatai Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati LA |22-Jun-1994 |07-Oct-1999 | |Elected to [[Achalpur Assembly constituency|Achalpur Assembly]] in [[1999 Maharashtra Legislative Assembly election|1999]] |- |[[Ramdas Tadas]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 |1 | |- |S. T. Ahire | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nashik LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |Rajani Satav | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-1994 |21-Jun-2000 | | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-1994 |31-May-2000 | | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's | |07-Jul-1998 |2 |By-election due to the resignation of [[Ramesh More]] |- |[[Ashok Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |Mushtaq Antulay | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |Madhukar Kimmatkar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[Jayant Shridhar Tilak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |2 | |- |Hasmukh Upadhyay | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |2 | |- |Celine D'Silva | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 | | |- |[[D B Patil]] | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |[[Dharamchand Chordia]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |08-Jul-1992 |07-Jul-1998 |1 | |- |[[Ramesh More]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1992 |29-May-1993 |1 |assassinated |- |[[Vasant Davkhare]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Thane-Palghar LA |09-Jun-1992 |08-Jun-1998 |1 | |- |[[Sudhakar Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |22-Jul-1991 |24-Apr-1996 |1 |By-election due to the resignation of [[Datta Meghe]] |- | | | |Pune TR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 | | |- | | | |Amravati TR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 | | |- |[[Nitin Gadkari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Nagpur GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Prakash Javadekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Jaisingrao Gaikwad Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad GR |20-Jul-1990 |19-Jul-1996 |1 | |- |[[Datta Meghe]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1990 |15-Jun-1991 |3 |Elected to [[Nagpur Lok Sabha constituency|Nagpur Lok Sabha]] in [[1991 Indian general election|1991]] |- |[[Ramrao Adik]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |3 | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- | | | |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- |[[Anna Dange]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | | |- |[[Vijay Mude]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |1 | |- |[[Dattaji Salvi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 | |<ref name="The Times of India"/> |- |[[Ramdas Athawale]] | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |25-Apr-1990 |24-Apr-1996 |1 | |- |Baliram Hiray | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[T. M. Kamble]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |R. D. Nikam | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Manohar Phalke | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Nath Paullbudhe | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[Namdeo Dhondo Mahanor]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |[[Laxman Mane]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Vijay More | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |A. R. Khan | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Ram Tolani | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Madhukar Wasnik | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Yashodhara Bajaj | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |NOM |06-Jan-1990 |05-Jan-1996 | | |- |Keshavrao Rane | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |21-Oct-1988 |07-Jul-1992 | |By-election due to the resignation of [[Shankarrao Chavan]] |- |[[Ishaq Jamkhanawala]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[N. M. Kamble]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Vithal Dikonda | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Bajirao Shinde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Krishnarao Pandav | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Narayan Munde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Bhaskarrao Shinde | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |Keshavrao Autade | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[R. S. Gavai]] | style="background-color:{{party color|Republican Party of India (Athawale)}}" | |[[Republican Party of India|RPI]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |V Deshmukh | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 | | |- |[[Suryabhan Vahadane-Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA's |28-Jul-1988 |27-Jul-1994 |2 | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |Mumbai GR |08-Jul-1988 |07-Jul-1994 |1 | |- |Vasant Patwardhan | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Konkan GR |08-Jul-1988 |07-Jul-1994 | | |- | | | |Osmanabad-Latur-Beed LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |[[Vasudhatai Pundlikrao Deshmukh|Vasudhatai Deshmukh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Amravati LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Vasantrao Wankhede | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Wardha-Chandrapur-Gadhchiroli LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Sabir Ahmed | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Nashik LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Ratan Lal | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Parbhani-Hingoli LA |22-Jun-1988 |21-Jun-1994 | | |- |Vijay Sawant | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |Raigad-Ratnagiri-Sindhudurg LA |01-Jun-1988 |31-May-1994 | | |- |[[Shankarrao Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |26-Jun-1988 | |Elected to [[List of Rajya Sabha members from Maharashtra|Rajya Sabha]] |- |[[Jayant Shridhar Tilak]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |[[Vasant Chavan]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |[[Shrikant Jichkar]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Rohidas Patil | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Leon D'Souza | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Arun Mehta | style="background-color:{{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |Muralidharanna Pawar | style="background-color:{{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Vitthalrao Hande | style="background-color:{{party color|Peasants and Workers Party of India}}" | |[[Peasants and Workers Party of India|PWPI]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 | | |- |Hasmukh Upadhyay | style="background-color:{{party color|Janata Party}}" | |[[Janata Party|JP]] |MLA's |08-Jul-1986 |07-Jul-1992 |1 | |- |Narayan Shripad Vaidya | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Pune GR |1984 |1990 |1 |<ref name=":2">{{Cite news |date=2020-12-05 |title=BJP's Pune bastion falls for 1st time in almost 2 decades |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolhapur/bjps-pune-bastion-falls-for-1st-time-in-almost-2-decades/articleshow/79570650.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |[[Madhu Deolekar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Mumbai GR |1982 |1988 | | |- |[[Manohar Joshi]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Pramod Navalkar]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Wamanrao Mahadik]] | style="background-color:{{party color|Shiv Sena}}" | |[[Shiv Sena|SHS]] |MLA's |08-Jul-1980 |07-Jul-1986 | | |- |[[Madhu Deolekar]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Mumbai GR |1978 |1982 | | |- |[[G P Pradhan]] |style="background-color: {{party color|Indian Congress (Socialist)}}" | |[[Indian Congress (Socialist)|IC (S)]] |Pune GR |1978 |1984 |2 |<ref name=":2" /> |- |[[G P Pradhan]] |style="background-color: {{party color|Samyukta Socialist Party}}" | |[[Samyukta Socialist Party|SSP]] |Pune GR |1972 |1978 |1 |<ref name=":2" /> |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1972 |1978 |3 | |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1966 |1972 |2 | |- |Vasudev Balwant Gogate |style="background-color: {{party color|Hindu Mahasabha}}" | |[[Hindu Mahasabha|HMS]] |Pune GR |1960 |1966 | | |- |[[Uttamrao Patil]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Jana Sangh}}" | |[[Bharatiya Jana Sangh|BJS]] |Nashik GR |1954 |1955 |1 | |} {| class="wikitable sortable" |- !Name (alphabetical by last name) !!Party !! Constituency !! Date of appointment !! Date of retirement !! Term !! Notes |- | [[Ramrao Adik]] || [[Indian National Congress|INC]] || Elected by MLAs || 1978 || 1984 || 1 || |- | [[Ramrao Adik]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 2 || |- |[[Aloo Jal Chibber]]|| INC || Elected by MLA ||1978||1984||2||Governor|- |- | [[Jagannath Sitaram Akarte]] || INC || Elected by MLAs || 1962 || 1968 || 1 || |- | [[Yashwant Ambedkar]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Electrical by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[Sarojini Babar]]<ref name="AIR">{{cite web |title=75 YEARS OF MAHARASHTRA LEGISLATURE |url=http://www.newsonair.com/75-years-of-maharashtra-legislature.asp |accessdate=1 December 2015 |publisher=Aii India Radio}}</ref>|| [[Independent politician|Ind.]] || Nominated || || || 1 || |- | [[Subhash Bhoir]] || NCP || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Tejsingrao Bhosale]]<ref name=TOI-231014>{{cite news|last1=Anparthi|first1=Anjaya|title=Despite having experience very few corporators become legislators|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Despite-having-experience-very-few-corporators-become-legislators/articleshow/44912685.cms|accessdate=8 December 2015|publisher=Times of India. Nagpur|date=23 Oct 2014}}</ref> || || || || || 1 || |- | [[Madhu Dandavate]] || [[Praja Socialist Party|PSP]] || Elected by MLAs || 1970 || 1971 || 1 ||Elected to LS, Rajapur |- | [[B T Deshmukh]] || Ind || Amravati Teachers || 1996 || 2002 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Elected by MLAs || 1964 || 1970 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1970 || 1976 || 2 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1976|| 1982 || 3 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1982 || 1988|| 4 || |- | [[Chandukaka Jagtap]]<ref name="Jagtap bags MLC candidature">{{cite news|title=Jagtap bags MLC candidature|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Jagtap-bags-MLC-candidature/articleshow/509701.cms|accessdate=2 December 2015}}</ref> || NCP || Pune LA || 09/03/2004 || 01/01/2005 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1972 || 1980 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1988 || 1989 || 3 ||Res. Elected to MH Assembly |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1986 || 1992 || 1 || |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1993 || 1999 || 2 || |- | [[Pappu Kalani]]<ref name=one2008/> || NCP || Elected by MLAs || || 1999 || 1 || |- | [[Shankar Ramchandra Kharat]] || Independent || || || || 1 || |- | [[Gajanan Digambar Madgulkar]]<ref name=AIR/> || Ind || || || || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 02/04/1978 || 1984 || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 3 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1963 || 1969 || 1 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1969 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1966 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1972 || 1978<ref name=vs-page>{{cite web|title=V. S. Page|url=http://sangli.nic.in/english/about_sangli/prominant_personality/v_s_page.aspx|publisher=Collector Office Sangli|accessdate=1 December 2015}}</ref> || 3 || |- | [[Avinash Pande]] || INC || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Shakuntala Paranjpye]] || Independent || Nominated || 1958 || 1964 || 1 || |- | [[Gulabrao Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1983 || 1987 || 1 || |- | [[Shivajirao Girdhar Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1967 || 1 || |- | [[R. D. Pradhan]] || INC || Elected by MLAs || 1990 || 1996 || 1 || |- | Linganna Pujari || INC || Mumbai LA || 1972 || 1978 || 1 || |- | [[Prabhakar Sanzgiri]] || [[Communist Party of India (Marxist)|CPI-M]] || Elected by MLAs || 1980 || 1986 || 1 || |- | [[Rikhabchand Sharma]]<ref name=TOI-231014/> || INC || Elected by MLA || || 196x || 1 || |- | [[Suryabhan Vahadane-Patil]]<ref name="info-e"/>|| BJP || Elected by MLAs || 1982 || 1988 || 1 || |- | [[M G Vaidya]]<ref name=AIR/> || Ind. || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Rafiq Zakaria]]<ref name=AIR/><ref name="FPJ-2012">{{cite news |date=29 May 2012 |title=Council polls: NCP scores big while complacent Cong suffers |url=http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308234756/http://www.freepressjournal.in/council-polls-ncp-scores-big-while-complacent-cong-suffers |archivedate=8 March 2016 |accessdate=8 December 2015 |publisher=Free Press Journal}}</ref>|| INC || || || || 1 || |- || [[P T Madhale]] || [[Scheduled Castes Federation]] SCF || Vita-Sangli || Elected MLA || 1937 1957 || |} {| class="wikitable sortable" |- !Name (alphabetical by last name) !!Party !! Constituency !! Date of appointment !! Date of retirement !! Term !! Notes |- | [[Ramrao Adik]] || [[Indian National Congress|INC]] || Elected by MLAs || 1978 || 1984 || 1 || |- | [[Ramrao Adik]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 2 || |- |[[Aloo Jal Chibber]]|| INC || Elected by MLA ||1978||1984||2||Governor|- |- | [[Jagannath Sitaram Akarte]] || INC || Elected by MLAs || 1962 || 1968 || 1 || |- | [[Yashwant Ambedkar]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Electrical by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[Sarojini Babar]]<ref name="AIR"/>|| [[Independent politician|Ind.]] || Nominated || || || 1 || |- | [[Subhash Bhoir]] || NCP || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Tejsingrao Bhosale]]<ref name=TOI-231014/> || || || || || 1 || |- | [[Madhu Dandavate]] || [[Praja Socialist Party|PSP]] || Elected by MLAs || 1970 || 1971 || 1 ||Elected to LS, Rajapur |- | [[B T Deshmukh]] || Ind || Amravati Teachers || 1996 || 2002 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || [[Republican Party of India|RPI]] || Elected by MLAs || 1964 || 1970 || 1 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1970 || 1976 || 2 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1976|| 1982 || 3 || |- | [[R. S. Gavai]] || RPI || Elected by MLAs || 1982 || 1988|| 4 || |- | [[Chandukaka Jagtap]]<ref name="Jagtap bags MLC candidature"/> || NCP || Pune LA || 09/03/2004 || 01/01/2005 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1972 || 1980 || 1 || |- | [[Manohar Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1988 || 1989 || 3 ||Res. Elected to MH Assembly |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1986 || 1992 || 1 || |- | [[Sudhir Joshi (politician)|Sudhir Joshi]] || [[Shiv Sena|SS]] || Elected by MLAs || 1993 || 1999 || 2 || |- | [[Pappu Kalani]]<ref name=one2008/> || NCP || Elected by MLAs || || 1999 || 1 || |- | [[Shankar Ramchandra Kharat]] || Independent || || || || 1 || |- | [[Gajanan Digambar Madgulkar]]<ref name=AIR/> || Ind || || || || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 02/04/1978 || 1984 || 1 || |- | [[Datta Meghe]] || INC || Elected by MLAs || 1984 || 1990 || 3 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1963 || 1969 || 1 || |- | [[Dhulappa Bhaurao Navale]] || INC || Satara-cum-Sangli || 1969 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1966 || 1 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1966 || 1972 || 2 || |- | [[V S Page]] || INC || Elected by MLAs || 1972 || 1978<ref name=vs-page/> || 3 || |- | [[Avinash Pande]] || INC || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Shakuntala Paranjpye]] || Independent || Nominated || 1958 || 1964 || 1 || |- | [[Gulabrao Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1983 || 1987 || 1 || |- | [[Shivajirao Girdhar Patil]] || INC || Elected by MLAs || 1960 || 1967 || 1 || |- | [[R. D. Pradhan]] || INC || Elected by MLAs || 1990 || 1996 || 1 || |- | [[Linganna Pujari]] || INC || Mumbai LA || 1972 || 1978 || 1 || |- | [[Prabhakar Sanzgiri]] || [[Communist Party of India (Marxist)|CPI-M]] || Elected by MLAs || 1980 || 1986 || 1 || |- | [[Rikhabchand Sharma]]<ref name=TOI-231014/> || INC || Elected by MLA || || 196x || 1 || |- | [[Suryabhan Vahadane-Patil]]<ref name="info-e">{{cite web |title=Member Of legislative Council Maharashtra, Maharashtra MLC list 2012 |url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/827-list-of-member-of-legislative-council-mlc-from-maharashtra.html |accessdate=27 December 2015 |archive-date=15 సెప్టెంబర్ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122207/http://infoelections.com/infoelection/index.php/maharashtra/827-list-of-member-of-legislative-council-mlc-from-maharashtra.html |url-status=dead }}</ref>|| BJP || Elected by MLAs || 1982 || 1988 || 1 || |- | [[M G Vaidya]]<ref name=AIR/> || Ind. || Elected by MLAs || || || 1 || |- | [[Rafiq Zakaria]]<ref name=AIR/><ref name="FPJ-2012"/>|| INC || || || || 1 || |- || [[P T Madhale]] || [[Scheduled Castes Federation]] SCF || Vita-Sangli || Elected MLA || 1937 1957 || |} == మూలాలు == {{Reflist}} ==వెలుపలి లంకెలు== * [http://maharashtralegislature.org.in/ Maharashtra Legislature] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250713085233/https://maharashtralegislature.org.in/ |date=2025-07-13 }} [[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల శాసనమండలి సభ్యుల జాబితాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర శాసనమండలి సభ్యులు| ]] [[వర్గం:మహారాష్ట్రకు చెందిన వ్యక్తుల జాబితాలు|శాసన మండలి]] [[వర్గం:తరచూ నవీకరించవలసిన వ్యాసాలు]] [[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] 92go132aa2z16wfricv4kanpfxcy1mv 0 465424 4955314 4918110 2026-09-09T10:43:57Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955314 wikitext text/x-wiki {{మూసలను అనువదించారు}}{{Infobox officeholder | image = William Howard Taft by Pach Brothers (3x4 ropped).jpg | caption = Portrait, {{circa|1908}} | order = 27th | office = President of the United States | vicepresident = {{plainlist| * [[James S. Sherman]]<br>(1909–1912) * Vacant (1912–1913){{Efn|Vice President Sherman died in office. As this was prior to the adoption of the [[Twenty-fifth Amendment]] in 1967, a vacancy in the office of vice president was not filled until the next election and inauguration.}} }} | term_start = March 4, 1909 | term_end = March 4, 1913 | predecessor = [[Theodore Roosevelt]] | successor = [[Woodrow Wilson]] | office1 = 10th [[Chief Justice of the United States]] | nominator1 = [[Warren G. Harding]] | term_start1 = July 11, 1921 | term_end1 = February 3, 1930 | predecessor1 = [[Edward Douglass White]] | successor1 = [[Charles Evans Hughes]] | office2 = 42nd [[United States Secretary of War]] | deputy2 = [[Robert Shaw Oliver]] | president2 = Theodore Roosevelt | term_start2 = February 1, 1904 | term_end2 = June 30, 1908 | predecessor2 = [[Elihu Root]] | successor2 = [[Luke Edward Wright]] | office3 = 1st [[List of colonial governors of Cuba|Provisional Governor of Cuba]] | appointer3 = Theodore Roosevelt | term_start3 = September 29, 1906 | term_end3 = October 13, 1906 | predecessor3 = [[Tomás Estrada Palma]]<br>(''as [[President of Cuba|President]]'') | successor3 = [[Charles Edward Magoon]] | office4 = [[Governor-General of the Philippines]] | deputy4 = [[Elwell S. Otis]]<br>[[Arthur MacArthur Jr.]]<br>[[Adna Chaffee]]<br>Luke Edward Wright | appointer4 = [[William McKinley]] | term_start4 = March 16, 1900 | term_end4 = December 23, 1903 | predecessor4 = [[Jacob Gould Schurman]]<br>(''as [[First Philippine Commission|Chairman of the First Philippine Commission]]'') | successor4 = [[Luke Edward Wright]] | office5 = Judge of the [[United States Court of Appeals for the Sixth Circuit]] | appointer5 = [[Benjamin Harrison]] | term_start5 = March 17, 1892 | term_end5 = March 15, 1900 | predecessor5 = Seat established | successor5 = [[Henry Franklin Severens]] | office6 = 6th [[Solicitor General of the United States]] | president6 = Benjamin Harrison | term_start6 = February 4, 1890 | term_end6 = March 20, 1892<ref>{{Cite book| last=Jost | first=Kenneth | date=1993 | title=The Supreme Court A to Z | url=https://books.google.com/books?id=_48uAgAAQBAJ | publisher=CQ Press | page=428 | isbn=9781608717446 | access-date=January 2, 2019 | archive-date=December 14, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201214012337/https://books.google.com/books?id=_48uAgAAQBAJ | url-status=live}}</ref> | predecessor6 = [[Orlow W. Chapman]] | successor6 = [[Charles H. Aldrich]] | birth_date = {{birth date |1857|9|15}} | birth_place = [[Cincinnati]], Ohio, U.S. | death_date = {{death date and age|1930|3|8|1857|9|15}} | death_place = [[Washington, D.C.]], U.S. | resting_place = [[Arlington National Cemetery]] | party = [[Republican Party (United States)|Republican]] | spouse = {{marriage|[[Helen Herron Taft|Helen Herron]]|June 19, 1886}} | children = {{flatlist| * [[Robert A. Taft|Robert]] * [[Helen Taft Manning|Helen]] * [[Charles Phelps Taft II|Charles&nbsp;II]] }} | parents = {{plainlist| * [[Alphonso Taft]] * [[Louise Taft|Louise Torrey]] }} | relatives = [[Taft family]] | occupation = {{hlist|Politician|lawyer}} | education = {{plainlist| * [[Yale University]] ([[Bachelor of Arts|BA]]) * {{nowrap|[[University of Cincinnati]] ([[LLB]])}} }} | signature = William Howard Taft Signature2.svg | signature_alt = Cursive signature in ink | module = {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=William Howard Taft speaks on the abolition of war.ogg|title=William Howard Taft's voice|type=speech|description=On the [[Anti-war movement|abolition of war]]<br/>Recorded October 1912}} }} ''విలియం హోవార్డు టాఫ్టు'' ( 1857 1930 సెప్టెంబరు 15 మార్చి 8) 1909 నుండి 1913 వరకు 27వ యునైటెడు స్టేట్సు అధ్యక్షుడు, 1921 నుండి 1930 వరకు పదవ యునైటెడు స్టేట్సు ప్రధాన న్యాయమూర్తి. రెండు పదవులను నిర్వహించిన ఏకైక వ్యక్తి ఆయన. టాఫ్టు ఒహియోలోని సిన్సినాటిలో జన్మించాడు. ఆయన తండ్రి, అల్ఫోన్సో టాఫ్టు, యుఎస్ అటార్నీ జనరలు, యుద్ధ కార్యదర్శి. టాఫ్టు యేలులో చదువుకున్నాడు. ఆయన స్కల్ అండ్ బోన్సులో చేరాడు. ఆయన తండ్రి దాని వ్యవస్థాపక సభ్యుడు. న్యాయవాది అయిన తర్వాత టాఫ్టు ఇరవైల వయసులోనే న్యాయమూర్తిగా నియమితుడయ్యాడు. ఆయన వేగంగా పదవీ విరమణ చేస్తూ, సొలిసిటరు జనరలు, ఆరవ సర్క్యూటు కోర్టు ఆఫ్ అప్పీల్సు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు. 1901లో అధ్యక్షుడు [[విలియం మెకిన్లీ]] టాఫ్టు‌ను ఫిలిప్పీన్సు గవర్నరు-జనరలు ఫిలిప్పీన్సు పౌర గవర్నరు‌గా నియమించారు. 1904లో అధ్యక్షుడు [[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]] ఆయనను యుద్ధ కార్యదర్శిగా నియమించారు. ఆయన రూజ్వెల్టు ఎంపిక చేసిన వారసుడు అయ్యాడు. ప్రధాన న్యాయమూర్తి కావాలనే వ్యక్తిగత ఆశయం ఉన్నప్పటికీ, తన రాజకీయ పని మరింత ముఖ్యమైనదని నమ్మి, యునైటెడు స్టేట్సు సుప్రీం కోర్టుకి పదేపదే నియామక ప్రతిపాదనలను టాఫ్టు తిరస్కరించాడు. రూజ్వెల్టు సహాయంతో 1908లో అధ్యక్ష పదవికి రిపబ్లికను నామినేషను‌కు టాఫ్టు‌కు పెద్దగా వ్యతిరేకత లేదు. ఆ నవంబరులో జరిగిన ఎన్నికలలో అధ్యక్ష పదవికి జరిగిన పోటీలో విలియం జెన్నింగ్సు బ్రయానును సులభంగా ఓడించాడు. అధ్యక్షుడిగా, ఆయన యూరోపియను వ్యవహారాల కంటే తూర్పు ఆసియా మీద దృష్టి సారించారు. లాటిను అమెరికను ప్రభుత్వాలను ప్రోత్సహించడానికి లేదా తొలగించడానికి పదేపదే జోక్యం చేసుకున్నారు. టాఫ్టు అప్పట్లో ప్రభుత్వ ఆదాయానికి ప్రధాన వనరుగా ఉన్న సుంకాల వాణిజ్యానికి తగ్గింపులను కోరింది. కానీ ఫలితంగా వచ్చిన బిల్లు ప్రత్యేక ప్రయోజనాల ద్వారా బాగా ప్రభావితమైంది. ఆయన పరిపాలన రిపబ్లికను పార్టీ సంప్రదాయవాద విభాగానికి, టాఫ్టు తరచుగా సానుభూతి చూపే దాని ప్రగతిశీల విభాగానికి, రూజ్వెల్టు మరింతగా ముందుకు సాగిన దాని ప్రగతిశీల విభాగానికి మధ్య సంఘర్షణతో నిండి ఉంది. టాఫ్టు పరిపాలన దాఖలు చేసిన పరిరక్షణ మీద యాంటీట్రస్టు కేసులు ఇద్దరినీ మరింత విడదీసేందుకు దోహదపడ్డాయి. 1912 అధ్యక్ష ఎన్నికలు త్రిముఖ పోటీగా సాగాయి. ఎందుకంటే రూజ్వెల్టు టాఫ్టు‌ను తిరిగి నామినేషను కోసం సవాలు చేశారు. టాఫ్టు పార్టీ యంత్రాంగాన్ని నియంత్రించడంలో తన నియంత్రణను ఉపయోగించి మెజారిటీ ప్రతినిధులను పొందాడు. రూజ్వెల్టు పార్టీని ఓడించాడు. ఈ విభజన కారణంగా టాఫ్టు‌కు తిరిగి ఎన్నికయ్యే అవకాశం తక్కువగా ఉంది. డెమొక్రాటికు నామినీ [[వుడ్రో విల్సన్]] చేతిలో ఓటమిలో ఆయన ఉతా, వెర్మోంటు‌లను మాత్రమే తీసుకున్నాడు. పదవిని విడిచిపెట్టిన తర్వాత, టాఫ్టు యేలు‌కు ప్రొఫెసరు‌గా తిరిగి వచ్చాడు. తన రాజకీయ కార్యకలాపాలను కొనసాగించాడు. లీగ్ టు ఎన్‌ఫోర్సు పీసు ద్వారా యుద్ధానికి వ్యతిరేకంగా పనిచేశాడు. 1921లో అధ్యక్షుడు [[వారెన్ జి. హార్డింగ్]] టాఫ్టు‌ను చీఫ్ జస్టిసు‌గా నియమించాడు. ఆయన చాలా కాలంగా కోరుకునే పదవి. చీఫ్ జస్టిసు టాఫ్టు వ్యాపార సమస్యల మీద సంప్రదాయవాది. ఆయన కింద వ్యక్తిగత హక్కులలో పురోగతి ఉంది. ఆయన 1930 ఫిబ్రవరిలో అనారోగ్యంతో రాజీనామా చేసి మరుసటి నెలలో మరణించాడు. ఆయన ఆర్లింగ్టను నేషనలు శ్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడ్డాడు. అక్కడ ఖననం చేయబడిన మొదటి అధ్యక్షుడు. మొదటి సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి. టాఫ్టు సాధారణంగా యుఎస్ అధ్యక్షుల చరిత్రకారుల ర్యాంకింగు‌లులో మధ్యలో జాబితా చేయబడ్డాడు. ==ప్రారంభ జీవితం - విద్య== [[File:William Howard Taft Yale College BA 1878.jpg|thumb|left|upright| యేల్ కాలేజు టాఫ్టు ఛాయాచిత్రం, 1878]] విలియం హోవార్డు టాఫ్టు 1857 సెప్టెంబరు 15న ఒహియోలోని సిన్సినాటిలో ఆల్ఫోన్సో టాఫ్టు, లూయిసు టోరీ దంపతులకు జన్మించాడు.<ref name="ANB">{{Cite book| last=Gould | first=Louis L. | url=https://archive.org/details/lookitupbookofpr00blas_2 | title=Taft, విలియం హోవార్డ్ | date=February 2000 | publisher=Random House | isbn=978-0-679-80358-4 | access-date=February 14, 2016 | url-access=subscription}}</ref> టాఫ్టు కుటుంబం మౌంటు ఆబర్ను శివారులో నివసించారు. అల్ఫోన్సో న్యాయమూర్తిగా, రాయబారిగా పనిచేశారు. అధ్యక్షుడు [[యులిస్సెస్ ఎస్. గ్రాంటు]] కింద యు.ఎస్. సెక్రటరీ ఆఫ్ వార్ అటార్నీ జనరలుగా ఉన్నారు.{{sfn|లూరీ|pages=4–5}} విలియం టాఫ్టు చిన్నతనంలో అంత తెలివైన వ్యక్తిగా కనిపించలేదు. కానీ కష్టపడి పనిచేసేవాడు; ఆయన డిమాండు ఉన్న తల్లిదండ్రులు ఆయనను, ఆయన నలుగురు సోదరులను విజయం వైపు నెట్టారు. తక్కువ ఏమీ సహించలేదు. ఆయన సిన్సినాటిలోని వుడ్‌వార్డు హై స్కూలులో చదివాడు. ఆయన 1874లో ప్రవేశించిన యేల్ కాలేజు హెవీసెటులో ఉల్లాసభరితమైన టాఫ్టు ప్రజాదరణ పొందాడు. ఇంట్రామ్యూరలు హెవీవెయిటు రెజ్లింగు ఛాంపియను‌గా నిలిచాడు. ఒక క్లాస్‌మేటుతో తాను తెలివైనవాడిగా ఉండటం కంటే కష్టపడి పనిచేయడం ద్వారా విజయం సాధించానని, నిజాయితీని కలిగి ఉన్నానని చెప్పాడు.{{sfn|Lurie|pages=4–7}}<ref>{{Cite web| url=https://constitutioncenter.org/blog/10-fascinating-facts-about-president-and-chief-justice-william-howard-taft- | access-date=January 28, 2018 | publisher=[[National Constitution Center]] | title=10 పుట్టినరోజు వాస్తవాలు అధ్యక్షుడు, ప్రధాన న్యాయమూర్తి విలియం హోవార్డ్ టాఫ్ట్ గురించి | date=September 15, 2018 | archive-date=October 20, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201020000820/https://constitutioncenter.org/blog/10-fascinating-facts-about-president-and-chief-justice-william-howard-taft- | url-status=live}}</ref> ఆయన తన తండ్రి సహ-స్థాపించిన యేల్ రహస్య సమాజం స్కల్ అండ్ బోన్సు సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన ముగ్గురు భవిష్యత్తు అధ్యక్షులలో ఒకడుగా ([[జార్జ్ వాకర్ బుష్]], [[జార్జి బుష్]] తో) సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యాడు.<ref>{{Cite journal| title="స్కల్ అండ్ బోన్స్" యొక్క 13 అత్యంత శక్తివంతమైన సభ్యులు | website=బిజినెస్ ఇన్సైడర్ | date=December 6, 2015 | last1=జాక్సన్ | first1=అబ్బి | last2=స్టెర్బెంజ్ | first2=క్రిస్టినా | url=https://www.businessinsider.com/the-10-most-powerful-members-of-skull-and-bones-2015-12 | access-date=December 6, 2020 | archive-date=October 28, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201028042707/https://www.businessinsider.com/the-10-most-powerful-members-of-skull-and-bones-2015-12 | url-status=live}}</ref> 1878లో టాఫ్టు తన 121 తరగతిలో రెండవ స్థానంలో పట్టభద్రుడయ్యాడు.<ref name="NYTobit">{{Cite news| url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0915.html | title=సంస్మరణ: టాఫ్ట్ అసాధారణ కెరీర్‌లో శిఖరాలను అందుకున్నాడు | website=న్యూయార్క్ టైమ్స్ | date=March 9, 1930 | access-date=March 3, 2017 | archive-date=July 1, 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170701100451/http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0915.html | url-status=live}}</ref> ఆయన సిన్సినాటి లా స్కూలు{{sfn|లూరీ|page=8}}లో చదివాడు. 1880లో లాస్ బ్యాచిలరు పట్టభద్రుడయ్యాడు. లా స్కూలు‌లో చదువుతున్నప్పుడు ఆయన ''ది సిన్సినాటి కమర్షియల్'' వార్తాపత్రికలో పనిచేశాడు.<ref name="NYTobit" /> మురాతు హాల్‌స్టెడుచే సవరించబడింది. టాఫ్టు స్థానిక కోర్టులను కవరు చేయడానికి నియమించబడ్డాడు. ఆయన తండ్రి కార్యాలయంలో చదువు చదవడానికి సమయం గడిపాడు; రెండు కార్యకలాపాలు ఆయనకు తరగతిలో బోధించని చట్టం ఆచరణాత్మక జ్ఞానాన్ని ఇచ్చాయి. లా స్కూలు నుండి పట్టభద్రుడయ్యే ముందు టాఫ్టు బార్ పరీక్ష రాయడానికి కొలంబసుకి వెళ్లి సులభంగా ఉత్తీర్ణుడయ్యాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=49–53}} == ప్రభుత్వంలో పెరుగుదల (1880–1908) == ===ఒహియో న్యాయవాది - న్యాయమూర్తి=== ఒహియో బారులో చేరిన తర్వాత టాఫ్టు ''కమర్షియలు''లో తన ఉద్యోగానికి పూర్తి సమయం అంకితమయ్యాడు. ఆయన చట్టాన్ని వదులుకుంటే పెరిగిన జీతంతో ఆయనను శాశ్వతంగా తీసుకోవడానికి హాల్‌స్టెడు సిద్ధంగా ఉన్నాడు. కానీ టాఫ్టు నిరాకరించాడు. 1880 అక్టోబరులో సిన్సినాటి ఉన్న హామిల్టను కౌంటీ, ఒహియోకి టాఫ్టు అసిస్టెంటు ప్రాసిక్యూటరు‌గా నియమించబడ్డాడు. 1881 జనవరిలో ఆయన పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. టాఫ్టు ఒక సంవత్సరం పాటు అసిస్టెంటు ప్రాసిక్యూటరు‌గా పనిచేశాడు. తన వంతుగా సాధారణ కేసులను విచారించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=54–55}} అధ్యక్షుడు [[చెస్టర్ ఎ. ఆర్థర్]] సిన్సినాటి కేంద్రీకృతమై ఉన్న ఒహియో ఫస్టు డిస్ట్రిక్టు‌కు ఇంటర్నలు రెవెన్యూ కలెక్టరు‌గా ఆయనను నియమించిన తర్వాత 1882 జనవరిలో ఆయన రాజీనామా చేశారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=57–58}} ఆసమయంలో రాజకీయంగా అనుకూలంగా లేని సమర్థులైన ఉద్యోగులను తొలగించేందుకు టాఫ్టు నిరాకరించాడు. 1883 మార్చిలో రాజీనామా చేసి సిన్సినాటిలో ప్రైవేటు ప్రాక్టీసు ప్రారంభించాలనుకుంటున్నట్లు ఆర్థరు‌కు రాశాడు.{{sfn|లూరీ|pages=10–11}} 1884లో టాఫ్టు రిపబ్లికను అధ్యక్ష అభ్యర్థి మైనే సెనేటరు జేమ్సు జి. బ్లెయిను తరపున ప్రచారం చేశాడు. ఆయన న్యూయార్కు గవర్నరు [[గ్రోవర్ క్లీవ్‌ల్యాండ్]] చేతిలో ఓడిపోయారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=63–67}} 1887లో అప్పటికి 29 ఏళ్ల వయసున్న టాఫ్టు‌ను గవర్నరు జోసెఫు బి. ఫోరాకరు సిన్సినాటి సుపీరియరు కోర్టులో ఖాళీగా ఉన్న పదవికి నియమించారు. ఈ నియామకం ఒక సంవత్సరానికి పైగా కొనసాగింది. ఆ తర్వాత ఆయన ఓటర్లను ఎదుర్కోవలసి వచ్చింది. 1888 ఏప్రిలు‌లో ఆయన తన జీవితకాలంలో మొదటిసారి మూడుసార్లు ఎన్నికలలో పాల్గొన్నాడు. మిగిలిన రెండు సార్లు అధ్యక్ష పదవికి ఎన్నికయ్యారు. ఆయన పూర్తి ఐదేళ్ల పదవీకాలానికి ఎన్నికయ్యారు. రాష్ట్ర న్యాయమూర్తిగా టాఫ్టు అభిప్రాయాలలో దాదాపు రెండు డజన్ల అభిప్రాయాలు మనుగడలో ఉన్నాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనది ''మూర్సు & కో. వర్సెసు బ్రిక్లేయర్సు' యూనియను నం. 1''{{efn|1889 ఒహియో ఇతరాలు. లెక్సిస్ 119, 10 ఒహియో డిసెంబర్. పునఃముద్రణ 181}} (1889) 1908లో ఆయన అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేసినప్పుడు అది ఆయన మీద ఉపయోగించబడినందున. ఈ కేసులో పార్కరు బ్రదర్సు అనే కంపెనీతో వ్యవహరించే ఏ సంస్థకైనా పనిచేయడానికి నిరాకరించిన ఇటుక తయారీదారులు ఉన్నారు. దానితో వారు వివాదంలో ఉన్నారు. యూనియను చర్య సెకండరీ బహిష్కరణకు సమానమని టాఫ్టు తీర్పు ఇచ్చాడు (ఇది చట్టవిరుద్ధం).{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=95–105}} టాఫ్టు హెలెను హెరాను (తరచుగా నెల్లీ అని పిలుస్తారు) ఎప్పుడు కలిశారో స్పష్టంగా తెలియదు. కానీ 1880 తర్వాత కాదు ఆమె తన డైరీలో ఆయన నుండి పార్టీకి ఆహ్వానం అందుకున్నట్లు పేర్కొంది. 1884 నాటికి వారు క్రమం తప్పకుండా కలుసుకునేవారు. 1885లో ప్రారంభ తిరస్కరణ తర్వాత ఆమె ఆయన వివాహం చేసుకోవడానికి అంగీకరించింది. వివాహం 1886 జూన్ 19న హెరాను ఇంట్లో జరిగింది. దాదాపు 44 సంవత్సరాల వివాహ జీవితంలో విలియం టాఫ్టు తన భార్యకు అంకితభావంతో ఉన్నాడు. నెల్లీ టాఫ్టుతో తన భర్తను ఆయన తల్లిదండ్రుల మాదిరిగానే ప్రవర్తించింది. ఆమె తన విమర్శలతో చాలా స్పష్టంగా ఉంటుంది.{{sfn|Lurie|pages=13–15}}{{sfn|Pringle vol 1|pages=80–81}} ఆ దంపతులకు ముగ్గురు పిల్లలు ఉన్నారు. వారిలో పెద్దవాడు రాబర్టు, యుఎస్ సెనేటరు అయ్యాడు.<ref name="ANB" /> ===ఫెడరల్ జడ్జి=== టాఫ్టు ఫెడరలు జడ్జిషిపు జీవితకాల నియామకం. దీని నుండి సుప్రీంకోర్టుకు పదోన్నతి రావచ్చు. వ్యాపారంలో విజయం సాధించిన టాఫ్టు అన్నయ్య చార్లెసు, టాఫ్టు ప్రభుత్వ జీతంతో భర్తీ చేశాడు. దీని వలన విలియం, నెల్లీ టాఫ్టు, వారి కుటుంబం సుఖంగా జీవించగలిగారు. టాఫ్టు విధులలో ఒహియో, మిచిగాన్, కెంటుకీ, టేనస్సీలతో కూడిన సర్క్యూటు‌లో విచారణలు, సుప్రీం కోర్టు న్యాయమూర్తి జాన్ మార్షలు హార్లాను, సర్క్యూటు జస్టిసు, ఆరవ సర్క్యూటు న్యాయమూర్తులతో అప్పీళ్లను విచారించడంలో పాల్గొనడం ఉన్నాయి. 1892 నుండి 1900 వరకు టాఫ్టు ఈ సంవత్సరాలను వ్యక్తిగత, వృత్తిపరమైన సంతృప్తితో గడిపాడు.{{sfn|Lurie|pages=28–30}} చరిత్రకారుడు లూయిసు ఎల్. గౌల్డు అభిప్రాయం ప్రకారం "1890లలో మధ్యతరగతి వర్గాలను ఆధిపత్యం చేసిన సామాజిక అశాంతి గురించి టాఫ్టు భయాలను పంచుకున్నప్పటికీ ఆయన తన విమర్శకులు నమ్మినంత సంప్రదాయవాది కాదు. ఆయన కార్మిక వ్యవస్థీకృత హక్కు, సమ్మె హక్కును సమర్ధించాడు. అనేక నిర్లక్ష్యం కేసులలో యజమానులకు వ్యతిరేకంగా తీర్పు ఇచ్చాడు."<ref name="ANB" /> వీటిలో ''వోయిటు వర్సెసు బాల్టిమోరు & ఒహియో సౌత్‌వెస్ట్రను రైల్వే కో.''{{efn|79 [[ఫెడరల్ రిపోర్టర్|F.]] 561 (6వ సర్. 1897)}} రైల్వే ప్రమాదంలో గాయపడిన కార్మికుడి కోసం టాఫ్టు తీసుకున్న నిర్ణయం కాంట్రాక్టు స్వేచ్ఛ సమకాలీన సిద్ధాంతాన్ని ఉల్లంఘించింది. ఆయనను సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది.{{efn|''బాల్టిమోర్ & ఒహియో సౌత్‌వెస్ట్రను రైల్వే కో. వర్సెస్ వోయిట్'', 176 యు.ఎస్. 498 (1900). జస్టిసు జార్జి షిరాసు రాసిన కోర్టు అభిప్రాయంతో జస్టిసు హర్లాన్ మాత్రమే విభేదించారు. {{harvnb|Lurie|pages=33–34}} చూడండి.}} మరోవైపు ''యునైటెడు స్టేట్సు వర్సెసు అడిస్టను పైపు అండ్ స్టీలు కో.''{{efn|85 F. 271 (6వ Cir. 1898)}}లో టాఫ్టూ అభిప్రాయాన్ని హైకోర్టు ఏకగ్రీవంగా సమర్థించింది.{{efn|175 U.S. 211 (1899)}} పైపు తయారీదారుల సంఘం షెర్మాను యాంటీట్రస్టు చట్టాన్ని ఉల్లంఘించిందని టాఫ్టు అభిప్రాయాన్ని{{sfn|Lurie|pages=36–38}} ఆయన జీవిత చరిత్ర రచయిత హెన్రీ ప్రింగిలు "ఖచ్చితంగాం ప్రత్యేకంగా పునరుద్ధరించినట్లు" వర్ణించారు.{{sfn|Pringle vol 1|page=143}} 1896లో టాఫ్టు డీన్ అయ్యాడు. తన ''అల్మా మేటరు'' అయిన సిన్సినాటి లా స్కూలు‌లో [[ఆస్తి]] ప్రొఫెసరు, ఈ పదవికి ఆయన ప్రతి వారం రెండు గంటల పాటు ఉపన్యాసాలు సిద్ధం చేసి ఇవ్వాల్సి వచ్చింది.{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=23}} ఆయన తన లా స్కూలు‌కు అంకితభావంతో ఉన్నాడు. న్యాయ విద్యకు లోతుగా కట్టుబడి ఉన్నాడు. కేసు పద్ధతిని పాఠ్యాంశాల్లోకి ప్రవేశపెట్టాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|page=148}} ఫెడరలు న్యాయమూర్తిగా, టాఫ్టు రాజకీయాలలో పాల్గొనలేకపోయాడు. కానీ దానిని దగ్గరగా అనుసరించి రిపబ్లికను మద్దతుదారుడిగా మిగిలిపోయాడు. 1894 - 1895లో ఒహియో గవర్నరు [[విలియం మెకిన్లీ]] అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారం అభివృద్ధి చెందుతుండగా ఆయన కొంత అవిశ్వాసంతో చూస్తూ "వాషింగ్టను‌లో ఆయనను కోరుకునే వారు నాకు కనిపించడం లేదు" అని రాశాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|page=148}} 1896 మార్చి నాటికి మెకిన్లీ నామినేటు చేయబడతారని టాఫ్టు గ్రహించాడు. ఆయన మద్దతులో నిరుత్సాహంగా ఉన్నాడు. జూలైలో మాజీ నెబ్రాస్కా ప్రతినిధి విలియం జెన్నింగ్సు బ్రయాను తన క్రాసు ఆఫ్ గోల్డు ప్రసంగంతో 1896 డెమోక్రటికు నేషనలు కన్వెన్షనును ముట్టడించిన తర్వాత ఆయన మెకిన్లీ శిబిరంలో దృఢంగా అడుగుపెట్టాడు. ఆ ప్రసంగంలో విలియం తన ప్రచారంలో బ్రయాను, వెండిను గట్టిగా సమర్థించాడు. ఈ విధానాన్ని టాఫ్టు ఆర్థిక రాడికలిజంగా భావించాడు. బ్రయాను విజయం కోసం ఎదురుచూస్తూ ప్రజలు బంగారాన్ని నిల్వ చేస్తారని టాఫ్టు భయపడ్డాడు. కానీ ఆయన ఆందోళన చెందడం తప్ప మరేమీ చేయలేడు. మెకిన్లీ ఎన్నికయ్యారు; 1898లో సుప్రీంకోర్టులో ఒక స్థానం ప్రారంభమైనప్పుడు మెకిన్లీ ఆధ్వర్యంలో ఉన్న ఏకైక స్థానం అధ్యక్షుడు జోసెఫు మెక్కెన్నా అని పేరు పెట్టారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=150–153}} 1890ల నుండి మరణించే వరకు టాఫ్టు అంతర్జాతీయ న్యాయ సమాజంలో ప్రధాన పాత్ర పోషించాడు. ఆయన అనేక సంస్థలలో చురుకుగా ఉన్నాడు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా మధ్యవర్తిత్వ ఉద్యమంలో నాయకుడిగా ఉన్నాడు. యేల్ లా స్కూలు‌లో అంతర్జాతీయ చట్టాన్ని బోధించాడు.<ref>జాన్ ఇ. నోయెస్, "విలియం హోవార్డ్ టాఫ్ట్, టాఫ్ట్ ఆర్బిట్రేషన్ ఒప్పందాలు." ''విల్లనోవా లా రివ్యూ'' 56 (2011): 535+ [https://digitalcommons.law.villanova.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1017&context=vlr online] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20200726081308/https://digitalcommons.law.villanova.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1017&context=vlr | date=July 26, 2020 }} అంతర్జాతీయ చట్టం, మధ్యవర్తిత్వంలో తన కెరీర్‌ను కవర్ చేస్తుంది.</ref> అంతర్జాతీయ పోలీసు దళం మద్దతుతో ప్రపంచ మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానాన్ని స్థాపించాలని టాఫ్టు వాదించాడు, "చట్టం ద్వారా ప్రపంచ శాంతి" ఉద్యమానికి ప్రధాన ప్రతిపాదకుడిగా పరిగణించబడ్డాడు.<ref>{{Cite book| last=Ranney | first=James Taylor | title=World Peace Through Law. యుద్ధాన్ని ప్రపంచ చట్ట నియమంతో భర్తీ చేయడం | publisher=Routledge | date=2018 | isbn=978-1-138-56364-3 | location=Abingdon, Oxon | pages=18–20}}</ref><ref>{{Cite journal| last=Kennedy | first=David W. | date=1987 | title=సంస్థలకు తరలింపు | url=https://core.ac.uk/download/pdf/154866388.pdf | website=[[Cardozo Law Review]] | volume=8 | pages=879}}</ref> 1910–12లో రూజ్‌వెల్ట్‌తో ఆయన చేదు విడిపోవడానికి గల కారణాలలో ఒకటి. మధ్యవర్తిత్వం అమాయకమైనదని యుద్ధం మాత్రమే ప్రధాన అంతర్జాతీయ వివాదాలను నిర్ణయించగలదని రూజ్‌వెల్టు పట్టుబట్టడం.<ref>జాన్ పి. కాంప్‌బెల్, "టాఫ్ట్, రూజ్‌వెల్ట్, 1911 మధ్యవర్తిత్వ ఒప్పందాలు." ''జర్నల్ ఆఫ్ అమెరికన్ హిస్టరీ'' 53.2 (1966): 279–298. [https://www.jstor.org/stable/1894200 ఆన్‌లైన్] {{వెబార్చవ్ | url=https://web.archive.org/web/20210307035221/https://www.jstor.org/stable/1894200 | date=March 7, 2021 }}</ref> ===ఫిలిప్పీన్స్ సంవత్సరాలు=== [[File:President Taft and the Sultan of Sulu (1913).png|thumb|సుల్తాను జమాలులు 3వ కిరాం, జోలో, సులులో ఫిలిప్పీను కమిషను విలియం హోవార్డు టాఫ్టు‌తో ( 1901 మార్చి 27)]] 1900 జనవరిలో మెకిన్లీని కలవడానికి టాఫ్టు‌ను వాషింగ్టను‌కు పిలిపించారు. సుప్రీంకోర్టు నియామకం పనిలో ఉందని టాఫ్టు ఆశించాడు కానీ బదులుగా మెకిన్లీ [[ఫిలిప్పీన్స్]]లో పౌర ప్రభుత్వాన్ని నిర్వహించడానికి టాఫ్టు‌ను కమిషనులో ఉండాలని కోరుకున్నాడు. ఈ నియామకానికి టాఫ్టు బెంచు నుండి రాజీనామా చేయాల్సి ఉంటుంది; ఈ పనిని పూర్తి చేస్తే, మెకిన్లీ ఆయనను హైకోర్టులో తదుపరి ఖాళీకి నియమిస్తారని అధ్యక్షుడు ఆయనకు హామీ ఇచ్చారు. విజయం లేదా వైఫల్యానికి బాధ్యత వహిస్తూ కమిషను అధిపతిగా నియమించబడే షరతు మీద టాఫ్టు అంగీకరించారు; మెకిన్లీ అంగీకరించాడు. టాఫ్టు ఏప్రిలు 1900లో దీవులకు ప్రయాణించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=159–162}} అమెరికా స్వాధీనం అంటే ఫిలిప్పీను విప్లవం ఫిలిప్పీను-అమెరికను యుద్ధంలోకి నెట్టబడింది. ఎందుకంటే ఫిలిప్పీన్సు ప్రజలు వారి స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడారు. కానీ సైనిక గవర్నరు జనరలు ఆర్థరు మాక్‌ఆర్థర్ జూనియరు నేతృత్వంలోని యుఎస్ దళాలు {{efn|అతని కుమారుడు [[డగ్లస్ మాక్‌ఆర్థర్]] కూడా జనరల్‌గా మారి ఫిలిప్పీన్స్‌లో ప్రముఖంగా పోరాడారు.}} 1900 నాటికి పైచేయి సాధించాడు. కమిషను ఒక ఇబ్బందిగా మాక్‌ఆర్థరు భావించాడు. వారి లక్ష్యం దానికి సిద్ధంగా లేని ప్రజల మీద స్వయం పాలనను విధించే చమత్కారమైన ప్రయత్నం. మెకిన్లీ దీవుల సైనిక బడ్జెటు ‌మీద కమిషను నియంత్రణను ఇచ్చినందున జనరలు టాఫ్టుతో సహకరించవలసి వచ్చింది.{{sfn|లూరీ|pages=41–42}} కమిషను 1900 సెప్టెంబరు 1న ఫిలిప్పీన్సు‌లో కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని చేపట్టింది; 1901 జూలై 4న,టాఫ్టు పౌర గవర్నరు అయ్యాడు. అప్పటి వరకు సైనిక గవర్నరు‌గా ఉన్న మాక్‌ఆర్థర్‌ను జనరలు అడ్నా చాఫీని పదవి నుండి తొలగించారు. ఆయనను అమెరికను దళాల కమాండరు‌గా మాత్రమే నియమించారు.{{sfn|లూరీ|page=44}} గవర్నరు జనరలు‌గా, టాఫ్టు ఫిలిప్పీను-అమెరికను యుద్ధం ప్రాథమిక దశ చివరి నెలలను పర్యవేక్షించారు. బటాంగాసు, లగున ప్రావిన్సులలో జనరలు జేమ్సు ఫ్రాంక్లిను బెల్ కాన్సంట్రేషను క్యాంపులను ఉపయోగించడాన్ని ఆయన ఆమోదించారు.<ref>{{Cite book| last1=Schirmer | first1=Daniel B. | url=https://books.google.com/books?id=TXE73VWcsEEC | title=ది ఫిలిప్పీన్స్ రీడర్: ఎ హిస్టరీ ఆఫ్ కలోనియలిజం, నియోకలోనియలిజం, డిక్టేటర్‌షిప్, అండ్ రెసిస్టెన్స్ | last2=Shalom | first2=Stephen Rosskamm | date=1987 | publisher=South End Press | isbn=978-0-89608-275-5 }}</ref><ref>{{Cite book| last1=Storey | first1=Moorfield | url=http://archive.org/details/secretaryrootsr00codmgoog | title=సెక్రటరీ రూట్ రికార్డు. ఫిలిప్పీన్ యుద్ధంలో "గుర్తించబడిన తీవ్రతలు". అధ్యక్షుడు రూజ్‌వెల్టు, కార్యదర్శి రూటు, చర్యలు, ఉచ్చారణల మీద ఆధారపడిన చట్టం, వాస్తవాల విశ్లేషణ | last2=Codman | first2=Julian | last3=YA పాంప్లెట్ కలెక్షన్ (లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్) DLC | date=1902 | publisher=Boston, G.H. Ellis co., printers | others=Harvard University}}</ref> 1902 ఏప్రిల్ 16 న ఫిలిప్పీనో జనరలు మిగ్యులు మాల్వరు లొంగిపోవడానికి అంగీకరించారు.<ref>{{Cite web| title=ప్రకటన సంఖ్య 173. s. 2002 {{!}} GOVPH | url=https://www.officialgazette.gov.ph/2002/04/09/proclamation-no-173-s-2002/ | access-date=April 25, 2023 | website=ఫిలిప్పీన్స్ రిపబ్లిక్ యొక్క అధికారిక గెజిట్ | date=April 9, 2002 }}</ref> ఫిలిప్పీన్సు దేశస్థులను వారి స్వపరిపాలనకు దారితీసే ఒక వెంచరు‌లో భాగస్వాములను చేయాలని టాఫ్టు ప్రయత్నించాడు; ఆయన స్వాతంత్ర్యాన్ని దశాబ్దాల దూరంలో ఉన్న విషయంగా భావించాడు. ఫిలిప్పీన్సు‌లోని చాలా మంది అమెరికన్లు స్థానికులను జాతిపరంగా తక్కువ స్థాయి వ్యక్తులుగా భావించారు. కానీ టాఫ్టు రాకముందే "మేము ఈ ఆలోచనను వారి మనస్సుల నుండి బహిష్కరించాలని ప్రతిపాదిస్తున్నాము" అని రాశాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|page=174}} అధికారిక కార్యక్రమాలలో టాఫ్టు జాతి విభజన విధించలేదు. ఫిలిప్పీన్సు‌ను సామాజికంగా సమానంగా పరిగణించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|page=175}} "రాజకీయాలు లేదా జాతి మన ఆతిథ్యాన్ని ఏ విధంగానూ ప్రభావితం చేయకూడదు" అని నెల్లీ టాఫ్టు గుర్తుచేసుకున్నాడు.{{sfn|లూరీ|page=50}} 1901 సెప్టెంబరు‌లో మెక్‌కిన్లీ హత్యకు గురయ్యాడు. ఆయన తర్వాత థియోడరు రూజ్వెల్టు వచ్చాడు. టాఫ్టు, రూజ్వెల్టు 1890లో మొదటిసారి స్నేహితులుగా మారారు. టాఫ్టు సొలిసిటరు జనరలు‌గా, రూజ్వెల్టు యునైటెడు స్టేట్సు సివిలు సర్వీసు కమిషను సభ్యుడిగా ఉన్నారు. మెకిన్లీ ఎన్నిక తర్వాత, రూజ్వెల్టు‌ను నేవీ అసిస్టెంటు సెక్రటరీగా నియమించాలని టాఫ్టు కోరారు, రూజ్వెల్టు యుద్ధ వీరుడు న్యూయార్కు గవర్నరు, యునైటెడు స్టేట్సు వైసు ప్రెసిడెంటుగా ఎలా మారారో చూశారు. ఇన్ఫెక్షను కారణంగా జరిగిన రెండు ఆపరేషన్ల తర్వాత కోలుకోవడానికి టాఫ్టు 1902 జనవరిలో వాషింగ్టను‌కు వెళ్ళినప్పుడు వారు మళ్ళీ కలుసుకున్నారు.{{sfn|లూరీ|pages=52–55}} అక్కడ, టాఫ్టు ఫిలిప్పీన్సు ‌మీద సెనేటు కమిటీ ముందు సాక్ష్యం చెప్పాడు. భూమి యాజమాన్యం ద్వారా ఫిలిప్పీన్సు రైతులకు కొత్త ప్రభుత్వంలో వాటా ఉండాలని టాఫ్టు కోరుకున్నాడు. కానీ వ్యవసాయ యోగ్యమైన భూమిలో ఎక్కువ భాగం కాథలిక్కు మతపరమైన క్రమం ఎక్కువగా స్పానిషు పూజారుల ఆధీనంలో ఉంది. వీరిని ఫిలిప్పీన్సు ప్రజలు తరచుగా వ్యతిరేకించారు. రూజ్వెల్టు, పోపు 13 లియోతో చర్చలు జరపడానికి, భూములను కొనుగోలు చేయడానికి, స్పానిషు పూజారుల ఉపసంహరణను ఏర్పాటు చేయడానికి, అమెరికన్లు వారి స్థానంలోకి వచ్చి స్థానికులను మతాధికారులుగా శిక్షణ ఇవ్వడానికి టాఫ్టు‌ను రోం‌కు పంపాడు. టాఫ్టు తన రోం పర్యటనలో ఈ సమస్యలను పరిష్కరించడంలో విజయం సాధించలేదు. కానీ 1903లో రెండు అంశాల మీద ఒక ఒప్పందం కుదిరింది.{{sfn|బర్టన్ 2004|pages=35–37}} === సెక్రటరీ ఆఫ్ వార్ === 1902 చివరలో జస్టిసు జార్జి షిరాసు రాజీనామాతో సుప్రీంకోర్టులో ఒక సీటు త్వరలో ఖాళీ అవుతుందని రూజ్వెల్టు నుండి టాఫ్టు విన్నాడు. రూజ్వెల్టు ‌దానిని టాఫ్టు భర్తీ చేయాలని కోరుకున్నాడు. ఇది టాఫ్టు వృత్తిపరమైన లక్ష్యం అయినప్పటికీ గవర్నరు‌గా తన పని ఇంకా పూర్తి కాలేదని భావించినందున ఆయన నిరాకరించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=242–247}} మరుసటి సంవత్సరం, రూజ్వెల్టును ‌టాఫ్టు‌ సెక్రటరీ ఆఫ్ వారుగా నియమించమని కోరాడు. ఫిలిప్పీన్సు‌ను యుద్ధ విభాగం పరిపాలిస్తున్నందున, టాఫ్టు దీవులకు బాధ్యత వహిస్తాడు ప్రస్తుత అధికారి అయిన ఎలిహు రూటు తన నిష్క్రమణను 1904 వరకు వాయిదా వేయడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాడు. టాఫ్టు మనీలాలో తన పనిని ముగించడానికి సమయం ఇచ్చాడు. తన కుటుంబంతో సంప్రదించిన తర్వాత టాఫ్టు అంగీకరించి, 1903 డిసెంబరులో యునైటెడు స్టేట్సు‌కు ప్రయాణించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=251–255}} [[File:Taft crown prince.jpeg|thumb|రూజ్‌వెల్ట్ టాఫ్ట్‌ను తన క్రౌన్ ప్రిన్స్‌గా పరిచయం చేశాడు: ''పక్'' మ్యాగజైను కవరు కార్టూను, 1906.]] 1904 జనవరిలో టాఫ్టు సెక్రటరీ ఆఫ్ వారు‌గా బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు సైన్యాన్ని నిర్వహించడానికి ఎక్కువ సమయం కేటాయించాల్సిన అవసరం లేదు అధ్యక్షుడు స్వయంగా దీన్ని చేయడానికి సంతృప్తి చెందాడు—రూజ్వెల్టు టాఫ్టు‌ను క్లిష్ట పరిస్థితులలో ట్రబులు‌షూటరుగా న్యాయ సలహాదారుగా ఎన్నికలను కోరుకునే సమయంలో తనంతట తానుగా ప్రచార ప్రసంగాలు చేయగలగాలి అని కోరుకున్నాడు. టాఫ్టు తన ప్రసంగాలలో రూజ్వెల్టు రికార్డును గట్టిగా సమర్థించాడు. ఎన్నికను పొందేందుకు అధ్యక్షుడు చేసిన విజయవంతమైన కానీ కఠినమైన ప్రయత్నాల గురించి ఇలా వ్రాశాడు, "మీరు పదవికి హామీ ఇస్తే నేను అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేయను. ఒకరి నీడకు భయపడటం దారుణం."{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=6–7}}{{sfn|లూరీ|page=64}} 1905 - 1907 మధ్య టాఫ్టు తదుపరి రిపబ్లికను అధ్యక్ష అభ్యర్థిగా ఉండే అవకాశం ఉందని అంగీకరించాడు. అయినప్పటికీ ఆయన దాని కోసం చురుకుగా ప్రచారం చేయాలని ప్లాను చేయలేదు. 1906లో జస్టిసు హెన్రీ బిల్లింగ్సు బ్రౌను రాజీనామా చేసినప్పుడు రూజ్వెల్టు ఆ పదవిని ప్రతిపాదించినప్పటికీ టాఫ్టు ఆ పదవిని అంగీకరించలేదు. 1906లో మరొక స్థానం ప్రారంభమైనప్పుడు టాఫ్టు ఆ పదవిలో కొనసాగారు. {{sfn|లూరీ|pages=70–71}} ప్రథమ మహిళ అయిన ఎడితు రూజ్వెల్టు, ఇద్దరు వ్యక్తుల మధ్య పెరుగుతున్న సాన్నిహిత్యాన్ని ఇష్టపడలేదు వారు చాలా ఒకేలా ఉన్నారని అధ్యక్షుడు తనకు అరుదుగా విరుద్ధంగా మాట్లాడే వ్యక్తి సలహా నుండి పెద్దగా ప్రయోజనం పొందలేడని భావించారు. {{sfn|మోరిస్|page=380}} ప్రత్యామ్నాయంగా టాఫ్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి కావాలని కోరుకున్నాడు. 1908లో 75 ఏళ్లు నిండిన వృద్ధాప్య పదవిలో ఉన్న మెల్విల్లే ఫుల్లరు ఆరోగ్యం మీద నిశితంగా దృష్టి సారించాడు. ఫుల్లరు చాలా సంవత్సరాలు జీవించే అవకాశం ఉందని టాఫ్టు విశ్వసించాడు. కోర్టు కేంద్ర స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి అవకాశం వస్తే టాఫ్టు‌ను నియమించే అవకాశం ఉందని రూజ్వెల్టు సూచించాడు. కానీ కొందరు అటార్నీ జనరలు ఫిలాండరు నాక్సును మంచి అభ్యర్థిగా భావించారు. ఏదేమైనా, రూజ్వెల్టు అధ్యక్ష పదవిలో ఫుల్లరు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా కొనసాగాడు.{{efn|ఫుల్లర్ దీర్ఘాయుష్షు రూజ్వెల్టు వైటు హౌసు‌లో నిరాశ, కొంత హాస్యానికి మూలంగా ఉంది. తీర్పు రోజున ఫుల్లర్ సజీవంగా తన సీటుకు అతుక్కుని కనిపిస్తాడని, ఆపై కాల్చి చంపాల్సి ఉంటుందని కార్యదర్శి రూటు ఒక జోకు‌ను సృష్టించాడు. {{harvnb|Anderson 2000|page=328}} చూడండి.}}{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=264–265}} 1903 కొలంబియా నుండి పనామాను వేరు చేయడం హే–బునౌ-వారిల్లా ఒప్పందం ద్వారా పనామా ఇస్త్మసులో [[పనామా కాలువ|కాలువ]] నిర్మించే హక్కులను యునైటెడు స్టేట్సు పొందింది. నిర్మాణానికి అధికారం ఇచ్చే చట్టం ఏ ప్రభుత్వ శాఖ బాధ్యత వహిస్తుందో పేర్కొనలేదు. రూజ్వెల్టు యుద్ధ విభాగాన్ని నియమించాడు. 1904లో టాఫ్టు పనామాకు ప్రయాణించి, కాలువ స్థలాన్ని వీక్షించి, పనామా అధికారులతో సమావేశమయ్యాడు. ఇస్త్మియను కెనాలు కమిషను చీఫు ఇంజనీరు‌ను ఉంచడంలో ఇబ్బంది పడింది. 1907 ఫిబ్రవరిలో జాన్ ఎఫ్. స్టీవెన్సు తన రాజీనామాను సమర్పించినప్పుడు, టాఫ్టు జార్జి డబ్ల్యూ. గోథల్సు అనే ఆర్మీ ఇంజనీరు‌ను సిఫార్సు చేశాడు. గోథాల్సు ఆధ్వర్యంలో ఈ ప్రాజెక్టు సజావుగా ముందుకు సాగింది.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=279–283}} 1898లో [[స్పెయిన్]] కోల్పోయిన మరో కాలనీ [[క్యూబా]] కానీ క్యూబాకు స్వేచ్ఛ యుద్ధం ప్రధాన ఉద్దేశం కాబట్టి దీనిని అమెరికా స్వాధీనం చేసుకోలేదు. కానీ కొంతకాలం ఆక్రమణ తర్వాత 1902లో స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వబడింది. ఎన్నికల మోసం అవినీతి తరువాత వర్గ వివాదం కూడా జరిగింది. 1906 సెప్టెంబరులో అధ్యక్షుడు టోమసు ఎస్ట్రాడా పాల్మా అమెరికా జోక్యం కోసం కోరారు. టాఫ్టు ఒక చిన్న అమెరికను దళంతో క్యూబాకు ప్రయాణించాడు. 1906 సెప్టెంబరు 29న క్యూబను-అమెరికను ట్రీటీ ఆఫ్ రిలేషన్సు నిబంధనల ప్రకారం తనను తాను క్యూబాకు తాత్కాలిక గవర్నరు‌గా ప్రకటించుకున్నాడు. ఆ పదవిని ఆయన రెండు వారాల పాటు కొనసాగించాడు. ఆ పదవిలో ఆయన చార్లెసు ఎడ్వర్డు మాగూను వారసుడిగా నియమితుడయ్యాడు. క్యూబాలో ఉన్న సమయంలో టాఫ్టు అమెరికా స్థిరత్వాన్ని, ఆక్రమణను కాదని క్యూబన్లను ఒప్పించడానికి పనిచేశాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=305–310}} టాఫ్టు ఫిలిప్పీన్సు వ్యవహారాల్లో పాలుపంచుకున్నాడు. 1904లో రూజ్వెల్టు ఎన్నికల ప్రచారంలో ఫిలిప్పీన్సు వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను విధి లేకుండా యుఎస్‌లో అనుమతించాలని ఆయన కోరారు. దీని వల్ల యుఎస్ చక్కెర, పొగాకు పెంపకందారులు రూజ్వెల్టు‌కు ఫిర్యాదు చేశారు. ఆయన తన యుద్ధ కార్యదర్శితో గొడవ పడ్డాడు. టాఫ్టు తన వైఖరిని మార్చుకోవడానికి ఇష్టపడలేదని వ్యక్తం చేసి రాజీనామా చేస్తానని బెదిరించాడు;{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|page=261}} రూజ్వెల్టు ఆ విషయాన్ని తొందరగా విరమించుకున్నాడు.{{sfn|లూరీ|page=67}} టాఫ్టు 1905లో కాంగ్రెసు సభ్యుల ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహించి మళ్ళీ 1907లో మొదటి [[ఫిలిప్పీన్స్| ఫిలిప్పీన్స్ అసెంబ్లీ]] ప్రారంభించడానికి దీవులకు తిరిగి వచ్చాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=293–295, 301}} యుద్ధ కార్యదర్శిగా తన రెండు ఫిలిప్పీన్సు పర్యటనలలో టాఫ్టు జపాన్‌కు వెళ్లి అక్కడి అధికారులను కలిశాడు.{{sfn|మింగర్|pages=269, 274}} 1905 జూలైలో జరిగిన సమావేశం పోర్ట్సు‌మౌతు శాంతి సమావేశంకు ఒక నెల ముందు జరిగింది. ఇది పోర్ట్సు‌మౌతు ఒప్పందంతో రస్సో-జపనీసు యుద్ధాన్ని ముగించింది. టాఫ్టు జపాను ప్రధాన మంత్రి కట్సురా తారోతో సమావేశమయ్యారు. ఆ సమావేశం తర్వాత ఇద్దరూ ఒక మెమోరాండం మీద సంతకం చేశారు. దానిలో కొత్తగా ఏమీ లేదు కానీ బదులుగా అధికారిక స్థానాలను పునరుద్ఘాటించింది: జపాన్‌కు ఫిలిప్పీన్స్ ‌మీద దాడి చేయాలనే ఉద్దేశం లేదు. కొరియా మీద జపనీసు నియంత్రణ పట్ల యుఎస్‌కు అభ్యంతరం లేదని సూచించబడింది.{{sfn|మింగర్|pages=281–282}} అమెరికను వెస్టు కోస్టు‌కు వచ్చే జపనీస్ కార్మికుల సంఖ్య గురించి యుఎస్ ఆందోళనలు ఉన్నాయి. 1907 సెప్టెంబరులో టాఫ్టు రెండవసారి సందర్శించినప్పుడు విదేశాంగ మంత్రి తడాసు హయాషి అనధికారికంగా వారికి తక్కువ పాసు‌పోర్టు‌లను జారీ చేయడానికి అంగీకరించారు.{{sfn|మింగర్|pages=285, 291}} ==1908 అధ్యక్ష ఎన్నిక== ===నామినేషన్ పొందడం=== [[File:Wm H Taft smiling 1908.jpg|thumb|upright| రూజ్‌వెల్ట్ అధ్యక్ష పదవికి నామినేషన్ వేసినట్లు టెలిఫోన్ కాల్‌లో టాఫ్ట్ తెలుసుకున్నట్లుగా, అధికారిక పోర్ట్రెయిట్ సెషన్ తర్వాత తీసిన ''ఎవల్యూషన్ ఆఫ్ ఎ స్మైల్'' అని పిలువబడే స్పష్టమైన ఛాయాచిత్రాల శ్రేణిలో ఒకటి]] రూజ్వెల్టు మెకిన్లీ పదవీకాలంలో దాదాపు మూడున్నర సంవత్సరాలు పనిచేశాడు. 1904లో తన సొంత ఎన్నిక జరిగిన రాత్రి రూజ్వెల్టు తాను తిరిగి ఎన్నికలకు పోటీ చేయనని బహిరంగంగా ప్రకటించాడు [[1908]] ఆయన త్వరగా పశ్చాత్తాప పడ్డాడు. కానీ ఆయన తన మాటకు కట్టుబడి ఉన్నట్లు భావించాడు. టాఫ్టు తన తార్కిక వారసుడు అని రూజ్వెల్టు విశ్వసించాడు. అయితే వార్ సెక్రటరీ మొదట్లో పోటీ చేయడానికి ఇష్టపడలేదు.{{sfn|Anderson 1973|page=37}} రూజ్వెల్టు తన వారసుడికి సహాయం చేయడానికి పార్టీ యంత్రాంగం మీద తనకున్న నియంత్రణను ఉపయోగించాడు.{{sfn|Anderson 1973|page=37}} ఉద్యోగాలు కోల్పోతామన్న బాధతో, రాజకీయ నియామకాలు టాఫ్టు‌కు మద్దతు ఇవ్వాలి లేదా మౌనంగా ఉండాలి.{{sfn|Pringle vol 1|pages=321–322}} ట్రెజరీ సెక్రటరీ జార్జు కోర్టులీయు వంటి అనేక మంది రిపబ్లికను రాజకీయ నాయకులు పోటీ చేయాలనుకున్నారు. కానీ దూరంగా ఉండటానికి ఎంచుకున్నారు. న్యూయార్కు గవర్నరు చార్లెసు ఎవాన్సు హ్యూసు పోటీ చేశారు. కానీ ఆయన ఒక ప్రధాన విధాన ప్రసంగం చేసినప్పుడు రూజ్వెల్టు అదే రోజు కాంగ్రెసు‌కు కార్పొరేటు అవినీతికు వ్యతిరేకంగా బలమైన పదజాలంతో హెచ్చరిస్తూ ప్రత్యేక సందేశాన్ని పంపాడు. అధ్యక్షుడి సందేశం ఫలితంగా వచ్చిన కవరేజు హ్యూసు‌ను వెనుక పేజీలకు నెట్టివేసింది.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=337–338}} రూజ్వెల్టు ఆయనను మరొక పదవీకాలానికి డ్రాఫ్టు చేయడానికి పదేపదే చేసిన ప్రయత్నాలను అయిష్టంగానే అడ్డుకున్నాడు.{{sfn|మోరిస్|pages=523–526}} టాఫ్టు ప్రయత్నానికి నాయకత్వం వహించడానికి అసిస్టెంటు పోస్టు‌మాస్టరు జనరలు ఫ్రాంకు హెచ్. హిచ్‌కాకు 1908 ఫిబ్రవరిలో తన పదవికి రాజీనామా చేశారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|page=347}} ఏప్రిలు‌లో టాఫ్టు ప్రసంగ పర్యటన చేసాడు. [[పనామా]]లో పోటీ చేసిన ఎన్నికలను సరిచేయడానికి తిరిగి పిలవబడటానికి ముందు ఒమాహా వరకు పశ్చిమానికి ప్రయాణించాడు. జూన్‌లో చికాగోలో జరిగిన 1908 రిపబ్లికను నేషనలు కన్వెన్షనులో ఆయనకు తీవ్రమైన వ్యతిరేకత లేదు మొదటి బ్యాలెటు విజయాన్ని సాధించాడు. అయినప్పటికీ టాఫ్టు‌కు అనుకూల రీతిలో పరిస్థితులు లేవు: తన పోటీదారుడు ఐయోవా సెనేటరు జోనాథను డాలివరు లాగా మిడ్‌వెస్ట్రను ప్రగతిశీల అభ్యర్థి అవుతాడని ఆయన ఆశించాడు. కానీ బదులుగా సమావేశం న్యూయార్కు‌కు చెందిన కాంగ్రెసు సభ్యుడు జేమ్సు ఎస్. షెర్మానును పేర్కొంది. ప్రచారానికి పూర్తి సమయం కేటాయించడానికి జూన్ 30న టాఫ్టు సెక్రటరీ ఆఫ్ వార్ పదవికి రాజీనామా చేశాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=348–353}}{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=15}} ===సాధారణ ఎన్నికల ప్రచారం=== సాధారణ ఎన్నికలలో టాఫ్టు ప్రత్యర్థి విలియం జెన్నింగ్సు బ్రయాను, నాలుగు అధ్యక్ష ఎన్నికలలో మూడవసార్లు పోటీ చేసిన డెమొక్రాటికు అభ్యర్థి. రూజ్వెల్టు చేసిన అనేక సంస్కరణలు బ్రయాను ప్రతిపాదనల నుండి ఉద్భవించినందున, డెమొక్రాట్లు రూజ్వెల్టు మాంటిలు‌కు నిజమైన వారసుడు అని వాదించాడు. సమాఖ్య రాజకీయ ప్రచారాలకు కార్పొరేటు విరాళాలు 1907 టిల్మాను చట్టం ద్వారా నిషేధించబడ్డాయి. అధికారులు, కార్పొరేషన్ల డైరెక్టర్ల విరాళాలను అదేవిధంగా నిషేధించాలని లేదా కనీసం చేసినప్పుడు బహిర్గతం చేయాలని బ్రయాను ప్రతిపాదించాడు. ఎన్నికల తర్వాత వెల్లడైన విరాళాలను చూడటానికి మాత్రమే టాఫ్టు పని పరిమితమైంది. ప్రభుత్వంతో వ్యాజ్యం వేసే కార్పొరేషన్ల అధికారులు, డైరెక్టర్లు తన సహకారులలో లేరని నిర్ధారించుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు.{{sfn|Coletta 1973|pages=15–16}} [[File:1908RepublicanPoster.png|thumb|left|1908 Taft/Sherman పోస్టర్]] టాఫ్టు తప్పుడు పాదంతో ప్రచారాన్ని ప్రారంభించాడు. తన అంగీకార ప్రసంగం మీద సలహా కోసం సాగమోరు హిలులోని రూజ్వెల్టు ఇంటికి వెళ్లి, "అధ్యక్షుడి తీర్పు, విమర్శ" అవసరమని చెప్పడం ద్వారా తాను తన సొంత అభిప్రాయాలు కలిగిన వ్యక్తి కాదని చెప్పిన వారి వాదనలకు ఆజ్యం పోశాడు.{{sfn|Morris|page=529}} రూజ్వెల్టు విధానాలలో ఎక్కువ భాగాన్ని టాఫ్టు సమర్ధించాడు. కార్మికులకు వ్యవస్థీకరించే హక్కు ఉందని, కానీ బహిష్కరించకూడదని, కార్పొరేషన్లు, ధనవంతులు కూడా చట్టాన్ని పాటించాలని ఆయన వాదించారు. రైల్‌రోడ్లు ప్రభుత్వ ఆధీనంలోనే ఉండాలని బ్రయాను కోరుకున్నాడు. కానీ టాఫ్టు అవి ప్రైవేటు రంగంలోనే ఉండాలని ఇష్టపడ్డాడు. వాటి గరిష్ఠ రేట్లు ఇంటరు‌స్టేటు కామర్సు కమిషను నిర్ణయించాయి. అవి న్యాయ సమీక్షకు లోబడి ఉంటాయి. ఇటీవలి మాంద్యం (1907లో) నాటి భయాందోళన, స్టాక్ ఊహాగానాలు, ఇతర దుర్వినియోగాలకు కారణమని టాఫ్టు ఆరోపించాడు, పేద ఆర్థిక పరిస్థితులకు ప్రభుత్వ ప్రతిస్పందనలో వశ్యతను అనుమతించడానికి కరెన్సీలో కొంత సంస్కరణ (యుఎస్ బంగారు ప్రమాణంలో ఉంది) అవసరమని భావించాడు. ట్రస్టు‌లు మీద నిర్దిష్ట చట్టం షెర్మాను యాంటీట్రస్టు చట్టానికి అనుబంధంగా అవసరమని, [[యునైటెడ్ స్టేట్స్ రాజ్యాంగం|రాజ్యాంగం]] ఆదాయపు పన్నును అనుమతించడానికి సవరించాలని భావించాడు. తద్వారా అటువంటి పన్నును రద్దు చేస్తూ సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన నిర్ణయాలను రద్దు చేశాడు. రూజ్వెల్టు కార్యనిర్వాహక అధికారాన్ని విస్తృతంగా ఉపయోగించడం వివాదాస్పదమైంది; టాఫ్టు తన విధానాలను కొనసాగించాలని ప్రతిపాదించాడు. కానీ చట్టాన్ని ఆమోదించడం ద్వారా వాటిని మరింత దృఢమైన చట్టపరమైన ఆధారాలు ఉండాలని భావించాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=16–18}} ఫ్రాంకు హారిసు హిచ్కాకును రిపబ్లికను నేషనలు కమిటీ (ఆర్‌ఎన్‌సి) ఛైర్మను‌గా ఎంచుకోవడం ద్వారా టాఫ్టు కొంతమంది ప్రగతిశీలవాదులను కలవరపెట్టాడు. ఆయన అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారానికి బాధ్యత వహించాడు. హిచ్‌కాకు పెద్ద వ్యాపారాలతో సన్నిహితంగా ఉన్న వ్యక్తులను త్వరగా తీసుకువచ్చాడు.{{sfn|ఆండర్సన్ 1973|page=45}} టాఫ్టు ఆగస్టులో హాటు స్ప్రింగ్సు, వర్జీనియాలో సెలవు తీసుకున్నాడు. అక్కడ ఆయన వ్యూహం కంటే గోల్ఫు ‌మీద ఎక్కువ సమయం గడపడం ద్వారా రాజకీయ సలహాదారులను చికాకు పెట్టాడు. టాఫ్టు గోల్ఫు బాల్ వైపు పెద్ద స్వింగు తీసుకుంటున్న వార్తాపత్రిక ఫోటోను చూసిన తర్వాత రూజ్వెల్టు ఆయనను నిక్కచ్చిగా షాట్లు వేయవద్దని హెచ్చరించాడు.{{sfn|Morris|pages=524–525}} [[File:ElectoralCollege1908.svg|right|thumb|upright=1.25|1908 ఎన్నికల ఓట్ల ఫలితాలు]] రూజ్వెల్టు తన సొంత సాపేక్ష నిష్క్రియాత్మకతతో విసుగు చెంది ఓటర్లు టాఫ్టు లక్షణాలను మెచ్చుకోరని, బ్రయాను గెలుస్తాడని భయపడి టాఫ్టు‌కు సలహాలతో ముంచెత్తాడు. రూజ్వెల్టు మద్దతుదారులు అధ్యక్షుడు టాఫ్టు ప్రచారాన్ని నిర్వహిస్తున్నారని పుకార్లు వ్యాప్తి చేశారు. ఇది రూజ్వెల్టును ఎప్పుడూ విశ్వసించని నెల్లీ టాఫ్టు‌కు కోపం తెప్పించింది.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=358–360}} అయినప్పటికీ రూజ్వెల్టు రిపబ్లికను నామినీకి ఉత్సాహంతో మద్దతు ఇచ్చాడు. హాస్యనటులు "టిఎఎఫ్‌టి" అంటే "థియోడరు నుండి సలహా తీసుకోండి" అని సూచించారు.{{sfn|Lurie|page=136}} బ్యాంకులు విఫలమైతే డిపాజిటర్లకు తిరిగి చెల్లించగలిగేలా బ్యాంకు గ్యారెంటీల వ్యవస్థను బ్రయాను కోరారు. కానీ టాఫ్టు దీనిని వ్యతిరేకించారు. బదులుగా పోస్టలు సేవింగ్సు వ్యవస్థను అందించారు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=15–16}} సెప్టెంబరు మధ్యలో, క్యారీ నేషను టాఫ్టు‌ను కలిసి ఆయన అభిప్రాయాలను తెలుసుకోవాలని డిమాండు చేసినప్పుడు మద్యపాన నిషేధం అంశం ప్రచారంలోకి వచ్చింది. టాఫ్టు, రూజ్వెల్టు పార్టీ వేదిక ఈ విషయంలో ఎటువంటి వైఖరి తీసుకోదని అంగీకరించారు. నేషను కోపంగా టాఫ్టు మతం లేనివాడు, నిగ్రహానికి వ్యతిరేకి అని ఆరోపించాడు. రూజ్వెల్టు సలహా మేరకు టాఫ్టు ఆ సమస్యను విస్మరించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=374–376}} ==ప్రెసిడెన్సీ (1909–1913)== ===ప్రమాణస్వీకారం - నియామకాలు=== [[File:Taft inauguration.jpg|thumb|upright=1.2| 1909 ప్రారంభోత్సవం]] టాఫ్టు 1909 మార్చి 4న అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేసాడు. వాషింగ్టను‌ను మంచుతో కప్పిన శీతాకాలపు తుఫాను కారణంగా ఆచారం ప్రకారం కాపిటలు వెలుపల కాకుండా సెనేటు చాంబరు లోపల టాఫ్టు‌ను ప్రారంభించారు. కొత్త అధ్యక్షుడు తన ప్రారంభోపన్యాసంలో "నా విశిష్ట పూర్వీకుడి సలహాదారులలో ఒకరిగా" ఉండటం, "ఆయన ప్రారంభించిన సంస్కరణలలో" భాగం కావడం తనకు గౌరవంగా భావిస్తున్నానని పేర్కొన్నారు. ఆ సంస్కరణల నిర్వహణ అమలును నా పరిపాలనలో అతి ముఖ్యమైన లక్షణంగా నేను చేయకపోతే నేను నాకు, నా వాగ్దానాలకు, నేను ఎన్నికైన పార్టీ వేదిక ప్రకటనలకు అబద్ధం చెప్పినట్లే అవుతుంది". {{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=393–395}} నిజాయితీపరులైన వ్యాపారవేత్తలు విధాన మార్పు ద్వారా అనిశ్చితికి గురికాకుండా చూసుకోవడానికి, ఆ సంస్కరణలను దీర్ఘకాలికంగా చేస్తానని ఆయన ప్రతిజ్ఞ చేశారు. 1897 డింగ్లీ సుంకాన్ని తగ్గించాల్సిన అవసరం, యాంటీట్రస్టు సంస్కరణ అవసరం. ఫిలిప్పీన్సు పూర్తి స్వపరిపాలన వైపు ముందుకు సాగడం గురించి ఆయన మాట్లాడారు. {{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|page=395}} రూజ్వెల్టు తాను ఎంతో అనుభవించిన పదవిలో తన పదవీకాలం ముగిసిపోయిందని విచారంతో పదవిని విడిచిపెట్టాడు, టాఫ్టు దారిలో కలుగజేసుకోకుండా ఉండటానికి ఆఫ్రికాకు ఏడాది పొడవునా వేట యాత్రకు ఏర్పాట్లు చేసుకున్నాడు. {{sfn|కోలెట్టా 1973|page=45}} రిపబ్లికను సమావేశం తర్వాత టాఫ్టు రూజ్వెల్టు ఏ క్యాబినెటు అధికారులు కొనసాగుతారో చర్చించారు. టాఫ్టు వ్యవసాయ కార్యదర్శి జేమ్సు విల్సను, పోస్టు‌మాస్టరు జనరలు జార్జి వాను లెంగెర్కే మేయరు (ఆయన నేవీ విభాగానికి బదిలీ చేయబడ్డారు)లను మాత్రమే ఉంచుకున్నాడు. టాఫ్టు క్యాబినెటు‌లో నియమించబడిన ఇతరులలో ఫిలాండరు నాక్సు ఉన్నారు. ఆయన మెకిన్లీ, రూజ్వెల్టు కింద అటార్నీ జనరలు‌గా కొత్త విదేశాంగ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. ఫ్రాంక్లిను మాక్‌వీగు ట్రెజరీ సెక్రటరీగా ఉన్నారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=383–387}}{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=50}} రూజ్వెల్టు ప్రెసు‌తో కలిగి ఉన్న సులభమైన సంబంధాన్ని టాఫ్టు ఆస్వాదించలేదు. తన పూర్వీకుడిలా ఇంటర్వ్యూలు లేదా ఫోటో అవకాశాల కోసం తనను తాను తరచుగా సమర్పించుకోకూడదని ఎంచుకున్నాడు.<ref name="అమెరికన్ క్రానికల్">{{Cite news| publisher=American Chronicle | date=March 15, 2006 | title=మొదటి షెడ్యూల్ చేయబడిన అధ్యక్ష ప్రెస్ కాన్ఫరెన్స్‌కు వార్షికోత్సవ శుభాకాంక్షలు - 93 సంవత్సరాల యువకుడు! | first=రాబర్ట్ | last=Rouse}}</ref> ఆయన పరిపాలన రూజ్వెల్టు ఆకర్షణీయమైన నాయకత్వం నుండి టాఫ్టు చట్ట పాలన పట్ల నిశ్శబ్దమైన అభిరుచికి శైలిలో మార్పును గుర్తించింది.{{sfn|Anderson 1973|page=60}} ===ప్రథమ మహిళ అనారోగ్యం=== టాఫ్టు పదవీకాలం ప్రారంభంలో 1909 మేలో ఆయనకు భార్య నెల్లీకి తీవ్రమైన స్ట్రోకు వచ్చింది. దాని వల్ల ఆమె ఒక చేయి, ఒక కాలు పక్షవాతానికి గురై, ఆమె మాట్లాడే శక్తిని కోల్పోయింది. టాఫ్టు ప్రతిరోజూ ఆమెను చూసుకోవడానికి, ఆమెకు మళ్ళీ మాట్లాడటం నేర్పించడానికి చాలా గంటలు గడిపాడు. దీనికి ఒక సంవత్సరం పట్టింది.{{sfn|రోసెన్ 2018|pages=61–62}} ===విదేశాంగ విధానం=== ====సంస్థ - సూత్రాలు==== {{CSS image crop|Image = TAFT, William H-President (BEP engraved portrait).jpg |bSize = 325|cWidth = 220|cHeight = 270|oTop = 60|oLeft = 52|Location = right|Description = ఎగువ, ముద్రణ బ్యూరో అధ్యక్షుడిగా టాఫ్ట్ యొక్క చెక్కబడిన చిత్రం}} రాష్ట్ర శాఖని పునర్నిర్మించడానికి టాఫ్టు ప్రాధాన్యతనిచ్చాడు. "ఇది 1900కి బదులుగా 1800లో ప్రభుత్వ అవసరాల ఆధారంగా నిర్వహించబడింది" అని పేర్కొంది.{{sfn|ఆండర్సన్ 1973|page=68}} ఈ విభాగం మొదటిసారిగా భౌగోళిక విభాగాలుగా నిర్వహించబడింది. వీటిలో దూర ప్రాచ్యం, లాటిను అమెరికా, పశ్చిమ ఐరోపాకు డెస్కు‌లు ఉన్నాయి.{{sfn|ఆండర్సన్ 1973|page=71}} ఈ విభాగం మొట్టమొదటి ఇన్-సర్వీసు శిక్షణా కార్యక్రమం స్థాపించబడింది. నియామకాలు పొందినవారు వారి పదవులకు వెళ్లే ముందు వాషింగ్టను‌లో ఒక నెల గడిపారు.{{sfn|స్కోల్స్, స్కోల్స్|page=25}} టాఫ్టు, విదేశాంగ కార్యదర్శి నాక్సు మధ్య బలమైన సంబంధం ఉంది. అధ్యక్షుడు విదేశీయ దేశీయ విషయాల మీద తన న్యాయవాది మాట విన్నాడు. చరిత్రకారుడు పాలో ఇ. కోలెట్టా అభిప్రాయం ప్రకారం నాక్సు మంచి దౌత్యవేత్త కాదు, సెనేటు, ప్రెసు, అనేక మంది విదేశీ నాయకులతో ముఖ్యంగా లాటిను అమెరికా నుండి వచ్చిన వారితో పేలవమైన సంబంధాలను కలిగి ఉన్నాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=183–185}} ప్రధాన విదేశాంగ విధాన లక్ష్యాల మీద టాఫ్టు, నాక్సు మధ్య విస్తృత ఒప్పందం ఉంది; అమెరికా యూరోపియను వ్యవహారాలలో జోక్యం చేసుకోదు. అవసరమైతే అమెరికాలో మన్రో సిద్ధాంతాన్ని అమలు చేయడానికి బలప్రయోగం చేస్తుంది. టాఫ్టు పదవీకాలంలో (ఇది 1914లో ప్రారంభించబడింది) నిర్మాణంలో ఉన్న పనామా కాలువ రక్షణ, కరేబియను, మధ్య అమెరికాలో యునైటెడు స్టేట్సు విదేశాంగ విధానాన్ని నడిపించింది. మునుపటి పరిపాలనలు విదేశాలలో అమెరికను వ్యాపార ప్రయోజనాలను ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నాలు చేశాయి. కానీ టాఫ్టు ఒక అడుగు ముందుకు వేసి విదేశాలలో అమెరికను దౌత్యవేత్తలు, కాన్సుల్సు వెబ్బు‌ను మరింత వాణిజ్యం కోసం ఉపయోగించింది. ఇటువంటి సంబంధాలు ప్రపంచ శాంతిని ప్రోత్సహిస్తాయని టాఫ్టు ఆశించాడు. {{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=183–185}} గ్రేటు బ్రిటను, ఫ్రాన్సు‌లతో మధ్యవర్తిత్వ ఒప్పందాల కోసం టాఫ్టు ఒత్తిడి చేసింది. కానీ ఒప్పందాలను ఆమోదించడానికి దాని రాజ్యాంగపరమైన అధికారాన్ని మధ్యవర్తులకు అప్పగించడానికి సెనేటు సిద్ధంగా లేదు. {{sfn|ఆండర్సన్ 1973|pages=276–278}} ====టారిఫ్‌లు - పరస్పరం==== [[File:William Howard Taft, head-and-shoulders portrait, facing front.jpg|thumb|upright| 1909లో టాఫ్ట్]] టాఫ్టు అధ్యక్షుడిగా ఉన్న సమయంలో సుంకాలను ఉపయోగించడం ద్వారా [[రక్షణవాదం]] రిపబ్లికను పార్టీ ప్రాథమిక స్థానం.{{sfn|లూరీ|pages=102–103}} డింగ్లీ చట్టం సుంకం అమెరికను పరిశ్రమను విదేశీ పోటీ నుండి రక్షించడానికి అమలు చేయబడింది. 1908 పార్టీ వేదిక డింగ్లీ చట్టానికి పేర్కొనబడని సవరణలకు మద్దతు ఇచ్చింది. టాఫ్టు దీనిని తగ్గింపు అని అర్థం చేసుకున్నాడు. టాఫ్టు 1909 మార్చి 15న కాంగ్రెసు ప్రత్యేక సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసి టారిఫు ప్రశ్నను పరిష్కరించాడు. {{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=56–58}} హౌసు వేసు అండ్ మీన్సు కమిటీ ఛైర్మను సెరెనో ఇ. పేను, 1908 చివరలో విచారణలు నిర్వహించి ఫలితంగా వచ్చిన ముసాయిదా చట్టాన్ని స్పాన్సరు చేశారు. సమతూకంలో బిల్లు సుంకాలను కొద్దిగా తగ్గించింది. కానీ అది 1909 ఏప్రిల్‌లో హౌసు‌ను ఆమోదించి సెనేటు‌కు చేరినప్పుడు సెనేటు ఫైనాన్సు కమిటీ ఛైర్మను, రోడ్ ఐలాండు సెనేటరు నెల్సను డబ్ల్యూ. ఆల్డ్రిచు, రేట్లను పెంచుతూ అనేక సవరణలను జతచేశారు. ఇది విస్కాన్సిను‌కు చెందిన రాబర్టు ఎం. లా ఫోలెటు వంటి ప్రగతిశీలవాదులను ఆగ్రహానికి గురిచేసింది. బిల్లు పార్టీ వేదికకు అనుగుణంగా లేదని చెప్పమని టాఫ్టు‌ను ఆయన కోరారు. టాఫ్టు నిరాకరించి వారికి కోపం తెప్పించాడు.{{sfn|Coletta 1973|pages=60–65}} ఫిలిప్పీన్సు నుండి వచ్చే చాలా దిగుమతులు సుంకం లేకుండా ఉండాలని టాఫ్టు పట్టుబట్టాడు. ఆండర్సను అభిప్రాయం ప్రకారం తనకు తెలిసిన శ్రద్ధ వహించే అంశం మీద సమర్థవంతమైన నాయకత్వాన్ని చూపించాడు.{{sfn|Anderson 1973|pages=102–108}} ఆదాయపు పన్నును అనుమతించడానికి టారిఫు బిల్లును సవరించడానికి వ్యతిరేకులు ప్రయత్నించినప్పుడు సుప్రీంకోర్టు మునుపటిలాగా దానిని రాజ్యాంగ విరుద్ధమని కొట్టివేస్తుందనే కారణంతో టాఫ్టు దానిని వ్యతిరేకించాడు. బదులుగా వారు జూలై ప్రారంభంలో రెండు సభలను ఆమోదించిన రాజ్యాంగ సవరణను రాష్ట్రాలకు పంపారు. 1913 నాటికి పదహారవ సవరణగా ఆమోదించబడింది. సమావేశ కమిటీలో టాఫ్టు కలప మీద పన్నును పరిమితం చేయడం వంటి కొన్ని విజయాలను గెలుచుకుంది. ఈ సమావేశ నివేదిక రెండు సభలను ఆమోదించింది. టాఫ్టు దాని మీద 1909 ఆగస్టు 6న సంతకం చేసాడు. పేన్-ఆల్డ్రిచు టారిఫు వెంటనే వివాదాస్పదమైంది. కోలెట్టా అభిప్రాయం ప్రకారం, "టాఫ్టు చొరవ కోల్పోయాడు తీవ్రమైన టారిఫు చర్చలో జరిగిన గాయాలు ఎన్నడూ నయం కాలేదు".{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=65–71}} [[File:JackCanuckOYes.jpg|thumb|న్యూటన్ మెక్‌కానెల్ కార్టూన్, టాఫ్ట్, ఇతరులు కెనడా సంపన్నంగా ఉన్నప్పుడు మాత్రమే దానిపై ఆసక్తి చూపుతున్నారనే కెనడియన్ అనుమానాలను చూపిస్తుంది]] 1910 డిసెంబరులో కాంగ్రెసు‌కు పంపిన టాఫ్టు వార్షిక సందేశంలో ఆయన కెనడాతో స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం ఒప్పందాన్ని కోరాడు. ఆ సమయంలో బ్రిటను ఇప్పటికీ కెనడా విదేశీ సంబంధాలను నిర్వహించింది. బ్రిటిషు, కెనడియను ప్రభుత్వాలు సిద్ధంగా ఉన్నాయని టాఫ్టు భావించాడు. కెనడాలో చాలా మంది ఈ ఒప్పందాన్ని వ్యతిరేకించారు. ఎందుకంటే 1866లో 1854 ఎల్గిను-మార్సీ ఒప్పందం యునైటెడు స్టేట్సు వ్యవసాయ, మత్స్య సంపద ప్రయోజనాలను కూడా వ్యతిరేకించారు. 1911 జనవరిలో కెనడియను అధికారులతో చర్చల తర్వాత టాఫ్టు ఒప్పందం కాని ఒప్పందాన్ని కాంగ్రెసు‌లో ప్రవేశపెట్టారు. ఇది జూలై చివరలో ఆమోదించబడింది. ప్రధాన మంత్రి సర్ విల్ఫ్రిడు లారియరు నేతృత్వంలోని కెనడా పార్లమెంటు ఈ అంశం మీద ప్రతిష్టంభనను ఎదుర్కొంది. 1911 సెప్టెంబరు ఎన్నికలులో కెనడియన్లు లారియరు‌ను పదవి నుండి తొలగించారు. రాబర్టు బోర్డెను కొత్త ప్రధానమంత్రి అయ్యారు. సరిహద్దు ఒప్పందం ముగియలేదు. చర్చ రిపబ్లికను పార్టీ లోపల విభేదాలను మరింత తీవ్రతరం చేసింది.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=141–152}}{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=593–595}} ====లాటిన్ అమెరికా==== టాఫ్టు, ఆయన విదేశాంగ కార్యదర్శి ఫిలాండరు నాక్సు, లాటిను అమెరికా పట్ల డాలరు దౌత్యం విధానాన్ని స్థాపించారు. యుఎస్ పెట్టుబడి పాల్గొన్న వారందరికీ ప్రయోజనం చేకూరుస్తుందని నమ్ముతూ మన్రో సిద్ధాంతం వర్తించే ప్రాంతాలలో యూరోపియను ప్రభావాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఈ విధానం అమెరికా ఆర్థిక రక్షిత ప్రాంతాలుగా మారడానికి ఇష్టపడని లాటిను అమెరికను రాష్ట్రాలలో, అలాగే అమెరికా సెనేటు‌లో ప్రజాదరణ పొందలేదు. వీరిలో చాలా మంది సభ్యులు అమెరికా విదేశాలలో జోక్యం చేసుకోకూడదని విశ్వసించారు.{{sfn|Coletta 1973|pages=185, 190}} మెక్సికను పాలన పతనం, మెక్సికను విప్లవం గందరగోళం కంటే మరే విదేశీ వ్యవహారాల వివాదం టాఫ్టు విధానాన్ని ఎక్కువగా పరీక్షించలేదు.{{sfn|Anderson 1973|page=271}} [[File:Presidents_Taft_and_Diaz,_Oct._1909.jpg|thumb|left|Taft and [[Porfirio Díaz]], Ciudad Juárez, Mexico, 1909]] టాఫ్టు పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించినప్పుడు, మెక్సికో దీర్ఘకాల నియంత పోర్ఫిరియో డియాజు పట్టులో అశాంతితో ఉంది. ఆయన ప్రత్యర్థి ఫ్రాన్సిస్కో మాడెరోకు చాలా మంది మెక్సికన్లు మద్దతు ఇచ్చారు.{{sfn|బర్టన్ 2004|page=70}} మెక్సికను తిరుగుబాటుదారులు గుర్రాలు, ఆయుధాలను పొందడానికి అమెరికా సరిహద్దును దాటిన అనేక సంఘటనలు జరిగాయి; టాఫ్టు దీనిని నివారించడానికి యుఎస్ సైన్యాన్ని సరిహద్దు ప్రాంతాలకు యుక్తి కోసం ఆదేశించాడు. టాఫ్టు తన సైనిక సహాయకుడు ఆర్కిబాల్డు బటుతో "నేను మూత మీద కూర్చోబోతున్నాను. నన్ను తప్పించడానికి చాలా సమయం పడుతుంది" అని చెప్పాడు.{{sfn|బర్టన్ 2004|page=72}} ఆయన ఎల్ పాసో టెక్సాసు సియుడాడు జువారెజు, చివావా వద్ద డియాజు‌ను కలవడం ద్వారా ఆయనకు తన మద్దతును చూపించాడు. ఇది ఒక యుఎస్, మెక్సికను అధ్యక్షుడి మధ్య మొదటి సమావేశం. ఒక అమెరికను అధ్యక్షుడు మెక్సికోను సందర్శించడం ఇది మొదటిసారి.{{sfn|హారిస్|2009|pages=1–2}} శిఖరాగ్ర సమావేశం రోజున ఫ్రెడరికు రస్సెలు బర్నుహామి టెక్సాసు రేంజరు ఇద్దరు అధ్యక్షుల నుండి కొన్ని అడుగుల దూరంలో పాం పిస్టలు పట్టుకున్న హంతకుడిని పట్టుకుని నిరాయుధులను చేశారు.{{sfn|హారిస్|2009|pages=1–2}} ఎన్నికలకు ముందు మెక్సికోలో డియాజు ప్రతిపక్ష అభ్యర్థి 1వ ఫ్రాన్సిస్కో మాడెరోను జైలులో పెట్టాడు. ఆయన మద్దతుదారులు ఆయుధాలు చేపట్టారు. దీని ఫలితంగా డియాజు బహిష్కరణకు, మరో పదేళ్లపాటు కొనసాగే ఒక విప్లవానికి దారితీసింది. యుఎస్ లోని అరిజోనా భూభాగంలో ఇద్దరు పౌరులు మరణించారు. దాదాపు డజను మంది గాయపడ్డారు, కొందరు సరిహద్దు వెంబడి కాల్పుల ఫలితంగా టాఫ్టు దూకుడు ప్రతిస్పందనను వ్యతిరేకించాడు. అందువలన ప్రాదేశిక గవర్నరు‌కు సూచించాడు.{{sfn|ఆండర్సన్ 1973|page=271}} [[నికరాగ్వా]]<nowiki/>నికరాగ్వా అధ్యక్షుడు జోస్ శాంటోసు జెలయా, అమెరికన్ కంపెనీలకు మంజూరు చేసిన వాణిజ్య రాయితీలను రద్దు చేయాలని కోరుకున్నారు,{{efn|అందులో కార్యదర్శి నాక్స్ ప్రధాన వాటాదారు అని చెప్పబడింది. {{harvnb|Coletta 1973|page=188}} చూడండి.}}, అమెరికన్ దౌత్యవేత్తలు జువాను ఎస్ట్రాడా నేతృత్వంలోని తిరుగుబాటు దళాలకు నిశ్శబ్దంగా మద్దతు ఇచ్చారు.{{sfn|Burton 2004|pages=66–67}} [[నికరాగ్వా]]<nowiki/>ను విదేశీ శక్తులు అప్పుల పాలు చేసారు. ప్రత్యామ్నాయ కాలువ మార్గాన్ని యూరోపియన్ల చేతుల్లోకి వెళ్లనివ్వడానికి అమెరికా ఇష్టపడలేదు. జెలయా ఎన్నికైన వారసుడు జోసు మాడ్రిజు, యుఎస్ దళాలు జోక్యం చేసుకోవడంతో తిరుగుబాటును అణిచివేయలేకపోయాడు. 1910ఆగస్టులో ఎస్ట్రాడా దళాలు రాజధానిని మనగువాను స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. అమెరికా నికరాగ్వాను రుణం తీసుకోవాలని బలవంతం చేసింది. ప్రభుత్వ ఆదాయం నుండి దానిని తిరిగి చెల్లించేలా అధికారులను పంపింది. దేశం అస్థిరంగా ఉంది. 1911లో మరొక తిరుగుబాటు, 1912లో మరిన్ని అల్లర్ల తర్వాత, టాఫ్టు యునైటెడు స్టేట్సు నికరాగ్వా ఆక్రమణను ప్రారంభించడానికి దళాలను పంపాడు. ఇది 1933 వరకు కొనసాగింది.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=187–190}}{{sfn|బర్టన్ 2004|pages=67–69}} 1903 పనామా విప్లవం నుండి తలెత్తిన వివాదాలను పరిష్కరించడానికి [[పనామా]], [[కొలంబియా]] యునైటెడు స్టేట్సు మధ్య ఒప్పందాలు 1909 ప్రారంభంలో కుప్పకూలిన రూజ్వెల్టు పరిపాలన ద్వారా సంతకం చేయబడ్డాయి. సెనేటు దీనిని ఆమోదించింది. పనామా కూడా ఆమోదించింది. అయితే కొలంబియా ఒప్పందాలను ఆమోదించడానికి నిరాకరించింది. 1912 ఎన్నికల తర్వాత నాక్సు కొలంబియన్లకు $10 మిలియన్లను అందించింది (తరువాత $25 మిలియన్లకు పెంచబడింది). కొలంబియన్లు ఈ మొత్తం సరిపోదని భావించి, మధ్యవర్తిత్వాన్ని అభ్యర్థించారు; టాఫ్టు పరిపాలనలో ఈ విషయం పరిష్కారం కాలేదు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=186–187}} ====తూర్పు ఆసియా==== ఫిలిప్పీన్సు‌లో సంవత్సరాలు గడిపిన కారణంగా టాఫ్టు తూర్పు ఆసియా వ్యవహారాల మీద అధ్యక్షుడిగా చాలా ఆసక్తి చూపాడు.{{sfn|స్కోల్స్, స్కోల్స్|page=109}} ఐరోపా‌తో సంబంధాలు సాపేక్షంగా ముఖ్యమైనవి కావు అని టాఫ్టు భావించాడు. కానీ వాణిజ్యం, పెట్టుబడులకు అవకాశం ఉన్నందున టాఫ్టు విదేశాంగ సేవలో చైనాకు మంత్రి పదవిని అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా పేర్కొన్నాడు. నాక్సు అంగీకరించలేదు. వాస్తవాలను పరిశీలించడానికి పెకింగుకి వెళ్లాలనే సూచనను తిరస్కరించాడు. టాఫ్టు అక్కడి రూజ్వెల్టు మంత్రి విలియం డబల్యూ. రాక్హిలును చైనా వాణిజ్యంలో ఆసక్తి లేని వ్యక్తిగా భావించి ఆయన స్థానంలో విలియం జి. కాల్హౌనును ‌నియమించాడు. ఆయనను మెకిన్లీ రూజ్వెల్టు అనేక విదేశీ మిషన్లకు పంపారు. నాక్సు పాలసీ విషయంలో కాల్హౌను మాట వినలేదు తరచుగా విభేదాలు ఉండేవి.{{sfn|స్కోల్స్, స్కోల్స్|pages=21–23}} జాన్ హే “ ఓపెను డోరు పాలసీ”ని మంచూరియాకి విస్తరించడానికి టాఫ్టు, నాక్సు విఫలయత్నం చేశారు.{{sfn|ఆండర్సన్ 1973|pages=250–255}} 1898లో ఒక అమెరికను కంపెనీ హకౌ, సిచువాను మధ్య రైలుమార్గం కోసం రాయితీని పొందింది. కానీ ఆ కంపెనీ (రద్దుకు పరిహారం చెల్లించబడింది) యునైటెడు స్టేట్సు వెలుపల మెజారిటీ వాటాను విక్రయించడం ద్వారా ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘించిన తర్వాత 1904లో చైనీయులు ఒప్పందాన్ని రద్దు చేసుకున్నారు. రైల్వే లైను నిర్మించడానికి విదేశీ మూలధనం అవసరమైతే బ్రిటిషు పౌరులకు అనుకూలంగా ఉండాలనే షరతుపై చైనా సామ్రాజ్య ప్రభుత్వం బ్రిటిషు హాంకాంగు ప్రభుత్వం నుండి నష్టపరిహారం కోసం డబ్బును పొందింది. 1909లో బ్రిటిషు నేతృత్వంలోని కన్సార్టియం చర్చలు ప్రారంభించింది.{{sfn|స్కోల్స్, స్కోల్స్|pages=126–129}} ఇది ఆ సంవత్సరం మేలో నాక్సు దృష్టికి వచ్చింది. ఆయన యుఎస్ బ్యాంకులను పాల్గొనడానికి అనుమతించాలని డిమాండు చేశాడు. టాఫ్టు వ్యక్తిగతంగా ప్రిన్సు రీజెంటు, జైఫెంగు, ప్రిన్సు చునుకి విజ్ఞప్తి చేశాడు. యుఎస్ భాగస్వామ్యాన్ని పొందడంలో విజయం సాధించాడు. అయినప్పటికీ ఒప్పందాలు 1911 మే వరకు సంతకం చేయబడలేదు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=194–195}} అయితే ఒప్పందాన్ని అధికారం చేసే చైనీసు డిక్రీకి ప్రభావిత ప్రావిన్సులలో స్థానిక రైల్వే కంపెనీల జాతీయీకరణ కూడా అవసరం. వాటాదారులకు తగినంత పరిహారం చెల్లించబడలేదు. ఈ ఫిర్యాదులు 1911 విప్లవాన్ని తాకిన వాటిలో ఉన్నాయి.{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=196}}{{sfn|స్కోల్స్, స్కోల్స్|pages=217–221}} విప్లవం చెలరేగిన తర్వాత తిరుగుబాటు నాయకులు సన్ యాట్-సేనును చైనా రిపబ్లికుగా మారిన దానికి తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకున్నారు. మంచు రాజవంశాన్ని పడగొట్టారు. అమెరికను ప్రజాభిప్రాయం దానికి అనుకూలంగా ఉన్నప్పటికీ టాఫ్టు కొత్త ప్రభుత్వాన్ని గుర్తించడానికి ఇష్టపడలేదు. 1912 ఫిబ్రవరిలో యుఎస్ ప్రతినిధుల సభ చైనీసు రిపబ్లిక్కు‌కు మద్దతు ఇచ్చే తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. కానీ టాఫ్టు, నాక్సు గుర్తింపు పాశ్చాత్య శక్తుల సమష్టి చర్యగా రావాలని భావించారు. 1912 డిసెంబరులో టాఫ్టు తన చివరి కాంగ్రెసు‌కు వార్షిక సందేశంలో గణతంత్రం పూర్తిగా స్థాపించబడిన తర్వాత గుర్తింపు వైపు అడుగులు వేస్తున్నట్లు సూచించాడు. కానీ అప్పటికి ఆయన తిరిగి ఎన్నికలో ఓడిపోయాడు. ఆయన దానిని అనుసరించలేదు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=198–199}} రూజ్వెల్టు హయాంలో చైనా, జపాన్ నుండి వలసలకు వ్యతిరేక విధానాన్ని టాఫ్టు కొనసాగించాడు. 1911లో యుఎస్, జపాన్‌లు కుదుర్చుకున్న సవరించిన స్నేహం నావిగేషను ఒప్పందం అమెరికాలోని జపనీసు ప్రజలకు, జపాను‌లోని అమెరికన్లకు విస్తృత పరస్పర హక్కులను మంజూరు చేసింది. కానీ పెద్దమనుషుల ఒప్పందం కొనసాగింపు మీద ఆధారపడింది. ఈ ఒప్పందాన్ని సెనేటు‌కు సమర్పించినప్పుడు పశ్చిమ తీరంలో అభ్యంతరం వ్యక్తం చేయబడింది. కానీ వలస విధానంలో ఎటువంటి మార్పు లేదని టాఫ్టు రాజకీయ నాయకులకు తెలియజేశాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=199–200}} ====యూరప్==== దౌత్యవేత్తలు విలాసవంతమైన జీవనశైలిలో జీవించకూడదనిమ్ టాఫ్టు చెప్పినట్లుగా, వారు అమెరికను‌ను చూసినప్పుడు గుర్తించే వ్యక్తులను ఎంపిక చేసుకునేందుకు, సంపన్న మద్దతుదారులకు కీలకమైన రాయబారి పదవులతో బహుమతి ఇచ్చే సాంప్రదాయ పద్ధతిని టాఫ్టు వ్యతిరేకించాడు. ఆయన తొలగింపు జాబితాలో [[ఫ్రాన్సు]] రాయబారి హెన్రీ వైటు ఉన్నారు. టాఫ్టు ఐరోపా సందర్శనల నుండి ఆయనకు తెలుసిన ఈ విధానం ఆయనకు నచ్చలేదు. వైటు‌ను తొలగించడం వల్ల ఇతర కెరీరు స్టేటు డిపార్టు‌మెంటు ఉద్యోగులు తమ ఉద్యోగాలు రాజకీయాల వల్ల పోతాయని భయపడుతున్నారు. లండను‌లో రూజ్వెల్టు నియమించిన రాయబారి వైటు‌లా రీడ్ స్థానంలో టాఫ్టు కూడా ఉండాలని కోరుకున్నాడు, కానీ ''న్యూయార్కు ట్రిబ్యూను'' యజమాని రీడ్ ప్రచార సమయంలో టాఫ్టు‌కు మద్దతు ఇచ్చారు. విలియం, నెల్లీ టాఫ్టు ఇద్దరూ ఆయన గాసిపు నివేదికలను ఆస్వాదించారు. రీడ్ 1912లో మరణించే వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగాడు.{{sfn|స్కోల్స్, స్కోల్స్|pages=19–21}} [[File:Taft at Todd's Head.jpg|thumb|అధ్యక్షుడు టాఫ్టు ఈస్టుపోర్టు, మైనేలోని టాడ్సు హెడ్ వద్ద మోటారు కారులో పోప్సు ఫాలీ కెనడా ఫండీ ఐలాండ్సులను చూస్తూ కూర్చున్నాడు.]] టాఫ్టు అంతర్జాతీయ వివాదాలను మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా పరిష్కరించడానికి మద్దతుదారుడు. ఆయన గ్రేటు బ్రిటను, ఫ్రాన్సు‌తో ఒప్పందాలను చర్చించాడు. తద్వారా తేడాలు మధ్యవర్తిత్వం ద్వారా పరిష్కరించబడతాయి. వీటి మీద 1911 ఆగస్టులో సంతకం చేశారు. చర్చల ప్రక్రియలో టాఫ్టు లేదా నాక్సు (మాజీ సెనేటరు) సెనేటు సభ్యులతో సంప్రదించలేదు. అప్పటికి చాలా మంది రిపబ్లికన్లు టాఫ్టు‌ను వ్యతిరేకించారు. ఒప్పందాల కోసం చాలా గట్టిగా లాబీయింగు చేయడం వారి ఓటమికి కారణమవుతుందని అధ్యక్షుడు భావించారు. అక్టోబరు‌లో ఒప్పందాలకు మద్దతుగా ఆయన కొన్ని ప్రసంగాలు చేశారు. కానీ సెనేటు టాఫ్టు ఆమోదించలేని సవరణలను జోడించి ఒప్పందాలను రద్దు చేసింది.{{sfn|బర్టన్ 2004|pages=82–83}} సాధారణ మధ్యవర్తిత్వ ఒప్పందం కుదుర్చుకోనప్పటికీ టాఫ్టు పరిపాలన గ్రేటు బ్రిటను‌తో అనేక వివాదాలను శాంతియుత మార్గాల ద్వారా పరిష్కరించుకుంది. తరచుగా మధ్యవర్తిత్వం కూడా ఇందులో ఉంటుంది. వీటిలో మైనే, న్యూ బ్రున్స్వికు మధ్య సరిహద్దు పరిష్కారం, బెరింగు సముద్రంలో సీలు వేట మీద చాలా కాలంగా ఉన్న వివాదం. ఇందులో జపాన్ కూడా ఉంది. న్యూఫౌండు‌ల్యాండు వెలుపల చేపలు పట్టడం గురించి ఇలాంటి అసమ్మతి ఉన్నాయి. 1940లో జపాను రద్దు చేసే వరకు సీలింగు కన్వెన్షను అమలులో ఉంది.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=168–169}} ===దేశీయ విధానాలు - రాజకీయాలు=== ====వ్యతిరేక నమ్మకం==== [[File:Anders L. Zorn - William Howard Taft - Google Art Project.jpg|thumb|ఆండర్సు జోర్ను చే టాఫ్టు అధికారిక వైటు హౌసు చిత్రం, సిర్కా 1911]] టాఫ్టు షెర్మాను వ్యతిరేక నమ్మకం చట్టం కింద తీసుకువచ్చిన వ్యాజ్యాల ద్వారా వ్యాపార కలయికలను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి రూజ్వెల్టు చేసిన ప్రయత్నాలను కొనసాగించి, విస్తరించాడు. నాలుగు సంవత్సరాలలో 70 కేసులను తీసుకువచ్చాడు (రూజ్వెల్టు, ఏడు సంవత్సరాలలో 40 కేసులను తీసుకువచ్చాడు). రూజ్వెల్టు నేతృత్వంలో స్టాండర్డు ఆయిలు కంపెనీ అమెరికను టొబాకో కంపెనీ మీద దాఖలు చేసిన వ్యాజ్యాలను 1911లో సుప్రీంకోర్టు ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా నిర్ణయించింది.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=154–157}} 1911 జూన్‌లో డెమొక్రాటు నియంత్రణలో ఉన్న ప్రతినిధుల సభ యునైటెడు స్టేట్సు స్టీలు (యుఎస్ స్టీల్) మీద విచారణలను ప్రారంభించింది. 1907 నాటి భయాందోళన తీవ్రతరం కాకుండా నిరోధించే మార్గంగా టేనస్సీ బొగ్గు, ఇనుము, రైల్‌రోడు కంపెనీని కొనుగోలు చేయడానికి మద్దతు ఇచ్చిన రూజ్వెల్టు ఆధ్వర్యంలో ఆ కంపెనీ విస్తరించబడింది. విచారణలలో సాక్ష్యమిచ్చేటప్పుడు మాజీ అధ్యక్షుడు ఈ నిర్ణయాన్ని సమర్థించారు. యుద్ధ కార్యదర్శిగా టాఫ్టు ఈ కొనుగోళ్లను ప్రశంసించారు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=157–159}} చరిత్రకారుడు లూయిసు ఎల్. గౌల్డు, రూజ్వెల్టు యుఎస్ స్టీల్ టేనస్సీ కంపెనీని కొనుగోలు చేయకూడదని నమ్మేలా మోసపోయాడని సూచించాడు. కానీ వాస్తవానికి అది ఒక బేరం. రూజ్వెల్టు విషయానికొస్తే ఈ విషయాన్ని ప్రశ్నించడం ఆయన వ్యక్తిగత నిజాయితీకి దారితీసింది.{{sfn|Lurie|pages=145–147}}<!-- cited in --> 1911 అక్టోబరులో టాఫ్టు న్యాయ శాఖ యుఎస్ స్టీల్‌ మీద దావా వేసింది. దాని అనుబంధ సంస్థలలో వందకు పైగా కార్పొరేటు స్వాతంత్ర్యం ఇవ్వాలని డిమాండు చేసింది. అనేక మంది ప్రముఖ వ్యాపార కార్యనిర్వాహకులు, ఆర్థికవేత్తలను ప్రతివాదులుగా చేర్చింది. ఈ కేసులోని వాదనలను టాఫ్టు సమీక్షించలేదు. రూజ్వెల్టు "గుత్తాధిపత్యాన్ని పెంపొందించాడని, తెలివైన పారిశ్రామికవేత్తలచే మోసగించబడ్డాడని" ఆరోపించారు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=157–159}} వాదనలలో తన గురించి, ఆయన పరిపాలన గురించి ప్రస్తావించడం వల్ల రూజ్వెల్టు మనస్తాపం చెందాడు. టాఫ్టు వాటి గురించి తనకు తెలియదని చెప్పడం ద్వారా కమాండు బాధ్యత నుండి తప్పించుకోలేడని భావించాడు.{{sfn|లూరీ|page=149}} 1911 డిసెంబరులో తన సాధారణ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేసినప్పుడు పునరుద్ధరించబడిన యాంటీట్రస్టు చట్టం అవసరం మీద టాఫ్టు కాంగ్రెసు‌కు ప్రత్యేక సందేశం పంపింది. కానీ అది ఎటువంటి చర్య తీసుకోలేదు. 1912 ప్రారంభంలో వ్యవసాయ పరికరాల పెద్ద తయారీదారు అయిన ఇంటర్నేషనలు హార్వెస్టరు కంపెనీ మీద టాఫ్టు‌కు రాజకీయ పరిణామాలు కలిగించిన మరో యాంటీట్రస్టు కేసు వచ్చింది. రూజ్వెల్టు పరిపాలన ఇంటర్నేషనలు హార్వెస్టరు‌ను విచారించినప్పటికీ ఎటువంటి చర్య తీసుకోకపోవడంతో (టాఫ్టు మద్దతు ఇచ్చిన నిర్ణయం) ఈ దావా రిపబ్లికను అధ్యక్ష నామినేషను కోసం రూజ్వెల్టు సవాలులో చిక్కుకుంది. రూజ్వెల్టు తప్పుగా ప్రవర్తించాడని టాఫ్టు మద్దతుదారులు ఆరోపించారు; మాజీ అధ్యక్షుడు టాఫ్టు‌ను మూడున్నర సంవత్సరాలు వేచి ఉండి సవాలు ఎదుర్కొనే వరకు తాను మద్దతు ఇచ్చిన నిర్ణయాన్ని తిప్పికొట్టినందుకు విమర్శించారు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=160–163}} ====బల్లింగరు–పిన్‌చాటు వ్యవహారం==== రూజ్వెల్టు ఒక గొప్ప పరిరక్షకుడు దీనికి అంతర్గత కార్యదర్శి జేమ్సు ఆర్. గార్ఫీల్డు{{efn|దివంగత అధ్యక్షుడి కుమారుడు}}, చీఫ్ ఫారెస్టరు గిఫోర్డు పిన్‌చాటు వంటి సారూప్య భావాలు కలిగిన నియామకాలు సహాయం చేశాయి. పరిరక్షణ అవసరాన్ని టాఫ్టు అంగీకరించాడు. కానీ దానిని కార్యనిర్వాహక ఉత్తర్వు ద్వారా కాకుండా చట్టం ద్వారా సాధించాలని భావించాడు. ఆయన ఒహియోవాకు చెందిన గార్ఫీల్డు‌ను కార్యదర్శిగా కొనసాగించలేదు. బదులుగా పాశ్చాత్యుడు, మాజీ సీటెలు మేయరు రిచర్డు ఎ. బలింగరును ఎంచుకున్నాడు. టాఫ్టు గార్ఫీల్డు‌ను ఉంచుతానని హామీ ఇచ్చాడని నమ్మిన రూజ్వెల్టు ఈ భర్తీ పట్ల ఆశ్చర్యపోయాడు. ఈ మార్పు టాఫ్టు వేరే విధానాలను ఎంచుకుంటున్నాడని రూజ్వెల్టు గ్రహించడానికి కారణమైన సంఘటనలలో ఒకటి.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=77–82}} రూజ్వెల్టు ప్రభుత్వ భూముల నుండి చాలా భూమిని ఉపసంహరించుకున్నాడు. అలాస్కాలోని కొందరు బొగ్గుతో సమృద్ధిగా ఉన్నారని నమ్ముతారు. 1902లో ఇడాహో వ్యవస్థాపకుడు క్లారెన్సు కన్నింగు‌హాం అలాస్కాలో బొగ్గు నిక్షేపాలను కనుగొని, మైనింగు వాదనలు చేశాడు. ప్రభుత్వం వాటి చట్టబద్ధతను పరిశోధించింది. ఇది రూజ్వెల్టు పరిపాలన మిగిలిన కాలానికి కొనసాగింది. బల్లింజరు యునైటెడు స్టేట్సు జనరలు ల్యాండు ఆఫీసు అధిపతిగా పనిచేసిన సంవత్సరం (1907–1908)తో సహా.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=483–485}} ల్యాండు ఆఫీసు‌కు ప్రత్యేక ఏజెంటు అయిన లూయిసు గ్లావిసు కన్నింగు‌హాం వాదనలను పరిశోధించారు. 1909లో కార్యదర్శి బల్లింజరు వాటిని ఆమోదించినప్పుడు గ్లావిసు పిన్‌చాటు నుండి సహాయం కోరేందుకు అంతర్గత శాఖ వెలుపల వెళ్లి ప్రభుత్వ ప్రోటోకాలు‌ను ఉల్లంఘించాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=85–86, 89}} 1909 సెప్టెంబరులో గ్లావిసు ఒక పత్రిక కథనంలో తన ఆరోపణలను బహిరంగపరిచాడు. బల్లింజరు తన రెండు ప్రభుత్వ సర్వీసుల మధ్య కన్నింగ్హాం తరపున న్యాయవాదిగా వ్యవహరించాడని వెల్లడించాడు. ఇది మాజీ ప్రభుత్వ అధికారి తాను బాధ్యత వహించిన విషయం మీద వాదించకుండా నిషేధించే ప్రయోజనాల సంఘర్షణ నియమాలను ఉల్లంఘించింది.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=89–92}} 1909 సెప్టెంబరు 13న రెండు రోజుల క్రితం అటార్నీ జనరలు జార్జి డబ్ల్యూ. వికర్షాం ఇచ్చిన నివేదిక ఆధారంగా టాఫ్టు గ్లావిసు‌ను ప్రభుత్వ సేవ నుండి తొలగించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|page=510}} పిన్‌చాటు తన సొంత తొలగింపును బలవంతంగా చేయడం ద్వారా సమస్యను నాటకీయంగా మార్చాలని నిశ్చయించుకున్నాడు. ఇది రూజ్వెల్టు రూజ్ (ఇప్పటికీ విదేశాలలో) విడిపోవడానికి కారణమవుతుందనే భయంతో టాఫ్టు దీనిని నివారించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఈ విషయాన్ని పరిశీలించమని టాఫ్టు ఎలిహు రూటు (అప్పటికి సెనేటర్) ను కోరాడు రూటు పిన్‌చాటు‌ను తొలగించాలని కోరాడు. {{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=89–92}} ఈ గొడవల మీద వ్యాఖ్యానించవద్దని టాఫ్టు ప్రభుత్వ అధికారులను ఆదేశించాడు. {{sfn|లూరీ|page=113}} 1910 జనవరిలో పిన్‌చాటు ఐయోవా సెనేటరు డోలివరు‌కు ఒక లేఖ పంపడం ద్వారా సమస్యను బలవంతంగా అమలు చేశాడు. కానీ అటవీ సేవ చర్యలు తీసుకోకపోతే టాఫ్టు ప్రభుత్వ భూముల మీద ​​మోసపూరిత దావాను ఆమోదించి ఉండేవాడని ఆరోపించాడు. ప్రింగిలు ప్రకారం ఇది "ప్రభుత్వ శాసన శాఖకు చెందిన కార్యనిర్వాహక అధికారి నుండి పూర్తిగా తగని విజ్ఞప్తి, పించోటు‌ను ప్రభుత్వ కార్యాలయం నుండి వేరు చేయడానికి సిద్ధమైన అసంతృప్తి చెందిన అధ్యక్షుడు".{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=507–509}} పించోటు‌ను తొలగించారు. ఆయనకు చాలా ఆనందంగా ఉంది. ఆయన రూజ్వెల్టు ముందు తన కేసును దాఖలు చేయడానికి ఐరోపా‌కు ప్రయాణించాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=94}} కాంగ్రెసు దర్యాప్తు తరువాత మెజారిటీ ఓటుతో బలింగరు‌ను తొలగించారు. కానీ గ్లావిసు న్యాయవాది లూయిసు డి. బ్రాండీసు వికర్షాం నివేదిక పాతదని నిరూపించడంతో పరిపాలన ఇబ్బంది పడింది. దీనిని టాఫ్టు ఆలస్యంగా అంగీకరించాడు. బల్లింగరు-పిన్చోటు వ్యవహారం ప్రగతిశీలులు, రూజ్వెల్టు విధేయులు రూజ్వెల్టు ఎజెండాకు టాఫ్టు వెన్నుపోటు పొడిచినట్లు భావించేలా చేసింది.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 1|pages=509–513}} ====పౌర హక్కులు==== టాఫ్టు తన ప్రారంభోపన్యాసంలో జాతి ఘర్షణకు కారణమయ్యే పోస్టు మాస్టరు వంటి సమాఖ్య ఉద్యోగాలకు ఆఫ్రికను అమెరికన్లను నియమించనని ప్రకటించాడు. స్థానిక శ్వేతజాతీయులు వ్యవహరించని నల్లజాతి అధికారులను తొలగించరు లేదా భర్తీ చేయరు అనే రూజ్వెల్టు‌కు ఇది భిన్నంగా ఉంది. టాఫ్టు "దక్షిణ విధానం" అని పిలువబడే ఈ వైఖరి, నల్లజాతి నియామకాలకు వ్యతిరేకంగా శ్వేతజాతీయుల నిరసనలను సమర్థవంతంగా ఆహ్వానించింది. టాఫ్టు దానిని అనుసరించాడు. దక్షిణాదిలోని చాలా మంది నల్లజాతి అధికారులను తొలగించాడు. ఉత్తరాదిలో ఆఫ్రికను అమెరికన్ల నియామకాలను తక్కువగా చేసాడు.<ref name=Tuskegee>{{Cite book| last1=Harlan | first1=Louis R. | title=Booker T. Washington : Volume 2: The Wizard Of Tuskegee, 1901–1915 | date=1983 | publisher=Oxford University Press | location=USA | isbn=978-0-19-972909-8 | page=341 | url=https://books.google.com/books?id=RGueFlVwZ7QC | access-date=September 26, 2015 | archive-date=May 5, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160505043841/https://books.google.com/books?id=RGueFlVwZ7QC | url-status=live}}</ref> టాఫ్టు ప్రారంభించబడిన సమయంలో ఆఫ్రికను అమెరికన్ల ముందుకు వెళ్లే మార్గం గురించి వారి నాయకులు చర్చించారు. బుకరు టి. వాషింగ్టను తన అట్లాంటా రాజీలో చాలా మంది నల్లజాతీయులు పారిశ్రామిక పనుల కోసం శిక్షణ పొందాలని, కొంతమంది మాత్రమే ఉన్నత విద్యను కోరుకోవాలని ప్రతిపాదించారు; డబల్యూ.ఇ.బి . డుబోయిసు సమానత్వం కోసం మరింత మిలిటెంటు వైఖరిని తీసుకున్నారు. టాఫ్టు వాషింగ్టను విధానం వైపు మొగ్గు చూపాడు. కోలెట్టా ప్రకారం టాఫ్టు ఆఫ్రికను-అమెరికను‌ను "తన స్థానంలో ఉంచుకోవడానికి" అనుమతించాడు. తద్వారా ఆయన రిపబ్లికను పార్టీతో చారిత్రాత్మకంగా ముడిపడి ఉన్న మానవతా లక్ష్యాన్ని చూడడంలో లేదా అనుసరించడంలో విఫలమయ్యాడు, ఫలితంగా ఉత్తర, దక్షిణ నీగ్రోలు డెమోక్రటికు పార్టీ వైపు మళ్లడం ప్రారంభించారు."{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=30}} యూనిటేరియను అయిన టాఫ్టు 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కాథలిక్కుల చారిత్రక పాత్రను అనుకూలంగా తిరిగి అంచనా వేయకలిగిన నాయకుడు. ఇది కాథలిక్కు వ్యతిరేక భావాలను తటస్థీకరించడానికి మొగ్గు చూపింది. ముఖ్యంగా ప్రొటెస్టంటిజం బలహీనమైన శక్తిగా ఉన్న ఫారు వెస్టు‌లో. 1904లో టాఫ్టు నోట్రే డాం విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రసంగం చేశాడు. "క్రైస్తవ మతం, యూరోపియను నాగరికతను ఫిలిప్పీన్సు‌లోకి తీసుకెళ్లడానికి అప్పటి భయంకరమైన ప్రమాదాలను ధైర్యంగా ఎదుర్కొన్న స్పెయిను హీరోలను వేరుచేసిన సంస్థ, ధైర్యం, విధి పట్ల విశ్వసనీయతను" ఆయనను ప్రశంసించారు. 1909లో ఆయన జునిపెరో సెర్రాను "కాలిఫోర్నియాలో నాగరికత ప్రారంభాన్ని" ముందుకు తీసుకెళ్లిన "అపోస్తలుడు, శాసనసభ్యుడు, నిర్మాత"గా ప్రశంసించాడు.<ref>కేథరీన్ డి. మోరన్, "కాథలిసిజం అండ్ ది మేకింగ్ ఆఫ్ ది యుఎస్ పసిఫిక్." ''జర్నల్ ఆఫ్ ది గిల్డెడ్ ఏజ్ అండ్ ప్రోగ్రెసివ్ ఎరా'' 12.4 (2013): 434–474.</ref> స్వేచ్ఛా వలసలకు మద్దతుదారుగా టాఫ్టు కాంగ్రెసు ఆమోదించిన బిల్లును వీటో చేశాడు. అక్షరాస్యత పరీక్షను విధించడం ద్వారా నైపుణ్యం లేని కార్మికులను పరిమితం చేసే కార్మిక సంఘాల మద్దతును పొందాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=28}} ===న్యాయ నియామకాలు=== [[File:Edward White, head-and-shoulders portrait, facing slightly left, 1905.jpg|thumb|upright| టాఫ్టు అసోసియేటు జస్టిసు ఎడ్వర్డు డగ్లసు వైటును యునైటెడు స్టేట్సు చీఫు జస్టిసుగా పదోన్నతి కల్పించింది.]] టాఫ్టు సుప్రీంకోర్టుకు ఆరు నియామకాలు చేశారు; [[జార్జి వాషింగ్టన్]], [[థియోడర్ రూజ్‌వెల్ట్]] మాత్రమే ఎక్కువ నియామకాలు చేశారు.{{sfn|ఆండర్సన్ 2000|page=332}} 1909 అక్టోబరు‌లో జస్టిసు రూఫసు డబ్ల్యూ. పెక్హాం మరణం టాఫ్టు‌కు మొదటి అవకాశాన్ని ఇచ్చింది. ఆయన ఆరవ సర్క్యూట్ నుండి పాత స్నేహితుడు, సహోద్యోగి, జార్జియాకు చెందిన హోరేస్ హెచ్. లర్టనును ఎంచుకున్నాడు; లర్టను‌ను హైకోర్టుకు నియమించమని ఆయన చేసిన సూచన ఫలించలేదు. దీనిని అటార్నీ జనరలు వికర్‌షాం మాజీ కాన్ఫెడరేటు సైనికుడు, డెమొక్రాటు ఆయనకు (లర్టను) వయస్సు 65 సంవత్సరాలు అని అభ్యంతరం వ్యక్తం చేశాడు. టాఫ్టు 1909 డిసెంబరు 13న లర్టను‌ను నియమించాడు. ఒక వారం తర్వాత సెనేటు ఆయనను వాయిసు ఓటు ద్వారా ధ్రువీకరించింది. అసోసియేటు జస్టిసు‌గా నియమితులైన అతి పెద్ద వ్యక్తి లర్టను ఇప్పటికీ.{{efn|టాఫ్ట్ తర్వాత ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా, హ్యూసు కోర్టులో తన రెండవ పీరియడ్‌ను ప్రారంభించినప్పుడు ఆయన 67 సంవత్సరాలు.}} టాఫ్టు ఇప్పటికే సుంకాలు, పరిరక్షణ వివాదాలతో నిండినందున తనకు ఆనందాన్నిచ్చే అధికారిక చర్యను చేయాలనుకుంటున్నాడని లూరీ సూచించాడు. ముఖ్యంగా లర్టను దానికి అర్హుడని ఆయన భావించాడు.{{sfn|లూరీ|page=121}} 1910 మార్చి 28న జస్టిసు డేవిడు జోసియా బ్రూవరు మరణంతో హైకోర్టులో ఒక స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి టాఫ్టు‌కు రెండవ అవకాశం లభించింది; ఆయన న్యూయార్కు గవర్నరు చార్లెసు ఎవాన్సు హ్యూసును ఎంచుకున్నాడు. తన పదవీకాలంలో చీఫు జస్టిసు పదవి ఖాళీ అయితే హ్యూసు సెంటరు సీటుకు తన ఎంపిక అవుతాడని టాఫ్టు హ్యూసు‌తో చెప్పాడు. సెనేటు హ్యూసు‌ను త్వరగా ధ్రువీకరించింది. కానీ అప్పటి చీఫు జస్టిసు ఫుల్లరు 1910 జూలై 4న మరణించాడు. ఫుల్లరు స్థానంలో టాఫ్టు ఐదు నెలలు పనిచేశాడు. ఆయన వచ్చినప్పుడు చీఫ్ జస్టిసు‌గా పదోన్నతి పొందిన మొదటి అసోసియేటు జస్టిసు అయిన జస్టిసు ఎడ్వర్డు డగ్లసు వైటు స్థానంలో ఉన్నాడు.{{efn|మిగిలిన వారు హర్లాను ఫిస్కే స్టోను, విలియం రెహ్ను‌క్విస్టు.}} లూరీ అభిప్రాయం ప్రకారం, చీఫు జస్టిసు‌గా పదోన్నతి పొందిన మొదటి అసోసియేటు జస్టిసు అయిన టాఫ్టు, హ్యూసు చేసినట్లుగానే తన కంటే చిన్నవాడి (హ్యూసు) కంటే తన కంటే పెద్దవాడిని (వైటు) నియమించడానికి ఎక్కువ ఇష్టపడి ఉండవచ్చు. అసోసియేటు జస్టిసు‌గా వైటు స్థానాన్ని భర్తీ చేయడానికి టాఫ్టు వ్యోమింగు‌కు చెందిన విల్లిసు వాన్ డెవాంటరు అనే ఫెడరలు అప్పీల్సు న్యాయమూర్తిని నియమించాడు. 1910 డిసెంబరులో టాఫ్టు వైటు, వాన్ డెవాంటరు‌లను నామినేటు చేసే సమయానికి, అనారోగ్యం కారణంగా విలియం హెన్రీ మూడీ పదవీ విరమణ కారణంగా ఆయన భర్తీ చేయాల్సిన స్థానం ఉంది; ఆయన లూసియానా డెమొక్రాటు జోసెఫు ఆర్. లామారు అని పేరు పెట్టాడు. ఆయన గోల్ఫు ఆడుతున్నప్పుడు ఆయనను కలిశాడు. తరువాత న్యాయమూర్తిగా మంచి పేరు తెచ్చుకున్నాడని తెలుసుకున్నాడు.{{sfn|లూరీ|pages=123–127}} 1911 అక్టోబరు‌లో జస్టిసు హర్లాను మరణంతో టాఫ్టు సుప్రీంకోర్టులో ఆరవ స్థానాన్ని భర్తీ చేశారు. కార్యదర్శి నాక్సు నియామకాన్ని తిరస్కరించిన తర్వాత టాఫ్టు న్యూజెర్సీ ఛాన్సలరు మహ్లాను పిట్నీను నియమించారు.{{sfn|లూరీ|pages=127–128}} టాఫ్టు ఇతర నియామకాల కంటే పిట్నీకి బలమైన కార్మిక వ్యతిరేక రికార్డు ఉంది. 50–26 సెనేటు ఓటు ద్వారా ధ్రువీకరణను గెలుచుకుని వ్యతిరేకతను ఎదుర్కొన్న ఏకైక వ్యక్తి ఆయనే.{{sfn|ఆండర్సన్ 2000|pages=339–340}} టాఫ్టు ఫెడరలు అప్పీలు కోర్టులకు 13 మందిని యునైటెడు స్టేట్సు జిల్లా కోర్టులకు 38 మందిని నియమించారు. యునైటెడు స్టేట్సు కామర్సు కోర్టు, యునైటెడు స్టేట్సు కోర్టు ఆఫ్ కస్టమ్సు అప్పీల్సు లకు మొదటి ఐదుగురు నియామకాలతో సహా వివిధ ప్రత్యేక కోర్టులకు న్యాయమూర్తులను కూడా ఆయన నియమించారు.<ref>{{Cite web| title=ఫెడరల్ జ్యుడీషియరీ యొక్క జీవిత చరిత్ర నిఘంటువు | publisher=Federal Judicial Center | url=http://www.fjc.gov/public/home.nsf/hisj | access-date=February 13, 2016 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20160730115701/http://www.fjc.gov/public/home.nsf/hisj | archive-date=July 30, 2016}} శోధనలు పేజీ నుండి నడుస్తాయి, "పరిశోధన వర్గాలను ఎంచుకోండి" ఆ మీద "కోర్టు రకం", "నామినేటింగు ప్రెసిడెంటు"ని తనిఖీ చేయండి, ఆపై కోర్టు రకాన్ని విలియం హెచ్. టాఫ్టు‌ను కూడా ఎంచుకోండి.</ref> వాణిజ్య న్యాయస్థానం, సృష్టించబడింది 1910 ఇంటరు‌స్టేటు కామర్సు కమిషను నుండి అప్పీళ్లను విచారించడానికి ప్రత్యేక కోర్టు కోసం టాఫ్టు ప్రతిపాదన నుండి ఉద్భవించింది. దాని స్థాపనకు గణనీయమైన వ్యతిరేకత ఉంది. దాని న్యాయమూర్తులలో ఒకరైన రాబర్టు డబల్యూ. ఆర్చుబాల్డు 1912లో అవినీతికి పాల్పడినందుకు అభిశంసనకు గురైనప్పుడు. తరువాతి జనవరిలో సెనేటు చేత తొలగించబడినప్పుడు మాత్రమే ఇది పెరిగింది. కోర్టును రద్దు చేయడానికి టాఫ్టు ఒక బిల్లును వీటో చేశాడు. కానీ [[వుడ్రో విల్సన్]] 1913 అక్టోబరులో ఇలాంటి చట్టం మీద సంతకం చేయడంతో ఆ విరామం స్వల్పకాలికం కొనసాగింది.<ref>{{Cite web| url=http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/courts_special_com.html | access-date=February 13, 2016 | title=Commerce Court, 1910–1913 | publisher=Federal Judicial Center | archive-date=March 9, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160309074443/http://www.fjc.gov/history/home.nsf/page/courts_special_com.html | url-status=live}}</ref> ===1912 అధ్యక్ష ఎన్నికల ప్రచారం - ఎన్నికలు=== ====రూజ్‌వెల్ట్ నుండి దూరంగా వెళ్లడం==== [[File:TAFT1909.JPG|thumb|upright| 1909 [[పక్ (పత్రిక)|''పక్'']] మ్యాగజైన్ కవర్: రూజ్‌వెల్ట్ తన విధానాలను టాఫ్ట్‌కు అప్పగించి నిష్క్రమించాడు.]] రూజ్వెల్టు అట్లాంటికు దాటి పదిహేను నెలల కాలంలో 1909 మార్చి నుండి 1910 జూన్ వరకు ఇద్దరూ ఒకరికొకరు పెద్దగా రాయలేదు. టాఫ్టు జీవిత చరిత్ర రచయిత లూరీ, తమ సంబంధాన్ని కొత్త పునాది మీద తిరిగి స్థాపించడానికి ఒకరినొకరు మొదటి అడుగు వేస్తారని ఆశించారని సూచించారు. రూజ్వెల్టు విజయవంతంగా తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, టాఫ్టు ఆయనను వైటు హౌసు‌లో ఉండమని ఆహ్వానించారు. మాజీ అధ్యక్షుడు నిరాకరించారు. స్నేహితులకు రాసిన ప్రైవేటు లేఖలలో టాఫ్టు పనితీరు మీద అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. టాఫ్టు, రూజ్వెల్టు 1910లో రెండుసార్లు కలుసుకున్నారు; సమావేశాలు, బాహ్యంగా స్నేహపూర్వకంగా ఉన్నప్పటికీ వాటి పూర్వ సాన్నిహిత్యాన్ని ప్రదర్శించలేదు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=569–579}} అయినప్పటికీ 1912లో రిపబ్లికన్లచే టాఫ్టు తిరిగి నామినేటు చేయబడతారని తాను ఆశిస్తున్నానని తనను తాను అభ్యర్థిగా చెప్పుకోలేదని ఆయన రాశారు.{{sfn|లూరీ|pages=129–130}} రూజ్వెల్టు 1910 వేసవి చివరిలో శరదృతువు ప్రారంభంలో పశ్చిమ దేశాలలో వరుస ప్రసంగాలు చేశాడు. అందులో ఆయన దేశ న్యాయవ్యవస్థను తీవ్రంగా విమర్శించాడు. [[సుప్రీంకోర్టు]] 1905 నిర్ణయాన్ని''లోచ్నరు వర్సెసు న్యూయార్కు'' మీద ఆయన దాడి చేయడమే కాకుండా సమాఖ్య న్యాయస్థానాలు ప్రజాస్వామ్యాన్ని అణగదొక్కుతున్నాయని, అనుమానిత న్యాయనిపుణులను "శిలాజ న్యాయమూర్తులను" ముద్ర వేస్తున్నాయని, ప్రగతిశీల సంస్కరణల చట్టాన్ని కొట్టివేసే వారి ధోరణిని జస్టిసు రోజరు తనే ''డ్రెడు స్కాటు వర్సెసు శాండు‌ఫోర్డు'' (1857)లో ఇచ్చిన తీర్పుతో పోల్చారని ఆయన ఆరోపించారు. రాజ్యాంగం ప్రజా ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడుతుందని నిర్ధారించుకోవడానికి, రూజ్వెల్టు డెమొక్రాటు విలియం జెన్నింగ్సు బ్రయానుతో సహా ఇతర ప్రగతిశీలవాదులతో కలిసి "న్యాయ రీకాలు" కోసం పిలుపునిచ్చాడు. ఇది సిద్ధాంతపరంగా ప్రజాదరణ పొందిన మెజారిటీలు ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ద్వారా న్యాయమూర్తులను పదవి నుండి తొలగించడానికి కొన్ని సందర్భాలలో ప్రజాదరణ లేని న్యాయ నిర్ణయాలను తిప్పికొట్టడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఈ దాడి టాఫ్ట్‌ను భయపెట్టింది, అతను ''లోచ్నరు,'' ఇతర నిర్ణయాలు పేలవంగా నిర్ణయించబడిందని ప్రైవేటు‌గా అంగీకరించినప్పటికీ, రాజ్యాంగ ప్రభుత్వానికి న్యాయ అధికారం ప్రాముఖ్యతను గట్టిగా విశ్వసించాడు. ఎలిహు రూటు, ఆల్టన్ బి. పార్కరు వంటి దేశంలోని ఉన్నత న్యాయవాద సమాజంలోని ఇతర ప్రముఖ సభ్యులు కూడా ఆయన వ్యక్తిగత భయానకతను పంచుకున్నారు. రూజ్వెల్టు ఎంత ఖర్చైనా అధ్యక్ష పదవిని తిరిగి పొందేందుకు అనుమతించకూడదని టాఫ్టు మనస్సులో దృఢంగా స్థిరపడ్డారు.<ref>{{Cite journal| last=Istre | first=Logan Stagg | date=2021 | title=Bench over Ballot: The Fight for Judicial Supremacy and the New Constitutional Politics, 1910–1916 | url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1537781420000079/type/journal_article | website=The Journal of the Gilded Age and Progressive Era | language=en | volume=20 | issue=1 | pages=2–23 | doi=10.1017/S1537781420000079 | s2cid=225450487 | issn=1537-7814 | url-access=subscription }}</ref> న్యాయపరమైన సమస్యతో పాటు రూజ్వెల్టు "రాజకీయ ప్రయోజనాల కోసం కార్పొరేటు ఖర్చులను తొలగించడం, రైల్రోడు ఆస్తుల భౌతిక మూల్యాంకనం, పారిశ్రామిక కలయికల నియంత్రణ, ఎగుమతి సుంకం కమిషను ఏర్పాటు, గ్రాడ్యుయేటు ఆదాయపు పన్ను", "కార్మికుల పరిహార చట్టాలు, మహిళలు, పిల్లల శ్రమను నియంత్రించడానికి రాష్ట్ర, జాతీయ చట్టం, ప్రచార ఖర్చు పూర్తి ప్రచారం" కోసం పిలుపునిచ్చారు.{{sfn|మర్ఫీ|pages=110–113}} జాన్ మర్ఫీ ప్రకారం, " రూజ్వెల్టు ఎడమ వైపుకు వెళ్లడం ప్రారంభించినప్పుడు, టాఫ్టు కుడి వైపుకు మళ్లాడు."{{sfn|మర్ఫీ|pages=110–113}} 1910 మధ్యంతర ఎన్నికల ప్రచారంలో రూజ్వెల్టు న్యూయార్కు రాజకీయాల్లో తనను తాను నిమగ్నం చేసుకున్నాడు. విరాళాలు, ప్రభావంతో, టాఫ్టు అదే సమయంలో ఒహియో రిపబ్లికను గవర్నరు నామినీ, మాజీ లెఫ్టినెంటు గవర్నరు [[వారెన్ జి. హార్డింగ్]] ఎన్నికను పొందేందుకు ప్రయత్నించాడు. డెమొక్రాట్లు సభను తమ ఆధీనంలోకి తీసుకుని సెనేటు‌లో రిపబ్లికను మెజారిటీని తగ్గించడంతో 1910 ఎన్నికలలో రిపబ్లికన్లు ఓడిపోయారు. న్యూజెర్సీలో, డెమొక్రాటు [[వుడ్రో విల్సన్]] గవర్నరు‌గా ఎన్నికయ్యారు. హార్డింగు ఒహియోలో ఓడిపోయారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=569–579}} ఎన్నికల తర్వాత రూజ్వెల్టు ప్రగతిశీల ఆదర్శాలను నూతన జాతీయవాదాన్ని ప్రోత్సహించడం కొనసాగించాడు. ఇది టాఫ్టు‌ను నిరాశపరిచింది. రూజ్వెల్టు తన వారసుడు పరిపాలన మీద దాడి చేశాడు. దాని మార్గదర్శక సూత్రాలు [[అబ్రహం లింకన్|లింకన్]] పార్టీ సూత్రాలు కావు, కానీ గిల్డెడు ఏజు నాటివి అని వాదించాడు.{{sfn|మర్ఫీ|pages=117–119}} ఈ వైరం 1911 వరకు కొనసాగింది. ఆ సంవత్సరంలో ప్రాముఖ్యత కలిగిన ఎన్నికలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. సెనేటరు రాబర్టు లా ఫోలెటు రిపబ్లికను‌గా అధ్యక్ష పదవికి పోటీ చేస్తానని ప్రకటించారు. ప్రగతిశీలుల సమావేశం ద్వారా మద్దతు పొందారు. 1911 చివరిలో రూజ్వెల్టు పోటీ కోసం ఒక స్థానానికి వెళ్లడం ప్రారంభించాడు. అధ్యక్షులు మూడవసారి పోటీ చేయకూడదనే సంప్రదాయం వరుస పదవీకాలాలకు మాత్రమే వర్తిస్తుందని రాశాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=222–225}} రూజ్వెల్టు‌కు మద్దతుదారుల నుండి అనేక లేఖలు వచ్చాయి. రిపబ్లికను కార్యాలయ అధికారులు ఆయన తరపున ఏర్పాట్లు చేస్తున్నారు. వైటు హౌసు‌లో తన పూర్తి పదవీకాలంలో ఇష్టపడని కాంగ్రెసు, కోర్టుల ద్వారా అనేక విధానాలను తిప్పికొట్టబడిన ఆయన ఎటువంటి వ్యతిరేకతను సహించని ప్రగతిశీల విధానాలకు ఆదేశంతో వైటు హౌసు‌కు తనను తీసుకువెళతానని నమ్మిన ప్రజా మద్దతు వ్యక్తీకరణలను చూశాడు.{{sfn|పావోర్డ్|pages=635–640}} ఫిబ్రవరిలో రూజ్వెల్టు తనకు రిపబ్లికను నామినేషను అందిస్తే అంగీకరిస్తానని ప్రకటించాడు. నవంబరు‌లో తాను ఓడిపోతే అది పార్టీని తిరస్కరించడమే అవుతుందని కానీ తాను తిరిగి నామినేషను కోల్పోతే అది తనను తాను తిరస్కరించడమే అవుతుందని టాఫ్టు భావించాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=226–230}} తనను అధ్యక్షుడిని చేయడంలో సహాయపడిన రూజ్వెల్టు‌ను వ్యతిరేకించడానికి ఆయన ఇష్టపడలేదు. రూజ్వెల్టు మరొక పదవీకాలం పొందేందుకు పక్కన నిలబడకూడదని అర్థం.{{sfn|లూరీ|page=157}} ====ప్రాథమిక ఎన్నికలు - సమావేశం==== [[File:William H Taft - A W Butt - Geoge v. L. Meyer.jpg|upright|thumb| ఆర్చిబాల్డు బటుతో టాఫ్టు (కుడి నుండి రెండవది)]] రూజ్వెల్టు తన ప్రగతివాదంలో మరింత తీవ్రంగా మారడంతో, ప్రగతిశీలులు పార్టీ పునాదిని బెదిరించారని ఆయన నమ్ముతున్నందున తిరిగి నామినేషను సాధించాలనే తన సంకల్పంలో టాఫ్టు దృఢంగా ఉన్నాడు. ప్రభుత్వం.{{sfn|ఆండర్సన్ 1973|pages=183–185}} బట్ గతంలో రూజ్వెల్టు‌కు సేవ చేసినందున, మునుపటి ప్రస్తుత అధ్యక్షుల మధ్య చివరి సంబంధాలలో ఒకరైన ఆర్కిబాల్డు బట్ కోల్పోవడం టాఫ్టు‌కు ఒక దెబ్బ. తన విశ్వాసాల మధ్య సందిగ్ధతతో బట్ సెలవులో ఐరోపా‌కు వెళ్లాడు; ఆయన ఆర్‌ఎంఎస్ ''టైటానికు'' మునిగిపోవడంలో మరణించాడు.{{sfn|లూరీ|page=158}} [[File:For Auld Lang Syne - Leonard Raven-Hill.jpg|upright|thumb|left| Taft - Roosevelt – 1912లో రాజకీయ శత్రువులు]] రూజ్వెల్టు ప్రైమరీలలో ఆధిపత్యం చెలాయించాడు. చికాగోలో జరిగిన రిపబ్లికను నేషనలు కన్వెన్షనుకు 362 మంది ప్రతినిధులలో 278 మందిని గెలుచుకున్నాడు. పార్టీ యంత్రాంగాన్ని టాఫ్టు నియంత్రించాడు. జిల్లా లేదా రాష్ట్ర సమావేశాలలో నిర్ణయించబడిన ప్రతినిధులలో ఎక్కువ మందిని ఆయన పొందడంలో ఆశ్చర్యం లేదు.{{sfn|Hawley|page=208}} టాఫ్టు‌కు మెజారిటీ లేదు. కానీ ఒకసారి దక్షిణాది ప్రతినిధులు ఆయన కట్టుబడి ఉండే అవకాశం ఉంది. రూజ్వెల్టు ఈ ప్రతినిధుల ఎన్నికను సవాలు చేశాడు. కానీ ఆర్‌ఎన్‌సి చాలా అభ్యంతరాలను తోసిపుచ్చింది. రూజ్వెల్టుకు మిగిలి ఉన్న ఏకైక అవకాశం స్నేహపూర్వక కన్వెన్షను ఛైర్మను‌తో ఉంది. ఆయన తన వైపు అనుకూలంగా ఉన్న ప్రతినిధుల సీట్ల మీద తీర్పులు ఇవ్వవచ్చు. టాఫ్టు ఆచారాన్ని అనుసరించి వాషింగ్టను‌లోనే ఉన్నాడు. కానీ రూజ్వెల్టు తన ప్రచారాన్ని నిర్వహించడానికి చికాగోకు వెళ్లి {{sfn|Lurie|pages=163–166}} తన మద్దతుదారులతో ప్రసంగంలో, "మేము ఆర్మగెడాన్‌లో నిలబడతాము. మేము ప్రభువు కోసం పోరాడుతున్నాము" అని చెప్పాడు.{{sfn|Hawley|page=209}}<ref>లూయిస్ ఎల్. గౌల్డ్, [https://www.smithsonianmag.com/history/1912-republican-convention-855607/ "1912 రిపబ్లికన్ కన్వెన్షన్: రిటర్న్ ఆఫ్ ది రఫ్ రైడర్" ''స్మిత్సోనియన్ మ్యాగజైన్'' (ఆగస్టు 2009)] {{Webarchive | url=https://web.archive.org/web/20201128234008/https://www.smithsonianmag.com/history/1912-republican-convention-855607/ | date=November 28, 2020 }}</ref> సమావేశం తాత్కాలిక ఛైర్మను పదవికి పోటీ చేయడానికి అంగీకరించిన రూట్ ‌మీద టాఫ్టు విజయం సాధించాడు, ప్రతినిధులు రూట్‌వెల్టు అభ్యర్థి మీద రూట్‌ను ఎన్నుకున్నారు.{{sfn|హాలీ|page=209}} రూట్‌వెల్టు దళాలు వారు మద్దతు ఇచ్చిన ప్రతినిధులను కూర్చోబెట్టకూడదని వాదించిన వారికి బదులుగా కూర్చోబెట్టడానికి కదిలారు. పోటీ చేసిన ప్రతినిధులు తమ సొంత సీట్ల మీద ఓటు వేయలేకపోయినా, వారు పోటీ చేసిన ఇతర ప్రతినిధుల మీద ఓటు వేయవచ్చని రూట్ ఒక కీలకమైన తీర్పును ఇచ్చారు, రూట్‌వెల్టు దళాలు ప్రతిపాదించిన తీర్మానం విఫలమైనందున, 567–507తో టాఫ్టు నామినేషను‌కు హామీ ఇవ్వబడింది.{{sfn|లూరీ|page=166}} రూట్‌వెల్టు నామినేటు కాకపోతే పార్టీని బోల్తా కొట్టిస్తాడని స్పష్టమైనందున, కొంతమంది రిపబ్లికన్లు ఎన్నికల విపత్తును నివారించడానికి రాజీపడాలని అభ్యర్థిని కోరింది; వారి కోరిక విఫలమయ్యింది.{{sfn|Gould 2008|page=72}} టాఫ్టు పేరును నామినేషను‌లో [[వారెన్ జి. హార్డింగ్]] ఉంచారు. టాఫ్టు‌ను ప్రశంసించడానికి, పార్టీని ఏకం చేయడానికి ఆయన చేసిన ప్రయత్నాలకు అభ్యుదయవాదుల నుండి కోపంతో కూడిన అంతరాయాలు ఎదురయ్యాయి.{{sfn|డీన్|pages=29–30}} రూజ్వెల్టు ప్రతినిధులు ఓటు వేయడానికి నిరాకరించినప్పటికీ మొదటి బ్యాలెటు‌లోనే టాఫ్టు నామినేటు అయ్యాడు.{{sfn|లూరీ|page=166}} ====ప్రచారం - ఓటమి==== [[File:TaftASecondTerm1912.jpg|thumb|టాఫ్ట్ రెండవసారి ఎన్నికకు అర్హుడని వాదించే ప్రచార ప్రకటన]] టాఫ్టు నామినేషను‌ను దొంగిలించాడని ఆరోపిస్తూ, రూజ్వెల్టు, ఆయన అనుచరులు ప్రోగ్రెసివు పార్టీను స్థాపించారు.{{efn|"బుల్ మూస్ పార్టీ", దీనిని రూజ్‌వెల్ట్ వ్యాఖ్య ద్వారా అతను ఒక యువ బుల్ మూస్ లాగా బలంగా భావించాడు}}{{sfn|పావోర్డ్|page=643}} టాఫ్టు తాను ఓడిపోతానని తెలుసు. కానీ చికాగోలో రూజ్వెల్టు రూజ్‌ ఓటమి ద్వారా పార్టీ "కన్జర్వేటివు ప్రభుత్వం, కన్జర్వేటివు సంస్థల రక్షకుడిగా" సంరక్షించబడిందని నిర్ధారించాడు.{{sfn|ఆండర్సన్ 1973|page=193}} రిపబ్లికను పార్టీ మీద కన్జర్వేటివు నియంత్రణను కాపాడుకోవడానికి ఆయన తన విధిలేని పరుగును చేశాడు.<ref name="ncc" /> గవర్నరు [[వుడ్రో విల్సన్]] డెమోక్రటికు నామినీ అయ్యాడు. రూజ్వెల్టును ఎన్నికలలో అతిపెద్ద ముప్పుగా భావించి, విల్సను టాఫ్టు ‌మీద దాడి చేయడానికి తక్కువ సమయం కేటాయించాడు. తన అధ్యక్ష పదవిలో ట్రస్టులను వ్యతిరేకించడంలో రూజ్వెల్టు నిరాడంబరంగా ఉన్నాడని, విల్సను నిజమైన సంస్కర్త అని వాదించాడు.{{sfn|Hawley|pages=213–218}} ఒక ప్రగతిశీల సంప్రదాయవాది,<ref>{{Cite web| url=https://books.google.co.uk/books?id=m3ZVAAAAIBAJ&pg=PA3&dq=clearly+the+%22progressive+conservatism%22+which+has+been+happily+remarked+William+H.+Taft+is+illustrateing+in+his+speeches&article_id=1021,5368951&hl=en | title=Paterson Daily Press | publisher=Paterson Daily Press | via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web| url=https://books.google.co.uk/books?id=QwRVAAAAIBAJ&pg=PA1&dq=President+Taft+the+embodiment+of+progressive+conservatism&article_id=6833,6548217&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiEhZ_697GKAxUAQ0EAHanHOrIQ6AF6BAgMEAI#v=onepage&q=President+Taft+the+embodiment+of+progressive+conservatism&f=false | title=The Robesonian | publisher=The Robesonian | via=Google Books}}</ref> టాఫ్టు తన "ప్రగతిశీల సంప్రదాయవాదం" అని పిలిచే దానిని రూజ్వెల్టు ప్రోగ్రెసివు ప్రజాస్వామ్యంతో విభేదించాడు. ఇది టాఫ్టు‌కు "ఒక దయగల నియంతృత్వ వ్యక్తి స్థాపనను సూచిస్తుంది" "."<ref>{{Cite web| title=ది ట్రాన్స్ఫర్మేషన్ ఆఫ్ అమెరికన్ డెమోక్రసీ: టెడ్డీ రూజ్‌వెల్ట్, ది 1912 ఎలక్షన్, అండ్ ది ప్రోగ్రెసివ్ పార్టీ | publisher=[[ది హెరిటేజ్ ఫౌండేషన్]] | date=June 11, 2012 | website=ఫస్ట్ ప్రిన్సిపల్స్ సిరీస్ రిపోర్ట్ #43 ఆన్ పొలిటికల్ థాట్ | author=మిల్కిస్, సిడ్నీ M. | url=http://www.heritage.org/research/reports/2012/06/the-transformation-of-american-democracy-teddy-roosevelt-the-1912-election-and-the-progressive-party | url-status=unfit| archive-url=https://web.archive.org/web/20161003120110/http://www.heritage.org/research/reports/2012/06/the-transformation-of-american-democracy-teddy-roosevelt-the-1912-election-and-the-progressive-party | archive-date=October 3, 2016}}</ref> టాఫ్టు, రూజ్వెల్టు మధ్య తేడాల గురించి, ఒక జర్నలు ఇలా రాసింది {{blockquote|అధ్యక్షుడు టాఫ్టు తప్పులు చేసాడు, కానీ ఆయన నిజాయితీపరుడు, ఉన్నత మనస్తత్వం కలిగిన కార్యనిర్వాహకుడు. అయితే ప్రశ్న ఏమిటంటే, మెజారిటీ రిపబ్లికను ఓటర్లు ఆయన స్థానాన్ని దాటి చాలా దూరం వెళ్ళారా, "సంప్రదాయవాద ప్రగతిశీల" విధానాలతో అసంతృప్తి చెందారా, ఇప్పుడు వారి నాయకుడు. అభ్యర్థి కోసం మరింత తీవ్రమైన ప్రగతిశీల, ధైర్యవంతుడు, మరింత దూకుడు సంస్కర్తను కోరుకుంటున్నారా. మిస్టరు రూజ్జ్వెల్టు ‌టాఫ్టు ప్లాట్ఫాంను రూపొందించే చాలా చర్యలు లేదా ప్రతిపాదనలకు, అనేక ఇతర వాటికి మద్దతు ఇస్తాడు. మెజారిటీ రిపబ్లికను ఓటర్లు కొత్త రూజ్జ్వెల్టు విధానాలను సమీకరించి, వారి పార్టీ విధానాలు, పద్ధతులలో మరింత తీవ్రవాదాన్ని కోరుకుంటే, మిస్టరు రూజ్జ్వెల్టు వారి తార్కిక అభ్యర్థి.<ref>{{Cite web| url=https://books.google.co.uk/books?id=mYo-AAAAIBAJ&pg=PA2&dq=%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AA%E0%B0%AC%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%A8%E0%B1%8D+%E0%B0%93%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%B2%E0%B0%B2%E0%B1%8B+%E0%B0%AE%E0%B1%86%E0%B0%9C%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B1%80+%E0%B0%95%E0%B1%8A%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%A4+%E0%B0%B0%E0%B1%82%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B5%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D+%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A7%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B0%A8%E0%B1%81+%E0%B0%B8%E0%B0%AE%E0%B1%80%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%82%E0%B0%9A%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%A8%E0%B0%BF+%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF+%E0%B0%AA%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%80+%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%A7%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE%E0%B0%B2%E0%B1%81+%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B1%81+%E0%B0%AA%E0%B0%A6%E0%B1%8D%E0%B0%A7%E0%B0%A4%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B0%B2%E0%B1%8B+%E0%B0%AE%E0%B0%B0%E0%B0%BF%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%A8%E0%B0%BF+%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B0%B2%E0%B0%BF%E0%B0%9C%E0%B0%82+%E0%B0%95%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B1%81%E0%B0%82%E0%B0%9F%E0%B1%87,+%E0%B0%AE%E0%B0%BF%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B0%B0%E0%B1%8D+%E0%B0%B0%E0%B1%82%E0%B0%9C%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%B5%E0%B1%86%E0%B0%B2%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%8D+%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B0%BF+%E0%B0%A4%E0%B0%BE%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%95%E0%B0%BF%E0%B0%95+%E0%B0%85%E0%B0%AD%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E0%B0%A5%E0%B0%BF&article_id=4581,4439931&hl=en&sa=X&ved=2ahU | title=Boston Evening Transcript | publisher=Boston Evening Transcript | via=Google Books}}</ref>}} [[File:1912 Electoral Map.png|thumb|left| రాష్ట్రాల వారీగా ఎన్నికల ఓటు, 1912. టాఫ్ట్ గెలిచిన రాష్ట్రాలు ఎరుపు రంగులో ఉన్నాయి.]] 1888 ముందున్న ఆచారాన్ని తిరిగి అనుసరిస్తూ అధ్యక్షులు తిరిగి ఎన్నిక కావాలని కోరుకునే వారు ప్రచారం చేయకూడదని టాఫ్టు బహిరంగంగా ఒక్కసారి మాత్రమే మాట్లాడాడు. ఆగస్టు 1న తన నామినేషను అంగీకార ప్రసంగం చేశాడు. {{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|page=818}} చాలా మంది పారిశ్రామికవేత్తలు తాను గెలవలేనని, రూజ్వెల్టు‌ను నిరోధించడానికి విల్సను‌కు మద్దతు ఇస్తారని తేల్చిచెప్పడంతో, ప్రచారానికి నిధులు సమకూర్చడంలో ఆయనకు ఇబ్బంది ఎదురైంది. రిపబ్లికన్ల త్రిముఖ పోరాటంలో వెర్మోంటు రాష్ట్ర ఎన్నికలలో తృటిలో గెలిచిన తర్వాత అధ్యక్షుడు సెప్టెంబరు‌లో నమ్మకంగా ఒక ప్రకటన విడుదల చేశారు. కానీ తాను తన రేసును గెలుస్తానని భ్రమలు లేవు. {{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=832–835}} తన క్యాబినెటు అధికారులను ప్రచార బాటలో పంపాలని ఆయన ఆశించారు. కానీ వారు వెళ్లడానికి ఇష్టపడలేదు. సెనేటరు రూట్ ఆయన కోసం ఒకే ప్రసంగం ఇవ్వడానికి అంగీకరించారు. {{sfn|లూరీ|pages=169–171}} వైసు ప్రెసిడెంటు షెర్మాను చికాగోలో తిరిగి నామినేటు చేయబడ్డారు; ప్రచారంలో తీవ్ర అనారోగ్యంతో, ఎన్నికలకు ఆరు రోజుల ముందు ఆయన మరణించారు, {{efn|షెర్మాన్ పదవిలో ఉండగా మరణించిన చివరి అమెరికన్ ఉపాధ్యక్షుడు.}} కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయ అధ్యక్షుడు నికోలసు ముర్రే బట్లరు ఆయన స్థానంలో టికెటు పొందారు. కానీ కొద్దిమంది ఎలక్టర్లు టాఫ్టు బట్లరు‌లను ఎంచుకున్నారు, వారు ఉతా, వెర్మోంటు‌లను మాత్రమే గెలుచుకున్నారు, మొత్తం ఎనిమిది ఎలక్టోరలు ఓట్లు. {{efn|టాఫ్ట్ యొక్క ఎనిమిది ఎలక్టోరల్ ఓట్లు 1936లో [[ఆల్ఫ్ లాండన్]]తో సరిపోలిన రిపబ్లికన్ అభ్యర్థి ద్వారా వ్యర్థమైన రికార్డును సృష్టించాయి.}} రూజ్వెల్టు 88, విల్సను 435 గెలిచారు. విల్సను ప్రజాదరణ పొందిన ఓట్లలో మెజారిటీతో కాదు - బహుళ ఓటుతో గెలిచాడు. టాఫ్టు మొత్తం ఓట్లు 6,00,000లలో 3.5 మిలియన్ల కంటే తక్కువ ఓట్లతో ముగించాడు. ఇది మాజీ అధ్యక్షుడి కంటే కొంచెం తక్కువ.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=836–841}} స్థానిక ప్రోగ్రెసివు‌ల చర్యల కారణంగా కాలిఫోర్నియాలో లేదా సౌతు డకోటాలో టాఫ్టు బ్యాలెటు‌లో లేడు.{{sfn|గౌల్డ్ 2008|pages=132, 176}} == యేల్‌కు తిరిగి రావడం (1913–1921) == వైటు హౌసు‌ను విడిచిపెట్టిన తర్వాత ప్రభుత్వం నుండి ఆశించే పెన్షను లేదా ఇతర పరిహారం లేకపోవడంతో టాఫ్టు న్యాయవాద వృత్తికి తిరిగి రావాలని ఆలోచించాడు. ఆయన చాలా కాలంగా దానికి దూరంగా ఉన్నాడు. టాఫ్టు సుప్రీంకోర్టులోని మెజారిటీతో సహా అనేక మంది ఫెడరలు న్యాయమూర్తులను నియమించినందున ఇది ప్రతి ఫెడరలు కోర్టు హాజరులో ఆసక్తి సంఘర్షణ ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది. యేల్ లా స్కూలు ఆయనను కెంటు ప్రొఫెసరు ఆఫ్ లా అండ్ లీగలు హిస్టరీగా నియమించాలనే ఆఫరు ద్వారా ఆయన దీని నుండి తప్పించుకున్నాడని ఆయన అంగీకరించాడు. జార్జియాలో ఒక నెల సెలవు తర్వాత 1913 ఏప్రిల్ 1న న్యూ హెవెను‌కు చేరుకున్నాడు. ఉత్సాహభరితమైన స్వాగతం లభించింది. సెమిస్టరులో విద్యా కోర్సు ఇవ్వడానికి చాలా ఆలస్యమైనందున ఆయన "ఆధునిక ప్రభుత్వం ప్రశ్నలు" అనే అంశం మీద ఎనిమిది ఉపన్యాసాలను సిద్ధం చేశాడు. దానిని ఆయన మే నెలలో అందించాడు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=5–12}} జూన్‌లో ఆయన అకాసియా ఫ్రాటర్నిటీ క్యాంపసు చాప్టరు‌లో గౌరవ సభ్యుడిగా ప్రారంభించబడ్డాడు.<ref>{{Cite web| title=అకాసియా చరిత్రలో క్షణాలు | url=https://www.acacia.org/moments | access-date=2025-01-23 | website=అకాసియా ఫ్రాటర్నిటీ | language=en-US}}</ref> ఆయన చెల్లింపు ప్రసంగాలు, మ్యాగజైను‌లకు కథనాలతో డబ్బు సంపాదించాడు. తన పొదుపును పెంచుకోవడం ద్వారా తన ఎనిమిది సంవత్సరాల తరువాత పదవీ విరమణతో ముగించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=856–857}} యేల్‌లో ఉన్నప్పుడు ఆయన ''అవరు చీఫు మేజిస్ట్రేటు అండ్ హిస్ పవర్సు'' అనే గ్రంథాన్ని రాశాడు. (1916).{{sfn|ఆండర్సన్ 1982|page=27}} [[File:Taft Harding Robert Lincoln 1922.jpg|thumb| టాఫ్ట్ (ఎడమ) అధ్యక్షుడు [[వారెన్ జి. హార్డింగ్]], రాబర్టు లింకనుతో [[లింకన్ మెమోరియల్]] అంకితం సందర్భంగా, 1922 మే 30]] టాఫ్టు పదవిలో ఉండగానే [[లింకన్ మెమోరియల్]] కమిషను అధ్యక్షుడిగా నియమించబడ్డాడు; డెమొక్రాట్లు తమ పార్టీ నుండి ఆయన తొలగించాలని ప్రతిపాదించినప్పుడు అధ్యక్ష పదవిని కోల్పోవటానికి భిన్నంగా అలాంటి తొలగింపు బాధిస్తుందని ఆయన చమత్కరించాడు. ఆర్కిటెక్టు, హెన్రీ బేకను, కొలరాడో-యూల్ పాలరాయిని ఉపయోగించాలని కోరుకున్నాడు. అయితే దక్షిణ డెమొక్రాట్లు జార్జియా పాలరాయిని ఉపయోగించాలని కోరారు. టాఫ్టు పశ్చిమ రాయి కోసం లాబీయింగు చేశాడు. ఈ విషయం కమిషను ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్సుకు సమర్పించబడింది. ఇది టాఫ్టు, బేకను‌కు మద్దతు ఇచ్చింది. ప్రాజెక్టు ముందుకు సాగింది; 1922లో టాఫ్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా లింకను మెమోరియలు‌ను అంకితం చేశారు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|page=14}} 1913లో టాఫ్టు న్యాయవాదుల వాణిజ్య సమూహం అయిన అమెరికను బార్ అసోసియేషను (ఎబిఎ) అధ్యక్షుడిగా ఒక సంవత్సరం కాలానికి ఎన్నికయ్యారు. లూయిసు బ్రాండీసుం పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయం లా స్కూలు డీన్ విలియం డ్రేపరు లూయిసు (ప్రోగ్రెసివు పార్టీ మద్దతుదారు) వంటి ప్రత్యర్థులను కమిటీల నుండి తొలగించాడు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=19–20}} 1913లో మాంట్రియలు‌లో జరిగిన ఎబిఎ సమావేశంలో టాఫ్టు యుఎస్ రాష్ట్రాలలో న్యాయ ఎంపిక పద్ధతిగా ప్రత్యక్ష ఎన్నికలను తీవ్రంగా విమర్శిస్తూ వ్యాఖ్యలు చేశాడు (ఎన్నికలు పక్షపాతంగా ఉన్నాయా లేదా అనే దానితో సంబంధం లేకుండా), అటువంటి ఎన్నికలు నిర్వహించే రాష్ట్రాలు న్యాయ ఎంపిక కోసం నియామక వ్యవస్థలకు తిరిగి రావాలని కోరారు.<ref>{{Cite journal | website=డ్యూక్స్నే లా రివ్యూ | date=1968 | volume=7 | issue=7 | లాస్ట్1=వింటర్స్ | ఫస్ట్1=గ్లెన్ ఆర్. | title=ది మెరిట్ ప్లాన్ ఫర్ జ్యుడీషియల్ సెలెక్షన్ అండ్ టెన్యూర్ – ఇట్స్ హిస్టారికల్ డెవలప్‌మెంట్ | url=https://dsc.duq.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1432 | access-date=25 February 2025 }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> టాఫ్టు విల్సను‌తో స్నేహపూర్వక సంబంధాన్ని కొనసాగించాడు. ఆయన తన వారసుడిని అనేక అంశాల మీద ప్రైవేటు‌గా విమర్శించాడు. కానీ ఫిలిప్పీన్సు విధానం మీద మాత్రమే తన అభిప్రాయాలను బహిరంగంగా తెలియజేశాడు. 1916 జనవరిలో జస్టిసు లామరు మరణించిన తర్వాత విల్సను బ్రాండీసు‌ను నామినేటు చేసినప్పుడు టాఫ్టు దిగ్భ్రాంతి చెందాడు. బలింగరు-పిన్‌చాటు వ్యవహారంలో టాఫ్టు తన పాత్రకు ఎప్పుడూ క్షమించలేదు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=45, 57–69}} బ్రాండీసు నామినేషను వేసిన కొన్ని రోజుల్లోనే, టాఫ్టు అమెరికను బార్ అసోసియేషను నాయకత్వంలో దానికి వ్యతిరేకతను నిర్వహించడం ప్రారంభించాడు.<ref name="Dalin1">{{Cite web| last1=Dalin | first1=David G. | title=సుప్రీం కోర్టులో మొదటి యూదు న్యాయమూర్తి లూయిస్ డి. బ్రాండీస్ నియామకం | url=http://bir.brandeis.edu/bitstream/handle/10192/31435/LDB100Dalin.pdf?isAllowed=y&sequence=1 | website=bir.brandeis.edu | publisher=Brandeis University | archive-url=https://web.archive.org/web/20190412031118/http://bir.brandeis.edu/bitstream/handle/10192/31435/LDB100Dalin.pdf?isAllowed=y&sequence=1 | archive-date=12 April 2019 | date=2016}}</ref> బ్రాండీసు దాదాపుగా అపూర్వమైన నిర్ధారణ విచారణల సమయంలో టాఫ్టు, ఇతర ఆరుగురు మాజీ ఎబిఎ అధ్యక్షులు బ్రాండీసు "ఖ్యాతి, వ్యక్తిత్వం, వృత్తిపరమైన వృత్తి"ని ఉటంకిస్తూ నామినేషను‌కు తీవ్ర వ్యతిరేకతను ప్రకటిస్తూ సెనేటు జ్యుడీషియరీ కమిటీకి ఉమ్మడి లేఖను పంపారు.<ref name="Dalin1" /> టాఫ్టు నామినేషను‌ను "ఒక దుష్ట అవమానం" అని పిలిచారు.<ref name="NCCJun12022">{{Cite web| title=ఈ రోజున, లూయిస్ డి. బ్రాండీస్ ఇలా ధృవీకరించారు సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి | publisher=National Constitution Center | url=https://constitutioncenter.org/blog/louis-brandeis-confirmed-as-justice | access-date=25 August 2022 | date=June 1, 2022}}</ref> బ్రాందీసు‌ను నిర్ధారించారు. కోర్టులో చేరిన తర్వాత, టాఫ్టు బ్రాండీసు‌ను సహోద్యోగిగా గౌరవించడం, ఇష్టపడటం మొదలుపెట్టాడు.<ref name="NEHS1">{{Cite web| last1=Landrigan | first1=Leslie | title=బ్రాహ్మణ వ్యతిరేక సెమైట్లు సుప్రీం కోర్టుకు బ్రాండీస్ నామినేషన్‌తో పోరాడుతున్నారు | url=https://www.newenglandhistoricalsociety.com/brahmin-anti-semites-fight-the-brandeis-nomination-to-the-supreme-court/ | website=న్యూ ఇంగ్లాండ్ హిస్టారికల్ సొసైటీ | access-date=23 August 2022 | date=21 May 2021}}</ref> టాఫ్టు, రూజ్వెల్టు నిరాశ చెందారు; విల్సను అధ్యక్ష పదవిలో మొదటి మూడు సంవత్సరాలలో యేలు‌లో జరిగిన అంత్యక్రియల సందర్భంగా వారు ఒక్కసారి మాత్రమే కలుసుకున్నారు. వారు ఒక్క క్షణం మాత్రమే మర్యాదగా కానీ అధికారికంగా మాట్లాడారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=859–860}} లీగు టు ఎన్ఫోర్సు పీసు అధ్యక్షుడిగా, అంతర్జాతీయ దేశాల సంఘం ద్వారా యుద్ధాన్ని నిరోధించాలని టాఫ్టు ఆశించాడు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ఐరోపాలో ఉధృతంగా జరుగుతుండగా టాఫ్టు 1915లో విల్సను తన విదేశాంగ విధానానికి మద్దతు నోటు పంపాడు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=47–49}} అధ్యక్షుడు విల్సను లీగు‌ను ఉద్దేశించి ప్రసంగించడానికి టాఫ్టు ఆహ్వానాన్ని అంగీకరించాడు. 1916 మేలో పునరావృతం కాకుండా నిరోధించగల యుద్ధానంతర అంతర్జాతీయ సంస్థ గురించి మాట్లాడాడు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=69–71}} జస్టిసు హ్యూసు‌ను బెంచు నుండి రాజీనామా చేసి రిపబ్లికను అధ్యక్ష నామినేషను‌ను అంగీకరించేలా చేసే ప్రయత్నానికి టాఫ్టు మద్దతు ఇచ్చాడు. ఇది పూర్తయిన తర్వాత, విల్సను‌ను ఓడించడానికి ఐక్య ప్రయత్నం అవసరం కాబట్టి, హ్యూసు రూజ్వెల్టు, టాఫ్టు‌లను రాజీ పడేలా చేయడానికి ప్రయత్నించాడు. ఇది అక్టోబరు 3న న్యూయార్కు‌లో జరిగింది. కానీ రూజ్వెల్టు కరచాలనాన్ని మాత్రమే అనుమతించాడు. మాటలు మార్పిడి చేసుకోలేదు. ప్రచారంలో రిపబ్లికన్లకు ఇది చాలా ఇబ్బందులలో ఒకటిగా మారింది. [[వుడ్రో విల్సన్]] తిరిగి ఎన్నికలలో స్వల్ప తేడాతో గెలిచాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=890–899}} 1917 మార్చిలో నేషనలు గార్డు యాక్టివు డ్యూటీలో పనిచేస్తున్నప్పుడు కనెక్టికటు నేషనలు గార్డు రాష్ట్ర విధులను నిర్వర్తించడానికి ఏర్పాటు చేయబడిన రాష్ట్ర రక్షణ దళం అయిన కనెక్టికటు స్టేటు గార్డు‌లో చేరడం ద్వారా టాఫ్టు యుద్ధ ప్రయత్నాలకు ప్రజల మద్దతును ప్రదర్శించాడు.<ref>{{Cite news| date=March 25, 1917 | title=Taft కనెక్టికట్‌ను రక్షించడానికి హోమ్ గార్డ్‌లో చేరింది | url=https://www.newspapers.com/image/28861256/ | website=[[The Washington Post]] | page=5 | url-access=subscription | via=[[Newspapers.com]] | access-date=March 21, 2018 | archive-date=March 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210308114029/https://www.newspapers.com/image/28861256/ | url-status=live}}</ref> 1917 ఏప్రిల్‌లో జర్మనీ మీద యుద్ధం ప్రకటించమని విల్సను కాంగ్రెసు‌ను కోరినప్పుడు, టాఫ్టు ఉత్సాహభరితమైన మద్దతుదారుడుగా ఉన్నాడు; ఆయన అమెరికను రెడ్ క్రాసు కార్యనిర్వాహక కమిటీకి ఛైర్మను‌గా ఉన్నారు. ఇది మాజీ అధ్యక్షుడి కాలంలో ఎక్కువ భాగం ఆక్రమించింది.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=87–91}} 1917 ఆగస్టులో విల్సను రెడ్ క్రాసు కార్యనిర్వాహకులకు వారి యుద్ధ సమయ బాధ్యతలను నిర్వర్తించడంలో అదనపు అధికారాన్ని అందించడానికి ఒక మార్గంగా సైనిక బిరుదులను ప్రదానం చేశారు. టాఫ్టు‌ను మేజరు జనరలుగా నియమించారు.<ref>{{Cite news| date=August 8, 1917 | title=Taft, డేవిసన్ ఇప్పుడు మేజర్స్ జనరల్ | url=https://www.newspapers.com/image/78985185/ | website=[[New-York Tribune]] | page=2 | url-access=subscription | via=[[Newspapers.com]] | access-date=March 21, 2018 | archive-date=March 8, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210308130842/https://www.newspapers.com/image/78985185/ | url-status=live}}</ref> యుద్ధ సమయంలో పరిశ్రమ యజమానులు, వారి కార్మికుల మధ్య మంచి సంబంధాలను నిర్ధారించే బాధ్యత కలిగిన నేషనలు వార్ లేబరు బోర్డుకు సహ-చైర్మనుగా పనిచేయడానికి టాఫ్టు యేల్ నుండి సెలవు తీసుకున్నాడు.{{sfn|Gould 2014|pages=93, 95}} 1918 ఫిబ్రవరిలో కొత్త ఆర్‌ఎన్‌సి ఛైర్మను విల్ హెచ్. హేసు, రూజ్వెల్టు‌తో సయోధ్య కోరుతూ టాఫ్టు‌ను సంప్రదించాడు. చికాగోలోని పామరు హౌసులో ఉన్నప్పుడు, రూజ్వెల్టు అక్కడ భోజనం చేస్తున్నాడని టాఫ్టు విన్నాడు. ఆయన లోపలికి వెళ్ళిన తర్వాత ఇద్దరు వ్యక్తులు గది చప్పట్లతో కౌగిలించుకున్నారు. కానీ సంబంధం ముందుకు సాగలేదు; రూజ్వెల్టు 1919 జనవరిలో మరణించాడు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=107–110}} టాఫ్టు తరువాత ఇలా వ్రాశాడు, "ఆయన నా పట్ల శత్రుత్వ స్థితిలో మరణించి ఉంటే నా జీవితాంతం ఆ వాస్తవానికి విచారించేవాడిని. నేను ఆయన ఎల్లప్పుడూ ప్రేమిస్తాను, ఆయన జ్ఞాపకాలను గౌరవిస్తాను."{{sfn|వారెన్|page=360}} విల్సను లీగు ఆఫ్ నేషన్సు స్థాపనను ప్రతిపాదించినప్పుడు, టాఫ్టు ప్రజా మద్దతును వ్యక్తం చేశాడు. ఆయన తన పార్టీ కార్యకర్త విభాగానికి నాయకుడు. లీగు‌ను తీవ్రంగా వ్యతిరేకించిన సెనేటర్ల చిన్న సమూహం ఆయనను వ్యతిరేకించింది. వెర్సైల్లెసు ఒప్పందానికి రిజర్వేషను అవసరమా కాదా అనే దాని మీద టాఫ్టు చేసిన తారుమారు రెండు వైపులా కోపం తెప్పించింది. దీనివలన కొంతమంది రిపబ్లికన్లు ఆయన విల్సను మద్దతుదారుడుగా భావించారు. ఆయన పార్టీకి ద్రోహి అని పిలిచారు. వెర్సైల్లెసు ఒప్పందాన్ని ఆమోదించడానికి సెనేటు నిరాకరించింది.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=110–134}} ==చీఫ్ జస్టిస్ (1921–1930)== ===నియామకం=== [[File:William Howard Taft as Chief Justice SCOTUS.jpg|thumb|upright| చీఫు జస్టిసు టాఫ్టు, సిర్కా 1921]] 1920 ఎన్నికల ప్రచారంలో టాఫ్టు రిపబ్లికను టిక్కెట్టు‌కు మద్దతు ఇచ్చారు—హార్డింగు (అప్పటికి సెనేటరు), మసాచుసెట్సు గవర్నరు [[క్వాలిస్ కూలిడ్జ్]]; వారు ఎన్నికయ్యారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|page=949}} “ మారియను, ఒహియో” లోని యునైటెడు స్టేట్సు ఎన్నికైన అధ్యక్షుడి హోం వద్దకు నియామకాల మీద సలహా ఇవ్వడానికి రావాలని కోరిన వారిలో టాఫ్టు కూడా ఉన్నాడు. ఇద్దరు వ్యక్తులు 1920 డిసెంబరు 24న అక్కడ సమావేశమయ్యారు. టాఫ్టు తరువాతి కథనం ప్రకారం కొంత సంభాషణ తర్వాత హార్డింగు సుప్రీంకోర్టుకు నియామకాన్ని అంగీకరిస్తారా అని అడిగాడు; టాఫ్టు అంగీకరిస్తే, హార్డింగు ఆయనను నియమిస్తాడు. హార్డింగు‌కు టాఫ్టు ఒక షరతు పెట్టాడు—అధ్యక్షుడిగా పనిచేసినందున, ప్రస్తుత అసోసియేటు న్యాయమూర్తులలో ఇద్దరు న్యాయమూర్తులను నియమించి బ్రాందీసు‌ను వ్యతిరేకించినందున ఆయన ప్రధాన న్యాయమూర్తి పదవిని మాత్రమే అంగీకరించగలడు. హార్డింగు ఎటువంటి ప్రతిస్పందన ఇవ్వలేదు. టాఫ్టు కృతజ్ఞతా నోటు‌లో షరతును పునరుద్ఘాటించాడు. రిపబ్లికను వైటు హౌసు‌ను కలిగి ఉండే వరకు తాను టాఫ్టు పదవిని కొనసాగిస్తున్నానని చీఫు జస్టిసు వైటు తరచుగా తనకు చెప్పాడని పేర్కొన్నాడు. 1921 జనవరిలో హార్డింగు అవకాశం ఇస్తే తనను నియమించాలని యోచిస్తున్నట్లు టాఫ్టు మధ్యవర్తుల ద్వారా తెలుసుకున్నాడు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=166–168}} అప్పటికి వైటు ఆరోగ్యం క్షీణించింది. కానీ 1921 మార్చి 4న హార్డింగు ప్రమాణ స్వీకారం చేసినప్పుడు రాజీనామా చేయడానికి ఎటువంటి చర్య తీసుకోలేదు.{{sfn|గౌల్డ్ 2014|page=168}} మార్చి 26న టాఫ్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తిని సంప్రదించాడు. వైటు అనారోగ్యంతో ఉన్నాడు కానీ ఇప్పటికీ తన పనిని కొనసాగిస్తున్నాడు. పదవీ విరమణ గురించి మాట్లాడలేదు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|page=956}} వైటు పదవీ విరమణ చేయలేదు. 1921 మే 19న పదవిలో ఉండగా మరణించాడు. టాఫ్టు తాను మధ్య స్థానానికి నియమించిన వ్యక్తికి నివాళి అర్పించాడు. ఆయన వైటు వారసుడు అవుతాడా అని వేచి ఉండి ఆందోళన చెందాడు. టాఫ్టు ఎంపిక అవుతాడని విస్తృతంగా ఊహాగానాలు ఉన్నప్పటికీ హార్డింగు వెంటనే ఎటువంటి ప్రకటన చేయలేదు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=957–959}} టాఫ్టు తెరవెనుక తన కోసం లాబీయింగు చేస్తున్నాడు. ముఖ్యంగా హార్డింగు అంతర్గత వృత్తాన్ని ఏర్పరచిన ఒహియో రాజకీయ నాయకులుతో.{{sfn|ఆండర్సన్ 2000|page=345}} తరువాత హార్డింగు మాజీ ఉతా సెనేటరు జార్జి సదర్లాండుకు సుప్రీంకోర్టులో సీటు ఇస్తానని హామీ ఇచ్చాడని, మరొక స్థానం ఖాళీ అవుతుందని ఆశించి వేచి ఉన్నాడని తేలింది.{{efn|సదర్లాండ్ 1922లో హైకోర్టుకు నియమితులయ్యారు.}}{{sfn|ట్రానీ & విల్సన్|pages=48–49}} పదవీ విరమణ చేసే ముందు ఆరు నెలల పాటు ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా తన కెరీరు‌కు పట్టాభిషేకం చేసుకోవాలని జస్టిసు విలియం ఆర్. డే చేసిన ప్రతిపాదనను కూడా హార్డింగు పరిశీలిస్తున్నాడు. ఈ ప్రణాళిక గురించి తెలుసుకున్నప్పుడు, స్వల్పకాలిక నియామకం కార్యాలయానికి బాగా ఉపయోగపడదని టాఫ్టు భావించాడు. సెనేటు ఒకసారి ధ్రువీకరించినట్లయితే డే జ్ఞాపకం మసకబారుతుంది. హార్డింగు డే ప్రణాళికను తిరస్కరించిన తర్వాత టాఫ్టు అభ్యర్థిత్వాన్ని సమర్థించిన అటార్నీ జనరలు [[హ్యారీ ఎం. డాగెర్టీ]] ఖాళీని భర్తీ చేయాలని ఆయనను కోరారు. 1921 జూన్ 30న ఆయన టాఫ్టు‌ను నియమించారు. {{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=957–959}} సెనేటు అదే రోజు, 61–4, ఎటువంటి కమిటీ విచారణలు లేకుండా, కార్యనిర్వాహక సమావేశంలో క్లుప్త చర్చ తర్వాత టాఫ్టు‌ను ధ్రువీకరించింది. టాఫ్టు నియామకాన్ని ముగ్గురు ప్రగతిశీల రిపబ్లికన్లు, ఒక దక్షిణ డెమొక్రాటు అభ్యంతరాలను వ్యక్తం చేశారు. {{efn|రిపబ్లికన్లు కాలిఫోర్నియాకు చెందిన [[హిరామ్ జాన్సన్]], ఇడాహోకు చెందిన [[విలియం ఇ. బోరా]], విస్కాన్సిన్‌కు చెందిన లా ఫోలెట్. ఆ డెమొక్రాట్ జార్జియాకు చెందిన [[థామస్ ఇ. వాట్సన్]].<!-- అదే ref -->}}{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=170–171}} జూలై 11న ప్రమాణ స్వీకారం చేసినప్పుడు ఆయన అధ్యక్షుడు, ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా పనిచేసిన మొదటి, నేటి వరకు ఉన్న ఏకైక వ్యక్తి అయ్యాడు.<ref name="ANB" /> === న్యాయశాస్త్రం === ==== వాణిజ్య నిబంధన ==== టాఫ్టు ఆధ్వర్యంలో సుప్రీంకోర్టు వాణిజ్య నిబంధన న్యాయశాస్త్రంలో ఒక సంప్రదాయవాద రికార్డును సంకలనం చేసింది. ఇది ఫెడరలు ప్రభుత్వానికి పరిశ్రమను నియంత్రించడం కష్టతరం చేసే ఆచరణాత్మక ప్రభావాన్ని చూపింది. టాఫ్టు కోర్టు అనేక రాష్ట్ర చట్టాలను కూడా రద్దు చేసింది. కోర్టులో ఉన్న కొద్దిమంది ఉదారవాదులు - బ్రాండీసు, హోమ్సు, (1925 నుండి) హర్లాను ఫిస్కే స్టోను - కొన్నిసార్లు క్రమబద్ధమైన పురోగతి అవసరమని నమ్మి నిరసన తెలిపారు. కానీ తరచుగా మెజారిటీ అభిప్రాయంలో చేరారు. {{sfn | మాసన్ | pages= 37–38}} వైటు కోర్టు 1918లో ''హామరు v. డాగెను‌హార్టు''లో బాల కార్మికులను నియంత్రించడానికి కాంగ్రెసు చేసిన ప్రయత్నాన్ని కొట్టివేసింది. {{efn | 247 U.S. 251 (1918)}}{{sfn | మాసన్ | page= 37}} ఆ తర్వాత కాంగ్రెసు బాల కార్మికులను ఉపయోగించుకునే కొన్ని సంస్థల మీద పన్ను విధించడం ద్వారా బాల కార్మికులను అంతం చేయడానికి ప్రయత్నించింది. ఆ చట్టాన్ని 1922లో ''బెయిలీ వర్సెసు డ్రెక్సెలు ఫర్నిచరు కో.'' కేసులో సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది. టాఫ్టు 8–1 మెజారిటీ కోసం కోర్టు అభిప్రాయాన్ని రాశారు.{{efn|259 U.S. 20 (1922). జస్టిస్ జాన్ హెచ్. క్లార్కు అభిప్రాయం లేకుండా విభేదించారు.}} పన్ను ఆదాయాన్ని పెంచడానికి ఉద్దేశించబడలేదని, పదవ సవరణ కింద రాష్ట్రాలకు కేటాయించిన విషయాలను నియంత్రించే ప్రయత్నం అని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.{{sfn|రీగన్|pages=90–91}} అలాంటి పన్నును అనుమతించడం వల్ల రాష్ట్రాల అధికారం తొలగిపోతుందని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.<ref name="ANB" /> టాఫ్టు, ఆయన కోర్టు సమాఖ్య నియంత్రణను సమర్థించిన ఒక కేసు ''స్టాఫోర్డు వర్సెసు వాలెసు''. టాఫ్టు 7–1 మెజారిటీతో తీర్పు ఇచ్చింది{{efn|258 U.S. 495 (1922) జస్టిస్ డే పాల్గొనలేదు. జస్టిసు జేమ్సు సి. మెక్‌రేనాల్డ్సు అభిప్రాయం లేకుండా విభేదించారు.}} స్టాక్యార్డు‌లలో జంతువుల ప్రాసెసింగు అంతర్రాష్ట్ర వాణిజ్యంతో చాలా దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంది. తద్వారా దానిని నియంత్రించే కాంగ్రెసు అధికారం పరిధిలోకి తీసుకువస్తుంది.{{sfn|రీగన్|pages=91–92}} ప్రధాన న్యాయమూర్తి నుండి భిన్నాభిప్రాయాన్ని సృష్టించిన నియంత్రణను టాఫ్టు కోర్టు కొట్టివేసిన కేసు ''అడ్కిన్సు వర్సెసు చిల్డ్రన్సు హాస్పిటలు''.{{efn|261 U.S. 525 (1923)}} కాంగ్రెసు కొలంబియా జిల్లాలో మహిళలకు కనీస వేతనాన్ని నిర్ణయించింది. సుప్రీంకోర్టులో 5–3 మెజారిటీతో దీనిని కొట్టివేసింది. ఇటీవల ఆమోదించబడిన పంతొమ్మిదవ సవరణ, మహిళలకు ఓటు హక్కును హామీ ఇస్తుందని, పని పరిస్థితుల మీద బేరసారాల అధికారం విషయానికి వస్తే లింగాలు సమానంగా ఉంటాయని జస్టిసు సదర్లాండు మెజారిటీ తరపున రాశారు; అసమ్మతితో టాఫ్టు దీనిని అవాస్తవికంగా భావించారు.{{sfn|రీగన్|page=92}} ''అడ్కిన్సు''లో టాఫ్టు అసమ్మతి చాలా అరుదు ఎందుకంటే ఆయన కొన్ని భిన్నాభిప్రాయాలను రాశాడు, ప్రభుత్వం పోలీసు శక్తి గురించి ఆయన విస్తృత దృక్పథాన్ని తీసుకున్న కొన్ని సందర్భాలలో ఇది ఒకటి.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|page=1049}} ==== ప్రభుత్వ అధికారాలు ==== 1922లో టాఫ్టు ''బాల్జాకు వర్సెసు పోర్టో రికో'' కేసులో ఏకగ్రీవ న్యాయస్థానం కోసం తీర్పు ఇచ్చాడు.{{efn|258 U.S. 298 (1922)}} ఇన్సులరు కేసులలో ఒకటి ''బాల్జాకులో'' [[ప్యూర్టో రికో]] వార్తాపత్రిక ప్రచురణకర్త ఉన్నాడు. ఆయన మీద అపవాదు మోపబడింది కానీ జ్యూరీ విచారణ నిరాకరించబడింది. ఇది రాజ్యాంగం ప్రకారం ఆరవ సవరణ రక్షణ. ప్యూర్టో రికో రాష్ట్ర హోదా కోసం నియమించబడిన ప్రాంతం కానందున కాంగ్రెసు ఆదేశించిన రాజ్యాంగ రక్షణలు మాత్రమే దాని నివాసితులకు వర్తిస్తాయని టాఫ్టు అభిప్రాయపడ్డారు.<ref>{{Cite book| last=Torruella | first=Juan | title=ది సుప్రీం కోర్ట్ అండ్ ప్యూర్టో రికో: ది డాక్ట్రిన్ ఆఫ్ సెపరేట్ అండ్ అన్‌ఈక్వల్ | url=https://archive.org/details/supremecourtpuer0000torr | publisher=ఎడిటోరియల్ డి లా యూనివర్సిడాడ్ డి ప్యూర్టో రికో | location=San Juan | date=1988 | isbn=978-0-8477-3019-3 | pages=[https://archive.org/details/supremecourtpuer0000torr/page/96 96]–98}}</ref> [[File:1925 U.S. Supreme Court Justices.jpg|thumb|1925లో U.S. సుప్రీం కోర్ట్. టాఫ్ట్ ముందు వరుసలో, మధ్యలో కూర్చున్నాడు.]] 1926లో టాఫ్టు ''మైయర్సు వర్సెసు యునైటెడు స్టేట్సు''లో 6–3 మెజారిటీ కోసం రాశారు{{efn| 272 U.S. 52 (1926)}} అనే నిబంధన ప్రకారం కాంగ్రెసు అధ్యక్షుడిని నియామకుడిని తొలగించే ముందు సెనేటు ఆమోదం పొందమని కోరలేదు. రాజ్యాంగంలో అధికారులను తొలగించే అధ్యక్షుడి అధికారం మీద ఎటువంటి పరిమితి లేదని టాఫ్టు గుర్తించారు. ''మైయర్సు'' పోస్టు మాస్టరు తొలగింపుతో ముడిపడి ఉన్నప్పటికీ{{sfn|రీగన్|pages=94–95}} టాఫ్టు తన అభిప్రాయం ప్రకారం రద్దు చేయబడిన పదవీకాల పదవీకాల చట్టం చెల్లదని తేల్చాడు. దీనిని ఉల్లంఘించినందుకు ఆయన అధ్యక్ష పూర్వీకుడు [[ఆండ్రూ జాన్సన్]] అభిశంసనకు కారణమయ్యాడు. అయితే సెనేటు ఆయనను నిర్దోషిగా ప్రకటించింది.<ref>''మైయర్స్'', 272 U.S. 166, 176</ref> టాఫ్టు ''మైయర్సును'' తన అత్యంత ముఖ్యమైన అభిప్రాయంగా భావించాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|page=1025}} తర్వాతి సంవత్సరం, కోర్టు ''మెక్‌గ్రెయిను వర్సెసు డాగెర్టీ''ను నిర్ణయించింది.{{efn|273 U.S. 135 (1927)}} మాజీ న్యాయవాది సంభావ్య సహకారాన్ని పరిశోధించే కాంగ్రెసు కమిటీ టీపాటు కుంభకోణంలో జనరలు డాగెర్టీ తన సోదరుడు మల్లి నుండి రికార్డులను సమన్లు ​​దాఖలు చేశాడు. ఆయన వాటిని అందించడానికి నిరాకరించాడు. కాంగ్రెసు తన నుండి పత్రాలను పొందే అధికారం లేదని ఆరోపించాడు. వాన్ డెవాంటరు ఆయన మీద ఏకగ్రీవ కోర్టుకు తీర్పు ఇచ్చాడు. కాంగ్రెసు తన శాసనసభ విధికి సహాయకంగా దర్యాప్తులు నిర్వహించే అధికారం కలిగి ఉందని కనుగొన్నాడు.{{sfn|రీగన్|pages=95–96}} ==== వ్యక్తిగత - పౌర హక్కులు ==== 1925లో టాఫ్టు కోర్టు హక్కుల బిల్లు అనేక హామీలను పద్నాలుగో సవరణ ద్వారా రాష్ట్రాలకు వ్యతిరేకంగా వర్తింపజేయడానికి హక్కుల బిల్లును చేర్చడానికి పునాది వేసింది. ''గిట్లో వర్సెసు న్యూయార్కు''లో{{efn|268 U.S. 652 (1925)}} కోర్టు, మెజారిటీ ప్రభుత్వాన్ని పడగొట్టాలని వాదించినందుకు నేరపూరిత అరాచక ఆరోపణల మీద గిట్లో దోషిగా నిర్ధారించబడిన తీర్పును 6–2 ఓట్లతో సమర్థించింది; ఆయన వాదన వాక్ స్వేచ్ఛ. జస్టిసు ఎడ్వర్డు టి. శాంఫోర్డు కోర్టు అభిప్రాయాన్ని రాశారు. మెజారిటీ, మైనారిటీ (హోమ్సు, బ్రాండీసు కూడా చేరారు) ఇద్దరూ మొదటి సవరణలు స్వేచ్ఛా ప్రసంగం, స్వేచ్ఛా పత్రికా నిబంధనలు రాష్ట్రాల ఉల్లంఘన నుండి రక్షించబడ్డాయని భావించారు.{{sfn|రీగన్|page=96}} ''పియర్సు వర్సెసు సొసైటీ ఆఫ్ సిస్టర్సు''{{efn|268 U.S. 510 (1925)}} అనేది ప్రైవేటు పాఠశాలలను నిషేధించే ఒరెగాను చట్టాన్ని కొట్టివేస్తూ టాఫ్టు కోర్టు 1925లో తీసుకున్న నిర్ణయం జస్టిసు జేమ్సు సి. మెక్‌రేనాల్డ్సు రాసిన నిర్ణయంలో ఒరెగాను ప్రైవేటు పాఠశాలలను నియంత్రించగలదని కానీ వాటిని తొలగించలేమని ఏకగ్రీవ కోర్టు తీర్పు చెప్పింది. ఈ ఫలితం తల్లిదండ్రుల పిల్లల విద్యను నియంత్రించే హక్కును సమర్థించింది. ప్రధాన వాది (సమాజం) కాథలికు పాఠశాలలను నడిపినందున మత స్వేచ్ఛకు దెబ్బ తగిలింది.{{sfn|రీగన్|page=96}} ''యునైటెడు స్టేట్సు వర్సెసు లాంజా''{{efn|260 U.S. 377 (1922)}} అనేది నిషేధంతో కూడిన వరుస కేసులలో ఒకటి. లాంజా రాష్ట్ర, సమాఖ్య చట్టాలను ఉల్లంఘించినట్లు ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న చర్యలకు పాల్పడి మొదట వాషింగ్టను రాష్ట్ర కోర్టులో దోషిగా నిర్ధారించబడ్డాడు. తరువాత ఫెడరలు జిల్లా కోర్టులో విచారణకు గురయ్యాడు. రెండవ ప్రాసిక్యూషను ఐదవ సవరణ డబులు జియోపార్డీ క్లాజును ఉల్లంఘించిందని ఆయన ఆరోపించారు. ఏకగ్రీవ న్యాయస్థానం కోసం టాఫ్టు, రెండవ ప్రాసిక్యూషను‌ను అనుమతించింది. రాష్ట్ర, సమాఖ్య ప్రభుత్వాలు ద్వంద్వ సార్వభౌమాధికారులు అని ప్రతి ఒక్కరికీ ప్రశ్నార్థక ప్రవర్తనను విచారించడానికి అధికారం ఉందని పేర్కొంది.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=985–986}} 1927 కేసులో ''లం వర్సెసు రైసు'',{{efn|275 U.S. 78 (1927)}} ఉదారవాదులు హోమ్సు, బ్రాండీసు, స్టోను‌లతో కూడిన ఏకగ్రీవ కోర్టు కోసం టాఫ్టు రాశారు. చైనీసు వంశానికి చెందిన పిల్లవాడిని శ్వేతజాతీయులకు మాత్రమే పరిమితమైన ప్రభుత్వ పాఠశాల నుండి జాతి కారణంగా మినహాయించడం యునైటెడు స్టేట్సు రాజ్యాంగానికి పద్నాలుగో సవరణను ఉల్లంఘించలేదని తీర్పు పేర్కొంది. ఇది రాష్ట్రాలు ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో చైనీసు విద్యార్థులకు కూడా విభజనను విస్తరించడానికి అనుమతించింది.<ref>{{Cite journal| first=G. ఎడ్వర్డ్ | last=వైట్ | title=''గాంగ్ లమ్ వర్సెస్ రైస్'' యొక్క కోల్పోయిన ఎపిసోడ్ | website=గ్రీన్ బ్యాగ్ | volume=18 | issue=2 | date=2015 | pages=191–205 | url=http://www.greenbag.org/v18n2/v18n2_articles_white.pdf | access-date=April 5, 2021 | archive-date=March 2, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210302073645/http://www.greenbag.org/v18n2/v18n2_articles_white.pdf | url-status=live}}</ref> === పరిపాలన - రాజకీయ ప్రభావం === [[File:William Howard Taft Time cover 1924.jpg|thumb|''టైం'' కవర్, 1924 జూన్ 30]] టాఫ్టు తన సహోద్యోగుల నిర్ణయాలను ప్రభావితం చేయడానికి తన పదవి శక్తిని ఉపయోగించాడు. ఏకాభిప్రాయాన్ని కోరుతూ భిన్నాభిప్రాయాలను నిరుత్సాహపరిచాడు. ఆల్ఫియసు మాసను, ''అమెరికను బార్ అసోసియేషను జర్నలు'' కోసం చీఫు జస్టిసు టాఫ్టు మీద తన వ్యాసంలో చీఫు జస్టిసు పాత్ర గురించి టాఫ్టు విస్తృత దృక్పథాన్ని ఆ పదవిలో ఉన్నప్పుడు ఆయన తీసుకున్న అధ్యక్ష అధికారం ఇరుకైన దృక్పథంతో విభేదించాడు.{{sfn|మేసన్|page=38}} కోర్టుకు సాధ్యమయ్యే నియామకాల మీద తన అభిప్రాయాలను వైటు హౌసు‌కు తెలియజేయడంలో టాఫ్టు తప్పుగా భావించలేదు. పత్రికలలో విమర్శించబడటం పట్ల చిరాకుపడ్డాడు. 1923లో హార్డింగు మరణం తర్వాత ఆయన మొదట్లో అధ్యక్షుడు కూలిడ్జు‌కు గట్టి మద్దతుదారుడుగా ఉన్నాడు. కానీ కార్యాలయానికి, బెంచు‌కు కూలిడ్జు నియామకాలతో భ్రమపడ్డాడు; కూలిడ్జు వారసుడు [[హెర్బర్ట్ హూవర్]] గురించి కూడా ఆయనకు ఇలాంటి అనుమానాలు ఉన్నాయి.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=1057–1064}} టాఫ్టు తాను ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా ఉన్నప్పుడు పదవిలో ఉన్న రిపబ్లికను అధ్యక్షులకు బ్రాండీసుమ్ హోమ్సు వంటి "ఆఫ్‌సైడు" నియామకాలను నివారించాలని సలహా ఇచ్చాడు.{{sfn|మాసన్|pages=37–38}} అయినప్పటికీ 1923 నాటికి టాఫ్టు బ్రాండీసు పట్ల తనకున్న ఇష్టాన్ని రాస్తున్నాడు, ఆయన తాను కష్టపడి పనిచేసే వ్యక్తిగా భావించాడు. వయస్సు, బలహీనత కారణంగా ఆటోమొబైలు అవసరమయ్యే వరకు హోమ్సు ఆయన కలిసి పనిచేయడానికి నడిచాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|page=969}} ఫెడరలు కోర్టులకు చీఫ్ జస్టిసు బాధ్యత వహించాలని నమ్మి, తనకు సహాయం చేయడానికి ఒక అడ్మినిస్ట్రేటివు సిబ్బంది ఉండాలని, తాత్కాలికంగా న్యాయమూర్తులను తిరిగి నియమించడానికి ప్రధాన న్యాయమూర్తికి అధికారం ఇవ్వాలని టాఫ్టు భావించాడు.{{sfn|మాసన్|page=36}} ఫెడరలు కోర్టులు దుర్వినియోగం అయ్యాయని కూడా ఆయన నమ్మాడు. సుప్రీంకోర్టు మాదిరిగానే అనేక దిగువ కోర్టులు సుదీర్ఘమైన పెండింగు‌లో ఉన్నాయి.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=973–974}} పదవీ బాధ్యతలు స్వీకరించిన వెంటనే టాఫ్టు కొత్త చట్టం గురించి అటార్నీ జనరలు డాగెర్టీతో చర్చించడం ప్రాధాన్యతగా భావించాడు.{{sfn|వారెన్|page=359}} కాంగ్రెసు విచారణలకు ముందు, చట్టపరమైన పత్రికలలో, దేశవ్యాప్తంగా ప్రసంగాలలో తన వాదనను వినిపించాడు.{{sfn|స్కాలియా|pages=849–850}} 1921 డిసెంబరులో కాంగ్రెసు సమావేశమైనప్పుడు 24 మంది కొత్త న్యాయమూర్తుల కోసం ఒక బిల్లు ప్రవేశపెట్టబడింది. ఆలస్యాలను తొలగించడానికి తాత్కాలికంగా న్యాయమూర్తులను తరలించడానికి ప్రధాన న్యాయమూర్తికి అధికారం ఇవ్వడానికి, ప్రతి సర్క్యూటు సీనియరు అప్పీలేటు న్యాయమూర్తితో కూడిన సంస్థకు ఆయన అధ్యక్షత వహించడానికి. కాంగ్రెసు కొన్ని అంశాల మీద అభ్యంతరం వ్యక్తం చేసింది. టాఫ్టు ఒక న్యాయమూర్తిని నియమించే ముందు ప్రతి సంబంధిత సర్క్యూటు సీనియరు న్యాయమూర్తి ఒప్పందాన్ని పొందాలని కోరింది. కానీ అది 1922 సెప్టెంబరులో బిల్లును ఆమోదించింది. సీనియరు సర్క్యూటు న్యాయమూర్తుల న్యాయ సమావేశం ఆ డిసెంబరు‌లో దాని మొదటి సమావేశాన్ని నిర్వహించింది.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=995–996}} సుప్రీంకోర్టు ప్రాంగణం రద్దీగా ఉంది. యుద్ధ వ్యాజ్యాలు, సర్క్యూటు కోర్టు ఆఫ్ అప్పీళ్లలో ఓడిపోయిన పక్షానికి రాజ్యాంగపరమైన ప్రశ్న ఉంటే సుప్రీంకోర్టు ద్వారా కేసును నిర్ణయించడానికి అనుమతించే చట్టాలతో నిండిపోయింది. అప్పీలు‌ను సాధారణంగా సర్క్యూటు కోర్టు పరిష్కరించాలని, ప్రధానమైన కేసులను మాత్రమే న్యాయమూర్తులు నిర్ణయించాలని టాఫ్టు విశ్వసించారు. ఆయన, ఇతర సుప్రీంకోర్టు సభ్యులు కోర్టు డాకెటు‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని విచక్షణతో కూడినదిగా చేయడానికి చట్టాన్ని ప్రతిపాదించారు. వారు ''సర్టియోరారి'' రిట్ మంజూరు చేస్తేనే న్యాయమూర్తులు కేసును పూర్తిగా పరిశీలిస్తారు. టాఫ్టు నిరాశ చెందుతూ కాంగ్రెసు ఈ విషయాన్ని పరిశీలించడానికి మూడు సంవత్సరాలు పట్టింది. టాఫ్టు, కోర్టులోని ఇతర సభ్యులు కాంగ్రెసు‌లో బిల్లు కోసం లాబీయింగు చేశారు. న్యాయమూర్తుల బిల్లు 1925 ఫిబ్రవరిలో చట్టంగా మారింది. తరువాతి సంవత్సరం చివరి నాటికి బకాయిలు తగ్గిపోతున్నాయని టాఫ్టు చూపించగలిగాడు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=996–1000}} టాఫ్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి అయినప్పుడు కోర్టుకు సొంత భవనం లేదు. కాపిటలు‌లో సమావేశమైంది. దాని కార్యాలయాలు చిందరవందరగా, రద్దీగా ఉన్నాయి. కానీ ఫుల్లరు, వైటు కోర్టును దాని సొంత భవనానికి తరలించాలనే ప్రతిపాదనలను వ్యతిరేకించారు. 1925లో కోర్టుకు ఒక భవనం పొందడానికి టాఫ్టు పోరాటం ప్రారంభించాడు. రెండు సంవత్సరాల తరువాత కాపిటలు‌కు తూర్పున ఉన్న భూమిని కొనుగోలు చేయడానికి కాంగ్రెసు డబ్బును కేటాయించింది. కాస్ గిల్బర్టు భవనం కోసం ప్రణాళికలను సిద్ధం చేశాడు. ప్రభుత్వం ఆయనను ఆర్కిటెక్టు‌గా నియమించింది. కొత్త భవనం లోకి కోర్టు మారాలని టాఫ్టు ఆశించాడు. కానీ టాఫ్టు మరణం తర్వాత 1935 వరకు అది జరగలేదు.{{sfn|వారెన్|pages=361–362}} ==క్షీణిస్తున్న ఆరోగ్యం - మరణం== టాఫ్టు అత్యంత బరువైన అధ్యక్షుడిగా గుర్తుండిపోతారు; ఆయన అధ్యక్ష పదవి చివరి నాటికి {{convert|5|ft|11|in}} ఎత్తు, ఆయన బరువు {{convert|335|-|340|lb}}కి చేరుకుంది.<ref name="sotos1133">{{Cite journal| last=Sotos | first=John G. | date=September 2003 | url=http://journal.publications.chestnet.org/article.aspx?articleid=1081865 | title=టాఫ్ట్, పిక్విక్ | website=[[ఛాతీ (జర్నల్) | ఛాతీ]] | volume=124 | issue=3 | pages=1133–1142 | doi=10.1378/chest.124.3.1133 | pmid=12970047 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130131012413/http://journal.publications.chestnet.org/article.aspx?articleid=1081865 | archive-date=January 31, 2013 | issn=0012-3692 | url-access=subscription}}</ref> అయితే 1929 నాటికి ఆయన {{convert|244|lb}} బరువు కలిగి ఉన్నాడు. 1921లో టాఫ్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి అయ్యే సమయానికి ఆయన ఆరోగ్యం క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. ఆయన జాగ్రత్తగా ఫిట్‌నెసు నియమాన్ని ప్లాను చేసుకున్నాడు. ప్రతిరోజూ తన ఇంటి నుండి కాపిటలు‌కు నడిచాడు. ఆయన తిరిగి నడిచినప్పుడు ఆయన సాధారణంగా కనెక్టికటు అవెన్యూ గుండా వెళ్లి రాక్ క్రీకు మీదుగా ఒక ప్రత్యేక క్రాసింగు‌ను ఉపయోగించేవాడు. ఆయన మరణం తర్వాత క్రాసింగు‌కు టాఫ్టు బ్రిడ్జి అని పేరు పెట్టారు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=963–964, 1072}} టాఫ్టు బరువు తగ్గించే కార్యక్రమాన్ని అనుసరించి బ్రిటిషు వైద్యుడు ఎన్. ఇ. యార్కు-డేవిసును ఆహార సలహాదారుగా నియమించుకున్నాడు. ఆ ఇద్దరు వ్యక్తులు ఇరవై సంవత్సరాలకు పైగా క్రమం తప్పకుండా ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపారు. టాఫ్టు తన బరువు, ఆహారం తీసుకోవడం, శారీరక శ్రమ రోజువారీ రికార్డును ఉంచారు.<ref>{{Cite journal| author=Bivins, Roberta | author2=Marland, Hilary | title=Weighting for Health: Management, Measurement and Self-surveillance in the Modern Household | website=Social History of Medicine | volume=29 | issue=4 | date=2016 | pages=757–780 | doi=10.1093/shm/hkw015 | pmid=27956758 | pmc=5146684}}</ref> 1929 మార్చి 4న హూవరు ప్రారంభోత్సవం సందర్భంగా టాఫ్టు ప్రమాణంలోని కొంత భాగాన్ని తప్పుగా పఠించాడు. తరువాత "నా జ్ఞాపకశక్తి ఎల్లప్పుడూ ఖచ్చితమైనది కాదు. కొన్నిసార్లు కొంచెం అనిశ్చితంగా మారుతుంది" అని రాశాడు. ఆ లేఖలో మళ్ళీ తప్పుగా, భిన్నంగా ఉటంకించాడు.<ref>{{Cite book| last=Bendat | first=Jim | title=డెమోక్రసీ బిగ్ డే: మన అధ్యక్షుడి పదవీ స్వీకారం | url=https://books.google.com/books?id=1Js6TR0cNF4C | date=2012 | publisher=iUniverse | isbn=978-1-935278-48-1 | pages=[https://books.google.com/books?id=1Js6TR0cNF4C&pg=PA36 36–38] | access-date=October 17, 2015 | archive-date=April 7, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150407161322/http://books.google.com/books?id=1Js6TR0cNF4C | url-status=live}}</ref> ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా దాదాపు దశాబ్దం గడిచేకొద్దీ ఆయన ఆరోగ్యం క్రమంగా క్షీణించింది. ఆయన పదవీ విరమణ చేస్తే తన స్థానంలో అధ్యక్షుడు [[హెర్బర్ట్ హూవర్]] ఎంపిక అవుతాడని ఆందోళన చెందుతూ ఆయనను చాలా ప్రగతిశీల వ్యక్తిగా భావించి 1929లో తన సోదరుడు హోరేసుకి ఇలా రాశాడు, "నేను పెద్దవాడిని, నెమ్మదిగా ఉన్నాను. తక్కువ తీవ్రంగా ఉన్నాను. మరింత గందరగోళంగా ఉన్నాను. అయితే పరిస్థితులు అలాగే కొనసాగుతున్నంత వరకు నేను నా స్థానానికి సమాధానం చెప్పగలిగినంత వరకు, బోల్షెవికు నియంత్రణ పొందకుండా నిరోధించడానికి నేను కోర్టులోనే ఉండాలి".{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=963, 967}} [[File:Taft funeral LCCN2016820348.jpg|thumb|upright=0.9| మాజీ అధ్యక్షుడు, ప్రధాన న్యాయమూర్తి విలియం హోవార్డు టాఫ్టు మృతదేహం యునైటెడు స్టేట్సు కాపిటలు రోటుండాలో విశ్వాసంలో ఉంది]] 1929 డిసెంబరు 31న మరణించిన తన సోదరుడు చార్లెసు అంత్యక్రియలకు హాజరు కావడానికి సిన్సినాటికి వెళ్లాలని టాఫ్టు పట్టుబట్టారు; ఆ ఒత్తిడిలో ఆయన సొంత ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరుచుకోలేదు. 1930 జనవరి 6న కోర్టు తిరిగి సమావేశమైనప్పుడు టాఫ్టు వాషింగ్టను‌కు తిరిగి రాలేదు. వాన్ డెవాంటరు రెండు అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేశాడు. టాఫ్టు డ్రాఫ్టు చేసాడని కానీ ఆయన అనారోగ్యం కారణంగా పూర్తి చేయలేకపోయాడని. టాఫ్టు విశ్రాంతి కోసం “ ఆష్విల్లె, నార్తు కరోలినా”కి వెళ్ళాడు కానీ జనవరి చివరి నాటికి ఆయన భ్రాంతి చెందుతూ సరిగ్గా మాట్లాడలేకపోయాడు. .{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=1077–1079}} స్టోను‌ను ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా చేస్తారని టాఫ్టు భయపడ్డాడు; హ్యూసును ఎంపిక చేస్తారని హూవరు నుండి హామీ పొందే వరకు ఆయన రాజీనామా చేయలేదు.{{efn|స్టోన్‌ను 1941లో అధ్యక్షుడు [[ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్‌వెల్ట్]] ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా నియమించారు.}}{{sfn|ఆండర్సన్ 2000|pages=349–350}} 1930 ఫిబ్రవరి 3న టాఫ్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి పదవికి రాజీనామా చేశాడు. రాజీనామా తర్వాత వాషింగ్టను‌కు తిరిగి వచ్చిన టాఫ్టు, ఎనిమిది మంది అసోసియేటు న్యాయమూర్తుల నివాళి లేఖకు సమాధానంగా సంతకం చేయడానికి తగినంత శారీరక లేదా భావోద్వేగ బలాన్ని కలిగి లేడు. ఆయన 1930 మార్చి 8న వాషింగ్టను, డి.సి.లోని తన ఇంట్లో 72 సంవత్సరాల వయసులో మరణించారు, గుండె జబ్బు, కాలేయం వాపు, అధిక రక్తపోటుతో బాధపడుతుండవచ్చు.{{sfn|ప్రింగిల్ వాల్యూమ్ 2|pages=1077–1079}}<ref>{{Cite web| date=October 4, 2016 | title=విలియం టాఫ్ట్: ప్రెసిడెన్సీ తర్వాత జీవితం {{!}} మిల్లర్ సెంటర్ | url=https://millercenter.org/president/taft/life-after-the-presidency | access-date=September 20, 2021 | website=millercenter.org | archive-date=September 20, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210920212801/https://millercenter.org/president/taft/life-after-the-presidency | url-status=live}}</ref> యునైటెడు స్టేట్సు కాపిటలు రోటుండా వద్ద టాఫ్టు రాష్ట్రంలో ఉంది.<ref>{{Cite web| url=https://www.aoc.gov/nations-stage/lying-state-honor | title=రాష్ట్రంలో లేదా గౌరవంలో ఉంది | publisher=US ఆర్కిటెక్ట్ ఆఫ్ ది కాపిటల్ (AOC) | access-date=September 1, 2018 | archive-date=May 18, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190518015734/https://www.aoc.gov/nations-stage/lying-state-honor | url-status=live}}</ref> మార్చి 11న ఆయన ఆర్లింగ్టను జాతీయ శ్మశానవాటికలో ఖననం చేయబడిన మొదటి అధ్యక్షుడు. సుప్రీంకోర్టు మొదటి సభ్యుడు అయ్యాడు.<ref name="ఆర్లింగ్టన్">{{Cite web| title=యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్షుడు, యుఎస్ సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి విలియం హోవార్డ్ టాఫ్ట్ జీవిత చరిత్ర | website=హిస్టారికల్ ఇన్ఫర్మేషన్ | publisher=ఆర్లింగ్టన్ జాతీయ శ్మశానవాటిక | url=http://www.arlingtoncemetery.org/historical_information/william_taft.html | access-date=February 24, 2016 | url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20061206043942/http://www.arlingtoncemetery.org/historical_information/william_taft.html | archive-date=December 6, 2006 }}</ref><ref>{{Cite news| last=Gresko | first=Jessica | url=http://www.huffingtonpost.com/2010/08/03/supreme-court-at-arlingto_n_668450.html | title=అర్లింగ్టన్‌లోని సుప్రీంకోర్టు: న్యాయమూర్తులు మరణంలో కూడా చమ్మీగా ఉన్నారు | date=May 25, 2011 | access-date=February 24, 2016 | website=ది హఫింగ్టన్ పోస్ట్ | archive-url=https://web.archive.org/web/20100806121422/http://www.huffingtonpost.com/2010/08/03/supreme-court-at-arlingto_n_668450.html | archive-date=August 6, 2010}}</ref> జేమ్సు ఎర్లే ఫ్రేజరు తన సమాధి గుర్తును స్టోనీ క్రీక్ గ్రానైటు నుండి చెక్కాడు.<ref name=Arlington /> ==మీడియా== [[File:William Taft video montage.ogg|thumb|upright=1.3| అధ్యక్షుడి సినిమా క్లిప్‌ల సేకరణ]] [[File:Taft - The Farmer and the Republican Party.ogg|thumb|left| ప్రసంగం: "ది ఫార్మర్ అండ్ ది రిపబ్లికన్ పార్టీ", కాన్సాస్ సిటీ, మిస్సోరి, 1908]] == వారసత్వం - చారిత్రక దృక్పథం == టాఫ్టు తన విధానాలకు ప్రజల నుండి గౌరవం పొందలేదని లూరీ వాదించారు. రూజ్వెల్టు హయాంలో కొన్ని ట్రస్టులు విచ్ఛిన్నమయ్యాయి (వ్యాజ్యాలకు చాలా ప్రచారం లభించినప్పటికీ). తన పూర్వీకుడి కంటే నిశ్శబ్దంగా టాఫ్టు, రూజ్వెల్టు కంటే చాలా ఎక్కువ కేసులు దాఖలు చేశాడు. "మంచి" ట్రస్టు అనే విషయం ఉందనే తన పూర్వీకుడి వాదనను తిరస్కరించాడు. ఈ నైపుణ్యం లేకపోవడం టాఫ్టు అధ్యక్ష పదవిని దెబ్బతీసింది; లూరీ ప్రకారం, టాఫ్టు "బోరింగు - నిజాయితీపరుడు, ఇష్టపడేవాడు, కానీ బోరింగు". {{sfn|లూరీ|pages=196–197}} నేషనలు కాన్స్టిట్యూషను సెంటరు కోసం స్కాటు బాంబోయి "అత్యంత ఆసక్తికరమైన, మేధావి, బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలి అధ్యక్షులలో ఒకరు... యునైటెడు స్టేట్సు ప్రధాన న్యాయమూర్తి, యేల్‌లో రెజ్లరు, సంస్కర్త, శాంతి కార్యకర్త, బేస్బాలు అభిమాని... అయినప్పటికీ ఈ రోజు, టాఫ్టు వైటు హౌసు బాత్‌టబులో చిక్కుకున్నంత పెద్దవాడైన అధ్యక్షుడిగా బాగా గుర్తుండిపోతాడు" అని రాశారు (ఇది నిజం కాని కథ).<ref name = "ncc">{{Cite web| last=Bomboy | first=Scott | title=క్లియరింగ్ అప్ ది విలియం హోవార్డ్ టాఫ్ట్ బాత్‌టబ్ మిత్ | url=http://blog.constitutioncenter.org/2013/02/why-william-howard-taft-was-probably-never-stuck-in-his-bathtub/ | date=February 6, 2013 | publisher=[[National Constitution Center]] | access-date=May 29, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160529063346/http://blog.constitutioncenter.org/2013/02/why-william-howard-taft-was-probably-never-stuck-in-his-bathtub/ | archive-date=May 29, 2016 | url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news| last=Coe | first=Alexis | url=https://www.nytimes.com/2017/09/15/opinion/william-howard-taft-bathtub.html | title=విలియం హోవార్డ్ టాఫ్ట్ ఇప్పటికీ టబ్‌లో చిక్కుకుపోయాడు | department=Opinion | website=[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]] | date=September 15, 2017 | access-date=December 28, 2017 | archive-date=November 3, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201103222021/https://www.nytimes.com/2017/09/15/opinion/william-howard-taft-bathtub.html | url-status=live}}</ref> టాఫ్టు కూడా అదేవిధంగా మరొక శారీరక లక్షణానికి ప్రసిద్ధి చెందాడు—ముఖ వెంట్రుకలు ఉన్న చివరి అధ్యక్షుడిగా.<ref>{{Cite book| url=https://books.google.com/books?id=7pdN3PnqOwMC | pages=36–37 | title=వెయ్యి గడ్డాలు: ముఖ వెంట్రుకల సాంస్కృతిక చరిత్ర | author=అల్లన్ డి. పీటర్‌కిన్ | isbn=9781551521077 | date=2001 | publisher=Arsenal pulp press | access-date=November 16, 2016 | archive-date=March 7, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210307041110/https://books.google.com/books?id=7pdN3PnqOwMC | url-status=live}}</ref>{{efn|హ్యారీ ట్రూమాన్ తన అధ్యక్ష పదవిలో కొంతకాలం "జెఫ్ డేవిస్" గడ్డాన్ని ధరించాడు.<ref>{{Cite web| url=https://www.whitehousehistory.org/truman-beach-the-33rd-president-at-key-west | title=ట్రూమాన్ బీచ్: కీ వెస్ట్‌లో 33వ అధ్యక్షుడు | website=వైట్ హౌస్ హిస్టారికల్ అసోసియేషన్}}</ref>}} టాఫ్టు వైటు హౌసు‌లో ఉన్న సంవత్సరాలను మాసను “ ప్రత్యేకత లేని “ అని భావించాడు. "".{{sfn|మేసన్|page=36}} టాఫ్టు కాంగ్రెసు ఆమోదించిన బిల్లుల విషయంలో ఆయనకు ఘనమైన రికార్డు ఉందని కోలెట్టా భావించారు. కానీ రాజకీయ నైపుణ్యంతో ఆయన మరిన్ని సాధించగలరని భావించారు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=259, 264–265}} టాఫ్టు ప్రీ-ప్రెసిడెన్షియలు ఫెడరలు సర్వీసు పూర్తిగా నియమించబడిన పదవులలో ఉందని ఆయన ఎప్పుడూ ముఖ్యమైన కార్యనిర్వాహక లేదా శాసనసభ పదవికి పోటీ చేయలేదని ఇది ప్రజాభిప్రాయాన్ని మార్చే నైపుణ్యాలను అభివృద్ధి చేసుకోవడానికి వీలు కల్పించిందని ఆండర్సను గుర్తించారు. ఎందుకంటే "అధ్యక్ష పదవి ఉద్యోగ శిక్షణకు స్థలం కాదు".{{sfn|ఆండర్సన్ 1982|page=27}} కోలెట్టా అభిప్రాయం ప్రకారం, "ప్రజలు ప్రగతిశీల మార్పును కోరిన సమస్యాత్మక సమయాలలో ఆయన ఉన్న క్రమాన్ని బాగా చూశాడు."{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=266}} రూజ్వెల్టు‌తో అనివార్యంగా ముడిపడి ఉండటంతో, ఆయనను అధ్యక్షుడిగా ఎన్నుకున్నాడు. ఆయనను అధ్యక్షుడిని చేసిన రూజ్వెల్టు‌ తొలగినప్పటికీ టాఫ్టు సాధారణంగా మాజీ నీడలో పడిపోయాడు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=260}} అయినప్పటికీ తన ప్రాణ స్నేహితుడి ద్రోహానికి బాధితుడిగా టాఫ్టు చిత్రపటం అసంపూర్ణంగా ఉంది: కోలెట్టా చెప్పినట్లుగా "ఆయన బాధితుడిగా మారినందున లేదా రాజకీయ ఆకాశంలో తుఫాను ఎగసిపడి తనను ముంచెత్తే వరకు గమనించే దూరదృష్టి, ఊహ లేకపోవడం వలన ఆయన పేద రాజకీయ నాయకుడా?"{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=265}} తన వారసుడు చేయలేని విధంగా అధికార లివరు‌లను ఉపయోగించడంలో నిష్ణాతుడైన రూజ్వెల్టు సాధారణంగా పరిస్థితి నుండి రాజకీయంగా సాధ్యమయ్యేదాన్ని పొందాడు. టాఫ్టు సాధారణంగా చర్య తీసుకోవడంలో నెమ్మదిగా ఉంటాడు. ఆయన అలా చేసినప్పుడు ఆయన చర్యలు తరచుగా శత్రువులను సృష్టించాయి బలింగరు-పిన్‌చాటు వ్యవహారంలో వలె. రూజ్వెల్టు వార్తాపత్రికలలో సానుకూల కవరేజీని పొందగలిగాడు; టాఫ్టు విలేకరులతో మాట్లాడటానికి సంయమనం పాటించాడు. వైటు హౌసు నుండి ఎటువంటి వ్యాఖ్య లేకపోవడంతో, శత్రు జర్నలిస్టులు టాఫ్టు ప్రత్యర్థుల కోట్‌లతో ఖాళీలను నింపారు. {{sfn|Coletta 1973|pages=262–263}} రూజ్వెల్టు ప్రజల జ్ఞాపకార్థం టాఫ్టు చిత్రాన్ని [[జేమ్స్ బుకానన్]] లాంటి వ్యక్తిగా చెక్కారు. అధ్యక్ష పదవి పట్ల ఇరుకైన దృక్పథం ప్రజా శ్రేయస్సు కోసం పనిచేయడానికి ఇష్టపడలేదు. రూజ్వెల్టు ''ఆత్మకథ'' (ఈ అభిప్రాయాన్ని శాశ్వత రూపంలో ఉంచింది) ఇద్దరూ అధ్యక్ష పదవిని విడిచిపెట్టిన తర్వాత (1913లో) ప్రచురించబడిందని,రూజ్వెల్టు రిపబ్లికను పార్టీని విభజించడాన్ని సమర్థించడానికి ఉద్దేశించబడిందని, అందులో రూజ్వెల్టు తన వారసుడిగా ఎంచుకున్న వ్యక్తి గురించి ఒక్క సానుకూల సూచన కూడా లేదని ఆండర్సను పేర్కొన్నాడు. రూజ్వెల్టు పక్షపాతంతో వ్యవహరించినప్పటికీ {{sfn|ఆండర్సన్ 1982|pages=30–32}} ఆయన ఒంటరివాడు కాదు: ఆ కాలంలోని ప్రతి ప్రధాన వార్తాపత్రిక విలేకరి టాఫ్టు అధ్యక్ష పదవిని గుర్తుచేసుకుని ఆయనను విమర్శించారు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|page=290}} టాఫ్టు తన పూర్వీకుడి విమర్శలకు అధ్యక్ష పదవి అధికారాల మీద తన రాజ్యాంగ గ్రంథంతో సమాధానమిచ్చాడు.{{sfn|ఆండర్సన్ 1982|pages=30–32}} [[File:William Howard Taft, 4c & 50c issues.jpg|thumb|right|upright=0.9| టాఫ్ట్ కోసం మొదటి తపాలా సంచిక, 4-సెంట్ స్టాంపు, 1930లో, రెండవది, 50-సెంట్ స్టాంపు, 1938లో జారీ చేయబడింది.<ref>స్కాట్ స్పెషలైజ్డ్ కేటలాగ్ ఆఫ్ యు.ఎస్. స్టాంపులు, 2024, పేజీలు 90, 108–109</ref>]] చరిత్ర తనను సమర్థిస్తుందని టాఫ్టు నమ్మాడు. ఆయన పదవీ విరమణ చేసిన తర్వాత గొప్పతనం ద్వారా ఆయన యుఎస్ అధ్యక్షుల మధ్యలో ఉన్నాడని అంచనా వేయబడింది. తరువాత చరిత్రకారుల ర్యాంకింగు‌లు ఆ తీర్పును ఎక్కువగా నిలబెట్టాయి. [[జేమ్స్ మాడిసన్]], [[జాన్ క్విన్సీ ఆడమ్స్]], మెకిన్లీలతో పాటు టాఫ్టు‌ను ఉంచుతారని కోలెట్టా గుర్తించారు.{{sfn|కోలెట్టా 1973|pages=255–256}} టాఫ్టు పాలనలో జరిగిన ప్రగతిశీల ఆవిష్కరణలను లూరీ జాబితా చేశాడు. టాఫ్టు ప్రభావవంతమైన రాజకీయ రచయిత లేదా వక్త కానందున చరిత్రకారులు వాటిని విస్మరించారని వాదించాడు.{{sfn|లూరీ|page=198}} గౌల్డు ప్రకారం, "టాఫ్టు బరువు, వైటు హౌసు‌లో ఆయన దుష్ప్రవర్తన, ఆయన ఆలోచన, సిద్ధాంతం సంప్రదాయవాదం గురించి క్లిషేలు సత్యం మూలకాన్ని కలిగి ఉంటాయి. కానీ రాజకీయ రంగంలో చురుకైన వ్యాఖ్యాత, పరిపూర్ణమైన ఆశయం కలిగిన వ్యక్తి, ఆయన పార్టీ అంతర్గత రాజకీయాల వనరుల సాధనకు న్యాయం చేయడంలో విఫలమవుతాయి."{{sfn|గౌల్డ్ 2014|pages=3–4}} అధ్యక్షుడు, ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా టాఫ్టు విజయం "న్యాయవ్యవస్థ, రిపబ్లికను పార్టీ రాజకీయాల అద్భుతమైన ఘనత" అని ఆండర్సను భావించాడు. "అమెరికను చరిత్రలో మనం మళ్ళీ చూడలేని సంవత్సరాలు".{{sfn|Anderson 2000|page=345}} టాఫ్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తులలో గొప్పవారిలో ఒకరిగా రేట్ చేయబడ్డాడు;{{sfn|Coletta 1989|page=xviii}} తరువాత సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి ఆంటోనిను స్కాలియా దీనిని "తన అభిప్రాయాల ఆధారంగా అంతగా కాదు బహుశా వాటిలో చాలా వరకు చరిత్ర అంతిమ స్వీప్‌కు వ్యతిరేకంగా నడిచాయి" అని పేర్కొన్నారు.{{sfn|Scalia|page=849}} ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా వారసుడు ఎర్ల్ వారెను ఏకీభవించారు: "టాఫ్టు కేసులో ఆయనకు సాధారణంగా జతచేయబడిన చిహ్నం, ట్యాగు, లేబులు 'సంప్రదాయవాది'. విమర్శకులు దీనిని నిందించే పదం కాకపోవచ్చు, కానీ దాని ఉపయోగం తరచుగా 'ప్రతిచర్య'తో గందరగోళం చెందుతుంది."{{sfn|వారెన్|page=360}} ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా టాఫ్టు అత్యంత ముఖ్యమైన సహకారం హైకోర్టు సంస్కరణల కోసం ఆయన వాదించడం, కోర్టు విధానాలు సౌకర్యాలను ప్రోత్సహించడం, చివరికి మెరుగుదల పొందడం అని చాలా మంది వ్యాఖ్యాతలు అంగీకరిస్తున్నారు.{{sfn|వారెన్|page=360}}{{sfn|మాసన్|page=37}}{{sfn|కోలెట్టా 1989|page=201}} 1925 నాటి న్యాయమూర్తుల బిల్లును అమలు చేయడం కోర్టులో టాఫ్టు సాధించిన ప్రధాన విజయంగా మాసను పేర్కొన్నాడు.{{sfn|మాసన్|page=37}} ఆండర్సను అభిప్రాయం ప్రకారం ప్రధాన న్యాయమూర్తిగా టాఫ్టు "న్యాయ రంగంలో తన ఎజెండాను అనుసరించడంలో థియోడరు రూజ్వెల్టు అధ్యక్ష పదవిలో ఉన్నంత దూకుడుగా ఉన్నాడు".{{sfn|ఆండర్సన్ 2000|page=352}} [[File:William Howard Taft National Historic Site.JPG|thumb|సిన్సినాటిలో టాఫ్ట్ బాల్యంలో నివసించిన ఇల్లు]] టాఫ్టు జన్మించిన సిన్సినాటిలోని ఇల్లు ఇప్పుడు విలియం హోవార్డు టాఫ్టు నేషనలు హిస్టారికు సైటు.<ref>{{Cite web| url=https://www.nps.gov/parkhistory/online_books/wiho/adhi/adhi1.htm | access-date=February 26, 2016 | publisher=[[National Park Service]] | title=Chapter 1: The Property: Its Development and Historical Associations | website=విలియం హోవార్డ్ టాఫ్ట్ నేషనల్ హిస్టారిక్ సైట్: యాన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ హిస్టరీ | date=December 1986 | last=Lee | first=Antoinette J. | archive-date=March 5, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160305200147/http://www.nps.gov/parkhistory/online_books/wiho/adhi/adhi1.htm | url-status=live}}</ref> నేషనలు ఇన్స్టిట్యూటు ఆఫ్ సోషలు సైన్సెసులో బంగారు పతకం పొందిన మొదటి వారిలో టాఫ్టు ఒకరు.<ref>{{Cite web| url=http://www.socialsciencesinstitute.org/gold-medal-honorees | title=గోల్డ్ మెడల్ గౌరవాలు | publisher=[[నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సోషల్ సైన్సెస్]] | access-date=April 23, 2020 | archive-date=July 2, 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190702153336/http://www.socialsciencesinstitute.org/gold-medal-honorees | url-status=dead}}</ref> ఆయన కుమారుడు రాబర్టు ఒక ముఖ్యమైన రాజకీయ వ్యక్తి, సెనేటు మెజారిటీ నాయకుడు అయ్యాడు. అధ్యక్ష పదవికి రిపబ్లికను నామినేషను కోసం మూడుసార్లు ప్రధాన పోటీదారుడు. ఒక సంప్రదాయవాదిగా ప్రతిసారీ ఆయన పార్టీ మరింత ఉదారవాద తూర్పు స్థాపన విభాగం మద్దతు ఇచ్చిన అభ్యర్థి చేతిలో ఓడిపోయాడు.{{efn|[[వెండెల్ విల్కీ]] 1940లో, [[థామస్ డ్యూయీ]] 1948లో, [[డ్వైట్ ఐసెన్‌హోవర్]] 1952లో}}<ref name="ROBERTANB">{{Cite book| last=Rae | first=Nicol C. | url=https://archive.org/details/lookitupbookofpr00blas_2 | title=Taft, Robert Alphonso | date=February 2000 | publisher=Random House | isbn=978-0-679-80358-4 | access-date=February 26, 2016 | url-access=subscription}}</ref> విలియం టాఫ్టు కెరీరు గురించి లూరీ తన కథనాన్ని ఇలా ముగించారు: {{blockquote|వాషింగ్టను‌లోని కల్పిత చెర్రీ చెట్లు నెల్లీ టాఫ్టు‌కు తగిన స్మారక చిహ్నాన్ని సూచిస్తున్నప్పటికీ ఆమె భర్తకు స్మారక చిహ్నం లేదు. బహుశా ఆయన కోర్టు కోసం అద్భుతమైన ఇల్లు తప్ప - ఆయన ఆసక్తిగా ప్లాను చేసినది. కానీ నిర్మాణం కోసం భూమిలో భవనం నిర్మించకముందే ఆయన మరణించాడు. 1912లో తిరిగి ఎన్నికలో తన అఖండ ఓటమికి ప్రతిస్పందిస్తూ, టాఫ్టు "ప్రజలచే నేను నిరూపించబడాలంటే నేను సంవత్సరాలు వేచి ఉండాలి ... నేను వేచి ఉండటానికి సంతృప్తి చెందాను" అని రాశాడు. బహుశా ఆయన తగినంత కాలం వేచి ఉండవచ్చు.{{sfn|లూరీ|page=200}}}} ==ఇవి కూడా చూడండి== * విలియం హోవార్డ్ టాఫ్ట్ గ్రంథ పట్టిక * యు.ఎస్. తపాలా స్టాంపుల మిద టాఫ్టు ==మూలాలు== {{Reflist}} [[వర్గం:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాల అధ్యక్షులు]] 33pa6tzym11x5lg4bko7tevs0ab9b5a 0 465509 4955147 4714891 2026-09-09T04:42:58Z స్వరలాసిక 13980 /* 1. ప్రాథమిక మెదడు క్యాన్సర్ */ 4955147 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = మెదడు క్యాన్సర్ | image = Hirnmetastase MRT-T1 KM.jpg | caption = మెదడులో క్యాన్సర్ ట్యూమర్ | synonyms = మెదడు ట్యూమర్, మెదడు లో కణితి | field = ఆంకాలజీ, నాడీ మండల వ్యాధులు | symptoms = తలనొప్పి, మూర్చలు, స్మృతి లోపం, మాటల లోపం, శరీరంలోని ఒక వైపు బలహీనత, కళ్ళ ముందు చీకట్లు | complications = నాడీ వ్యవస్థ లోపాలు, మానసిక సమస్యలు, మరణం | onset = సాధారణంగా 40–60 ఏళ్లలో | types = * ప్రాథమిక మెదడు క్యాన్సర్ (Glioblastoma, Astrocytoma, Meningioma, Oligodendroglioma) * ద్వితీయ / మేటాస్టాటిక్ క్యాన్సర్ | causes = జెనెటిక్ మార్పులు, రేడియేషన్, రసాయనాల ప్రభావం, ఇమ్యూన్ సిస్టమ్ బలహీనత, వయస్సు | risks = కుటుంబ చరిత్ర, రేడియేషన్ ఎక్స్‌పోజర్, కెమికల్ ఎక్స్‌పోజర్, పొగాకు, మద్యం | diagnosis = MRI, CT Scan, బయాప్సీ, న్యూరోలాజికల్ టెస్టులు | treatment = శస్త్రచికిత్స, రేడియేషన్ థెరపీ, కీమోథెరపీ, టార్గెటెడ్ థెరపీ, ఇమ్యూనోథెరపీ | prognosis = దశ, వయస్సు, ట్యూమర్ స్థానం ఆధారంగా మారుతుంది | prevention = రేడియేషన్, కెమికల్స్ నుండి దూరంగా ఉండడం, ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, వ్యాయామం, ధూమపానం & మద్యం మానడం, తరచూ వైద్య తనిఖీలు }} == నిర్వచనం == మెదడు క్యాన్సర్ (Brain Cancer) అనేది మెదడులోని కణాలు నియంత్రణ తప్పి పెరిగి గడ్డ (tumor) ఏర్పరిచే ప్రమాదకర వ్యాధి. ఇది మెదడు కార్యకలాపాలను దెబ్బతీస్తుంది. మెదడు కేంద్ర నదీ వ్యవస్థ లో ఒక భాగం. ఇది జ్ఞానేంద్రియాలనుండి సమాచారాన్ని గ్రహించి అవయవాలకు, కండరాలకు ఆదేశాలు జారీ చేస్తుంది. పర్యవేక్షిస్తుంది. మెదడు కణాల ఆకృతి, అమరిక పనితీరు వేరుగా ఉన్నప్పటికి జన్యుపదార్థం డి.ఎన్.ఏ. ఆదేశాల మేరకు నడుచుకుంటాయి. ఈ పదార్థంలో మార్పుల వలన కణాలు అసాధారణ పెరుగుదలకు లోనై ఒకచోట గూడుకట్టుకున్నట్లయి కణితులు ఏర్పడుతాయి. ఇవి మెదడులో రక్త ప్రసరణకు అడ్డు తగిలి, పనితీరుని దెబ్బతీస్తుంది.<ref name="eenadu">డా. మానస్ పాణిగ్రాహి. మెదడులో కణితి కలవరం.ఈనాడు.2026- 01- 06</ref> == రకాలు == === 1. ప్రాథమిక మెదడు క్యాన్సర్ === మెదడులోనే మొదలవుతుంది. రకాలు: [[గ్లియోబ్లాస్టోమా]], అస్ట్రోసైటోమా, మెనింజియోమా, ఒలిగోడెండ్రోగ్లియోమా, గ్యాంగ్లియోన్యురోమా, గ్రంధి కణితులు, ఆస్టియోమా, నాడీ కణితులు..<ref name="eenadu"/"> === 2. ద్వితీయ / మేటాస్టాటిక్ క్యాన్సర్ === - శరీరంలోని ఇతర అవయవాల నుండి (ఉదా: ఊపిరితిత్తులు, రొమ్ము) మెదడుకు వ్యాపిస్తుంది. == కారణాలు == * జెనెటిక్ మార్పులు (Genetic Mutations) * రేడియేషన్ ప్రభావం (Radiation Exposure) * రసాయనాల ప్రభావం (Chemical Exposure) * ఇమ్యూన్ సిస్టమ్ బలహీనత (Weak Immune System) * వయస్సు మరియు లింగం (Age & Gender) == లక్షణాలు == * తలనొప్పి (Headache)<ref name=":0">{{Cite web|title=Brain Cancer: మెదడు క్యాన్సర్‌ ఇక మెడ వంచాల్సిందే..|url=https://www.eenadu.net/telugu-news/world/what-is--glioblastoma-and-what-are-its-symptoms/0800/122239306|access-date=2025-10-20|website=EENADU|language=te}}</ref> * మూర్చలు (Seizures)<ref name=":0" /> * వాంతులు, వికారం (Nausea & Vomiting) * దృష్టి సమస్యలు (Vision problems) * స్మృతి లోపం (Memory loss) * మాటల లోపం (Speech difficulties) * శరీరంలోని ఒక వైపు బలహీనత (Hemiparesis) == నిర్ధారణ == * MRI (Magnetic Resonance Imaging) * CT Scan (Computed Tomography) * బయాప్సీ (Biopsy) * న్యూరోలాజికల్ టెస్టులు (Neurological Tests)<ref name=":0" /> == చికిత్స == * శస్త్రచికిత్స (Surgery) * రేడియేషన్ థెరపీ (Radiation Therapy) * కీమోథెరపీ (Chemotherapy) * టార్గెటెడ్ థెరపీ (Targeted Therapy) * ఇమ్యూనోథెరపీ (Immunotherapy) == నివారణ == * రేడియేషన్, రసాయనాల నుండి దూరంగా ఉండటం * ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, వ్యాయామం * పొగాకు, మద్యం మానడం * తరచూ వైద్య తనిఖీలు * కుటుంబ చరిత్ర ఉంటే జన్యు పరీక్షలు == మూలాలు == [[వర్గం:క్యాన్సర్]] [[వర్గం:నాడీ సంబంధమైన వ్యాధులు]] 93hcrtxfio7v21onfhzlx1wdjs9lrmp 4 465711 4954918 4891888 2026-09-08T14:45:37Z Vjsuseela 35888 4954918 wikitext text/x-wiki {{Tabs TWUG Google}} ==ఎడిటథాన్స్== ===ఎడిటథాన్-1: [[వికీపీడియా:తెలుగు వికీమీడియన్స్ యూజర్ గ్రూప్/2025/తెవికీ విస్తరణ -గూగుల్ సహకారం/కంటెంట్ మెరుగుదల-ఎడిటథాన్-1 |తెలుగు వికీపీడియా: వ్యాసాల అభివృద్ధి, మెరుగుదల - ఎడిటథాన్ /నవంబరు - డిసెంబరు 2025]]=== : తెలుగు వికీపీడియా: వ్యాసాల అభివృద్ధి, మెరుగుదల : నవంబరు 11 నుండి డిసెంబరు 10, 2025 వరకు తెవికీ 22 వ జన్మదినోత్సం సందర్బంగా ఈ ఎడిటథాన్ -1 నిర్వహించబడుతుంది. :- '''నిర్వాహకులు''': యర్రా రామారావు :- '''మూల్యాంకనం''': చదువరి ===ఎడిటథాన్-2:[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-2]]=== :* కొత్త వ్యాసాల సృష్టి :* 2026 జనవరి 1 ఉదయం 6:00 నుంచి 2026 ఫిబ్రవరి 1 ఉదయం 6:00 వరకు :* నివేదిక - https://w.wiki/Huc$ :- '''నిర్వాహకులు''': చదువరి :- '''మూల్యాంకనం''': ఎస్. పవన్ సంతోష్, వి.జె.సుశీల === ఎడిటథాన్-3:[[వికీప్రాజెక్టు:యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-3]]=== :* కొత్త వ్యాసాల సృష్టి :* 2026 మార్చి 1 ఉదయం 6:00 నుంచి 2026 ఏప్రిల్ 1 ఉదయం 6:00 వరకు :- '''నిర్వాహకులు''': కృపాల్ కశ్యప్ ==='''ఎడిటథాన్-4''':[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-4]]=== :* కొత్త వ్యాసాల సృష్టి :* 2026 మే 1 ఉదయం 6:00 నుంచి 2026 జూన్ 1 ఉదయం 6:00 వరకు :- '''నిర్వాహకులు''': కృపాల్ కశ్యప్ ==='''ఎడిటథాన్-5''':[[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5]]=== :* కొత్త వ్యాసాలను సృష్టించడం; ఈ వారం వ్యాసాలను మంచి వ్యాసాలుగా అభివృద్ధి చెయ్యడం :* 2026 జూలై 1 ఉదయం 6:00 నుంచి 2026 ఆగస్టు 1 ఉదయం 6:00 వరకు :* మంచి వ్యాసాల అభివృద్ధి - 2026 జూలై 1 ఉదయం 6:00 నుంచి సెప్టెంబరు 1 ఉదయం 6:00 వరకు :** '''నిర్వాహకులు''': చదువరి n5qskz2t22jj3pe3hnzpp6t6d1qp742 4 465713 4954943 4776868 2026-09-08T15:35:10Z Vjsuseela 35888 /* Report 3:Q4’25 February 2026 */ 4954943 wikitext text/x-wiki {{Tabs TWUG Google}} ==Telugu Community Program Report(October 2025 to September 2026) == ===Report I: Q3’25 - Updates October-December 2025 (4 activities)=== '''Program Supervisory Committee:''' Details of program execution was written tentatively and finalized the 3 members supervisory committee by 15.10.2025. They are Pavan Santosh, K.Kasyap and VJ Suseela '''Program Coordinators:''' Finalized the eligibility criteria for the post of Program Coordinator and advertised for the applications to receive by 31st October 2025. Advertised in Newspapers, social media, Noukri.com, sent mails to all previous batches of interns. : Received 23 applications. 2 rounds of interviews were conducted. All 23 applicants were interviewed by Vjsuseela over phone on 13th November, 2025 and 7 Shortlisted candidates were interviewed for second round on 23rd November 2025 by 3 program supervisory committee - Pavan Santosh, Vjsuseela and K.Kasyap on Google meet. : Telugu Wikimedian Ms. Pravalika was selected by the committee and informed Belarc Foundation to issue an offer letter to her. She accepted the offer on 2nd December 2025 and she assumed to the role w.e.f.15.12.2025. Later after 10 days on 25.12.2025. Ms.Pravalika informed the Balarc Foundation and User group that she cannot continue in the role as she got job offer at her home town on 25.12.2025. Program committee requested Balarc Foundation to release her salary proportionately on 26th December 2025. :* Foundation’s confirmation is yet to receive. '''Edit Thon 1''' was organized online from 11.11.2025 to 10.12.2025 by Yarra Ramarao as coordinator and Chaduvari as Jury member : The aim of the edithan was to expand the size of each article and enhance the quality of Telugu wikipedia articles. Project page was created for this purpose and Fountain tool was configured for submitting articles by participants and evaluation. : Editathon I - completed and Ms Pravalika as Program coordinator requested Balarc Foundation to give the details and process required to issue gift vouchers to the winners on 16.12.2025. :* AWAITING BALARC FOUNDATION CONFIRMATION (2 gentle reminders were sent on 24th and 26th) '''Internship program:''' was designed in collaboration with OKI to expand the user base and impart required training. The program was advertised on Newspapers, social media and sent messages to all the newly registered Tewiki users in the 4th week of October 2025 and the last date to receive applications was -10th November. : 1st round of sessions began on 14th November 2025 and conducted continuously for 18 days (except on Sundays) and subsequently weekly sessions were continued till 31st December to train them aligning with the Edit Than. ongoing and upcoming Edit-thons. '''Impact:''' :Telugu wikipedia 22nd anniversary was celebrated online on 10th December 2025 along with interns. :13 participants (including 6 new users) expanded around 20% (216) of 1000+ listed articles in Edit-thon 1. : Around 10 newly registered people from internship began contributing in Telugu wikipedia and Edithon 1. : Approximately Rs. 15000 - 16000 was accounted for 3 months period (October - December 2025) towards Program coordinator salary and cost of prizes. :* Need to appoint Program Coordinator. :* User group is proceeding to organize Editathon 2 from January 1st to 31st 2026. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 17:36, 1 జనవరి 2026 (UTC) ===Report 2:Q4’25 -January 2026=== :*Edit-e-Thon 2 - was organized online - from 1.1.2026 (6.am) to 1.02.2026 (6.am) by User:Chaduvari (Sirish Kumar Tummala) as coordinator and User:Pavan Santosh S. and User:V.J.Suseela as Jury members. The aim of the edit-e-than was to create new articles from the given list of English Wikipedia articles. 14 Telugu Wikimedians participated in Edit-e-Thon, 2 including the new ones from Internship program. Article evaluation process and prize winners is scheduled for the month of February 2026. :* Balarc Foundation completed the process of dispatching prizes to the winners of Edit-e-Thon 1. :* Internship program: which was designed to expand the user base and impart required training in collaboration with OKI, continued hosting sessions aligning with the Edit-e-Than 2. :* Planning to organise Outreach programs from the month of February 2026. ===Report 3:Q4’25 February 2026=== :1) Editathan -2 resulted in the creation of 1586 new articles for Telugu wikipedia. Added 24.62 megabytes content. ::Quality assessment was done by running articles through the programs, adding the human evaluation component by reviewing some sample articles against each editor. ::14 editors participated in this editathan. 6 winners received their prizes from Balarch Foundation. The value of the prizes awarded to winners is Rs. 24,000/- :2) The project execution committee met online on 20th February to plan for 8 offline outreach programs spanning from March to September 2026. The details were shared to the WMF for their consent. ::Planning to organize 2 programs in Hyderabad and Vijayawada in March 26 :3) Editathan - 3 was announced to the community. Krupal Kashyap is organizing the editathon-3. An awareness program was conducted online on 28th Feb in this context and also to review the previous one. 12 people participated in this online workshop including 3 new ones. === Report 4: March 2026=== :1)Editathan -3 resulted in the creation of 1166 new articles for Telugu wikipedia. [https://w.wiki/JA6i Link] :: 9 editors participated in this editathon. :2) Two offline outreach programs are in pipeline for Hyderabad and Vijayawada. === Report 5: April 2026=== === Report 6: May 2026 === === Report 7: June 2026 === === Report 8: July 2026 === :1) Editathon 5 - (1st July to 1st August 2026). COMPLETED. Added 1382 new articles to Telugu wikipedia. LINK :2) '''Project Target - Adding 4000 new Articles - COMPLETED. Total new articles added under this project 5344''' :3) Updating activity of the existing Telugu featured articles to turn them as good articles: The period extended upto August 2026 LINK :4) Recalled two proposals for offline outreach programs :5) On our request, the project period was extended upto December 2026 by WMF./Google :6) Tewiki editors are participating in the global “Event:Heritage Across Borders” === Report 9: August 2026=== 8vf6iw6atus55n3ispbcre0mlxv9sxm 4954979 4954943 2026-09-08T17:51:42Z Vjsuseela 35888 4954979 wikitext text/x-wiki {{Tabs TWUG Google}} ==Telugu Community Program Report(October 2025 to September 2026) == ===Report I: Q3’25 - Updates October-December 2025 (4 activities)=== '''Program Supervisory Committee:''' Details of program execution was written tentatively and finalized the 3 members supervisory committee by 15.10.2025. They are Pavan Santosh, K.Kasyap and VJ Suseela '''Program Coordinators:''' Finalized the eligibility criteria for the post of Program Coordinator and advertised for the applications to receive by 31st October 2025. Advertised in Newspapers, social media, Noukri.com, sent mails to all previous batches of interns. : Received 23 applications. 2 rounds of interviews were conducted. All 23 applicants were interviewed by Vjsuseela over phone on 13th November, 2025 and 7 Shortlisted candidates were interviewed for second round on 23rd November 2025 by 3 program supervisory committee - Pavan Santosh, Vjsuseela and K.Kasyap on Google meet. : Telugu Wikimedian Ms. Pravalika was selected by the committee and informed Belarc Foundation to issue an offer letter to her. She accepted the offer on 2nd December 2025 and she assumed to the role w.e.f.15.12.2025. Later after 10 days on 25.12.2025. Ms.Pravalika informed the Balarc Foundation and User group that she cannot continue in the role as she got job offer at her home town on 25.12.2025. Program committee requested Balarc Foundation to release her salary proportionately on 26th December 2025. :* Foundation’s confirmation is yet to receive. '''Edit Thon 1''' was organized online from 11.11.2025 to 10.12.2025 by Yarra Ramarao as coordinator and Chaduvari as Jury member : The aim of the edithan was to expand the size of each article and enhance the quality of Telugu wikipedia articles. Project page was created for this purpose and Fountain tool was configured for submitting articles by participants and evaluation. : Editathon I - completed and Ms Pravalika as Program coordinator requested Balarc Foundation to give the details and process required to issue gift vouchers to the winners on 16.12.2025. :* AWAITING BALARC FOUNDATION CONFIRMATION (2 gentle reminders were sent on 24th and 26th) '''Internship program:''' was designed in collaboration with OKI to expand the user base and impart required training. The program was advertised on Newspapers, social media and sent messages to all the newly registered Tewiki users in the 4th week of October 2025 and the last date to receive applications was -10th November. : 1st round of sessions began on 14th November 2025 and conducted continuously for 18 days (except on Sundays) and subsequently weekly sessions were continued till 31st December to train them aligning with the Edit Than. ongoing and upcoming Edit-thons. '''Impact:''' :Telugu wikipedia 22nd anniversary was celebrated online on 10th December 2025 along with interns. :13 participants (including 6 new users) expanded around 20% (216) of 1000+ listed articles in Edit-thon 1. : Around 10 newly registered people from internship began contributing in Telugu wikipedia and Edithon 1. : Approximately Rs. 15000 - 16000 was accounted for 3 months period (October - December 2025) towards Program coordinator salary and cost of prizes. :* Need to appoint Program Coordinator. :* User group is proceeding to organize Editathon 2 from January 1st to 31st 2026. [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 17:36, 1 జనవరి 2026 (UTC) ===Report 2:Q4’25 -January 2026=== :*Edit-e-Thon 2 - was organized online - from 1.1.2026 (6.am) to 1.02.2026 (6.am) by User:Chaduvari (Sirish Kumar Tummala) as coordinator and User:Pavan Santosh S. and User:V.J.Suseela as Jury members. The aim of the edit-e-than was to create new articles from the given list of English Wikipedia articles. 14 Telugu Wikimedians participated in Edit-e-Thon, 2 including the new ones from Internship program. Article evaluation process and prize winners is scheduled for the month of February 2026. :* Balarc Foundation completed the process of dispatching prizes to the winners of Edit-e-Thon 1. :* Internship program: which was designed to expand the user base and impart required training in collaboration with OKI, continued hosting sessions aligning with the Edit-e-Than 2. :* Planning to organise Outreach programs from the month of February 2026. ===Report 3:Q4’25 February 2026=== :1) Editathan -2 resulted in the creation of 1586 new articles for Telugu wikipedia. Added 24.62 megabytes content. ::Quality assessment was done by running articles through the programs, adding the human evaluation component by reviewing some sample articles against each editor. ::14 editors participated in this editathan. 6 winners received their prizes from Balarch Foundation. The value of the prizes awarded to winners is Rs. 24,000/- :2) The project execution committee met online on 20th February to plan for 8 offline outreach programs spanning from March to September 2026. The details were shared to the WMF for their consent. ::Planning to organize 2 programs in Hyderabad and Vijayawada in March 26 :3) Editathan - 3 was announced to the community. Krupal Kashyap is organizing the editathon-3. An awareness program was conducted online on 28th Feb in this context and also to review the previous one. 12 people participated in this online workshop including 3 new ones. === Report 4: March 2026=== :1)Editathan -3 resulted in the creation of 1166 new articles for Telugu wikipedia. [http ://w.wiki/JA6i Link] :2) 9 editors participated in this editathon. :3) Two offline outreach programs are in pipeline for Hyderabad and Vijayawada. === Report 5: April 2026=== :1) Editathon 4 - launched effecting from 1st May 2026 to 1st June 2026 (6am) [https://w.wiki/MRHQ Link] :2) 1 online session on - 2nd May, 2026 [https://w.wiki/Mg8h Link] :3) workshops planned (Hyderabad & Vijayawada) - Offline workshops 2 proposals are under review. === Report 6: May 2026 === : 1) Editathon - 4 was organized from 1st May to 1st June, 2026 (6am IST). : 2) 1210 new articles were added to Telugu wikipedia. 10 members participated. [https://w.wiki/MRHQ Link 1] : 3) Online session was conducted on 2nd May 2026 between 7-8 pm in this connection. [https://w.wiki/Mg8h Link] : 4) Two proposals for offline outreach programs to be reviewed. === Report 7: June 2026 === : 1) Editathon 5 - is Progressing (1st July to 1st August 26). The aim of Editathon 5 is to add new articles to Telugu Wikipedia and updating the existing Telugu featured articles to turn them as good articles. [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%86%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81/%E0%B0%AF%E0%B1%82%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%82%E0%B0%AA%E0%B1%81-%E0%B0%97%E0%B1%82%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D-5 LINK] : 2) '''TARGET OF THIS PROJECT ADDING 4000 NEW ARTICLES - COMPLETED''' : 3) Two proposals for offline outreach programs to be reviewed. === Report 8: July 2026 === :1) Editathon 5 - (1st July to 1st August 2026). COMPLETED. Added 1382 new articles to Telugu wikipedia.[https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%86%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81/%E0%B0%AF%E0%B1%82%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%82%E0%B0%AA%E0%B1%81-%E0%B0%97%E0%B1%82%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D-5 LINK] :2) '''Project Target - Adding 4000 new Articles - COMPLETED. Total new articles added under this project 5344''' :3) Updating activity of the existing Telugu featured articles to turn them as good articles: The period extended upto August 2026 [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%86%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81/%E0%B0%AF%E0%B1%82%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%82%E0%B0%AA%E0%B1%81-%E0%B0%97%E0%B1%82%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D-5 LINK] :4) Recalled two proposals for offline outreach programs :5) On our request, the project period was extended upto December 2026 by WMF./Google :6) Tewiki editors are participating in the global “Event:Heritage Across Borders” [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:EventDetails/4246&module=editors&tab=ContributionsPanel Link] === Report 9: August 2026=== :1) Editathon 5.2 - (1st July to 1st September 2026). COMPLETED. Resulted the improvement of 65 featured articles in Telugu Wikipedia. [https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%80%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%AF%E0%B0%BE:%E0%B0%B5%E0%B0%BF%E0%B0%95%E0%B1%80%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B1%86%E0%B0%95%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81/%E0%B0%AF%E0%B1%82%E0%B0%9C%E0%B0%B0%E0%B1%8D%E2%80%8C%E0%B0%97%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%82%E0%B0%AA%E0%B1%81-%E0%B0%97%E0%B1%82%E0%B0%97%E0%B1%81%E0%B0%B2%E0%B1%8D_%E0%B0%8E%E0%B0%A1%E0%B0%BF%E0%B0%9F%E0%B0%A5%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D-5 LINK] :2) Project Target - Adding 4000 new Articles - COMPLETED adding new articles under this project 5344 :3) 7 Tewiki editors participated in the global “Event:Heritage Across Borders” and created 163 New articles [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:EventDetails/4246&module=editors&tab=ContributionsPanel LINK] :4) One offline outreach programs was organised at Hayathnagar Government Degree College, Hyderabad on 29th August 2026. Post event Online sessions and Reporting is yet to be organised. hk5hocsgofutdr0k4cf9pz8lnrnld4z 0 466556 4954896 4949338 2026-09-08T12:54:01Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4954896 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ఝాన్సీ (గాయని) | native_name = Jhansi Singer | image = | birth_place = [[కోమటికుంట]], చివ్వెంల మండలం, [[సూర్యాపేట జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] | nationality = భారతీయురాలు | education = సేంద్రీయ రసాయన శాస్త్రంలో పీజీ (M.Sc Organic Chemistry) | occupation = జానపద గాయని, వ్యవసాయం | known_for = జానపద గీతాలు పాడటం, బిగ్ బాస్ 10 (తెలుగు) కంటెస్టెంట్ | parents = సైదులు, హేమలత }} '''ఝాన్సీ''' [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రానికి చెందిన ఒక ప్రముఖ జానపద గాయని. పొలంలో [[వ్యవసాయం|వ్యవసాయ]] పనులు చేసుకుంటూ తన మధురమైన స్వరంతో పల్లె పాటలు, ఉద్యమ గీతాలు పాడి సామాజిక మాధ్యమాలలో విశేష ప్రజాదరణ పొందింది. [[సూర్యాపేట జిల్లా]] కోమటికుంట గ్రామానికి చెందిన ఒక సాధారణ రైతు కుటుంబంలో ఆమె జన్మించింది. తన ప్రతిభతో పాటు కష్టపడే తత్వంతో గ్రామీణ సంస్కృతిని ప్రతిబింబించే పాటలతో యూట్యూబ్, ఇన్స్టాగ్రామ్ వేదికల్లో లక్షలాది మంది వీక్షకులను ఆకర్షించింది. ఇటీవల ప్రారంభమైన ప్రముఖ టెలివిజన్ రియాలిటీ షో [[బిగ్ బాస్ అగ్నిపరీక్ష|బిగ్ బాస్ 10]] (తెలుగు)లో ఒక కామనర్ కంటెస్టెంట్‌గా ప్రవేశించి జాతీయ స్థాయి గుర్తింపు సాధించింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=2024-08-14|title=YUVA : ప్రకృతి పరవశించేలా గానం- సాగులో కన్నవాళ్లకు సాయం - ఈ జానపద గానకోకిల గాథ మీరూ తెలుసుకోవాల్సిందే - Special Story On Folk Singer|url=https://www.etvbharat.com/te/!state/special-story-on-folk-singer-jhansi-suryapet-young-girl-talent-in-folk-songs-telangana-news-tgs24081402281|access-date=2026-09-08|website=ETV Bharat News|language=te}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, నేపథ్యం == ఝాన్సీ [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[సూర్యాపేట జిల్లా|సూర్యాపేట జిల్లా,]] చివ్వెంల మండల పరిధిలోని [[కోమటికుంట (నేరేడుచర్ల)|కోమటికుంట]] గ్రామంలో జన్మించింది. ఆమె తల్లిదండ్రులు సైదులు, హేమలత. వ్యవసాయం ఆధారంగా జీవనం సాగిస్తున్న ఒక నిరుపేద కుటుంబానికి చెందినవారు. నలుగురు సంతానంలో ఝాన్సీ అందరికంటే చిన్న కుమార్తె. చిన్నప్పటి నుంచే తల్లిదండ్రులకు వ్యవసాయ పనుల్లో తోడుగా ఉంటూ, వ్యవసాయం పట్ల విపరీతమైన మక్కువ పెంచుకుంది. పల్లె వాతావరణంలో పెరగడం వల్ల చిన్నతనం నుండే జానపద కళలు, పల్లె గీతాల పట్ల ఆకర్షితురాలైంది. తన చుట్టూ ఉన్న గ్రామీణ జీవన విధానం, పొలాల్లో పాడే శ్రామిక గీతాలు ఆమె సంగీత అభిరుచికి పునాది వేశాయి. == విద్యాభ్యాసం == వ్యవసాయ పనుల్లో నిత్యం శ్రమిస్తున్నప్పటికీ, చదువును ఎన్నడూ నిర్లక్ష్యం చేయలేదు. పాఠశాల స్థాయి నుండి ఉన్నత విద్య వరకు ఎంతో కష్టపడి చదివింది. ఆమె సేంద్రీయ [[రసాయన శాస్త్రం]]<nowiki/>లో (Organic Chemistry) పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ (పీజీ) పూర్తి చేసింది. ఒక వైపు ఉన్నత విద్యను అభ్యసిస్తూనే, మరోవైపు సెలవు దినాల్లో పొలంలో పనులు చేస్తూ తోటి యువతకు ఆదర్శంగా నిలిచింది. [[విద్య|చదువు]], [[వ్యవసాయం]] ఒకేసారి కొనసాగించడం ఆమె ప్రత్యేకత. == సంగీత ప్రస్థానం == సంగీతం పట్ల ఉన్న అపారమైన ఆసక్తితో తనదైన శైలిలో జానపద గీతాలను పాడటం ప్రారంభించింది. ప్రత్యేకించి వ్యవసాయ పనులు చేస్తున్నప్పుడు, పొలాల్లో తోటి కూలీలతో కలిసి పాడుతూ తన గాత్రాన్ని స్వయంగా మెరుగుపరుచుకుంది. తన పాటలను, పల్లెటూరి వాతావరణాన్ని ప్రతిబింబించే వీడియోలను సామాజిక మాధ్యమాలలో పంచుకోవడం మొదలుపెట్టింది. ముఖ్యంగా 'నాజూకు పిల్లోడు' లాంటి పలు జానపద గీతాలు, బతుకమ్మ పండుగ పాటలు పాడి యూట్యూబ్ ద్వారా విపరీతమైన క్రేజ్ సంపాదించుకుంది. ఆమె కేవలం జానపద గీతాలు పాడటమే కాకుండా ఉద్యమ గీతాలకు కూడా తన గళం అందించింది. పల్లెల్లో ఉండే సాధారణ జీవనశైలి, రైతుల కష్టాలు, ప్రకృతి అందాలను వర్ణిస్తూ ఆమె పాడిన పాటలు శ్రోతలను హృదయపూర్వకంగా హత్తుకుంటాయి. కష్టపడే తత్వంతో పాటు ఆమె పాడే పాటలు, సహజసిద్ధమైన గ్రామీణ శైలి నెటిజన్లను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి. ఎటువంటి సాంకేతిక శిక్షణ లేదా సంగీత నేపథ్యం లేకపోయినా, తన సహజ సిద్ధమైన ప్రతిభతో డిజిటల్ మాధ్యమాల్లో స్టార్‌గా ఎదిగింది. తనలాంటి ఎంతో మంది యువ కళాకారులకు సోషల్ మీడియా ద్వారా ఎలా అవకాశాలు సృష్టించుకోవచ్చో ఆమె నిరూపించింది. మట్టి వాసన తెలిసిన గాయనిగా, తెలంగాణ గ్రామీణ సంస్కృతిని తన పాటల ద్వారా ప్రపంచ నలుమూలలా చాటింది. ఆమె స్వయంగా కొన్ని పాటలను రచించి, పాడి, వాటిని తన తల్లిదండ్రులకు అంకితం చేసింది. “జీవితంలో ఎంతటి ఉన్నత స్థాయికి చేరినా తన మూలాలను, వ్యవసాయాన్ని విడిచిపెట్టను” అని పలు వార్తా ఛానల్స్ ఇంటర్వ్యూలలో ఆమె స్పష్టం చేసింది. == బిగ్ బాస్ 10 (తెలుగు) ఎంట్రీ == తన గానంతో డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫామ్‌లపై విశేషంగా ఆదరణ పొందిన ఝాన్సీ, 2026 ఆగస్టు నెలలో ప్రారంభమైన ప్రముఖ రియాలిటీ షో 'బిగ్ బాస్ 10 తెలుగు'లో పాల్గొనే గొప్ప అవకాశం దక్కించుకుంది. 'అగ్ని పరీక్ష' వేదికగా తన ప్రతిభను నిరూపించుకుని, బిగ్‌బాస్ హౌస్‌లోకి అడుగుపెట్టిన మొదటి మహిళా కంటెస్టెంట్‌గా ఘనత సాధించింది. బిగ్ బాస్ వేదికపైకి రాకముందు వ్యవసాయ పనుల్లో బిజీగా గడిపిన ఆమె, ఎంతో మంది పోటీదారులను దాటుకుని అగ్నిపరీక్ష టాస్క్‌లో సత్తా చాటి ప్రధాన హౌస్‌లోకి ప్రవేశించింది. == మూలాలు == <references> <ref>{{Cite news |title=Bigg Boss 10 Telugu: బిగ్‏బాస్ 10లోకి అడుగుపెట్టేది ఫస్ట్ లేడీ కంటెస్టెంట్.. అగ్నీ పరీక్ష నుంచి నేరుగా |url=https://tv9telugu.com/entertainment/bigg-boss-10-telugu-know-the-frist-female-contestant-enter-in-the-house-she-is-jansi-1899857.html |access-date=2026-08-31 |work=TV9 Telugu}}</ref> <ref>{{Cite news |title=YUVA : ప్రకృతి పరవశించేలా గానం- సాగులో కన్నవాళ్లకు సాయం - ఈ జానపద గానకోకిల గాథ |url=https://www.etvbharat.com/ |access-date=2026-08-31 |work=ETV Bharat}}</ref> <ref>{{Cite news |title=Singer Jhansi: బిగ్ బాస్‌లోకి మరో రైతు బిడ్డ!.. అగ్నిపరీక్ష టాస్క్‌లో గట్టి పోటీ |url=https://telugu.abplive.com/entertainment/bigg-boss/from-folk-songs-to-bigg-boss-10-singer-jhansi-inspiring-journey-agnipariksha-performance-257291 |access-date=2026-08-31 |work=ABP Desam}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ఝాన్సీ (గాయని) - వికీపీడియా |url=https://te.wikipedia.org/wiki/%E0%B0%9D%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B8%E0%B1%80_(%E0%B0%97%E0%B0%BE%E0%B0%AF%E0%B0%A8%E0%B0%BF) |access-date=2026-08-31 |website=te.wikipedia.org}}</ref> </references> == బయటి లంకెలు == * [https://www.youtube.com/ యూట్యూబ్ లో ఝాన్సీ జానపద గీతాలు] [[వర్గం:సూర్యాపేట జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:తెలంగాణ మహిళలు]] lh5s2eugtppwjiduirc88rwislh3vsf 0 469427 4955073 4948358 2026-09-09T03:49:12Z CommonsDelinker 608 Gita-Makarandamu.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No license since 1 September 2026). 4955073 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist|image= }} '''గీతా మకరందము ''' [[శ్రీకాళహస్తి]]లోని [[శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమం|శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమ]] వ్యవస్థాపకుడైన [[విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి]] [[భగవద్గీత]]పై రచించిన గ్రంథం. విద్యాప్రకాశానంద గిరి స్వామి తన జీవితకాలంలో తన ఆశ్రమంలోనే కాక ఊరూరా తిరుగుతూ భగవద్గీతపై అనేక ఉపన్యాసాలు ఇచ్చాడు. నూరు గీతా జ్ఞానయజ్ఞాలు చేశాడు. వాటి సారమే ఈ గ్రంథం. 1000 పేజీలకు పైబడిన ఈ గ్రంథంలో భగవద్గీతలోని మూల శ్లోకము, ప్రతి శ్లోకానికి అవతారిక, ప్రతిపదార్థం, తాత్పర్యం, వ్యాఖ్యానం, ప్రశ్నోత్తరాలు, ఇంకా గీతను గూర్చి పలు వివరణలు ఉంటాయి. మొదటి 100 పేజీలలో గీతా తత్వాన్ని సులభంగా బోధించే పాఠ్యం ఉంటుంది. ఈ పుస్తకం తెలుగులోనే కాక, ఆంగ్ల, తమిళ, కన్నడ భాషల్లో కూడా లభ్యం అవుతుంది.<ref>{{Cite web|date=2024-04-28|title=Books|url=https://www.srisukabrahmashram.org/p/books.html|access-date=2024-12-02|website=srisukabrahmashram|language=en}}</ref> భారతదేశంలో ''మెట్రోమ్యాన్'' గా ప్రసిద్ధుడైన [[ఇ.శ్రీధరన్|ఇ. శ్రీధరన్]] భవవద్గీత గురించి అధ్యయనం చేయడానికి ఈ పుస్తకం ఆంగ్ల అనువాదాన్ని చదువుతానని చెప్పాడు.<ref>{{Cite web|last=P|first=Venkata sriram|date=2016-12-02|title=[Advaita-l] Gita and westerners comments|url=https://www.advaita-vedanta.org/archives/advaita-l/2016-December/043556.html|access-date=2024-12-02}}</ref> {{Infobox artist|image= }} ==పరిచయము == {{Infobox artist|image=[[దస్త్రం:Swami-vidyaprakashananda.jpg|thumb|alt=Swami-vidyaprakashananda|Swami-vidyaprakashananda]] }} {{Infobox artist|image=[[దస్త్రం:About-Gitamakarandam.jpg|thumb|alt=About-Gitamakarandam|About-Gitamakarandam]] }} మకరంద మనగా తేనె. భగవద్గీత తేనెవలె సుమధురమై, ఆహ్లాదకరమై, తాపహారకమై యొప్పుటచే మకరందమను పేరు దానికి చేర్చబడినది. తేనెకు రోగవినాశకర శక్తియు మిక్కుటముగ కలదు. కనుకనే ఔషధములలో దానిని ఎక్కువగా వాడుచుందురు. అట్లే గీతయను మకరందమును సేవించినవారికిన్ని భవరోగము సంపూర్ణముగ తొలగిపోగలదు. మధుపము అనేక పుష్పములనుండి సేకరించి తేనెను సమకూర్చుకొనులాగున శ్రీకృష్ణపరమాత్మయు ఉపనిషత్తులను వివిధ కుసుమరాసులనుండి గీతామకరందమును వెలికిదీసి లోకమునకు ప్రసాదించిరి. ఇది ధర్మ్యామృతమ' ని భగవానుడే గీతయందు సెలవిచ్చిరిగదా! కాబట్టి అమృతతుల్యమై, జనన మరణరూప భవతాపములను నిర్మూలించి వేయునట్టి ఈ భగవన్ముఖారవింద సంజనితమగు గీతామకరందమును ముముక్షువులు తనివితీర పానముచేసి కృతార్థులగుదురు గాక! దక్షిణకాశియని ప్రసిద్ధికెక్కిన శ్రీకాళహస్తి పుణ్యక్షేత్రమున సువర్ణముఖీ నదీతీరమున 'శ్రీ శుకబ్రహ్మాశ్రమము' అను నొక చక్కని యాశ్రమమును స్థాపించి ఆధ్యాత్మికసేవ నొనర్చుచున్న శ్రీ శ్రీ శ్రీ విద్యాప్రకాశానందగిరి స్వాములవారు గీతామకరందమను పేరిట గీతకు విపులమగు వ్యాఖ్యను వ్రాసియుండిరి. దానినే ఈ గ్రంథరూపమున ప్రకటించుచున్నాము. ఈ గ్రంథమునందు మూలశ్లోకము,ప్రతిపదార్ధము, తాత్పర్యము, వ్యాఖ్యానములే కాక గీతాపాఠకులకు అత్యవసరములైనట్టి పెక్కు ఇతర విషయములున్ను ప్రారంభమున తెలుపబడినవి. సామాన్యముగ వాడుకలో నున్న (వరాహపురాణాంతర్గతమగు) గీతామాహాత్మ్యములు కూడ తాత్పర్యసహితముగ నిందు ప్రకటింపబడినవి. ఇంకను గీతను జపించు పద్ధతి, పారాయణము సలుపు విధానము మున్నగునవి యన్నియు విపులముగ ఇందు పేర్కొనబడినవి. గీత మంత్రమయము; గీతయందలి ప్రతిశ్లోకమున్ను ఒక మహామంత్రమే. ఏ యే శ్లోకమును ఎన్ని పర్యాయములు ఎన్ని రోజులు జపము చేసినచో ఎట్టి ఫలితము చేకూరగలదో ఈ గ్రంథమున చక్కగ విశదీకరింపబడినది. లౌకిక, పారమార్థిక ఫలితములకు అవసరములైనట్టి ఒపసాధనలు వేజ్వేఱుగ నిందు తెలుపబడినప్పటికిని, ఆధ్యాత్మిక గమ్యమును శీఘ్రముగ జేరవలెనను తలంపు గల ముముక్షువు వైరాగ్యోపేతుడై, లౌకికఫలములను కాంక్షింపక పరమార్థ ఫలితముల కొరకే తీవ్రతర యత్నములను గావించవలెను. నిరంతరము స్మృతిపథమున నుంచుకొనుటకై కొన్ని గీతా వాక్యములున్ను ప్రత్యేకముగ ఈ గ్రంథమున తెలుపబడినవి. అధ్యాయక్రమముగ కథారూపమున చిత్రించబడిన గీతాపారాయణ ఫలము (పద్మపురాణాంతర్గతమైనది) ఇచ్చట సంక్షేపముగ నుల్లేఖింపబడినది. ఈ గీతాగ్రంథ ప్రారంభమునందు శ్రీ స్వాములవారు వ్రాసినట్టి విపులమగు ఉపోద్ఘాతమున్ను గలదు. అందు గీతయొక్క ముఖ్యాశయము, గీతాతత్త్వము, గీతోక్తసాధనలు మున్నగునవి లెస్సగ ప్రస్ఫుటీకరింపబడినవి. పాఠకుల సౌకర్యార్ధము గ్రంథము యొక్క చివర శ్లోకానుక్రమణికయున్ను చేర్చబడినది. {{Infobox artist|image= }} == దైవప్రార్థన== [[దస్త్రం:Daiva-Prarthana.jpg|thumb|alt=Daiva-Prarthana|Daiva-Prarthana]] [[File:Daivaprarthana-GITAMAKARANDAM.ogg|thumb|Daivaprarthana-GITAMAKARANDAM]] కరుణామూర్తియగు దేవా ! మా చిత్తము సర్వకాల సర్వావస్థలయందును నీ పాదారవిందములయందు లగ్నమై అచంచలమైన భక్తితో కూడియుండునట్లు అనుగ్రహింపుము. పరమదయానిధీ ! ప్రాతఃకాలమున నిద్రలేచినది మొదలు మరల పరుండు వఱకును మనోవాక్కాయలచే మా వలన ఎవరికిని అపకారము కలుగకుండు నట్లును, ఇతర ప్రాణికోట్లకు ఉపకారము చేయులాగునను సద్భుద్ధిని దయచేయుము. సచ్చిదానందమూర్తీ ! నిర్మలాత్మా!. మా యంతఃకరణమునందు ఎన్నడును ఏవిధమైన దుష్టసంకల్పముగాని, విషయ వాసనగాని, అజ్ఞానవృత్తిగాని, తొరబడకుండునట్లు దయతో అనుగ్రహింపుము | వేదాంతవేద్యా ! అభయస్వరూపా! మా యందు భక్తి, జ్ఞాన, వైరాగ్య బీజము లంకురించి శీఘ్రముగ ప్రవృద్ధము లగునట్లు ఆశీర్వదింపుము!మఱియు ఈ జన్మమునందే కడతేరి నీ సాన్నిధ్యమున కేతెంచుటకు వలసిన శక్తి సామర్ధ్యములను కరుణతో నొసంగుము. దేవా! నీవు భక్త వత్సలుడవు ! దీనుల పాలిటి కల్పవృక్షస్వరూపుడవు నీవు తప్ప మాకింకెవరు దిక్కు? నిన్ను ఆశ్రయించితిమి. అసత్తునుండి సత్తునకు గొనిపొమ్ము! తమస్సు నుండి జ్యోతిలోనికి తీసికొనిపొమ్ము! మృత్యువునుండి అమృతత్వమును పొందింప జేయుము. ఇదే మా వినతి. అనుగ్రహింపుము. నీ దరి జేర్చుకొనుము. పాహిమాం, పాహిమాం, పాహిమాం పాహి ఓం తత్ సత్ (ఈ ప్రార్ధనను ఎవరు ప్రతిదినము నియమముతప్పక ఉదయము నిద్రలేచునపుడును, రాత్రి పరుండబోవునపుడును మనస్ఫూర్తిగా పఠించుదురో, అట్టివారికి జీవితమునందేలాటి దోషములున్ను కలుగకుండుటయేగాక భగవంతునియొక్క అనుగ్రహమునకున్ను వారు పాత్రులు కాగలరు.). * దైవప్రార్థన - గీతామకరందము గ్రంధములో 15వ పేజీ లో ఇవ్వబడినది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/4/gitamakarandam-book ఆర్కైవ్.ఆర్గ్ లో గీతా మకరందము పుస్తక ప్రతి] * [https://archive.org/details/@sudarshan_reddy330/lists/11/gitamakarandam-grandhapathanam గీతా మకరందము గ్రంధపఠనము వీడియోలు] * [https://archive.org/details/sri-sukh-brahmma-ashramam-sri-kalahasthi-ap-guru-peetam-1st-march-2026-etv-life-spiritual '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''', AP Guru Peetam Archive video link] * [https://archive.org/details/@hindu_devotional4/lists/1/sri-shukabrahma-ashramam%23swami_vidyaprakashananda_giri '''Sri Sukha Brahmma Ashramam, Sri Kalahasthi''' videos Internet Archive Org. Link] [[వర్గం:తెలుగు పుస్తకాలు]] [[వర్గం:1963 పుస్తకాలు]] [[వర్గం:భగవద్గీత]] go4ktt32avpyyhhcs9m1gphb0or7m8s 0 471651 4955077 4949769 2026-09-09T03:51:31Z CommonsDelinker 608 Sundara_Chaitanya_Ashram.jpgను తీసేసాను. బొమ్మను తొలగించింది:[[c:User:Krd]]. కారణం: (No license since 1 September 2026). 4955077 wikitext text/x-wiki {{శుద్ధి}}{{మూలాలు సమీక్షించండి}}{{Infobox artist|image= }} '''సుందర చైతన్య ఆశ్రమం,''' గత నలభై ఐదు సంవత్సరాలుగా [[సుందర చైతన్యానంద]] ఆంధ్రావనికి అందించిన ఆధ్యాత్మిక సేవలు అనితర సాధ్యాలు. ఈ మహత్తర కార్యక్రమానికి కార్యక్షేత్ర౦గా 1984, మే 11 వ తేది ప్రథమంగా ధవళేశ్వరం సుందర చైతన్యాశ్రమం రూపు దిద్దుకుంది. తపోవనంలా, సుందర నందనోద్యాన వనంలా శోభించే ఆశ్రమం వేలాది సత్సంగీయులకు, భక్తులకు స్ఫూర్తి కేంద్రంగా దినదినాభివృద్ధి చెందింది. అద్భుత కలాఖండమైన ఈ ఆశ్రమం ప్రస్తుతం వానప్రస్తాశ్రమంగా అలరారుతోంది. 1997 డిసెంబరు 25 వ తేది అభినవ బృందావనంలా హైదరాబాదు సుందర చైతన్యాశ్రమం వెలసింది. దేశ విదేశాలలో ఆధ్యాత్మిక సేవలందించేందుకు శ్రీ స్వామీజీ వారికి ఆశ్రమం ఒక పనిముట్టు అయ్యింది. పచ్చని పొలాల మధ్య పదమూడు ఎకరాల స్థలంలో నిర్మింపబడిన ఈ సువిశాలమైన ఆశ్రమం భక్తుల పాలిటి కల్పవృక్షం. భక్తీ భావ పరంపరలో ముంచెత్తే 76 అడుగుల ఎత్తు గల మురళీకృష్ణ భగవానుని దేవాలయం, నిరంతరం గురుదేవుల జ్ఞాన ప్రభోదాలతో ప్రతిధ్వనించే శృతి మందిరం - ఈ రెండూ భక్తీ జ్ఞాన సమ్మేళనమైన సుందర చైతన్య మహోద్యమానికి సంకేతాలు. 2002 జూన్ 19 వ తేదిన విశాఖ సాగర తీరంలో మూడవది అయిన సుందర చైతన్య ఆశ్రమం నెలకొల్ప బడింది. సుందర చైతన్యాశ్రమం ఆశ్రమం హైదరాబాద్‌లోని డుండిగల్ రోడ్‌లో ఉంది. ఈ ఆశ్రమం ఆధ్యాత్మిక ప్రవచనాలు, యోగా, ధ్యాన కార్యక్రమాలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తూ భక్తులకు జ్ఞానాన్ని, శాంతిని అందిస్తుంది, అలాగే "గిరిధారి" అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రికను కూడా ప్రచురిస్తుంది. '''ఆశ్రమ లక్ష్యం''' భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక మార్గనిర్దేశం చేయడం, జ్ఞాన జ్యోతులను వెలిగించడం. సమాజంలో ఐక్యత, ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని పెంపొందించడం. స్వామి సుందర చైతన్యానంద యొక్క బోధనలను, రచనలను ప్రజలకు అందించడం. '''ఆఫీస్ సమయాలు''' సోమవారం నుండి శనివారం వరకు ఉదయం 9-12, సాయంత్రం 3-5; ఆదివారం సాయంత్రం 3-5. '''కార్యకలాపాలు''' స్వామి సుందర చైతన్యానంద గారిచే ఆధ్యాత్మిక ప్రవచనాలు. యోగా, ధ్యాన శిబిరాలు. సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, పండుగలు. "గిరిధారి" అనే ఆధ్యాత్మిక మాసపత్రిక ప్రచురణ. == మూలాలు == {{Reflist}} == వెలుపలి లింకులు == 3h7s9lwuamborfi8ksxerrxu79nbbl7 0 477769 4954996 4753079 2026-09-08T19:17:47Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4954996 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu temple | name = రాగిగుడ్డ శ్రీ ప్రసన్న ఆంజనేయస్వామి ఆలయం | image = Ragigudda Anjaneya Temple.jpg | alt = | caption = ఆలయ గోపుర దృశ్యం | map_type = India Bengaluru#India | map_caption = బెంగళూరులో స్థానం | coordinates = {{coord|12.91424|77.59320|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | native_name = | country = [[భారతదేశం]] | state = [[కర్ణాటక]] | district = [[బెంగళూరు అర్బన్ జిల్లా|బెంగళూరు అర్బన్]] | locale = [[జయనగర్, బెంగళూరు|జయనగర్ 9వ బ్లాక్]], [[బెంగళూరు]] | deity = శ్రీ ప్రసన్న ఆంజనేయస్వామి ([[హనుమాన్]]) | religious_affiliation = [[హిందూమతం]] | tradition = [[వైష్ణవం]] | festivals = [[హనుమాన్ జయంతి]], [[రామ నవమి]] | architecture_style = [[ద్రావిడ శిల్పకళ|ద్రావిడ శైలి]] | architecture_type = [[హిందూ దేవాలయ శిల్పకళ]] | temple_tank = పుష్కర్ణి | founded_by = అంకితభావంతో కూడిన యువత బృందం ప్రయత్నం | groundbreaking = 1969 | year_completed = 1969 | established = 1972 | temple_board = రాగిగుడ్డద శ్రీ ప్రసన్న ఆంజనేయస్వామి భక్త మండలి ట్రస్ట్ | functional_status = క్రియాశీలం | website = {{url|https://ragigudda.org/}} }} '''రాగిగుడ్డ శ్రీ ప్రసన్న ఆంజనేయస్వామి ఆలయం''', సాధారణంగా '''రాగిగుడ్డ ఆలయం''' లేదా '''రాగిగుడ్డ ఆంజనేయ ఆలయం'''గా ప్రసిద్ధి చెందినది.<ref>{{cite web |title=About Ragigudda Sri Prasanna Anjaneyaswamy Temple |url=https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g297628-d4401144-r629023509-Ragigudda_Sri_Prasanna_Anjaneyaswamy_Temple-Bengaluru_Bangalore_District_Karnata.html |publisher=TripAdvisor |archive-url=https://web.archive.org/web/20200606080353/https://www.tripadvisor.com/ShowUserReviews-g297628-d4401144-r629023509-Ragigudda_Sri_Prasanna_Anjaneyaswamy_Temple-Bengaluru_Bangalore_District_Karnata.html |access-date=6 June 2020|archive-date=6 June 2020 }}</ref> ఇది [[హనుమంతుడు|శ్రీ హనుమంతుడికి]] అంకితమైన ఒక ప్రముఖ ఆలయం. ఈ ఆలయం సుమారు 5 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో విస్తరించి, ఒక కొండపై నిర్మించబడింది. ఇది భారతదేశంలోని [[కర్ణాటక]] రాష్ట్రం, [[బెంగళూరు]] నగరంలోని జయనగర 9వ బ్లాక్ ప్రాంతంలో ఉంది.<ref name="vkhanuman">{{cite news |title=Ragigudda Temple |url=https://vijaykarnataka.com/news/bengaluru-city/ragigudda-anjaneya-fauvarite/articleshow/57692010.cms |access-date=7 June 2020 |date=18 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607172235/https://vijaykarnataka.com/news/bengaluru-city/ragigudda-anjaneya-fauvarite/articleshow/57692010.cms |archive-date=7 June 2020 |language=kn}}</ref> ఈ ఆలయంలో ప్రధాన దేవుడైన హనుమంతుడితో పాటు అదే ప్రాకారంలో ఒక [[లింగం|శివలింగం]], అలాగే [[రాముడు|శ్రీరాముడు]], [[సీత|సీతాదేవి]], [[లక్ష్మణుడు]] విగ్రహాలు కూడా ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి.<ref>{{cite web |title=Ragigudda temple visit |url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/ragigudda-anjaneya-swamy-temple-in-bengaluru-002901.html |website=nativeplanet.com |date=16 December 2016 |publisher=native planet |access-date=6 June 2020}}</ref> ఈ ఆలయం కొండపైన ఉండగా, కొండ అడుగుభాగంలో [[గణేశుడు|గణపతి]], [[నవగ్రహాలు|నవగ్రహ దేవతలు]], రాజరాజేశ్వరి దేవికు అంకితమైన చిన్న ఆలయం కూడా ఉంది. అలాగే ఆలయ ప్రక్కన పెద్ద శిలలపై చెక్కబడిన [[త్రిమూర్తి]] సన్నిధి ఉంది. ఇందులో [[బ్రహ్మ]], [[విష్ణువు|విష్ణు]], [[శివుడు|శివ]] రూపాలను ప్రతిష్ఠించారు.<ref name="vkhanuman" /> [[File:Ragigudda temple, Bangalore (2025) 03.jpg|thumb|right|ఆలయంలోని హనుమంతుడి విగ్రహం]] ఈ ఆలయానికి బెంగళూరు [[నమ్మ మెట్రో]]లోని [[యెల్లో లైన్ (నమ్మా మెట్రో)|ఎల్లో లైన్]] రాగిగుడ్డ మెట్రో స్టేషన్ ద్వారా సులభంగా చేరుకోవచ్చు. మెట్రో స్టేషన్ ఆలయం నుండి కొన్ని వందల మీటర్ల దూరంలో ఉంది.<ref>{{cite news |last1=Ray |first1=Aparajita |title=Ragigudda temple and Silk Board flyover finalized for Rs 800 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ragigudda-temple-and-silk-board-flyover-finalized-for-rs-800-cr/articleshow/59387707.cms |access-date=7 June 2020 |agency=TNN |publisher=Times of India |date=30 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170811104522/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ragigudda-temple-and-silk-board-flyover-finalized-for-rs-800-cr/articleshow/59387707.cms |archive-date=11 August 2017 }}</ref> == చరిత్ర == ప్రధాన దేవుడు శ్రీ [[హనుమంతుడు|ప్రసన్న ఆంజనేయ స్వామి]] నివసించే కొండచరియ లేదా '''గుడ్డ''' ('''Gudda''') [[కన్నడ భాష]]లో పిలువబడుతుంది. ఈ కొండ [[రాగులు|రాగుల]] ([[చోళ్ళు]]) గింజల కుప్ప నుండి ఏర్పడిందని విశ్వసిస్తారు. అందువల్ల దీనికి "రాగిగుడ్డ" అనే పేరు వచ్చింది. స్థానిక పురాణ కథనం ప్రకారం, ఈ స్థలం స్థానిక నాయకుడి భార్య అయిన సుధర్మ అనే భక్తిశీలి కారణంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె మంచి గుణగణాలకు ప్రతీకగా, అత్యంత పవిత్రురాలిగా భావిస్తారు. ఒక రోజు [[త్రిమూర్తి]]లు అతిథుల రూపంలో వచ్చి భిక్ష (దానం) కోరారు. ఆమె వారికి కొత్తగా పండించిన '''రాఘవ ధాన్యం''' లేదా రాగులను దానంగా ఇచ్చింది. ఆమె అత్త దీనిని సమ్మతించకుండా తిరిగి ఇవ్వమని కోరింది. ఇది అపవిత్ర కార్యమని భావించిన సుధర్మ, సందర్శకులు భిక్షను స్వీకరించకపోతే తనకు రాగులు అవసరం లేదని చెప్పింది. అప్పుడు ఆ రాగులు ఒక కొండచరియగా మారిపోయింది. చివరికి ఆమె నిస్వార్థ ప్రవర్తనకు త్రిమూర్తులు ప్రసన్నులై తమ పవిత్ర దర్శనం ఇచ్చారు. వారు ఆ కొండ సమీపంలోనే ఉండాలన్న సంకల్పంతో అక్కడ రాళ్ల రూపంలో మారిపోయారు. ఆ మూడు రాళ్లపై ఇప్పుడు త్రిమూర్తుల చెక్కుబొమ్మలు దర్శనమిస్తాయి.<ref name="ishtadevataanjaneya">{{cite web |title=Ragigudda Sri Prasanna Anjaneyaswamy Temple |url=https://www.ishtadevata.com/temple/ragigudda-sri-prasanna-anjaneyaswamy-temple-jayanagar-karnataka/ |website=ishtadevata.com |access-date=7 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607164907/https://www.ishtadevata.com/temple/ragigudda-sri-prasanna-anjaneyaswamy-temple-jayanagar-karnataka/ |archive-date=7 June 2020 }}</ref> ఈ ఆలయం 1969లో ఏర్పాటై, 1972లో అధికారికంగా నమోదు చేయబడింది.<ref>{{cite web |url=http://www.bengaloorutourism.com/ragigudda-anjaneya-temple.php |title=Ragigudda Anjaneya Temple |website=www.bengaloorutourism.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624123941/http://www.bengaloorutourism.com/ragigudda-anjaneya-temple.php |archive-date=2011-06-24}} </ref> == సంస్కృతి == గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా ఈ ఆలయం ఈ ప్రాంతంలోని సామాజిక కేంద్రంగా మారింది. ఆలయానికి చెందిన దాతృత్వ విభాగం ఆలయం పరిసరాల్లోని ఆర్థికంగా వెనుకబడిన వారికి తక్కువ ఖర్చుతో విద్య, వైద్య సేవలను అందిస్తోంది. ఇక్కడి పాఠశాలలు కర్ణాటక రాష్ట్ర ద్వితీయ విద్యా పరీక్షా మండలి విధానంలో 10వ తరగతి వరకు విద్యను కన్నడ, ఆంగ్ల మాధ్యమాల్లో అందిస్తున్నాయి. అలాగే ఆలయం సంజీవిని ఆరోగ్య తపాసన కేంద్రం ద్వారా వైద్య సేవలు, భక్తుల కోసం యోగా తరగతులను కూడా నిర్వహిస్తుంది. పట్టభద్ర విద్యార్థులకు ఉచిత ట్యూషన్ తరగతులు కూడా జరుగుతాయి. ఇక్కడ బడ్జెట్‌కు అనుగుణంగా వివాహ కార్యక్రమాలను నిర్వహించేందుకు కళ్యాణ మండపం (హిందూ వివాహ మందిరం) కూడా ఉంది. ఇంకా ఆలయంలో గోశాల (ఆవుల పశుగృహం) కూడా ఉంది. ఇక్కడి పాలు పూజలకు, విద్యార్థులకు ఉపయోగిస్తారు.<ref name="vkhanuman" /> ప్రతి సంవత్సరం డిసెంబరులో [[హనుమజ్జయంతి|శ్రీ హనుమాన్ జయంతి]] (శ్రీ [[హనుమంతుడు|హనుమాన్]] జన్మదినోత్సవం) 12 రోజుల పాటు ఘనంగా నిర్వహించబడుతుంది. ఈ ఉత్సవాలకు 35,000కు పైగా యాత్రికులు హాజరవుతారు. అనేక యజ్ఞాలు, అభిషేకాలు, పూజలు జరుగుతాయి. వేలాది భక్తులకు మహాప్రసాదం వడ్డించబడుతుంది.<ref name="ishtadevataanjaneya" /> ఆలయం భక్తులు వివిధ సేవా కార్యక్రమాలలో స్వచ్ఛంద సేవకులుగా పాల్గొనే అవకాశాన్ని ఇస్తుంది. జన సమూహ నిర్వహణ నుండి ప్రసాద పంపిణీ వరకు అనేక కార్యక్రమాలలో వందలాది యువకులు పాల్గొంటారు. ఈ సమయంలో ఆలయం చుట్టుపక్కల పెద్ద జాతర జరుగుతుంది. ఇది దక్షిణ బెంగళూరులోని వందల కుటుంబాలకు జీవనోపాధిగా మారుతుంది.<ref>{{cite news |title=Festive fervour fills Ragigudda Temple |url=https://www.news18.com/news/india/festive-fervour-fills-ragigudda-temple-428194.html |access-date=7 June 2020 |agency=THE NEW INDIAN EXPRESS |publisher=news18 |date=11 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607163321/https://www.news18.com/news/india/festive-fervour-fills-ragigudda-temple-428194.html |archive-date=7 June 2020}}</ref> == సమయాలు == === సోమవారం నుండి శుక్రవారం వరకు === * '''ఉదయం''' ''ఉదయం 8:00 నుండి 11:30 వరకు'' * '''సాయంత్రం''' ''సాయంత్రం 5:00 నుండి రాత్రి 8:00 వరకు'' === శనివారం, ఆదివారం === * '''ఉదయం''' ''ఉదయం 8:00 నుండి మధ్యాహ్నం 12:30 వరకు'' * '''సాయంత్రం''' ''సాయంత్రం 5:00 నుండి రాత్రి 8:30 వరకు'' === మహామంగళారతి === * '''శనివారం''' ''ఉదయం 11:00 నుండి 11:30 వరకు, రాత్రి 8:00 నుండి 8:30 వరకు'' == చిత్రమాలిక == {{Gallery |title=రాగిగుడ్డ శ్రీ ప్రసన్న ఆంజనేయ ఆలయ చిత్రాలు |width=150 |height=150 |mode=nolines |align=center |File:Ragigudda.jpg|రాగిగుడ్డ ప్రధాన ఆలయం |File:Ragigudda temple, Bangalore (2025) 17.jpg|ఆలయంలోని శిల్పాలు |File:Ragigudda temple, Bangalore (2025) 20.jpg|ఆలయ అంతర్గత దృశ్యాలు |File:Ragigudda temple, Bangalore (2025) 11.jpg|ఆలయ వెనుక భాగ దృశ్యం |File:Ragigudda temple, Bangalore (2025) 04.jpg|ఆలయ పరిసర ప్రాంత దృశ్యం }} == మూలాలు == {{reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [https://www.youtube.com/watch?v=BOigNuuTQ_Y రాగిగుడ్డ ఆలయానికి చిన్న ప్రయాణం] * {{Official website|http://www.ragigudda.org/}} * [https://templesinindiainfo.com/ragigudda-sri-prasanna-anjaneya-swamy-temple-list-of-sevas-and-timings/ ఆలయ సేవలు, సమయాల వివరాలు]{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{commons category|Ragigudda Anjaneya Temple}} [[వర్గం:బెంగళూరులోని హిందూ దేవాలయాలు]] [[వర్గం:హనుమంతుని దేవాలయాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక పర్యాటక ప్రదేశాలు]] [[వర్గం:కర్ణాటక పుణ్యక్షేత్రాలు]] 9ng76o66ioiqc7g7xzesauc7w1asc2v 0 483788 4955049 4946576 2026-09-09T01:49:36Z KOLIPAKA SRINIVAS 140314 /* ఆకునూరు సోమరాజుల కుంటలో రాష్ట్రకూట కాలపు వీరగల్లు */ 4955049 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = కొలిపాక శ్రీనివాస్ | native_name_lang = te | caption = చరిత్ర పరిశోధకుడు, పురావస్తు ఆసక్తి వంతుడు, రచయిత, రైతు | birth_date = {{Birth date and age|1991|12|14}} | birth_place = నంగునూరు, [[సిద్దిపేట జిల్లా]], [[తెలంగాణ]], [[భారతదేశం]] | parents = మల్లవ్వ,చంద్రయ్య Spouse: శ్రావణి కొలిపాక | other_names = నంగునూరు చరిత్రకారుడు | education = బి. ఏ చరిత్ర, అంబేడ్కర్ సార్వత్రిక విశ్వవిద్యాలయం, సిద్దిపేట ప్రభుత్వ నూతన ఉన్నత పాఠశాల సిద్దిపేట 6 నుంచి 10వ తరగతి వరకు అప్పర్ ప్రైమరీ స్కూల్ (నెంబర్1) సిద్దిపేట | occupation = TSSPDCL contract employee, చరిత్ర పరిశోధకుడు, రచయిత | years_active = 2018–ప్రస్తుతం | website = [https://www.facebook.com/share/18QQDjRwPY/ ఫేస్‌బుక్ పేజీ] }} '''కొలిపాక శ్రీనివాస్''' (జననం: 14 డిసెంబర్ 1991) తెలంగాణ రాష్ట్రానికి చెందిన చరిత్ర పరిశోధకుడు, పురావస్తు అంశాలపై ఆసక్తి కలిగిన వ్యక్తి. గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని చారిత్రక అవశేషాలు, జైన శిల్పాలు, ఇతర పురాతన వస్తువుల గుర్తింపులో ఆయన పాత్ర పలు వార్తా కథనాల్లో ప్రస్తావించబడింది.<ref name="TheHindu" /> [[File:కొలిపాక శ్రీనివాస్.jpg|thumb|కొలిపాక శ్రీనివాస్]] == ప్రారంభ జీవితం == శ్రీనివాస్ [[సిద్దిపేట జిల్లా]]లోని నంగునూరు గ్రామానికి చెందినవారు. వారిది వ్యవసాయ కుటుంబం, శ్రీనివాస్ రైతుగా పనిచేస్తూ, తెలంగాణ స్టేట్ సదర్న్ పవర్ డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ లిమిటెడ్ (TSSPDCL)లో కాంట్రాక్ట్ ఉద్యోగిగా కూడా పనిచేస్తున్నారు. తనకు 5ఏళ్ల వయసు ఉన్నపుడు తన వ్యవసాయ భూమిలో దొరికిన పురాతన అవశేషాలను గమనించడం ద్వారా చరిత్రపై ఆసక్తి పెరిగింది.<ref name="TheHindu" /> అనంతరం తెలంగాణలోని అనేక గ్రామాలను సందర్శించి చారిత్రక ఆధారాలను సేకరించడం ప్రారంభించారు. == పరిశోధనలు, గుర్తింపులు == === జైన వారసత్వం === 2025లో బేజగం గ్రామంలో 9వ శతాబ్దానికి చెందిన మహావీరుని రెండు శిల్పాలను గుర్తించారు.<ref name="TT-Bejagam" /><ref name="DC-Bejagam" /> అలాగే నంగునూరులో 11వ శతాబ్దానికి చెందిన స్థాపనాచార్య శిల్పాన్ని గుర్తించినట్లు నివేదికలు వెల్లడించాయి.<ref name="IE-Jain" /> చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామంలోని కోటిలింగాల గడ్డవద్ద జైన సర్వతోభద్ర శిల్పం, ఇంకా ధూళిమిట్ట మండలంలోని బైరాన్ పల్లి గ్రామంలో జైన చౌముఖి గుర్తించారు. === ఆకునూరు సోమరాజుల కుంటలో రాష్ట్రకూట కాలపు వీరగల్లు === సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామ శివారులోని సోమరాజుల కుంట ప్రాంతంలో రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందిన ఒక వీరగల్లు గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web |title==== ఆకునూరులో బయటపడిన రాష్ట్రకూట కాలపు వీరగల్లు === |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/telangana-history-team-found-veeragallu-sculpture-siddipet-1366080 |website=సాక్షి |date=2021 |access-date=23 March 2026 |language=te }}</ref> [[File:ఆకునూరు సోమరాజుల కుంటలో లభించిన వీరగల్లు.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా ఆకునూరు సమీపంలోని సోమరాజుల కుంటలో కనుగొనబడిన 9వ శతాబ్దానికి చెందిన రాష్ట్రకూట కాలపు యోధుడి స్మారక శిల్పం (వీరగల్లు)]] ఈ వీరగల్లును చరిత్రకారుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు.శిల్పం 9వ శతాబ్దానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. ఆ కాలంలో ఆకునూరు ప్రాంతం యుద్ధ క్షేత్రంగా ఉండి రాష్ట్రకూటులు, ఇతర రాజ్యాల మధ్య తరచూ యుద్ధాలు జరిగేవి. యుద్ధంలో వీరమరణం పొందిన యోధుల జ్ఞాపకార్థం ఈ రాతి శిల్పాలను ప్రతిష్టించే ఆనవాయితీ ఉండేది. ఇలాంటి స్మారక శిలలను వీరగల్లులు అని పిలుస్తారు. ఈ వీరగల్లులో యోధుడు సర్వాభరణాలతో కనిపిస్తాడు. కుడి చేతిలో బాణం, ఎడమ చేతిలో విల్లు, నడుమున పట్టాకత్తి, మూపున వీరశృంఖల వంటి లక్షణాలు చెక్కబడ్డాయి. వీరమరణాన్ని సూచిస్తూ రెండు వైపులా అప్సరాంగణలు వింజామరలు వీస్తున్న దృశ్యం కూడా చెక్కబడింది. ఇదే ప్రాంతంలో మరొక వీరగల్లు, కాలభైరవ శిల్పం, నాగముచిలింద పోలికలతో కూడిన నాగవిగ్రహం కూడా బయటపడినట్లు చరిత్ర బృందం పేర్కొంది. ఈ శిల్పాలపై మరింత పరిశోధన అవసరమని నిపుణులు అభిప్రాయపడ్డారు. === జాంగ్రైలో యుద్ధంలో మరణించిన వీరుడి ప్రతిమ (వీరగల్లు) === మెదక్ జిల్లా శంకరంపేట మండలం జాంగ్రై గ్రామంలో యుద్ధంలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన ఒక వీరుడి స్మారకంగా చెక్కిన ప్రతిమ (వీరగల్లు) వెలుగులోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite web |title=తెలంగాణ చరిత్ర బృందానికి లభించిన వీరగల్లు శిల్పం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/telangana/telangana-history-team-found-veeragallu-sculpture-siddipet-1366080 |website=సాక్షి |date=2021 |access-date=23 March 2026 |language=te }}</ref> [[File:జాంగ్రైలో లభించిన యుద్ధ వీరుడి ప్రతిమ (వీరగల్లు).jpg|thumb|మెదక్ జిల్లా జాంగ్రై గ్రామంలో కనుగొనబడిన కాకతీయ కాలానికి చెందిన యుద్ధంలో మరణించిన వీరుడి స్మారక శిల్పం (వీరగల్లు)]] ఈ వీరగల్లును కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. గ్రామ ప్రజల ధన, మాన, ప్రాణ రక్షణ కోసం శత్రువులతో పోరాడి వీరమరణం పొందిన యోధుడి జ్ఞాపకార్థం ఈ శిల్పాన్ని ప్రతిష్టించినట్లు భావిస్తున్నారు. శిల్పంలో వీరుడు తలపై పెద్ద సిగ, తలకట్టు, చెవులకు చక్రాకార కుండలాలు, మెడలో హారం, చేతులకు కంకణాలు ధరించి ఉన్నట్లు కనిపిస్తున్నాడు. కుడిచేతిలో కత్తి, ఎడమ చేతిలో డాలు (కవచం)తో యోధుని రూపం స్పష్టంగా చెక్కబడింది. వీరుడి ఆహార్యం, ఆయుధాలు, శిల్ప శైలిని ఆధారంగా తీసుకుని ఈ వీరగల్లు కాకతీయ కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నట్లు చరిత్రకారుడు శ్రీరామోజు హరగోపాల్ తెలిపారు. === కామారంలో రాష్ట్రకూట కాలపు పురాతన శిల్పాలు === మెదక్ జిల్లా చిన్నశంకరంపేట మండలం కామారం గ్రామంలోని చెరువు కట్టపై కొన్ని పురాతన శిల్పాలు గుర్తించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |title=Ancient Hindu relics found in Medak district |url=https://www.ntnews.com/telangana/ancient-hindu-relics-found-in-medak-district-831682 |website=NT News |date=9 November 2022 |access-date=23 March 2026 |language=te }}</ref> [[File:కామారం చెరువు కట్టపై కనుగొనబడిన పురాతన శిల్పాలు.jpg|thumb|మెదక్ జిల్లా కామారం గ్రామంలోని చెరువు కట్టపై ఉన్న రాష్ట్రకూట కాలానికి చెందిన 8వ–9వ శతాబ్దపు పురాతన రాతి శిల్పాలు]] ఈ శిల్పాలను కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ పరిశీలించారు. ఈ శిల్పాలు రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందినవిగా, ముఖ్యంగా 8వ, 9వ శతాబ్దాల నాటివిగా భావిస్తున్నారు. చాళుక్యుల కాలం నుంచి ఈ ప్రాంతం చారిత్రక ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నట్లు కూడా ఆయన తెలిపారు. చెరువు కట్టకు సమీపంలో మరికొన్ని విగ్రహాలు ఉన్నాయని గుర్తించారు. ఈ పురాతన శిల్పాలను సంరక్షించి భవిష్యత్తు తరాలకు అందించాల్సిన అవసరం ఉందని పరిశోధకులు సూచించారు. === నర్మెట్టలో నవీన శిలాయుగం నాటి 'తల్లి దేవత' మట్టి బొమ్మ === తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని సిద్దిపేట జిల్లా నంగునూరు మండలం నర్మెట్ట గ్రామ సమీపంలోని పాటిగడ్డ ప్రాంతంలో వ్యవసాయ భూమి కింద ఒక చిన్న మట్టి బొమ్మ లభ్యమైంది.<ref>{{Cite web |title=Telangana artefact found, could be ‘mother goddess’ from Neolithic age |url=https://indianexpress.com/article/cities/hyderabad/telangana-artefact-found-neolithic-age-8291269/ |website=The Indian Express |date=26 November 2022 |access-date=23 March 2026 |language=en }}</ref> [[File:నర్మెట్టలో లభించిన నవీన శిలాయుగం నాటి తల్లి దేవత మట్టి బొమ్మ.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా నర్మెట్ట సమీపంలోని పాటిగడ్డలో కనుగొనబడిన సుమారు 5000–6000 సంవత్సరాల నాటి నవీన శిలాయుగం తల్లి దేవత మట్టి శిల్పం]] ఈ బొమ్మను రైతులు పొలాన్ని దున్నుతున్న సమయంలో కనుగొన్నారు. కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం (KTCB) పరిశోధకుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ దీనిని మొదట గుర్తించారు. సుమారు 6 సెం.మీ. ఎత్తు ఉన్న ఈ మట్టి బొమ్మ నవీన శిలాయుగానికి చెందిన ‘తల్లి దేవత’ రూపంగా భావిస్తున్నారు. దీని వయస్సు సుమారు 5,000 నుండి 6,000 సంవత్సరాల మధ్య ఉండవచ్చని నిపుణులు అంచనా వేస్తున్నారు. ఈ బొమ్మ పాకిస్థాన్‌లోని మెహర్‌గఢ్ ప్రాంతంలో కనుగొనబడిన ‘మదర్ ఆఫ్ పెర్ల్’ టెర్రకోట శిల్పాలతో పోలి ఉందని పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. చరిత్రకారుల ప్రకారం, ‘తల్లి దేవత’ శిల్పాలు ప్రాచీన నాగరికతల్లో సంతానోత్పత్తి (fertility)కి ప్రతీకగా భావించబడేవి. === నేత పనిముట్లు === అకునూరు పాటిగడ్డ ప్రాంతంలో ‘స్పూల్న్’ అనే పురాతన నేత పనిముట్టును గుర్తించారు.<ref name="Namasthe-Spooln" /> === శాసనాలు: === సిద్దిపేట జిల్లా, చేర్యాల మండలంలోని నాగపురి గ్రామంలో రాష్ట్రకూట కాలానికి (క్రీ.శ. 8వ–10వ శతాబ్దం) చెందిన శిలాశాసనం కనుగొనబడింది. ఈ శాసనం ఒక నిర్లక్ష్యం పొందిన పాత ఆలయం సమీపంలోని కొద్దిగా ఎత్తైన మోకాలిపైన స్థాపించబడింది. గ్రానైట్ పై సృష్టించబడిన ఈ శాసనం ప్రస్తుతం పెయింట్‌తో కప్పబడి ఉండటం వల్ల దానిలోని లిపులు ఇంకా పూర్తిగా అర్థం కాలేదు. పురావస్తు శాస్త్రవేత్త కొలిపాక శ్రీనివాస్ 2026లో దీన్ని గుర్తించారు. శాసనం రాష్ట్రకూట రాజవంశ కాలపు సామాజిక, పాలనా, సాంస్కృతిక నేపథ్యాలను అర్థం చేసుకోవడానికి ముఖ్యమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది. నిపుణుల సహకారంతో దీన్ని పరిశీలించడం ద్వారా ప్రాంతీయ చరిత్ర, పాలనా వ్యవస్థ, సాంస్కృతిక చర్చలపై కొత్త వివరాలను వెలికితీసే అవకాశం ఉంది.<ref>{{cite news |title=Rashtrakuta-era inscription unearthed in Siddipet’s Nagapuri village |url=https://telanganatoday.com/rashtrakuta-era-inscription-unearthed-in-siddipets-nagapuri-village |access-date=11 March 2026 |work=Telangana Today |language=te}}</ref> మెదక్ జిల్లా చల్మెడ గ్రామంలో 14వ శతాబ్దానికి చెందిన మూడు శాసనాలు గుర్తించారు. ఇందులో మొదటి రెండు తిరుమలయ స్వామి దేవాలయం వద్ద గుర్తించగా, మూడవది మల్లన్న స్వామి దేవాలయం ముందు గుర్తించారు. సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలంలోని దొమ్మట గ్రామంలో పోలాల మధ్య 14వ శతాబ్దానికి చెందిన స్థానిక పాలకుడు నాగనాయని గారు వేయించినా శాసనం గుర్తించారు. === నంగునూరు మండలం దేవుని నర్మెట్టలో 17వ శతాబ్దం నాటి ఇనుము బట్టీ వెలికీత === [[File:“నర్మెట్టలో 17వ శతాబ్దపు ఇనుము బట్టి – కొలిపాక శ్రీనివాస్ పరిశోధన”.jpg|thumb|250px|నర్మెట్టలో 17వ శతాబ్దపు ఇనుము బట్టి – కొలిపాక శ్రీనివాస్ పరిశోధన]] నంగునూరు మండలం, దేవుని నర్మెట ప్రాంతంలో 17వ శతాబ్దానికి చెందిన ఇనుము తయారీ బట్టి బయటపడి ఉంది. ఈ బట్టిని కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం పరిశోధకుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. బట్టిని మట్టి గొట్టాలతో కలిపి, ఇటుకలతో నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. ప్రతి ఇటుక 7–8 అంగుళాల పొడవు, 4 అంగుళాల వెడల్పు, 3 అంగుళాల మంద ఉన్నవి, మట్టి గొట్టాలను అమర్చడానికి ఇటుకల్లో అర్థవృత్తాకారపు గాడులు కూడా రూపొందించబడ్డాయి. ఒక గొట్టంలో ఇరుక్కున్న ఇనుము ప్రవహించడం ద్వారా ఈ నిర్మాణాన్ని గుర్తించగలిగారు. ఈ బట్టి, గొట్టాల నిర్మాణ విధానం ఆధారంగా, చరిత్రకారులు దీన్ని 17వ శతాబ్దపు ఇనుము తయారీ బట్టి అని పేర్కొంటున్నారు. గతంలో నిజామాబాద్ జిల్లా కోన సముద్రంలో కూడా ఇలాంటి కాల్చిన మట్టి గొట్టాలు, ఇనుము చిట్టెలు లభించాయని కొలిపాక శ్రీనివాస్, శ్రీరామోజు హరగోపాల్ తదితరులు తెలిపారు.<ref>{{cite news |title=దేవుని నర్మెటలో బయటపడిన 17వ శతాబ్ధపు ఇనుము బట్టి |url=https://www.dishadaily.com/telangana/medak/according-to-a-17th-century-iron-found-in-gods-narmetta-237097 |work=Disha Daily |date=31 July 2023 |access-date=11 March 2026 |language=te}}</ref> === సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాట వద్ద.. 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం === [[File:సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాట వద్ద.. 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం.png|thumb|250px|సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాట వద్ద 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం]] సిద్దిపేట జిల్లా, చేర్యాల్ మండలం, దొమ్మాట గ్రామంలో క్రీ.శ. 14వ శతాబ్దానికి చెందిన శాసనం కనుగొనబడింది. ఈ శాసనం స్థానిక పాలకుడు పైడిమర్రి నాగనాయికి సంబంధించిన స్థలంలో, తరువాత గ్రామంలోని బ్రాహ్మణులకు అగ్రహారంగా బహుమతిగా ఇచ్చినట్లు గుర్తించబడింది. శాసనంలో ప్రత్యేక కాలాన్ని పేర్కొనకపోయినా, ఉపయోగించిన తెలుగు లిపి ఆధారంగా ఇది 14వ శతాబ్దానికి చెందినదని చరిత్రకారులు నిర్ణయించారు. దొమ్మాట గ్రామానికి సుమారు 600 ఏళ్ల చరిత్ర ఉండగా, 20 ఏళ్ల క్రితం స్థానిక వాగు (గురుజకుంట వాగు) ఉప్పొంగి ప్రవహించడంతో గ్రామం ముంపుకు గురైనది, అలా గ్రామం అక్కడి నుండి తరలి వెళ్ళే సమయంలో గ్రామస్తులు వాగుకు రెండు వైపుల ఉన్న వారి వ్యవసాయ భూములకు దగ్గరగా ఇళ్లు నిర్మించుకున్నారు. అలా గ్రామం రెండు భాగాలుగా విడిపోయింది – కుడివైపు కొన్ని ఇళ్లను నిర్మించగా, ఎడమ వైపున మరికొందరు నివాసాలు ఏర్పరిచారు. ఈ రెండు భాగాలు ఇప్పటికీ కొత్త దొమ్మాట, పాత దొమ్మాటగా పిలవబడుతున్నాయి. గ్రామానికి సమీపంలో కృష్ణమ్మ వాగు ఉండడం వల్ల నీటి సరఫరా లభించడం, శాశ్వత మానవ నివాసాన్ని ఆకర్షించిందని చరిత్రకారులు అభిప్రాయపడ్డారు.<ref>{{cite news |title=సిద్దిపేట జిల్లా దొమ్మాటలో 600 ఏళ్ల నాటి శాసనం కనుగొనబడింది |url=https://telugu.newsmeter.in/telangana/600-year-old-inscription-found-at-dommata-in-siddipet-district-690012 |work=NewsMeter (తెలుగు) |date=11 March 2026 |access-date=11 March 2026 |language=te}}</ref> === నంగునూరులో గ్రానైట్ రాతిపూస ఆవిష్కరణ === [[File:నంగునూరులో లభించిన గ్రానైట్ రాతిపూస.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా నంగునూరులో గుర్తించిన తొలి చారిత్రక యుగానికి చెందిన గ్రానైట్ పూస.]] తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని నంగునూరు గ్రామంలో తొలి చారిత్రక యుగానికి చెందిన ఒక గ్రానైట్ రాతిపూస గుర్తించబడింది. ఈ రాతిపూసను కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం పరిశోధక సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. సాధారణంగా పురావస్తు ప్రదేశాల్లో టెర్రకొట్ట (మట్టి), ఎముకలు, అగేట్, లాపిస్ లాజులే వంటి రాళ్లతో చేసిన పూసలు లభిస్తాయి. అయితే గ్రానైట్ రాతితో తయారైన పూస తెలంగాణలో ఇదే తొలిసారి గుర్తించబడినదిగా ఆయన పేర్కొన్నారు. గతంలో నంగునూరు ప్రాంతంలోని పాటిగడ్డ వద్ద బంకమట్టితో చేసిన ఎద్దు తల, టెర్రకొట్ట పూసలు కూడా లభించాయి. ఈ గ్రానైట్ రాతిపూస తొలి చారిత్రక యుగానికి, అంటే క్రీ.పూ. చివరి దశల నుండి క్రీ.శ. ప్రారంభానికి ముందు కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. ఈ విషయాన్ని బృందం కన్వీనర్ రామోజు హరగోపాల్ వెల్లడించారు.<ref>{{Cite web |url=https://www.v6velugu.com/kolipaka-srinivas-a-research-member-of-the-new-telangana-history-team-identified-a-granite-rock-bead-in-nangunur |title=నంగునూరులో బయటపడిన రాతిపూస |website=V6 Velugu |date=27 June 2023 |language=te }}</ref> === సిద్దిపేటలో మారకమ్మ విగ్రహం గుర్తింపు === [[File:సిద్దిపేటలో గుర్తించబడిన 13వ శతాబ్దపు మారకమ్మ విగ్రహం.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా వెల్కటూర్ గ్రామంలో గుర్తించిన 13వ శతాబ్దానికి చెందిన మారకమ్మ దేవి విగ్రహం.]] తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని సిద్దిపేట జిల్లాలోని వెల్కటూర్ గ్రామంలో 13వ శతాబ్దానికి చెందిన మారకమ్మ దేవి విగ్రహాన్ని కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. ఈ విగ్రహం సుమారు 800 సంవత్సరాల పూర్వం నాటిదిగా భావిస్తున్నారు. ఈ విగ్రహా పీఠంపై మూడు పంక్తుల తెలుగు శాసనం ఉండగా, అందులో ఈ శిల్పాన్ని క్రీ.శ. 1225 జూన్ 14న ప్రతిష్ఠించినట్లు పేర్కొనబడింది. ఈ శాసనం 13వ శతాబ్దపు తెలుగు లిపిలో ఉంది. అయితే ఈ విగ్రహం చాలా సంవత్సరాలుగా భూమిలో కూరుకుపోయి ఉండగా, ఇటీవల గ్రామస్థులు దేవాలయాన్ని నిర్మించడానికి బయటకు తీశారు. మొదట దీనిని భూలక్ష్మి విగ్రహంగా భావించినప్పటికీ, శ్రీనివాస్ దీనిని మారకమ్మ (చాముండి రూపం)గా గుర్తించారు. <ref>{{Cite web |url=https://telanganatoday.com/13th-century-ad-marakamma-idol-identified-in-siddipet-village |title=13th Century AD Marakamma idol identified in Siddipet village |website=Telangana Today |date=3 July 2023 |language=en }}</ref> === హనుమకొండలో వీరగాళ్లు === హనుమకొండలోని సిద్ధేశ్వర స్వామి ఆలయంలో ఇద్దరు వీరుల శిలలు (Hero Stones) గుర్తించబడ్డాయి. [[File:హనుమకొండ సిద్ధేశ్వర ఆలయంలో కనుగొనబడిన వీరగల్లు.jpg|thumb|హనుమకొండలోని సిద్ధేశ్వర స్వామి ఆలయంలో కనుగొనబడిన వీరగల్లు]] ఇవి కాకతీయ యుగం నాటి శిల్పాల నుండి ఇది స్పష్టమవుతుంది. ఇద్దరు వీరుల విగ్రహాలతో పాటు, ఆలయ ప్రాంగణంలో అనేక పురాతన శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఆలయంలోని నంది ముందు రెండు వీరగల్లుల శిల్పాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఒక దానిపై అంబరితో ఉన్న రెండు ఏనుగులు, ఒక మావటిడు, గొడుగుతో ఉన్న ఒక భట్టుడు, శివ సాయుజ్యం (దైవంతో ఐక్యత) కోసం శివునికి తమను తాము అర్పించుకుంటున్నట్లుగా కత్తులతో మెడలు కోసుకుంటున్న శివ భక్తుల విశిష్టమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. రెండవ శిలపై, శివ సిద్ధ యోధుడు తన కుడి చేత్తో ఏనుగు తొండాన్ని పట్టుకుని, ఎడమ చేతిలోని కత్తితో తన గొంతును తానే కోసుకుంటున్నట్లుగా చిత్రీకరించారు. సిద్ధేశ్వర స్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలో ఇలాంటి అరుదైన రాళ్లు ఉన్నాయి అని శ్రీనివాస్ తెలిపారు.<ref>{{Cite web |title=2 veeragals found at Siddeshwara Swamy temple in Hanamkonda |url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/2-veeragals-found-at-siddeshwara-swamy-temple-in-hanamkonda-1829277 |website=Deccan Chronicle |date=2025 |access-date=23 March 2026 |language=en }}</ref> === నంగునూరులో టెర్రకోట ఎద్దు తల కనుగొనడం === సిద్ధిపేట జిల్లాలోని నంగునూరు ఒక మేగలిథిక్ స్థలం వద్ద టెర్రకోటతో తయారైన ఎద్దు తల, ఒక లాకెట్ (pendant) గుర్తించబడ్డాయి.<ref>{{Cite web |title=Pre-historic terracotta bull head found in Telangana |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/pre-historic-terracotta-bull-head-found-in-telangana/articleshow/81342325.cms |website=The Times of India |date=6 March 2021 |access-date=23 March 2026 |language=en }}</ref> [[File:నాగనూరులో కనుగొనబడిన టెర్రకోట ఎద్దు తల.jpg|thumb|సిద్ధిపేట జిల్లా నాగనూరులోని మేగలిథిక్ స్థలంలో గుర్తించబడిన ప్రీ-శాతవాహన కాలానికి చెందిన టెర్రకోట ఎద్దు తల అవశేషం]] ఈ అవశేషాలను శ్రిరామోజు హరగోపాల్, కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. ఈ ఎద్దు తల, లాకెట్ ప్రీ-శాతవాహన కాలానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. హరప్పా తవ్వకాలలో కూడా ఇలాంటి టెర్రకోట ఎద్దులు, బండ్లు, జంతు ఆకృతులు కనుగొనబడినట్లు పరిశోధకులు పేర్కొన్నారు. తెలంగాణలోని పుల్లూరు బండ, మార్కూక్, నర్మెట్ట, నాగనూరు ప్రాంతాల్లో కనుగొనబడిన మేగలిథిక్ అవశేషాలతో ఈ కనుగొనడం సంబంధం ఉండే అవకాశముందని చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు. ఈ అవశేషాల వయస్సు సుమారు క్రీస్తు పూర్వం 1000 నుండి క్రీస్తు శకం 200 మధ్యకాలానికి చెందినదిగా అంచనా వేస్తున్నారు. === సిద్దిపేటలో టెర్రకోట మహిళా యక్షిణి శిల్పం లభ్యం === సిద్దిపేట జిల్లా చేర్యాల మండలం ఆకునూరు గ్రామం సమీపంలోని పాటిగడ్డలో టెర్రకోటతో తయారైన మహిళా యక్షిణి శిల్పం గుర్తించబడింది.<ref>{{Cite web |title=Terracotta female Yakshini idol found in Siddipet |url=https://telanganatoday.com/telangana-terracotta-female-yakshini-sculpture-found-at-siddipet |website=Telangana Today |date=18 September 2022 |access-date=23 March 2026 |language=en }}</ref> [[File:సిద్దిపేట పాటిగడ్డలో కనుగొనబడిన టెర్రకోట మహిళా యక్షిణి శిల్పం.jpg|thumb|సిద్దిపేట జిల్లా ఆకునూరు సమీపంలోని పాటిగడ్డలో లభించిన ఇక్ష్వాకు కాలానికి చెందిన టెర్రకోట మహిళా యక్షిణి శిల్పం]] ఈ శిల్పాన్ని కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యుడు కొలిపాక శ్రీనివాస్ గుర్తించారు. అదే ప్రాంతంలో జైన మతానికి సంబంధించిన పూసలు, కుండ పెంకులు, ఇనుప వర్ణద్రవ్యం, సర్వతోభద్ర జైన శిల్పం కూడా కనుగొనబడ్డాయి. ఈ టెర్రకోట యక్షిణి శిల్పం ఇక్ష్వాకు కాలానికి చెందినదిగా భావిస్తున్నారు. శిల్పంలో శిరస్సుపై మకారిక శిరోభూషణం, నుదుటిపై చూడామణి, చెవులకు కుండలాలు వంటి అలంకరణలు కనిపిస్తున్నాయి. ఈ లక్షణాలు నాగార్జునకొండ, కొండాపూర్ ప్రాంతాల్లో కనుగొనబడిన టెర్రకోట శిల్పాలతో పోలి ఉన్నాయని పరిశోధకులు తెలిపారు. చరిత్రకారుడు, స్థపతి ఇమాని శివనాగిరెడ్డి ఈ శిల్పం ఇక్ష్వాకు కాలానికి చెందినదని ధృవీకరించినట్లు సమాచారం. '''అరుదైన విష్ణుమూర్తి విగ్రహం:''' మెదక్ జిల్లా చేగుంట మండలంలోని రుక్మాపూర్ గ్రామంలోనీ గుడి బండల చెరువు వద్ద ఉన్న శిథిల దేవాలయంలో ఉన్న విష్ణుమూర్తి విగ్రహం అరుదైనది అని ఆయన గుర్తించారు. రాష్ట్రకూటుల కాలానికి చెందిన ఈ శిల్పంలో విష్ణు అవతారాలలో 4 అవతారాలు మాత్రమే చెక్కి ఉండడం విశేషం, సాధారణంగా విష్ణు మూర్తి శిల్పాలలో దశావతారాలు ఉంటాయి, కాని ఇందులో 4 అవతారాలు మాత్రమే ఉండడం అరుదైన విశేషం == రచనలు == * '''''నంగునూరు చరిత్ర''''': నంగునూరు గ్రామ చరిత్రపై ఆయన పరిశోధించి నంగునూరు చరిత్ర అనే పుస్తకాన్ని రాసారు, ఈ పుస్తకాన్ని హైదరాబాద్ లోని రవీంద్ర భారతిలో జనవరి 10వ తేదీన నిర్వహించిన చరిత్ర పునర్దర్శనం కార్యక్రమంలో ఆవిష్కరించారు.<ref name="Disha" /> == మూలాలు == {{reflist|refs= <ref name="TheHindu">{{cite news |title=Uncovering ancient rock art and forgotten histories of Telangana villages |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/how-villages-in-telangana-are-uncovering-10000-year-old-rock-art-and-forgotten-histories/article69830881.ece |work=The Hindu |date=7 August 2025}}</ref> <ref name="DC-Bejagam">{{cite news |title=Two Mahavir Sculptures Found In Siddipet |url=https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/two-mahavir-sculptures-found-in-siddipet-1883313 |work=Deccan Chronicle |date=4 June 2025}}</ref> <ref name="TT-Bejagam">{{cite news |title=Ancient Jain sculptures unearthed in Bejagam village of Siddipet |url=https://telanganatoday.com/ancient-jain-sculptures-unearthed-in-bejagam-village-of-siddipet |work=Telangana Today |date=4 June 2025}}</ref> <ref name="IE-Jain">{{cite news |title=Researchers stumble on rare 9th-century Jain sculpture in Telangana's Siddipet |url=https://indianexpress.com/article/cities/hyderabad/jain-sculpture-9th-century-telangana-siddipet-9879170/ |work=The Indian Express |date=10 March 2025}}</ref> <ref name="V6-Granite">{{cite news |title=నంగునూరులో బయటపడిన రాతిపూస |url=https://www.v6velugu.com/kolipaka-srinivas-a-research-member-of-the-new-telangana-history-team-identified-a-granite-rock-bead-in-nangunur |work=V6 Velugu |date=27 June 2023}}</ref> <ref name="Namasthe-Spooln">{{cite news |title=పూర్వపు నేత పనిముట్టు 'స్పూల్న్‌' గుర్తింపు |url=https://www.ntnews.com/telangana/kolipaka-srinivas-explorer-of-new-telangana-history-team-identified-the-ancient-weaving-tool-spooln-1033631 |work=Namasthe Telangana |date=7 April 2023}}</ref> <ref name="Disha">{{cite news |title=Nangunur history book launch |url=https://www.dishadaily.com/telangana/medak/nangunur-history-book-launch-519502 |work=Disha Daily |date=31 January 2026}}</ref> }} [[Category:భారతీయ చరిత్ర పరిశోధకులు]] [[Category:సిద్దిపేట జిల్లా వ్యక్తులు]] [[Category:1991 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] s80rspc8gpr3zsme0m6cgxhw0zibdit 0 488689 4954960 4861863 2026-09-08T16:00:35Z Kalasagary 107518 4954960 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్ | logo = [[File:Arts & Culture Logo.svg|50px]]<br />[[File:Google Arts and Culture wordmark.svg|230px]] | screenshot = | screenshot size = 250px | caption = వెబ్‌సైట్ స్క్రీన్‌షాట్, వివిధ థీమ్‌లను చూపుతోంది | developer = గూగుల్ కల్చరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్<br />[[గూగుల్|గూగుల్ ఇంక్.]] | released = 2011 ఫిబ్రవరి 1 | ver layout = stacked | operating system = ఆండ్రాయిడ్ 8+, ఐఓఎస్ 17+,{{efn|ఐప్యాడ్ఓఎస్ తో సహా}} వెబ్ అప్లికేషన్ {{clist | title = నిలిపివేయబడినవి | ఆండ్రాయిడ్ 5, 6, 7, ఐఓఎస్ 16 {{small|(2025)}} | ఐఓఎస్ 15 {{small|(2023)}} | ఐఓఎస్ 14 {{small|(2022)}} | ఐఓఎస్ 13 {{small|(2021)}} | ఐఓఎస్ 10, 11, 12 {{small|(2020)}} | ఆండ్రాయిడ్ కిట్‌క్యాట్ {{small|(2018)}} }} | website = {{official URL}} }} '''గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్''' (గతంలో '''గూగుల్ ఆర్ట్ ప్రాజెక్ట్''') అనేది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న భాగస్వామ్య సాంస్కృతిక సంస్థల నుండి సేకరించిన కళాఖండాలు, సాంస్కృతిక కళాకృతుల హై-రిజల్యూషన్ చిత్రాలు, వీడియోలతో కూడిన ఆన్‌లైన్ వేదిక. దీనిని [[గూగుల్]] సంస్థ నిర్వహిస్తుంది. ఇది హై-రిజల్యూషన్ ఇమేజ్ టెక్నాలజీని ఉపయోగిస్తుంది, దీని ద్వారా వీక్షకులు భాగస్వామ్య సంస్థల సేకరణలు, గ్యాలరీలను సందర్శించవచ్చు, కళాఖండాల భౌతిక, నేపథ్య సమాచారాన్ని అన్వేషించవచ్చు. ఈ ప్లాట్‌ఫామ్‌లో అధునాతన శోధన సామర్థ్యాలు, విద్యాపరమైన సాధనాలు ఉన్నాయి.<ref name="valvo1">{{cite press release |last=Valvo |first=Michael |title=Google Goes Global with Expanded Art Project |url=https://sites.google.com/a/pressatgoogle.com/art-project/press-release |publisher=Google Art Project |access-date=April 6, 2012 |archive-date=March 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304050446/https://sites.google.com/a/pressatgoogle.com/art-project/press-release |url-status=dead}}</ref> చిత్రాలలో కొంత భాగం వికీమీడియాలో ఉపయోగించబడుతున్నాయి; కామన్స్ వర్గం ''Google Art Project works by collection'' చూడండి. == లక్షణాలు (మొదటి వెర్షన్) == === వర్చువల్ గ్యాలరీ టూర్ === : వర్చువల్ గ్యాలరీ టూర్ (గ్యాలరీ వ్యూ అని కూడా పిలుస్తారు) ద్వారా వినియోగదారులు గూగుల్ స్ట్రీట్ వ్యూ (Google Street View) నియంత్రణలను ఉపయోగించి లేదా గ్యాలరీ ఫ్లోర్‌ప్లాన్‌పై క్లిక్ చేయడం ద్వారా ప్రతి భాగస్వామ్య సాంస్కృతిక సంస్థ గ్యాలరీలలో వాస్తవికంగా 'నడవవచ్చు'.<ref>{{Cite web |title=These 15 Famous Museums Offer Virtual Tours You Can Take on Your Couch |url=https://www.travelandleisure.com/attractions/museums-galleries/museums-with-virtual-tours |access-date=2025-01-16 |website=Travel + Leisure |language=en}}</ref> === కళాఖండాల వీక్షణ === : గ్యాలరీ వ్యూ (మైక్రోస్కోప్ వ్యూ అని కూడా పిలుస్తారు) నుండి వినియోగదారులు ఒక నిర్దిష్ట కళాఖండాన్ని జూమ్ చేసి చిత్రాన్ని మరింత వివరంగా చూడవచ్చు. ఏప్రిల్ 2012 నాటికి 32,000 కు పైగా అధిక-నాణ్యత చిత్రాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. మైక్రోస్కోప్ వీక్షణ కళాఖండం డైనమిక్ చిత్రాన్ని, పనిని మెరుగ్గా అర్థం చేసుకోవడానికి విద్యాపరమైన, సందర్భోచిత సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. కళాఖండాన్ని పరిశీలిస్తున్నప్పుడు వినియోగదారులు వస్తువు భౌతిక లక్షణాల (ఉదాహరణకు పరిమాణం, పదార్థం, కళాకారుడు) సమాచారాన్ని కూడా యాక్సెస్ చేయవచ్చు. వ్యూయింగ్ నోట్స్, కళాఖండాల చరిత్ర, కళాకారుల సమాచారం వంటి అదనపు ఎంపికలు ఉన్నాయి, వీటిని వినియోగదారులు మైక్రోస్కోప్ వీక్షణ ఇంటర్‌ఫేస్ నుండి సులభంగా యాక్సెస్ చేయవచ్చు. ప్రతి సాంస్కృతిక సంస్థ తాము అందించాలనుకున్నంత సమాచారాన్ని చేర్చడానికి అనుమతించబడింది, కాబట్టి సమాచార స్థాయి మారుతూ ఉంటుంది.<ref name="Pack-2011">{{cite magazine|last=Pack|first=Thomas|title=The Google Art Project is a Sight to Behold|magazine=Information Today|date=May 2011|volume=28|issue=5}}</ref> === ఆర్ట్‌వర్క్ కలెక్షన్ సృష్టి === : వినియోగదారులు భాగస్వామ్య సంస్థల నుండి ఎన్ని చిత్రాలనైనా సంకలనం చేయవచ్చు, వ్యక్తిగతీకరించిన వర్చువల్ ప్రదర్శనను సృష్టించడానికి కళాఖండాల నిర్దిష్ట వీక్షణలను సేవ్ చేయవచ్చు. గూగుల్ లింక్ అబ్రివియేటర్ (Goo.gl) ఉపయోగించి సోషల్ మీడియా, సాంప్రదాయ ఆన్‌లైన్ కమ్యూనికేషన్ యంత్రాంగాల ద్వారా వినియోగదారులు తమ కళాఖండాల సేకరణను ఇతరులతో పంచుకోవచ్చు. ప్లాట్‌ఫాం ప్రారంభించిన తర్వాత ఈ ఫీచర్ ఎంత విజయవంతమైందంటే, దీనికి మద్దతు ఇవ్వడానికి గూగుల్ అదనపు సర్వర్‌లను అంకితం చేయవలసి వచ్చింది.<ref name="Proctor-2012">{{cite journal|last=Proctor|first=Nancy|title=The Google Art Project: A new Generation of Museums on the Web?|journal=Curator: The Museum Journal|date=April 2011|volume=52|issue=2}}</ref> == లక్షణాలు (రెండవ వెర్షన్) == === అన్వేషణ, ఆవిష్కరణ === : ప్లాట్‌ఫాం రెండవ లాంచ్‌లో, వినియోగదారులు కళాఖండాలను మరింత సులభంగా, అకారణంగా కనుగొనేలా గూగుల్ ప్లాట్‌ఫాం శోధన సామర్థ్యాలను నవీకరించింది. వినియోగదారులు కళాకారుడు, మ్యూజియం, పని రకం, తేదీ, దేశం వంటి అనేక వర్గాలతో తమ శోధనను ఫిల్టర్ చేయడం ద్వారా కళను కనుగొనవచ్చు. శోధన ఫలితాలు స్లైడ్‌షో ఆకృతిలో ప్రదర్శించబడతాయి.<ref name="valvo1" /> ఈ కొత్త ఫంక్షన్ సైట్ వినియోగదారులకు అనేక సేకరణలలో మరింత సులభంగా శోధించడానికి వీలు కల్పించింది. === వీడియో, ఆడియో కంటెంట్ === : అనేక భాగస్వామ్య సాంస్కృతిక సంస్థలు తమ గ్యాలరీల గైడెడ్ టూర్‌లను లేదా స్వాగత వీడియోలను చేర్చడానికి ఎంచుకున్నాయి. ఇది వినియోగదారులకు మ్యూజియం గుండా వర్చువల్‌గా నడవడానికి, కొన్ని కళాఖండాల ఆడియో గైడ్ వినడానికి లేదా గ్యాలరీ ద్వారా వారికి మార్గనిర్దేశం చేసే వీడియో టూర్‌ను అనుసరించడానికి అవకాశాన్ని కల్పించింది. ఉదాహరణకు, వైట్ హౌస్ గ్యాలరీ పేజీ కోసం మిచెల్ ఒబామా ఒక స్వాగత వీడియోను చిత్రీకరించారు,<ref name="Keyes-2012">{{cite news|last=Keyes|first=Alexa|title=Google Art Project and White House Launch 360 Tour of 'People's House'|url=https://abcnews.go.com/blogs/politics/2012/04/google-and-white-house-lauch-360-tour-of-rooms-artworks/|access-date=April 6, 2012|newspaper=ABC News|date=April 3, 2012}}</ref> ఇజ్రాయెల్ హోలోకాస్ట్ మ్యూజియం యాడ్ వాషెమ్ (Yad Vashem) అడాల్ఫ్ ఐచ్‌మన్ (Adolf Eichmann) విచారణకు సంబంధించిన 400 గంటల అసలైన వీడియో ఫుటేజీతో యూట్యూబ్ ఛానెల్‌ను ప్రారంభించింది, వినియోగదారులు మ్యూజియం ఆర్ట్స్ అండ్ కల్చర్ ప్రదర్శనల ద్వారా దీన్ని యాక్సెస్ చేయవచ్చు.<ref>{{cite news|last=Heller|first=Aron|title=Israel Museum showcased in Google Art Project|url=http://hosted.ap.org/dynamic/stories/M/ML_ISRAEL_GOOGLE_ART_PROJECT?SITE=GAGAI&SECTION=WEATHER&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2012-04-03-14-17-30|access-date=April 6, 2012|newspaper=Gainesville Times/Associated Press|date=April 3, 2012|archive-date=February 11, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250211080442/http://hosted.ap.org/dynamic/stories/M/ML_ISRAEL_GOOGLE_ART_PROJECT?SECTION=WEATHER&TEMPLATE=DEFAULT&CTIME=2012-04-03-14-17-30&SITE=GAGAI|url-status=dead}}</ref> సెల్లో వాయించే పక్షిని చూపిస్తూ డేవిడ్ లీ రూపొందించిన ప్రాజెక్ట్ ఇందులో ఉంది. వినియోగదారులు తమ కంప్యూటర్ మౌస్‌తో పక్షి సెల్లో విల్లును నియంత్రించవచ్చు. దృశ్య సూచనలు, తోడు తీగలకు సమకాలీకరణలో ప్లే చేయడానికి అనేక శాస్త్రీయ కూర్పులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. === విద్య === : గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్ ఉపాధ్యాయులు, విద్యార్థులకు అనేక విద్యా సాధనాలను, వనరులను పొందుపరిచింది, వీటిలో విద్యా వీడియోలు, ఆర్ట్ హిస్టరీ టైమ్‌లైన్‌లు, ఆర్ట్ టూల్‌కిట్‌లు, తులనాత్మక బోధనా వనరులు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.googleartproject.com/education/|title=Education|work=Google Art Project|access-date=April 6, 2012}}</ref> "లుక్ లైక్ యాన్ ఎక్స్‌పర్ట్", "DIY" అనే రెండు ఫీచర్లు ఆర్ట్ గ్యాలరీలలో తరచుగా కనిపించే వాటిని పోలి ఉండే కార్యకలాపాలను అందిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఒక క్విజ్ సైట్ సందర్శకులను నిర్దిష్ట శైలికి పెయింటింగ్‌ను సరిపోల్చమని అడుగుతుంది; మరొకటి అందించిన కథను సూచించే నిర్దిష్ట పెయింటింగ్‌లో చిహ్నాన్ని కనుగొనమని సందర్శకులను అడుగుతుంది. === ఆర్ట్ సెల్ఫీ === : గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్ ఒక సెల్ఫీ తీసుకోవడం ద్వారా ప్రజలు తమ లలిత కళల పోలికను కనుగొనడానికి అనుమతిస్తుంది. యాప్ వినియోగదారు ముఖాన్ని గూగుల్ డేటాబేస్ నుండి పాత ఆర్ట్ మ్యూజియం పోర్ట్రెయిట్‌లకు సరిపోలుస్తుంది. ఈ యాప్ జనవరి 2018లో డౌన్‌లోడ్ చార్ట్‌లలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.<ref>{{cite web|title=Art Selfie|url=https://www.theverge.com/2018/1/17/16900392/art-selfie-facial-match-app-google-top-of-charts|work=Google's art app is now top of iOS and Android download charts|date=January 17, 2018}}</ref> ఫీచర్‌ను మొదట్లో సిరిల్ డియాగ్నే (Cyril Diagne) రూపొందించారు.<ref>{{cite news|title=Art Selfie|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-01-22/google-figures-out-how-to-make-people-care-about-art-selfies|work=Out How to Make People Care About Art|date=January 22, 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Art Selfie|url=https://www.20minutes.fr/culture/2233391-20180307-selfie-uvre-art-savez-encore|work=Votre selfie est une œuvre d'art mais vous ne le savez pas encore|date=March 7, 2018 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-01-19 |title=Google's Arts and Culture App Turns You Into a Work of Art |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/googles-arts-and-culture-app-turns-you-into-a-work-of-art/ |access-date=2025-01-16 |website=pbs.org |language=en-US}}</ref> == అభివృద్ధి == [[File:Behind the Scenes- The Google Art Project at the White House.ogv|thumb|thumbtime=2:07|గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్ కోసం వైట్ హౌస్ చిత్రాలను తీయడానికి ఉపయోగించే సాంకేతికత, ప్రక్రియలను చూపుతున్న వీడియో]] గూగుల్ "20-శాతం సమయం" విధానం ఫలితంగా ఈ వేదిక ఉద్భవించింది, దీని ద్వారా ఉద్యోగులు ఆసక్తి కలిగిన వినూత్న ప్రాజెక్ట్‌లో పనిచేయడానికి వారి సమయంలో 20% వెచ్చించమని ప్రోత్సహించబడ్డారు.<ref>{{cite web|last=Knowles|first=Jemillah|title=Google's Art Project grows larger with 151 museums online across 140 countries|url=https://thenextweb.com/google/2012/04/03/googles-art-project-grows-larger-with-151-museums-online-across-40-countries/|work=TNW Google Blog|date=April 3, 2012|publisher=The Next Web|access-date=April 6, 2012}}</ref> మ్యూజియంల కళాఖండాలను మరింత సులభంగా అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి సంస్థ సాంకేతికతను ఎలా ఉపయోగించాలనే దానిపై చర్చ జరిగిన తర్వాత ఉద్యోగుల చిన్న బృందం ఈ ప్లాట్‌ఫాం భావనను సృష్టించింది.<ref name="Sood-2011">{{cite web|last=Sood|first=Amit|title=Explore museums and great works of art in the Google Art Project|url=https://googleblog.blogspot.com/2011/02/explore-museums-and-great-works-of-art.html|work=Google Official Blog|access-date=March 22, 2012}}</ref> ప్లాట్‌ఫాం భావన సంస్థ "ప్రపంచంలోని సమాచారాన్ని నిర్వహించడం, దాన్ని విశ్వవ్యాప్తంగా అందుబాటులో, ఉపయోగకరంగా చేయడం" అనే మిషన్‌కు సరిపోతుంది.<ref>{{cite web|title=About Google|url=https://www.google.com/intl/en/about/|access-date=March 25, 2012}}</ref> తదనుగుణంగా, 2009 మధ్యకాలంలో గూగుల్ అధికారులు ప్రాజెక్టుకు మద్దతు ఇవ్వడానికి అంగీకరించారు, చొరవకు కట్టుబడి ఉండేలా వారు అనేక మ్యూజియంల ఆన్‌లైన్ క్యూరేటర్లను నిమగ్నం చేశారు.<ref name="Berwick-2011">{{cite magazine|last=Berwick|first=Carly|title=Up Close and Personal with Google Art Project|magazine=Art in America|date=April 2011|volume=99|issue=4}}</ref> ప్లాట్‌ఫాం ఫిబ్రవరి 1, 2011న గూగుల్ కల్చరల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ద్వారా ప్రారంభించబడింది, ఇందులో లండన్‌లోని టేట్ గ్యాలరీ, న్యూయార్క్ నగరంలోని మెట్రోపాలిటన్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్, ఫ్లోరెన్స్‌లోని ఉఫిజి వంటి అంతర్జాతీయ మ్యూజియంల సహకారం ఉంది.<ref>{{cite news|last=Waters|first=Florence|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/8296365/The-best-online-culture-archives.html|title=The best online culture archives|date=February 1, 2011|newspaper=The Telegraph|access-date=February 2, 2011}}</ref> ఏప్రిల్ 3, 2012న గూగుల్ పెద్ద విస్తరణను ప్రకటించింది, ఆర్ట్ గ్యాలరీ ఆఫ్ అంటారియో, వైట్ హౌస్, గ్రిఫిత్ విశ్వవిద్యాలయంలోని ఆస్ట్రేలియన్ రాక్ ఆర్ట్ గ్యాలరీ, మ్యూజియం ఆఫ్ ఇస్లామిక్ ఆర్ట్ దోహా, హాంగ్ కాంగ్ మ్యూజియం ఆఫ్ ఆర్ట్‌తో సహా 40 దేశాల నుండి 151 మ్యూజియంలు, కళా సంస్థల నుండి 34,000 కంటే ఎక్కువ కళాఖండాలను తీసుకువచ్చింది.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/google-art-project-features-white-house-the-met-national-gallery/|title=Google Art Project features White House, the Met, National Gallery|last=Ngak|first=Chenda|work=[[CBS News]]|date=April 3, 2012 |access-date=April 15, 2012}}</ref> === ఉపయోగించిన సాంకేతికత === [[File:Google Street View camera in Bratislava.JPG|thumb|గూగుల్ స్ట్రీట్ వ్యూ కెమెరా ప్రదేశం గుండా వెళుతున్నప్పుడు 360 డిగ్రీల చిత్రాలను బంధిస్తుంది. సాధారణంగా స్ట్రీట్ వ్యూ చిత్రాలను సంగ్రహించడానికి కెమెరా కారు పైన కూర్చుంటుంది, అయితే ప్లాట్‌ఫాం కెమెరా ఇండోర్ ట్రాలీలో ఇన్‌స్టాల్ చేయబడింది.]] బృందం గూగుల్ స్ట్రీట్ వ్యూ, పికాసాతో సహా ఇప్పటికే ఉన్న సాంకేతికతలను ప్రభావితం చేసింది, ప్లాట్‌ఫాం కోసం ప్రత్యేకంగా కొత్త సాధనాలను నిర్మించింది. వారు మ్యూజియం ద్వారా కెమెరా 'ట్రాలీ'ని నెట్టడం ద్వారా గ్యాలరీ చిత్రాలను తీయడానికి కెమెరా సిస్టమ్ ఇండోర్-వెర్షన్‌ను సృష్టించారు. గ్యాలరీలోని కళాఖండాల హై-రిజల్యూషన్ ఫోటోలను తీయడానికి ప్రొఫెషనల్ పనోరమిక్ హెడ్స్ Clauss RODEON VR Head Hd, Clauss VR Head STలను కూడా ఉపయోగించింది. ఈ సాంకేతికత అద్భుతమైన వివరాలకు, అత్యధిక చిత్ర రిజల్యూషన్‌కు వీలు కల్పించింది. ప్రతి భాగస్వామ్య మ్యూజియం సగటు డిజిటల్ కెమెరా కంటే దాదాపు 1,000 రెట్లు ఎక్కువ వివరాలతో అల్ట్రా-హై రిజల్యూషన్ వద్ద తీయడానికి ఒక కళాఖండాన్ని ఎంచుకుంది.<ref name="Pack-2011" /> అలెగ్జాండర్ ఆండ్రీవిచ్ ఇవనోవ్ గీసిన ''The Apparition of Christ to the People'' అత్యంత పెద్ద చిత్రం, ఇది 12 గిగాపిక్సెల్‌ల కంటే ఎక్కువ పరిమాణంలో ఉంటుంది. చిత్ర నాణ్యతను పెంచడానికి, బృందం భాగస్వామ్య మ్యూజియంల లైటింగ్ టెక్నీషియన్లు, ఫోటోగ్రఫీ బృందాలతో సమన్వయం చేసుకుంది. ఉదాహరణకు, టేట్ బ్రిటన్ వద్ద, సహజ కాంతిలో, చీకటిలో ''No Woman No Cry'' గిగాపిక్సెల్ చిత్రాన్ని సంగ్రహించడానికి వారు సహకరించారు. చీకటిలో మెరుస్తున్న పెయింటింగ్ దాచిన ఫాస్ఫోరేసెంట్ చిత్రాన్ని పట్టుకోవడానికి టేట్ ఈ పద్ధతిని సూచించింది. గూగుల్ కెమెరా బృందం తమ పద్ధతిని మార్చుకుని, తగినంత స్పష్టమైన చిత్రాన్ని సంగ్రహించడానికి చీకటిలో 8 సెకన్ల పాటు కెమెరా షట్టర్‌ను తెరిచి ఉంచాల్సి వచ్చింది. ఇప్పుడు సైట్ నుండి ఈ పెయింటింగ్‌ను రెండు కాంతి అమరికలలోనూ వీక్షించవచ్చు.<ref name="Davis">{{cite web|last=Davis|first=James|title=Google Art Project: Behind the Scenes|url=http://www.tate.org.uk/context-comment/blog/google-art-project-behind-scenes-glowy-night-museum|archive-url=https://archive.today/20121224141517/http://www.tate.org.uk/context-comment/blog/google-art-project-behind-scenes-glowy-night-museum|url-status=dead|archive-date=2012-12-24|work=Tate Blogs|publisher=Tate Britain|access-date=March 24, 2012}}</ref> చిత్రాలను బంధించిన తర్వాత, బృందం చిత్రాలను సజావుగా కుట్టడానికి, వాటిని మ్యూజియం ఫ్లోర్ ప్లాన్‌లకు కనెక్ట్ చేయడానికి గూగుల్ స్ట్రీట్ వ్యూ సాఫ్ట్‌వేర్, GPS డేటాను ఉపయోగించింది. ప్రతి చిత్రం రేఖాంశం, అక్షాంశాల ప్రకారం మ్యాప్ చేయబడింది, తద్వారా వినియోగదారులు భాగస్వామ్య మ్యూజియంల గ్యాలరీల లోపల చూస్తూ, గూగుల్ మ్యాప్స్ నుండి సజావుగా మారవచ్చు. స్ట్రీట్ వ్యూ పికాసాతో కూడా ఏకీకృతం చేయబడింది.<ref name="Sood-2011" /> వినియోగదారు ఇంటర్‌ఫేస్ సైట్ సందర్శకులను గూగుల్ స్ట్రీట్ వ్యూతో గ్యాలరీల ద్వారా వర్చువల్‌గా 'నడవడానికి', పికాసాతో కళాఖండాలను చూడటానికి అనుమతిస్తుంది. పికాసా మామూలు కంటికి కనిపించే దానికంటే ఎక్కువ వివరాల కోసం చిత్రాలకు జూమ్ చేయడానికి మైక్రోస్కోప్ వీక్షణను అందిస్తుంది.<ref name="Pack-2011" /> అదనంగా, కళాఖండాల మైక్రోస్కోప్ వీక్షణ గూగుల్ స్కాలర్, గూగుల్ డాక్స్, యూట్యూబ్ వంటి ఇతర వనరులను పొందుపరుస్తుంది, కాబట్టి వినియోగదారులు పని గురించి మరింత తెలుసుకోవడానికి బాహ్య కంటెంట్‌కు లింక్ చేయవచ్చు.<ref name="Mediati-2011">{{cite magazine|last=Mediati|first=Nick|title=An extension of Google Street View enables interactive, Web-based virtual museum tours|magazine=PC World|date=April 2011|volume=29|issue=4}}</ref> చివరగా, ప్లాట్‌ఫాం గూగుల్ URL కాంపాక్టర్ (Goo.gl)ను కలిగి ఉంటుంది, తద్వారా వినియోగదారులు తమ వ్యక్తిగత సేకరణలను సులభంగా సేవ్ చేసుకోవచ్చు, పంచుకోవచ్చు.<ref name="Mediati-2011" /> ఫలితంగా వచ్చిన ప్లాట్‌ఫాం జావా-ఆధారిత గూగుల్ యాప్ ఇంజిన్ వెబ్ అప్లికేషన్, ఇది గూగుల్ మౌలిక సదుపాయాలపై ఉంటుంది.<ref name="Mediati-2011" /> === కాపీరైట్ సమస్యలు === గూగుల్ బుక్స్ ప్లాట్‌ఫాం అభివృద్ధిని సాంకేతికతకు మించిన దృక్కోణం నుండి ప్రభావితం చేసింది. కాపీరైట్ ఉల్లంఘనతో ఉన్న అనేక సమస్యలకు సంబంధించి ఆరేళ్ల సుదీర్ఘ కోర్టు కేసును గూగుల్ ఎదుర్కొంది. ఇది ఫెయిర్ యూజ్ (fair use) నిబంధన కింద అనుమతించదగినదని గూగుల్ పేర్కొన్నప్పటికీ, కాపీరైట్ ద్వారా ఇంకా రక్షించబడిన వాటితో సహా పాఠ్యాల పూర్తి డిజిటల్ కాపీలను గూగుల్ బుక్స్ జాబితా చేసింది. రక్షిత పుస్తకాల కాపీరైట్-హోల్డర్‌లకు గూగుల్ చివరికి $125 మిలియన్లు చెల్లించాల్సి వచ్చింది. ఈ వివాదం తర్వాత, గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్ కోసం మేధో సంపత్తి హక్కులకు భిన్నమైన విధానాన్ని గూగుల్ తీసుకుంది. ఈ ప్లాట్‌ఫాం మేధో సంపత్తి విధానం: :''ప్లాట్‌ఫాం సైట్‌లో ఫీచర్ చేయబడిన కళాఖండాల హై-రిజల్యూషన్ చిత్రాలు మ్యూజియంల స్వంతం, ఈ చిత్రాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా కాపీరైట్ చట్టాలకు లోబడి ఉండవచ్చు. స్ట్రీట్ వ్యూ ఇమేజరీ గూగుల్ స్వంతం. గూగుల్ సేవా నిబంధనల ద్వారా అనుమతించబడిన పద్ధతిలో ప్లాట్‌ఫాం సైట్‌ను ఉపయోగించుకోవడానికి, ప్రయోజనాన్ని ఆస్వాదించడానికి మిమ్మల్ని అనుమతించే ఏకైక ప్రయోజనం కోసం ఈ సైట్‌లోని అన్ని చిత్రాలు అందించబడ్డాయి. సాధారణ గూగుల్ సేవా నిబంధనలు మొత్తం సైట్ మీ వినియోగానికి వర్తిస్తాయి.'' భాగస్వామ్య మ్యూజియం సిబ్బంది ఇప్పుడు కాపీరైట్‌ల ద్వారా ఇంకా రక్షించబడే కొన్ని వర్క్‌ల చిత్రాలను అస్పష్టం చేయమని గూగుల్‌ను అడగవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో, మ్యూజియంలు ఆధునిక, సమకాలీన కళాకారుల కళాఖండాలను చేర్చాలని కోరుకున్నాయి, వారిలో చాలా మంది ఇప్పటికీ తమ రచనలకు కాపీరైట్‌ను కలిగి ఉన్నారు. == ప్రశంసలు == * '''కళకు ప్రాప్యతను పెంచుతుంది.''' ఇంటర్నెట్ సదుపాయం ఉన్నంత వరకు, ఎవరైనా, ఎక్కడి నుండైనా, ఎప్పుడైనా గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్‌ని సందర్శించవచ్చు, ఈ మ్యూజియంలను సందర్శించే అవకాశం లేని ప్రేక్షకులు వారి రచనలను చూసేందుకు వీలు కల్పిస్తుంది. "ఆర్మ్‌చైర్ టూరిస్ట్‌లు" ఇప్పుడు తమ సీట్లను వదలకుండా ప్రపంచంలోని కొన్ని గొప్ప కళా ప్రదర్శనలను పర్యటించగలుగుతున్నారు.<ref>{{cite web|last=Ionescu|first=Daniel|title=Google's Art Project Extended Worldwide|archive-url=https://web.archive.org/web/20131104220826/http://www.pcworld.com/article/253092/googles_art_project_extended_worldwide.html|url=http://www.pcworld.com/article/253092/googles_art_project_extended_worldwide.html|archive-date=November 4, 2013|work=PC World Blogs|publisher=PC World|access-date=April 6, 2012}}</ref> * '''మెరుగైన సందర్శకుల అనుభవం.''' వినియోగదారులు సమయం, డబ్బు, శారీరక ఇబ్బందుల పరిమితులను నివారించవచ్చు. వారు ఒక సేకరణకు నిర్బంధిత వన్-టైమ్ సందర్శనను ప్లాన్ చేయవలసిన అవసరం లేదు. ఇతర సందర్శకుల వల్ల వారికి ఎలాంటి ఇబ్బంది ఉండదు. == విమర్శలు == * '''యూరోసెంట్రిజం:''' దాని ప్రారంభ ప్రారంభ సమయంలో, గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్ కళలకు సంబంధించిన పాశ్చాత్య పక్షపాత ప్రాతినిధ్యాన్ని అందించిందని చాలా మంది విమర్శకులు వాదించారు. ప్రాజెక్ట్ మొదటి దశలో చేర్చబడిన చాలా మ్యూజియంలు పశ్చిమ ఐరోపా, వాషింగ్టన్, D.C., న్యూయార్క్‌కు చెందినవి. తర్వాత ప్లాట్‌ఫాం విస్తరించిన రిపోజిటరీలో గ్రాఫిటీ వర్క్స్, డాట్ పెయింటింగ్స్, రాక్ ఆర్ట్, స్వదేశీ కళాఖండాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|last=Hayward|first=Andrea|title=ARTS: Global artworks now a click away|newspaper=Australian Associated Press Pty Limited|date=April 4, 2012|id={{ProQuest|963815632}}}}</ref> ఏది ఏమైనప్పటికీ, 2019 నాటికి ప్రాజెక్ట్ కవరేజ్ అధ్యయనంలో కొన్ని పాశ్చాత్య దేశాలు, రాజధాని నగరాలు, 20-వ శతాబ్దపు కళకు సంబంధించిన చిత్రాలు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయని తేలింది. చాలా దేశాలకు ప్రొవైడర్ సంస్థలు లేవు. == మూలాలు == {{Reflist}} == వివరణలు == <references group="lower-alpha" /> == బాహ్య లింకులు == {{commons category|Google Art Project}} * {{Official website|https://artsandculture.google.com/}} {{Google Maps navbox}} {{DEFAULTSORT:Google Arts and Culture}} [[వర్గం:కళల వెబ్‌సైట్లు]] [[వర్గం:గూగుల్ ఆర్ట్స్ & కల్చర్| ]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని పురావస్తు మ్యూజియంలు]] [[వర్గం:కళలు]] na2ahhsnfxl14k27hp4juj1x3fiazap 0 488942 4955338 4919084 2026-09-09T11:39:42Z స్వరలాసిక 13980 /* 20వ శతాబ్దం తరువాతి కాలం */ 4955338 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ | logo = BBC Logo 2021.svg | logo_upright = 1.0 | logo_alt = నలుపు రంగు బాక్సుల్లో తెలుపు రంగు "BBC" అక్షరాలు, BBC కార్పొరేట్ ఫాంట్ అయిన రీత్‌లో టైప్ చేయబడ్డాయి. | logo_caption = 2021 నుండి ఉపయోగిస్తున్న లోగో | type = ఛార్టర్డ్ కార్పొరేషన్, పబ్లిక్ బ్రాడ్‌కాస్టర్ | industry = మాస్ మీడియా (ప్రసార సాధనాలు) | predecessor = బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కంపెనీ | founded = {{start date and age|1922|10|18|df=y}} (బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కంపెనీగా)<br />{{start date and age|1927|01|01|df=y}} (బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్‌గా) | founder = యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రభుత్వం | location = బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్<br>లండన్, ఇంగ్లాండ్, UK | area_served = ప్రపంచవ్యాప్తంగా | key_people = {{plainlist| *[[సమీర్ షా (BBC)|సమీర్ షా]] (ఛైర్మన్) *రోడ్రి తల్ఫాన్ డేవిస్ (తాత్కాలిక డైరెక్టర్-జనరల్) *మ్యాట్ బ్రిటిన్ (రాబోయే డైరెక్టర్-జనరల్) }} | products = {{flat list| *బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ *వెబ్ పోర్టల్స్ }} | services = {{flat list| *టెలివిజన్ *రేడియో *ఆన్‌లైన్ }} | revenue = {{decrease}} £5.389 బిలియన్లు (2024)<ref name="2023-24-accounts">{{cite web |date=24 July 2024 |title=BBC Group Annual Report and Accounts 2023/24 |url=https://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/documents/ara-2023-24.pdf |access-date=12 October 2024 |publisher=BBC}}</ref> | operating_income = {{decrease}} £199 మిలియన్లు (2024)<ref name="2023-24-accounts"/> | net_income = {{increase}} £229 మిలియన్లు (2024)<ref name="2023-24-accounts"/> | assets = {{decrease}} £1.976 బిలియన్లు (2024)<ref name="2023-24-accounts"/> | owner = | num_employees = {{increase}} 21,918 (2024)<ref name="2023-24-accounts"/> | divisions = {{ubl|BBC టెలివిజన్|BBC స్పోర్ట్|BBC రేడియో|BBC న్యూస్|BBC ఆన్‌లైన్|BBC సౌండ్స్|BBC వెదర్|BBC మ్యూజిక్|BBC ఇంగ్లీష్ రీజియన్స్|BBC స్కాట్లాండ్|BBC సిమ్రు వేల్స్|BBC నార్తర్న్ ఐర్లాండ్|BBC నార్త్|BBC బైట్‌సైజ్|BBC స్టూడియోస్}} | website = {{Official URL}} | logo_class = skin-invert }} బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ ('''BBC''') అనేది [[ఇంగ్లాండు|ఇంగ్లాండ్]] లోని [[లండన్|లండన్‌]]<nowiki/>లో ఉన్న బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్ ప్రధాన కార్యాలయంగా పనిచేస్తున్న బ్రిటిష్ పబ్లిక్ సర్వీస్ బ్రాడ్‌కాస్టర్ (ప్రజా సేవా ప్రసార సంస్థ). 1922లో బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కంపెనీగా ప్రారంభమైన ఇది, జనవరి 1, 1927న ప్రస్తుత పేరుతో ప్రస్తుత స్థితికి చేరుకుంది. ఇది అత్యంత పురాతనమైన, ఉద్యోగుల సంఖ్య పరంగా 21,000 మంది సిబ్బందితో స్థానికంగా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా అతిపెద్ద బ్రాడ్‌కాస్టర్‌గా ఉంది. బీబీసీ (BBC) ఒక రాజ శాసనం (రాయల్ ఛార్టర్) కింద స్థాపించబడింది,<ref name="crown">{{cite journal |last=Andrews |first=Leighton |year=2005 |editor-last=Harris |editor-first=Phil |editor-link=Phil Harris (academic) |editor2=Fleisher |editor2-first=Craig S. |editor2-link=Craig Fleisher |title=A UK Case: Lobbying for a new BBC Charter |url=https://archive.org/details/handbookofpublic0000unse_p6f7 |journal=The Handbook of Public Affairs |publisher=SAGE |pages=[https://archive.org/details/handbookofpublic0000unse_p6f7/page/246 247]–48 |doi=10.4135/9781848608108.n16 |isbn=978-0-7619-4393-8}}</ref> ఇది సంస్కృతి, మీడియా, క్రీడల శాఖ మంత్రి (సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ ఫర్ కల్చర్, మీడియా అండ్ స్పోర్ట్) తో చేసుకున్న ఒప్పందం ప్రకారం పనిచేస్తుంది.<ref>{{cite web|title=BBC – Governance – Annual Report 2013/14|url=https://www.bbc.co.uk/annualreport/2014/bbc-trust/inside-the-trust/governance.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705050934/http://www.bbc.co.uk/annualreport/2014/bbc-trust/inside-the-trust/governance.html|archive-date=5 July 2019|access-date=20 December 2019|publisher=BBC}}</ref> బీబీసీ ప్రధానంగా వార్షిక [[టెలివిజన్]] లైసెన్స్ ఫీజు ద్వారా నిధులను పొందుతుంది,<ref name="TrustAR">{{cite web|title=BBC Annual Report & Accounts 2008/9: Financial Performance|url=https://www.bbc.co.uk/annualreport/trust/overview/finan_perf.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100210210957/http://www.bbc.co.uk/annualreport/trust/overview/finan_perf.shtml|archive-date=10 February 2010|access-date=12 February 2010|publisher=BBC}}</ref> ఈ ఫీజు ప్రత్యక్ష (లైవ్) టెలివిజన్ ప్రసారాలను స్వీకరించడానికి లేదా రికార్డ్ చేయడానికి లేదా బీబీసీకి చెందిన స్ట్రీమింగ్ సర్వీస్ ఐప్లేయర్‌ (iPlayer)ను ఉపయోగించడానికి ఏదైనా రకమైన పరికరాలను ఉపయోగించే అన్ని బ్రిటిష్ గృహాలు, కంపెనీలు, సంస్థల నుండి వసూలు చేయబడుతుంది.<ref name="TVLic">{{cite web|title=Legislation and policy|url=http://www.tvlicensing.co.uk/about/legislation-and-policy-AB9/#link1|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100129041323/http://www.tvlicensing.co.uk/about/legislation-and-policy-AB9#link1|archive-date=29 January 2010|access-date=12 February 2010|website=TV Licensing}}</ref> బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నిర్దేశించే ఈ ఫీజుకు [[పార్లమెంట్|పార్లమెంటు]] ఆమోదం తెలుపుతుంది.<ref name="TVLic2">{{cite press release |title=TV Licence Fee: facts & figures |publisher=BBC Press Office |year=2010 |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |access-date=12 February 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100907023331/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |archive-date=7 September 2010}}</ref> ఇది UK లోని దేశాలు, ప్రాంతాలను కవర్ చేసే బీబీసీ రేడియో, టీవీ, ఆన్‌లైన్ సేవలకు నిధులు సమకూర్చడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. ఏప్రిల్ 1, 2014 నుండి, ఇది 28 భాషలలో ప్రసారం చేస్తూ, అరబిక్, పర్షియన్ భాషలలో సమగ్ర టీవీ, [[రేడియో]], ఆన్‌లైన్ సేవలను అందించే బీబీసీ వరల్డ్ సర్వీస్‌ (1932లో బీబీసీ ఎంపైర్ సర్వీస్‌గా ప్రారంభించబడింది)కు కూడా నిధులు సమకూరుస్తోంది. బీబీసీ ఆదాయంలో కొంత భాగం దాని అనుబంధ సంస్థ బీబీసీ స్టూడియోస్ (గతంలో బీబీసీ వరల్డ్‌వైడ్) నుండి వస్తుంది. ఈ సంస్థ అంతర్జాతీయంగా బీబీసీ కార్యక్రమాలను, సేవలను విక్రయించడంతో పాటు, బీబీసీ అంతర్జాతీయ 24-గంటల ఆంగ్ల-భాష వార్తా ఛానల్ అయిన బీబీసీ న్యూస్ (అంతర్జాతీయ టీవీ ఛానల్)ను పంపిణీ చేస్తుంది. అలాగే బీబీసీ గ్లోబల్ న్యూస్ లిమిటెడ్ అందించే BBC.com ద్వారా కూడా ఆదాయం లభిస్తుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/12/20/bbc-studios-wins-go-ahead-commercial-production-push/|title=BBC Studios wins go-ahead for commercial production push|last=Williams|first=Christopher|date=20 December 2016|work=The Daily Telegraph|url-status=live|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/business/2016/12/20/bbc-studios-wins-go-ahead-commercial-production-push/|archive-date=12 January 2022|location=London|url-access=subscription}}</ref><ref>{{cite press release |title=BBC Global News Ltd to Be Everywhere |url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/worldnews/2015/global-news-ltd-be-everywhere |date=June 2015 |access-date=18 October 2023 |publisher=BBC Media Centre |archive-date=19 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019114700/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/worldnews/2015/global-news-ltd-be-everywhere |url-status=live}}</ref> 1922లో ఏర్పాటైనప్పటి నుండి, బ్రిటిష్ జీవితం, సంస్కృతిలో బీబీసీ ప్రముఖ పాత్ర పోషించింది.<ref>{{cite book|title=This Is the BBC Entertaining the Nation, Speaking for Britain, 1922–2022|last=Potter|first=Simon J.|publisher=Oxford University Press|year=2022|quote=the significant impact that the BBC has had on the social and cultural history of Britain}}</ref> దీన్ని కొన్నిసార్లు అనధికారికంగా '''ద బీబ్''' లేదా '''ఆంటీ''' అని పిలుస్తారు.<ref name="Jackson">{{cite press release |title=Jack Jackson: Rhythm And Radio Fun Remembered |date=February 2017 |url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/08/jack-jackson |access-date=26 June 2019 |publisher=BBC Media Centre |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626051821/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2017/08/jack-jackson |archive-date=26 June 2019 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/totp2/features/top5/banned_songs.shtml|title=Top of the Pops 2 – Top 5|access-date=26 June 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190626051822/http://www.bbc.co.uk/totp2/features/top5/banned_songs.shtml|archive-date=26 June 2019|publisher=BBC}}</ref> 1923లో ఇది మొదటి ప్రసార జాబితాల పత్రిక (బ్రాడ్‌కాస్ట్ లిస్టింగ్స్ మ్యాగజైన్) అయిన ''రేడియో టైమ్స్‌'' (ఉపశీర్షిక "ది అఫీషియల్ ఆర్గాన్ ఆఫ్ ది బీబీసీ") ను ప్రారంభించింది; 1988 క్రిస్మస్ ఎడిషన్ 1.1 కోట్ల కాపీలు అమ్ముడై, చరిత్రలో ఏ ఇతర బ్రిటిష్ పత్రికకు సాధ్యం కాని రీతిలో అత్యధిక అమ్మకాలు సాధించిన ఎడిషన్‌గా రికార్డు సృష్టించింది.<ref name="RadioTimes Oldest">{{cite news|url=https://www.lep.co.uk/heritage-and-retro/retro/longest-running-tv-magazine-a-collectors-favourite-3056282|title=Longest running TV magazine a collector's favourite|work=Lancashire Evening Post|access-date=16 August 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240816172427/https://www.lep.co.uk/heritage-and-retro/retro/longest-running-tv-magazine-a-collectors-favourite-3056282|archive-date=16 August 2024}}</ref> == చరిత్ర == === 1920–1922: బ్రిటిష్ ప్రసారాల పుట్టుక === బ్రిటన్ మొట్టమొదటి ప్రత్యక్ష ప్రజా ప్రసారం 1920 జూన్‌లో చెమ్స్‌ఫోర్డ్‌లోని మార్కోని కంపెనీ కర్మాగారం నుండి చేయబడింది. దీనికి ''డైలీ మెయిల్‌''కు చెందిన ఆల్ఫ్రెడ్ హార్మ్స్‌వర్త్, 1వ విస్కౌంట్ నార్త్‌క్లిఫ్ స్పాన్సర్ చేశారు. ఇందులో ప్రముఖ ఆస్ట్రేలియన్ గాయని డామ్ నెల్లీ మెల్బా పాల్గొన్నారు. మెల్బా ప్రసారం ప్రజల దృష్టిని ఆకర్షించింది, ఇది రేడియో పట్ల బ్రిటిష్ ప్రజల వైఖరిలో ఒక మలుపును తీసుకువచ్చింది.{{sfn|Briggs|1985|p=}}{{rp|47}} అయితే, ఇటువంటి ప్రసారాలు ముఖ్యమైన సైనిక, పౌర సమాచార మార్పిడికి అంతరాయం కలిగిస్తాయని భావించిన అధికారిక వర్గాలలో ఈ ప్రజా ఉత్సాహం కనిపించలేదు. 1920 చివరకల్లా, ఈ వర్గాల నుండి వచ్చిన ఒత్తిడి, లైసెన్సింగ్ అథారిటీ అయిన జనరల్ పోస్ట్ ఆఫీస్ (GPO) సిబ్బందిలో ఉన్న అసౌకర్యం కారణంగా చెమ్స్‌ఫోర్డ్ తదుపరి ప్రసారాలపై నిషేధం విధించబడింది.{{sfn|Briggs|1985|p=}}{{rp|50}} కానీ 1922 నాటికి GPO దాదాపు 100 ప్రసార లైసెన్స్ అభ్యర్థనలను స్వీకరించింది{{sfn|Curran|Seaton|2018}}{{rp|110}}, 3,000 మందికి పైగా సభ్యులతో కూడిన 63 వైర్‌లెస్ సొసైటీల పిటిషన్ కారణంగా తన నిషేధాన్ని రద్దు చేసింది.{{sfn|Briggs|1985|p=}}{{rp|50–97}} యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఎదురైన అదే గందరగోళ విస్తరణను నివారించాలని ఆత్రుతగా ఉన్న GPO, ప్రముఖ వైర్‌లెస్ రిసీవర్ తయారీదారుల కన్సార్టియం సంయుక్తంగా కలిగి ఉన్న కంపెనీకి ఒకే ప్రసార లైసెన్స్‌ను జారీ చేస్తుందని ప్రతిపాదించింది. దీని ద్వారా అక్టోబరు 18, 1922న బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కంపెనీ లిమిటెడ్ ఏర్పాటైంది.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s/|title=BBC 100: 1920s|access-date=18 October 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221018065159/https://www.bbc.com/historyofthebbc/timelines/1920s/|archive-date=18 October 2022|agency=BBC}}</ref> స్కాటిష్ కాల్వినిస్ట్ అయిన జాన్ రీత్, కంపెనీ తన మొదటి అధికారిక ప్రసారాన్ని చేసిన కొన్ని వారాల తర్వాత డిసెంబరు 1922లో జనరల్ మేనేజర్‌గా నియమించబడ్డాడు.{{sfn|Curran|Seaton|2018}}{{rp|110}} ఎల్. స్టాంటన్ జెఫరీస్ దీని మొదటి సంగీత దర్శకుడు.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CVCtkShvDSkC|title=The BBC and Ultra-Modern Music, 1922–1936: Shaping a Nation's Tastes|last=Doctor|first=Jennifer Ruth|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=9780521661171|page=402|access-date=8 July 2019}}</ref> ఆమోదించబడిన దేశీయ తయారీదారుల నుండి బీబీసీ (BBC) వైర్‌లెస్ రిసీవింగ్ సెట్‌ల విక్రయంపై వచ్చే రాయల్టీతో కంపెనీకి నిధులు సమకూరుతాయి.<ref>{{Cite book|title=The BBC: Public Institution and Private World|url=https://archive.org/details/bbcpublicinstitu0000burn|last=Burns|first=Tom|publisher=The Macmillan Press LTD|year=1977|isbn=978-0-333-19720-2|location=Great Britain|pages=[https://archive.org/details/bbcpublicinstitu0000burn/page/n19 1]}}</ref> నేటికీ, "తెలియజేయడం, అవగాహన కల్పించడం, వినోదం పంచడం" అనే రీతియన్ నిర్దేశానికి కట్టుబడి ఉండాలని బీబీసీ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref>{{cite news|url=https://old.parliament.uk/business/committees/committees-a-z/lords-select/communications-committee/news-parliament-2015/bbc-charter-review-report-published/|title=No need to change BBC's mission to 'inform, educate and entertain'|date=24 February 2016|access-date=7 January 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161031154543/https://www.parliament.uk/business/committees/committees-a-z/lords-select/communications-committee/news-parliament-2015/bbc-charter-review-report-published/|archive-date=31 October 2016|agency=UK Parliament}}</ref> === 1923–1926: ప్రైవేట్ కంపెనీ నుండి పబ్లిక్ సర్వీస్ కార్పొరేషన్‌గా === [[దస్త్రం:Radio_Times_-_front_cover_-_28_September_1923.jpg|ఎడమ|thumb|''రేడియో టైమ్స్'' మొదటి సంచిక (28 సెప్టెంబరు 1923)]] ఆర్థిక ఏర్పాట్లు త్వరలోనే సరిపోవని తేలింది. ఔత్సాహికులు తమ సొంత రిసీవర్లను తయారు చేసుకోవడం, శ్రోతలు లైసెన్స్ లేని ప్రత్యర్థి సెట్లను కొనుగోలు చేయడంతో సెట్ల విక్రయాలు నిరాశపరిచాయి.{{sfn|Briggs|1985|p=}}{{rp|146}} 1923 మధ్యనాటికి, GPO, బీబీసీ మధ్య చర్చలు ప్రతిష్ఠంభనకు గురయ్యాయి, అప్పుడు పోస్ట్ మాస్టర్ జనరల్ సైక్స్ కమిటీతో బ్రాడ్‌కాస్టింగ్‌పై ఒక సమీక్షను ప్రారంభించారు.<ref name="Company History">{{cite news|url=https://www.companieshistory.com/bbc/|title=BBC history, profile and history|work=CompaniesHistory.com|access-date=25 June 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518190601/https://www.companieshistory.com/bbc/|archive-date=18 May 2022}}</ref> ఈ కమిటీ బీబీసీ తక్షణ ఆర్థిక కష్టాలను పరిష్కరించడానికి కఠినమైన అమలుతో కూడిన స్వల్పకాలిక లైసెన్స్ ఫీజుల పునర్వ్యవస్థీకరణను, లైసెన్స్ ఆదాయంలో బీబీసీకి, GPOకి మధ్య పంచుకునే వాటాను పెంచాలని సిఫార్సు చేసింది. దీని తర్వాత ప్రసారాలకు నిధులు సమకూర్చడానికి సాధారణ 10 షిల్లింగ్స్ లైసెన్స్ ఫీజును ప్రవేశపెట్టాలని సూచించింది.<ref name="Company History" /> బీబీసీ ప్రస్తుత ప్రసార లైసెన్స్ వ్యవధికి ప్రసార గుత్తాధిపత్యాన్ని (మోనోపోలీ), అలాగే ప్రకటనలపై నిషేధాన్ని స్పష్టం చేసింది. వార్తాపత్రికలతో పోటీని నివారించడానికి, ఫ్లీట్ స్ట్రీట్ సాయంత్రం 7 గంటలకు ముందు వార్తా బులెటిన్లను నిషేధించేలా ప్రభుత్వాన్ని ఒప్పించింది, బీబీసీ బయటి వార్తా సంస్థల నుండి (వైర్ సర్వీసెస్) అన్ని వార్తలను సేకరించాల్సి వచ్చింది.<ref name="Company History" /> ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి, సుదీర్ఘకాలం నడుస్తున్న రేడియో, టెలివిజన్ జాబితాల పత్రిక అయిన ''రేడియో టైమ్స్‌''ను సెప్టెంబరు 1923లో రీత్ ప్రారంభించారు.<ref name="RadioTimes Oldest" /> "ది అఫీషియల్ ఆర్గాన్ ఆఫ్ ది బీబీసీ" అనే ఉపశీర్షికతో వచ్చిన మొదటి ఎడిషన్, న్యూస్‌స్టాండ్‌లలో టప్పెన్స్ (రెండు పెన్స్‌లు) కు విక్రయించబడింది. పావు మిలియన్ కాపీలు త్వరగా అమ్ముడయ్యాయి.<ref>{{cite book|title=The History of Broadcasting in the United Kingdom Volume 1|last1=Briggs|first1=Asa|date=1961|publisher=Oxford University Press|page=297}}</ref> 1925 మధ్యలో ప్రసారాల భవిష్యత్తును క్రాఫోర్డ్ కమిటీ మరింత పరిశీలించింది. అప్పటికి రీత్ నాయకత్వంలో బీబీసీ, ఏకీకృత (గుత్తాధిపత్య) ప్రసార సేవను కొనసాగించడానికి అనుకూలంగా ఏకాభిప్రాయాన్ని ఏర్పరచుకుంది, కానీ వేగవంతమైన విస్తరణకు నిధులు సమకూర్చడానికి మరింత డబ్బు అవసరం ఏర్పడింది. వైర్‌లెస్ తయారీదారులు నష్టాల్లో ఉన్న కన్సార్టియం నుండి నిష్క్రమించడానికి ఆత్రుతగా ఉన్నారు, బీబీసీని వాణిజ్య సంస్థగా కాకుండా పబ్లిక్ సర్వీస్‌గా చూడాలని రీత్ కోరుకున్నాడు. క్రాఫోర్డ్ కమిటీ సిఫార్సులు మరుసటి సంవత్సరం మార్చిలో ప్రచురించబడ్డాయి, మే నెలలో 1926 [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్]] సార్వత్రిక సమ్మె (జనరల్ స్ట్రైక్) చెలరేగే సమయానికి అవి GPO పరిశీలనలో ఉన్నాయి. సమ్మె తాత్కాలికంగా వార్తాపత్రికల ముద్రణకు అంతరాయం కలిగించింది. అప్పుడు వార్తా బులెటిన్లపై ఆంక్షలు ఎత్తివేయడంతో, బీబీసీ సంక్షోభం ఉన్నంత కాలం ప్రజలకు వార్తల ప్రాథమిక వనరుగా మారింది.{{sfn|Curran|Seaton|2018}}{{rp|117}} ఈ సంక్షోభం బీబీసీని సున్నితమైన స్థితిలో ఉంచింది. ఒకవైపు బీబీసీ ప్రభుత్వ మార్గదర్శకాలను పాటించకపోతే దాన్ని ఎప్పుడైనా ప్రభుత్వ ప్రచార సాధనంగా స్వాధీనం చేసుకునే హక్కు ప్రభుత్వానికి ఉందని రీత్‌కు తెలుసు, కానీ మరోవైపు స్వతంత్రంగా వ్యవహరిస్తున్నట్లు కనిపిస్తూ ప్రజల నమ్మకాన్ని కాపాడుకోవాలని అతను ఆత్రుత పడ్డాడు. బీబీసీని ఎలా నిర్వహించాలనే విషయంలో ప్రభుత్వం విడిపోయింది, అయితే చివరకు ప్రధానమంత్రి లాగే సమ్మెను వ్యతిరేకించిన రీత్‌ను ప్రభుత్వం విశ్వసించింది. విన్‌స్టన్ చర్చిల్ "సాధ్యమైనంత ఉత్తమ ప్రయోజనం" కోసం బీబీసీని స్వాధీనం చేసుకోవాలని కోరుకున్నప్పటికీ, స్టాన్లీ బాల్డ్విన్ ప్రభుత్వం "[బీబీసీని] తాము స్వాధీనం చేసుకోలేదని, కానీ నిజంగా నిష్పాక్షికంగా ఉండమన్న విషయాన్ని మేము విశ్వసించగలమని వారికి తెలుసు" అని చెప్పాలనుకున్నట్లు రీత్ రాశారు.<ref name="guardian180814">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2014/aug/18/-sp-bbc-report-facts-impartial|title=BBC's long struggle to present the facts without fear or favour|last1=Higgins|first1=Charlotte|date=18 August 2014|access-date=19 May 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218100055/http://www.theguardian.com/media/2014/aug/18/-sp-bbc-report-facts-impartial|archive-date=18 December 2022|location=London|website=The Guardian}}</ref> ఆ విధంగా బీబీసీ ప్రభుత్వ లక్ష్యాలను ప్రధానంగా తనకు నచ్చిన రీతిలో కొనసాగించడానికి తగినంత స్వేచ్ఛను పొందింది. సమ్మె మద్దతుదారులు బీబీసీని "బ్రిటిష్ ఫాల్స్‌హుడ్ కంపెనీ" అని BFC గా ముద్దుగా పిలిచారు. ఇంగ్లాండ్ రక్షించబడిందని సూచిస్తూ బ్లేక్ "జెరూసలెం" నుండి పఠించడం ద్వారా రీత్ స్వయంగా సమ్మె ముగింపును ప్రకటించాడు.<ref>Crook, Tim (2002). "International Radio Journalism". Routledge.</ref> ప్రభుత్వం, సమ్మెదారుల అభిప్రాయాలను సమతుల్యంగా ప్రసారం చేయడం ద్వారా ఏర్పడిన సానుకూల ముద్రను హైలైట్ చేస్తూ సార్వత్రిక సమ్మెను బీబీసీ ప్రసారం చేసిన తీరును గురించి పేర్కొంటారు. కానీ సీటన్ దీనిని "బ్రిటిష్ రూపంలో ఆధునిక ప్రచారం" కనిపెట్టబడినట్లుగా వర్ణించాడు.{{sfn|Curran|Seaton|2018}}{{rp|117}} 'నిజమైన నిష్పాక్షిక వార్తల' ద్వారా పొందిన నమ్మకాన్ని ఆ తర్వాత ఉపయోగించుకోవచ్చని రీత్ వాదించారు. నిష్పాక్షిక వార్తలు దానంతట అదే అంతిమ లక్ష్యం కాదు.{{sfn|Curran|Seaton|2018}}{{rp|118}} సంక్షోభం నుండి బీబీసీ లాభపడింది, ఇది దాని ప్రసారాల కోసం దేశవ్యాప్త ప్రేక్షకులను సుస్థిరం చేసింది. దీని తర్వాత బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కంపెనీ స్థానంలో వాణిజ్యేతర, క్రౌన్-ఛార్టర్డ్ సంస్థ: బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్‌ను ఏర్పాటు చేయాలన్న క్రాఫోర్డ్ కమిటీ (1925-26) సిఫార్సును ప్రభుత్వం అంగీకరించింది.<ref name="Company History" /> === 1927–1939 === [[దస్త్రం:Radio_Times_1931_(masthead).jpg|ఎడమ|thumb|డిసెంబర్ 25, 1931 నాటి ''రేడియో టైమ్స్'' మాస్ట్ హెడ్ (శీర్షిక ప్రాంతం), బీబీసీ నినాదమైన "నేషన్ షల్ స్పీక్ పీస్ అన్‌టు నేషన్" తో సహా]] [[దస్త్రం:John_Logie_Baird_in_1917.jpg|thumb|టెలివిజన్ మార్గదర్శకుడు జాన్ లోగీ బైర్డ్ (1917లో ఇక్కడ కనిపిస్తున్నాడు) జూలై 14, 1930న బీబీసీ మొదటి నాటకం ''ది మ్యాన్ విత్ ది ఫ్లవర్ ఇన్ హిజ్ మౌత్''ను, జూన్ 2, 1931న డెర్బీ నుండి మొదటి ప్రత్యక్ష బహిరంగ ప్రసారాన్ని ప్రసారం చేశాడు.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p02d2sm7|title=The Man with the Flower in his Mouth|date=9 October 2017|access-date=20 December 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021180342/https://www.bbc.co.uk/programmes/p02d2sm7|archive-date=21 October 2018|publisher=BBC}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bbceng.info/additions/2016/first-scanner-prospero-2010a.pdf|title=BBC's first television outside broadcast|access-date=9 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171009223351/http://www.bbceng.info/additions/2016/first-scanner-prospero-2010a.pdf|archive-date=9 October 2017|publisher=Prospero}}</ref>]] బ్రిటిష్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కార్పొరేషన్ జనవరి 1, 1927న ఉనికిలోకి వచ్చింది, కొత్తగా గుర్రం రౌత్ (knighted) పొందిన రీత్ దీని మొదటి డైరెక్టర్ జనరల్‌గా నియమించబడ్డారు. దాని ప్రయోజనం, (ప్రకటిత) విలువలను ప్రతిబింబించడానికి, కొత్త కార్పొరేషన్ "నేషన్ షల్ స్పీక్ పీస్ అన్‌టు నేషన్" అనే నినాదంతో సహా తన అధికార ముద్ర (కోట్ ఆఫ్ ఆర్మస్) ను స్వీకరించింది.<ref name="Motto">{{cite book|url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f8b0|title=The Oxford Dictionary of Modern Quotations|last=Knowles|first=Elizabeth|publisher=Oxford University Press|year=2008|isbn=9780199208951|edition=Oxford Reference Online|access-date=11 February 2010}}</ref> బీబీసీ కార్యక్రమాల విధానం మినహా బ్రిటిష్ రేడియో ప్రేక్షకులకు పెద్దగా ఎంపిక లేదు. ఒక ఎగ్జిక్యూటివ్‌గా రీత్ నైతిక విధానాన్ని అనుసరించాడని భావించేవారు, "మానవ జ్ఞానం, ప్రయత్నం, సాధనలకు సంబంధించిన ప్రతి విభాగంలోనూ ఉత్తమమైన దాన్ని" ప్రసారం చేయాలని అతను లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాడు. కార్యక్రమాలను నైతిక పదాలలో నిర్వచించాడు, "అత్యున్నత నైతిక ధోరణిని" "ప్రధాన ప్రాముఖ్యత కలిగినదిగా" వాదించాడు.<ref>[[C. L. Mowat]], ''Britain between the Wars 1918–1940'' (1955) p 242.</ref> కేవలం ఎక్కువ మంది ప్రేక్షకులను (, ప్రకటనల ఆదాయాన్ని) ఆకర్షించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకునే టాబ్లాయిడ్ లాంటి, అందరికీ ఉచితమైన (free-for-all) రేడియో ప్రసార విధానానికి వ్యతిరేకంగా రీత్ విజయవంతంగా ఒక ఎత్తైన గోడను నిర్మించాడు. బీబీసీలో ఎలాంటి చెల్లింపు ప్రకటనలు ఉండేవి కావు; రిసీవింగ్ సెట్లపై విధించే పన్ను ద్వారానే మొత్తం ఆదాయం వచ్చేది. అయితే ఉన్నత స్థాయి ప్రేక్షకులు దీనిని చాలా ఆనందించారు.<ref>David Hendy, "Painting with Sound: The Kaleidoscopic World of Lance Sieveking, a British Radio Modernist," ''Twentieth Century British History'' (2013) 24#2 pp 169–200.</ref> అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా, కెనడియన్ స్టేషన్లు బేస్‌బాల్, రగ్బీ, హాకీ ప్రసారాలతో తమ స్థానిక జట్లకు ఉత్సాహం నింపుతూ భారీ ప్రేక్షకులను ఆకర్షిస్తున్న సమయంలో, బీబీసీ ప్రాంతీయ ప్రేక్షకుల కంటే జాతీయ ప్రేక్షకుల కోసం సేవలను అందించడాన్ని నొక్కి చెప్పింది. టెన్నిస్, గుర్రపు పందాలతో పాటు పడవ పందాలను బాగా ప్రసారం చేశారు. ఫుట్‌బాల్ లేదా క్రికెట్ ఆటలకు ఎంత ఆదరణ ఉన్నప్పటికీ, వాటి కోసం తనకున్న పరిమిత ప్రసార సమయాన్ని వెచ్చించడానికి బీబీసీ సుముఖంగా ఉండేది కాదు.<ref>Mike Huggins, "BBC Radio and Sport 1922–39," ''Contemporary British History'' (2007) 21#4 pp 491–515.</ref> [[దస్త్రం:BBC_Birmingham_1928.png|ఎడమ|thumb|బర్మింగ్‌హామ్‌లోని బీబీసీ రేడియో స్టూడియో, 1928 'బీబీసీ హ్యాండ్ బుక్' నుండి, ఇది దీనిని "ఐరోపాలో అతిపెద్ద స్టూడియో" గా వర్ణించింది]] జాన్ రీత్, బీబీసీ, క్రౌన్ మద్దతుతో, బ్రిటన్ ప్రజల సార్వత్రిక అవసరాలను నిర్ణయించి, ఆ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా కంటెంట్‌ను ప్రసారం చేశారు.<ref>{{Cite book|title=The BBC and national identity in Britain, 1922–53|url=https://archive.org/details/bbcnationalident0000hajk|last=Hajkowski|first=Thomas|publisher=Palgrave Macmillan|year=2010|isbn=9780719079443|location=New York|page=[https://archive.org/details/bbcnationalident0000hajk/page/10 11]}}</ref> ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా హానికరం అని భావించిన దేనినైనా రీత్ సమర్థవంతంగా సెన్సార్ చేశాడు.<ref name="Avery-2006">{{Cite book|title=Radio Modernism|url=https://archive.org/details/radiomodernismli0000aver|last=Avery|first=Todd|publisher=Ashgate Publishing Limited|year=2006|isbn=9780754655176|page=[https://archive.org/details/radiomodernismli0000aver/page/20 21]}}</ref> 1935లో బీబీసీతో తన సమయాన్ని వివరిస్తూ, బీబీసీ బ్రాడ్‌కాస్టర్‌లు ఆమోదం కోసం వారి సంభావ్య ప్రసార ముసాయిదాను సమర్పించవలసి వచ్చేదని రేమండ్ పోస్ట్‌గేట్ పేర్కొన్నాడు. వారు సాధారణ చర్చికి వెళ్లే వృద్ధులను లేదా మతాధికారిని దృష్టిలో ఉంచుకుని తమ కంటెంట్‌ను రూపొందించాలని ఆశించారు.<ref>{{Cite journal |last=Dawkins |first=Charlie |date=Spring 2016 |title=Harold Nicolson, Ulysses, Reithianism |url=https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:977bed97-a430-4524-a0dc-1ba68898ba04 |url-status=live |journal=The Review of English Studies |volume=67 |issue=280 |pages=558–578 |doi=10.1093/res/hgv063 |issn=0034-6551 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222192412/https://ora.ox.ac.uk/objects/uuid:977bed97-a430-4524-a0dc-1ba68898ba04 |archive-date=22 December 2020 |access-date=6 September 2020}}</ref> 1928 వరకు, బీబీసీలో ప్రసారం చేసే ఎంటర్‌టైనర్‌లు, గాయకులు, "మాట్లాడేవారు" బైబిల్ ఉల్లేఖనాలు, క్లెరికల్ (చర్చికి సంబంధించిన) అనుకరణలు, సూచనలు, మద్యపానం లేదా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మద్యనిషేధానికి సంబంధించిన సూచనలు, అసభ్యకరమైన, అనుమానాస్పద విషయాలు, రాజకీయ ప్రస్తావనలకు దూరంగా ఉండాలని భావించేవారు.<ref name="Avery-2006" /> బ్రిటిష్ ప్రత్యామ్నాయాలను ప్రోత్సహిస్తూనే, జనాదరణ పొందిన విదేశీ సంగీతాన్ని, సంగీతకారులను బీబీసీ తన ప్రసారాల నుండి మినహాయించింది.<ref>{{Cite book|title=The BBC and Ultra-Modern Music, 1922–1936: Shaping a Nation's Taste|url=https://archive.org/details/bbcultramodernmu0000doct|last=Doctor|first=Jennifer|publisher=Cambridge University Press|year=1999|isbn=978-0521661171|location=New York}}</ref> మార్చి 5, 1928న, ప్రధాన మంత్రి స్టాన్లీ బాల్డ్విన్, పబ్లిక్ పాలసీపై సంపాదకీయ అభిప్రాయాల సెన్సార్‌షిప్‌ను కొనసాగించాడు, అయితే మతపరమైన, రాజకీయ లేదా పారిశ్రామిక వివాదాల విషయాలను ప్రసారం చేయడానికి బీబీసీని అనుమతించాడు.<ref name="Scanell-1991">{{Cite book|title=A Social History of British Broadcasting|url=https://archive.org/details/socialhistoryofb0000scan|last1=Scanell|first1=Paddy|last2=Cardiff|first2=David|publisher=Basil Blackwell|year=1991|isbn=978-0631175438|location=Cambridge, Massachusetts|page=[https://archive.org/details/socialhistoryofb0000scan/page/74 75]}}</ref> రాజకీయ సమస్యలపై ఇంగ్లాండ్‌కు తెలియజేయడానికి రూపొందించబడిన రాజకీయ "చర్చల సిరీస్" విన్‌స్టన్ చర్చిల్, డేవిడ్ లాయిడ్ జార్జ్, సర్ ఆస్టెన్ చాంబర్‌లైన్‌లతో సహా పార్లమెంటు సభ్యులచే విమర్శించబడింది. ఈ చర్చలను వ్యతిరేకించిన వారు పార్టీ నాయకులు లేదా పార్టీ విప్‌లచే నామినేట్ చేయబడని పార్లమెంటు సభ్యుల అభిప్రాయాలను అణచివేస్తాయని, తద్వారా స్వతంత్ర, అధికారేతర అభిప్రాయాలను అణచివేస్తున్నారని పేర్కొన్నారు.<ref name="Scanell-1991" /> అక్టోబరు 1932లో, ప్రతిపాదిత వేతన కోతకు నిరసనగా మెట్రోపాలిటన్ పోలీస్ ఫెడరేషన్‌కు చెందిన పోలీసులు మార్చ్ చేశారు. పోలీసు బలగాలలో అసమ్మతి, ఉద్యమానికి ప్రజల మద్దతు లభిస్తుందనే భయంతో, బీబీసీ సంఘటనల కవరేజీని సెన్సార్ చేసింది, ప్రభుత్వం నుండి అధికారిక ప్రకటనలను మాత్రమే ప్రసారం చేసింది.<ref name="Scanell-1991" /> 1930ల పొడవునా రాజకీయ ప్రసారాలను బీబీసీ పర్యవేక్షించేది.<ref name="West-1987">{{Cite book|title=Truth Betrayed|url=https://archive.org/details/truthbetrayed0000west|last=West|first=W.J.|publisher=Redwood Burn Limited, Trowbridge|year=1987|isbn=978-0715621820|location=London, England|page=[https://archive.org/details/truthbetrayed0000west/page/14 15]}}</ref> 1935లో, బీబీసీ ఓస్వాల్డ్ మోస్లీ, హ్యారీ పోలిట్ ప్రసారాలను సెన్సార్ చేసింది.<ref name="Scanell-1991" /> మోస్లీ బ్రిటిష్ యూనియన్ ఆఫ్ ఫాసిస్ట్స్ నాయకుడు, పోలిట్ కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్ నాయకుడు. వారి పార్టీల రాజకీయాలపై ఐదు ప్రసారాల సిరీస్‌ను అందించడానికి వారు ఒప్పందం చేసుకున్నారు. బ్రిటన్‌కు చెందిన ఫారిన్ ఆఫీస్ తో కలిసి బీబీసీ ఈ సిరీస్‌ను నిలిపివేసింది, చివరికి ప్రజల దృష్టికి రాకుండా రద్దు చేసింది.<ref name="West-1987" /><ref name="Scanell-1991" /> కొంతమంది రాజకీయ నాయకులు సెన్సార్‌షిప్‌ను ఎదుర్కొన్నారు. 1938లో, విన్‌స్టన్ చర్చిల్ బ్రిటిష్ దేశీయ, విదేశీ రాజకీయాలు, వ్యవహారాలకు సంబంధించిన చర్చల సిరీస్‌ను ప్రతిపాదించాడు కానీ అది సెన్సార్ చేయబడింది.<ref name="West-1987" /> బీబీసీ రాజకీయ చర్చలను సెన్సార్ చేయడం, యుద్ధ సమయంలో బీబీసీ ప్రసారాలలో వ్యక్తమయ్యే రాజకీయ చర్చల ముగింపుకు నాంది పలికింది.<ref name="West-1987" /> సెన్సార్‌షిప్‌లో తమ పాత్ర గురించి ప్రజలకు తెలియకూడదని విదేశాంగ కార్యాలయం (ఫారిన్ ఆఫీస్) భావించింది.<ref name="Scanell-1991" /> 1935 నుండి 1939 వరకు, బీబీసీ బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం (బ్రిటిష్ ఎంపైర్) రేడియో తరంగాలను ఏకం చేయడానికి ప్రయత్నించింది, ఈజిప్ట్, పాలస్తీనా, న్యూఫౌండ్‌ల్యాండ్, జమైకా, ఇండియా, కెనడా, దక్షిణాఫ్రికాలకు సిబ్బందిని పంపింది.<ref name="Potter-2012">{{Cite book|title=Broadcasting Empire|last=Potter|first=Simon|publisher=Oxford University Press|year=2012|isbn=9780199568963|location=Oxford, England|page=85}}</ref> రీత్ దక్షిణాఫ్రికాను సందర్శించాడు, 1936లో దక్షిణాఫ్రికా పార్లమెంటు ఆమోదించిన ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో నడిచే రేడియో కార్యక్రమాల కోసం లాబీయింగ్ చేశాడు.<ref name="Potter-2012" /> కెనడాలో కూడా ఇలాంటి కార్యక్రమాన్ని అవలంబించారు. ఈ ప్రభుత్వ నిర్వహణలో ఉన్న ప్రసార కేంద్రాల (బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ సెంటర్లు) సహకారంతో, 1938లో కార్పొరేషన్ నుండి నిష్క్రమించేనాటికి రీత్ గ్రేట్ బ్రిటన్ సామ్రాజ్యం అంతటా సంస్కృతిపై ప్రభావాన్ని చూపాడు.<ref name="Potter-2012" /> జాన్ లోగీ బైర్డ్ అభివృద్ధి చేసిన ఎలక్ట్రోమెకానికల్ 30-లైన్ సిస్టమ్‌ను ఉపయోగించి ప్రయోగాత్మక టెలివిజన్ ప్రసారాలు 1929లో ప్రారంభమయ్యాయి.<ref>{{Cite web|title=1920s|url=http://bbc.com/historyofthebbc//timelines/1920s|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516200700/http://bbc.com/historyofthebbc//timelines/1920s|archive-date=16 May 2020|access-date=18 November 2020|website=bbc.com|language=en}}</ref> ఈ సిస్టమ్‌ను ఉపయోగించి పరిమిత సాధారణ ప్రసారాలు 1932లో ప్రారంభమయ్యాయి, సర్ ఐజాక్ షోయెన్‌బర్గ్ నేతృత్వంలోని EMI పరిశోధనా బృందం అభివృద్ధి చేసిన మెరుగైన బైర్డ్ మెకానికల్ 240-లైన్ సిస్టమ్, ఆల్-ఎలక్ట్రానిక్ 405-లైన్ మార్కోని-EMI సిస్టమ్ మధ్య ప్రత్యామ్నాయంగా అలెగ్జాండ్రా ప్యాలెస్ నుండి నవంబర్ 1936లో విస్తరించిన సేవ (ఇప్పుడు BBC టెలివిజన్ సర్వీస్ అని పేరు పెట్టబడింది) ప్రారంభమైంది.<ref>{{cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Isaac-Shoenberg|title=Sir Isaac Shoenberg, British inventor|work=Encyclopaedia Britannica|access-date=22 July 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020205748/https://www.britannica.com/biography/Isaac-Shoenberg|archive-date=20 October 2021|quote=principal inventor of the first high-definition television system}}</ref> ఎలక్ట్రానిక్ సిస్టమ్ ఆధిక్యత కారణంగా మరుసటి సంవత్సరం ప్రారంభంలో మెకానికల్ సిస్టమ్ తొలగించబడింది, మార్కోని-EMI సిస్టమ్ సాధారణ ప్రసారాలలో ఉపయోగించబడిన ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి పూర్తి ఎలక్ట్రానిక్ టెలివిజన్ సిస్టమ్‌గా అవతరించింది.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/hereslookingatyo0000norm/page/99|title=Here's Looking at You: The Story of British Television 1908–1939|last=Norman|first=Bruce|publisher=British Broadcasting Corporation|year=1984|isbn=978-0-563-20102-1|page=[https://archive.org/details/hereslookingatyo0000norm/page/99 99]}}</ref> ==== బీబీసీ వర్సెస్ ఇతర మీడియా ==== [[దస్త్రం:Royal_broadcast,_Christmas_1934_(Our_Generation,_1938).jpg|ఎడమ|thumb|కింగ్ జార్జ్ V బీబీసీ రేడియోలో 1934 రాయల్ క్రిస్మస్ సందేశం ఇస్తున్నారు. ఈ వార్షిక సందేశం సాధారణంగా ఆ సంవత్సరపు ముఖ్యమైన సంఘటనలను ప్రస్తావిస్తుంది.]] ప్రసారాల విజయం బీబీసీకి, అలాగే థియేటర్లు, కచేరీ హాళ్లు, రికార్డింగ్ పరిశ్రమ వంటి బాగా స్థిరపడిన మీడియాలకు మధ్య శత్రుత్వాలను రేకెత్తించింది. 1929 నాటికి, చాలా మంది హాస్యనటుల (కమెడియన్ల) ఏజెంట్లు ప్రసారం కోసం ఒప్పందాలపై సంతకం చేయడానికి నిరాకరించారని బీబీసీ ఫిర్యాదు చేసింది, ఎందుకంటే ఇది కళాకారుడికి హాని చేస్తుందని, వారి కంటెంట్‌ను పాతదిగా చేస్తుందని, ఇది విజిబుల్ మ్యూజిక్-హాల్ పెర్ఫార్మర్‌గా కళాకారుడి విలువను తగ్గిస్తుందని వారు భయపడ్డారు. మరోవైపు, బీబీసీ రికార్డింగ్ కంపెనీలతో సహకారం పట్ల "తీవ్ర ఆసక్తిని" కనబరిచింది, ఇవి "ఇటీవలి సంవత్సరాలలో... వైర్‌లెస్ ద్వారా ప్రజాదరణ పొందగల తమ శక్తిని అప్పటికే నిరూపించుకున్న గాయకులు, ఆర్కెస్ట్రాలు, నృత్య బృందాలు మొదలైన వారి రికార్డులను రూపొందించడంలో ఆలస్యం చేయలేదు." రేడియో నాటకాలు ఎంత ప్రజాదరణ పొందాయంటే 1929 నాటికి బీబీసీ 6,000 మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లను అందుకుంది, వాటిలో చాలా వరకు స్టేజ్ కోసం వ్రాయబడ్డాయి కాబట్టి ప్రసారానికి పెద్దగా ఉపయోగపడవు: "రోజులు గడుస్తున్న కొద్దీ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లు వస్తుంటాయి, దాదాపు అన్నీ 'మేము చింతిస్తున్నాము మొదలైనవి' అని చెప్పే నోట్‌తో పోస్ట్ ద్వారా తిరిగి పంపబడతాయి."<ref>''BBC Hand Book'' (1929), pp. 164, 182, 186</ref> 1930లలో సంగీత ప్రసారాలు కూడా గొప్ప ప్రజాదరణ పొందాయి, ఉదాహరణకు రెజినాల్డ్ ఫూర్ట్ లండన్‌లోని సెయింట్ జార్జ్ హాల్‌లో స్నేహపూర్వకంగా, విస్తృతంగా చేసిన బీబీసీ థియేటర్ ఆర్గాన్ ప్రసారాలు. ఇతను 1936 నుండి 1938 వరకు అధికారిక బీబీసీ స్టాఫ్ థియేటర్ ఆర్గానిస్ట్ పాత్రను పోషించాడు.<ref>{{cite journal |date=28 October 1938 |title=National Programme Daventry, 31 October 1938 20.10: Farewell to Reginald Foort |url=http://genome.ch.bbc.co.uk/c92472a1092345fdbaa66216e8ed9451 |url-status=dead |journal=[[Radio Times]] |publisher=BBC |volume=61 |issue=787 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004180651/https://genome.ch.bbc.co.uk/c92472a1092345fdbaa66216e8ed9451 |archive-date=4 October 2021 |access-date=11 September 2021}}</ref> === రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం === [[దస్త్రం:George_Orwell_statue_-_BBC_London_(38562767202).jpg|thumb|బీబీసీ ప్రధాన కార్యాలయమైన బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్ వెలుపల జార్జ్ ఆర్వెల్ విగ్రహం]] [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో టెలివిజన్ ప్రసారాలు సెప్టెంబర్ 1, 1939 నుండి జూన్ 7, 1946 వరకు నిలిపివేయబడ్డాయి, జాతిలో ఉత్సాహాన్ని నింపే బాధ్యతను బీబీసీ రేడియో ప్రసారకులు రెజినాల్డ్ ఫూర్ట్ వంటి వారు తీసుకున్నారు. బీబీసీ తన రేడియో కార్యకలాపాలలో చాలా వరకు లండన్ వెలుపలకు తరలించింది, మొదట బ్రిస్టల్‌కు, ఆ తర్వాత బెడ్‌ఫోర్డ్‌కు. బెడ్‌ఫోర్డ్ కార్న్ ఎక్స్ఛేంజ్ నుండి కచేరీలు ప్రసారం చేయబడ్డాయి; బెడ్‌ఫోర్డ్‌లోని సెయింట్ పాల్స్ చర్చిలోని ట్రినిటీ చాపెల్ 1941 నుండి 1945 వరకు డైలీ సర్వీస్‌కు (1928లో బీబీసీలో మొదటిసారిగా ప్రసారమైన రోజువారీ 15-నిమిషాల మతపరమైన సేవ, ఇది నేటికీ కొనసాగుతోంది) స్టూడియోగా ఉండేది, 1941లో యుద్ధం అత్యంత తీవ్రంగా ఉన్న రోజులలో కాంటర్‌బరీ, యార్క్ ఆర్చ్‌బిషప్‌లు సెయింట్ పాల్స్‌కు వచ్చి ప్రార్థనా దినోత్సవం సందర్భంగా UK కి, ప్రపంచానికి ప్రసారం చేశారు.<ref>{{cite web|title=History of the Daily Service|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/5sFq5GhJ5nN76DXFSXVK3zZ/history-of-the-daily-service|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250306113221/https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/5sFq5GhJ5nN76DXFSXVK3zZ/history-of-the-daily-service|archive-date=6 March 2025|access-date=24 February 2025|website=BBC Religion & Ethics}}</ref> యుద్ధ సమయంలో బీబీసీ ఉద్యోగులలో బ్రాడ్‌కాస్టర్‌తో రెండేళ్లు గడిపిన జార్జ్ ఆర్వెల్ కూడా ఉన్నారు.<ref>{{Cite web|date=7 November 2017|title=Orwell statue unveiled|url=https://www.bbc.co.uk/webarchive/https%3A%2F%2Fwww.bbc.co.uk%2Fblogs%2Faboutthebbc%2Fentries%2F41a0eedb-c435-479d-aa63-a89ad81daf01|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171119183632/http://www.bbc.co.uk/blogs/aboutthebbc/entries/41a0eedb-c435-479d-aa63-a89ad81daf01|archive-date=19 November 2017|access-date=2 December 2017|website=About the BBC}}</ref> యుద్ధ సమయంలో ప్రధానమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో [[విన్స్టన్ చర్చిల్|విన్‌స్టన్ చర్చిల్]] రేడియో ద్వారా 33 ప్రధాన యుద్ధకాల ప్రసంగాలు చేశాడు, వాటన్నింటినీ బీబీసీ ద్వారా UKలో ప్రసారం చేశారు.<ref>Christopher H. Sterling (2004). "Encyclopedia of Radio 3-Volume Set". p. 524. Routledge</ref> జూన్ 18, 1940న, ఫ్రీ ఫ్రెంచ్ నాయకుడిగా లండన్‌లో ప్రవాసంలో ఉన్న ఫ్రెంచ్ జనరల్ చార్లెస్ డి గల్లె, బీబీసీ ద్వారా ప్రసారమైన ఒక ప్రసంగం చేస్తూ నాజీలకు లొంగిపోవద్దని ఫ్రెంచ్ ప్రజలను కోరాడు.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/newsnight/8747121.stm|title=How de Gaulle speech changed fate of France|date=4 January 2018|access-date=4 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831091459/http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/8747121.stm|archive-date=31 August 2017|agency=BBC}}</ref> అక్టోబరు 1940లో యువరాణులు [[ఎలిజబెత్ జోలీ|ఎలిజబెత్]], మార్గరెట్ బీబీసీ చిల్డ్రన్స్ అవర్ కోసం తమ మొదటి రేడియో ప్రసారం చేస్తూ, నగరాల నుండి తరలించబడిన ఇతర పిల్లలను ఉద్దేశించి మాట్లాడారు.<ref>{{Citation|title=Children's Hour: Princess Elizabeth|date=13 October 1940|url=https://www.bbc.co.uk/videos/c888v541pweo|work=BBC Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127053143/https://www.bbc.co.uk/archive/childrens-hour--princess-elizabeth/z7wm92p|access-date=17 September 2022|archive-date=27 November 2019|url-status=live}}</ref> 1938లో జాన్ రీత్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రభుత్వం, ప్రత్యేకించి WWII (రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం) కోసం ఏర్పాటైన సమాచార మంత్రిత్వ శాఖ, యుద్ధం అనివార్యమైన పరిస్థితులలో సెన్సార్‌షిప్ యంత్రాంగాన్ని రూపొందించాయి.<ref name="Nicholas-1996">{{Cite book|title=The Echo of War|url=https://archive.org/details/echoofwarhomefro0000nich|last=Nicholas|first=Sian|publisher=Manchester University Press|year=1996|isbn=978-0719046087|location=New York City|page=[https://archive.org/details/echoofwarhomefro0000nich/page/18 18]}}</ref> షార్ట్‌వేవ్ రేడియో టెక్నాలజీలో బీబీసీ పురోగతి కారణంగా, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో కార్పొరేషన్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసారం చేయగలిగింది.<ref name="Cull-1995">{{Cite book|title=Selling War: The British Propaganda Campaign Against American "neutrality" in World War II|url=https://archive.org/details/unset0000unse_u8p5|last=Cull|first=Nicholas|publisher=Oxford University Press|year=1995|isbn=978-0195111507|location=New York|page=[https://archive.org/details/unset0000unse_u8p5/page/42 42]}}</ref> ఐరోపాలో, బీబీసీ యూరోపియన్ సర్వీస్ యుద్ధం ప్రస్తుత సంఘటనలకు సంబంధించిన నిఘా, సమాచారాన్ని ఆంగ్లంలో సేకరించేది.<ref name="Nicholas-1996" /><ref name="Ribeiro-2011">{{Cite book|title=BBC Broadcasts to Portugal in World War II|last=Ribeiro|first=Nelson|publisher=[[Edwin Mellen Press]]|year=2011|isbn=9780773414877|location=[[Lewiston, New York]]|page=63}}</ref> ప్రాంతీయ బీబీసీ కార్యకర్తలు, వారి ప్రాంతీయ భౌగోళిక-రాజకీయ వాతావరణం ఆధారంగా, ఆ తర్వాత వారి ప్రసారాలు కవర్ చేసే విషయాలను మరింత సెన్సార్ చేసేవారు. ముందుగా నిర్ణయించిన వార్తా అంశాల వెలుపల ఏదీ జోడించరాదు.<ref name="Nicholas-1996" /><ref name="Ribeiro-2011" /> ఉదాహరణకు, సోవియట్ యూనియన్‌తో సంబంధాలు దెబ్బతింటాయనే భయంతో బీబీసీ పోలిష్ సర్వీస్ తీవ్రంగా సెన్సార్ చేయబడింది. వివాదాస్పద పోలిష్, సోవియట్ సరిహద్దు, పోలిష్ పౌరుల బహిష్కరణ, పోలిష్ హోమ్ ఆర్మీ సభ్యుల అరెస్టులు, కాటిన్ మారణకాండ వంటి వివాదాస్పద అంశాలను పోలిష్ ప్రసారాలలో చేర్చలేదు.<ref>{{Cite journal |last=Morriss |first=Agnieszka |date=2015 |title=The BBC Polish Service During the Second World War |journal=Special Issue Research Project Reports |volume=21 |issue=4 |pages=459–460 |doi=10.1080/13688804.2015.1077108 |doi-access=free}}</ref> అమెరికన్ రేడియో ప్రసారాలు ఐరోపా అంతటా బీబీసీ ఛానెళ్లలో ప్రసారం చేయబడ్డాయి. ఈ విషయం బీబీసీ సెన్సార్‌షిప్ కార్యాలయం ద్వారా కూడా పంపబడేది, ఇది బ్రిటిష్ వ్యవహారాలపై అమెరికన్ కవరేజీని పర్యవేక్షించి సవరించేది.<ref name="Cull-1995" /> 1940 నాటికి, శత్రు దేశాలకు చెందిన స్వరకర్తల సంగీతాన్ని బీబీసీ ప్రసారాలన్నింటిలోనూ సెన్సార్ చేశారు. మొత్తం 99 మంది జర్మన్, 38 మంది ఆస్ట్రియన్, 38 మంది ఇటాలియన్ స్వరకర్తలను సెన్సార్ చేశారు. ఇటాలియన్ లేదా జర్మన్ భాషల మాదిరిగానే, శత్రు స్వరకర్తల చేరికను శ్రోతలు ఇష్టపడరని బీబీసీ వాదించింది.<ref>{{Cite journal |last=Mackay |first=Robert |date=Fall 2000 |title=Being Beastly to the Germans: music, censorship and the BBC in World War II |url=https://archive.org/details/historical-journal-of-film-radio-and-television_2000_20_1-4/page/517 |journal=Historical Journal of Film, Radio and Television |volume=20 |issue=4 |pages=517 |doi=10.1080/713669737 |s2cid=192078695}}</ref> శాంతివాద, కమ్యూనిస్ట్ లేదా ఫాసిస్ట్ భావజాలం ఉన్నారని చెప్పబడే బ్రాడ్‌కాస్టర్‌లను బీబీసీ ప్రసారాలకు అనుమతించలేదు.<ref>{{Cite book|title=Writing the Radio War|last=Whittington|first=Ian|publisher=Edinburgh University Press|year=2018|isbn=9781474413596|location=Edinburgh, Scotland|page=19}}</ref> 1937లో, ఒక MI5 భద్రతా అధికారికి సంస్థలో శాశ్వత కార్యాలయం ఇవ్వబడింది. ఈ అధికారి కాబోయే రాజకీయ విధ్వంసకారుల ఫైల్‌లను పరిశీలించి, సంస్థకు భద్రతాపరమైన ముప్పు అని భావించిన వారి ఫైల్‌లను "క్రిస్మస్ ట్రీ" ఫైల్‌లుగా మార్క్ చేసి, వారిని బ్లాక్‌లిస్ట్ చేసేవారు. ఇది తరచుగా తప్పుడు ఆధారాలతో చేయబడింది; అయినప్పటికీ, ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ సంవత్సరాల్లో ఈ అభ్యాసం కొనసాగింది, విస్తరించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.cambridgeclarion.org/press_cuttings/mi5.bbc.page9_obs_18aug1985.html|title=The Blacklist in Room 105. Revealed: How MI5 vets BBC staff|last1=Leigh|first1=David|date=18 August 1985|work=The Observer|access-date=7 December 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513210628/http://www.cambridgeclarion.org/press_cuttings/mi5.bbc.page9_obs_18aug1985.html|archive-date=13 May 2019|last2=Lashmar|first2=Paul|page=9}}</ref><ref name="Hollingsworth">Mark Hollingsworth and Richard Norton-Taylor ''Blacklist: The Inside Story of Political Vetting'', London: Hogarth, 1988, p. 103. The relevant extract from the book is [http://bilderberg.org/mi5bbc.htm here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021004083825/http://bilderberg.org/mi5bbc.htm|date=4 October 2002}}</ref> === 20వ శతాబ్దం తరువాతి కాలం === [[దస్త్రం:BBC_AXBT_Microphone_(designed_in_1944).jpg|ఎడమ|thumb|1934, 1959 మధ్య ఉత్పత్తి చేయబడిన BBC-మార్కోని టైప్ A మైక్రోఫోన్, 1963లో ప్రవేశపెట్టబడిన ఛానెల్ తిరిగే గ్లోబ్ చిహ్నంతో పాటు BBC కి ఒక ప్రసిద్ధ చిహ్నంగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>{{citation|last1=Sargeant|first1=Paul|title=Looking Back at the BBC|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/ahistoryoftheworld/2010/10/looking-back-at-the-bbc.shtml|year=2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20201222192824/https://www.bbc.co.uk/blogs/ahistoryoftheworld/2010/10/looking-back-at-the-bbc.shtml|place=London|publisher=BBC|access-date=9 November 2010|archive-date=22 December 2020|url-status=live}}</ref>]] యుద్ధం తర్వాత బీబీసీ టెలివిజన్ సేవ తిరిగి ప్రారంభమైనప్పుడు అనౌన్సర్ లెస్లీ మిచెల్ "మనకు చాలా అనాగరికంగా అంతరాయం కలగడానికి ముందు నేను చెబుతున్నట్లుగా..." అని చెప్పి ప్రారంభించాడని విస్తృతంగా ప్రచారంలో ఉన్న పుకారు (అర్బన్ మిత్). వాస్తవానికి, ప్రసారం తిరిగి ప్రారంభమైనప్పుడు కనిపించిన మొదటి వ్యక్తి జాస్మిన్ బ్లై, ఆమె పలికిన మాటలు "అందరికీ శుభ మధ్యాహ్నం. ఎలా ఉన్నారు? నేను గుర్తున్నానా, జాస్మిన్ బ్లై...?"<ref>{{cite web|last=Graham|first=Russ J.|date=31 October 2005|title=Baird: The edit that rewrote history|url=http://www.transdiffusion.org/emc/baird/tvoff.php|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060718223433/http://www.transdiffusion.org/emc/baird/tvoff.php|archive-date=18 July 2006|access-date=11 August 2006}}</ref> యూరోపియన్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ యూనియన్ ఫిబ్రవరి 12, 1950న టోర్క్వేలో ఏర్పడింది, బీబీసీ 23 వ్యవస్థాపక ప్రసార సంస్థలలో (బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ ఆర్గనైజేషన్స్) ఒకటిగా ఉంది.<ref>"BBC Annual Report and Handbook". p. 215. BBC 1985</ref> స్వతంత్ర టెలివిజన్ నెట్‌వర్క్ (ITV) రాకతో 1955లో బీబీసీకి పోటీ ఎదురైంది. అయితే, కొత్తగా పేరు మార్చబడిన ఇండిపెండెంట్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ అథారిటీ (IBA) నియంత్రణలో UK మొదటి స్వతంత్ర స్థానిక రేడియో స్టేషన్ LBC లండన్ ప్రాంతంలో ప్రసారం కావడం ప్రారంభించిన అక్టోబరు 8, 1973 వరకు రేడియో సేవలపై బీబీసీ గుత్తాధిపత్యం కొనసాగింది. 1962 పిల్కింగ్టన్ కమిటీ నివేదిక ఆధారంగా (ఇందులో బీబీసీ అవుట్‌పుట్ నాణ్యత, పరిధిని ప్రశంసించారు, నాణ్యమైన ప్రోగ్రామింగ్‌ను అందించనందుకు ITVని తీవ్రంగా విమర్శించారు)<ref>{{cite web|date=1 June 1962|title=Committees of Enquiry: Pilkington Committee|url=https://www.bbc.co.uk/heritage/more/pdfs/committees_of_enquiry.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061012060952/http://www.bbc.co.uk/heritage/more/pdfs/committees_of_enquiry.pdf|archive-date=12 October 2006|access-date=30 September 2006|page=4}}</ref> 1964లో బీబీసీకి BBC2 అనే రెండవ టెలివిజన్ ఛానెల్‌ని ఇవ్వాలని నిర్ణయం తీసుకున్నారు, అప్పటికే ఉన్న సేవ పేరును BBC1గా మార్చారు. BBC2 ఐరోపా అంతటా ప్రామాణీకరించబడిన అధిక రిజల్యూషన్ 625-లైన్ ప్రమాణాన్ని ఉపయోగించింది. 1 జూలై 1967 నుండి BBC2 రంగులలో ప్రసారం చేయబడింది. 15 నవంబరు 1969న దీనికి BBC1, ITVలు తోడయ్యాయి. పాత టెలివిజన్ రిసీవర్‌లకు అనుకూలత కోసం BBC1 (, ITV) 405-లైన్ VHF ప్రసారాలు 1985 వరకు కొనసాగాయి. [[దస్త్రం:BBC_TV_Centre.jpg|thumb|పశ్చిమ లండన్‌లోని వైట్ సిటీలో ఉన్న టెలివిజన్ సెంటర్ (2009 నాటి చిత్రం), 1960 నుండి 2013 వరకు బీబీసీ ప్రధాన కార్యాలయం. పునరుద్ధరించిన తర్వాత, ఈ కాంప్లెక్స్ ఇప్పుడు బీబీసీ స్టూడియోవర్క్స్‌కు నిలయంగా మారింది.]] 1964 నుండి పైరేట్ రేడియో స్టేషన్ల (రేడియో కరోలిన్‌తో ప్రారంభించి) ప్రసారాలు మొదలయ్యాయి. జాతీయ స్థాయిలో ప్రకటనల ద్వారా నిధులు పొందే సేవలను అనుమతించడానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం రేడియో సేవలను నియంత్రించక తప్పలేదు. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, బీబీసీ తమ రేడియో ఛానెళ్లను పునర్వ్యవస్థీకరించి, పేర్లను మార్చింది. 30 సెప్టెంబరు 1967న, లైట్ ప్రోగ్రామ్ రేడియో 1 (నిరంతర "పాపులర్" సంగీతాన్ని అందిస్తుంది), రేడియో 2 (మరింత "[[ఈజీ లిజనింగ్]]") గా విభజించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2007/09/27/bvradio127.xml&page=1|title=The day we woke up to pop music on Radio 1|last=Carter|first=Imogen|date=27 September 2007|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=30 September 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071018203739/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2007%2F09%2F27%2Fbvradio127.xml&page=1|archive-date=18 October 2007|location=London}}</ref> "థర్డ్" ప్రోగ్రామ్ క్లాసికల్ సంగీతం, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలను అందించే రేడియో 3గా మారింది. హోమ్ సర్వీస్ వార్తలు, క్విజ్ షోలు, పఠనాలు, నాటకాలు, ప్లేల వంటి సంగీతేతర కంటెంట్‌ను అందించే రేడియో 4గా మారింది. నాలుగు జాతీయ ఛానెళ్లతో పాటు, రేడియో లండన్‌తో సహా పలు స్థానిక బీబీసీ రేడియో స్టేషన్లు 1967లో స్థాపించబడ్డాయి.<ref>{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=-Q8EAAAAMBAJ&pg=PA41|title=Radio in London|last=Partridge|first=Rob|date=13 November 1971|magazine=Billboard|access-date=2 August 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125083315/https://books.google.com/books?id=-Q8EAAAAMBAJ&pg=PA41|archive-date=25 January 2016}}</ref> వాణిజ్యపరమైన స్పిన్-ఆఫ్ ఉత్పత్తుల కోసం బీబీసీ బ్రాండ్లు, కార్యక్రమాలను ఉపయోగించుకోవడానికి 1969లో బీబీసీ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ విభాగం ఏర్పాటైంది. 1979లో, ఇది పూర్తి యాజమాన్యంలోని (wholly owned) లిమిటెడ్ కంపెనీ, బీబీసీ ఎంటర్‌ప్రైజెస్ లిమిటెడ్‌గా మారింది.<ref name="briggs">{{cite book|title=Competition|last=Briggs|first=Asa|publisher=Oxford University Press|year=2000|isbn=978-0-19-215964-9|edition=Reprinted|location=Oxford|page=713}}</ref> 1974లో బీబీసీ టెలిటెక్స్ట్ సర్వీస్ సీఫాక్స్ (Ceefax) ప్రారంభించబడింది, ఇది మొదట ఉపశీర్షికలను (సబ్‌టైటిల్స్) అందించడానికి సృష్టించబడింది, కానీ తర్వాత వార్తలు, సమాచార సేవగా అభివృద్ధి చెందింది. 1978లో, క్రిస్మస్‌కు ముందు బీబీసీ సిబ్బంది సమ్మెకు దిగారు, దీనివల్ల రెండు ఛానెళ్ల ప్రసారాలు నిలిచిపోయాయి, నాలుగు రేడియో స్టేషన్‌లు ఒకటిగా కలిసాయి.<ref>[http://www.meldrum.co.uk/mhp/continuity/guestroom.html The Guestroom for Mr Cock-up] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224233404/http://www.meldrum.co.uk/mhp/continuity/guestroom.html|date=24 February 2008}} Pick of the Continuity Announcers, 6 April 2000</ref><ref>[http://www.users.zetnet.co.uk/itw/features/Ratings.html Ratings for 1978] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827202157/http://www.users.zetnet.co.uk/itw/features/Ratings.html|date=27 August 2008}} Independent Teleweb</ref> 1980లలో UK టెలివిజన్, రేడియో మార్కెట్ నియంత్రణల సడలింపు (డీరెగ్యులేషన్) తర్వాత, బీబీసీ వాణిజ్య రంగం (ముఖ్యంగా శాటిలైట్ టెలివిజన్, కేబుల్ టెలివిజన్, డిజిటల్ టెలివిజన్ సేవలు), ప్రకటనల ద్వారా నిధులు పొందే పబ్లిక్ సర్వీస్ బ్రాడ్‌కాస్టర్ ఛానల్ 4 నుండి పెరుగుతున్న పోటీని ఎదుర్కొంది. 1980ల చివరలో, బీబీసీ తన సంస్థలోని కొన్ని భాగాలను విడదీసి, విక్రయించడం ప్రారంభించింది. 1988లో, ఇది 1957లో ''పిక్చర్ పోస్ట్'' మ్యాగజైన్ నుండి కొనుగోలు చేసిన ఫోటోగ్రాఫిక్ ఆర్కైవ్ అయిన హల్టన్ ప్రెస్ లైబ్రరీని విక్రయించింది. ఆ ఆర్కైవ్ బ్రియాన్ డ్యూచ్‌కు విక్రయించబడింది, ఇప్పుడు గెట్టి ఇమేజెస్ యాజమాన్యంలో ఉంది.<ref name="hulton-history">{{cite web|last=McDonald|first=Sarah|title=15 October 2004 Sarah McDonald, Curator Page 1 10/15/04 Hulton{{!}}Archive – History in Pictures|url=http://corporate.gettyimages.com/masters2/conservation/articles/HAHistory.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130527044717/http://corporate.gettyimages.com/masters2/conservation/articles/HAHistory.pdf|archive-date=27 May 2013|access-date=28 May 2013|publisher=Getty Images}}</ref> 1987లో, మేనేజ్‌మెంట్ బృందం తన కార్యకలాపాలను కేంద్రీకరించాలని నిర్ణయించుకుంది. రేడియో, టెలివిజన్ విభాగాలు మొదటిసారిగా కలిసి పనిచేశాయి. వార్తలు, కరెంట్ అఫైర్స్ విభాగాల కార్యకలాపాలు కొత్త డైరెక్టరేట్ కింద సంయుక్తంగా సమన్వయం చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite news|title=New BBC Management Team Sees Radio, TV Divisions Joining Forces|last=Guider|first=Elizabeth|date=22 July 1987|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|page=52}}</ref> 1990ల కాలంలో ఈ ప్రక్రియ కొనసాగింది, కార్పొరేషన్ లోని కొన్ని కార్యకలాపాల శాఖలను అటానమస్ (స్వయంప్రతిపత్త), యాజమాన్యంలోని అనుబంధ సంస్థలుగా విడదీశారు. దీని ముఖ్యోద్దేశం కార్యక్రమాల రూపకల్పన కోసం అదనపు ఆదాయాన్ని సమకూర్చడం. 1995లో బీబీసీ ఎంటర్‌ప్రైజెస్‌ని బీబీసీ వరల్డ్‌వైడ్ లిమిటెడ్‌గా పునర్వ్యవస్థీకరించి, మళ్లీ ప్రారంభించారు.<ref name="briggs" /> 1998లో, బీబీసీ స్టూడియోలు, అవుట్‌సైడ్ బ్రాడ్‌కాస్ట్‌లు, పోస్ట్ ప్రొడక్షన్, డిజైన్, కాస్ట్యూమ్స్, విగ్స్ వంటి విభాగాలను బీబీసీ రిసోర్సెస్ లిమిటెడ్‌గా మార్చారు.<ref name="guardian-resources">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2007/aug/15/bbc.television|title=BBC Resources sell-off to begin|last=Holmwood|first=Leigh|date=15 August 2007|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=28 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203153604/http://www.theguardian.com/media/2007/aug/15/bbc.television|archive-date=3 December 2013|location=London}}</ref> ప్రసార, రికార్డింగ్ సాంకేతికతల అభివృద్ధిలో బీబీసీ రీసెర్చ్ & డెవలప్‌మెంట్ ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ఎన్.ఐ.సి.ఏ.ఎమ్ (NICAM) స్టీరియో ప్రమాణం అభివృద్ధికి కూడా బీబీసీ కారణం. ఇటీవలి దశాబ్దాలలో అనేక అదనపు ఛానెళ్లు, రేడియో స్టేషన్లు ప్రారంభించబడ్డాయి: 1990లో రేడియో 5 క్రీడా, విద్యా సంబంధిత స్టేషన్‌గా ప్రారంభమైంది, కానీ 1991 గల్ఫ్ యుద్ధాన్ని కవర్ చేయడానికి రేడియో 4 సర్వీస్ సాధించిన విజయం తర్వాత, ప్రత్యక్ష రేడియో స్టేషన్‌గా మారడానికి 1994లో బీబీసీ రేడియో 5 లైవ్‌తో భర్తీ చేయబడింది. ఈ కొత్త స్టేషన్ వార్తలు, క్రీడల స్టేషన్‌గా ఉంటుంది. 1997లో, రోలింగ్ న్యూస్ ఛానల్ అయిన బీబీసీ న్యూస్ 24 డిజిటల్ టెలివిజన్ సేవల్లో ప్రారంభమైంది. మరుసటి సంవత్సరం, బీబీసీ నుండి మూడవ సాధారణ వినోద ఛానెల్‌గా బీబీసీ ఛాయిస్ ప్రారంభమైంది. బీబీసీ పార్లమెంటరీ ఛానెల్‌ను కూడా కొనుగోలు చేసింది, దాని పేరును బీబీసీ పార్లమెంట్‌గా మార్చింది. 1999లో, బీబీసీ నాలెడ్జ్ మల్టీమీడియా ఛానెల్‌గా ప్రారంభించబడింది, కొత్తగా ప్రారంభించిన బీబీసీ టెక్స్ట్ డిజిటల్ టెలిటెక్స్ట్ సేవలో (తరువాత దీనిని బీబీసీ రెడ్ బటన్‌గా మార్చారు), బీబీసీ ఆన్‌లైన్‌లో సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ ఛానెల్ విద్య లక్ష్యంగా ప్రారంభమైనా, తర్వాత డాక్యుమెంటరీలను అందించేలా మార్చబడింది. === 2000–2011 === ==== ఛానల్, బ్రాండింగ్ మార్పులు ==== [[దస్త్రం:BBC_HD_SNG.jpg|thumb|ఆగస్టు 2005లో బీబీసీ HD వెలుపలి ప్రసార వ్యాన్]] [[దస్త్రం:Manchester_big_screen.jpg|thumb|మాంచెస్టర్‌లోని ఇంగ్లాండ్ అభిమానులు బీబీసీ బిగ్ స్క్రీన్‌పై 2006 FIFA వరల్డ్ కప్ మ్యాచ్‌ను వీక్షిస్తున్నారు]] [[దస్త్రం:BBC_Scotland.jpg|కుడి|thumb|గ్లాస్గోలోని బీబీసీ పసిఫిక్ క్వే, ఇది 2007లో ప్రారంభించబడింది]] 2002లో అనేక టెలివిజన్, రేడియో ఛానళ్లు పునర్వ్యవస్థీకరించబడ్డాయి. బీబీసీ నాలెడ్జ్ స్థానంలో బీబీసీ ఫోర్ వచ్చి బీబీసీ ఆర్ట్స్, డాక్యుమెంటరీ ఛానల్‌గా మారింది. 1985 నుంచి పిల్లల బీబీసీ ప్రోగ్రామింగ్‌గా ఉన్న సీబీబీసీ (CBBC), చిన్న పిల్లల కోసం CBBC, సీబీబీస్ (CBeebies) గా విభజించబడింది, ఈ రెండు కొత్త సేవలకూ CBBC ఛానల్, CBeebies ఛానల్ అనే డిజిటల్ ఛానళ్లు లభించాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.digitalspy.com/british-tv/news/a6198/new-childrens-channels-from-bbc-launch.html|title=New children's channels from BBC launch|date=11 February 2002|work=Digital Spy|access-date=26 December 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223511/http://www.digitalspy.com/british-tv/news/a6198/new-childrens-channels-from-bbc-launch.html|archive-date=23 September 2015}}</ref> టెలివిజన్ ఛానళ్లతో పాటుగా కొత్త డిజిటల్ రేడియో స్టేషన్లు సృష్టించబడ్డాయి: 1ఎక్స్‌ట్రా (1Xtra), 6 మ్యూజిక్, రేడియో 4 ఎక్స్‌ట్రా (Radio 4 Extra). బీబీసీ 1Xtra రేడియో 1కి సిస్టర్ స్టేషన్, ఇది ఆధునిక నల్లజాతి సంగీతం (బ్లాక్ మ్యూజిక్), అర్బన్ ట్రాక్‌లలో ప్రత్యేకం. బీబీసీ 6 మ్యూజిక్ ప్రత్యామ్నాయ సంగీత ప్రక్రియలలో, బీబీసీ7 ఆర్కైవ్, ప్రసంగం, పిల్లల కార్యక్రమాలలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|title=Inside the BBC: BBC Radio stations|url=https://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/whatwedo/publicservices#networkradio|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110103926/https://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/whatwedo/publicservices#networkradio|archive-date=10 January 2019|access-date=26 December 2020|website=www.bbc.co.uk|publisher=BBC}}</ref> తరువాతి కొన్ని సంవత్సరాలలో కొన్ని ఛానెళ్ల పొజిషనింగ్ మార్చబడింది: 2003లో బీబీసీ ఛాయిస్ స్థానంలో బీబీసీ త్రీ (BBC Three) వచ్చింది, యువకుల కోసం కార్యక్రమాలు, షాకింగ్ రియల్-లైఫ్ డాక్యుమెంటరీలు ప్రసారం చేయబడ్డాయి. బీబీసీ న్యూస్ 24, 2008లో బీబీసీ న్యూస్ ఛానల్‌గా మారింది. బీబీసీ రేడియో 7, 2011లో బీబీసీ రేడియో 4 ఎక్స్‌ట్రాగా మారింది, ఇందులో రేడియో 4 లో ప్రసారం చేయబడిన కార్యక్రమాలకు అదనంగా కొత్త కార్యక్రమాలు ఉన్నాయి. 2008లో బీబీసీ ఆల్బా (BBC Alba) అనే స్కాటిష్ గేలిక్ సర్వీస్ ఛానల్ ప్రారంభించబడింది.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/highlands_and_islands/7556739.stm|title=Launch date for Gaelic TV channel|date=13 August 2008|work=BBC News|access-date=23 July 2025}}</ref> బీబీసీ హెచ్‌డీ (BBC HD) ప్రయోగాత్మక సేవగా 2006లో ప్రారంభమైంది, డిసెంబర్ 2007లో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది. ఛానల్ బీబీసీ వన్, బీబీసీ టూ, బీబీసీ త్రీ, బీబీసీ ఫోర్ లలోని ప్రోగ్రామ్‌ల HD సైమల్ కాస్ట్‌లను అలాగే పాత ప్రోగ్రామ్‌లను HD లో ప్రసారం చేసింది. 2010లో బీబీసీ వన్ HD సైమల్ కాస్ట్, బీబీసీ వన్ హెచ్‌డీ (BBC One HD) ప్రారంభించబడింది. ఈ ఛానల్ బీబీసీ వన్ షెడ్యూల్స్ HD వెర్షన్‌లను, ప్రస్తుతం HDలో లేని ప్రోగ్రామ్‌ల అప్‌స్కేల్డ్ వెర్షన్‌లను ఉపయోగిస్తుంది. బీబీసీ హెచ్‌డీ (BBC HD) ఛానల్ మార్చి 2013లో మూసివేయబడింది, అదే నెలలో దాని స్థానంలో బీబీసీ టూ హెచ్‌డీ (BBC Two HD) వచ్చింది.<ref>{{cite web|last=Pryde|first=Alix|date=19 March 2013|title=Hello BBC Two HD; Goodbye BBC HD|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/aboutthebbc/posts/BBC-Two-HD|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130323003251/http://www.bbc.co.uk/blogs/aboutthebbc/posts/BBC-Two-HD|archive-date=23 March 2013|access-date=26 May 2025|work=About the BBC Blog|publisher=BBC}}</ref> 2004 హట్టన్ ఎంక్వైరీ, తదనంతర నివేదిక బీబీసీ జర్నలిజం ప్రమాణాలు, దాని నిష్పాక్షికతపై ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. దీనివల్ల అప్పటి డైరెక్టర్ జనరల్ గ్రెగ్ డైక్‌తో సహా సీనియర్ మేనేజ్‌మెంట్ సభ్యుల రాజీనామాలకు దారితీసింది. జనవరి 2007లో, బీబీసీ బోర్డు సమావేశపు నివేదికలను విడుదల చేసింది, ఇది గ్రెగ్ డైక్ రాజీనామాకు దారితీసింది.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2007/jan/11/politicsandthemedia.bbc|title=Dyke departure minutes released|last=Wells|first=Matt|date=11 January 2007|newspaper=The Guardian|access-date=22 March 2010|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204094244/http://www.theguardian.com/media/2007/jan/11/politicsandthemedia.bbc|archive-date=4 December 2013|location=London}}</ref> ==== విభాగాల విక్రయం ==== ఈ దశాబ్దంలో కార్పొరేషన్ తన కార్యాచరణ విభాగాలలో కొన్నింటిని ప్రైవేట్ యజమానులకు విక్రయించడం ప్రారంభించింది: బీబీసీ బ్రాడ్‌కాస్ట్ 2002లో ఒక ప్రత్యేక కంపెనీగా విడిపోయింది,<ref name="broadcast-ltd">{{cite press release |title=BBC to launch new commercial subsidiary following DCMS approval |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2002/01_january/23/broadcastltd.shtml |access-date=28 May 2013 |publisher=BBC Press Office |date=23 January 2002 |archive-date=22 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022204849/https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2002/1_january/23/broadcastltd.shtml |url-status=live}}</ref> 2005లో ఆస్ట్రేలియాకు చెందిన మాక్వారీ క్యాపిటల్ అలయన్స్ గ్రూప్, మాక్వారీ గ్రూప్ లిమిటెడ్‌కు విక్రయించబడింది, దీనిని రెడ్ బీ మీడియాగా మార్చారు.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4708749.stm|title=BBC Broadcast sell-off approved|date=22 July 2005|work=BBC News|access-date=11 December 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220313002531/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4708749.stm|archive-date=13 March 2022}}</ref> బీబీసీకి చెందిన ఐటీ, టెలిఫోనీ, బ్రాడ్‌కాస్ట్ టెక్నాలజీ విభాగాలను 2001లో బీబీసీ టెక్నాలజీ లిమిటెడ్‌గా ఏకం చేశారు.<ref name="broadcast-ltd" /> ఆ తర్వాత ఆ విభాగాన్ని జర్మన్ కంపెనీ సిమెన్స్ ఐటీ సొల్యూషన్స్ అండ్ సర్వీసెస్ (SIS)కి విక్రయించారు.<ref name="bbc-2204">{{cite press release |title=BBC announces Siemens Business Services as Single Preferred Bidder |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/07_july/07/technology.shtml |publisher=BBC Press Office |access-date=4 June 2012 |archive-date=16 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216203543/https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/7_july/07/technology.shtml |url-status=live}}</ref> తర్వాత ఏటోస్ (Atos) అనే ఫ్రెంచ్ కంపెనీ సిమెన్స్ నుండి SISను కొనుగోలు చేసింది.<ref name="atos-ariel">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/ariel/14014213|title=New firm to support BBC IT|date=4 July 2011|newspaper=Ariel|access-date=27 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703052344/http://www.bbc.co.uk/ariel/14014213|archive-date=3 July 2013|publisher=BBC}}</ref> ఇతర విక్రయాలలో బీబీసీ బుక్స్ (2006లో రాండమ్ హౌస్‌కు విక్రయించబడింది);<ref>{{cite press release |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/bbcworldwide/worldwidestories/pressreleases/2006/06_june/bbc_books.shtml |title=The Random House Group acquires majority shareholding in BBC Books |publisher=BBC Press Office |date=22 June 2006 |access-date=20 December 2019 |archive-date=23 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123170442/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/bbcworldwide/worldwidestories/pressreleases/2006/6_june/bbc_books.shtml |url-status=live}}</ref> బీబీసీ ఔట్‌సైడ్ బ్రాడ్‌కాస్ట్స్ లిమిటెడ్ (2008లో శాటిలైట్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్‌కు విక్రయించబడింది);<ref name="OBsale">{{cite press release |title=BBC announces successful bidder for BBC Outside Broadcasts |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/03_march/07/ob.shtml |publisher=BBC Press Office |access-date=28 May 2013 |date=7 March 2008 |archive-date=22 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022204849/https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/3_march/07/ob.shtml |url-status=live}}</ref> కాస్ట్యూమ్స్ అండ్ విగ్స్ (స్టాక్‌ను 2008లో ఏంజెల్స్ కాస్ట్యూమ్స్‌కి విక్రయించారు);<ref name="angels-costumes">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7321453.stm|title=New home for BBC costume archive|date=30 March 2008|work=BBC News|access-date=28 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206133931/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7321453.stm|archive-date=6 December 2008}}</ref> బీబీసీ మ్యాగజైన్‌లు (2011లో ఇమ్మిడియట్ మీడియా కంపెనీకి విక్రయించబడింది) ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2011/aug/16/bbc-completes-magazines-sell-off|title=BBC Worldwide agrees £121m magazine sell-off|last=Sweney|first=Mark|date=16 August 2011|newspaper=The Guardian|access-date=11 December 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221065706/https://www.theguardian.com/media/2011/aug/16/bbc-completes-magazines-sell-off|archive-date=21 December 2016|location=London}}</ref> ఓబీలు (OBs), కాస్ట్యూమ్‌ల విక్రయం తర్వాత, మిగిలిన బీబీసీ వనరులను బీబీసీ స్టూడియోస్, పోస్ట్ ప్రొడక్షన్‌గా పునర్వ్యవస్థీకరించారు, ఇది నేటికీ బీబీసీ పూర్తి అనుబంధ సంస్థగా కొనసాగుతోంది. ====క్రియేటివ్ ఫ్యూచర్స్==== కార్పొరేషన్‌ను పునర్వ్యవస్థీకరించేందుకు డైరెక్టర్ జనరల్ మార్క్ థాంప్సన్ మార్చి 7, 2005న "క్రియేటివ్ ఫ్యూచర్స్" (Creative Futures) ప్రాజెక్టును ప్రారంభించాడు.<ref>{{cite web |title=BBC starts work on editorial blueprint for the future |website=BBC |date=7 March 2005 |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/03_march/07/futures.shtml |access-date=17 July 2025}}</ref> 4,000 ఉద్యోగాల కోత, బీబీసీలోని భాగాల ప్రైవేటీకరణ ప్రతిపాదనపై 2005 మేలో 11,000 మందికి పైగా బీబీసీ ఉద్యోగులు సమ్మె చేశారు, ఇది బీబీసీ సాధారణ ప్రసారాలకు తీవ్ర అంతరాయం కలిగించింది.<ref name="nyt-2005-05-24">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2005/05/24/world/europe/bbc-employees-stage-24hour-strike-to-protest-planned-job-cuts.html |title=BBC Employees Stage 24-Hour Strike to Protest Planned Job Cuts |newspaper=The New York Times |date=24 May 2005 |last1=Lyall |first1=Sarah |access-date=4 November 2022 |archive-date=4 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104101806/https://www.nytimes.com/2005/05/24/world/europe/bbc-employees-stage-24hour-strike-to-protest-planned-job-cuts.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2005/WORLD/europe/05/23/britain.bbc/ |title=BBC strike hits TV, radio output |date=23 May 2005 |work=[[CNN]] |access-date=4 November 2022 |archive-date=4 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104101808/http://www.cnn.com/2005/WORLD/europe/05/23/britain.bbc/ |url-status=live}}</ref> ప్రాజెక్ట్ ద్వారా రూపొందించబడిన బీబీసీ భవిష్యత్ బ్లూప్రింట్ 2006 ఏప్రిల్ 25న ప్రచురించబడింది.<ref>{{cite web |title=Creative Future |website=BBC |date=25 April 2006 |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2006/04_april/25/creative.shtml |access-date=17 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Dowell |first=Ben |title=BBC Creative Future: the key points |website=The Guardian |date=25 April 2006 |url=https://www.theguardian.com/media/2006/apr/25/broadcasting.newmedia |access-date=17 July 2025}}</ref><ref>{{cite web |last=Bell |first=Emily |title=The BBC has laid out its vision of a brave new media world |website=The Guardian |date=28 April 2006 |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2006/apr/29/comment.media |access-date=17 July 2025}}</ref> "డెలివరింగ్ క్రియేటివ్ ఫ్యూచర్స్" పేరుతో అక్టోబర్ 18, 2007న థాంప్సన్ ఆరు సంవత్సరాల ప్రణాళికను ప్రకటించాడు. టెలివిజన్ కరెంట్ అఫైర్స్ విభాగాన్ని కొత్త "న్యూస్ ప్రోగ్రామ్స్" విభాగంలో విలీనం చేయడం ఇందులో ఉంది.<ref name=reform/><ref>{{cite news |url=http://blogs.guardian.co.uk/organgrinder/2007/10/post_51.html |title=BBC cuts: look on the bright side |work=The Guardian |date=22 October 2007 |location=London |first=Steve |last=Hewlett |archive-url=https://web.archive.org/web/20071024120744/http://blogs.guardian.co.uk/organgrinder/2007/10/post_51.html |archive-date=24 October 2007 |url-status=dead}}</ref> నిధులలో £2 బిలియన్ల కొరతకు ప్రతిస్పందనగా ఈ ప్రకటన చేసిన థాంప్సన్, ఉద్యోగుల సంఖ్యను తగ్గించడం ద్వారా, 2013లో టెలివిజన్ సెంటర్‌ను విక్రయించడం ద్వారా డిజిటల్ యుగానికి తగినట్లుగా "చిన్నదైన, మరింత బలమైన బీబీసీ"ని అందిస్తుందని చెప్పారు.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7050440.stm |title=BBC cuts back programmes and jobs |work=BBC News |date=18 October 2007 |access-date=25 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020035603/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7050440.stm#tables |archive-date=20 October 2007 |url-status=live}}</ref> ఈ ప్రణాళికలలో 2,500 పోస్టుల కోత, 1,800 మందిని విధుల నుంచి తొలగించడం, వార్తల కార్యకలాపాలను ఏకీకృతం చేయడం, ప్రోగ్రామింగ్ అవుట్‌పుట్‌ను 10% తగ్గించడం, లండన్‌లోని ప్రధాన టెలివిజన్ సెంటర్ భవనాన్ని విక్రయించడం ఉన్నాయి.<ref name=reform>{{cite press release |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/10_october/18/reform.shtml |title=Radical reform to deliver a more focused BBC |publisher=BBC |date=18 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020051207/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2007/10_october/18/reform.shtml |archive-date=20 October 2007 |url-status=live}}</ref> ====లైసెన్స్ ఫీజు స్తంభన==== అక్టోబర్ 20, 2010న ఛాన్సలర్ ఆఫ్ ఎక్స్‌చెకర్ (ఆర్థిక మంత్రి) జార్జ్ ఆస్బోర్న్, 2016లో ప్రస్తుత చార్టర్ ముగిసే వరకు టెలివిజన్ లైసెన్స్ ఫీజును ప్రస్తుత స్థాయిలో నిలిపివేస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. అదే ప్రకటనలో బీబీసీ వరల్డ్ సర్వీస్, విదేశీ, కామన్వెల్త్, అభివృద్ధి శాఖ (Foreign, Commonwealth and Development Office - FCDO) కు చెందిన బీబీసీ మానిటరింగ్ సేవలను నిర్వహించే పూర్తి ఖర్చును బీబీసీ భరిస్తుందని, వెల్ష్ బ్రాడ్‌కాస్టర్ S4Cకి పాక్షికంగా నిధులు సమకూరుస్తుందని వెల్లడైంది.<ref>{{cite news |title=Television licence fee to be frozen for the next six years |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11572171 |access-date=6 October 2011 |work=BBC News |date=20 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007165009/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11572171 |archive-date=7 October 2011 |url-status=live}}</ref>{{efn|బీబీసీ ఇతర విభాగాల మాదిరిగా కాకుండా, విదేశీ, కామన్వెల్త్, అభివృద్ధి శాఖ (Foreign, Commonwealth and Development Office - ఫారిన్ ఆఫీస్ లేదా FCO) ద్వారా నిధులు పొందేది. ఇది విదేశాలలో యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ప్రయోజనాలను ప్రోత్సహించడానికి బాధ్యత వహించే బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ విభాగం.{{citation needed|date=July 2025}}}} ===2011 నుండి=== [[File:20191017 BBC Studios London, BBC Radio Theatre, New Broadcasting House vertical photo by Amy Karle.jpg|thumb|బీబీసీ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్ కొత్త విస్తరణ (2012లో పూర్తయింది)]] అక్టోబర్ 2010లో లైసెన్స్ ఫీజును స్తంభింపజేసిన తర్వాత, బడ్జెట్‌లో 20% మేర కోత విధించడానికి బీబీసీ అక్టోబర్ 6, 2011న మరికొన్ని కోతలను ప్రకటించింది. ఇందులో సిబ్బందిని 2,000 మందికి తగ్గించడం, మరో 1,000 మందిని సాల్‌ఫోర్డ్‌లోని మీడియాసిటీయుకె (MediaCityUK) ప్రాజెక్టుకు తరలించడం, బీబీసీ త్రీని 2016లో ఆన్‌లైన్‌కి మాత్రమే పరిమితం చేయడం, స్టేషన్లు, ఛానెళ్ల మధ్య మరిన్ని కార్యక్రమాలను పంచుకోవడం, రేడియో న్యూస్ బులెటిన్లను పంచుకోవడం, షెడ్యూళ్లలో పునఃప్రసారాలను పెంచడం, (ఇందులో బీబీసీ టూ పగటిపూట కార్యక్రమాలు, కొన్ని అసలు కార్యక్రమాలను తగ్గించడం కూడా ఉన్నాయి). మార్చి 26, 2013న బీబీసీ HD మూసివేయబడి, దాని స్థానంలో బీబీసీ టూ HD సిమ్యుల్‌కాస్ట్ ప్రారంభించబడింది. అయితే, ఫ్లాగ్‌షిప్ ప్రోగ్రామ్‌లు, ఇతర ఛానెళ్లు, CBBC, CBeebies లకు పూర్తి నిధులు కొనసాగుతాయి.<ref>{{cite news |title=BBC set to cut 2000 jobs by 2017 |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-15165926 |access-date=6 October 2011 |newspaper=BBC News |date=6 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006124012/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-15165926 |archive-date=6 October 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=BBC cuts at a glance |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-15186116 |access-date=6 October 2011 |work=BBC News |date=6 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006172317/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-15186116 |archive-date=6 October 2011 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=BBC cuts: in detail |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/bbc/8810868/BBC-cuts-in-detail.html |access-date=6 October 2011 |newspaper=The Daily Telegraph |date=6 October 2011 |location=London |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006131137/http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/bbc/8810868/BBC-cuts-in-detail.html |archive-date=6 October 2011 |url-status=live}}</ref> మాంచెస్టర్‌లోని విల్మ్‌స్లో రోడ్‌లో ఉన్న న్యూ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్‌తో సహా అనేక బీబీసీ సౌకర్యాలు విక్రయించబడ్డాయి. మార్చి 2013లో బీబీసీ టెలివిజన్ సెంటర్ మూసివేయబడిన తర్వాత, అనేక ప్రధాన విభాగాలు సెంట్రల్ లండన్‌లోని బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్, సాల్‌ఫోర్డ్‌లోని మీడియాసిటీయుకె (MediaCityUK) కు తరలించబడ్డాయి.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/media/2010/sep/21/bbc1-live-coronation-anniversary |title=BBC1 to go live for coronation anniversary night in 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204061336/https://www.theguardian.com/media/2010/sep/21/bbc1-live-coronation-anniversary |archive-date=4 December 2017 |work=The Guardian |location=London |date=21 September 2010}}</ref> ఫిబ్రవరి 16, 2016న, బీబీసీ త్రీ టెలివిజన్ సేవ నిలిపివేయబడి, అదే పేరుతో డిజిటల్ అవుట్‌లెట్‌తో భర్తీ చేయబడింది. ఇది వెబ్ సిరీస్‌లు, ఇతర కంటెంట్‌తో యువ ప్రేక్షకులను లక్ష్యంగా చేసుకుంది.<ref>{{cite web |last=Goodacre |first=Kate |url=http://www.digitalspy.com/tv/news/a775348/bbc-three-will-move-online-in-march-2016-as-bbc-trust-approves-plans-to-axe-broadcast-tv-channel/ |title=BBC Three will move online in March 2016 as BBC Trust approves plans to axe broadcast TV channel |website=Digital Spy |date=26 November 2015 |access-date=27 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151229142035/http://www.digitalspy.com/tv/news/a775348/bbc-three-will-move-online-in-march-2016-as-bbc-trust-approves-plans-to-axe-broadcast-tv-channel/ |archive-date=29 December 2015 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-35221706 |title=BBC Three reveals new logo and switchover date |work=BBC News |date=4 January 2016 |access-date=4 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160104173745/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-35221706 |archive-date=4 January 2016 |url-status=live}}</ref> 2017లో స్థాపించబడిన కొత్త రాయల్ చార్టర్ ప్రకారం, రాబోయే సంవత్సరం కోసం దాని ప్రణాళికలు, పబ్లిక్ సర్వీస్ బాధ్యతలను వివరిస్తూ కార్పొరేషన్ ఆఫ్కామ్‌ (Ofcom) కు వార్షిక నివేదికను ప్రచురించాలి. జూలై 2017లో విడుదలైన 2017-18 నివేదికలో, నెట్‌ఫ్లిక్స్ వంటి వాణిజ్య స్ట్రీమింగ్ సేవలతో పోటీపడేందుకు తన అవుట్‌పుట్‌ను "పునరావిష్కరిస్తామని" బీబీసీ ప్రకటించింది. టెలివిజన్, రేడియోలలో కంటెంట్ వైవిధ్యాన్ని పెంచడం, డిజిటల్ పిల్లల కంటెంట్‌పై పెట్టుబడులను గణనీయంగా పెంచడం, "మారిన యు.కె ని ప్రతిబింబించడానికి, ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి ఉన్న సవాళ్లను అధిగమించడానికి" వేల్స్, స్కాట్లాండ్, ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లో ఎక్కువ పెట్టుబడులు పెట్టడం ఈ ప్రణాళికలలో ఉన్నాయి.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-40489812 |title=BBC making £34m investment in children's services |date=4 July 2017 |work=BBC News |access-date=7 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707051117/http://www.bbc.co.uk/news/uk-40489812 |archive-date=7 July 2017 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/media/2017/jul/04/bbc-promises-wider-mix-than-rivals-seeks-reinvent-itself |title=BBC promises a wider mix than rivals as it seeks to reinvent itself |last=Ruddick |first=Graham |date=4 July 2017 |newspaper=The Guardian |location=London |access-date=7 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707003420/https://www.theguardian.com/media/2017/jul/04/bbc-promises-wider-mix-than-rivals-seeks-reinvent-itself |archive-date=7 July 2017 |url-status=live}}</ref> స్థానిక ప్రజాస్వామ్య సమస్యలపై పూల్ బేసిస్ లో నివేదించడానికి స్వతంత్ర వార్తా సంస్థల ద్వారా నియమించబడిన 165 మంది పాత్రికేయులతో కూడిన స్థానిక ప్రజాస్వామ్య నివేదికల సేవకు కూడా 2017 నుండి బీబీసీ నిధులు సమకూర్చుతోంది.<ref name="Linford">{{cite news |last1=Linford |first1=Paul |title=Local Democracy Reporting service 'has become template" says Davie – Journalism News from HoldtheFrontPage |url=https://www.holdthefrontpage.co.uk/2021/news/local-democracy-reporting-service-has-become-template-says-bbc-dg/ |access-date=25 June 2022 |work=Hold the Front Page |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811123633/https://www.holdthefrontpage.co.uk/2021/news/local-democracy-reporting-service-has-become-template-says-bbc-dg/ |url-status=live}}</ref> 2016లో బీబీసీ డైరెక్టర్ జనరల్ టోనీ హాల్, 2021 నాటికి సంవత్సరానికి £800 మిలియన్ల ఆదా లక్ష్యాన్ని ప్రకటించారు, ఇది వార్షిక లైసెన్స్ ఫీజు ఆదాయంలో సుమారు 23%. 75 ఏళ్లు పైబడిన పెన్షనర్‌లకు ఉచిత టీవీ లైసెన్స్‌లకయ్యే £700 మిలియన్ల భారాన్ని తీసుకోవడం, నాటకం, క్రీడా ప్రసారాల ఖర్చుల్లో తీవ్ర ద్రవ్యోల్బణమే ఇందుకు కారణమని తెలిపారు. నిర్వహణ (మేనేజ్‌మెంట్), కంటెంట్ వ్యయాల కాపీలను (డూప్లికేషన్) తగ్గిస్తామని, బీబీసీ న్యూస్‌పై సమీక్ష చేపడతామని చెప్పారు.<ref name=guardian-20160308>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/media/2016/mar/08/bbc-increases-saving-target-to-800m-a-year-to-pay-for-drama-and-sport |title=BBC increases savings target to £800m a year to pay for drama and sport |last=Martinson |first=Jane |newspaper=The Guardian |date=8 March 2016 |access-date=15 December 2020 |archive-date=6 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210106201125/https://www.theguardian.com/media/2016/mar/08/bbc-increases-saving-target-to-800m-a-year-to-pay-for-drama-and-sport |url-status=live}}</ref><ref name=forbes-20160511>{{cite news |url=https://www.forbes.com/sites/neilmidgley/2016/05/11/800-million-of-bbc-cuts-already-needed-not-even-close-tony-hall/ |title=£800 Million Of BBC Cuts Already Needed? Not Quite, Tony Hall |last=Midgley |first=Neil |newspaper=Forbes |date=11 May 2016 |access-date=15 December 2020 |archive-date=14 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414034907/https://www.forbes.com/sites/neilmidgley/2016/05/11/800-million-of-bbc-cuts-already-needed-not-even-close-tony-hall/ |url-status=live}}</ref> జాతీయ ఎన్నికల గురించి తప్పుడు సమాచారాన్ని (డిస్‌ఇన్ఫర్మేషన్) అరికట్టేందుకు వార్తా సంస్థలు, సోషల్ మీడియాతో కలిసి పనిచేయడానికి బీబీసీ సెప్టెంబరు 2019లో ట్రస్టెడ్ న్యూస్ ఇనిషియేటివ్‌ను ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web |last=Mar |first=Leon |date=7 September 2019 |title=CBC/Radio-Canada joins global charter to fight disinformation |url=https://cbc.radio-canada.ca/en/media-centre/trusted-news-charter-fight-disinformation |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811013231/https://cbc.radio-canada.ca/en/media-centre/trusted-news-charter-fight-disinformation |archive-date=11 August 2023 |access-date=15 October 2023 |website=[[CBC/Radio-Canada]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 September 2019 |title=New collaboration steps up fight against disinformation |url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2019/bbc.com/mediacentre/latestnews/2019/disinformation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015182650/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2019/disinformation |archive-date=15 October 2023 |access-date=15 October 2023 |website=BBC |language=en}}</ref> 2020లో బీబీసీ 2022 నాటికి సంవత్సరానికి £80 మిలియన్ల బీబీసీ న్యూస్ పొదుపు లక్ష్యాన్ని ప్రకటించింది, ఇందులో దాదాపు 520 మంది సిబ్బంది తగ్గింపు ఉంటుంది. యువతను తిరిగి ఆకర్షించడానికి డిజిటల్ ప్రసారాల వైపు మరిన్ని చర్యలు ఉంటాయని, ఒకే వార్తను కవర్ చేయడానికి వేర్వేరు బృందాలను పంపే విధానానికి స్వస్తి పలుకుతూ రిపోర్టర్లను పూలింగ్ పద్ధతిలో (కలిసి పని చేసేలా) వాడతామని బీబీసీ న్యూస్, కరెంట్ అఫైర్స్ డైరెక్టర్ ఫ్రాన్ అన్స్‌వర్త్ చెప్పారు.<ref name="bbc-20200129">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-51271168 |title=BBC News to close 450 posts as part of £80m savings drive |work=BBC News |date=29 January 2020 |access-date=14 December 2020 |archive-date=15 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215000003/https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-51271168 |url-status=live}}</ref><ref name="guardian-20200715">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/media/2020/jul/15/bbc-announces-further-70-job-cuts-in-news-division |title=BBC announces further 70 job cuts in news division |last=Waterson |first=Jim |newspaper=The Guardian |date=15 July 2020 |access-date=15 December 2020 |archive-date=1 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201101031912/https://www.theguardian.com/media/2020/jul/15/bbc-announces-further-70-job-cuts-in-news-division |url-status=live}}</ref> ఖర్చుల తగ్గింపు ప్రణాళికల్లో జాప్యం కారణంగా బీబీసీ 2020లో £119 మిలియన్ల లోటును నివేదించింది, పెన్షనర్ల లైసెన్స్ ఫీజులకు ఇచ్చే మిగిలిన £253 మిలియన్ల నిధులు త్వరలో నిలిపివేయబడనుండటంతో ఆర్థిక ఒత్తిళ్లు పెరిగే అవకాశం ఉంది.<ref name="ft-20200915">{{cite news |url=https://www.ft.com/content/d8e1911e-6233-4f2a-bc0b-7dfd97f9ff55 |title=BBC faces era of cuts after reporting 'substantial shortfall' |last=Barker |first=Alex |newspaper=Financial Times |url-access=subscription |date=15 September 2020 |access-date=15 December 2020 |archive-date=15 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115035150/https://www.ft.com/content/d8e1911e-6233-4f2a-bc0b-7dfd97f9ff55 |url-status=live}}</ref> మార్చి 2023లో ఫుట్‌బాల్ పండితుడు గ్యారీ లినేకర్, సోషల్ మీడియాలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ ఆశ్రయ విధానాన్ని విమర్శించడంతో బీబీసీ రాజకీయ వివాదంలో చిక్కుకుంది. లినేకర్‌ను 'మ్యాచ్ ఆఫ్ ది డే' లో అతని స్థానం నుండి సస్పెండ్ చేశారు, అయితే సహోద్యోగుల నుండి భారీ మద్దతు రావడంతో ఆ తర్వాత అతన్ని తిరిగి చేర్చుకున్నారు. బీబీసీ ఛైర్మన్ రిచర్డ్ షార్ప్‌కు, కన్జర్వేటివ్ పార్టీకి మధ్య ఉన్న సంబంధాల వల్ల ఈ కుంభకోణం మరింత తీవ్రమైంది.<ref>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/media/2023/mar/26/labour-vows-to-secure-bbcs-independence-after-lineker-row |title=Labour vows to 'secure BBC's independence' after Lineker row |work=The Guardian |date=26 March 2023 |access-date=26 March 2023 |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326075100/https://www.theguardian.com/media/2023/mar/26/labour-vows-to-secure-bbcs-independence-after-lineker-row |url-status=live}}</ref> ప్రధాన మంత్రి బోరిస్ జాన్సన్‌కు రుణాన్ని ఏర్పాటు చేయడంలో తన పాత్రకు సంబంధించి హితవుల సంఘర్షణ (కాన్ఫ్లిక్ట్ ఆఫ్ ఇంట్రెస్ట్) ఏర్పడే అవకాశాలను వెల్లడించలేదని ఒక నివేదికలో తేలడంతో, ఏప్రిల్ 2023లో రిచర్డ్ షార్ప్ ఛైర్మన్ పదవికి రాజీనామా చేశారు.<ref>{{Cite web |title=Richard Sharp resigns as BBC chairman after Boris Johnson £800,000 loan row |url=https://news.sky.com/story/bbc-chairman-richard-sharp-resigns-12832218 |access-date=28 April 2023 |website=Sky News |language=en |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428100244/https://news.sky.com/story/bbc-chairman-richard-sharp-resigns-12832218 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wilkinson |first=Peter |date=28 April 2023 |title=BBC chairman resigns after controversy involving loan deal for former PM Boris Johnson |url=https://www.cnn.com/2023/04/28/media/bbc-sharp-resigns-intl-gbr/index.html |access-date=28 April 2023 |website=CNN |language=en |archive-date=28 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230428121544/https://www.cnn.com/2023/04/28/media/bbc-sharp-resigns-intl-gbr/index.html |url-status=live}}</ref> డేమ్ ఎలన్ క్లోస్ స్టీఫెన్స్ జూన్ 27, 2023న తాత్కాలిక ఛైర్‌వుమన్‌గా నియమించబడ్డారు. ఆమె ఒక సంవత్సరం పాటు లేదా కొత్త శాశ్వత ఛైర్మన్ నియమించబడే వరకు బీబీసీ బోర్డుకు నాయకత్వం వహించారు.<ref name="Stephens">{{Cite web |date=2 June 2023 |title=Dame Elan Closs Stephens appointed acting BBC chairwoman |url=https://www.bbc.com/news/uk-65787514 |access-date=13 August 2023 |website=[[BBC News]] |language=en |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619213012/https://www.bbc.com/news/uk-65787514 |url-status=live}}</ref> ఆ తర్వాత మార్చి 4, 2024 నుండి సమీర్ షా ఛైర్మన్‌గా నియమించబడ్డారు.<ref name=ShahAppointment>{{cite web |url=https://www.bbc.com/aboutthebbc/whoweare/samir-shah |title=Dr Samir Shah CBE |publisher=BBC.com |accessdate=4 March 2024 |archive-date=4 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240304215732/https://www.bbc.com/aboutthebbc/whoweare/samir-shah |url-status=live}}</ref> 2025-26 మహిళా సూపర్ లీగ్ సీజన్ ప్రసార హక్కుల కోసం బీబీసీ, స్కై స్పోర్ట్స్‌ తో ఒక ఒప్పందం కుదుర్చుకున్నట్లు 2024 అక్టోబరులో ప్రకటించారు.<ref>{{Cite news |last=Garry |first=Tom |date=30 October 2024 |title=WSL agrees record £65m domestic five-year TV deal with Sky Sports and BBC |url=https://www.theguardian.com/football/2024/oct/30/wsl-agrees-record-65m-domestic-five-year-tv-deal-with-sky-sports-and-bbc |access-date=30 October 2024 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> కార్యక్రమాలను పూర్తిగా ఆన్‌లైన్‌లో అందించేలా (ఆన్‌లైన్ డెలివరీకి) మారడానికి, 2030 నాటికి సాంప్రదాయ ప్రసారాలను (బ్రాడ్‌కాస్ట్ ట్రాన్స్‌మిషన్‌లను) నిలిపివేసే ప్రణాళికలు ఉన్నాయని మే 2025లో బీబీసీ డైరెక్టర్ జనరల్ టిమ్ డేవ్యీ చెప్పారు.<ref>{{cite news |title=BBC boss vows to tackle Britain's 'crisis of trust' |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cvg5p8z27z8o |access-date=22 May 2025 |publisher=BBC}}</ref> నవంబరు 2025లో, బీబీసీలో క్రమబద్ధమైన పక్షపాతం ఉన్నట్లు ఆరోపిస్తూ ఒక నివేదిక లీక్ కావడంతో, టిమ్ డేవ్యీ డైరెక్టర్-జనరల్ పదవికి రాజీనామా చేయగా, డెబోరా టర్నెస్ సంస్థలో వార్తా విభాగానికి (న్యూస్) సీఈవో పదవికి రాజీనామా చేశారు.<ref>{{Cite web |title=Tim Davie resigns as BBC's director-general |url=https://news.sky.com/story/tim-davie-resigns-as-bbcs-director-general-13467527 |access-date=9 November 2025 |website=Sky News |language=en}}</ref> టెలివిజన్ లైసెన్స్‌కు బదులుగా ప్రకటనలు లేదా సబ్‌స్క్రిప్షన్ మోడల్‌ను తీసుకురావడం ద్వారా బీబీసీకి నిధులు సమకూర్చే కొత్త మార్గాలపై UK ప్రభుత్వం 16 డిసెంబర్ 2025న ఒక గ్రీన్ పేపర్‌ను (ప్రతిపాదనను) పరిశీలించింది.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cz94q0v4kq2o |title=Government considers advertising or subscription model for BBC |date=16 December 2025 |website=BBC News |publisher=BBC |accessdate=17 December 2025}}</ref> 25 మార్చి 2026న, మాజీ గూగుల్ ఎగ్జిక్యూటివ్ మ్యాట్ బ్రిటిన్ కొత్త డైరెక్టర్-జనరల్‌గా నియమితులయ్యారు.<ref>{{Cite web |date=25 March 2026 |title=Matt Brittin: Ex-Google boss confirmed as new BBC director general |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cjd97evn2gko |access-date=25 March 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> వచ్చే రెండేళ్లలో ఖర్చులను సుమారు 10% (దాదాపు £500 మిలియన్లు) తగ్గించుకోవడానికి 2,000 వరకు ఉద్యోగాలను (దశాబ్ద కాలంలోనే అత్యధిక లేఆఫ్‌లు) తగ్గించనున్నట్లు బీబీసీ 15 ఏప్రిల్ 2026న ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web |last=español |first=BRIAN MELLEY Leer en |date=2026-04-15 |title=BBC will cut up to 2,000 jobs to reduce costs by about 10% |url=https://apnews.com/article/bbc-job-cuts-layoffs-uk-177a37bba2a282de28ea961e031a5feb |access-date=2026-04-16 |website=AP News |language=en}}</ref> ==పరిపాలన== బీబీసీ చార్టర్డ్ కార్పొరేషన్. దీనిపై ప్రభుత్వ ప్రత్యక్ష జోక్యం ఉండదు. 2017 ఏప్రిల్ నుంచి బీబీసీ బోర్డు దీని కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షిస్తోంది. ఆఫ్కామ్ (Ofcom) నియంత్రిస్తుంది.<ref name=Ofcom>{{cite web |url=https://www.ofcom.org.uk/consultations-and-statements/ofcom-and-the-bbc |title=BBC regulation |website=Ofcom |date=29 March 2017 |access-date=27 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429184602/https://www.ofcom.org.uk/consultations-and-statements/ofcom-and-the-bbc |archive-date=29 April 2017 |url-status=live}}</ref><ref name="Appointments">{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2017/board-appointments |title=BBC Board Appointments |website=BBC Media Centre |date=23 March 2017 |access-date=20 December 2019 |archive-date=21 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821172324/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2017/board-appointments |url-status=live}}</ref> చైర్మన్ సమీర్ షా.<ref name=ShahAppointment /> ===చార్టర్, ఒప్పందం=== బీబీసీ అనేది రాయల్ చార్టర్ కింద పనిచేసే పబ్లిక్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ కంపెనీ. బీబీసీ లక్ష్యం, మిషన్, ప్రజా ప్రయోజనాలను ఈ చార్టర్ నిర్దేశిస్తుంది. ఇదే బీబీసీకి రాజ్యాంగ ఆధారం.<ref name="BBConCA">{{cite web |url=https://www.bbc.com/aboutthebbc/governance/charter |title=Charter and Agreement |access-date=1 April 2019 |archive-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401142740/https://www.bbc.com/aboutthebbc/governance/charter |url-status=live}}</ref> ఇది పబ్లిక్ సర్వీస్, (పరిమిత){{efn|"సమకాలీన వ్యవహారాలు లేదా పబ్లిక్ పాలసీ విషయాల గురించి తన సొంత సంపాదకీయ అభిప్రాయాన్ని" వ్యక్తం చేయలేమని బీబీసీ స్వయంగా రాసుకుంది. "వివాదాస్పద కార్యక్రమాలు ఎన్నడూ ప్రసారం కావు అని దీని అర్థం కాదు. వాదనలు సమతుల్యంగా ఉండేలా చూసుకోవడానికి గొప్ప శ్రద్ధ తీసుకుంటాం."<ref name="BBCon">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/us/001108_wsfunding.shtml |title=The BBC on funding, and the charter. |work=BBC World Service |archive-date=19 February 2024 |access-date=19 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240219101408/https://www.bbc.co.uk/worldservice/us/001108_wsfunding.shtml |url-status=live}}</ref>}} ఎడిటోరియల్ స్వాతంత్య్రాన్ని నొక్కి చెబుతుంది, గృహ సేవల్లో ప్రకటనలను నిషేధిస్తుంది. "లక్ష్యాన్ని సమర్థవంతంగా సాధించడానికి, పబ్లిక్ ప్రయోజనాలను ప్రోత్సహించడానికి, ఏమాత్రం అవసరం లేని పోటీ ప్రతికూల ప్రభావాలను నివారించడానికి" బీబీసీ కృషి చేస్తుందని ప్రకటిస్తుంది.<ref>{{cite web |url=https://downloads.bbc.co.uk/bbctrust/assets/files/pdf/about/how_we_govern/2016/charter.pdf |title=ECopy of Royal Charter for the continuance of the British Broadcasting Corporation |website=BBC |date=December 2016 |access-date=16 February 2024 |archive-date=12 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170712193850/http://downloads.bbc.co.uk/bbctrust/assets/files/pdf/about/how_we_govern/2016/charter.pdf |url-status=live}}</ref> బీబీసీకి, సంస్కృతి వ్యవహారాల మంత్రికి మధ్య కుదిరే అదనపు ఒప్పందానికి బీబీసీ లోబడి ఉంటుందని, దాని ఆపరేటింగ్ లైసెన్స్‌ను బాహ్య నియంత్రణ సంస్థ అయిన ఆఫ్కామ్ (Ofcom) నిర్ణయిస్తుందని చార్టర్ అదనంగా నిర్దేశిస్తుంది. గతంలో హోమ్ సెక్రటరీ ఒప్పందానికి, లైసెన్స్‌కు బాధ్యత వహించేవారు, నియంత్రణ విధులు బీబీసీ ట్రస్ట్‌కు ఉండేవి. 2017 చార్టర్ 2007 నాటి ఆ ఏర్పాట్లను మార్చింది.<ref name="bbchow">{{cite web |title=BBC World Service – Institutional – How is the World Service funded? |publisher=BBC World Service |url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/institutional/2009/03/000000_funding.shtml |quote=The BBC, including World Service, operates under two constitutional documents – its Royal Charter and the Licence and Agreement. The Charter gives the Corporation legal existence, sets out its objectives and constitution, and also deals with such matters as advisory bodies. Under the Royal Charter, the BBC must obtain a licence from the Home Secretary. The Licence, which is coupled with an Agreement between the Minister and the Corporation, lays down the terms and conditions under which the BBC is allowed to broadcast. |access-date=20 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008072648/http://www.bbc.co.uk/worldservice/institutional/2009/03/000000_funding.shtml |archive-date=8 October 2012 |url-status=dead}}</ref> చార్టర్ ఒక చట్టబద్ధమైన కార్పొరేషన్‌గా బీబీసీ పాలన, నియంత్రణ ఏర్పాట్లను కూడా వివరిస్తుంది, ఇందులో బీబీసీ బోర్డు పాత్ర, కూర్పు ఉన్నాయి. ప్రస్తుత చార్టర్ 2017 జనవరి 1న అమల్లోకి వచ్చింది, 2027 డిసెంబర్ 31తో ముగుస్తుంది; ఒప్పందం కూడా అదే సమయంలో ముగుస్తుంది.<ref name="BBConCA" /> ===బీబీసీ బోర్డు=== బీబీసీ బోర్డు ఏప్రిల్ 2017లో ఏర్పడింది. ఇది మునుపటి పాలకమండలి అయిన బీబీసీ ట్రస్ట్‌ను భర్తీ చేసింది, ఇది కూడా 2007లో బోర్డ్ ఆఫ్ గవర్నర్స్‌ను భర్తీ చేసింది. బోర్డు కార్పొరేషన్ కోసం వ్యూహాన్ని నిర్దేశిస్తుంది, బీబీసీ సేవలను అందించడంలో బీబీసీ ఎగ్జిక్యూటివ్ బోర్డ్ పనితీరును అంచనా వేస్తుంది, డైరెక్టర్-జనరల్‌ను నియమిస్తుంది. బీబీసీ నియంత్రణకు ఆఫ్కామ్ (Ofcom) బాధ్యత వహిస్తుంది. సమీర్ షా మార్చి 4, 2024 నుండి ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరిస్తున్నారు.<ref name="Appointments"/><ref name="Board and Executive">{{cite web |url=https://www.bbc.com/aboutthebbc/whoweare |title=Who we are |website=About the BBC |date=1 April 2019 |access-date=1 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401172417/https://www.bbc.com/aboutthebbc/whoweare |archive-date=1 April 2019 |url-status=live}}</ref> ===ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ=== ఎగ్జిక్యూటివ్ కమిటీ బ్రాడ్‌కాస్టర్ రోజువారీ కార్యకలాపాలకు బాధ్యత వహిస్తుంది. బీబీసీకి చెందిన సీనియర్ మేనేజర్‌లతో కూడిన ఈ కమిటీ నెలకు ఒకసారి సమావేశమవుతుంది. బోర్డ్ ఏర్పాటు చేసిన ఫ్రేమ్‌వర్క్ (చట్రం) పరిధిలో కార్యాచరణ నిర్వహణ, సేవలను అందించడానికి బాధ్యత వహిస్తుంది. ఈ కమిటీకి డైరెక్టర్-జనరల్ ఛైర్మన్ గా ఉంటారు, అతనే చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్, (1994 నుండి) ఎడిటర్-ఇన్-చీఫ్‌గా ఉంటారు.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/aboutthebbc/whoweare/exco |title=Executive committee |website=About the BBC |access-date=3 September 2020 |archive-date=22 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201222173834/https://www.bbc.com/aboutthebbc/whoweare/exco |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" !పేరు !!స్థానం |- |సమీర్ షా|| ఛైర్మన్ |- |రోడ్రి తల్ఫాన్ డేవిస్ || తాత్కాలిక డైరెక్టర్ జనరల్ (ఛైర్మన్), డైరెక్టర్, నేషన్స్ |- |కెర్రిస్ బ్రైట్ || చీఫ్ కస్టమర్ ఆఫీసర్ |- |అలాన్ డిక్సన్ || చీఫ్ ఫైనాన్షియల్ ఆఫీసర్ |- |టామ్ ఫ్యూసెల్ || CEO, బీబీసీ స్టూడియోస్ |- |లీగ్ తవాజివా|| చీఫ్ ఆపరేటింగ్ ఆఫీసర్ |- |షార్లెట్ మూర్ || చీఫ్ కంటెంట్ ఆఫీసర్ |- |ఉజైర్ ఖదీర్ || చీఫ్ పీపుల్ ఆఫీసర్ |- |ఆలిస్ మకాండ్రూ || గ్రూప్ కార్పొరేట్ అఫైర్స్ డైరెక్టర్ |- |గౌతమ్ రంగరాజన్ || గ్రూప్ డైరెక్టర్ ఆఫ్ స్ట్రాటజీ అండ్ పెర్ఫార్మన్స్ |- |ఖాళీ|| CEO, బీబీసీ న్యూస్ అండ్ కరెంట్ అఫైర్స్ |} ===కార్యాచరణ విభాగాలు=== కార్పొరేషన్ బీబీసీ ఉత్పత్తి, కార్యకలాపాలను కవర్ చేసే కింది అంతర్గత విభాగాలను కలిగి ఉంది:<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2020/charlotte-moore |title=Charlotte Moore appointed to BBC Board |publisher=BBC Media Centre. 3 September 2020 |access-date=3 September 2020 |archive-date=9 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409134658/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2020/charlotte-moore |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=BBC Radio and Education moves to new division |url=https://radiotoday.co.uk/2020/09/bbc-radio-and-education-moves-to-new-division/ |access-date=25 June 2022 |work=Radio Today |archive-date=25 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220625090235/https://radiotoday.co.uk/2020/09/bbc-radio-and-education-moves-to-new-division/ |url-status=live}}</ref> *షార్లెట్ మూర్ నేతృత్వంలోని '''కంటెంట్''' (Content) విభాగం కార్పొరేషన్ ప్రోగ్రామింగ్‌తో సహా బీబీసీ టెలివిజన్ ఛానెల్‌ల బాధ్యతలు నిర్వహిస్తుంది. *రోడ్రి తల్ఫాన్ డేవిస్ నేతృత్వంలోని '''నేషన్స్ అండ్ రీజియన్స్''' (Nations and Regions), స్కాట్లాండ్, ఉత్తర ఐర్లాండ్, వేల్స్, ఆంగ్ల ప్రాంతాలలోని కార్పొరేషన్ విభాగాలకు బాధ్యత వహిస్తుంది. ===వాణిజ్య విభాగాలు=== బీబీసీ పూర్తిగా స్వంతమైన అనేక వాణిజ్య విభాగాలను కూడా నడుపుతోంది: *బీబీసీ స్టూడియోస్ అనేది పాత అంతర్గత టెలివిజన్ నిర్మాణ విభాగం; ఇది ఎంటర్‌టైన్‌మెంట్, మ్యూజిక్ & ఈవెంట్స్, ఫాక్చువల్ (వాస్తవమైన) అండ్ స్క్రిప్టెడ్ (డ్రామా, కామెడీ) ప్రోగ్రామ్‌లను నిర్మిస్తుంది. ఏప్రిల్ 2018లో బీబీసీ వాణిజ్య ఉత్పత్తి విభాగం, అంతర్జాతీయ పంపిణీ విభాగమైన బీబీసీ వరల్డ్‌వైడ్‌తో విలీనమైన తర్వాత, ఇది అంతర్జాతీయ ఛానెల్‌లను కూడా నిర్వహిస్తుంది. బీబీసీ ప్రోగ్రామ్‌ల కోసం అదనపు ఆదాయాన్ని పొందడానికి యూకెలో, విదేశాలలో ప్రోగ్రామ్‌లను, సరుకులను విక్రయిస్తుంది. దాని వాణిజ్య స్వభావం కారణంగా ఇది కార్పొరేషన్ నుండి వేరుగా ఉంచబడింది. *బీబీసీ న్యూస్ (అంతర్జాతీయ టీవీ ఛానల్) దాని వాణిజ్య అంతర్జాతీయ టెలివిజన్ ఛానల్ ఉత్పత్తి, పంపిణీకి బాధ్యత వహిస్తుంది. ఇది బీబీసీ న్యూస్ విభాగంతో సన్నిహితంగా పనిచేస్తుంది, కానీ దానిచే పాలించబడదు. కార్పొరేషన్ సౌకర్యాలు, సిబ్బందిని పంచుకుంటుంది. ఇది ఛానెల్ పంపిణీ సంస్థ అయిన బీబీసీ స్టూడియోస్‌తో కూడా పనిచేస్తుంది. *బీబీసీ స్టూడియోవర్క్స్ కూడా వేరుగా ఉండి, అధికారికంగా బీబీసీ ఎల్స్‌ట్రీ సెంటర్ వంటి కొన్ని బీబీసీ స్టూడియో సౌకర్యాలను కలిగి ఉండి, నిర్వహిస్తుంది. కార్పొరేషన్ లోపల, వెలుపల ఉన్న నిర్మాణాలకు వాటిని అద్దెకు ఇస్తుంది.<ref>[https://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/running/bbcstructure/ bbc.co.uk About The BBC section] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110715004020/http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/running/bbcstructure/ |date=15 July 2011 }}. Retrieved 9 July 2011</ref> ===MI5 తనిఖీ విధానం=== 1930ల ప్రారంభం నుండి 1990ల వరకు, బ్రిటిష్ దేశీయ నిఘా సంస్థ అయిన MI5, బీబీసీ ఉద్యోగాల కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్న వారిని తనిఖీ చేసే విధానంలో పాల్గొంది. విధ్వంసకులుగా పరిగణించబడే వ్యక్తులను దూరంగా ఉంచడానికి ఈ విధానం రూపొందించబడింది.<ref name="vetting">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/stories-43754737 |website=BBC News |title=The vetting files: How the BBC kept out 'subversives' |date=22 April 2018 |access-date=22 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422000203/http://www.bbc.co.uk/news/stories-43754737 |archive-date=22 April 2018 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1522875/Revealed-how-the-BBC-used-MI5-to-vet-thousands-of-staff.html |newspaper=The Daily Telegraph |location=London |title=Revealed: how the BBC used MI5 to vet thousands of staff |date=2 July 2006 |access-date=22 April 2018 |last1=Hastings |first1=Chris |archive-url=https://web.archive.org/web/20180426100703/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1522875/Revealed-how-the-BBC-used-MI5-to-vet-thousands-of-staff.html |archive-date=26 April 2018 |url-status=live}}</ref> 1933లో, బీబీసీ ఎగ్జిక్యూటివ్ కల్నల్ అలాన్ డౌనే అనధికారికంగా సమాచారాన్ని వ్యాపారం చేయడానికి MI5 అధిపతి సర్ వెర్నాన్ కీల్‌ను కలవడం ప్రారంభించారు; 1935 నుండి, ఉద్యోగ దరఖాస్తుదారులను వారి రాజకీయ అభిప్రాయాల కోసం రహస్యంగా తనిఖీ చేసేలా (వారికి తెలియకుండా) అధికారికంగా ఒక ఏర్పాట్లు చేయబడ్డాయి.<ref name="vetting"/> ఇటువంటి సంబంధాన్ని పత్రికలు చేసిన ఎలాంటి సూచననైనా తిరస్కరించే విధానాన్ని బీబీసీ చేపట్టింది (MI5 ఉనికి గురించి 1989 సెక్యూరిటీ సర్వీస్ యాక్ట్ వరకు అధికారికంగా అంగీకరించబడలేదు).<ref name="vetting"/> డేవిడ్ లీ, పాల్ లాష్మార్ ఆగస్ట్ 1985లో 'ది అబ్జర్వర్' లో ప్రచురించిన ఒక కథనం తర్వాత ఈ సంబంధం విస్తృత ప్రజా దృష్టిని ఆకర్షించింది. నియామకాలను MI5 పరిశీలిస్తోందని, బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్‌లోని రూమ్ 105 నుండి కార్యకలాపాలను నడుపుతోందని అది వెల్లడించింది.<ref name="vetting2">{{cite news|url=http://www.cambridgeclarion.org/press_cuttings/mi5.bbc.page9_obs_18aug1985.html|title=The Blacklist in Room 105|date=18 August 1985|newspaper=The Observer|access-date=22 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513210628/http://www.cambridgeclarion.org/press_cuttings/mi5.bbc.page9_obs_18aug1985.html|archive-date=13 May 2019|location=London}}</ref> ఇది బహిర్గతమైన సమయంలో, ఈ కార్యక్రమం రోనీ స్టోన్‌హామ్ ద్వారా నిర్వహించబడుతోంది. 1984లో వచ్చిన ఒక మెమో, బ్లాక్‌లిస్ట్ చేయబడిన సంస్థలలో అతివాద వామపక్ష కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ ఆఫ్ గ్రేట్ బ్రిటన్, సోషలిస్ట్ వర్కర్స్ పార్టీ, వర్కర్స్ రివల్యూషనరీ పార్టీ, మిలిటెంట్ ధోరణి, అలాగే అతివాద మితవాద నేషనల్ ఫ్రంట్, బ్రిటిష్ నేషనల్ పార్టీ ఉన్నాయని వెల్లడించింది. ఈ సమూహాలలో ఒకదానితో ఉన్న అనుబంధం ఉద్యోగ దరఖాస్తు తిరస్కరణకు దారితీస్తుంది.<ref name="vetting2" /> కొంతమంది ఉన్నత స్థానాల్లో ఉన్న వ్యక్తులతో పాటు, వార్‌టైమ్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ సర్వీస్ (అణు యుద్ధం జరిగినప్పుడు అత్యవసర ప్రసారాలు నిర్వహించేవారు), బీబీసీ వరల్డ్ సర్వీస్ సిబ్బందికి మినహా, అక్టోబర్ 1985లో బీబీసీ పరిశీలన ప్రక్రియను నిలిపివేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref name="vetting2" /> 1990లో, 1989 నాటి సెక్యూరిటీ సర్వీస్ యాక్ట్ అమలులోకి వచ్చిన తర్వాత, యుద్ధకాల ప్రసారాలకు బాధ్యత వహించే వారికి, ప్రభుత్వ రహస్య సమాచారాన్ని (సెక్యూరిటీ క్లియరెన్స్ ద్వారా) ఉపయోగించే అవకాశం ఉన్నవారికి మాత్రమే ఈ పరిశీలన ప్రక్రియ పరిమితం చేయబడింది.<ref name="vetting2" /> స్టోన్‌హామ్ తర్వాత వచ్చిన మైఖేల్ హాడర్, MI5 తనిఖీ ఫైళ్లను రీడింగ్, బెర్క్‌షైర్‌లోని బీబీసీ ఆర్కైవ్స్‌కు పంపారు.<ref name="vetting2" /> == ఆర్థిక వ్యవస్థ == UK-ఆధారిత బ్రాడ్‌కాస్టర్‌లలో బీబీసీ రెండవ అతిపెద్ద బడ్జెట్‌ను కలిగి ఉంది. 2013/14లో దీని నిర్వహణ వ్యయం £4.722 బిలియన్లు,<ref name="2013-14-consolidated-income-statement">{{cite web|date=July 2014|title=BBC Full Financial Statements 2013/14|url=https://downloads.bbc.co.uk/annualreport/pdf/2013-14/BBC_Financial_statements_201314.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141114141640/http://downloads.bbc.co.uk/annualreport/pdf/2013-14/BBC_Financial_statements_201314.pdf|archive-date=14 November 2014|access-date=1 March 2015|website=BBC Annual Report and Accounts 2013/14|publisher=BBC|page=20}}</ref> ఇది స్కై UK కి (Sky UK) 2013/14లో £6.471 బిలియన్లు,<ref>{{cite web|date=July 2014|title=Annual Report 2014|url=https://corporate.sky.com/documents/annual-report-2014/annual-report-2014.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321175155/https://corporate.sky.com/documents/annual-report-2014/annual-report-2014.pdf|archive-date=21 March 2015|access-date=1 March 2015|publisher=British Sky Broadcasting|page=86}}</ref> క్యాలెండర్ సంవత్సరం 2013లో ITV కి £1.843 బిలియన్లు.<ref>{{cite web|date=2014|title=ITV plc Annual Report and Accounts for the year ended 31 December 2013|url=http://www.itvplc.com/sites/itvplc/files/ITV%20Annual%20Report%202013_0.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140626234806/http://www.itvplc.com/sites/itvplc/files/ITV%20Annual%20Report%202013_0.pdf|archive-date=26 June 2014|access-date=1 March 2015|publisher=ITV|page=109}}</ref> === ఆదాయం === బీబీసీకి నిధులు సమకూర్చే ప్రధాన మార్గం టెలివిజన్ లైసెన్స్, ఇది ఏప్రిల్ 2024 నాటికి ఒక ఇంటికి సంవత్సరానికి £169.50 ఖర్చు అవుతుంది.<ref>{{Cite web|title=How much does a TV Licence cost? – TV Licensing ™|url=https://www.tvlicensing.co.uk/faqs/FAQ23|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717184925/https://www.tvlicensing.co.uk/faqs/FAQ23|archive-date=17 July 2019|access-date=17 July 2019|website=www.tvlicensing.co.uk}}</ref> యు.కె (UK), ఛానల్ ఐలాండ్స్, ఐల్ ఆఫ్ మ్యాన్ అంతటా చట్టబద్ధంగా ప్రసార టెలివిజన్‌ను స్వీకరించడానికి ఇటువంటి లైసెన్స్ అవసరం. ఇతర మార్గాల కోసం ఉపయోగించే టెలివిజన్‌ని స్వంతం చేసుకోవడానికి లేదా సౌండ్ ఓన్లీ రేడియో సెట్‌లకు ఎలాంటి లైసెన్స్ అవసరం లేదు (అయితే 1971 వరకు టీవీయేతర గృహాలకు వీటి కోసం ప్రత్యేక లైసెన్స్ అవసరం). టెలివిజన్ లైసెన్స్ ధర ప్రభుత్వంచే నిర్ణయించబడుతుంది, నేర చట్టం ద్వారా అమలు చేయబడుతుంది. అంధులుగా ఉన్నవారికి లేదా తీవ్రమైన దృష్టి లోపం ఉన్నవారికి 50% తగ్గింపు (డిస్కౌంట్) అందించబడుతుంది,<ref>{{cite web|date=1 April 2000|title=Blind/severely sight impaired|url=http://www.tvlicensing.co.uk/check-if-you-need-one/for-your-home/blindseverely-sight-impaired-aud5|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20111122104842/http://www.tvlicensing.co.uk/check-if-you-need-one/for-your-home/blindseverely-sight-impaired-aud5|archive-date=22 November 2011|access-date=15 November 2011|publisher=TV Licensing}}</ref> 75 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారు, పెన్షన్ క్రెడిట్ పొందుతున్న ఏ కుటుంబానికైనా లైసెన్స్ పూర్తిగా ఉచితం.<ref name="TV Licensing Over 75 TV Licences">{{cite web|title=Important information about over 75 TV Licences|url=https://www.tvlicensing.co.uk/age?wt.mc_id=bbc_pr_o75_english|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923163448/https://www.tvlicensing.co.uk/age?wt.mc_id=bbc_pr_o75_english|archive-date=23 September 2020|access-date=5 April 2020|publisher=TV Licensing}}</ref> బీబీసీ "టీవీ లైసెన్సింగ్" అనే ట్రేడింగ్ పేరుతో తన లైసెన్స్ ఫీజు సేకరణ, అమలును (కలెక్షన్, ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్) నిర్వహిస్తుంది. ఆదాయాన్ని ప్రైవేట్‌గా క్యాపిటా అనే బయటి ఏజెన్సీ సేకరిస్తుంది, కేంద్ర ప్రభుత్వ కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్‌లోకి చెల్లిస్తుంది, ఇది 2003 కమ్యూనికేషన్స్ చట్టంలో నిర్వచించబడిన ప్రక్రియ. తరువాత నిధులను సాంస్కృతిక, మీడియా, క్రీడల శాఖ (DCMS), ట్రెజరీ కేటాయిస్తాయి, చట్టం ద్వారా పార్లమెంటు ఆమోదిస్తుంది. అర్హులైన 75 ఏళ్లు పైబడిన వారికి సబ్సిడీ లైసెన్స్‌ల పరిహారం కోసం వర్క్ అండ్ పెన్షన్స్ డిపార్ట్‌మెంట్ (Department for Work and Pensions) ద్వారా అదనపు ఆదాయాలు చెల్లించబడతాయి. లైసెన్స్ ఫీజు పన్నుగా వర్గీకరించబడింది,<ref name="Select Committee 20060303">{{cite web|date=3 March 2006|title=Further Issues for BBC Charter Review|url=https://publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldbbc/128/128i.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320052437/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200506/ldselect/ldbbc/128/128i.pdf|archive-date=20 March 2009|access-date=15 August 2008|website=House of Lords Session Report|publisher=The Stationery Office Limited}}</ref> దానిని ఎగవేసినట్లయితే అది నేరంగా పరిగణించబడుతుంది. 1991 నుండి, టీవీ లైసెన్సింగ్ అథారిటీ హోదాలో లైసెన్స్ ఫీజు సేకరణ, అమలు బాధ్యత బీబీసీకి ఉంది.<ref name="KeyFacts">{{cite web|date=April 2008|title=Key Facts, The TV Licence Fee|url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070708154449/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml|archive-date=8 July 2007|access-date=31 July 2008|website=BBC Web Site|publisher=BBC Press Office}}</ref> ఇళ్లపై నిఘా (ఎక్కువగా సబ్‌కాంట్రాక్టర్లను ఉపయోగించి) నిర్వహించే బీబీసీ (రెగ్యులేషన్ ఆఫ్ ఇన్వెస్టిగేటరీ పవర్స్ యాక్ట్ 2000 ఆధ్వర్యంలో), సెర్చ్ వారెంట్‌ని ఉపయోగించి ఆస్తుల (ఇళ్ల) సోదాలను నిర్వహించవచ్చు.<ref name="BBC25AUG2006">{{cite web|date=25 August 2006|title=BBC response to Freedom of Information request – RFI 2006000476|url=https://www.bbc.co.uk/foi/docs/freedom_of_information/selected_requests_and_responses/2006/SR2006000476_TV_Licence_Search_Warrants.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080413163405/http://www.bbc.co.uk/foi/docs/freedom_of_information/selected_requests_and_responses/2006/SR2006000476_TV_Licence_Search_Warrants.pdf|archive-date=13 April 2008|website=bbc.co.uk/foi}}</ref> టీవీ లైసెన్సింగ్ ప్రకారం, 2018/19లో UK లో 216,900 మంది లైసెన్స్ లేకుండా టీవీ చూస్తూ పట్టుబడ్డారు.<ref>{{cite web|title=TV Licensing Annual Review 2018/19|url=https://www.tvlicensing.co.uk/ss/Satellite?blobcol=urldata&blobheadername1=content-type&blobheadervalue1=application%2Fpdf&blobkey=id&blobtable=MungoBlobs&blobwhere=1370006520458&ssbinary=true|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190730191533/https://www.tvlicensing.co.uk/ss/Satellite?blobcol=urldata&blobheadername1=content-type&blobheadervalue1=application%2Fpdf&blobkey=id&blobtable=MungoBlobs&blobwhere=1370006520458&ssbinary=true|archive-date=30 July 2019|access-date=5 April 2020|publisher=Tvlicensing.co.uk}}</ref> లైసెన్స్ ఫీజు ఎగవేత మేజిస్ట్రేట్ కోర్టులలో విచారించబడే అన్ని కేసులలో దాదాపు పదో వంతు ఉంటుంది, ఇది కోర్టు సమయం లో 0.3% కి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.<ref name="Perry reference BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election-2019-50800128|title=BBC: TV licence fee decriminalisation being considered|date=15 December 2019|work=BBC News|access-date=5 April 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221083515/https://www.bbc.co.uk/news/election-2019-50800128|archive-date=21 December 2020}}</ref> వాణిజ్య సంస్థల (కమర్షియల్ ఎంటర్‌ప్రైజెస్) నుండి, దాని ప్రోగ్రామ్‌ల కేటలాగ్ ఓవర్సీస్ సేల్స్ నుండి ఆదాయం ఇటీవలి సంవత్సరాలలో గణనీయంగా పెరిగింది,<ref>{{cite web|author=BBC|title=Annual Report and Accounts 2004–2005|url=https://downloads.bbc.co.uk/annualreport/pdf/2004-05/bbc_2004_05.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119172042/http://downloads.bbc.co.uk/annualreport/pdf/2004-05/bbc_2004_05.pdf|archive-date=19 January 2012|access-date=16 May 2011|page=94}}</ref> బీబీసీ కోర్ పబ్లిక్ సర్వీస్ వ్యాపారానికి బీబీసీ వరల్డ్‌వైడ్ (BBC Worldwide) సుమారు £243 మిలియన్లను అందించింది.<ref name="BBC Annual Report 2018/19">{{cite web|date=July 2019|title=BBC Annual Report 2018/19|url=https://downloads.bbc.co.uk/aboutthebbc/reports/annualreport/2018-19.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190702140524/http://downloads.bbc.co.uk/aboutthebbc/reports/annualreport/2018-19.pdf|archive-date=2 July 2019|access-date=5 April 2020|publisher=BBC|page=133; 91}}</ref> బీబీసీ 2018/19 వార్షిక నివేదిక ప్రకారం, దాని మొత్తం ఆదాయం £4.889 బిలియన్లు, 2017/18 లో £5.062 బిలియన్ల నుండి తగ్గింది - 75 ఏళ్లకు పైబడిన వారి టీవీ లైసెన్స్‌ల కోసం ప్రభుత్వ నిధులలో 3.7% దశలవారీగా తగ్గింపు కారణంగా పాక్షికంగా ఆదాయం తగ్గింది.<ref name="BBC Annual Report 2018/19" /> * గృహ యజమానుల నుండి వసూలు చేసిన లైసెన్స్ ఫీజులో £3.690 బిలియన్లు; * బీబీసీ వాణిజ్య వ్యాపారాలు, ప్రభుత్వ గ్రాంట్‌ల నుండి £1.199 బిలియన్లు, వీటిలో కొన్ని 2020లో నిలిపివేయబడతాయి. కానీ లైసెన్స్ ఫీజు విమర్శలను ఆకర్షించింది. మల్టీ-స్ట్రీమ్, మల్టీ-ఛానల్ లభ్యత ఉన్న ఈ యుగంలో, లైసెన్స్ ఫీజు చెల్లించాల్సిన బాధ్యత ఇకపై తగదని వాదించారు. లైసెన్స్ ఫీజు చెల్లించని ఇళ్లకు లేఖలు పంపడానికి బీబీసీ ప్రైవేట్ సెక్టార్ కంపెనీ క్యాపిటాను ఉపయోగించడం విమర్శించబడింది. చెల్లింపులు ఉన్నప్పటికీ లైసెన్స్ అవసరం లేని (కొత్తగా మరే పరికరం కొనుగోలు చేయని) ఇళ్లకు కూడా ఇటువంటి లేఖలు పంపబడిన కేసులు ఉండటం దీనికి కారణం.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=/arts/2006/09/22/ftlicence22.xml|title=Why am I being hounded like this?|last=Heffer|first=Simon|date=22 September 2006|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|access-date=6 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071117105208/http://www.telegraph.co.uk/arts/main.jhtml?xml=%2Farts%2F2006%2F09%2F22%2Fftlicence22.xml|archive-date=17 November 2007|location=London}}</ref> లైసెన్స్ ఫీజు చెల్లించాల్సిన ఆవశ్యకత గురించి వినియోగదారులకు తెలియజేయడానికి బీబీసీ ప్రకటనల ప్రచారాలను ఉపయోగిస్తుంది. ఎగవేతదారులను భయపెట్టి చెల్లించేలా చేయడానికి ముప్పుతో కూడిన స్వభావాన్ని, భాషను ఉపయోగించారని గత ప్రచారాలను కన్జర్వేటివ్ ఎంపీ బోరిస్ జాన్సన్, మాజీ ఎంపీ ఆన్ విడ్డెకోంబ్ విమర్శించారు.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=/opinion/2005/05/26/do2602.xml|title=I won't pay to be abused by the BBC|last=Johnson|first=Boris|date=26 May 2005|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=6 February 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070815114952/http://www.telegraph.co.uk/opinion/main.jhtml?xml=%2Fopinion%2F2005%2F05%2F26%2Fdo2602.xml|archive-date=15 August 2007|location=London}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.dailyexpress.co.uk/posts/view/24455/BBC-bullies-shame-in-licence-fee-chaos|title=BBC bullies' shame in licence fee chaos|date=7 November 2007|newspaper=Daily Express|access-date=6 February 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523181010/http://www.express.co.uk/posts/view/24455/BBC-bullies-shame-in-licence-fee-chaos|archive-date=23 May 2012|location=London}}</ref> బీబీసీ సమగ్ర డేటాబేస్ గురించి శ్రోతలకు తెలియజేయడానికి ఆడియో క్లిప్‌లు, టెలివిజన్ ప్రసారాలు ఉపయోగించబడతాయి.<ref>{{cite web|date=2 June 2008|title=TV Licensing|url=http://www.tvlicensing.co.uk/index.jsp|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080207185717/http://www.tvlicensing.co.uk/index.jsp|archive-date=7 February 2008|access-date=6 February 2008|publisher=[[TV Licensing]]}}</ref> లైసెన్స్ ఫీజు సమస్యపై ప్రచారం చేస్తున్న అనేక ఒత్తిడి సమూహాలు (ప్రెషర్ గ్రూపులు) ఉన్నాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.spiderbomb.com/tv/|title=Example of Licence Fee pressure group|date=2 June 2008|access-date=6 February 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220031124/http://www.spiderbomb.com/tv/|archive-date=20 February 2008|publisher=Campaign to Abolish the Licence Fee}}</ref> వీక్షణ అలవాట్లలో మార్పులు, ఆర్థిక ఒత్తిళ్ల కారణంగా 2023లో దాదాపు సగం మిలియన్ (ఐదు లక్షలు) UK గృహాలు తమ టీవీ లైసెన్స్‌ను రద్దు చేసుకున్నాయి. తత్ఫలితంగా, బీబీసీ ఆదాయంలో క్షీణతను చూసింది, లైసెన్స్ రుసుము చెల్లించే గృహాల సంఖ్య 2.39 కోట్లకు పడిపోయింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/media/article/2024/jul/23/half-million-households-cancelled-bbc-licence-fee-last-year|title=Half a million households cancelled BBC licence fee last year|last=Waterson|first=Jim|date=23 July 2024|work=The Guardian|access-date=26 December 2024|location=London}}</ref> బీబీసీ వాణిజ్య అవుట్‌పుట్‌లో ఎక్కువ భాగం దాని వాణిజ్య విభాగమైన బీబీసీ వరల్డ్‌వైడ్ నుండి వస్తుంది, ఇది విదేశాలలో ప్రోగ్రామ్‌లను విక్రయిస్తుంది, సరుకుల కోసం కీలక బ్రాండ్‌లను ఉపయోగించుకుంటుంది. వారి 2012/13 అమ్మకాలలో, 27% ఐదు కీలకమైన "సూపర్‌బ్రాండ్‌ల" చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయి. అవి - ''డాక్టర్ హూ'', ''టాప్ గేర్'', ''స్ట్రిక్ట్లీ కమ్ డ్యాన్సింగ్'' (అంతర్జాతీయంగా ''డ్యాన్సింగ్ విత్ ది స్టార్స్'' గా ప్రసిద్ధి చెందింది), బీబీసీ నేచురల్ హిస్టరీ ప్రోగ్రామింగ్ ఆర్కైవ్ (బీబీసీ ఎర్త్ పేరుతో సేకరించబడింది), ట్రావెల్ గైడ్ బ్రాండ్ లోన్లీ ప్లానెట్ (ఇప్పుడు అమ్ముడైంది).<ref name="BBC Worldwide 2012/13 review">{{cite web|title=Annual Review 2012/13|url=http://www.bbcworldwide.com/media/94807/bbc%20worldwide%20annual%20review%202012-13.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820040453/http://www.bbcworldwide.com/media/94807/bbc%20worldwide%20annual%20review%202012-13.pdf|archive-date=20 August 2013|access-date=17 August 2013|publisher=BBC Worldwide|page=34}}</ref> రాబోయే రెండేళ్లలో £500 మిలియన్లను ఆదా చేయాల్సిన అవసరం ఉన్నందున, 1,800 నుండి 2,000 మంది ఉద్యోగులను తొలగిస్తున్నట్లు బీబీసీ 2026 ఏప్రిల్‌లో ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|date=15 April 2026|title=BBC to cut almost one in 10 staff in £500m savings|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cyv11lryv7ro|access-date=15 April 2026|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> === ఆస్తులు (అసెట్స్) === {{Multiple image|direction=vertical|width=190|image1=Broadcasting House by Stephen Craven.jpg|image2=New Broadcasting House (14561681425).jpg|caption1=సెంట్రల్ లండన్‌లోని పోర్ట్‌ల్యాండ్ ప్లేస్‌లో ఉన్న బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్‌లోని బీబీసీ ప్రధాన కార్యాలయం. భవనంలోని ఈ భాగాన్ని 'ఓల్డ్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్' అని పిలుస్తారు.|caption2=భవన విస్తరణ ప్రధాన ప్రవేశ ద్వారం ('న్యూ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్').}}సెంట్రల్ [[లండన్|లండన్‌]]<nowiki/>లోని పోర్ట్‌ల్యాండ్ ప్లేస్‌లో ఉన్న బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్ బీబీసీ అధికారిక ప్రధాన కార్యాలయం. 2011 నుండి సాల్‌ఫోర్డ్‌లోని మీడియాసిటీయుకె (MediaCityUK) నుండి ప్రసారం చేయబడిన బీబీసీ రేడియో 5 లైవ్, బీబీసీ రేడియో 5 స్పోర్ట్స్ ఎక్స్‌ట్రా మినహా, బీబీసీ జాతీయ, అంతర్జాతీయ రేడియో నెట్‌వర్క్‌లకు (బీబీసీ రేడియో 1, బీబీసీ రేడియో 1Xtra, బీబీసీ ఏషియన్ నెట్‌వర్క్, బీబీసీ రేడియో 2, బీబీసీ రేడియో 3, బీబీసీ రేడియో 4, బీబీసీ రేడియో 4 ఎక్స్‌ట్రా, బీబీసీ రేడియో 6 మ్యూజిక్, బీబీసీ వరల్డ్ సర్వీస్) ఇది నిలయం. 2013లో బీబీసీ టెలివిజన్ సెంటర్ నుండి ఈ భవనానికి తరలించబడిన బీబీసీ న్యూస్‌కు కూడా ఇది నిలయం. భవనం ముందు భాగంలో ఎరిక్ గిల్ చేత చెక్కబడిన విలియం షేక్‌స్పియర్ నాటకం ''ది టెంపెస్ట్‌''లోని ప్రాస్పెరో, ఏరియల్ పాత్రల విగ్రహాలు ఉన్నాయి. బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్ పునరుద్ధరణ 2002లో ప్రారంభమై, 2012లో పూర్తయింది.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2012/mar/04/broadcasting-house-bbc-extension-moore|title=BBC Broadcasting House extension – review|work=The Guardian|access-date=10 June 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511022449/https://www.theguardian.com/artanddesign/2012/mar/04/broadcasting-house-bbc-extension-moore|archive-date=11 May 2019}}</ref> మార్చి 2013 చివరిలో మూసివేయబడే వరకు, బీబీసీ [[టెలివిజన్]] టెలివిజన్ సెంటర్‌లో ఉండేది, ఇది సెంట్రల్ లండన్‌కు పశ్చిమాన 4 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న వైట్ సిటీలో 1960లో ప్రారంభించబడిన ఒక ప్రత్యేకమైన టెలివిజన్ సౌకర్యం.<ref>{{cite web|date=31 March 2013|title=BBC Television Centre closes its doors for the last time|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/bbc-television-centre-closes-its-doors-for-the-last-time-8555435.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125083316/http://www.standard.co.uk/news/uk/bbc-television-centre-closes-its-doors-for-the-last-time-8555435.html|archive-date=25 January 2016|access-date=23 December 2015|website=The Evening Standard}}</ref> ఈ సదుపాయం సంవత్సరాలుగా ప్రసిద్ధ అతిథులు, కార్యక్రమాలకు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది, దీని పేరు, చిత్రం చాలా మంది బ్రిటిష్ పౌరులకు సుపరిచితం. సమీపంలోని వైట్ సిటీ ప్లేస్ కాంప్లెక్స్‌లోని సెంటర్ హౌస్, మీడియా సెంటర్, బ్రాడ్‌కాస్ట్ సెంటర్‌లలో అనేక ప్రోగ్రామ్ ఆఫీసులు ఉన్నాయి. షెపర్డ్స్ బుష్ చుట్టూ ఉన్న ఈ ప్రాంతంలో మెజారిటీ బీబీసీ ఉద్యోగులు పనిచేశారు. బీబీసీ ఆస్తుల ప్రధాన పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా, మొత్తం బీబీసీ న్యూస్ ఆపరేషన్ బీబీసీ టెలివిజన్ సెంటర్‌లోని న్యూస్ సెంటర్ నుండి పునరుద్ధరించబడిన బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్‌కు మార్చబడింది, ఇది "ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ప్రత్యక్ష ప్రసార కేంద్రాలలో ఒకటి" గా వర్ణించబడింది.<ref>{{cite web|author=BBC|title=New Broadcasting House – The future|url=http://www.bbc.co.uk/broadcastinghouse/thefuture/bh_project.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060521230740/http://www.bbc.co.uk/broadcastinghouse/thefuture/bh_project.shtml|archive-date=21 May 2006|access-date=6 July 2006}}</ref> బీబీసీ న్యూస్ ఛానల్, బీబీసీ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ 2013 ప్రారంభంలో ఈ ప్రాంగణానికి మారాయి.<ref>{{cite web|author=BBC|title=BBC News' television output moves to new studios at Broadcasting House|url=http://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2013/tv_news_move.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505071444/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2013/tv_news_move.html|archive-date=5 May 2019|access-date=23 December 2015}}</ref> బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్ ఇప్పుడు బీబీసీ జాతీయ రేడియో స్టేషన్లలో చాలా వాటికి, అలాగే బీబీసీ వరల్డ్ సర్వీస్‌కి నిలయంగా ఉంది. ఈ ప్రణాళికలో ప్రధాన భాగం భవనానికి యుద్ధానంతర రెండు పొడిగింపుల కూల్చివేత, MJP ఆర్కిటెక్ట్‌లకు చెందిన సర్ రిచర్డ్ మాక్‌కార్మాక్ రూపొందించిన విస్తరణ నిర్మాణం ఇందులో ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|author=BBC|title=New Broadcasting House|url=http://www.bbc.co.uk/broadcastinghouse/timeline/index.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005184252/http://www.bbc.co.uk/broadcastinghouse/timeline/index.shtml|archive-date=5 October 2009|access-date=16 September 2009}}</ref> ఈ మార్పుతో బీబీసీ లండన్ కార్యకలాపాలు ఒకేచోట కేంద్రీకృతమయ్యాయి. తద్వారా టెలివిజన్ సెంటర్‌ను విక్రయించడానికి అవకాశం కలిగింది.<ref name="BBC News Article - TV Centre up for sale">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-13746250|title=BBC Television Centre up for sale|date=13 June 2011|newspaper=BBC News|access-date=11 July 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720070550/http://www.bbc.co.uk/news/uk-13746250|archive-date=20 July 2011}}</ref> పై పథకంతో పాటు, "బీబీసీ నార్త్ ప్రాజెక్ట్" పథకంలో భాగంగా బెల్ఫాస్ట్, కార్డిఫ్, గ్లాస్గో, న్యూకాజిల్, మరీ ముఖ్యంగా గ్రేటర్ మాంచెస్టర్ వంటి నిర్మాణ కేంద్రాలను కలుపుకుని, లండన్ వెలుపల మరిన్ని కార్యక్రమాలను రూపొందించే ప్రక్రియలో బీబీసీ ఉంది. ఇందులో బీబీసీ నార్త్ వెస్ట్, బీబీసీ మాంచెస్టర్, బీబీసీ స్పోర్ట్, బీబీసీ చిల్డ్రన్స్, CBeebies, రేడియో 5 లైవ్, బీబీసీ రేడియో 5 స్పోర్ట్స్ ఎక్స్‌ట్రా, బీబీసీ బ్రేక్‌ఫాస్ట్, బీబీసీ లెర్నింగ్, బీబీసీ ఫిల్హార్మోనిక్ వంటి పలు ప్రధాన విభాగాలు లండన్ లేదా న్యూ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్, మాంచెస్టర్ లోని తమ మునుపటి స్థానాల నుండి సాల్‌ఫోర్డ్ సిటీలోని కొత్త 200-ఎకరాల మీడియాసిటీయుకె (MediaCityUK) ఉత్పత్తి సౌకర్యాలకు మారాయి. ఇవి పెద్ద బీబీసీ నార్త్ గ్రూప్ విభాగంలో భాగంగా ఉంటాయి, తద్వారా లండన్ వెలుపల అతిపెద్ద సిబ్బంది కార్యకలాపంగా మారతాయి.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/manchester/6708383.stm|title=BBC Salford move gets green light|author=BBC News Online|date=31 May 2007|access-date=31 May 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070831014258/http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/manchester/6708383.stm|archive-date=31 August 2007|author-link=BBC News Online}}</ref><ref name="BBC North Website">{{cite web|title=BBC North|url=https://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/bbcnorth/index.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110620125506/http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/bbcnorth/index.shtml|archive-date=20 June 2011|access-date=11 July 2011|publisher=BBC}}</ref> [[దస్త్రం:Dalek_prop.jpg|ఎడమ|thumb|బీబీసీ బర్మింగ్‌హామ్‌లో 'డాక్టర్ హూ' లో ఉపయోగించిన దాలెక్ ప్రాప్ (పనిముట్టు)]] లండన్‌లోని రెండు ప్రధాన సైట్‌లతో పాటు (బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్, వైట్ సిటీ), UK లో ఇతర ఏడు ముఖ్యమైన బీబీసీ నిర్మాణ కేంద్రాలు ఉన్నాయి, ఇవి ప్రధానంగా వివిధ ప్రొడక్షన్‌లలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉన్నాయి. కార్డిఫ్ బీబీసీ సిమ్రు వేల్స్‌కు నిలయంగా ఉంది, ఇది డ్రామా ప్రొడక్షన్‌లో ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది. 2012 నుండి ప్రారంభమై, 7 కొత్త స్టూడియోలను కలిగి ఉన్న రోత్ లాక్, ''డాక్టర్ హూ'', ''క్యాజువాల్టీ'' వంటి ప్రొడక్షన్‌లకు నిలయంగా గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{cite web|title=Roath Lock studios|url=http://www.roathlock.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401070507/http://roathlock.com/|archive-date=1 April 2012|access-date=29 March 2012|publisher=Roathlock.com}}</ref> బీబీసీ నార్తర్న్ ఐర్లాండ్‌కు నిలయమైన బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్ బెల్ఫాస్ట్, ఒరిజినల్ డ్రామా, కామెడీలో ప్రత్యేకత కలిగి ఉంది, స్వతంత్ర సంస్థలతో, ఐర్లాండ్ రిపబ్లిక్‌లో RTÉతో కలిసి అనేక సహ-నిర్మాణాలలో పాల్గొంది. గ్లాస్గోలోని పసిఫిక్ క్వేలో ఉన్న బీబీసీ స్కాట్లాండ్, అనేక క్విజ్ షోలతో సహా నెట్‌వర్క్ కోసం ప్రోగ్రామ్‌ల పెద్ద నిర్మాత. ఇంగ్లండ్‌లోని పెద్ద ప్రాంతాలు కూడా కొన్ని కార్యక్రమాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. గతంలో ప్రాంతీయ బీబీసీ ప్రోగ్రామింగ్‌కి బీబీసీ నార్త్ వెస్ట్ అతిపెద్ద కేంద్రంగా ఉండేది. ప్రస్తుతం వారు బీబీసీలోని అన్ని మతపరమైన, నైతిక కార్యక్రమాలను, అలాగే ''ఎ క్వశ్చన్ ఆఫ్ స్పోర్ట్'' వంటి ఇతర కార్యక్రమాలను ఉత్పత్తి చేస్తారు. అయితే, బీబీసీ నార్త్ ప్రాజెక్ట్ కింద ఇది విలీనం చేయబడి, విస్తరించబడుతుంది. దీనిలో భాగంగా ఈ ప్రాంతం న్యూ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్, మాంచెస్టర్ నుండి మీడియాసిటీయుకె (MediaCityUK) కు మారుతుంది. మెయిల్‌బాక్స్ బర్మింగ్‌హామ్‌లో ఉన్న బీబీసీ మిడ్‌ల్యాండ్స్ కూడా నాటకాలను నిర్మిస్తుంది, ఇది ఆంగ్ల ప్రాంతాలకు, బీబీసీ పగటిపూట ప్రసారాలకు ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉంది. ఇతర నిర్మాణ కేంద్రాలలో బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్ బ్రిస్టల్ ఉంది, ఇది బీబీసీ వెస్ట్‌కు నిలయం, అలాగే ప్రసిద్ధ బీబీసీ స్టూడియోస్ నేచురల్ హిస్టరీ యూనిట్‌కు నిలయంగా ఉంది. కొంత మేర, లీడ్స్‌లోని క్వారీ హిల్, బీబీసీ యార్క్‌షైర్‌కు నిలయం. UK అంతటా అనేక చిన్న స్థానిక, ప్రాంతీయ స్టూడియోలు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి బీబీసీ ప్రాంతీయ టెలివిజన్ సేవలను, బీబీసీ స్థానిక రేడియో స్టేషన్లను నిర్వహిస్తున్నాయి. బీబీసీ ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ ప్రాంతాలలో పలు వార్తా సేకరణ కేంద్రాలను కూడా నిర్వహిస్తుంది, ఇవి ఆ ప్రాంతం నుండి వార్తా విశేషాలను జాతీయ, అంతర్జాతీయ వార్తా కార్యకలాపాలకు అందిస్తాయి. === ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ సర్వీస్ మేనేజ్‌మెంట్ === 2004లో బీబీసీ తన ఐటీ, టెలిఫోనీ, బ్రాడ్‌కాస్ట్ టెక్నాలజీ వ్యవస్థలను జర్మన్ ఇంజనీరింగ్, ఎలక్ట్రానిక్స్ కంపెనీ సిమెన్స్ ఐటీ సొల్యూషన్స్ అండ్ సర్వీసెస్ (SIS)కి అవుట్‌సోర్సింగ్ చేసి, తన మునుపటి బీబీసీ టెక్నాలజీ విభాగం బాధ్యతలను అప్పగించింది.<ref name="bbc-2204" /> డిసెంబరు 2010లో అటోస్ ఆరిజిన్ సంస్థ సిమెన్స్ నుండి SIS విభాగాన్ని €850 మిలియన్లకు (£720మి) కొనుగోలు చేసినప్పుడు,<ref name="cw-siemens">{{cite news|url=http://www.computerweekly.com/news/1280094628/Atos-Origin-acquires-Siemens-division-for-850m|title=Atos Origin acquires Siemens division for €850m|date=15 December 2010|newspaper=Computer Weekly|access-date=27 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512145155/http://www.computerweekly.com/news/1280094628/Atos-Origin-acquires-Siemens-division-for-850m|archive-date=12 May 2013}}</ref> బీబీసీ మద్దతు ఒప్పందం కూడా అటోస్‌కు బదిలీ అయింది. జూలై 2011లో, తన టెక్నాలజీ మద్దతు అటోస్ సేవగా మారుతుందని బీబీసీ సిబ్బందికి ప్రకటించింది.<ref name="atos-ariel" /> బీబీసీ కాంట్రాక్ట్‌పై పనిచేస్తున్న సిమెన్స్ సిబ్బంది అటోస్‌కు బదిలీ చేయబడ్డారు; బీబీసీ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ సిస్టమ్‌లను ఇప్పుడు అటోస్ (Atos) నిర్వహిస్తోంది.<ref>{{Cite web|date=11 May 2017|title=Atos signs new contract with BBC for technology services|url=https://atos.net/en/2017/press-release/general-press-releases_2017_05_11/atos-signs-new-contract-bbc-technology-services|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919145447/https://atos.net/en/2017/press-release/general-press-releases_2017_05_11/atos-signs-new-contract-bbc-technology-services|archive-date=19 September 2020|access-date=10 July 2020|website=Atos|language=en-US}}</ref> 2011లో, బీబీసీ ప్రధాన ఆర్థిక అధికారి జరిన్ పటేల్, హౌస్ ఆఫ్ కామన్స్ పబ్లిక్ అకౌంట్స్ కమిటీ ముందు ఒక ప్రకటన చేశారు. సిమెన్స్‌తో (డిజిటల్ మీడియా ఇనిషియేటివ్ వంటి) ప్రధాన ఐటీ ప్రాజెక్టులను బీబీసీ నిర్వహించిన తీరుపై విమర్శలు వచ్చిన తర్వాత ఈ ప్రకటన వెలువడింది. ఈ ప్రకటనలో, బీబీసీ "డెలివరింగ్ క్వాలిటీ ఫస్ట్" (ముందుగా నాణ్యతను అందించడం) కార్యక్రమంలో భాగంగా, అటోస్‌తో భాగస్వామ్యం ద్వారా సుమారు £64 మిలియన్ల వ్యయ పొదుపును సాధించవచ్చని ఆమె పేర్కొన్నారు.<ref name="publicaccounts">{{cite web|date=21 November 2011|title=BBC Efficiency Programme|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmpubacc/c1658-i/c165801.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130205203852/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmpubacc/c1658-i/c165801.htm|archive-date=5 February 2013|access-date=27 May 2013|website=House of Commons Public Accounts Committee|publisher=UK Parliament}}</ref> 2012లో, బీబీసీ అప్పటి చీఫ్ టెక్నాలజీ ఆఫీసర్ జాన్ లిన్‌వుడ్, అటోస్ తెచ్చిన టెక్నాలజీ మార్పులు బాగుంటాయని విశ్వాసం వ్యక్తం చేశారు. సిమెన్స్‌తో ఉన్నప్పుడు కొన్ని పెద్ద టెక్నాలజీ సమస్యలు వచ్చాక, వాటికి ఎవరు బాధ్యత వహించాలో మరింత కఠినంగా నిర్ణయించామని కూడా ఆయన చెప్పారు.<ref name="cw-linwood">{{cite news|url=http://www.computerweekly.com/news/2240114385/CIO-interview-John-Linwood-chief-technology-officer-BBC|title=CIO interview: John Linwood, chief technology officer, BBC|last=Mari|first=Angelica|date=26 January 2012|newspaper=Computer Weekly|access-date=28 May 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528064938/http://www.computerweekly.com/news/2240114385/CIO-interview-John-Linwood-chief-technology-officer-BBC|archive-date=28 May 2013}}</ref> == సేవలు == === టెలివిజన్ === [[దస్త్రం:BBC_weekly_reach_2011-12.png|కుడి|thumb|2011 నుండి 2012 వరకు బీబీసీ గృహ సేవల వారపు రీచ్.<ref name="BBC Trust annual report 11/12">{{cite press release |title=BBC publishes Annual Report for 2011/12 |url=https://www.bbc.co.uk/bbctrust/news/press_releases/2012/annual_report.html |publisher=BBC Trust |access-date=21 September 2012 |date=16 July 2012 |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221074948/http://www.bbc.co.uk/bbctrust/news/press_releases/2012/annual_report.html |url-status=live}}</ref><ref name="BBC Annual Report 2011-12 reach pages">{{cite web|date=16 July 2012|title=Part 2 – The BBC Executive's Review and Assessment|url=https://downloads.bbc.co.uk/annualreport/pdf/bbc_executive_2011_12.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030111815/http://downloads.bbc.co.uk/annualreport/pdf/bbc_executive_2011_12.pdf|archive-date=30 October 2012|access-date=21 September 2012|website=Annual Report 2011–12|publisher=BBC|location=London|pages=4–9}}</ref> రీచ్ (Reach) అంటే ఒక వారంలో 15 నిమిషాల కంటే ఎక్కువ సమయం ఏ సమయంలోనైనా సేవను ఉపయోగించే వ్యక్తుల సంఖ్య.<ref name="BBC Annual Report 2011-12 reach pages" />]] బీబీసీ జాతీయంగా, అంతర్జాతీయంగా అనేక టెలివిజన్ ఛానళ్లను నిర్వహిస్తోంది. బీబీసీ వన్, బీబీసీ టూ ప్రముఖ టెలివిజన్ ఛానళ్లు. ఇతర వాటిలో యువజన ఛానల్ బీబీసీ త్రీ,{{efn|బీబీసీ త్రీ ఒక లీనియర్ టెలివిజన్ ఛానల్‌గా తన ప్రసారాలను ఫిబ్రవరి 2016 లో నిలిపివేసింది, అయితే ఫిబ్రవరి 2022 లో తిరిగి టెలివిజన్‌లోకి వచ్చింది.}}<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-60205751|title=BBC Three returns to TV with RuPaul special and regional focus|date=1 February 2022|work=BBC News|access-date=7 March 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319180631/https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-60205751|archive-date=19 March 2022}}</ref> సాంస్కృతిక, డాక్యుమెంటరీ ఛానల్ బీబీసీ ఫోర్, బీబీసీ న్యూస్ ఛానల్ బ్రిటిష్, అంతర్జాతీయ వైవిధ్యాలు, పార్లమెంటరీ ఛానల్ బీబీసీ పార్లమెంట్, CBBC, CBeebies అనే రెండు పిల్లల ఛానళ్లు ఉన్నాయి. డిజిటల్ టెలివిజన్ ఇప్పుడు UK లో స్థిరపడింది, 2012 డిసెంబర్ నాటికి అనలాగ్ ప్రసారాలు పూర్తిగా నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6453087.stm|title=BBC News Report|date=15 March 2007|access-date=15 March 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20070317195832/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6453087.stm|archive-date=17 March 2007}}</ref> బీబీసీ వన్ అనేది ప్రాంతీయ టీవీ సేవ. ఇది రోజు మొత్తం స్థానిక వార్తలు, స్థానిక కార్యక్రమాలను అందిస్తుంది. ఈ భేదాలు బీబీసీ "నేషన్స్" లో (ఉత్తర ఐర్లాండ్, స్కాట్లాండ్, వేల్స్) స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి. ఇక్కడ బీబీసీ వన్, బీబీసీ టూ లలో ప్రధానంగా స్థానిక కార్యక్రమాలు ప్రసారమవుతాయి. ఇవి నెట్‌వర్క్ కార్యక్రమాల కంటే భిన్నంగా ఉంటాయి. బీబీసీ టూ లో కూడా నేషన్స్ స్థాయిలో మార్పులు ఉంటాయి. అయితే, నేడు ఇంగ్లీష్ ప్రాంతాలలో ప్రాంతీయ కార్యక్రమాలు బీబీసీ వన్ లో మాత్రమే ఉండటం వల్ల వారు స్థానిక వార్తలను తెలుసుకునే అవకాశం తక్కువగా ఉంటుంది. 2019లో, బీబీసీ టూ స్కాటిష్ వెర్షన్ ఆగిపోయి, దాని స్థానంలో కొత్త బీబీసీ స్కాట్లాండ్ ఛానెల్ కోసం నెట్‌వర్క్డ్ వెర్షన్ వచ్చింది. బీబీసీ టూ అనేది 1964లో 625-లైన్ ప్రమాణంలో ప్రసారం చేయబడిన మొదటి ఛానల్. ఇది 1967 నుండి చిన్న తరహా సాధారణ రంగు ప్రసారాలను కూడా అందించింది. బీబీసీ వన్ నవంబర్ 1969లో దీనిని అనుసరించింది. [[దస్త్రం:BBC_Television_weekly_reach_2011-12.png|ఎడమ|thumb|బీబీసీ దేశీయ టెలివిజన్ ఛానళ్ల వారపు రీచ్ 2011-12<ref name="BBC Trust annual report 11/12" />]] కొత్త స్కాటిష్ గేలిక్ టెలివిజన్ ఛానల్, బీబీసీ ఆల్బా, సెప్టెంబర్ 2008లో ప్రారంభమైంది. స్కాట్లాండ్ నుండి పూర్తిగా వస్తున్న మొట్టమొదటి బహుళ-కార్యక్రమాల ఛానల్ ఇదే. దీనిలోని దాదాపు అన్ని కార్యక్రమాలు స్కాట్లాండ్‌లోనే తయారవుతాయి. ప్రారంభంలో ఉపగ్రహం (శాటిలైట్) ద్వారా మాత్రమే అందుబాటులో ఉన్న ఈ సేవ, జూన్ 2011 నుండి స్కాట్లాండ్‌లోని ప్రేక్షకులకు ఫ్రీవ్యూ, కేబుల్ టెలివిజన్ ద్వారా కూడా అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-highlands-islands-13479551|title=BBC Alba Freeview date unveiled|date=23 May 2011|work=BBC News|access-date=28 July 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011005155/http://www.bbc.com/news/uk-scotland-highlands-islands-13479551|archive-date=11 October 2017}}</ref> బీబీసీ పార్లమెంట్ మినహా, బీబీసీ ప్రస్తుతం తన దేశవ్యాప్త ఛానళ్లన్నింటినీ హై-డెఫినిషన్ (HD) లో ఏకకాలంలో ప్రసారం చేస్తోంది. 26 మార్చి 2013 వరకు, బీబీసీ టూ HD స్థానంలో బీబీసీ HD అనే ప్రత్యేక ఛానల్ అందుబాటులో ఉండేది. ప్రసారాల 12 నెలల ట్రయల్ తర్వాత ఇది 15 మే 2006న ప్రారంభమైంది. ఇది 2007లో పూర్తిస్థాయి ఛానల్‌గా మారి, HD కార్యక్రమాలను ప్రధాన నెట్‌వర్క్ సిమ్యుల్‌కాస్ట్‌లుగా లేదా పాత కార్యక్రమాల రిపీట్‌లుగా ప్రసారం చేసింది. కార్పొరేషన్ అనేక సంవత్సరాలుగా ఈ ఫార్మాట్‌లో కార్యక్రమాలను నిర్మిస్తోంది, 2010 నాటికి కొత్త కార్యక్రమాలన్నీ 100% HDTVలో నిర్మించాలని ఆశిస్తున్నట్లు పేర్కొంది.<ref>{{cite press release |title=BBC to trial High Definition broadcasts in 2006 |publisher=BBC Press Office |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/11_november/08/hdtv.shtml |date=8 November 2005 |access-date=7 July 2006 |archive-date=18 May 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060518191221/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/11_november/08/hdtv.shtml |url-status=live}}</ref> 3 నవంబర్ 2010న, బీబీసీ వన్ హై-డెఫినిషన్ సిమ్యుల్‌కాస్ట్, బీబీసీ వన్ HD అనే పేరుతో ప్రారంభించబడింది, బీబీసీ టూ HD, బీబీసీ HD ని భర్తీ చేస్తూ 26 మార్చి 2013న ప్రారంభించబడింది. స్కాట్లాండ్ కొత్త టెలివిజన్ ఛానల్ బీబీసీ స్కాట్లాండ్ ఫిబ్రవరి 2019లో ప్రారంభమైంది.<ref>{{Cite web|title=Welcome to your brand new television channel: BBC Scotland|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/1hx87NrNp3Y45hF2NyQDhFs/welcome-to-your-brand-new-television-channel-bbc-scotland|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107233207/https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/1hx87NrNp3Y45hF2NyQDhFs/welcome-to-your-brand-new-television-channel-bbc-scotland|archive-date=7 November 2020|access-date=16 May 2020|website=BBC}}</ref> [[దస్త్రం:The_Reichenbach_Fall_filming_(3).JPG|thumb|230x230px|జులై 2011లో బీబీసీ వన్‌లోని ''షెర్లాక్'' ఎపిసోడ్ చిత్రీకరణ (షెర్లాక్ హోమ్స్‌గా బెనెడిక్ట్ కంబర్‌బ్యాచ్‌ చిత్రంలో ఉన్నారు)]] రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్, బెల్జియం, నెదర్లాండ్స్, స్విట్జర్లాండ్‌లో, బీబీసీ ఛానెల్‌లు అనేక మార్గాల్లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ఈ దేశాలలో డిజిటల్, కేబుల్ ఆపరేటర్లు బీబీసీ వన్, బీబీసీ టూ, బీబీసీ ఫోర్, బీబీసీ న్యూస్ వంటి అనేక బీబీసీ ఛానెల్‌లను అందిస్తారు. రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్‌లోని వీక్షకులు ఉత్తర ఐర్లాండ్ లేదా వేల్స్ ట్రాన్స్‌మిటర్‌ల ద్వారా బీబీసీ సేవలను స్వీకరించగలరు. అదనంగా "డిఫ్లెక్టర్స్" అనే చిన్న ట్రాన్స్‌మిటర్‌లను కూడా ఉపయోగిస్తారు, ఇవి UK నుండి వచ్చే ప్రసారాలను రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఐర్లాండ్‌లో తిరిగి ప్రసారం చేస్తాయి. ఈ సంకేతాలు ఓవర్-ది-ఎయిర్ (ఆఫ్-ఎయిర్) యాంటెన్నాల ద్వారా లేదా డిజిటల్ ఉపగ్రహ (శాటిలైట్) ద్వారా స్వీకరించబడతాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/media/aerial-warfare-1268455.html|title=Aerial warfare|last=Waters|first=John|date=21 April 1997|work=The Independent|access-date=24 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171009190739/https://www.independent.co.uk/news/media/aerial-warfare-1268455.html|archive-date=9 October 2017|location=London}}</ref> 1975 నుండి బీబీసీ తన టీవీ కార్యక్రమాలను బ్రిటిష్ ఫోర్సెస్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ సర్వీస్ (BFBS) కు కూడా అందిస్తోంది. దీని ద్వారా విదేశాలలో పనిచేస్తున్న UK సైనిక సిబ్బంది, ఆ కార్యక్రమాలను నాలుగు ప్రత్యేక టీవీ ఛానళ్లలో చూడగలుగుతున్నారు. మార్చి 27, 2013 నుండి, BFBS బీబీసీ వన్, బీబీసీ టూ లను ప్రసారం చేస్తోంది. ఇందులో CBBC నుండి పిల్లల కార్యక్రమాలతో పాటు, BFBS ఎక్స్‌ట్రా అనే కొత్త ఛానెల్‌లో బీబీసీ త్రీ కార్యక్రమాలు కూడా ప్రసారమవుతున్నాయి. 2008 నుండి అన్ని బీబీసీ ఛానెల్‌లు బీబీసీ ఐప్లేయర్ (BBC iPlayer) సర్వీస్ ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో వీక్షించడానికి అందుబాటులో ఉన్నాయి. UK లోని కొన్ని ఛానెల్‌లను లైవ్ స్ట్రీమింగ్ చేసే ప్రయోగాల తర్వాత ఈ ఆన్‌లైన్ స్ట్రీమింగ్ సామర్థ్యం ఉనికిలోకి వచ్చింది.<ref>{{cite press release |url=https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/11_november/19/simulcast.shtml |title=BBC One and BBC Two to be simulcast from 27 November |publisher=BBC Press Office |date=19 November 2008 |access-date=15 November 2011 |archive-date=25 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825055004/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2008/11_november/19/simulcast.shtml |url-status=live}}</ref> ఫిబ్రవరి 2014లో, కార్పొరేషన్ £100 మిలియన్లను ఆదా చేయాల్సిన అవసరం ఉందని డైరెక్టర్-జనరల్ టోనీ హాల్ ప్రకటించారు. బీబీసీ త్రీ ని ఇంటర్నెట్-ఓన్లీ ఛానెల్‌గా మార్చే ప్రణాళికలను మార్చి 2014లో బీబీసీ ధృవీకరించింది.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-26447089|title=BBC Three to be axed as on-air channel|date=5 March 2014|work=BBC News|access-date=5 March 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305163016/http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-26447089|archive-date=5 March 2014}}</ref> === బీబీసీ జీనోమ్ ప్రాజెక్ట్ (BBC Genome Project) === డిసెంబర్ 2012లో, బీబీసీ ఒక డిజిటలైజేషన్ (డిజిటలీకరణ) ప్రక్రియను పూర్తి చేసింది. ఇందులో "బీబీసీ జీనోమ్ ప్రాజెక్ట్" పేరుతో, దాని ప్రోగ్రామ్‌ల అవుట్‌పుట్ ఆన్‌లైన్ డేటాబేస్‌ను రూపొందించాలనే ఉద్దేశ్యంతో, 1923 మొదటి సంచిక నుండి 2009 వరకు (తర్వాత జాబితాలు ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలోనే ఉన్నాయి) 4,500 కాపీల 'రేడియో టైమ్స్' మ్యాగజైన్‌లోని అన్ని బీబీసీ కార్యక్రమాల జాబితాలను స్కాన్ చేసింది.<ref name="Kelion">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-20625884|title=BBC finishes Radio Times archive digitisation effort|last=Kelion|first=Leo|date=7 December 2012|work=[[BBC Online]]|access-date=20 January 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130209063924/http://www.bbc.co.uk/news/technology-20625884|archive-date=9 February 2013}}</ref> ఇంతకు ముందు పది నెలల జాబితాలు ఇతర మార్గాల నుండి పొందాలి.<ref name="Kelion" /> ఈ ప్రాజెక్ట్ 8.5 మిలియన్ల నటీనటులు, సమర్పకులు, రచయితలు, సాంకేతిక సిబ్బంది ప్రమేయం ఉన్న సుమారు ఐదు మిలియన్ల కార్యక్రమాలను గుర్తించింది.<ref name="Kelion" /> అక్టోబర్ 15, 2014న జీనోమ్ ప్రాజెక్ట్ ప్రజల కోసం అందుబాటులోకి వచ్చింది. ప్రజలు OCR తప్పులను, ప్రకటించిన కార్యక్రమాలలో మార్పులను సరిదిద్దడం ద్వారా (క్రౌడ్‌సోర్సింగ్ పద్ధతిలో) ప్రాజెక్టుకు సహాయం చేస్తున్నారు.<ref name="BBC-RTANL">{{cite web|author=BBC Archive Development|date=15 October 2014|title=Genome – Radio Times archive now live|url=https://www.bbc.co.uk/webarchive/https%3A%2F%2Fwww.bbc.co.uk%2Fblogs%2Faboutthebbc%2Fentries%2F108fa5e5-cc28-3ea8-b4a0-129912a74efc|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229185553/http://www.bbc.co.uk/blogs/aboutthebbc/entries/108fa5e5-cc28-3ea8-b4a0-129912a74efc|archive-date=29 December 2014|access-date=1 March 2015|website=[[BBC Online]]}}</ref> === రేడియో === [[దస్త్రం:BBC_Radio_weekly_reach_2011-12.png|కుడి|thumb|అనలాగ్, డిజిటల్ రెండింటిలోనూ బీబీసీ జాతీయ రేడియో స్టేషన్ల వారపు రీచ్ (2012)<ref name="BBC Annual Report 2011-12 reach pages" />]] బీబీసీకి UK మొత్తానికి సేవలందిస్తున్న పది రేడియో స్టేషన్‌లు, "జాతీయ ప్రాంతాలలో" (వేల్స్, స్కాట్లాండ్, ఉత్తర ఐర్లాండ్) మరో ఏడు స్టేషన్‌లు, ఇంగ్లండ్‌లోని నిర్దిష్ట ప్రాంతాలకు సేవలందిస్తున్న 39 ఇతర స్థానిక స్టేషన్‌లు ఉన్నాయి. పది జాతీయ స్టేషన్‌లలో, ఐదు ప్రధాన స్టేషన్‌లు FM లేదా AMతో పాటు DAB (డిజిటల్ రేడియో), ఆన్‌లైన్‌లో అందుబాటులో ఉన్నాయి. అవి: బీబీసీ రేడియో 1, కొత్త సమకాలీన సంగీతం, జనాదరణ పొందిన శైలులను అందిస్తుంది, దాని చార్ట్ షోకు ప్రసిద్ధి చెందింది; బీబీసీ రేడియో 2, పెద్దల సమకాలీన (అడల్ట్ కాంటెంపరరీ), కంట్రీ, సోల్ సంగీతాన్ని అనేక ఇతర శైలులతో పాటు ప్రసారం చేస్తుంది; బీబీసీ రేడియో 3, శాస్త్రీయ, జాజ్ సంగీతంతో పాటు సాయంత్రం వేళల్లో సాంస్కృతిక స్వభావం గల కొన్ని ప్రసంగ-ఆధారిత (స్పోకెన్-వర్డ్) కార్యక్రమాలను అందిస్తుంది; బీబీసీ రేడియో 4, డ్రామా, కామెడీతో సహా వార్తలు, వాస్తవ, ఇతర ప్రసంగ-ఆధారిత కార్యక్రమాలపై దృష్టి పెడుతుంది; బీబీసీ రేడియో 5 లైవ్, 24 గంటల వార్తలు, క్రీడలు, టాక్ (మాట్లాడే) ప్రోగ్రామింగ్‌ను ప్రసారం చేస్తుంది.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/historyofthebbc/research/radio-5-live-at-30|title=Radio 5 Live at 30|work=BBC|access-date=8 April 2025}}</ref> [[దస్త్రం:Current-portrait-of-the-radio-Ingrid-Bergman-142360829576.jpg|ఎడమ|thumb|అక్టోబర్ 1954లో బీబీసీ రేడియోలో ఇంటర్వ్యూ ఇస్తున్న స్వీడిష్ నటి ఇంగ్రిడ్ బెర్గ్మాన్]] ఈ ఐదు స్టేషన్లతో పాటు, బీబీసీ DAB, ఆన్‌లైన్‌లో మాత్రమే ప్రసారం చేసే మరో ఐదు స్టేషన్లను నిర్వహిస్తోంది. ఈ స్టేషన్లు ఐదు పెద్ద స్టేషన్ల సేవలకు తోడుగా ఉంటూ, వాటీని మరింత విస్తరిస్తాయి, ఇవి 2002లో ప్రారంభించబడ్డాయి. బీబీసీ రేడియో 1Xtra రేడియో 1కి సిస్టర్ స్టేషన్, ఇది కొత్త నల్లజాతి సంగీతం (బ్లాక్ మ్యూజిక్), అర్బన్ ట్రాక్‌లను ప్రసారం చేస్తుంది. బీబీసీ రేడియో 5 స్పోర్ట్స్ ఎక్స్‌ట్రా 5 లైవ్‌కి సిస్టర్ స్టేషన్, ఇది గతంలో కవర్ చేయని క్రీడలను ప్రసారం చేయడంతో పాటు అదనపు క్రీడా విశ్లేషణలను అందిస్తుంది. బీబీసీ రేడియో 6 మ్యూజిక్ ప్రత్యామ్నాయ సంగీత ప్రక్రియలను అందిస్తుంది, కొత్త కళాకారులకు ఒక వేదికగా ప్రసిద్ధి చెందింది. బీబీసీ రేడియో 7, తరువాత బీబీసీ రేడియో 4 ఎక్స్‌ట్రాగా పేరు మార్చబడింది, ఇది పాత (ఆర్కైవ్) డ్రామా, కామెడీ, పిల్లల కార్యక్రమాలను అందిస్తుంది. చివరి స్టేషన్ బీబీసీ ఏషియన్ నెట్‌వర్క్, ఇది సమాజంలోని ఆ వర్గానికి సంగీతం, చర్చలు, వార్తలను అందిస్తుంది. ఈ స్టేషన్ కొన్ని ప్రాంతాలకు సేవలందించే స్థానిక రేడియో స్టేషన్ల నుండి అభివృద్ధి చెందింది, అందువల్ల ఈ స్టేషన్ మిడ్‌లాండ్స్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో మీడియం వేవ్ (medium wave) ఫ్రీక్వెన్సీలో అందుబాటులో ఉంటుంది. జాతీయ స్టేషన్లతో పాటు, బీబీసీ ఇంగ్లాండ్, ఛానల్ దీవులలో 40 బీబీసీ లోకల్ రేడియో స్టేషన్లను కూడా అందిస్తుంది. ఒక్కో స్టేషన్ ఒక నిర్దిష్ట నగరం, దాని పరిసర ప్రాంతం (ఉదాహరణకు, బీబీసీ రేడియో బ్రిస్టల్), కౌంటీ లేదా ప్రాంతం (ఉదాహరణకు, బీబీసీ త్రీ కౌంటీస్ రేడియో) లేదా భౌగోళిక ప్రాంతం (ఉదాహరణకు, కేంద్ర దక్షిణ తీరాన్ని కవర్ చేసే బీబీసీ రేడియో సోలెంట్) పేరుతో కవర్ చేస్తుంది. బీబీసీ "జాతీయ ప్రాంతాలు" అని పిలిచే వేల్స్, స్కాట్లాండ్, ఉత్తర ఐర్లాండ్‌లో మరో ఆరు స్టేషన్లు ప్రసారం అవుతున్నాయి. ఇవి బీబీసీ రేడియో వేల్స్ (ఆంగ్లంలో), బీబీసీ రేడియో సిమ్రు (వెల్ష్‌లో), బీబీసీ రేడియో స్కాట్లాండ్ (ఆంగ్లంలో), బీబీసీ రేడియో నాన్ గైధీల్ (స్కాటిష్ గేలిక్‌లో), బీబీసీ రేడియో అల్స్టర్, బీబీసీ రేడియో ఫాయిల్, వీటిలో చివరిది ఉత్తర ఐర్లాండ్ వాయవ్య ప్రాంతానికి రేడియో అల్స్టర్ నుండి ఆప్ట్-అవుట్ స్టేషన్. బీబీసీ UK జాతీయ ఛానెల్‌లు ఛానల్ దీవులు, ఐల్ ఆఫ్ మ్యాన్ (ఈ క్రౌన్ డిపెండెన్సీలు UK వెలుపల ఉన్నప్పటికీ) లలో కూడా ప్రసారం చేయబడతాయి. ఛానల్ దీవులలో రెండు స్థానిక స్టేషన్లు ఉన్నాయి - బీబీసీ రేడియో గెర్న్సీ, బీబీసీ రేడియో జెర్సీ. అయితే, ఐల్ ఆఫ్ మ్యాన్‌లో బీబీసీ స్థానిక రేడియో స్టేషన్ లేదు, దీనికి పాక్షికంగా కారణం ఆ ద్వీపంలో బీబీసీ లోకల్ రేడియో కంటే ముందు నుండే ఉన్న ప్రసిద్ధ స్వతంత్ర వాణిజ్య స్టేషన్ మాంక్స్ రేడియో ద్వారా చాలా కాలంగా సేవలు అందుతుండటం. డిపెండెన్సీలలో (ఆధారిత ప్రాంతాలు) బీబీసీ సేవలకు నిధులు స్థానికంగా వసూలు చేయబడే టెలివిజన్ లైసెన్స్ ఫీజుల నుండి సమకూరుతాయి, ఇవి UK లో చెల్లించే ఫీజుల మాదిరిగానే ఉంటాయి. ఇది ఐల్ ఆఫ్ మ్యాన్‌లో కొంత వివాదానికి దారి తీసింది, ఎందుకంటే ద్వీపంలో బీబీసీ లోకల్ రేడియో సేవ లేకపోవడమే కాకుండా, బీబీసీ ఛానల్ ఐలాండ్స్ అందించే స్థానిక టెలివిజన్ వార్తా సేవ కూడా ఈ ద్వీపంలో లేదు.<ref>{{cite news|url=http://www.iomtoday.co.im/news/isle-of-man-news/tv-licence-fee-not-value-for-money-inquiry-hears-1-3053173|title=TV licence fee not value for money – inquiry hears|date=8 February 2011|work=IOM Today|access-date=1 January 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221125549/http://www.iomtoday.co.im/news/isle-of-man-news/tv-licence-fee-not-value-for-money-inquiry-hears-1-3053173|archive-date=21 December 2012|location=Douglas}}</ref> [[దస్త్రం:BBC_World_Questions_-_Hungary.jpg|thumb|2016లో హంగేరీలోని బుడాపెస్ట్ నుండి బీబీసీ వరల్డ్ సర్వీస్‌ ప్రసారంలో జోనాథన్ డింబుల్బీ (మధ్యలో)]] బీబీసీ వరల్డ్ సర్వీస్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రేక్షకుల కోసం ఆంగ్లంతో సహా 40కి పైగా భాషలలో వార్తలు, వర్తమాన వ్యవహారాలు, సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. ఇది 150కి పైగా రాజధాని నగరాల్లో అందుబాటులో ఉంది, దీని ద్వారా స్వీకరణ ప్రాంతం (రిసెప్షన్ ఏరియా), భాష ఎంపిక, ప్రేక్షకుల охవాటి (audience reach) పరంగా ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద విదేశీ బ్రాడ్‌కాస్టర్‌గా (external broadcaster) నిలిచింది.<ref>{{cite web|date=5 February 2010|title=The Work of the BBC World Service 2008–09|url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021001645/https://publications.parliament.uk/pa/cm200910/cmselect/cmfaff/334/334.pdf|archive-date=21 October 2020|access-date=16 September 2024|publisher=House of Commons Foreign Affairs Committee}}</ref><ref>{{Cite web|title=News in your language|url=https://www.bbc.com/ws/languages|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915220938/https://www.bbc.com/ws/languages|archive-date=15 September 2024|access-date=16 September 2024|website=BBC News}}</ref> ఇది షార్ట్‌వేవ్ రేడియో, డిజిటల్ రేడియో (DAB), ఆన్‌లైన్ ద్వారా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రసారం చేయబడుతుంది. దీనికి వారానికి సుమారు 19.2 కోట్ల మంది శ్రోతలు ఉన్నారు, దీని వెబ్‌సైట్‌లను వారానికి 3.8 కోట్ల మంది సందర్శిస్తారు.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p01b4npp|title=192 Million BBC World Service Listeners|date=25 October 2015|access-date=25 October 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801210747/http://www.bbc.co.uk/programmes/p01b4npp|archive-date=1 August 2013|publisher=BBC World Service}}</ref> 2005 నుండి, ఇది UK లో కూడా DAB ద్వారా అందుబాటులో ఉంది. నిధుల విధానం వల్ల ఇది మునుపెన్నడూ జరగలేదు. 2011లో ప్రభుత్వ వ్యయ సమీక్ష తర్వాత, తొలిసారిగా లైసెన్స్ ఫీజు ద్వారా వరల్డ్ సర్వీస్‌కు నిధులు సమకూర్చబడ్డాయి.<ref name="BBC World Service Annual Review 2010">{{cite web|title=BBC World Service Annual Review 2009–2010|url=https://downloads.bbc.co.uk/worldservice/pdf/bbc_world_service_annual_review_0910.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120119094716/http://downloads.bbc.co.uk/worldservice/pdf/bbc_world_service_annual_review_0910.pdf|archive-date=19 January 2012|access-date=12 July 2011|website=Annual Review|publisher=BBC World Service}}</ref><ref name="World Service Finance details">{{cite web|title=How BBC World Service is run|url=https://www.bbc.co.uk/worldservice/institutional/2009/03/000000_ws_run.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110930233941/http://www.bbc.co.uk/worldservice/institutional/2009/03/000000_ws_run.shtml|archive-date=30 September 2011|access-date=12 July 2011|publisher=BBC}}</ref> ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, వరల్డ్ సర్వీస్‌కు చెందిన కొన్ని సేవలు తగ్గించబడ్డాయి: తూర్పు ఐరోపా భాషల సేవలు నిలిచిపోయినట్లుగానే, 2006లో థాయ్ సర్వీస్ కూడా ముగిసింది.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4609860.stm|title=BBC Thai service ends broadcasts|last=Harkey|first=Clare|date=13 March 2006|work=BBC News|access-date=8 November 2008|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20081218021705/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4609860.stm|archive-date=18 December 2008}}</ref> బదులుగా కొత్త బీబీసీ న్యూస్ అరబిక్‌లో వనరులు మళ్లించబడ్డాయి.<ref>{{cite news|url=http://www.metimes.com/articles/normal.php?StoryID=20060315-071402-4650r|title=BBC Arabic TV appoints former Al Jazeera employee as news editor|date=15 March 2006|work=[[Middle East Times]]|access-date=6 July 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20061030015704/http://www.metimes.com/storyview.php?StoryID=20060315-071402-4650r|archive-date=30 October 2006|location=Sydney}}</ref> చారిత్రాత్మకంగా 1967 వరకు UK మెయిన్‌ల్యాండ్‌లో బీబీసీ మాత్రమే చట్టబద్ధమైన రేడియో ప్రసార సంస్థగా ఉండేది. ఆ సంవత్సరంలో యూనివర్సిటీ రేడియో యార్క్ (అప్పుడు 'రేడియో యార్క్' పేరుతో) దేశంలో మొదటి, ప్రస్తుతం అత్యంత పురాతన చట్టబద్ధమైన స్వతంత్ర రేడియో స్టేషన్‌గా ప్రారంభమైంది. అయితే, దీనికి ముందు బీబీసీకి పూర్తి గుత్తాధిపత్యం లేదు, ఎందుకంటే రేడియో లక్సెంబర్గ్ వంటి అనేక ఖండాంతర (కంటినెంటల్) స్టేషన్‌లు 1930ల నుండి బ్రిటన్‌కు ఆంగ్లంలో కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేశాయి, 1964లో ఐల్ ఆఫ్ మ్యాన్ ఆధారిత మాంక్స్ రేడియో ప్రారంభమైంది. నేడు, వాణిజ్య ప్రసారాలు (కమర్షియల్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్) వచ్చినప్పటికీ, బీబీసీ రేడియో స్టేషన్లు దేశంలో అత్యధికంగా వినే వాటిలో ఒకటిగా ఉన్నాయి. రేడియో 2 అత్యధిక ప్రేక్షక వాటాను కలిగి ఉంది (2011-12లో 16.8% వరకు). రేడియో 1, రేడియో 4 వారపు కవరేజీ (రీచ్) పరంగా వరుసగా రెండు, మూడవ స్థానాల్లో నిలిచాయి.<ref>{{cite web|last=Corke|first=Stuart|date=25 October 2012|title=MediaTel information for all BBC and commercial radio stations|url=http://mediatel.co.uk/radio/news/2012/10/25/rajar-q3-2012-national-stations/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221125554/http://mediatel.co.uk/radio/news/2012/10/25/rajar-q3-2012-national-stations/|archive-date=21 December 2012|access-date=1 January 2013|publisher=Mediatel.co.uk}}</ref> బీబీసీ కార్యక్రమాలు ఇతర సేవలకు, ఇతర దేశాలలో కూడా అందుబాటులో ఉంటాయి. 1943 నుండి, బీబీసీ బ్రిటిష్ ఫోర్సెస్ బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ సర్వీస్‌కు (BFBS) రేడియో ప్రోగ్రామింగ్‌ను అందిస్తోంది, ఇది బ్రిటిష్ దళాలు ఉన్న దేశాలలో ప్రసారం చేస్తుంది. బీబీసీ రేడియో 1 కెనడాలో సిరియస్ XM ద్వారా కూడా అందుబాటులో ఉంది (ఆన్‌లైన్ స్ట్రీమింగ్ మాత్రమే). ప్రసార రంగంలో ప్రతిభను ప్రోత్సహించే UK రిజిస్టర్డ్ ఛారిటీ అయిన రేడియో అకాడమీకి బీబీసీ ఒక పోషకురాలు (పాట్రన్).<ref>The Radio Academy [http://www.radioacademy.org/about/patrons/ "Patrons"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107234239/http://www.radioacademy.org/about/patrons/|date=7 January 2010}}</ref> === వార్తలు (న్యూస్) === [[దస్త్రం:BBC_Broadcasting_House_newsroom_and_studio_2013.jpg|కుడి|thumb|సెంట్రల్ లండన్‌లోని బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హౌస్‌లో ఉన్న కొత్త న్యూస్‌రూమ్‌ను 2013లో క్వీన్ ఎలిజబెత్ II అధికారికంగా ప్రారంభించారు.]] బీబీసీ న్యూస్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వార్తా సేకరణ సంస్థ,<ref name="About BBC News Website">{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/aboutbbcnews/hi/this_is_bbc_news/default.stm|title=This is BBC News|date=13 September 2006|work=About BBC News|access-date=12 July 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728131932/http://news.bbc.co.uk/aboutbbcnews/hi/this_is_bbc_news/default.stm|archive-date=28 July 2011|publisher=BBC}}</ref> ఇది బీబీసీ దేశీయ రేడియో, అలాగే బీబీసీ న్యూస్, బీబీసీ పార్లమెంట్, బీబీసీ న్యూస్ ఇంటర్నేషనల్ వంటి టెలివిజన్ నెట్‌వర్క్‌లకు సేవలను అందిస్తోంది. దీనితో పాటు, బీబీసీ రెడ్ బటన్ సర్వీస్, బీబీసీ న్యూస్ ఆన్‌లైన్‌లో వార్తా కథనాలు అందుబాటులో ఉంటాయి. అంతేకాకుండా, బీబీసీ న్యూస్‌ను వీక్షించడానికి బీబీసీ కొత్త మార్గాలను అభివృద్ధి చేస్తోంది. ఇందులో భాగంగా బీబీసీ మొబైల్ సేవను ప్రారంభించింది, ఇది మొబైల్ ఫోన్లు, PDA లకు అందుబాటులో ఉంది. అలాగే ఇమెయిల్ ద్వారా, డిజిటల్ టెలివిజన్‌లో, డెస్క్‌టాప్ అలర్ట్ ద్వారా కంప్యూటర్లలో అలర్ట్‌లను (హెచ్చరికలు) అభివృద్ధి చేస్తోంది. 2005 జూలై 7న లండన్ బాంబు దాడులు లేదా రాజకుటుంబ వేడుకల వంటి ప్రధాన సంఘటనల సమయంలో, వాణిజ్య ప్రత్యర్థులకు బదులుగా, UK ప్రేక్షకులు ఎక్కువగా బీబీసీ కవరేజీని చూశారని రేటింగ్‌ల గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2005/jul/08/terrorism.attackonlondon1|title=BBC news ratings double|last=Cozens|first=Claire|date=8 July 2005|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=25 December 2006|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250928123723/https://www.theguardian.com/media/2005/jul/08/terrorism.attackonlondon1|archive-date=28 September 2025|location=UK}}</ref> జూలై 7, 2005న లండన్ పబ్లిక్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ సిస్టమ్‌పై వరుస బాంబు దాడులు జరిగిన రోజున, బీబీసీ ఆన్‌లైన్ వెబ్‌సైట్ 12.00 గంటలకు ఆల్ టైమ్ గరిష్ట బ్యాండ్‌విడ్త్‌ 11Gb/sను నమోదు చేసింది. ఆ సంఘటన జరిగిన రోజున బీబీసీ న్యూస్ (అన్ని చిత్రాలు, టెక్స్ట్, HTML తో సహా) దాదాపు 100 కోట్ల మొత్తం వీక్షణలను (హిట్స్) అందుకుంది, సుమారు 5.5 టెరాబైట్ల డేటాను అందించింది. ఆ రోజు రద్దీ సమయాల్లో, బీబీసీ న్యూస్ వెబ్‌సైట్ కోసం సెకనుకు 40,000-పేజీ అభ్యర్థనలు (రిక్వెస్ట్స్) వచ్చాయి. 2012 వేసవి ఒలింపిక్స్ లండన్‌కు లభించినట్లు మునుపటి రోజు ప్రకటన సుమారు 5 Gbit/s గరిష్ట స్థాయికి కారణమైంది. బీబీసీ ఆన్‌లైన్‌లో గతంలో అత్యధిక బ్యాండ్‌విడ్త్‌ మైఖేల్ జాక్సన్ తీర్పు ప్రకటన వల్ల వచ్చింది, ఇది 7.2 Gbit/s ను ఉపయోగించింది.<ref>{{cite web|author=BBC|title=Statistics on BBC Webservers 7 July 2005|url=https://www.bbc.co.uk/contact/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20061012141440/http://www.bbc.co.uk/feedback/07July_Statistics.shtml|archive-date=12 October 2006|access-date=13 November 2006}}</ref> === ఇంటర్నెట్ === బీబీసీ ఆన్‌లైన్ ఉనికిలో సమగ్ర వార్తా వెబ్‌సైట్, ఆర్కైవ్ (పాత వార్తల నిధి) ఉన్నాయి. బీబీసీ మొదటి అధికారిక ఆన్‌లైన్ సేవ, బీబీసీ నెట్‌వర్కింగ్ క్లబ్, 11 మే 1994న ప్రారంభించబడింది. ఆ సేవ 1997లో బీబీసీ ఆన్‌లైన్‌గా పునఃప్రారంభించబడింది. ఆ తర్వాత దీని పేరును బీబీసీఐ (BBCi), అటుపై bbc.co.uk అని మార్చి, చివరకు తిరిగి బీబీసీ ఆన్‌లైన్‌గా మార్చారు. వెబ్‌సైట్ లైసెన్స్ ఫీజు ద్వారా నిధులు పొందుతుంది, కానీ ఇది జియోఐపీ (GeoIP) సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తుంది, దీని ద్వారా UK వెలుపల చూసినప్పుడు సైట్‌లో ప్రకటనలను ప్రదర్శించడానికి అనుమతిస్తుంది.<ref>{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6385175.stm|title=BBC keeps web adverts on agenda|date=22 February 2007|work=BBC News|access-date=15 November 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090115111900/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6385175.stm|archive-date=15 January 2009}}</ref> ఈ సైట్ "ఐరోపాలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కంటెంట్ ఆధారిత సైట్" అని బీబీసీ పేర్కొంది,<ref>{{cite web|title=bbc.co.uk Commissioning|url=http://www.bbc.co.uk/commissioning/newmedia/websites.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060706020809/http://www.bbc.co.uk/commissioning/newmedia/websites.shtml|archive-date=6 July 2006|access-date=6 July 2006}}</ref> UK లోని 1.32 కోట్ల మంది ప్రతిరోజూ సైట్‌లోని రెండు మిలియన్లకు పైగా పేజీలను సందర్శిస్తారని తెలిపింది.<ref>{{cite web|title=bbc.co.uk Key Facts|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/website.shtml|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060524233844/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/website.shtml|archive-date=24 May 2006|access-date=6 July 2006}}</ref> హోమ్‌పేజీ వెబ్‌సైట్ కేంద్రంగా ఉంటుంది, ఇది మాడ్యులర్ లేఅవుట్‌ను కలిగి ఉంటుంది. వినియోగదారులు ఏ మాడ్యూల్స్, ఏ సమాచారం తమ హోమ్‌పేజీలో ప్రదర్శించబడాలో ఎంచుకోవచ్చు, దీని ద్వారా వినియోగదారులు దీనిని తమకు అనుకూలంగా మార్చుకోవచ్చు. ఈ వ్యవస్థ డిసెంబరు 2007లో మొదటిసారిగా ప్రారంభించబడింది, ఫిబ్రవరి 2008లో శాశ్వతమైంది, అప్పటి నుండి ఇది కొన్ని అందమైన మార్పులకు గురైంది.<ref>{{cite web|last=Titus|first=Richard|date=13 December 2007|title=A lick of paint for the BBC homepage|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/bbcinternet/2007/12/a_lick_of_paint_for_the_bbc_ho.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20080205231721/http://www.bbc.co.uk/blogs/bbcinternet/2007/12/a_lick_of_paint_for_the_bbc_ho.html|archive-date=5 February 2008|access-date=5 February 2008|publisher=BBC Internet Blog}}</ref> హోమ్ పేజీ బీబీసీ న్యూస్ ఆన్‌లైన్, స్పోర్ట్, వెదర్, టీవీ, రేడియో వంటి ఇతర మైక్రో-సైట్‌లకు లింక్‌లను కలిగి ఉంటుంది. సైట్‌లో భాగంగా, బీబీసీ టెలివిజన్ లేదా రేడియోలోని ప్రతి కార్యక్రమానికి దాని స్వంత పేజీ ఇవ్వబడుతుంది, పెద్ద కార్యక్రమాలకు సొంత మైక్రో-సైట్‌ లభిస్తుంది. దీనివల్ల వీక్షకులు, శ్రోతలకు కార్యక్రమ వెబ్‌సైట్ URLలను చెప్పడం తరచుగా జరుగుతుంది. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:టెలివిజన్ ఛానెళ్ళు]] [[వర్గం:వార్తా మాధ్యమాలు]] [[వర్గం:వార్తా ప్రసార సాధనాలు]] [[వర్గం:వార్తాసంస్థలు]] pk39ryuih88pfrgkyh2q2qfo5rlqe0q 0 489400 4955303 4852729 2026-09-09T09:35:06Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955303 wikitext text/x-wiki [[File:Money-Euro-USD-LEI 53073-480x360 (4791385567).jpg|upright=1.2|thumbnail|right|మూడు కరెన్సీల ఎంపిక చేసిన నోట్లు: [[అమెరికన్ డాలర్]], [[యూరో]], రొమేనియన్ ల్యూ.]] [[ఆర్థిక శాస్త్రం]]లో, '''మారకపు రేటు''' ('''exchange rate''') అనేది ఒక [[కరెన్సీ]]ని మరొక కరెన్సీతో మార్పిడి చేసుకునే రేటు.<ref>{{Cite book |last1=Frieden |first1=Jeffry A. |title=World politics: interests, interactions, institutions |url=https://archive.org/details/worldpoliticsint0000frie_y4c6 |last2=Lake |first2=David A. |last3=Schultz |first3=Kenneth A. |date=2019 |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-64449-4 |edition=4th |location=New York |pages=[https://archive.org/details/worldpoliticsint0000frie_y4c6/page/395 395]}}</ref> కరెన్సీలు చాలావరకు జాతీయ కరెన్సీలు, కానీ [[హాంగ్ కాంగ్]] లాగా ఉప-జాతీయంగా (సబ్-నేషనల్) లేదా [[యూరో]] లాగా సూపర్-నేషనల్‌గా ఉండవచ్చు.<ref>{{Cite book |last1=Frieden |first1=Jeffry A. |title=World politics: interests, interactions, institutions |url=https://archive.org/details/worldpoliticsint0000frie_y4c6 |last2=Lake |first2=David A. |last3=Schultz |first3=Kenneth A. |date=2019 |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-64449-4 |edition=4th |location=New York |pages=[https://archive.org/details/worldpoliticsint0000frie_y4c6/page/394 394]–395}}</ref> మారకపు రేటును మరొక కరెన్సీతో పోలిస్తే ఒక దేశం కరెన్సీ విలువగా కూడా పరిగణిస్తారు.<ref>{{cite book | last = O'Sullivan | first = Arthur | author-link = | author2 = Steven M. Sheffrin | title = Economics: Principles in action | publisher = Prentice Hall | year = 2003 | location = Upper Saddle River, New Jersey 07458 | pages = 458 | url = https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 | isbn = 0-13-063085-3 | access-date = 2020-12-02 | archive-date = 2016-12-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161220014709/https://www.savvas.com/index.cfm?locator=PSZu4y&PMDbSiteId=2781&PMDbSolutionId=6724&PMDbSubSolutionId=&PMDbCategoryId=815&PMDbSubCategoryId=24843&PMDbSubjectAreaId=&PMDbProgramId=23061 | url-status = dead }}</ref> ఉదాహరణకు, [[అమెరికన్ డాలర్|అమెరికన్ డాలర్ల]]తో 141 [[జపనీస్ యెన్|జపనీస్ యెన్‌ల]] ఇంటర్‌బ్యాంక్ మారకపు రేటు ఉందంటే, దాని అర్థం ¥141 ని {{US$|1}}కి మార్చుకోవచ్చు లేదా {{US$|1}} ని ¥141కి మార్చుకోవచ్చు. ఈ సందర్భంలో యెన్‌తో పోలిస్తే డాలర్ ధర ¥141 అని చెబుతారు లేదా డాలర్‌తో పోలిస్తే యెన్ ధర $1/141 అని చెబుతారు. మారకపు రేటును నిష్పత్తిగా (రేషియోగా) కూడా చెప్పవచ్చు. ఉదాహరణకు, USD/EUR నిష్పత్తి 0.8625 గా ఉండవచ్చు.<ref>{{cite web |title=USD/EUR (EUR=X) |url=https://finance.yahoo.com/quote/EUR%3DX/ |website=Yahoo Finance |access-date=2025-08-02}}</ref> ఈ సందర్భంలో, నిష్పత్తిని ఎటువంటి ప్రమాణాలు (డైమెన్షన్స్) లేకుండా అర్థం చేసుకోవాలి, అంటే USD/EUR=0.8625 లేదా 1 USD = 0.8625 EUR. దీని అర్థం 1 అమెరికన్ డాలర్‌ని 0.8625 యూరోలతో మార్పిడి చేసుకోవచ్చు. అంటే 1 యూరోను 1/0.8625 = 1.1594 అమెరికన్ డాలర్లతో మార్పిడి చేసుకోవచ్చు. అంటే, EUR/USD = 1.1594. ప్రతి దేశం తన కరెన్సీకి వర్తించే మారకపు రేటు విధానాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. ఉదాహరణకు, కరెన్సీ ఫ్లోటింగ్ మారకపు రేటు, స్థిర మారకపు రేటు లేదా హైబ్రిడ్ కావచ్చు.<ref name=":1">{{Cite book |last1=Frieden |first1=Jeffry A. |title=World politics: interests, interactions, institutions |url=https://archive.org/details/worldpoliticsint0000frie_y4c6 |last2=Lake |first2=David A. |last3=Schultz |first3=Kenneth A. |date=2019 |publisher=W.W. Norton & Company |isbn=978-0-393-64449-4 |edition=4th |location=New York |pages=[https://archive.org/details/worldpoliticsint0000frie_y4c6/page/391 391]–395}}</ref> ప్రభుత్వాలు మారకపు రేట్లపై కొన్ని పరిమితులు, నియంత్రణలను విధించవచ్చు. దేశాలు బలమైన లేదా బలహీనమైన కరెన్సీని కూడా కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name=":1" /> వాణిజ్యానికి సంబంధించి స్వేచ్ఛా వాణిజ్యాన్ని ఉత్తమమైనదిగా భావించినట్లుగా, సరైన జాతీయ మారకపు రేటు విధానంపై ఆర్థిక సాహిత్యంలో ఎలాంటి ఏకాభిప్రాయం లేదు.<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Broz|first1=J. Lawrence|last2=Frieden|first2=Jeffry A.|date=2001|title=The Political Economy of International Monetary Relations|journal=Annual Review of Political Science|language=en|volume=4|issue=1|pages=317–343|doi=10.1146/annurev.polisci.4.1.317|issn=1094-2939|doi-access=free}}</ref> దీనికి బదులుగా, జాతీయ మారకపు రేటు విధానాలు ఆయా దేశాల రాజకీయ పరిస్థితులను ప్రతిబింబిస్తాయి.<ref name=":0" /> ఫ్లోటింగ్ మారకపు రేటు విధానాలలో, మారకపు రేట్లు విదేశీ మారకపు మార్కెట్లో నిర్ణయించబడతాయి.<ref>[https://docs.google.com/fileview?id=0B_Qxj5U7eaJTZTJkODYzN2ItZjE3Yy00Y2M0LTk2ZmUtZGU0NzA3NGI4Y2Y5&hl=en&pli=1 The Economist – Guide to the Financial Markets] (pdf)</ref> ఇవి వివిధ రకాల కొనుగోలుదారులు, అమ్మకందారులకు తెరిచి ఉంటాయి. ఇక్కడ కరెన్సీ ట్రేడింగ్ నిరంతరంగా కొనసాగుతుంది: వారాంతాల్లో మినహా రోజుకు 24 గంటలూ జరుగుతుంది (అంటే ఆదివారం [[గ్రీన్ విచ్ సగటు కాలం|GMT]] సమయం 20:15 నుండి శుక్రవారం 22:00 వరకు ట్రేడింగ్). ప్రస్తుతం ఉన్న మారకపు రేటును స్పాట్ మారకపు రేటు (స్పాట్ ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్) అంటారు. ఈ రోజు నిర్ణయించబడి, భవిష్యత్తులో నిర్దిష్ట తేదీన చెల్లింపు జరిగే మారకపు రేటును ఫార్వర్డ్ మారకపు రేటు అంటారు. రిటైల్ కరెన్సీ మార్పిడి మార్కెట్‌లో, మనీ డీలర్లు కరెన్సీల కొనుగోలు, అమ్మకానికి వేర్వేరు ధరలను అందిస్తారు. చాలా లావాదేవీలు స్థానిక కరెన్సీకి లేదా స్థానిక కరెన్సీ నుండి జరుగుతాయి. మనీ డీలర్లు విదేశీ కరెన్సీని కొనుగోలు చేసే రేటును కొనుగోలు రేటు (బయింగ్ రేట్) అని, వారు ఆ కరెన్సీని విక్రయించే రేటును అమ్మకపు రేటు (సెల్లింగ్ రేట్) అని పిలుస్తారు. పేర్కొన్న రేట్లలో ట్రేడింగ్‌లో డీలర్ మార్జిన్ (లేదా లాభం) కి సంబంధించిన భత్యం ఉంటుంది, లేదా మార్జిన్‌ను కమీషన్ రూపంలో లేదా మరేదైనా పద్ధతిలో తిరిగి పొందుతారు. నగదు, డాక్యుమెంటరీ లావాదేవీ (చెక్ లాంటివి) లేదా ఎలక్ట్రానిక్ బదిలీల కోసం వేర్వేరు రేట్లు కూడా ఉండవచ్చు. పత్రాన్ని క్లియర్ చేయడానికి (నగదుగా మార్చడానికి) అదనంగా పట్టే సమయం, ఖర్చును భర్తీ చేయడానికి డాక్యుమెంటరీ లావాదేవీలపై అధిక రేటు ఉన్నట్లు సమర్థించబడుతుంది. మరోవైపు, నగదు వెంటనే పునఃవిక్రయానికి (రీసేల్‌కి) అందుబాటులో ఉంటుంది. అయితే దీనికి భద్రత, నిల్వ, రవాణా ఖర్చులు, అలాగే నోట్ల (బిల్లులు) నిల్వలో మూలధనాన్ని ఉంచడానికి అయ్యే ఖర్చులు ఉంటాయి. == రిటైల్ మార్పిడి మార్కెట్ == [[File:EUR-USD exchange rate.webp|thumb|upright=1.5|[[యూరో|EUR]]/[[అమెరికన్ డాలర్|USD]] మారకపు రేటు]]అంతర్జాతీయ ప్రయాణాలు, దేశ సరిహద్దులు దాటి చేసే చెల్లింపుల కోసం కరెన్సీని ప్రధానంగా బ్యాంకులు, విదేశీ మారక బ్రోకరేజీలు, వివిధ రకాలైన బ్యూరో డి చేంజ్ (కరెన్సీ మార్పిడి కేంద్రాలు) ల నుండి కొనుగోలు చేస్తారు.{{Citation needed|reason=Factual claims like this require specific references|date=January 2021}} ఈ రిటైల్ అవుట్‌లెట్లు ఇంటర్‌బ్యాంక్ మార్కెట్‌ల నుండి కరెన్సీని తీసుకువస్తాయి, వీటి విలువ రోజుకు US$5.3 ట్రిలియన్ల వరకు ఉంటుందని బ్యాంక్ ఫర్ ఇంటర్నేషనల్ సెటిల్మెంట్స్ అంచనా వేసింది.<ref>{{cite web |url=http://www.bis.org/publ/rpfx13fx.pdf|title=Triennial Central Bank Survey: Foreign (other countries) exchange turnover in April 2013 : preliminary global results : Monetary and Economic Department|website=Bis.org|access-date=23 December 2017}}</ref> ఈ కొనుగోలు స్పాట్ కాంట్రాక్ట్ రేటు వద్ద జరుగుతుంది. ప్రొవైడర్ ఖర్చులను కవర్ చేయడానికి, లాభాన్ని ఆర్జించడానికి రిటైల్ కస్టమర్‌ల నుండి కమీషన్ రూపంలో లేదా ఇతరత్రా ఛార్జీ వసూలు చేస్తారు. కస్టమర్ల నుండి వసూలు చేసే ఛార్జీలలో ఒక పద్ధతి ఏమిటంటే, హోల్‌సేల్ స్పాట్ రేట్ కంటే తక్కువ అనుకూలమైన (లాభసాటి కాని) మారకపు రేటును ఉపయోగించడం.<ref name=Peters>{{cite news |last1=Peters |first1=Will |title=Find the Best British Pound to Euro Exchange Rate |url=https://www.poundsterlinglive.com/best-exchange-rates/convert/best-pound-to-euro-exchange-rate|access-date=21 March 2015|publisher=Pound Sterling Live}}</ref> రిటైల్ కొనుగోలు, అమ్మకపు ధరల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని బిడ్-ఆస్క్ స్ప్రెడ్ (కొనుగోలు-అమ్మకపు ధరల వ్యత్యాసం) అని పిలుస్తారు. == రిటైల్ విదేశీ మారకపు వ్యాపారం (ట్రేడింగ్) == '''రిటైల్ విదేశీ మారకపు ట్రేడింగ్''' అనేది పెద్ద విదేశీ మారకపు మార్కెట్‌లో ఒక చిన్న విభాగం. ఇక్కడ వ్యక్తులు వివిధ కరెన్సీల మధ్య మారకపు రేటుపై ఊహాజనిత వ్యాపారం చేస్తారు. ప్రత్యేకమైన ఎలక్ట్రానిక్ ట్రేడింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, ఇంటర్నెట్ రాకతో ఈ విభాగం అభివృద్ధి చెందింది. దీని ద్వారా వ్యక్తులు ప్రపంచ కరెన్సీ మార్కెట్‌లను యాక్సెస్ చేయడానికి అనుమతి లభించింది. 2016 నాటికి, మొత్తం విదేశీ మారకపు మార్కెట్‌లో రిటైల్ విదేశీ మారకపు ట్రేడింగ్ వాటా 5.5% (రోజువారీ ట్రేడింగ్ టర్నోవర్‌లో $282 బిలియన్లు) గా ఉన్నట్లు నివేదించబడింది.<ref>{{cite web |title=Triennial Central Bank Survey : Foreign exchange turnover in April 2016 (Monetary and Economic Department) |url=http://www.bis.org/publ/rpfx16fx.pdf |website=bis.org |publisher=Bank for International Settlements |access-date=24 October 2025 |date=11 December 2016 |archive-date=26 ఆగస్టు 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826125337/https://www.bis.org/publ/rpfx16fx.pdf |url-status=dead }}</ref> == కొటేషన్లు == [[Image:South East Asia Exchange Rates (6031878489).jpg|thumb|[[థాయిలాండ్]]లో ప్రదర్శించిన మారకపు రేట్లు]] ఒక కొటేషన్‌లో స్థిర, చర కరెన్సీలను (ఫిక్స్‌డ్, వేరియబుల్ కరెన్సీలను) కమ్యూనికేట్ చేయడానికి ఉపయోగించే నోటేషన్‌ను నియంత్రించే మార్కెట్ కన్వెన్షన్ (సంప్రదాయం) ఒకటి ఉంది. ఉదాహరణకు, EUR (యూరో) నుండి AUD (ఆస్ట్రేలియన్ డాలర్) కి మార్పిడిలో, EUR అనేది స్థిర కరెన్సీ కాగా, AUD అనేది చర కరెన్సీ. ఇక్కడ మారకపు రేటు అనేది 1 యూరోకు ఎన్ని ఆస్ట్రేలియన్ డాలర్లు చెల్లించబడతాయో లేదా స్వీకరించబడతాయో సూచిస్తుంది. యూరోప్‌లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో, అలాగే [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ (UK)]] లోని రిటైల్ మార్కెట్‌లో, EUR, GBP (బ్రిటిష్ పౌండ్) లు తారుమారు చేయబడ్డాయి, కాబట్టి GBP ని యూరోకు స్థిర కరెన్సీగా పేర్కొంటారు. పై జాబితాలో లేని రెండు కరెన్సీలు (అంటే రెండూ "ఇతరం" అయినప్పుడు) ఉన్నప్పుడు, ఏది స్థిర కరెన్సీ అని నిర్ణయించడానికి, 1.000 కంటే ఎక్కువ మారకపు రేటును ఇచ్చే స్థిర కరెన్సీని ఉపయోగించడం మార్కెట్ కన్వెన్షన్ (సంప్రదాయం). ఇది రౌండింగ్ సమస్యలను, అతిగా దశాంశ స్థానాలను (డెసిమల్ ప్లేసెస్) ఉపయోగించాల్సిన అవసరాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఈ నియమానికి కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నాయి: ఉదాహరణకు, జపనీయులు తరచుగా తమ కరెన్సీని ఇతర కరెన్సీలకు మూలంగా ఉదహరిస్తారు. == మారకపు రేటు విధానం == దేశాలు తమ కరెన్సీకి ఏ రకమైన మారకపు రేటు విధానాన్ని అన్వయించాలో ఎంచుకోవడానికి స్వేచ్ఛను కలిగి ఉంటాయి. మారకపు రేటు విధానాలలో ప్రధానమైనవి: ఫ్రీ-ఫ్లోటింగ్, పెగ్డ్ (స్థిరమైనది) లేదా హైబ్రిడ్ {{citation needed|date=January 2026}}. ఫ్రీ-ఫ్లోటింగ్ విధానాలలో, మారకపు రేట్లు మార్కెట్లో ఉండే డిమాండ్, సరఫరాల ఆధారంగా ఒకదానికొకటి మారడానికి (ఫ్లోట్ అవ్వడానికి) అనుమతించబడతాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రధానంగా [[బ్యాంకు|బ్యాంకుల]] ద్వారా ఆర్థిక మార్కెట్లలో కోట్ చేయబడే ఈ కరెన్సీల మారకపు రేట్లు దాదాపు నిరంతరం మారే అవకాశం ఉంటుంది. సర్దుబాటు చేయగల పెగ్ (మూవబుల్ లేదా అడ్జస్టబుల్ పెగ్) వ్యవస్థ అనేది స్థిర మారకపు రేట్ల వ్యవస్థ, కానీ ఇది కరెన్సీ పునర్మూల్యాంకనానికి (సాధారణంగా మూల్యహీనీకరణ - డీవాల్యుయేషన్‌) అవకాశం కల్పిస్తుంది. ఉదాహరణకు, 1994, 2005 మధ్య, చైనీస్ యువాన్ రెన్‌మిన్‌బి (RMB) ని $1 కి RMB 8.2768 చొప్పున [[అమెరికన్ డాలర్|యునైటెడ్ స్టేట్స్ డాలర్]]‌తో పెగ్ చేశారు. ఇలా చేసిన దేశం చైనా ఒక్కటే కాదు; [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం]] ముగిసినప్పటి నుండి 1967 వరకు, పశ్చిమ ఐరోపా దేశాలన్నీ బ్రెట్టన్ వుడ్స్ సిస్టమ్ ఆధారంగా US డాలర్‌తో స్థిర మారకపు రేట్లను నిర్వహించాయి.<ref>{{cite web|url=http://www-econ.stanford.edu/faculty/workp/swp99020.pdf#search=%22western+europe+fixed+exchange+rate+1970+us+dollar%22|archive-url=https://web.archive.org/web/20060824052857/http://www-econ.stanford.edu/faculty/workp/swp99020.pdf|title=Euroland and East Asia in a Dollar-Based International Monetary System: Mundell Revisited|first1=Ronald I.|last1=McKinnon|archive-date=24 August 2006|date=9 August 1999}}</ref> అయితే మార్కెట్ ఒత్తిళ్లు, స్పెక్యులేషన్ కారణంగా ఆ వ్యవస్థను వదిలివేసి ఫ్లోటింగ్, మార్కెట్-ఆధారిత విధానాలను ఆమోదించాల్సి వచ్చిందని 1971 ఆగస్టు 15న అధ్యక్షుడు రిచర్డ్ M. నిక్సన్ తన ప్రసంగంలో పేర్కొన్నాడు. దీనినే నిక్సన్ షాక్ అని పిలుస్తారు. అయినప్పటికీ, కొన్ని ప్రభుత్వాలు తమ కరెన్సీని ఒక ఇరుకైన పరిధిలో (బ్యాండ్‌) ఉంచడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఫలితంగా, కరెన్సీలు అధిక-విలువను (ఓవర్-వాల్యూడ్) లేదా తక్కువ-విలువను (అండర్-వాల్యూడ్) పొందుతాయి, దీని వల్ల భారీ వాణిజ్య లోటులు లేదా మిగులు ఏర్పడుతుంది.{{citation needed|date=January 2026}} == మారకపు రేటు మార్పును ప్రభావితం చేసే అంశాలు == # బ్యాలెన్స్ ఆఫ్ పేమెంట్స్ (చెల్లింపుల సమతుల్యత): ఒక దేశం పెద్ద అంతర్జాతీయ చెల్లింపుల లోటును లేదా వాణిజ్య లోటును కలిగి ఉన్నప్పుడు, దాని విదేశీ మారక ఆదాయాలు దాని విదేశీ మారక వ్యయాల కంటే తక్కువగా ఉన్నాయని అర్థం. దాని విదేశీ మారక డిమాండ్ దాని సరఫరాను మించిపోతుంది. కాబట్టి దాని విదేశీ మారకపు రేటు పెరుగుతుంది, దాని కరెన్సీ విలువ తగ్గుతుంది (డిప్రిసియేట్ అవుతుంది). # వడ్డీ రేటు స్థాయి (ఇంట్రెస్ట్ రేట్ లెవెల్): మూలధనాన్ని అప్పుగా తీసుకోవడానికి అయ్యే ఖర్చు, లాభమే వడ్డీ రేట్లు. ఒక దేశం తన వడ్డీ రేటును పెంచినప్పుడు లేదా దాని దేశీయ వడ్డీ రేటు విదేశీ వడ్డీ రేటు కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, అది మూలధనం దేశంలోకి రావడానికి (క్యాపిటల్ ఇన్‌ఫ్లో) కారణమవుతుంది, తద్వారా దేశీయ కరెన్సీ డిమాండ్ పెరుగుతుంది. దీనివల్ల ఆ కరెన్సీ విలువ పెరుగుతుంది (అప్రిసియేట్ అవుతుంది), విదేశీ మారక ద్రవ్యం విలువ తగ్గుతుంది. # ద్రవ్యోల్బణ కారకం: ఒక దేశ ద్రవ్యోల్బణ రేటు పెరిగితే, కరెన్సీ కొనుగోలు శక్తి తగ్గుతుంది, పేపర్ కరెన్సీ అంతర్గతంగా విలువను కోల్పోతుంది, దీనివల్ల విదేశీ కరెన్సీ విలువ పెరుగుతుంది. ఒకవేళ రెండు దేశాలలోనూ ద్రవ్యోల్బణం ఉంటే, తక్కువ ద్రవ్యోల్బణం ఉన్న దేశాలతో పోలిస్తే అధిక ద్రవ్యోల్బణం ఉన్న దేశాల కరెన్సీల విలువ తగ్గుతుంది. అంటే తక్కువ ద్రవ్యోల్బణం ఉన్న దేశం కరెన్సీతో పోలిస్తే, అధిక ద్రవ్యోల్బణం ఉన్న దేశం కరెన్సీ సాపేక్షంగా తిరిగి మూల్యాంకనం (రీవాల్యుయేషన్) చేయబడుతుంది. # ద్రవ్య, ఆర్థిక విధానం: ప్రభుత్వపు ద్రవ్య విధానం మారకపు రేటు మార్పులపై పరోక్ష ప్రభావాన్ని చూపినప్పటికీ, ఇది చాలా ముఖ్యమైనది. సాధారణంగా, విస్తరణవాద (ఎక్స్‌పాన్షనరీ) ద్రవ్య, ఆర్థిక విధానాలు, ద్రవ్యోల్బణం కారణంగా ఏర్పడే భారీ ఆర్థిక ఆదాయ వ్యయాల లోటు దేశీయ కరెన్సీ విలువను తగ్గిస్తుంది. కఠినమైన ద్రవ్య, ఆర్థిక విధానాలు ఆర్థిక వ్యయాలను తగ్గిస్తాయి, కరెన్సీని స్థిరీకరిస్తాయి, దేశీయ కరెన్సీ విలువను పెంచుతాయి. # ఊహాజనిత వ్యాపారం (స్పెక్యులేషన్): ఒక నిర్దిష్ట కరెన్సీ విలువ పెరుగుతుందని స్పెక్యులేటర్లు ఆశిస్తే, వారు ఆ కరెన్సీని పెద్ద మొత్తంలో కొనుగోలు చేస్తారు, దీనివల్ల ఆ కరెన్సీ మారకపు రేటు పెరుగుతుంది. దీనికి విరుద్ధంగా, ఒక నిర్దిష్ట కరెన్సీ విలువ తగ్గుతుందని స్పెక్యులేటర్లు ఆశిస్తే, వారు ఆ కరెన్సీని పెద్ద మొత్తంలో విక్రయిస్తారు, దీనివల్ల మారకపు రేటు తగ్గుతుంది. విదేశీ మారకపు మార్కెట్లో మారకపు రేటు స్వల్పకాలిక హెచ్చుతగ్గులలో స్పెక్యులేషన్ అనేది ఒక ముఖ్యమైన అంశం. # ప్రభుత్వ మార్కెట్ జోక్యం: విదేశీ మారకపు మార్కెట్లో మారకపు రేటు హెచ్చుతగ్గులు ఒక దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ, వాణిజ్యంపై ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపినప్పుడు, లేదా మారకపు రేటు సర్దుబాట్ల ద్వారా ప్రభుత్వం నిర్దిష్ట విధానపరమైన లక్ష్యాలను సాధించాల్సిన అవసరం ఉన్నప్పుడు, ద్రవ్య అధికార సంస్థలు (మోనిటరీ అథారిటీస్) కరెన్సీ ట్రేడింగ్‌లో పాల్గొనవచ్చు, మార్కెట్‌లో పెద్ద మొత్తంలో స్థానిక లేదా విదేశీ కరెన్సీలను కొనుగోలు చేయడం లేదా విక్రయించడం చేయవచ్చు. విదేశీ మారక సరఫరా, డిమాండ్ మారకపు రేటు మారడానికి కారణమవుతుంది. # ఒక దేశం ఆర్థిక బలం (ఎకనామిక్ స్ట్రెంత్): సాధారణంగా, అధిక ఆర్థిక వృద్ధి రేట్లు స్వల్పకాలంలో విదేశీ మారకపు మార్కెట్‌లో స్థానిక కరెన్సీ పనితీరుకు అనుకూలించవు. కానీ దీర్ఘకాలంలో అవి స్థానిక కరెన్సీ బలమైన ప్రగతికి గట్టి మద్దతును ఇస్తాయి. == మారకపు రేట్లలో హెచ్చుతగ్గులు == మార్కెట్ ఆధారిత మారకపు రేటు అనేది రెండు కరెన్సీలలో దేని విలువ మారినా మారుతుంది. ఒక కరెన్సీకి అందుబాటులో ఉన్న సరఫరా కంటే డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు దాని విలువ పెరుగుతుంది. అందుబాటులో ఉన్న సరఫరా కంటే డిమాండ్ తక్కువగా ఉన్నప్పుడు కరెన్సీ విలువ తగ్గుతుంది (దీనర్థం ప్రజలకు ఇకపై డబ్బు అవసరం లేదని కాదు, వారు తమ సంపదను వేరే రూపంలో, బహుశా మరో కరెన్సీలో ఉంచుకోవడానికి ఇష్టపడుతున్నారని మాత్రమే అర్థం). కరెన్సీకి డిమాండ్ పెరగడానికి కారణం లావాదేవీల కోసం డబ్బు డిమాండ్ పెరగడం లేదా డబ్బు కోసం స్పెక్యులేటివ్ డిమాండ్ పెరగడం కావచ్చు. లావాదేవీల డిమాండ్ అనేది దేశ వ్యాపార కార్యకలాపాల స్థాయి, స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP), ఉపాధి స్థాయిలతో ఎక్కువగా ముడిపడి ఉంటుంది. నిరుద్యోగుల సంఖ్య ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, సామాన్య ప్రజానీకం వస్తువులు, సేవలపై వెచ్చించే ఖర్చు అంత తక్కువగా ఉంటుంది. వ్యాపార లావాదేవీల వల్ల డబ్బుకు పెరిగే డిమాండ్‌ను తట్టుకునేందుకు అందుబాటులో ఉన్న డబ్బు సరఫరాను సర్దుబాటు చేయడంలో సెంట్రల్ బ్యాంక్‌లకు సాధారణంగా పెద్దగా ఇబ్బంది ఉండదు. == మారకపు రేట్ల మానిప్యులేషన్ == ఒక దేశం తన కరెన్సీ విలువను తక్కువగా ఉంచడానికి దాని మార్కెట్‌ను నియంత్రిస్తే అది అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో ప్రయోజనం పొందవచ్చు. సాధారణంగా జాతీయ సెంట్రల్ బ్యాంక్ విదేశీ మారకపు మార్కెట్‌లో ఓపెన్ మార్కెట్ కార్యకలాపాలలో పాల్గొనడం ద్వారా లేదా దేశీయ నోట్లకు విదేశీ కరెన్సీని మార్పిడి చేయకుండా నిరోధించడం ద్వారా ఇది జరుగుతుంది. పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా మారకపు రేటును తారుమారు చేస్తుందని క్రమం తప్పకుండా ఆరోపణలు వస్తుంటాయి,<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/8566597.stm "China denies currency undervalued"] article on BBC News on Sunday, 14 March 2010</ref> ప్రత్యేకించి అమెరికా అధ్యక్ష పదవికి విజయవంతమైన తన ప్రచార సమయంలో డొనాల్డ్ ట్రంప్ చైనాపై ఈ ఆరోపణలు చేశాడు.{{fact|date=May 2025}} ఐస్లాండ్, [[జపనీస్ యెన్#బుడగ (బబుల్) అనంతర సంవత్సరాలు|జపాన్]], బ్రెజిల్ వంటి ఇతర దేశాలు ఎగుమతుల ఖర్చును తగ్గించి తమ ఆర్థిక వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయాలనే ఆశతో తమ కరెన్సీ విలువను తక్కువగా ఉంచే విధానాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. తక్కువ మారకపు రేటు ఇతర దేశాల వినియోగదారులకు ఆ దేశపు వస్తువుల ధరను తగ్గిస్తుంది. అయితే తక్కువ విలువ గల కరెన్సీ ఉన్న దేశంలోని వినియోగదారులకు దిగుమతి చేసుకున్న వస్తువులు, సేవల ధరను పెంచుతుంది.<ref>[https://www.nytimes.com/2010/10/04/world/04currency.html "More Countries Adopt China’s Tactics on Currency"] article by David E. Sanger and Michael Wines in ''[[ది న్యూయార్క్ టైమ్స్]]'' October 3, 2010, accessed October 4, 2010</ref> ఈ పద్ధతిని "ఆధునిక వాణిజ్య విధానం (మోడరన్ మెర్కాంటిలిజం)" అని పిలుస్తారు. వాణిజ్యం, ఎగుమతుల పోటీతత్వాన్ని పెంచడానికి, ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి మారకపు రేటును దాని వాస్తవ, న్యాయమైన ధర (ఫెయిర్ ప్రైస్) కంటే తక్కువ చేయడం ఇందులో భాగం.<ref>{{Cite book |last=Rahman |first=Abdurrahman Arum |url=https://books.google.com/books?id=MGxUEAAAQBAJ |title=Initiating a True International Currency |date=2021-12-13 |publisher=Global Currency Initiative |edition=3rd |location=Jakarta |pages=42–49}}</ref> ఈ పద్ధతి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రోత్సహించడంలో బాగా ప్రభావవంతంగా ఉన్నట్లు రోడ్రిక్ పేర్కొన్నాడు. అయితే, దీనివల్ల ఇతర లోటు (డెఫిసిట్) దేశాలు నష్టపోవాల్సి వస్తుందని ఆయన వ్యాఖ్యానించాడు.<ref>{{Cite journal |last=Rodrik |first=Dani |date=September 2008 |title=The Real Exchange Rate and Economic Growth |url=https://muse.jhu.edu/article/261232 |journal=Brookings Papers on Economic Activity |language=en |volume=2008 |issue=2 |pages=365–412 |doi=10.1353/eca.0.0020 |issn=1533-4465}}</ref> సాధారణంగా, వస్తువులు, సేవల ఎగుమతిదారులు తమ కరెన్సీకి తక్కువ విలువ ఉండాలని కోరుకుంటారు, అయితే దిగుమతిదారులు ఎక్కువ విలువను కోరుకుంటారు. == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బయటి లింకులు == {{Wikivoyage|డబ్బు|డబ్బు & కరెన్సీ మార్పిడి}} {{commons category-inline}} {{wikiquote}} {{Authority control}} [[వర్గం:కరెన్సీ]] q2hlerlxs0sbjxuf0mz37x0psswyzly 0 492592 4955169 4889623 2026-09-09T04:52:00Z స్వరలాసిక 13980 /* తాపజనక పరిస్థితులు */ 4955169 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=October 2019}}{{Short description|నమూనా కణాలు లేదా కణజాలాలను తీసి పరీక్షించే వైద్య పరీక్ష}} {{Infobox medical intervention||Name=బయాప్సీ|Image=Brain biopsy under stereotaxy.jpg|Caption=[[మెదడు బయాప్సీ]]|ICD10=0?D???X (without force),<br />0?B???X (with force)|ICD9=|MeshID=D001706|MedlinePlus=003416|OPS301={{OPS301|1-40...1-49}} (without incision)<br />{{OPS301|1-50...1-58}} (with incision)|OtherCodes=}} '''బయాప్సీ''' అనేది సాధారణంగా శస్త్రచికిత్సకుడు, ఇంటర్వెన్షనల్ రేడియాలజిస్ట్, ఇంటర్వెన్షనల్ కార్డియాలజిస్ట్ చేత చేయబడే ఒక వైద్య పరీక్ష. వ్యాధి ఉనికిని లేదా తీవ్రతను నిర్ధారించడానికి పరీక్ష కోసం నమూనా [[కణాలు]], కణజాలాలను వెలికితీయడం ఈ ప్రక్రియలో ఉంటుంది. ఆ తరువాత ఆ కణజాలాన్ని వ్యాధిశాస్త్ర నిపుణుడు [[సూక్ష్మదర్శిని]] కింద పరీక్షించడానికి ముందు స్థిరపరచి, నిర్జలీకరించి, పొదిగి, విభజించి, రంగులద్ది, మౌంట్ చేస్తారు<ref>Xianghong Li ''[https://cco.amegroups.com/article/view/5182/6746 Pitfalls in the pathological diagnosis of lymphoma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920172654/https://cco.amegroups.com/article/view/5182/6746|date=2022-09-20}}''</ref>, దీనిని రసాయనికంగా కూడా విశ్లేషించవచ్చు. మొత్తం ముద్ద లేదా అనుమానాస్పద ప్రాంతాన్ని తీసివేసినప్పుడు ఆ విధానాన్ని '''ఎక్సిషనల్ బయాప్సీ''' అని అంటారు. '''ఇన్సిషనల్ బయాప్సీ''', '''కోర్ బయాప్సీ'''లో మొత్తం గాయం లేదా కణితిని తీసివేయడానికి ప్రయత్నించకుండా అసాధారణ కణజాలంలోని కొంత భాగాన్ని నమూనాగా తీసుకుంటారు. కణజాల కణాల నిర్మాణాన్ని సంరక్షించకుండా కణాలను తొలగించే విధంగా సూదితో కణజాలం లేదా ద్రవ నమూనాను తీసివేసినప్పుడు ఆ విధానాన్ని నీడిల్ ఆస్పిరేషన్ బయాప్సీ అని పిలుస్తారు. [[క్యాన్సర్]], తాపజనక పరిస్థితులపై అవగాహన కోసం సాధారణంగా బయాప్సీలు చేస్తారు. == చరిత్ర == [[అరబ్]] వైద్యుడు అబుల్కాసిస్ (1013–1107) ప్రారంభ రోగనిర్ధారణ బయాప్సీలలో ఒకదానిని అభివృద్ధి చేశాడు. అతను [[థైరాయిడ్]] గ్రంథికి రంధ్రం చేయడానికి సూదిని ఉపయోగించాడు, ఆ తరువాత అనేక రకాల గాయిటర్ వ్యాధులను వర్గీకరించాడు.<ref>{{cite journal|vauthors=Anderson JB, Webb AJ|year=1987|title=Fine-needle aspiration biopsy and the diagnosis of thyroid cancer|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-surgery_1987-04_74_4/page/292|journal=The British Journal of Surgery|volume=74|issue=4|pages=292–296|doi=10.1002/bjs.1800740422|pmid=3580805|s2cid=45618809}}</ref><ref>Anderson & Webb (1987) cite Abulcasim Chalaf Ben Abbas El-Zahrawi. Altasrif Vol 30. Translated by Geradus Cremonensis in the 12th century. Bibliotheque Nationale, f. lat 2127. </ref> === వ్యుత్పత్తి === ''బయాప్సీ'' అనే పదం [[ప్రాచీన గ్రీకు|గ్రీకు]] పదాలైన {{wikt-lang|grc|βίος}} {{transliteration|grc|bios}}, "జీవితం", {{wikt-lang|grc|ὄψις}} {{transliteration|grc|opsis}}, "చూపు" నుండి ఉద్భవించింది.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=biopsy "biopsy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229143610/http://www.etymonline.com/index.php?term=biopsy |date=2016-12-29 }}. ''[[Online Etymology Dictionary]]''.</ref> ఫ్రెంచ్ చర్మవ్యాధి నిపుణుడు ఎర్నెస్ట్ బెస్నియర్ 1879లో వైద్య సమాజానికి {{lang|fr|biopsie}} అనే పదాన్ని పరిచయం చేశాడు.<ref>{{cite journal|author=Zerbino DD|year=1994|title=Biopsy: Its history, current and future outlook|journal=Likars'ka Sprava / Ministerstvo Okhorony Zdorov'ia Ukrainy|issue=3–4|pages=1–9|pmid=7975522}} </ref> == వైద్య ఉపయోగాలు == === క్యాన్సర్ === [[File:Biopsie Lunge Computertomographie BC.png|thumb|కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ మార్గదర్శకత్వంలో అనుమానిత ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ కేసులో ఊపిరితిత్తుల బయాప్సీ.]] క్యాన్సర్ ఉన్నట్లు అనుమానించినప్పుడు వివిధ రకాల బయాప్సీ పద్ధతులను వర్తింపజేయవచ్చు. ''ఎక్సిషనల్ బయాప్సీ'' అనేది మొత్తం గాయాన్ని తొలగించే ప్రయత్నం. నమూనాను విశ్లేషించినప్పుడు రోగనిర్ధారణతో పాటు వ్యాధి బయాప్సీ చేసిన ప్రాంతానికి మించి వ్యాపించిందో లేదో చూడటానికి గాయం చుట్టూ ఉన్న కణజాలం పరిమాణాన్ని, నమూనాలోని ''శస్త్రచికిత్స మార్జిన్‌''ను పరీక్షిస్తారు. "క్లియర్ మార్జిన్స్", "నెగటివ్ మార్జిన్స్" అంటే బయాప్సీ నమూనా అంచులలో ఎటువంటి వ్యాధి కనుగొనబడలేదని అర్థం. "పాజిటివ్ మార్జిన్స్" అంటే వ్యాధి కనుగొనబడిందని అర్థం, రోగనిర్ధారణ ఆధారంగా మరింత విస్తృతమైన ఎక్సిషన్ అవసరం కావచ్చు.{{citation needed|date=February 2022}} వివిధ కారణాల వల్ల పూర్తిగా తీసివేయడం సాధ్యపడనప్పుడు ''ఇన్సిషనల్ బయాప్సీ''లో కణజాలపు ముక్కను తీసుకోవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో నమూనాను "కొరికే" పరికరాల ద్వారా నమూనాను సేకరించవచ్చు. వివిధ పరిమాణాల సూదులు ల్యూమెన్‌లోని కణజాలాన్ని సేకరించగలవు (''కోర్ బయాప్సీ''). చిన్న వ్యాసం కలిగిన సూదులు కణాలు, కణాల సమూహాలను సేకరిస్తాయి, దీనిని ఫైన్ నీడిల్ ఆస్పిరేషన్ బయాప్సీ అంటారు.<ref>Sausville, Edward A. and Longo, Dan L. "Principles of Cancer Treatment: Surgery, Chemotherapy, and Biologic Therapy", ''[[Harrison's Principles of Internal Medicine]]'', 16th Ed. Kaspar, Dennis L. et al., eds. p.446 (2005).</ref> బయాప్సీకి సంబంధించిన రోగనిర్ధారణ పరీక్ష ద్వారా గాయం నిరపాయమైనదా, ప్రాణాంతకమైనదా అని నిర్ణయించవచ్చు, వివిధ రకాల క్యాన్సర్‌ల మధ్య తేడాను గుర్తించడంలో సహాయపడుతుంది. కేవలం గాయాన్ని నమూనాగా తీసుకునే బయాప్సీకి భిన్నంగా రోగి నుండి తెలిసిన గాయాన్ని నిర్మూలించడానికి ప్రయత్నించే శస్త్రచికిత్సకుడి నుండి వ్యాధిశాస్త్ర నిపుణుడికి రీసెక్షన్ అని పిలువబడే పెద్ద ఎక్సిషనల్ నమూనా రావచ్చు. ఉదాహరణకు, మునుపటి నాన్-ఎక్సిషనల్ బ్రెస్ట్ బయాప్సీ అప్పటికే రొమ్ము క్యాన్సర్ నిర్ధారణను స్థాపించినప్పటికీ, ఒక వ్యాధిశాస్త్ర నిపుణుడు మాస్టెక్టమీ నమూనాను పరీక్షిస్తాడు. పూర్తి మాస్టెక్టమీ నమూనాను పరీక్షించడం ద్వారా క్యాన్సర్ ఖచ్చితమైన స్వభావాన్ని నిర్ధారిస్తారు (కణితి ఉపవర్గీకరణ, హిస్టోలాజిక్ "గ్రేడింగ్"), దాని వ్యాప్తి పరిధిని బహిర్గతం చేస్తారు (పాథలాజిక్ "స్టేజింగ్"). === లిక్విడ్ బయాప్సీ === {{main|సర్క్యులేటింగ్ ట్యూమర్ సెల్}} ద్రవ బయాప్సీలలో రెండు రకాలు ఉన్నాయి (వీటికి కణజాల బయాప్సీ అవసరం లేని రక్త పరీక్షలు కాబట్టి ఇది నిజంగా బయాప్సీ కాదు): సర్క్యులేటింగ్ ట్యూమర్ కణాల పరీక్షలు, కణ-రహిత సర్క్యులేటింగ్ ట్యూమర్ DNA పరీక్షలు.<ref name=Dawson>{{cite journal |title=Analysis of Circulating Tumor DNA to Monitor Metastatic Breast Cancer |vauthors=Dawson SJ, Tsui DW, Murtaza M, Biggs H, Rueda OM, Chin SF, Dunning MJ, Gale D, Forshew T, Mahler-Araujo B, Rajan S, Humphray S, Becq J, Halsall, Wallis M, Bentley D, Caldas C, Rosenfeld N |s2cid=12659213 |journal=The New England Journal of Medicine |year=2013 |volume=368 |issue=13 |pages=1199–1209 |doi=10.1056/NEJMoa1213261 |pmid=23484797|doi-access=free }}</ref> ఈ పద్ధతులు క్యాన్సర్ చికిత్సను పర్యవేక్షించడానికి పునరావృతమయ్యే ఇన్వాసివ్ బయాప్సీలకు నాన్-ఇన్వాసివ్ ప్రత్యామ్నాయాన్ని అందిస్తాయి,<ref>{{Cite journal|last1=Pachmann|first1=Katharina|last2=Camara|first2=Oumar|last3=Kohlhase|first3=Annika|last4=Rabenstein|first4=Carola|last5=Kroll|first5=Torsten|last6=Runnebaum|first6=Ingo B.|last7=Hoeffken|first7=Klaus|date=2010-08-08|title=Assessing the efficacy of targeted therapy using circulating epithelial tumor cells (CETC): the example of SERM therapy monitoring as a unique tool to individualize therapy|journal=Journal of Cancer Research and Clinical Oncology|volume=137|issue=5|pages=821–828|doi=10.1007/s00432-010-0942-4|pmid=20694797|pmc=3074080|issn=0171-5216}}</ref> సర్క్యులేటింగ్ ట్యూమర్ కణాలకు వ్యతిరేకంగా అందుబాటులో ఉన్న మందులను పరీక్షిస్తాయి,<ref>{{Cite journal|last1=Pachmann|first1=K.|last2=Stein|first2=E.|last3=Spitz|first3=G.|last4=Schill|first4=E.|last5=Pachmann|first5=U.|date=2009-12-15|title=Chemosensitivity Testing of Circulating Epithelial Cells (CETC) in Breast Cancer Patients and Correlation to Clinical Outcome.|journal=Poster Session Abstracts|volume=69 |issue=24_Supplement |page=2044|publisher=American Association for Cancer Research|doi=10.1158/0008-5472.sabcs-09-2044}}</ref> క్యాన్సర్‌లోని ఉత్పరివర్తనాలను మూల్యాంకనం చేస్తాయి, వ్యక్తిగతీకరించిన చికిత్సలను ప్లాన్ చేస్తాయి. అదనంగా క్యాన్సర్ అనేది విజాతీయ జన్యుపరమైన వ్యాధి కాబట్టి ఎక్సిషనల్ బయాప్సీలు కణితుల్లో సంభవించే కొన్ని వేగవంతమైన, డైనమిక్ జన్యు మార్పుల స్నాప్‌షాట్‌ను మాత్రమే అందిస్తాయి కాబట్టి ద్రవ బయాప్సీలు కణజాల బయాప్సీ-ఆధారిత జన్యు పరీక్షల కంటే కొన్ని ప్రయోజనాలను అందిస్తాయి.<ref name=Oxnard>{{cite journal |title=Genomic Analysis of Plasma Cell-Free DNA in Patients With Cancer |vauthors=Oxnard GR, Paweletz CP, Sholl LM |journal=JAMA Oncology |volume=3 |issue=6 |pages=740–741 |doi=10.1001/jamaoncol.2016.2835 |pmid=27541382 |date=October 7, 2016 |s2cid=205128210 |url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:32705580 |url-access=subscription }}</ref> ఇంకా ఎక్సిషనల్ బయాప్సీలు ఇన్వాసివ్ పద్ధతులు, వీటిని పదే పదే ఉపయోగించలేరు, కణితి పురోగతి, మెటాస్టాసిస్ డైనమిక్స్‌ను అర్థం చేసుకోవడంలో అసమర్థమైనవి.<ref>{{cite journal |vauthors=Marrinucci D, Bethel K, Luttgen M, Bruce RH, Nieva J, Kuhn P | title = Circulating tumor cells from well-differentiated lung adenocarcinoma retain cytomorphologic features of primary tumor type | journal = Archives of Pathology & Laboratory Medicine | volume = 133 | issue = 9 | pages = 1468–71 | date = Sep 2009 | pmc = 4422331 |pmid = 19722757 | doi = 10.5858/133.9.1468 }}</ref><ref name=Lebofsky>{{cite journal |title=Circulating tumor DNA as a non-invasive substitute to metastasis biopsy for tumor genotyping and personalized medicine in a prospective trial across all tumor types |vauthors=Lebofsky R, Decraene C, Bernard V, Kamal M, Blin A, Leroy Q, Rio Frio T, Pierron G, Callens C, Bieche I, Saliou A, Madic J, Rouleau E, Bidard FC, Lantz O, Stern MH, Le Tourneau C, Pierga JY |journal=Molecular Oncology |date=Apr 2015 |pages=783–90 |doi=10.1016/j.molonc.2014.12.003 |pmid=25579085 |pmc=5528781 |volume=9|issue=4 }}</ref> రక్తంలోని CTCలు, కణ-రహిత DNAలోని ముఖ్యమైన సర్క్యులేటింగ్ కణితి కణాలు, జన్యుపరమైన మార్పులను గుర్తించడం, లెక్కించడం, వర్గీకరించడం ద్వారా ద్రవ బయాప్సీ కణితి పురోగతి దశ, చికిత్స ప్రభావం, క్యాన్సర్ మెటాస్టాసిస్ ప్రమాదం గురించి నిజ-సమయ సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.<ref name="Nieva JJ, Kuhn P 989–998">{{cite journal |vauthors=Nieva JJ, Kuhn P | title = Fluid biopsy for solid tumors: a patient's companion for lifelong characterization of their disease | journal = Future Oncology | volume = 8 | issue = 8 | pages = 989–998 | date = Aug 8, 2012 | pmid = 22894671 | pmc = 3658625 | doi = 10.2217/fon.12.91 }}</ref> ఈ సాంకేతిక అభివృద్ధి సంప్రదాయ బయాప్సీ కంటే పునరావృత రక్త పరీక్షల ద్వారా క్యాన్సర్‌ను నిర్ధారించడం, నిర్వహించడం సాధ్యం చేస్తుంది.<ref name="Nieva JJ, Kuhn P 989–998" /><ref name="Nieva J 016004" /><ref>{{cite journal |vauthors=Hekimian K, Meisezahl S, Trompelt K, Rabenstein C, Pachmann K | title = Epithelial Cell Dissemination and Readhesion: Analysis of Factors Contributing to Metastasis Formation in Breast Cancer | journal = ISRN Oncology | volume = 2012 | article-number = 601810 | date = 2012 | pmid = 22530147 | pmc = 3317055 | doi = 10.5402/2012/601810 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid15801980">{{cite journal |vauthors=Rolle A, Günzel R, Pachmann U, Willen B, Höffken K, Pachmann K | title = Increase in number of circulating disseminated epithelial cells after surgery for non-small cell lung cancer monitored by MAINTRAC(R) is a predictor for relapse: A preliminary report | journal = World J Surg Oncol | volume = 3 | issue = 1 | page = 18 | year = 2005 | pmid = 15801980 | pmc = 1087511 | doi = 10.1186/1477-7819-3-18 | doi-access = free }}</ref> సర్క్యులేటింగ్ ట్యూమర్ కణాల పరీక్షలు ఇప్పటికే అందుబాటులో ఉన్నాయి కానీ [https://www.maintrac.com maintrac] వద్ద ఇంకా బీమా పరిధిలోకి రాలేదు, అనేక ఔషధ కంపెనీలచే అభివృద్ధి దశలో ఉన్నాయి. ఆ పరీక్షలు సర్క్యులేటింగ్ ట్యూమర్ కణాలను (CTCలు) విశ్లేషిస్తాయి<ref name="Nieva J 016004">{{cite journal |vauthors=Nieva J, Wendel M, Luttgen MS, Marrinucci D, Bazhenova L, Kolatkar A, Santala R, Whittenberger B, Burke J, Torrey M, Bethel K, Kuhn P | title = High-definition imaging of circulating tumor cells and associated cellular events in non-small cell lung cancer patients: a longitudinal analysis | journal = Physical Biology | volume = 9 | issue = 1 | article-number = 016004 | date = Feb 2012 | pmid = 22306961 | pmc = 3388002 | doi = 10.1088/1478-3975/9/1/016004 | bibcode = 2012PhBio...9a6004N }}</ref><ref>{{cite journal|author4-link=Alberto Bardelli |vauthors=Crowley E, Di Nicolantonio F, Loupakis F, Bardelli A | s2cid = 25537784 | title = Liquid biopsy: monitoring cancer-genetics in the blood | journal = Nature Reviews Clinical Oncology | volume = 10 | issue = 8 | pages = 472–484 | date = Aug 2013 | pmid = 23836314 | doi = 10.1038/nrclinonc.2013.110 }}</ref> వ్యక్తిగత CTCల విశ్లేషణ, ప్రొటీన్ వ్యక్తీకరణ, ప్రొటీన్ స్థానికీకరణ రెండింటికీ ఒకే కణ స్థాయిలో కనిపించే విజాతీయతను ప్రదర్శించింది<ref>{{Cite journal|last1=Carl|first1=S|last2=Camara|first2=O|last3=Plaschke-Schluetter|first3=A|last4=Kroll|first4=T|last5=Pachmann|first5=K.|date=2010-12-15|title=Abstract P3-10-37: Molecular Analysis of Single Circulating Tumor Cells for Characterization of the Targets of Systemic Breast Cancer Therapy as Chance to Individualize Therapy|journal=Poster Session Abstracts|volume=70|issue=24_Supplement|pages=P3–10–37|publisher=American Association for Cancer Research|doi=10.1158/0008-5472.sabcs10-p3-10-37}}</ref> ప్రాథమిక బయాప్సీ, మెటాస్టాటిక్ సైట్‌లలో కనిపించే మార్పులు రెండింటినీ CTCలు ప్రతిబింబిస్తాయి.{{citation needed|date=February 2022}} సెల్-ఫ్రీ సర్క్యులేటింగ్ కణితి DNA (cfDNA) విశ్లేషణ సర్క్యులేటింగ్ కణితి కణాల పరీక్షల కంటే ఒక ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఎందుకంటే సర్క్యులేటింగ్ కణితి కణాలలో DNA కంటే దాదాపు 100 రెట్లు ఎక్కువ సెల్-ఫ్రీ DNA ఉంటుంది.<ref name=Dawson/> కణితుల ద్వారా రక్తప్రవాహంలోకి నిరంతరం తొలగించబడే కణితి-కణ DNA శకలాలను ఈ పరీక్షలు విశ్లేషిస్తాయి. cfDNA నెక్స్ట్ జనరేషన్ సీక్వెన్సింగ్ టెస్టింగ్‌ను అందించే కంపెనీలలో పర్సనల్ జీనోమ్ డయాగ్నోస్టిక్స్, గార్డెంట్ హెల్త్ ఉన్నాయి.<ref name=Oxnard/> DNA పరీక్షకు కణజాల బయాప్సీలో తగినంత పదార్థం లేనప్పుడు లేదా ఇన్వాసివ్ బయాప్సీ విధానాన్ని చేయడం సురక్షితం కానప్పుడు ఈ పరీక్షలు విస్తృత వాడుకలోకి వస్తున్నాయి, గార్డెంట్ హెల్త్ పరీక్షతో క్రమం చేయబడిన 15,000 కంటే ఎక్కువ మంది అధునాతన క్యాన్సర్ రోగుల ఫలితాల ఇటీవలి నివేదిక ప్రకారం ఇది నిర్ధారించబడింది.<ref name=Jenks>{{cite journal |title=Tracking Tumor Resistance: The Early Promise of "Liquid" Cancer Tests |journal=Journal of the National Cancer Institute |date=Sep 2016 |volume=108 |issue=9 |article-number= djw220|doi=10.1093/jnci/djw220 |pmid=27628661 |last1=Jenks |first1=Susan |doi-access=free }}</ref> 24 సంస్థలలో 15 రకాల క్యాన్సర్‌తో బాధపడుతున్న 846 మంది రోగుల రక్తంలో జరిగిన 2014 అధ్యయనం శరీరంలో క్యాన్సర్ DNA ఉనికిని గుర్తించగలిగింది. మెటాస్టాటిక్ క్యాన్సర్‌లతో బాధపడుతున్న రోగులలో 80 శాతానికి పైగా రక్తంలో, స్థానికీకరించిన కణితులు ఉన్నవారిలో 47 శాతం మందిలో వారు కణితి DNAను కనుగొన్నారు. పరీక్ష కణితి ప్రాంతాన్ని లేదా కణితి గురించిన ఇతర సమాచారాన్ని సూచించదు. పరీక్ష తప్పుడు పాజిటివ్‌లను ఉత్పత్తి చేయలేదు.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.technologyreview.com/s/529911/spotting-cancer-in-a-vial-of-blood/|title=Spotting Cancer in a Vial of Blood|last=Regalado|first=Antonio|date=August 11, 2014|website=MIT Technology Review|access-date=2016-04-23|archive-date=2020-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326074728/https://www.technologyreview.com/s/529911/spotting-cancer-in-a-vial-of-blood/|url-status=live}}</ref> శస్త్రచికిత్స ద్వారా కణితులను తొలగించిన రోగులలో ప్రాణాంతక కణాలు మిగిలి ఉన్నాయో లేదో అంచనా వేయడానికి కూడా ఇటువంటి పరీక్షలు ఉపయోగపడతాయి.<ref>{{Cite journal|last1=Pachmann|first1=Katharina|last2=Dengler|first2=Robert|last3=Lobodasch|first3=Kurt|last4=Fröhlich|first4=Frank|last5=Kroll|first5=Torsten|last6=Rengsberger|first6=Matthias|last7=Schubert|first7=Rene|last8=Pachmann|first8=Ulrich|s2cid=19839081|date=2007-07-05|title=An increase in cell number at completion of therapy may develop as an indicator of early relapse|journal=Journal of Cancer Research and Clinical Oncology|volume=134|issue=1|pages=59–65|doi=10.1007/s00432-007-0248-3|pmid=17611779|issn=0171-5216|pmc=12161744}}</ref> కొన్ని కణితి కణాలు మిగిలి ఉన్నందున 30 శాతం వరకు వ్యాధి తిరగబెట్టే అవకాశం ఉంది.<ref>{{Cite journal|last1=Pachmann|first1=Katharina|last2=Camara|first2=Oumar|last3=Kavallaris|first3=Andreas|last4=Krauspe|first4=Sabine|last5=Malarski|first5=Nele|last6=Gajda|first6=Mieczyslaw|last7=Kroll|first7=Torsten|last8=Jörke|first8=Cornelia|last9=Hammer|first9=Ulrike|s2cid=20074388|date=2008-03-10|title=Monitoring the Response of Circulating Epithelial Tumor Cells to Adjuvant Chemotherapy in Breast Cancer Allows Detection of Patients at Risk of Early Relapse|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2008-03-10_26_8/page/1208|journal=Journal of Clinical Oncology|volume=26|issue=8|pages=1208–1215|doi=10.1200/jco.2007.13.6523|pmid=18323545|issn=0732-183X}}</ref> ప్రారంభ అధ్యయనాలు తర్వాత వ్యాధి తిరగబెట్టిన సగం మంది రోగులను తప్పుడు పాజిటివ్‌లు లేకుండా మళ్లీ గుర్తించాయి.<ref name=":0" /> కణితిని నడిపించే నిర్దిష్ట DNA ఉత్పరివర్తనాలను ట్రాక్ చేయడం దీని మరో సంభావ్య ఉపయోగం. అనేక కొత్త క్యాన్సర్ మందులు నిర్దిష్ట పరమాణు ప్రక్రియలను అడ్డుకుంటాయి. ఇటువంటి పరీక్షలు కణితులకు చికిత్సను సులభంగా లక్ష్యంగా చేసుకోవడానికి అనుమతించగలవు.<ref name=":0" /> === క్యాన్సర్ పూర్వ పరిస్థితులు === సులభంగా గుర్తించబడిన, యాక్సెస్ చేయబడిన సైట్‌ల కోసం ఏదైనా అనుమానాస్పద గాయాలను అంచనా వేయవచ్చు. మొదట ఇది చర్మం లేదా ఉపరితల ద్రవ్యరాశి పైన జరిగేది. ఎక్స్-రే, తర్వాత కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ (CT), మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్ (MRI), ఎండోస్కోపీతో పాటు అల్ట్రాసౌండ్ దీని పరిధిని విస్తరించాయి.{{citation needed|date=February 2022}} === తాపజనక పరిస్థితులు === వాస్కులైటిస్‌ను అనుమానించినప్పుడు తాత్కాలిక ధమనుల బయాప్సీ తరచుగా చేస్తారు. తాపజనక ప్రేగు వ్యాధిలో (క్రోన్ వ్యాధి, వ్రణోత్పత్తి పెద్దప్రేగు శోథ), వ్యాధి చర్యను అంచనా వేయడానికి, క్యాన్సర్‌కు ముందు వచ్చే మార్పులను అంచనా వేయడానికి తరచుగా బయాప్సీలు తీసుకుంటారు.<ref>Friedman, S. and Blumberg, R.S. "Inflammatory Bowel Disease", ''Harrison's Principles of Internal Medicine'', 16th Ed. Kaspar, Dennis L. et al., eds. pp.1176-1789, 2005.</ref> వ్యాధి కారణం అనిశ్చితంగా ఉన్నప్పుడు లేదా దాని పరిధి లేదా ఖచ్చితమైన స్వభావం సందేహాస్పదంగా ఉన్నప్పుడు బయాప్సీ నమూనాలను తరచుగా గాయంలోని కొంత భాగం నుండి తీసుకుంటారు. వాస్కులైటిస్, ఉదాహరణకు, సాధారణంగా బయాప్సీలో నిర్ధారణ అవుతుంది. * మూత్రపిండ వ్యాధి: మూత్రపిండ పనితీరు మార్పుల నిర్ధారణలో బయాప్సీ, ఫ్లోరోసెన్స్ మైక్రోస్కోపీ కీలకం. క్రెసెన్టిక్ గ్లోమెరులోనెఫ్రైటిస్ నిర్ధారణలో ఇమ్యునోఫ్లోరోసెన్స్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. * అంటు వ్యాధి: వివిధ రకాల అంటు వ్యాధులు లేదా స్వయం ప్రతిరక్షక వ్యాధుల కారణంగా శోషరస కణుపు విస్తరణ సంభవించవచ్చు. * జీవక్రియ వ్యాధి: కొన్ని పరిస్థితులు మొత్తం శరీరాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి, అయితే సులభంగా యాక్సెస్ చేయగల కారణంగా కొన్ని సైట్‌లను ఎంచుకుని బయాప్సీ చేస్తారు. [[అమిలోయిడోసిస్]] అనేది అధోకరణం చెందిన ప్రొటీన్లు శరీర కణజాలాలలో పేరుకుపోయే పరిస్థితి. * మార్పిడి: మార్పిడి చేసిన అవయవాలు తిరస్కరించబడలేదని లేదా మార్పిడికి అవసరమైన వ్యాధి పునరావృతం కాలేదని నిర్ధారించడానికి వాటి బయాప్సీలు చేస్తారు. * సంతానోత్పత్తి: పురుషుల సంతానోత్పత్తిని మూల్యాంకనం చేయడానికి, సాధ్యమైన వంధ్యత్వానికి కారణాన్ని తెలుసుకోవడానికి వృషణ బయాప్సీని ఉపయోగిస్తారు, ఉదా. స్పెర్మ్ నాణ్యత తక్కువగా ఉన్నప్పుడు కానీ హార్మోన్ స్థాయిలు సాధారణ పరిధిలో ఉన్నప్పుడు ఇది చేస్తారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.webmd.com/cancer/what-is-orchiectomy|title=Orchiectomy: Surgery to Remove the Testicles|first=Mary Jo|last=DiLonardo|website=WebMD|access-date=2022-02-11|archive-date=2008-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012121535/http://men.webmd.com/Men-Medical-Reference/Testicular-Biopsy|url-status=live}}</ref>{{failed verification|date=January 2020}} == బయాప్సీ చేసే భాగాలు == {| class="wikitable" | ఎముక | ఎముక బయాప్సీ అనేది కణాలు, క్యాన్సర్ లేదా ఇన్ఫెక్షన్ లేదా ఇతర అసాధారణతలు ఉన్నాయో లేదో తెలుసుకోవడానికి ఎముక నమూనాలను తొలగించే ప్రక్రియ. ఎముక మజ్జ బయాప్సీ కాకుండా ఎముక బయాప్సీలో ఎముక వెలుపలి పొరలు ఉంటాయి, ఇది ఎముక లోపలి భాగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అవసరమైన ఇమేజింగ్‌లన్నీ పూర్తయిన తర్వాత ఎముక బయాప్సీని ఒక నియమంగా చేయాలి. జామ్షిది సూది ఓపెన్-బయాప్సీ, ఫైన్-నీడిల్ ఆస్పిరేషన్‌ను భర్తీ చేసింది |- | ఎముక మజ్జ | రక్త కణాలు ఎముక మజ్జలో ఏర్పడతాయి కాబట్టి పెరిఫెరల్ రక్తం ద్వారా మాత్రమే రోగనిర్ధారణ చేయలేనప్పుడు రక్త కణాల అసాధారణతల నిర్ధారణలో ఎముక-మజ్జ బయాప్సీ ఉపయోగించబడుతుంది. రక్త కణాల ప్రాణాంతకతలలో (లుకేమియా, లింఫోమా) వ్యాధిని స్టేజ్ చేయడానికి ఎముక-మజ్జ బయాప్సీ ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ట్రెఫిన్‌ని ఉపయోగించి ట్రాబెక్యులర్ ఎముక కోర్‌ను తీసుకోవడం, ఆపై పదార్థాన్ని ఆస్పిరేటింగ్ చేయడం ఇమిడి ఉంటాయి. |- | రొమ్ము | రొమ్ము క్యాన్సర్‌ను అంచనా వేయడానికి లేదా రోగ నిర్ధారణ చేయడానికి రొమ్ము బయాప్సీ తరచుగా చేయబడుతుంది, ఫైన్ నీడిల్ ఆస్పిరేట్ (FNA), కోర్ నీడిల్ బయాప్సీ (CNB) లేదా శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగింపు వంటి వివిధ పద్ధతుల ద్వారా దీనిని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite book|title=Abeloff's clinical oncology|url=https://archive.org/details/abeloffsclinical0000nied|isbn=978-1-4557-2881-7|edition= Fifth|location=Philadelphia, Pennsylvania|oclc=857585932|last1 = Niederhuber|first1 = John E.|last2 = Armitage|first2 = James O.|last3 = Doroshow|first3 = James H.|last4 = Kastan|first4 = Michael B.|last5 = Tepper|first5 = Joel E.|date = 2013-09-12}}</ref> |- | ఎండోవాస్కులర్ ఎండోథెలియల్ కణాలు | ఎండోవాస్కులర్ టెక్నిక్‌ల కోసం స్వీకరించబడిన మైక్రో-3D-ప్రింటెడ్ పరికరం ట్రాన్స్‌క్రిప్టోమిక్ విశ్లేషణ కోసం ఎండోథెలియల్ కణాలను కోయడానికి చూపబడింది.<ref name="SandellChirehSpyrou2022">{{cite journal | last1 = Sandell | first1 = Mikael | last2 = Chireh | first2 = Arvin | last3 = Spyrou | first3 = Argyris | last4 = Grankvist | first4 = Rikard | last5 = Al-Saadi | first5 = Jonathan | last6 = Jonsson | first6 = Stefan | last7 = van der Wijngaart | first7 = Wouter | last8 = Stemme | first8 = Göran | last9 = Holmin | first9 = Staffan | last10 = Roxhed | first10 = Niclas | title = Endovascular Device for Endothelial Cell Sampling | journal = Advanced NanoBiomed Research | date = 21 August 2022 | volume = 2 | issue = 10 | article-number = 2200023 | issn = 2699-9307 | eissn = 2699-9307 | doi = 10.1002/anbr.202200023 | pmid = | s2cid = 251730092 | url = | doi-access = free }}</ref> |- | జీర్ణశయాంతర ప్రేగు మార్గం | ఫ్లెక్సిబుల్ ఎండోస్కోపీ ఎగువ, దిగువ జీర్ణశయాంతర మార్గానికి యాక్సెస్‌ను అనుమతిస్తుంది, తద్వారా నోటి ద్వారా అన్నవాహిక, పొట్ట, ఆంత్రమూలం, పురీషనాళం, పెద్దప్రేగు, టెర్మినల్ ఇలియం బయాప్సీ సర్వసాధారణం. బయోప్టోమ్ వంటి వివిధ రకాల బయాప్సీ సాధనాలు ఎండోస్కోప్ ద్వారా ప్రవేశపెట్టబడవచ్చు, విజువలైజ్డ్ సైట్ బయాప్సీ చేయవచ్చు.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=r0cE-S10SKMC&q=bioptome&pg=PA396|title=Grossman's Cardiac Catheterization, Angiography, and Intervention|author-link1=Donald S. Baim|last=Baim|first=Donald S.|date=2006|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=978-0-7817-5567-2|language=en}}</ref> ఇటీవలి కాలం వరకు చిన్న పేగులోని ఎక్కువ భాగాన్ని బయాప్సీ కోసం చూసే అవకాశం లేదు. డబుల్-బెలూన్ "పుష్-పుల్" టెక్నిక్ మొత్తం జీర్ణశయాంతర మార్గాన్ని వీక్షించడానికి, బయాప్సీకి అనుమతిస్తుంది.<ref name="pmid17659666">{{cite journal | vauthors= Saibeni S, Rondonotti E, Iozzelli A, Spina L, Tontini GE, Cavallaro F, Ciscato C, de Franchis R, Sardanelli F, Vecchi M | title = Imaging of the small bowel in Crohn's disease: a review of old and new techniques | journal = World J. Gastroenterol. | volume = 13 | issue = 24 | pages = 3279–87 | year = 2007 | pmid = 17659666 | pmc = 4172707 | doi = 10.3748/wjg.v13.i24.3279 | doi-access = free }}</ref> ప్యాంక్రియాస్ సూది కోర్ బయాప్సీలు లేదా ఆస్పిరేట్‌లు ఆంత్రమూలం లేదా కడుపు ద్వారా చేయబడతాయి.<ref name="pmid17226911">{{cite journal | vauthors= Iglesias-Garcia J, Dominguez-Munoz E, Lozano-Leon A, Abdulkader I, Larino-Noia J, Antunez J, Forteza J | title = Impact of endoscopic ultrasound-guided fine needle biopsy for diagnosis of pancreatic masses | journal = World J. Gastroenterol. | volume = 13 | issue = 2 | pages = 289–93 | year = 2007 | pmid = 17226911 | pmc = 4065960 | doi = 10.3748/wjg.v13.i2.289 | doi-access = free }}</ref> |- | ఊపిరితిత్తులు | ఊపిరితిత్తుల బయాప్సీ స్థానాన్ని బట్టి వివిధ రకాలుగా చేయవచ్చు. |- | కాలేయం | హెపటైటిస్‌లో చాలా బయాప్సీలు రోగ నిర్ధారణ కోసం ఉపయోగించబడవు, ఇవి సాధారణంగా ఇతర మార్గాల ద్వారా జరుగుతాయి. బదులుగా ఫైబ్రోసిస్ లేదా సిర్రోసిస్ డిగ్రీ ద్వారా మంట తగ్గింపు, వ్యాధి పురోగతిని అంచనా వేయగల చికిత్స ప్రతిస్పందనను గుర్తించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు. విల్సన్ వ్యాధి విషయంలో, క్వాంటిటేటివ్ కాపర్ స్థాయిని గుర్తించడానికి వైద్యులు బయాప్సీలను ఉపయోగిస్తారు. |- | క్లోమ గ్రంథి తిత్తులు | సిస్టిక్ గాయాల ఎండోస్కోపిక్ అల్ట్రాసౌండ్-గైడెడ్ ఫైన్-నీడిల్ ఆస్పిరేషన్ (EUS-FNA), ఆ తర్వాత ద్రవ కణాల విశ్లేషణ, నిరపాయమైన, ప్రాణాంతక, ప్రాణాంతక ప్యాంక్రియాటిక్ తిత్తులను వేరు చేయడానికి రోగనిర్ధారణ సాధనంగా ఉపయోగించబడింది.<ref name="Jabbar Arike Verbeke Sadik pp. 367–375">{{cite journal | last1=Jabbar | first1=Karolina S. | last2=Arike | first2=Liisa | last3=Verbeke | first3=Caroline S. | last4=Sadik | first4=Riadh | last5=Hansson | first5=Gunnar C. | title=Highly Accurate Identification of Cystic Precursor Lesions of Pancreatic Cancer Through Targeted Mass Spectrometry: A Phase IIc Diagnostic Study | journal=Journal of Clinical Oncology | publisher=American Society of Clinical Oncology (ASCO) | volume=36 | issue=4 | date=2018-02-01 | issn=0732-183X | doi=10.1200/jco.2017.73.7288 | pages=367–375| pmid=29166170 | pmc=5805478 }}</ref><ref name="Skef McGrath 2019 pp. 944–946">{{cite journal | last1=Skef | first1=Wasseem | last2=McGrath | first2=Kevin | title=Pancreatic cyst through-the-needle biopsy: two's the charm | journal=Gastrointestinal Endoscopy | publisher=Elsevier BV | volume=90 | issue=6 | year=2019 | issn=0016-5107 | doi=10.1016/j.gie.2019.08.024 | pages=944–946| pmid=31759419 | doi-access=free }}</ref> ఆస్పిరేట్‌లలో కణాల కంటెంట్‌ను పెంచడానికి 'త్రూ-ది-నీడిల్' సైటోలాజిక్ బ్రష్‌లు అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.<ref name="Marques Baldaque-Silva van der Wijngaart Arnelo p. ">{{cite journal | last1=Marques | first1=Filipe | last2=Baldaque-Silva | first2=Francisco | last3=van der Wijngaart | first3=Wouter | last4=Arnelo | first4=Urban | last5=Roxhed | first5=Niclas | title=A loop-shaped minimally invasive brush for improved cytology sampling of pancreatic cysts during EUS-FNA | journal=Medical Devices & Sensors | publisher=Wiley | date=2020-12-25 | volume=4 | issn=2573-802X | doi=10.1002/mds3.10165 | page=| doi-access=free }}</ref><ref>{{Citation | vauthors=((Marques, F.)), ((Schliemann, I.)), ((Wijngaart, W. van der)), ((Arnelo, U.)), ((Roxhed, N.)), ((Baldaque-Silva, F.)) | year=2023 | title=New through-the-needle brush for pancreatic cysts assessment: a randomized control trial | journal=Igie | publisher=Elsevier BV | doi=10.1016/j.igie.2023.08.006 | s2cid=261406528 | doi-access=free | pmc=12850763 }}</ref><ref name="Muniraj Aslanian 2018 pp. 2–9">{{cite journal | last1=Muniraj | first1=Thiruvengadam | last2=Aslanian | first2=Harry R. | title=Devices for endoscopic ultrasound-guided tissue acquisition | journal=Techniques in Gastrointestinal Endoscopy | publisher=Elsevier BV | volume=20 | issue=1 | year=2018 | issn=1096-2883 | doi=10.1016/j.tgie.2018.01.003 | pages=2–9}}</ref><ref name="pmid37610663">{{cite journal| author=Marques F, van der Wijngaart W, Roxhed N| title=Absorbable cyst brushes. | journal=Biomed Microdevices | year= 2023 | volume= 25 | issue= 3 | page= 33 | pmid=37610663 | doi=10.1007/s10544-023-00674-y | pmc= 10447279}} </ref> |- | ప్రోస్టేట్ | ప్రోస్టేట్ బయాప్సీ రూపాల్లో ట్రాన్స్‌రెక్టల్ బయాప్సీ, ట్రాన్స్‌పెరినియల్ బయాప్సీ, ట్రాన్స్‌యురేత్రల్ బయాప్సీ ఉన్నాయి. |- | నాడీ వ్యవస్థ | రూపాలలో మెదడు బయాప్సీ, నరాల బయాప్సీ, మెనింజియల్ బయాప్సీ ఉన్నాయి. |- | మూత్రజననేంద్రియ వ్యవస్థ | మూత్రపిండ బయాప్సీ, ఎండోమెట్రియల్ బయాప్సీ, గర్భాశయ కోనైజేషన్ ఫారమ్‌లు ఉన్నాయి. |- | ఇతర | ఇతర సైట్‌లలో శోషరస కణుపు బయాప్సీ, కండరాల బయాప్సీ, స్కిన్ బయాప్సీ ఉన్నాయి. |} == బయాప్సీ చేసిన పదార్థం విశ్లేషణ == బయాప్సీ చేసిన తర్వాత రోగి నుండి తొలగించబడిన కణజాల నమూనాను వ్యాధిశాస్త్ర ప్రయోగశాలకు పంపుతారు. సూక్ష్మదర్శిని కింద కణజాలాన్ని పరిశీలించడం ద్వారా వ్యాధులను (క్యాన్సర్ వంటివి) నిర్ధారించడంలో వ్యాధిశాస్త్ర నిపుణుడు నైపుణ్యం కలిగి ఉంటాడు. ప్రయోగశాల హిస్టాలజీ బయాప్సీ నమూనాను స్వీకరించినప్పుడు కణజాలం ప్రాసెస్ చేయబడుతుంది, కణజాలం అత్యంత పలుచని ముక్క నమూనా నుండి తీసివేయబడి, గ్లాస్ స్లయిడ్‌కు జోడించబడుతుంది. మిగిలిన కణజాలం ఏదైనా ఉంటే అవసరమైతే తదుపరి అధ్యయనాలలో ఉపయోగించడానికి సేవ్ చేయబడుతుంది.{{citation needed|date=February 2022}} జోడించబడిన కణజాలంతో కూడిన స్లయిడ్ కణజాలానికి రంగు వేసే రంగులతో చికిత్స చేయబడుతుంది, ఇది కణజాలంలోని వ్యక్తిగత కణాలను మరింత స్పష్టంగా చూడటానికి వీలు కల్పిస్తుంది. ఆ స్లయిడ్ వ్యాధిశాస్త్ర నిపుణుడికి ఇవ్వబడుతుంది, అతను సూక్ష్మదర్శిని కింద కణజాలాన్ని పరిశీలిస్తాడు, ఏదైనా అసాధారణ ఫలితాల కోసం చూస్తాడు. వ్యాధిశాస్త్ర నిపుణుడు బయాప్సీ నుండి ఏదైనా అసాధారణమైన లేదా ముఖ్యమైన ఫలితాలను జాబితా చేసే నివేదికను సిద్ధం చేస్తాడు. ఈ నివేదిక మొదట రోగిపై బయాప్సీ చేసిన శస్త్రచికిత్సకుడికి పంపబడుతుంది.{{citation needed|date=February 2022}} == మూలాలు == {{Reflist|35em}} == బాహ్య లింకులు == {{commons}} {{wikt|biopsy}} * [https://web.archive.org/web/20081220030025/http://www.mybiopsyinfo.com/ Mybiopsyinfo.com] - బయాప్సీ అంటే ఏమిటి? బయాప్సీ పరీక్ష ఎలా చేస్తారు? ఈ వెబ్‌సైట్ వీటికి, మరెన్నో ప్రశ్నలకు మీకు సమాధానాలు ఇస్తుంది. * [http://www.cap.org/apps/docs/reference/myBiopsy/index2.html MyBiopsy.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180925170849/http://www.cap.org/apps/docs/reference/myBiopsy/index2.html |date=2018-09-25 }} - వీడియోకు లింకులు. రోగులకు బయాప్సీ ఫలితాల గురించి సమాచారం. సూక్ష్మదర్శిని క్రింద బయాప్సీలను చూడటం ద్వారా క్యాన్సర్, ఇతర వ్యాధులను నిర్ధారించే వైద్యులైన పాథాలజిస్టుల ద్వారా ఈ సైట్ సృష్టించబడింది. * [http://radiologyinfo.org/en/sitemap/modal-alias.cfm?modal=biop RadiologyInfo] - రోగులకు రేడియాలజీ సమాచార వనరు: బయాప్సీ * [https://drbetianu.ro/biopsia-de-prostata-ghidata-imagistic/ Biopsia de prostata] - ప్రోస్టేట్ బయాప్సీ [[వర్గం:బయాప్సీ| ]] [[వర్గం:వైద్య పరీక్షలు]] [[వర్గం:రక్త పరీక్షలు]] [[వర్గం:క్యాన్సర్]] 23narsugpjooe9vafi1utytbnkkzh0i 0 492645 4955146 4853064 2026-09-09T04:41:18Z స్వరలాసిక 13980 /* లక్షణాలు, కారణాలు */ 4955146 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = కాలేయ క్యాన్సర్ | synonym = కాలేయ క్యాన్సర్, ప్రాథమిక కాలేయ మాలిగ్నన్సీ, ప్రాథమిక కాలేయ క్యాన్సర్, హెపటోమా | image = CT cholangioca.jpg | image_size = 250px | image_thumbtime = | alt = | caption = కోలాంగియోకార్సినోమాతో కూడిన కాలేయం CT స్కాన్ | pronounce = | specialty = ఆంకాలజి | symptoms = పక్కటెముకల గూడు కింద కుడి వైపున గడ్డ లేదా నొప్పి, పొత్తికడుపు వాపు, చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం, సులభంగా కమిలిపోవడం, బరువు తగ్గడం, బలహీనత | complications = | onset = 55 to 65 సంవత్సరాల మధ్య | duration = | types = | causes = హెపటైటిస్ బి, హెపటైసిస్ సి, ఇంకా మద్యం కారణంగా సిర్రోసిస్. ఇతర కారణాలు అఫ్లాటాక్సిన్, ఆల్కహాలిక్ కాని కొవ్వు కాలేయ వ్యాధి, కాలేయ పురుగులు | risks = | diagnosis = కణజాల బయాప్సీ, రక్త పరీక్షలు, వైద్య చిత్రాలు | differential = | prevention = హెపటైటిస్ బి రోగనిరోధకత టీకాలు హెపటైసిస్ బి లేదా సి సోకిన వారికి చికిత్స చేయడం | treatment = శస్త్రచికిత్స, లక్షిత చికిత్స, రేడియేషన్ థెరపీ, అబ్లేషన్ థెరపీ, ఎంబోలైజేషన్ థెరఫీ లేదా కాలేయ మార్పిడి | medication = | prognosis = యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 18.4% మనుగడ రేటు ఐదు సంవత్సరాలు , జపాన్లో 40.4%. | frequency = 2018 లో ఇది 841,000 మందికి సంభవించింది, దాంట్లో 782,000 మంది మరణించారు.[5] 2015 లో కాలేయ క్యాన్సర్ వలన మరణించిన 263,000 మందికి కారణం హెపటైటిస్ బి. అయితే 245,000 మంది మద్యం వలన, 167,000 హెపటైసిస్ సి వలన మరణించారు. | deaths = 782,000 (2018) | Video = Malignant liver tumors video.webm{{!}}frameless{{!}}upright=1.36{{!}}Video explanation }} '''కాలేయ [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]]''', దీనిని '''హెపాటిక్ క్యాన్సర్''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది [[కాలేయం]]<nowiki/>లో ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="NIH2016">{{Cite web|title=Adult Primary Liver Cancer Treatment (PDQ®)–Patient Version|url=https://www.cancer.gov/types/liver/patient/adult-liver-treatment-pdq#section/all|website=NCI|access-date=29 September 2016|date=6 July 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002124639/https://www.cancer.gov/types/liver/patient/adult-liver-treatment-pdq#section/all|archive-date=2 October 2016}}</ref> కాలేయానికి ఇతర ప్రాంతాల నుండి వ్యాపించిన క్యాన్సర్ ను, కాలేయ మెటాస్టాసిస్ అని పిలుస్తారు.<ref name="WCR2014Liver">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|url=https://archive.org/details/worldcancerrepor0000unse_p0u5|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|pages=Chapter 5.6}}</ref> == లక్షణాలు, కారణాలు == కాలేయ క్యాన్సర్ లక్షణాలు పక్కటెముక క్రింద కుడి వైపున గెడ్డ లేదా నొప్పి, ఉదరం వాపు, చర్మం పసుపు రంగులో ఉండడం, సులభంగా గాయపడటం, బరువు తగ్గడం, శరీర బలహీనత అనిపించడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016" /> [[దస్త్రం:Malignant liver tumors video.webm|border|ఎడమ|thumb|302x302px|వీడియో ద్వారా వివరణ ]] కాలేయ క్యాన్సర్ కు ప్రధాన కారణం [[హెపటైటిస్‌-బి|హెపటైటిస్ బి]], హెపటైసిస్ సి, ఇంకా మద్యం కారణంగా [[నారంగ కాలేయవ్యాధి|సిర్రోసిస్]]. ఇతర కారణాలు అఫ్లాటాక్సిన్, ఆల్కహాలిక్ కాని [[కొవ్వు పదార్ధాలు|కొవ్వు]] కాలేయ వ్యాధి, కాలేయ పురుగులు (లివర్ ఫ్లూక్ లు). కాలేయ క్యాన్సర్ లలో అత్యంత సాధారణ రకాలు 80% వరకు హెపాటోసెల్యులార్ కార్సినోమా (హెచ్. సి. సి.) ఇంకా [[కోలాంగియోకార్సినోమా]], మ్యూసినస్ సిస్టిక్ నియోప్లాజమ్ ఇంకా ఇంట్రాడక్టల్ పాపిల్లరీ బిలియరీ నియోప్లాజం వంటివి తక్కువగా సంభవించే రకాలు.<ref name="WCR2014Liver" /> == రోగ నిర్ధారణ, చికిత్స == [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]], [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]], వైద్య చిత్రాలు మొదలగునవి రోగ నిర్ధారణలో సాయపడతాయి.<ref name="NIH2016" /> వ్యాధి నివారించడానికి 'హెపటైటిస్ బి' రోగనిరోధకత టీకాలు, హెపటైసిస్ బి లేదా సి సోకిన వారికి చికిత్స చేయడం ఉన్నాయి. దీర్ఘకాలిక కాలేయ వ్యాధి ఉన్నవారికి స్క్రీనింగ్ సిఫార్సు చేస్తారు.<ref name="WCR2014Liver" /> [[శస్త్ర చికిత్స|శస్త్రచికిత్స]], లక్షిత చికిత్స, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] వంటివి సిఫారసు చేస్తారు. కొన్ని సందర్భాల్లో, అబ్లేషన్ థెరపీ, ఎంబోలైజేషన్ థెరఫీ లేదా కాలేయ మార్పిడి వంటి ఉపయోగిస్తారు. కాలేయంలో చిన్న గడ్డలను దగ్గరగా పరిశీలిస్తూఉంటారు.<ref name="NIH2016" /> == వ్యాధి ప్రాబల్యం == ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత తరచుగా సంభవించే క్యాన్సర్ లలో కాలేయ క్యాన్సర్ ఆరవది (6%). క్యాన్సర్ వలన సంభవించే మరణాలకి ఇది రెండవ ప్రధాన కారణం (9%).<ref name="WCR2014Liver" /><ref name="WCR2014Epi">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|url=https://archive.org/details/worldcancerrepor0000unse_p0u5|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|pages=Chapter 1.1}}</ref> 2018 లో ఇది 841,000 మందికి సంభవించింది, దాంట్లో 782,000 మంది మరణించారు. 2015 లో కాలేయ క్యాన్సర్ వలన మరణించిన 263,000 మందికి కారణం 'హెపటైటిస్ బి'. అయితే 245,000 మంది మద్యం వలన, 167,000 'హెపటైసిస్ సి' వలన మరణించారు. ఆసియా, ఉప-సహారా ఆఫ్రికాలలో హెపటైటిస్ బి ఇంకా సి సాధారణం. ఇలాంటి చోట కాలేయ క్యాన్సర్ అధికంగా కనపడుతోంది. మహిళల కంటే పురుషులు ఎక్కువగా హెచ్.సి.సి. తో బాధపడుతున్నారు.<ref name="WCR2014Liver" /> 55 నుండి 65 సంవత్సరాల వయస్సు గల వారిలో ఈ రోగం నిర్ధారణ అవుతోంది.<ref name="SEER2016" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్లో 18.4% లో మనుగడ రేటు ఐదు సంవత్సరాలు, జపాన్లో 40.4%.<ref name="SEER2016">{{Cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Liver and Intrahepatic Bile Duct Cancer|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/livibd.html|website=NCI|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170728014514/https://seer.cancer.gov/statfacts/html/livibd.html|archive-date=2017-07-28}}</ref><ref name="Japan2011">{{Cite web|title=がん診療連携拠点病院等院内がん登録生存率集計：[国立がん研究センター　がん登録・統計]|url=https://ganjoho.jp/reg_stat/statistics/brochure/hosp_c_reg_surv.html|website=ganjoho.jp|access-date=2 February 2020|archive-date=16 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916063111/https://ganjoho.jp/reg_stat/statistics/brochure/hosp_c_reg_surv.html|url-status=live}}</ref> "హెపాటిక్" అనే పదం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] పదం '<nowiki/>''హెపర్''' నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం "కాలేయం".<ref>{{Cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/hepato-|title=''Hepato-'' Etymology|publisher=dictionary.com|access-date=24 October 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010044253/http://dictionary.reference.com/browse/hepato-|archive-date=10 October 2015}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:క్యాన్సర్]] [[వర్గం:జీర్ణకోశ వ్యాధులు]] 0wcln5mgxbv3ge34dq3q0uykc5ojf1b 0 493206 4955035 4852798 2026-09-09T00:42:25Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955035 wikitext text/x-wiki {{Short description|ఫ్రెంచ్ బహుళజాతీయ వాహన తయారీ సంస్థ}} {{Other uses}} {{Use dmy dates|date=November 2020}} {{Infobox company | name = రెనాల్ట్ ఎస్.ఎ. (Renault S.A.) | logo = [[File:2021 Renault Group logo.svg|frameless|class=skin-invert]]<!-- DO NOT REMOVE, THIS IS THEIR CORPORATE LOGO --> | logo_size = 200px | caption = | image = Renault HQ.jpg | image_size = | image_caption = [[పారిస్]], ఫ్రాన్స్‌లోని ప్రధాన కార్యాలయం | trade_name = రెనాల్ట్ గ్రూప్ | former_names = సొసైటీ రెనాల్ట్ ఫ్రెరెస్ (1899–1944)<br>రెగీ నేషనల్ డెస్ ఉసిన్స్ రెనాల్ట్ (1944–1990) | type = పబ్లిక్ కంపెనీ | traded_as = {{EuronextParis|RNO|FR0000131906}}<br /> CAC 40 కంపొనెంట్ | industry = ఆటోమోటివ్ పరిశ్రమ | founded = {{start date and age|1899|2|25|df=y}} | founders = {{Plainlist| * లూయిస్ రెనాల్ట్ * మార్సెల్ రెనాల్ట్ * ఫెర్నాండ్ రెనాల్ట్ }} | hq_location_city = బోలోన్-బిలాన్‌కోర్ట్, ఇల్-డి-ఫ్రాన్స్ | hq_location_country = ఫ్రాన్స్ | num_locations = | area_served = ప్రపంచవ్యాప్తం; 128 దేశాలు<ref name="locations">{{Cite web|url= https://www.renaultgroup.com/en/our-company/locations/ |title=Our plants, labs, design and engineering center - Renault Group |website=renaultgroup.com}}</ref> | key_people = {{ubl |జీన్-డొమినిక్ సెనార్డ్ (ఛైర్మన్)<ref>{{cite news|url= https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-renault-idUSKCN21S0K7|title=Renault chairman: Could seek 4-5 billion euros worth of bank loans |publisher=Reuters|date=10 April 2020}}</ref> |ఫ్రాంకోయిస్ ప్రోవోస్ట్ (సీఈఓ)<ref name="2-24-electrive.com-cit">{{cite web|url=https://www.electrive.com/2025/07/31/francois-provost-appointed-new-ceo-of-renault-group/|title=François Provost appointed new CEO of Renault Group - electrive.com}}</ref>}} | products = {{unbulleted list|కార్లు|వాణిజ్య వాహనాలు}} | production = {{increase}} 2,264,815<ref name=ER2021>{{cite press release |url= https://media.renaultgroup.com/in-2024-all-the-groups-brands-are-growing-thanks-to-10-launches/?lang=eng |title=In 2024, all the Group's brands are growing thanks to 10 launches |access-date=16 January 2025 |work=Renault Group}}</ref> | production_year = 2024, అమ్మకాలు | brands = {{unbulleted list | రెనాల్ట్ | ఆల్పైన్ | డాసియా | మొబిలైజ్}} | revenue = {{increase}} {{euro|52.37 billion|link=yes}}<ref name=ER2021/> | revenue_year = 2023 | operating_income = {{increase}} {{euro|2.48 billion}}<ref name=ER2021/> | income_year = 2023 | net_income = {{increase}} {{euro|2.31 billion}}<ref name=ER2021/> | net_income_year = 2023 | assets = {{increase}} {{euro|121.91 billion}}<ref name=ER2021/> | assets_year = 2023 | equity = {{increase}} {{euro|30.63 billion}}<ref name=ER2021/> | equity_year = 2023 | owners = {{unbulleted list |ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం (15.01%)|[[నిస్సాన్]] మోటార్ కార్పొరేషన్ (15%)<ref>{{cite press release |url= https://www.renaultgroup.com/en/finance-2/key-figures/ |title=Key figures |work=Groupe Renault |access-date=29 September 2023}}</ref>}} | num_employees = 170,158 (Q4 2020)<ref name=FACTSACCCO>{{cite web |url=https://www.renaultgroup.com/wp-content/uploads/2021/03/facts-figures-2020.pdf |title=Facts and figures 2020 |access-date=15 May 2021 |work=Renault |pages=6–7 |archive-date=15 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515132637/https://www.renaultgroup.com/wp-content/uploads/2021/03/facts-figures-2020.pdf |url-status=dead }}</ref> | divisions = | website = {{URL|https://www.renaultgroup.com/en|renaultgroup.com}} | footnotes = | subsidiaries = {{Collapsible list|title=జాబితా |'''రవాణా'''<br /> రెనాల్ట్ ఎస్ఎఎస్<br /> సొసైటీ డెస్ ఆటోమొబైల్స్ ఆల్పైన్ ఎస్ఎఎస్<br /> ఎస్.సి. ఆటోమొబైల్ డాసియా ఎస్.ఎ. (99.43%)<br /> రెనాల్ట్ కొరియా (52.9%)<br /> జెఎమ్ఇవి (50%)<br />హార్స్ పవర్‌ట్రెయిన్ (50%)<br /> '''ఆర్థిక సహాయం'''<br /> ఆర్‌సిఐ బ్యాంక్<br /> '''చిల్లర అమ్మకాలు'''<br /> రెనాల్ట్ రిటైల్ గ్రూప్<br /> '''ఇతరాలు'''<br /> మోట్రియో<br /> '''అంతర్జాతీయం'''<br /> ఓయాక్-రెనాల్ట్<br /> రెనాల్ట్ పార్స్<br /> రెనాల్ట్ అర్జెంటీనా<br /> రెనాల్ట్ ఎస్పానా<br /> రెనాల్ట్ దో బ్రెజిల్<br /> రెనాల్ట్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్<br /> రెనాల్ట్ మెక్సికో<br /> రెనాల్ట్ మారోక్ <br /> రెవోజ్<br /> సొఫాసా<br /> సొమాకా}} }}{{Infobox brand|name=రెనాల్ట్|logo=[[File:Renault 2021 Text.svg|frameless|upright=0.5|class=skin-invert]]|logo_size=|introduced=డిసెంబర్ 1898|country=ఫ్రాన్స్|currentowner=రెనాల్ట్ ఎస్.ఎ.|website={{URL|https://www.renaultgroup.com/nos-marques/renault/|అధికారిక వెబ్‌సైట్}}}} [[దస్త్రం:Usines_Renault_1932.jpg|thumb|1 జనవరి 1932న లూయిస్ రెనాల్ట్‌కు జారీ చేసిన ఎస్ఎ డెస్ ఉసిన్స్ రెనాల్ట్ వాటా]] '''రెనాల్ట్ ఎస్.ఎ.''' (Renault S.A.), సాధారణంగా '''గ్రూప్ రెనాల్ట్''' అని పిలుస్తారు, ఇది 1899లో స్థాపించబడిన ఒక ఫ్రెంచ్ బహుళజాతీయ సంస్థ, వాహన తయారీ సంస్థ.<ref name="LAE" /> ఈ సంస్థ ప్రస్తుతం వివిధ రకాల కార్లు, వ్యాన్‌లను తయారు చేస్తోంది. ఇది గతంలో ట్రక్కులు, ట్రాక్టర్లు, ట్యాంకులు, బస్సులు/కోచ్‌లు, విమానాలు, విమాన ఇంజన్లు, ఆటోరైల్ వాహనాలను కూడా తయారు చేసింది. ఫ్రాన్స్ రాజధాని [[పారిస్]] శివారు ప్రాంతమైన బోలోన్-బిలాన్‌కోర్ట్‌లో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన రెనాల్ట్ గ్రూప్‌లో, రెనాల్ట్ బ్రాండ్‌తో పాటు అనుబంధ సంస్థలైన ఆల్పైన్, రొమేనియాకు చెందిన డాసియా, మొబిలైజ్ ఉన్నాయి. ఇది 1999 నుండి రెనాల్ట్-నిస్సాన్-మిత్సుబిషి అలయన్స్‌లో భాగంగా ఉంది. ఫ్రెంచ్ ప్రభుత్వం, [[నిస్సాన్]] కంపెనీలు ఈ కంపెనీలో చెరి 15% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి. రెనాల్ట్‌కు ఆర్‌సిఐ బ్యాంక్ (వాహన ఆర్థిక సహాయం), రెనాల్ట్ రిటైల్ గ్రూప్ (వాహనాల పంపిణీ), మోట్రియో (వాహన విడిభాగాలు) వంటి ఇతర అనుబంధ సంస్థలు కూడా ఉన్నాయి. రెనాల్ట్‌కు హార్స్ పవర్‌ట్రెయిన్ (ఇంజిన్ అభివృద్ధి), ఓయాక్-రెనాల్ట్ (టర్కీ తయారీ), రెనాల్ట్ నిస్సాన్ ఆటోమోటివ్ ఇండియా (భారతీయ తయారీ), రెనాల్ట్ కొరియా (దక్షిణ కొరియా తయారీ) వంటి వివిధ ఉమ్మడి భాగస్వామ్యాలు (జాయింట్ వెంచర్లు) ఉన్నాయి. గతంలో రెనాల్ట్ వెహికల్స్ ఇండస్ట్రియల్స్ అని పిలవబడే రెనాల్ట్ ట్రక్స్, 2001 నుండి [[వోల్వో]]లో భాగంగా మారింది. రెనాల్ట్ అగ్రికల్చర్ 2008లో జర్మన్ వ్యవసాయ పరికరాల తయారీ సంస్థ క్లాస్ (CLAAS) పూర్తి యాజమాన్యంలోకి వచ్చింది. రెనాల్ట్ మోటార్ స్పోర్ట్స్, ముఖ్యంగా ర్యాలీ, ఫార్ములా 1, ఫార్ములా ఇ లలో తన పాత్రకు ప్రసిద్ధి చెందింది. కార్ల బాడీల కోసం గణిత వక్రరేఖల మోడలింగ్ (3D మోడలింగ్) పై ఈ సంస్థ చేసిన ప్రారంభ కృషి కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ చరిత్రలో ఎంతో ముఖ్యమైనది.<ref name="SWOT 2018">{{Cite journal|date=6 July 2018|title=Renault SA SWOT Analysis|url= http://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=bth&AN=131413771&site=ehost-live&scope=site |journal=Renault SA SWOT Analysis |type=SWOT Analysis|publisher=MarketLine |location=Boulogne-sur-Mer, France |pages=1–8|id=EBSCOhost AN 131413771|access-date=24 October 2018|url-access=subscription |via=EBSCO Information Services}}</ref> == చరిత్ర == === స్థాపన, ప్రారంభ సంవత్సరాలు (1898–1918) === [[File:Louis Renault with his first car.jpg|thumb|left|1903లో లూయిస్ రెనాల్ట్ (1877–1944)]] రెనాల్ట్ కార్పొరేషన్‌ను 1899 ఫిబ్రవరి 25న 'సొసైటీ రెనాల్ట్ ఫ్రెరెస్' పేరుతో లూయిస్ రెనాల్ట్, అతని సోదరులు మార్సెల్, ఫెర్నాండ్ స్థాపించారు.<ref name="LAE">{{cite book |last1=Boutillier |first1=Sophie |last2=Uzunidis |first2=Dimitri |series=Studyrama perspectives |volume=625 |title=L'aventure des entrepreneurs |trans-title=The entrepreneurs' adventure |language=fr |year=2006 |publisher=Studyrama |isbn=2-84472-790-5 |pages=28–29}}</ref><ref>{{cite book |last1=Porázik |first1=Juraj |last2=Oravec |first2=Ján |title=Old time classic cars, 1885–1940 |url=https://archive.org/details/oldtimeclassicca0000porz |year=1985 |publisher=Arco Pub |isbn=0-668-06307-6 |page=[https://archive.org/details/oldtimeclassicca0000porz/page/58 58]}}</ref> లూయిస్ ఒక ప్రతిభావంతమైన, ప్రతిష్టాత్మక యువ ఇంజనీర్. అతను తన తండ్రి వస్త్ర సంస్థలో పనిచేస్తూ వ్యాపార నైపుణ్యాలను పెంపొందించుకున్న తన సోదరులతో జతకట్టడానికి ముందే కొన్ని నమూనాలను (ప్రోటోటైప్‌లను) రూపొందించి నిర్మించాడు. లూయిస్ డిజైన్, ఉత్పత్తిని చూసుకోగా, మార్సెల్, ఫెర్నాండ్ వ్యాపారాన్ని నిర్వహించారు.<ref name=AIM>{{cite magazine |date=8 April 1909 |title=A brief history of the House of Renault |volume=20 |issue=14 |magazine=Automotive Industries |pages=569–570}}</ref> మొదటి రెనాల్ట్ కార్ అయిన 'రెనాల్ట్ వోయిచురెట్ 1CV' ను, 1898 డిసెంబర్ 24న లూయిస్ తండ్రి స్నేహితుడికి టెస్ట్ రైడ్ ఇచ్చిన తర్వాత అతనికి అమ్మారు.<ref>{{cite book|url= https://books.google.com/books?id=ay8mnbMwYesC&q=first+renault+car+1CV&pg=PT141 |title=Heidi Klum & Seal The truth about the divorce |publisher=epubli |language=en}}</ref> [[File:Renault Voiturette 1901.jpg|1901 వోయిచురెట్ రెనాల్ట్ టైప్ డి సిరీస్ బి|thumb]] [[File:A 1911 Renault CC.jpg|thumb|1911 రెనాల్ట్ సిసి]] 1903లో రెనాల్ట్ స్వంత ఇంజన్లను తయారు చేయడం ప్రారంభించింది; అంతకుముందు వరకు వాటిని డి డియాన్-బౌటన్ నుండి కొనుగోలు చేసేది. మొదటి పెద్ద సంఖ్యలో అమ్మకం 1905లో జరిగింది, సొసైటీ డెస్ ఆటోమొబైల్స్ డి ప్లేస్ టాక్సీల సమూహాన్ని స్థాపించడానికి రెనాల్ట్ AG1 కార్లను కొనుగోలు చేసింది.<ref name="TEMBEF"/> ఈ వాహనాలను తరువాత మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో సైనికులను రవాణా చేయడానికి ఫ్రెంచ్ మిలిటరీ ఉపయోగించింది, దీనివల్ల వీటికి "టాక్సీ డి లా మార్నే" అనే మారుపేరు వచ్చింది.<ref>{{cite web |url=http://www.francebleu.fr/patrimoine/13h30-une-page-d-histoire-france-bleu-champagne/une-page-d-histoire-le-taxi-de-la-marne |title=Une page d'histoire - le taxi de la Marne |work=francebleu.fr |trans-title=A page of the history - The Taxi de la Marne |publisher=France Bleu |date=11 March 2013 |access-date=15 April 2013}}</ref> 1907 నాటికి, లండన్, పారిస్ టాక్సీలలో గణనీయమైన శాతం రెనాల్ట్ నిర్మించినవే ఉన్నాయి.<ref name="TEMBEF"/> రెనాల్ట్ 1907, 1908లో న్యూయార్క్ నగరంలో అత్యధికంగా అమ్ముడైన విదేశీ బ్రాండ్‌గా నిలిచింది.<ref>{{cite magazine |date=28 January 1909 |title=Renault leads the foreigners |volume=20 |issue=4 |magazine=Automotive Industries |page=212 }}</ref> 1908లో ఈ కంపెనీ 3,575 యూనిట్లను ఉత్పత్తి చేసి, ఆ దేశంలోనే అతిపెద్ద కార్ల తయారీ సంస్థగా అవతరించింది.<ref name="TEMBEF"/> సోదరులు మోటార్ రేసింగ్‌లో పాల్గొనడం వల్ల తమ వాహనాలకు లభించే ప్రచారం విలువను గుర్తించారు. స్విట్జర్లాండ్‌లో జరిగిన మొదటి సిటీ-టు-సిటీ రేసుల్లో విజయం సాధించడం ద్వారా రెనాల్ట్ తన పేరును చాటుకుంది, ఇది అమ్మకాల వేగవంతమైన వృద్ధికి దారితీసింది. లూయిస్, మార్సెల్ ఇద్దరూ కంపెనీ వాహనాలను నడిపారు, కాని మార్సెల్ 1903 పారిస్-మాడ్రిడ్ రేసులో జరిగిన ప్రమాదంలో మరణించాడు.<ref>{{cite book |last=Weeks |first=Lyman Horace |title=The History of the Automobile And Its Inventors |year=2010 |publisher=Books on Demand |isbn=978-3-86195-242-8 |pages=101–102}}</ref> లూయిస్ మరెప్పుడూ రేసింగ్‌లో పాల్గొననప్పటికీ, అతని కంపెనీ ఇందులో చురుగ్గా కొనసాగింది. 1906లో జరిగిన మొదటి గ్రాండ్ ప్రిక్స్ మోటార్ రేసింగ్ ఈవెంట్‌లో ఫెరెన్క్ స్జిస్ ఒక రెనాల్ట్ AK 90CV వాహనంలో విజయం సాధించాడు.<ref>{{cite web|title=100 years in the driving seat: Renault celebrates a century of Grand Prix Victories |publisher=Renault UK |url= http://www.renault.co.uk/NMNewsItemDisplay.aspx?nid=119&nc=56&pc=4 |access-date=1 March 2008 }} {{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ఆరోగ్య కారణాల వల్ల ఫెర్నాండ్ పదవీ విరమణ చేయడంతో, 1906లో ఏకైక సోదరుడిగా మిగిలిన లూయిస్ కంపెనీ పూర్తి నియంత్రణను తీసుకున్నాడు.<ref name="AIM" /> ఫెర్నాండ్ 1909లో మరణించాడు, లూయిస్ ఏకైక యజమానిగా మారి కంపెనీ పేరును 'సొసైటీ డెస్ ఆటోమొబైల్స్ రెనాల్ట్' (రెనాల్ట్ ఆటోమొబైల్ కంపెనీ) గా మార్చాడు.<ref name="LAE" /><ref name="TEMBEF" /> రెనాల్ట్ మొదటి నుండి ఆవిష్కరణలకు మారుపేరుగా నిలిచింది. ఆ సమయంలో, కార్లు అసెంబ్లీ లైన్ పురోగతి లేకుండా తయారు చేయబడే విలాసవంతమైన వస్తువులు. ఆ కాలంలో అత్యంత చిన్న రెనాల్ట్ కార్ల ధర 3000 ఫ్రాంక్‌లు (₣); ఈ మొత్తం సగటు కార్మికుడి పది సంవత్సరాల జీతంతో సమానం. 1905లో కంపెనీ భారీ ఉత్పత్తి (మాస్ ప్రొడక్షన్) పద్ధతులను, 1913లో టేలరిజం పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టింది.<ref name="ROH">{{cite web |url=http://www.renault.co.uk/about/historyofrenault.aspx |title=Renault official history |website=Renault.co.uk |access-date=7 September 2011 |archive-date=30 సెప్టెంబర్ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930215329/http://www.renault.co.uk/about/historyofrenault.aspx |url-status=dead }}</ref> 1911లో లూయిస్ హెన్రీ ఫోర్డ్‌ను అతని హైలాండ్ పార్క్ ఫ్యాక్టరీలో సందర్శించి, ఆ పర్యటన నుండి కొన్ని తయారీ సూత్రాలను అవలంబించాడు.<ref>{{cite web |title=The Île Seguin Renault Factory |url=http://architectuul.com/architecture/the-ile-seguin-renault-factory |website=Architectuul |access-date=15 January 2021}}</ref> రెనాల్ట్ యుద్ధానికి ముందరి సంవత్సరాల్లో బస్సులు, వాణిజ్య సరుకు రవాణా వాహనాలను తయారు చేసింది. కంపెనీ నుండి మొదటి నిజమైన వాణిజ్య ట్రక్ 1906లో పరిచయం చేయబడింది.<ref name="TT"/> రెనాల్ట్ యుద్ధానికి ముందు విమాన ఇంజన్ల తయారీలో కూడా ఒక ముఖ్యమైన సంస్థగా ఉంది. ఈ సంస్థ 1907లో ఎయిర్-కూల్డ్ V8 ఇంజన్ల సిరీస్‌తో ఈ రంగంలోకి ప్రవేశించింది.<ref name=":SYHartmann2"/> 1911లో రెనాల్ట్ 90 hp ఇంజన్, పారిస్‌లోని గ్రాండ్ పలైస్‌లో జరిగిన సలోన్ డి లీరోనాటిక్‌లో ప్రదర్శించబడినప్పుడు ప్రపంచంలోనే మొదటి V12 విమాన ఇంజన్‌గా నిలిచింది.<ref name=":SY1"/> మొదటి ప్రపంచ युद्ध సమయంలో, కంపెనీ మందుగుండు సాగ్రి,<ref name="TEMBEF" /> విప్లవాత్మక రెనాల్ట్ FT ట్యాంక్ వంటి సైనిక వాహనాల తయారీలోకి విస్తరించింది.<ref name="ROH" /> వివిధ కంపెనీల ద్వారా సంస్థ ఉత్పత్తుల లైసెన్స్డ్ ఉత్పత్తి చేపట్టడంతో ఏరో ఇంజన్ల ఉత్పత్తి కూడా పెరిగింది. ఇందులో రోల్స్-రాయ్స్ కూడా ఉంది, వీరు రెనాల్ట్ 70 hp ఎయిర్-కూల్డ్ V8ల బ్యాచ్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా విమాన ఇంజన్ వ్యాపారంలో తమ ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించారు.<ref>{{cite web |date=13 August 2014 |title=The Rolls-Royce board was determined to resist Government requests to start making aero engines in Derby – it soon changed its mind |url=http://www.derbytelegraph.co.uk/Rolls-Royce-board-determined-resist-Government/story-22711723-detail/story.html |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20150110225748/http://www.derbytelegraph.co.uk/Rolls-Royce-board-determined-resist-Government/story-22711723-detail/story.html |archive-date=10 January 2015 |access-date=24 February 2014 |work=Derby Telegraph |publisher=Local World}}</ref><ref>{{cite news |date=13 March 2012 |title=The 10 Best Brand Extensions Ever (According To Me). 7)Rolls-Royce Aircraft Engines |url= https://business.time.com/2012/03/14/the-10-best-brand-extensions-ever-according-to-me/slide/rolls-royce-aircraft-engines/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224201600/http://business.time.com/2012/03/14/the-10-best-brand-extensions-ever-according-to-me/slide/rolls-royce-aircraft-engines |archive-date=24 December 2013 |access-date=24 February 2014 |magazine=Time }}</ref> రెనాల్ట్ అత్యంత విజయవంతమైన విమాన ఇంజన్ 300 hp 12Fe, యుద్ధ సమయంలో సుమారు 5,300 ఇంజన్లు నిర్మించబడ్డాయి.<ref name=":SYHartmann2" /> కంపెనీ సైనిక నమూనాలు ఎంతగానో విజయవంతమయ్యాయంటే, లూయిస్‌కు అతని కంపెనీ అందించిన సహకారానికి గాను లెజియన్ ఆఫ్ ఆనర్ అవార్డు లభించింది.<ref>{{cite web|url= http://www.sciencephoto.com/media/228176/view |title=Science Photo Library |website=sciencephoto.com |access-date=7 September 2011}}</ref> కంపెనీ అమెరికన్ వాహన తయారీదారులకు ఇంజన్లను ఎగుమతి చేసింది. === అంతరయుద్ధ సంవత్సరాలు (1919–1938) === [[File:Renault Celtaquate Berline 1935.jpg|రెనాల్ట్ సెల్టాక్వాట్రె, 1935|thumb|right]] లూయిస్ రెనాల్ట్ 1918 తర్వాత రెనాల్ట్ పరిధిని విస్తరించాడు, వ్యవసాయ, పారిశ్రామిక యంత్రాలను ఉత్పత్తి చేశాడు. 1914 నుండి 1918 వరకు జరిగిన యుద్ధం అనేక కొత్త ఉత్పత్తులకు దారితీసింది.<ref name="IDCH"/> మొదటి రెనాల్ట్ ట్రాక్టర్, టైప్ GP 1919, 1930 మధ్య ఉత్పత్తి చేయబడింది. ఇది FT ట్యాంక్ ఆధారంగా రూపొందించబడింది.<ref>{{cite book |last=Williams |first=Michael |title=Farm tractors in color |year=1974 |publisher=Macmillan Publishers |isbn=0-02-629300-5 |page= 31 |location=New York |url= https://archive.org/details/farmtractorsinco00will/page/31 }}</ref> రెనాల్ట్ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందుతున్న చిన్న, సరసమైన ధరలోని కార్లతో పోటీ పడటానికి కష్టపడింది, అదే సమయంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ స్టాక్ మార్కెట్ సమస్యలు, కార్మికుల సమస్యలు కంపెనీ వృద్ధిని నెమ్మదించాయి. రెనాల్ట్ తన వాహనాలను మరింత సమర్థవంతంగా పంపిణీ చేయడానికి ఒక మార్గాన్ని కూడా కనుగొనవలసి వచ్చింది. 1920లో, లూయిస్ ఫ్రాన్స్‌లోని అమియెన్స్‌కు చెందిన గుస్తావ్ గ్యుడెట్ అనే వ్యాపారవేత్తతో తన మొదటి పంపిణీ ఒప్పందాలలో ఒకదానిపై సంతకం చేశాడు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందరి కార్లు ఇంజన్ వెనుక రేడియేటర్‌ను ఉంచడం వల్ల ఒక ప్రత్యేకమైన ముందు ఆకారాన్ని కలిగి ఉండేవి, దీనిని "కోల్ స్కటిల్" బోనెట్ అని పిలిచేవారు. ఇది 1920ల వరకు కొనసాగింది.<ref>{{cite web |url= http://www.christies.com/lotfinder/LotDetailsPrintable.aspx?intObjectID=1016126 |title=Lot 128 / Sale 5545: 1909 Renault AX |website=christies.com |access-date=20 April 2013}}</ref> 1930లో మాత్రమే అన్ని మోడళ్లలో రేడియేటర్‌ను ముందు భాగంలో ఉంచారు. బోనెట్ బ్యాడ్జ్ 1925లో వృత్తాకారం నుండి సుపరిచితమైన డైమండ్ ఆకారంలోకి మారింది. రెనాల్ట్ ప్రతి సంవత్సరం సెప్టెంబర్ లేదా అక్టోబర్‌లో జరిగే పారిస్ మోటర్ షోలో కొత్త మోడళ్లను పరిచయం చేసింది. ఇది మోడల్ సంవత్సరాల గురించి గందరగోళానికి దారితీసింది. ఉదాహరణకు, "1927" మోడల్ ఎక్కువగా 1928లో ఉత్పత్తి చేయబడింది. ఈ కాలంలో రెనాల్ట్ కార్లు రెండు మోడల్ లైన్లను కలిగి ఉన్నాయి; 1930లలో "క్వాట్రె" అనే ప్రత్యయాన్ని కలిగి ఉన్న పొదుపుగల నాలుగు సిలిండర్ల ఇంజన్ మోడళ్లు, "-సిక్స్" అనే ప్రత్యయంతో విక్రయించబడిన విలాసవంతమైన ఆరు సిలిండర్ల మోడళ్లు, ఇవి తరువాత "స్టెల్లా"గా మారాయి. ఉదాహరణకు, 1928లో రెనాల్ట్ 45,809 కార్లను ఉత్పత్తి చేసినప్పుడు, దాని ఏడు మోడళ్లు 6CV, 10CV, మోనాసిక్స్, 15CV, వివాసిక్స్, 18/22CV, 40CV లతో ప్రారంభమయ్యాయి. లండన్ కార్యకలాపాలు 1928లో రెనాల్ట్‌కు ముఖ్యమైనవిగా ఉండేవి. యుకె మార్కెట్ చాలా పెద్దదిగా ఉండేది, ఉత్తర అమెరికా కూడా విలాసవంతమైన కార్ల మార్కెట్ కోసం ఎగుమతులను అందుకుంది. 1928 నాటికి యుఎస్‌కు ఎగుమతులు మొదటి ప్రపంచ యుద్ధానికి ముందు ఉన్న గరిష్ట స్థాయి నుండి దాదాపు శూన్యానికి పడిపోయాయి. ఒక టైప్ NM 40CV టూరర్ యుఎస్ ధర $4,600 కంటే ఎక్కువ ఉండేది, ఇది కాడిలాక్ V-12 లేదా ప్యాకర్డ్ ఎయిట్‌తో సమానం. రెనాల్ట్ సుప్రాస్టెల్లా వంటి క్లోజ్డ్ 7-సీటర్ లిమోసిన్లు $6,000 నుండి ప్రారంభమయ్యాయి. కార్లు సాంప్రదాయబద్ధంగా రూపొందించబడి నిర్మించబడ్డాయి. రెనాల్ట్ వివాసిక్స్, మోడల్ PG1, 1927 నుండి "ఎగ్జిక్యూటివ్ స్పోర్ట్స్" మోడల్‌గా విక్రయించబడింది. 3,180 సిసి ఆరు సిలిండర్ల మోటారుతో నడిచే తేలికపాటి ఫ్యాక్టరీ స్టీల్ బాడీలు రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం వరకు కొనసాగిన ఒక ఫార్ములాను అందించాయి. భారీ వీల్‌బేస్ కలిగిన విలాసవంతమైన రెనాల్ట్ కార్లు ఆరు, ఎనిమిది సిలిండర్లలో తక్కువ సంఖ్యలో ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. 1927 ఆరు సిలిండర్ల గ్రాండ్ రెనాల్ట్ మోడళ్లు కొత్త త్రీ స్ప్రింగ్ రియర్ సస్పెన్షన్‌ను పరిచయం చేశాయి, ఇది స్థిరత్వానికి గణనీయంగా సహాయపడింది. స్ట్రెయిట్ 8-సిలిండర్ రెనాల్ట్ రీనాస్టెల్లా 1929లో పరిచయం చేయబడింది, 1939 నాటికి సుప్రాస్టెల్లా శ్రేణిగా విస్తరించింది. క్లోజ్డ్ కార్ రెనాల్ట్ బాడీలు తరచుగా అంతర్గత చెక్కపనితో అలంకరించబడేవి. [[File:Renault Viva Boucher.jpg|thumb|right|రెనాల్ట్ వివా గ్రాండ్ స్పోర్ట్, హెలెన్ బౌచర్. 1930లలో, రెనాల్ట్ తన 6-సిలిండర్ల ఇంజన్లు, ఏరోడైనమిక్ డిజైన్ల సహాయంతో కాడ్రాన్ విమానాలతో అనేక ప్రపంచ వేగ రికార్డులను నెలకొల్పింది.<ref name="Renault 2015">{{cite web|url=http://www.renaultsportf1.com/IMG/pdf/rsf1-presskit-2015-en_v6.pdf|title=Renault Energy F1-2015: Media Guide|work=Renault Sport F1|access-date=24 February 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218174146/http://www.renaultsportf1.com/IMG/pdf/rsf1-presskit-2015-en_v6.pdf|archive-date=18 February 2015}}</ref>]] 1928లో రెనాల్ట్ తన "స్టెల్లా" శ్రేణికి అప్‌గ్రేడ్ చేసిన స్పెసిఫికేషన్‌ను పరిచయం చేసింది. వివాస్టెల్లాస్, గ్రాండ్ రెనాల్ట్స్ అప్‌గ్రేడ్ చేసిన అంతర్గత అమరికలను, ముందు హుడ్ లోగో పైన ఒక చిన్న నక్షత్రాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఇది ఒక విజయవంతమైన ప్రత్యేకతగా నిరూపితమైంది, 1930లలో అన్ని కార్లు మునుపటి మోడల్ గుర్తింపుల నుండి స్టెల్లా ప్రత్యయానికి మారాయి. గ్రాండ్ రెనాల్ట్స్ తయారీలో గణనీయమైన పరిమాణంలో అల్యూమినియం ఉపయోగించబడింది. ఇంజన్లు, బ్రేకులు, ట్రాన్స్‌మిషన్లు, బాడీ ప్యానెల్‌లు అన్నీ అల్యూమినియంతో చేయబడ్డాయి. నిర్మించబడిన కొన్నింటిలో చాలా వరకు యుద్ధ ప్రయత్నాలకు సహాయంగా స్క్రాప్‌గా మారాయి. 1931లో రెనాల్ట్ తన వాణిజ్య వాహనాల కోసం డీజిల్ ఇంజన్లను పరిచయం చేసింది.<ref name=TT/> మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత విమాన ఇంజన్ల ఉత్పత్తిని కొనసాగించిన కొన్ని ఫ్రెంచ్ వాహన తయారీదారులలో రెనాల్ట్ ఒకటి. 1920ల చివరలో, ఇది అమెరికన్ ప్రాట్ & విట్నీ యూనిట్లతో పోటీ పడటానికి అధిక-శక్తి సైనిక ఇంజన్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి ప్రయత్నించింది, అది విఫలమైంది, అయినప్పటికీ దాని పౌర ఇంజన్లు మంచి ఫలితాలను సాధించాయి.<ref name=AERO/> 1930లలో ఈ కంపెనీ విమాన తయారీ సంస్థ కాడ్రాన్‌ను స్వాధీనం చేసుకుని, చిన్న విమానాల ఉత్పత్తిపై దృష్టి సారించింది,<ref name=AERO/> ఎయిర్ ఫ్రాన్స్‌లో వాటాను పొందింది, ఎయిర్ బ్లూ అనే ఎయిర్‌మెయిల్ కంపెనీని స్థాపించడానికి భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుంది.<ref name=INSEE>{{cite conference |url= http://www.insee.fr/en/ppp/sommaire/imet95-96m.pdf|title=Restructuring in the auto industry: the precedent of the 1930s |first=Jean Louis|last=Loubet|date=1 December 1999 |conference=Changing for the better approaches to restructuring enterprise groups – 5th seminar of the INSEE Business Statistics Directorate |journal=Insee Méthodes |issue=95–96|publisher=Insee |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304022604/http://www.insee.fr/en/ppp/sommaire/imet95-96m.pdf|archive-date=4 March 2012|url-status=live}}</ref> రెనాల్ట్ కాడ్రాన్ విమానాలు 1930లలో అనేక ప్రపంచ వేగ రికార్డులను నెలకొల్పాయి. ఫ్రాన్స్ పునర్జన్మ ప్రయత్నంలో భాగంగా రెనాల్ట్ చార్ D1, FT కి ప్రత్యామ్నాయంగా R 35 వంటి ట్యాంకులను అభివృద్ధి చేయడం కొనసాగించింది.<ref>{{cite book|last=Zaloga |first=Steven J.|title=French Tanks of World War II (1): Infantry and Battle Tanks|series=New Vanguard|year=2014|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-78200-389-2|pages=8–10}}</ref> 1920ల చివరలో, 1930ల ప్రారంభంలో ఫ్రాన్స్‌లో అతిపెద్ద కార్ల తయారీ సంస్థగా రెనాల్ట్‌ను సిట్రోయెన్ అధిగమించింది. అయితే 1930ల మధ్యకాలంలో ఫ్రెంచ్ తయారీదారులు తీవ్ర ఆర్థిక మాంద్యం బారిన పడ్డారు. రెనాల్ట్ ప్రారంభంలో తన ట్రాక్టర్, రైల్‌రోడ్, ఆయుధ వ్యాపారాల ద్వారా నష్టాలను భర్తీ చేయగలిగింది, అయితే సిట్రోయెన్ దివాలా తీసింది, తరువాత దానిని మిచెలిన్ కొనుగోలు చేసింది.<ref name=INSEE/> రెనాల్ట్ మళ్లీ అతిపెద్ద కార్ల తయారీ సంస్థగా అవతరించింది, ఈ స్థానాన్ని అది 1980ల వరకు నిలబెట్టుకుంది.<ref name=INSEE/> రెనాల్ట్ చివరకు 1936లో గొప్ప ఆర్థిక మాంద్యం సంక్షోభం బారిన పడింది. కంపెనీ కాడ్రాన్, దాని ఫౌండ్రీ, విమాన ఇంజన్ విభాగాలను స్వయంప్రతిపత్త కార్యకలాపాలుగా విభజించి, దాని ప్రధాన ఆటోమోటివ్ వ్యాపారాన్ని నిలబెట్టుకుంది.<ref name=INSEE/> 1936, 1938 మధ్య ఫ్రెంచ్ ఆటోమొబైల్ పరిశ్రమ అంతటా కార్మిక వివాదాలు, సమ్మెలు, కార్మికుల అశాంతి వ్యాపించాయి.<ref name="Siedman1">{{cite journal|last=Siedman|first=Michael|year=2000|title=The Birth of the weekend and the revolt against work: The workers of the Paris region during the popular Front (1936–1938)|journal=Society for French Historical Studies|publisher=Bell & Howell Information and Learning Company}}</ref> ఈ వివాదాలను చివరికి రెనాల్ట్ కఠినమైన రీతిలో అణిచివేసింది, 2,000 కంటే ఎక్కువ మంది ఉద్యోగాలు కోల్పోయారు.<ref name="Siedman1"/><ref name="Saltmarsh1"/> === రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం, తదనంతర పరిణామాలు (1939–1944) === 1940లో ఫ్రెంచ్ లొంగిపోవటం తర్వాత, లూయిస్ రెనాల్ట్ నాజీ జర్మనీ కోసం ట్యాంకులను ఉత్పత్తి చేయడానికి నిరాకరించాడు, జర్మనీ అతని ఫ్యాక్టరీలను తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంది. రెనాల్ట్ మిత్రదేశాల కోసం రెనాల్ట్ UE ట్యాంక్‌ను తయారు చేస్తున్నందున, అతను వాటికి బదులుగా ట్రక్కులను ఉత్పత్తి చేశాడు. 3 మార్చి 1942న, బ్రిటీష్ రాయల్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (RAF) పారిస్‌లోని బిలాన్‌కోర్ట్ ప్లాంట్‌పై 235 తక్కువ-స్థాయి బాంబర్లతో దాడి చేసింది, ఇది యుద్ధ సమయంలో ఒకే లక్ష్యంపై జరిగిన అతిపెద్ద దాడి.<ref>Ben Macintyre, ''Agent Zigzag'', p37, Bloomsbury, 2010 ({{ISBN|978-1-4088-1149-8}})</ref> ప్లాంట్, పరిసర ప్రాంతాలపై బాంబులు వేయడం వల్ల భారీ నష్టం వాటిల్లడంతో పాటు భారీగా పౌర ప్రాణనష్టం జరిగింది.<ref name=Automobilia1940-46/> రెనాల్ట్ వీలైనంత త్వరగా ఫ్యాక్టరీని పునర్నిర్మించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు, కాని ఒక సంవత్సరం తరువాత, 4 ఏప్రిల్‌న అమెరికన్లు, 3, 15 సెప్టెంబర్ 1943న మళ్లీ బాంబు దాడులు కొనసాగించారు.<ref name=Automobilia1940-46/> పారిస్ విముక్తి పొందిన కొన్ని వారాల తర్వాత, 1944 సెప్టెంబర్ ప్రారంభంలో రెనాల్ట్ బిలాన్‌కోర్ట్ ప్లాంట్ ఫ్యాక్టరీ గేట్లు మళ్లీ తెరుచుకున్నాయి.<ref name=Automobilia1940-46/> రాజకీయ కుట్రలతో కూడిన వాతావరణంలో కార్యకలాపాలు నెమ్మదిగా పునఃప్రారంభమయ్యాయి.<ref name=Automobilia1940-46/> 1936లో, బిలాన్‌కోర్ట్ ఫ్యాక్టరీ పీపుల్స్ ఫ్రంట్ ప్రభుత్వం క్రింద ఉద్భవించిన హింసాత్మక రాజకీయ, పారిశ్రామిక అశాంతికి వేదికగా నిలిచింది. విముక్తి తర్వాత జరిగిన రాజకీయ ఘర్షణలు పెట్టుబడిదారీ సహకారం, కమ్యూనిస్ట్ ప్రతిఘటనల మధ్య శత్రుత్వాలను ప్రతిబింబించాయి.<ref name=Automobilia1940-46/> రెనాల్ట్‌లోని అస్తవ్యస్తమైన పరిస్థితికి స్పందిస్తూ, 27 సెప్టెంబర్ 1944న చార్లెస్ డి గల్లె అధ్యక్షతన మంత్రుల మండలి సమావేశం జరిగింది. యుద్ధానంతర యూరోపియన్ రాజకీయం కమ్యూనిస్టులు, కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేకుల మధ్య వేగంగా ధృవీకరించబడింది. బిలాన్‌కోర్ట్ రాజకీయంగా కమ్యూనిస్ట్ పట్టున్న ప్రాంతం. ప్రభుత్వం రెనాల్ట్ ఫ్యాక్టరీలను "స్వాధీనం" చేసుకోవాలని నిర్ణయించింది.<ref name="Automobilia1940-46" /> ఒక వారం తరువాత, అక్టోబర్ 4న ఇంజనీరింగ్, ఉన్నత స్థాయి నిర్వహణలో అనుభవం ఉన్న ప్రతిఘటన నాయకుడు పియర్ లెఫాచెక్స్ కంపెనీ తాత్కాలిక నిర్వాహకుడిగా నియమితుడయ్యాడు, వెంటనే తన బాధ్యతలను స్వీకరించాడు.<ref name="Automobilia1940-46" /> ఇదే సమయంలో, తాత్కాలిక ప్రభుత్వం లూయిస్ రెనాల్ట్ జర్మన్లతో కలిసి పనిచేసినట్లు ఆరోపించింది. అనేక ఆరోపణల మధ్య, ఒక న్యాయమూర్తి ముందు హాజరు కావాలని రెనాల్ట్‌కు అతని న్యాయవాదులు సలహా ఇచ్చారు. అతను 22 సెప్టెంబర్ 1944న జడ్జి మార్సెల్ మార్టిన్ ముందు హాజరయ్యాడు,<ref name="Automobilia1940-46" /> ఇతర ఫ్రెంచ్ ఆటోమొబైల్ పరిశ్రమ నాయకుల మాదిరిగానే 23 సెప్టెంబర్ 1944న అరెస్టు చేయబడ్డాడు.<ref name="Automobilia1940-46" /> 1936-1938 సమ్మెట్లను రెనాల్ట్ కఠినంగా నిర్వహించడం వల్ల అతనికి రాజకీయ మిత్రులు ఎవరూ లేకుండా పోయారు, ఎవరూ అతని సహాయానికి రాలేదు.<ref name="Saltmarsh1" /> అతను ఫ్రెసన్స్ జైలులో ఖైదు చేయబడ్డాడు, అక్కడ అతను విచారణ కోసం ఎదురుచూస్తూ అస్పష్టమైన పరిస్థితులలో 24 అక్టోబర్ 1944న మరణించాడు.<ref name="shame">{{cite news| title = Louis Renault and the shame of a nation| work=The Daily Telegraph | first = Ian | last = Morton| date = 14 May 2005| url = https://www.telegraph.co.uk/motoring/2735296/Louis-Renault-and-the-shame-of-a-nation.html| location=London}}</ref><ref name="ogre">{{cite news| title = Foreign News: Was He Murdered?|magazine=Time | date = 6 February 1956| url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,893292,00.html| archive-url=https://web.archive.org/web/20081214123926/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,893292,00.html| url-status=dead| archive-date=14 December 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1499&dat=19700107&id=dT0aAAAAIBAJ&pg=5789,2899107|title=The Rise and Fall of Louis Renault|last=Scriba|first=Jay|date=7 January 1970|work=The Milwaukee Journal|page=16|access-date=11 February 2014}}{{Dead link|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1 January 1945న డి గల్లె ఉత్తర్వు ద్వారా, కంపెనీ లూయిస్ రెనాల్ట్ నుండి మరణానంతరం స్వాధీనం చేసుకోబడింది. 16 జనవరి 1945న ఇది అధికారికంగా 'రెగీ నేషనల్ డెస్ ఉసిన్స్ రెనాల్ట్' గా జాతీయకరణ చేయబడింది.<ref name="Automobilia1940-46"/> [[వర్గం:ఫ్రెంచ్ కంపెనీలు]] [[వర్గం:వాహన తయారీ సంస్థలు]] [[వర్గం:Pages using gadget WikiMiniAtlas]] pdploejajwoocg1d90fs4y96yy6thws 0 494106 4955322 4837041 2026-09-09T11:17:39Z స్వరలాసిక 13980 /* మందులు */ 4955322 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = మయోసిస్ | synonyms = మయోసిస్, పిన్‌పాయింట్ ప్యూపిల్ | pronounce = | image = Human eye in bright light.jpg | caption = కంటిపైకి నేరుగా ప్రసరించే ప్రకాశవంతమైన కాంతి వల్ల కనుపాప సంకోచం చెందింది. కనుపాప వ్యాసం 2.3 మి.మీ.గా ఉంది. | field = | symptoms = సంకోచించిన కనుపాప | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = | alt = }} '''మియోసిస్ / మయోసిస్''' (Miosis/Myosis) అంటే [[కంటిపాప]] అధిక సంకోచం.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/mosbysguidetophy0000unse_i9g4|title=Mosby's Guide to Physical Examination|vauthors=Seidel HM, Ball JW, Dains JE, Benedict GW|date=2006-03-29|publisher=[[Mosby (imprint)|Mosby]]|isbn=978-0-323-03573-6|url-access=registration}}</ref> దీనికి వ్యతిరేక పరిస్థితి, మైడ్రియాసిస్, ఇది కంటిపాప విస్తరణ. అనిసోకోరియా అనేది ఒక కంటిపాప మరొకదాని కంటే ఎక్కువ వెడల్పుగా ఉండే పరిస్థితి. == కారణాలు == === వయసు === * సెనైల్ మియోసిస్ (వృద్ధాప్యంలో వ్యక్తి కంటిపాప పరిమాణంలో తగ్గింపు) === వ్యాధులు === * ఎహ్లెర్స్ డాన్లోస్ సిండ్రోమ్ * హార్నర్ సిండ్రోమ్ * హెమరేజ్ ఇంటూ పోన్స్ (ఇంట్రాక్రానియల్ హెమరేజ్) * వంశపారంపర్య రుగ్మతలు * ఇరిడోసైక్లిటిస్ * ప్రాణాంతకమైన నిద్రలేమి * అఫాకియా * హెమిక్రానియా కంటిన్యూవా [[దస్త్రం:Miosis_caused_by_opium_consumption.jpg|thumb|340x340px|ఓపియేట్స్ అధిక మోతాదుల వల్ల మియోసిస్ వస్తుంది.]] == మందులు == * ఫెంటానిల్, [[మార్ఫిన్]], హెరాయిన్, మెథడోన్ వంటి ఓపియాయిడ్లు * సిగరెట్లు, పొగాకు, ఇతర [[నికోటిన్]] కలిగిన ఉత్పత్తులు * క్లోనిడిన్, [[నాఫాజోలిన్]], ఆక్సిమెటాజోలిన్, టెట్రాహైడ్రోజోలిన్ వంటి ఇమిడాజోలిన్లు * రిస్పెరిడోన్, [[హాలోపెరిడాల్|హాలోపెరిడోల్]], క్లోరోప్రోమాజైన్, ఓలాన్జపైన్, [[క్వెటియాపైన్]] తో సహా యాంటిసైకోటిక్స్<ref name="Merck_Manual_Amphetamines">{{Cite paper|title=Relationship between sedation and pupillary function: comparison of diazepam and diphenhydramine|date=June 2006}}</ref> * ఎసిటైల్కోలిన్ వంటి కోలినర్జిక్ ఏజెంట్లు * ఎసిటైల్కోలినెస్టేరేస్ ఇన్హిబిటర్స్ * కాంప్టోథెసిన్ ఉత్పన్నాలతో సహా కొన్ని క్యాన్సర్ కీమోథెరపీ మందులు * మిర్టాజాపైన్, ఒక నోరాడ్రెనర్జిక్, నిర్దిష్ట సెరోటోనెర్జిక్ యాంటిడిప్రెసెంట్ * కొన్ని మోనోఅమైన్ ఆక్సిడేస్ ఇన్హిబిటర్స్ * పిలోకార్పైన్ కంటి చుక్కలు, ఇతర పారాసింపాథోమిమెటిక్స్ * ఆర్గానోఫాస్ఫేట్స్ == మూలాలు == [[వర్గం:వ్యాధులు]] o09y26am9v46lzsg0f2camlhbnwuby8 0 494777 4955172 4919207 2026-09-09T04:54:04Z స్వరలాసిక 13980 /* పిగ్మెంటేషన్ ఆటంకాలు */ 4955172 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:RougeoleDP.jpg|alt=Young child with a red rash covering face, chest, shoulders, and arms|thumb|[[తట్టు]] వ్యాధి కారణంగా దద్దుర్లు]] అనేక '''చర్మ పరిస్థితులు''' (skin conditions) మానవ ఇంటిగుమెంటరీ వ్యవస్థను ప్రభావితం చేస్తాయి-శరీరం మొత్తం ఉపరితలాన్ని కప్పి ఉంచే [[అంగ వ్యవస్థ|అవయవ వ్యవస్థ]], చర్మం, [[వెంట్రుక|జుట్టు]], [[గోరు|గోర్లు]], సంబంధిత [[కండరం|కండరాలు]], గ్రంథులతో కూడి ఉంటుంది.<ref name="Lookingbill">{{Cite book|title=Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology|url=https://archive.org/details/lookingbillmarks0000mark_4thed|last=Miller, Jeffrey H|last2=Marks, James G|publisher=Saunders|year=2006|isbn=978-1-4160-3185-7}}</ref> ఈ వ్యవస్థ ప్రధాన పని బాహ్య పర్యావరణానికి వ్యతిరేకంగా అవరోధంగా ఉంటుంది. చర్మం సగటున నాలుగు కిలోగ్రాముల బరువు ఉంటుంది, రెండు చదరపు మీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంటుంది, మూడు విభిన్న పొరలతో తయారు చేయబడుతుందిః బాహ్యచర్మం, చర్మము, చర్మము క్రింద కణజాలం.<ref name="Lookingbill" /> మానవ చర్మం రెండు ప్రధాన రకాలుః మెరుస్తున్న చర్మం, అరచేతులు, అరికాళ్ళపై వెంట్రుకలు లేని చర్మం (దీనిని "పామోప్లాంటార్" ఉపరితలాలు అని కూడా పిలుస్తారు), జుట్టు మోసే చర్మం.<ref name="RooksCD">Burns, Tony; ''et al''. (2006) ''Rook's Textbook of Dermatology CD-ROM''. Wiley-Blackwell. {{ISBN|1-4051-3130-6}}.</ref> తరువాతి రకంలో, వెంట్రుకలు పైలోస్బేషియస్ యూనిట్లు అని పిలువబడే నిర్మాణాలలో సంభవిస్తాయి, ప్రతి ఒక్కటి వెంట్రుకల కుదుళ్లు, సేబాషియస్ గ్రంధి, అనుబంధ ఎరెక్టర్ పిలి కండరాలతో ఉంటాయి. [[పిండోత్పత్తి|పిండంలో]], బాహ్యచర్మం, జుట్టు, [[గ్రంధి|గ్రంథులు]] ఎక్టోడెర్మ్ నుండి ఏర్పడతాయి, ఇది చర్మము, చర్మము క్రింద కణజాలాలను ఏర్పరుస్తున్న అంతర్లీన మెసోడెర్మ్ ద్వారా రసాయనికంగా ప్రభావితమవుతుంది.<ref name="isbn0-19-261253-0">{{Cite book|title=Biochemistry and physiology of the skin|url=https://archive.org/details/biochemistryphys0000unse_x0f1|last=Goldsmith, Lowell A.|publisher=Oxford University Press|year=1983|isbn=978-0-19-261253-3}}</ref> బాహ్యచర్మం అనేది చర్మం అత్యంత ఉపరితల పొర, అనేక పొరలు కలిగిన పొలుసుల ఎపిథీలియంః స్ట్రాటమ్ కార్నియం, స్ట్రాటమ్ లూసిడం, స్ట్రాటం గ్రాన్యులోసం, స్ట్రాట్టమ్ స్పినోసం, స్ట్రాటమ్ బసేల్.<ref name="Fitz">{{Cite book|title=Fitzpatrick's Dermatology in General Medicine|url=https://archive.org/details/fitzpatricksderm0002unse|last=Freedberg, Irwin M|publisher=McGraw-Hill|year=2003|isbn=978-0-07-138076-8|display-authors=etal}}</ref> బాహ్యచర్మం ప్రత్యక్ష రక్త సరఫరా లేకుండా ఉన్నందున చర్మము నుండి [[వ్యాపనము|వ్యాప్తి]] ద్వారా ఈ పొరలకు పోషణ అందించబడుతుంది. బాహ్యచర్మంలో నాలుగు రకాల కణాలు ఉంటాయిః కెరాటినోసైట్లు, మెలనోసైట్లు, లాంగర్హాన్స్ కణాలు, మెర్కెల్ కణాలు. వీటిలో, కెరాటినోసైట్లు ప్రధాన భాగం, ఇవి బాహ్యచర్మంలో సుమారు 95 శాతం ఉంటాయి.<ref name="RooksCD" /> ఈ స్ట్రాటిఫైడ్ [[ఉపకళా కణజాలము|స్క్వామస్ ఎపిథీలియం]] స్ట్రాటమ్ బేసేల్ లోపల కణ విభజన ద్వారా నిర్వహించబడుతుంది, దీనిలో విభిన్న కణాలు నెమ్మదిగా స్ట్రాటమ్ స్పినోసం ద్వారా స్ట్రాటమ్ కార్నియానికి బయటికి స్థానభ్రంశం చెందుతాయి, ఇక్కడ కణాలు నిరంతరం ఉపరితలం నుండి తొలగించబడతాయి.<ref name="RooksCD" /> సాధారణ చర్మంలో, ఉత్పత్తి రేటు నష్టం రేటుకు సమానం-ఒక కణం బేసల్ సెల్ పొర నుండి గ్రాన్యులర్ సెల్ పొర పైభాగానికి వలస వెళ్ళడానికి రెండు వారాలు అవసరం,, స్ట్రాటమ్ కార్నియం దాటడానికి అదనంగా రెండు వారాలు అవసరమవుతాయి.<ref name="bolognia">{{Cite book|title=Dermatology|last=Bolognia, Jean L|publisher=Mosby|year=2007|isbn=978-1-4160-2999-1|location=St. Louis|display-authors=etal}}</ref> చర్మము అనేది బాహ్యచర్మము, చర్మము క్రింద కణజాలం మధ్య చర్మం పొర,, పాపిల్లరీ చర్మము, రెటిక్యులర్ చర్మము అనే రెండు విభాగాలను కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Rapini">{{Cite book|url=https://archive.org/details/practicaldermato0000rapi|title=Practical dermatopathology|last=Rapini, Ronald P|publisher=Elsevier Mosby|year=2005|isbn=978-0-323-01198-3|url-access=registration}}</ref> ఉపరితల పాపిల్లరీ డెర్మిస్ బాహ్యచర్మం పైభాగంలో ఉన్న రెట్ చీలికలతో పరస్పరం అంకితం చేయబడుతుంది, దీని మధ్య రెండు పొరలు బేస్మెంట్ మెంబ్రేన్ జోన్ ద్వారా సంకర్షణ చెందుతాయి.<ref name="Rapini" /> చర్మము నిర్మాణ భాగాలు కొల్లాజెన్, సాగే ఫైబర్స్, గ్రౌండ్ పదార్థం. .<ref name="Rapini" /> ఈ భాగాలలో పైలోస్బేషియస్ యూనిట్లు, ఎరెక్టర్ పిలీ కండరాలు, ఎక్రైన్, అపోక్రైన్ గ్రంథులు ఉన్నాయి.<ref name="Fitz" /> చర్మంపై ఉపరితలానికి సమాంతరంగా నడిచే రెండు వాస్కులర్ నెట్వర్క్లు ఉంటాయి-ఒక ఉపరితల, ఒక లోతైన ప్లెక్సస్-ఇవి నిలువు కమ్యూనికేటింగ్ నాళాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.<ref name="Fitz" /><ref name="Grant-Kels">{{Cite book|title=Color Atlas of Dermatopathology (Dermatology: Clinical & Basic Science)|last=Grant-Kels JM|publisher=Informa Healthcare|year=2007|isbn=978-0-8493-3794-9|pages=[https://books.google.com/books?id=v2L21vtvm0MC&pg=PT163 163]}}</ref> చర్మము లోపల రక్త నాళాల పని నాలుగు రెట్లుః పోషణను సరఫరా చేయడం, ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించడం, వాపును నియంత్రించడం, గాయం నయం చేయడంలో పాల్గొనడం.<ref name="LAG">{{Cite book|title=Physiology, biochemistry, and molecular biology of the skin|last=Ryan|first=T|publisher=Oxford University Press|year=1991|isbn=978-0-19-505612-9|editor-last=Goldsmith|editor-first=Lowell A|edition=2nd|location=New York|page=1019|chapter=Cutaneous Circulation}}</ref><ref name="pmid8423379">{{Cite paper|title=Role of microvascular endothelial cells in inflammation}}</ref> చర్మము క్రింద కణజాలం అనేది చర్మము, అంతర్లీన అంటిపొర మధ్య కొవ్వు పొర. .<ref name="Lynch">{{Cite book|title=Dermatology|url=https://archive.org/details/dermatology0003lync|last=Lynch, Peter J|publisher=Williams & Wilkins|year=1994|isbn=978-0-683-05252-7}}</ref> ఈ కణజాలాన్ని ఇంకా రెండు భాగాలుగా విభజించవచ్చు, వాస్తవ కొవ్వు పొర, పన్నిక్యులస్ అడిపోసస్,, కండరాల లోతైన వెస్టిజియల్ పొర, పన్నిక్యులస కార్నోసస్.<ref name="RooksCD" /> ఈ కణజాలం ప్రధాన కణ భాగం అడిపోసైట్, కొవ్వు కణం .<ref name="Lynch" /> ఈ కణజాలం నిర్మాణం సెప్టల్ (అనగా లీనియర్ స్ట్రాండ్స్, లోబులార్ కంపార్ట్మెంట్లతో కూడి ఉంటుంది, ఇవి సూక్ష్మదర్శిని రూపాన్ని బట్టి భిన్నంగా ఉంటాయి.<ref name="Fitz" /> క్రియాత్మకంగా, చర్మము క్రింద కొవ్వు శరీరాన్ని నిరోధిస్తుంది, గాయాన్ని గ్రహిస్తుంది, రిజర్వ్ శక్తి వనరుగా పనిచేస్తుంది.<ref name="Lynch" /> మానవ ఇంటిగుమెంటరీ వ్యవస్థ పరిస్థితులు విస్తృతమైన వ్యాధులను కలిగి ఉంటాయి, వీటిని డెర్మటోసెస్ అని కూడా పిలుస్తారు, అలాగే అనేక నాన్-పాథోలాజిక్ స్థితులు (కొన్ని పరిస్థితులలో, మెలనోనిచియా, రాకెట్ నెయిల్స్ వంటివి).<ref name="Bluefarb">{{Cite book|url=https://archive.org/details/dermatology00samu|title=Dermatology|last=Bluefarb, Samuel M|publisher=Upjohn Co|year=1984|isbn=978-0-89501-004-9|url-access=registration}}</ref> కొద్ది సంఖ్యలో చర్మ వ్యాధులు మాత్రమే వైద్యుడిని ఎక్కువగా సందర్శించినప్పటికీ, వేలాది చర్మ పరిస్థితులను వివరించబడ్డాయి.<ref name="Lynch" /> ఈ పరిస్థితుల వర్గీకరణ తరచుగా అనేక నోసోలాజికల్ సవాళ్లను అందిస్తుంది, ఎందుకంటే అంతర్లీన రోగనిర్ధారణ, వ్యాధికారక శాస్త్రం తరచుగా తెలియదు. అందువల్ల, చాలా ప్రస్తుత పాఠ్యపుస్తకాలు స్థానం ఆధారంగా వర్గీకరణను అందిస్తాయి (ఉదాహరణకు, శ్లేష్మ పొర పదనిర్మాణ శాస్త్రం పరిస్థితులు (దీర్ఘకాలిక పొక్కులు పరిస్థితులు) రోగనిర్ధారణ శాస్త్రం (శారీరక కారకాల ఫలితంగా చర్మ పరిస్థితులు) మొదలైనవి. వైద్యపరంగా, ఏదైనా నిర్దిష్ట చర్మ పరిస్థితికి సంబంధించిన రోగ నిర్ధారణ, చర్మ గాయాలు (చేతులు, తల, కాళ్ళు, లక్షణాలు ([[దురద|ప్రురిటస్]], నొప్పి వ్యవధి (తీవ్రమైన, దీర్ఘకాలిక) అమరిక (ఏకాంత, సాధారణీకరించబడిన, వార్షిక, సరళ పదనిర్మాణ శాస్త్రం (మాక్యులస్, పాపుల్స్, వెసికిల్స్, రంగు (ఎరుపు, నీలం, గోధుమ, నలుపు, తెలుపు, పసుపు) వంటి ప్రదేశాలతో సహా సంబంధిత సమాచారాన్ని సేకరించడం ద్వారా చేయబడుతుంది.<ref name="FitzAtlas">{{Cite book|title=Fitzpatrick's color atlas and synopsis of clinical dermatology|url=https://archive.org/details/fitzpatrickscolo0000unse|last=Fitzpatrick, Thomas B|last2=Klauss Wolff|last3=Wolff, Klaus Dieter|last4=Johnson, Richard R.|last5=Suurmond, Dick|last6=Richard Suurmond|publisher=McGraw-Hill Medical Pub. Division|year=2005|isbn=978-0-07-144019-6}}</ref> అనేక పరిస్థితుల నిర్ధారణకు తరచుగా చర్మ బయాప్సీ కూడా అవసరం, ఇది [[కణజాల శాస్త్రం|హిస్టోలాజిక్]] సమాచారాన్ని అందిస్తుంది ఇది క్లినికల్ ప్రెజెంటేషన్, ఏదైనా ప్రయోగశాల డేటాతో సహసంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref name="isbn0-7817-7363-6">{{Cite book|title=Lever's Histopathology of the Skin|last=Xiaowei Xu|last2=Elder, David A|last3=Rosalie Elenitsas|last4=Johnson, Bernett L|last5=Murphy, George E|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2008|isbn=978-0-7817-7363-8|location=Hagerstwon, MD}}</ref><ref name="isbn0-7020-3941-1">{{Cite book|title=Weedon's Skin Pathology, 2-Volume Set: Expert Consult - Online and Print|publisher=Churchill Livingstone|year=2009|isbn=978-0-7020-3941-6|location=Edinburgh}}</ref><ref name="isbn0-7020-3023-6">{{Cite book|title=Dermatopathology|last=David J DiCaudo|last2=Dirk Elston MD|last3=Dirk M Elston|last4=Tammie Ferringer|last5=Christine J Ko|last6=Christine Ko MD|last7=Steven Peckham|last8=Whitney A High|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3023-9|location=Philadelphia}}</ref> == అక్నీఫార్మ్ విస్ఫోటనాలు == పిలోస్బేషియస్ యూనిట్లో మార్పుల వల్ల మొటిమల విస్ఫోటనాలు సంభవిస్తాయి . * మొటిమల ఎస్టివలిస్ (మల్లోర్కా అక్నె * మొటిమల కాంగ్లోబాటా * మొటిమల సౌందర్య సాధనం (కాస్మెటిక్ అక్నీ) * మొటిమల ఫుల్మినాన్స్ (అక్యూట్ ఫీబ్రిల్ అల్సరేటివ్ మొటిమలు) * మొటిమల కెలోయిడాలిస్ న్యూచే (మొటిమల కెలొయిడాలిస్, డెర్మటైటిస్ పాపిల్లారిస్ క్యాపిలిటి, ఫోలిక్యులిటిస్ కెలొయిడలిస్, ఫోలికులిటిస్ కెలియోడిస్ న్యూచే, న్యూచల్ కెలొయిడ్ మొటిమలు) * మొటిమల మెకానికా * మొటిమల మందులు * మొటిమల వల్ల కలిగే మొటిమలను తొలగించే మొటిమల వ్యాధి (Acne miliaris necrotica) * [[మొటిమ|మొటిమల వల్గారిస్]] (Acne Simplex) * ముఖపు వాపుతో మొటిమలు (ఘన ముఖ వాపు) * బ్లెఫరోఫిమా * క్లోరాన్ * ఎరిత్రోటెలాంగియెక్టాటిక్ రోసేసియా (ఎరిథెమాటోటెలాంగియెక్టాక్ రోసేసియా, వాస్కులర్ రోసేసియా) * ఎక్సోరియేటెడ్ మొటిమలు (ఆక్నే ఎక్సోరియే డెస్ జెన్యూస్ ఫిల్లెస్, పికర్స్ అక్నేస్ * గ్రంథి రోసేసియా * గ్నాథోఫైమా * గ్రామ్-నెగటివ్ రోసేసియా * గ్రాన్యులోమాటస్ ఫేషియల్ డెర్మటైటిస్ * గ్రాన్యులోమాటస్ పెర్రియోరల్ డెర్మటైటిస్ * హాలోజెన్ మొటిమలు * హిడ్రాడెనిటిస్ సుపురాటివా (మొటిమల విలోమం, పియోడెర్మా ఫిస్టులాన్స్ ప్రాముఖ్యత, వెర్నియుల్స్ వ్యాధి) * ఇడియోపతిక్ ఫేషియల్ అసెప్టిక్ గ్రాన్యులోమా * శిశువు మొటిమలు * ల్యూపాయిడ్ రోసేసియా (గ్రాన్యులోమాటస్ రోసేసియా, మైక్రోపాప్యులర్ ట్యూబర్క్యులిడ్, రోసేసియా లాంటి ట్యూబర్క్యులాడ్ ఆఫ్ లెవాండోవ్స్కీ) * లూపస్ మిలియారిస్ డిసెమినాటసఫేసి * మెటోఫిమా * నవజాత మొటిమలు (మొటిమల శిశువు, మొటిమల నియోనేటోరం, నియోనాటల్ సెఫాలిక్ పుస్టులోసిస్) * వృత్తి మొటిమలు * నూనె మొటిమలు * కంటి రోసేసియా (కంటి రోసాసియా, కంటి మోరోసియా) * ఒటోఫిమా * పెరిఆర్టిఫికల్ డెర్మటైటిస్ * రోసేసియా నిరంతర వాపు (దీర్ఘకాలిక ఎగువ ముఖ ఎరితెమాటస్ వాపు, మోర్బిహాన్స్ వ్యాధి, రోసేసియస్ లింఫెడెమా) * ఫైమాటస్ రోసేసియా * పోమాడే మొటిమలు * పాపులోపుస్ట్యులర్ రోసేసియా (ఇన్ఫ్లమేటరీ రోసేసియా) * పెరిఫోలిక్యులిటిస్ క్యాపిటిస్ అబ్సెడెన్స్, సఫోడియన్స్ (స్కాల్ప్ సెల్యులైటిస్ను విడదీయడం, ఫోలిక్యులిటిస్ను విడదీయడం, హోఫ్ఫ్మన్ సఫోడియెన్స్) * పెర్రియోరల్ డెర్మటైటిస్ * పెరియోర్బిటల్ డెర్మటైటిస్ (పెరియోకులర్ డెర్మటైటీస్) * పియోడెర్మా ఫేషియల్ (రోసేసియా ఫుల్మినాన్స్) * రైనోఫైమా * రోసేసియా (ఆక్నే రోసేసియా) * రోసేసియా కాంగ్లోబాటా * సైనోవిటిస్-మొటిమల-పుస్టులోసిస్-హైపెరోస్టోసిస్-ఆస్టియోమైలిటిస్ సిండ్రోమ్ (SAPHO సిండ్రోమ్) * స్టెరాయిడ్ రోసేసియా * టార్ మొటిమలు * ఉష్ణమండల మొటిమలు [[దస్త్రం:Akne-jugend.jpg|alt=Adult forehead with scattered red pimples|thumb|[[మొటిమ|మొటిమల వల్గారిస్]]]] [[దస్త్రం:Dissecting_cellulitis_of_the_scalp_-_perifolliculitis_capitis_abscedens_et_suffodiens_-_Hoffman_disease_-_40yo_male_of_African_descent.jpg|alt=Boggy, suppurative nodule with patchy hair loss typical of dissecting cellulitis of the scalp|thumb|స్కాల్ప్ సెల్యులైటిస్ను విడదీయడం]] [[దస్త్రం:Rhinopyma.JPG|alt=Adult male with a large, red, bulbous nose|thumb|రైనోఫైమా]] == ఆటోఇన్ఫ్లమేటరీ సిండ్రోమ్స్ == ఆటోఇన్ఫ్లమేటరీ సిండ్రోమ్స్ అనేది వంశపారంపర్యంగా వచ్చే రుగ్మతల సమూహం, ఇవి తాపజనక చర్మ గాయాలు, ఆవర్తన జ్వరాల ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి.<ref>{{Cite paper|author=Fietta P|title=Autoinflammatory diseases: the hereditary periodic fever syndromes}}</ref><ref>{{Cite paper|title=The hereditary periodic fever syndromes: molecular analysis of a new family of inflammatory diseases}}</ref> * బ్లౌ సిండ్రోమ్[[దస్త్రం:Blau_syndrome.jpg|alt=Multiple reddish-brown papules coalescing over the right arm of a boy|thumb|బ్లౌ సిండ్రోమ్]] * దీర్ఘకాలిక శిశు నరాల చర్మసంబంధ, కీళ్ళ సిండ్రోమ్ * కుటుంబ జలుబు ఉర్టికారియా (కుటుంబ జలుబుతో ఆటోఇన్ఫ్లమేటరీ సిండ్రోమ్) * కుటుంబ మధ్యధరా జ్వరం * హైపర్-ఐజిడి సిండ్రోమ్ * మజీద్ సిండ్రోమ్ * మకిల్-వెల్స్ సిండ్రోమ్ * టిఎన్ఎఫ్ రిసెప్టర్ అనుబంధ ఆవర్తన సిండ్రోమ్ (కుటుంబ హైబెర్నియన్ జ్వరం, ట్రాప్స్, ట్యూమర్ నెక్రోసిస్ ఫ్యాక్టర్ రిసెప్టెర్ అనుబంధ ఆవర్తన సిండ్రోం) == దీర్ఘకాలిక పొక్కులు == దీర్ఘకాలిక పొక్కులుగల చర్మ పరిస్థితులు సుదీర్ఘమైన మార్గాన్ని కలిగి ఉంటాయి, వెసికిల్స్, బుల్లే ఉంటాయి. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=X0QzPwAACAAJ|title=Blistering Skin Diseases|last=Chan|first=Lawrence S|date=30 March 2009|publisher=Manson Publishing Ltd|isbn=978-1-84076-066-8|edition=1}}</ref> * వయోజన సరళ IgA వ్యాధి * బులస్ పెంఫిగోయిడ్ * బులస్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * బాల్య సరళ IgA వ్యాధి (బాల్యంలోని దీర్ఘకాలిక బుల్లస్ వ్యాధి) * సికాట్రిసియల్ పెంఫిగోయిడ్ (బెనిగ్న్ మ్యూకోసల్ పెంఫిగాయిడ్, బెనిగ్నె మ్యూకస్ మెంబ్రేన్ పెంఫిగొయిడ్, ఓక్యులర్ పెంఫిగ్యస్, స్కారింగ్ పెంఫిగైడ్) * డెర్మటైటిస్ హెర్పెటిఫార్మిస్ (డహ్రింగ్ వ్యాధి) * డైషిడ్రోసిస్ (పునరావృత వెసిక్యులర్ పామోప్లాంటర్ డెర్మటైటిస్, అక్యూట్ వెసిక్యులోబులస్ హ్యాండ్ ఎగ్జిమా, డైషిడ్రోటిక్ డెర్మటైసిస్, పోంఫోలిక్స్) * స్థానిక పెంఫిగస్ (స్థానిక పెంపిగస్ ఫోలియాసియస్, ఫోగో సెల్వాజెం) * ఎపిడెర్మోలిసిస్ బుల్లోసా అక్విజిటా * గ్రోవర్ వ్యాధి (బెనిగ్న్ పాప్యులర్ అకాంతోలిటిక్ డెర్మాటోసిస్, పెర్సిస్టెంట్ అకాంతోలిటిక డెర్మాటోసస్, ట్రాన్సియెంట్ అకాంతోలైటిక్ డెర్మాటోసెస్) [[దస్త్రం:Grover's_disease,_advanced_case.JPG|alt=Adult chest and abdomen with many red skin lesions|thumb|గ్రోవర్ వ్యాధి]] * ఐజిఎ పెంఫిగస్ * ఇంట్రాపిడెర్మల్ న్యూట్రోఫిలిక్ IgA డెర్మాటోసిస్ * స్థానికీకరించిన సికాట్రిసియల్ పెంఫిగోయిడ్ (బ్రన్స్టింగ్-పెర్రీ సికాట్రిసియాల్ పెంఫిగాయిడ్) * పారానోప్లాస్టిక్ పెంఫిగస్ * పెంఫిగస్ ఎరిథెమాటోసస్ (సెనియర్-ఉషర్ సిండ్రోమ్) * పెంఫిగస్ ఫోలియాసియస్ * పెంఫిగస్ హెర్పెటిఫార్మిస్ (అకాంతోలిటిక్ హెర్పెటిఫార్మ్ డెర్మటైటిస్, హెర్పెడిఫార్మ్ పెంఫిజస్, మిశ్రమ బులస్ వ్యాధి, సల్ఫాపిరిడిన్ ద్వారా నియంత్రించబడే పెంఫిగ్స్ * పెంఫిగోయిడ్ నోడ్యులారిస్ * పెంఫిగస్ వెజిటేబల్స్ * పెంఫిగస్ వెజిటేబల్స్ ఆఫ్ హాలోపో * న్యూమాన్ పెంఫిగస్ శాఖాహారాలు * పెంఫిగస్ వల్గారిస్ * వెసిక్యులర్ పెంఫిగోయిడ్ * వల్వర్ బాల్య పెంఫిగోయిడ్ == శ్లేష్మ పొర పరిస్థితులు == శ్లేష్మ పొర పరిస్థితులలో కళ్ళు, ముక్కు, నోరు, జననేంద్రియాలు, పాయువు తేమతో కూడిన లైనింగ్ ఉంటుంది .<ref name="Andrews">{{Cite book|title=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology|url=https://archive.org/details/andrewsdiseaseso0000jame_10ed|last=James, William D|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=978-0-7216-2921-6|display-authors=etal}}</ref> * అకటాలాసియా (అకటాలాసేమియా, తకాహారా వ్యాధి) * పొందిన డైస్కెరాటోటిక్ ల్యూకోప్లాకియా * ఆక్టినమిక్ చీలిటిస్ (ఆక్టినమిక్ చైలోసిస్) * తీవ్రమైన నెక్రోటైజింగ్ అల్సర్ జింగైవిటిస్ (తీవ్రమైన పొర జింగైటిటిస్, తీవ్రమైన నెక్రోటికల్ అల్సర్ గింగివోస్టోమాటైటిస్, ఫ్యూసోస్పైరిల్లరీ జింగైవైటిస్, ఫ్యూజోస్పైరిల్లోసిస్, ఫ్యూసోపిరోచెటల్ జింగైవిటిస్, నెక్రోటైనింగ్ జింగైవిటీస్, ఫాగేడెనిక్ జింగైవిటెస్, కంద నోరు, వ్రణోత్పత్తి జింగైటిస్, విన్సెంట్ జింగైవిట్స్, విన్సెట్ ఇన్ఫెక్షన్, విన్సెంట్కు స్టోమాటిటిస్, విన్స్ వ్యాధి * అలెర్జీ కాంటాక్ట్ చీలిటిస్ * ఆంజినా బులోసా హెమోర్జికా * కోణీయ చీలిటిస్ (పెర్లెచె) * బెహెట్స్ వ్యాధి (బెహెట్ సిండ్రోమ్, ఓకులో-ఓరల్-జెనిటల్ సిండ్రోమ్) * నల్ల వెంట్రుకల నాలుక (జుట్టు గల నాలుక, లింగ్వా విల్లోసా నిగ్రాస్) [[దస్త్రం:Black_tongue.jpg|alt=Adult tongue with a strikingly black top|thumb|నల్లటి వెంట్రుకల నాలుక]] * కేవియర్ భాష * చీలిటిస్ ఎక్స్ఫోలియాటివా * చీలిటిస్ గ్రంథి * చీలిటిస్ గ్రాన్యులోమాటోసా (గ్రాన్యులోమాటస్ చీలిటిస్, ఓరోఫేసియల్ గ్రాన్యులోమోసిస్) * దంత మూలం చర్మ సైనస్ (డెంటల్ సైనస్) * చక్రీయ న్యూట్రోపెనియా * డెస్కమేటివ్ జింగైవిటిస్ * పెదవి ఔషధ-ప్రేరిత పుండు * పెదవి ఎపిడెర్మైజేషన్ * ఎపిలిస్ * ఎపులిస్ ఫిసురాటమ్ (గ్రాన్యులోమా ఫిసురాటమ్) * విస్ఫోటన భాషా పాపిల్లిటిస్ * ఎరిత్రోప్లాకియా (ఎరిత్రోప్లాషియా) * విరిగిన నాలుక (గొంతు నాలుక, లింగ్వా ప్లికాటా, ప్లికేటెడ్ నాలుక, స్క్రోటల్ నాలుక) * భౌగోళిక నాలుక (బెనిగ్న్ మైగ్రేటరీ గ్లోసిటిస్, బెనిగ్ను మైగ్రేటరీ స్టోమాటిటిస్, గ్లోసిటిస్ ఏరియాటా ఎక్స్ఫోలియాటివా, గ్లోసిటిసియాటా మైగ్రాన్స్, లింగ్వా జియోగ్రాఫిక, స్టోమాటిటిస్ ఏరియాటా మైగ్రన్స్, నాలుక తాత్కాలిక బెనిగ్నా ప్లాక్స్) * జింజివల్ ఫైబ్రోమా * జింజివల్ హైపర్ట్రోఫీ * వెంట్రుకల ల్యూకోప్లాకియా (ఓరల్ హెయిర్లీ ల్యూకోప్లేకియా) * ఇంట్రోరల్ డెంటల్ సైనస్ * లీనియా ఆల్బా * ల్యూకోప్లాకియా * టైలోసిస్, ఎసోఫాగియల్ కార్సినోమాతో ల్యూకోప్లాకియా * మేజర్ అఫ్థస్ అల్సర్ (పెరియాడెనిటిస్ మ్యూకోసా నెక్రోటికా రిక్రెన్లు) * మీడియన్ రాంబోయిడ్ గ్లోసిటిస్ (సెంట్రల్ పాపిల్లరీ అట్రోఫి) * మెలనోసైటిక్ నోటి గాయం * మెల్కర్సన్-రోసెంతల్ సిండ్రోమ్ * మోర్సికాటియో బుకారమ్ (దీర్ఘకాలిక చెంప కొరకడం, దీర్ఘకాలిక చెంప నమలడం) * మ్యూకోసల్ స్క్వామస్ సెల్ కార్సినోమా * నోటి శ్లేష్మం శ్లేష్మ తిత్తి (శ్లేష్మల) * నాగాయామా ప్రదేశాలు * [[క్రోన్స్ వ్యాధి|ఓరల్ క్రోన్ 'స్ వ్యాధి]] * ఓరల్ ఫ్లోరిడ్ పాపిల్లోమాటోసిస్ * ఓరల్ మెలనోసిస్ * నాలుక ఒస్సియస్ కోరిస్టోమా * పరిధీయ అమెలోబ్లాస్టోమా * ప్లాస్మా సెల్ చీలిటిస్ (ప్లాస్మా సెల్ జింగివిటిస్, ప్లాస్మా సెల్ ఒరిఫికల్ మ్యూకోసిటి) * ప్లాస్మోకాంథోమా * ప్రొలిఫెరేటివ్ వెర్రూకస్ ల్యూకోప్లాకియా * ప్యోజెనిక్ గ్రాన్యులోమా (ఎరప్టివ్ హెమాంజియోమా, గ్రాన్యులేషన్ టిష్యూ-టైప్ హెమాంజయోమా, గ్రానులోమా గ్రావిడారం, లోబులార్ క్యాపిల్లరీ హెమాంజ్యోమా, ప్రెగ్నెన్సీ ట్యూమర్, ప్రెగ్నేంసీ ట్యూమర్) [[దస్త్రం:Pyogenic_granuloma_on_a_finger-1.jpg|alt=A solitary papule of inflamed vascular granulation tissue on the index finger of an adult|thumb|ప్యోజెనిక్ గ్రాన్యులోమా]] * పియోస్టోమాటైటిస్ వెజిటేషన్స్ * పునరావృత అఫ్థస్ స్టోమాటిటిస్ (అఫ్థోసిస్, క్యాన్సర్ పుళ్ళు, పునరావృత నోటి అఫ్థై) * పునరావృత ఇంట్రోరల్ హెర్పెస్ సింప్లెక్స్ సంక్రమణ * మృదువైన నాలుక (అట్రోఫిక్ గ్లోసిటిస్, బట్టతల నాలుక, హంటర్ గ్లోసిటిస్, మోయెల్లెర్) * స్టోమాటిటిస్ నికోటినా (నికోటిన్ స్టోమాటిటిస్, స్మోకర్స్ కెరాటోసిస్, స్మోకర్ పాచెస్) * టోరస్ పాలటినస్ * ట్రంపెటర్ మొటిమ * వెస్టిబ్యులర్ పాపిల్లోమాటోసిస్ * వైట్ స్పాంజ్ నెవస్ (వైట్ స్పాంజి నెవస్ ఆఫ్ కానన్) == చర్మ అనుబంధాల పరిస్థితులు == చర్మ అనుబంధాల పరిస్థితులు చర్మం, [[వెంట్రుక|జుట్టు]], [[గోరు|గోర్లు]], ఎర్రటి పైలి కండరాల గ్రంథులను ప్రభావితం చేస్తాయి. .<ref name="Lookingbill">{{Cite book|title=Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology|url=https://archive.org/details/lookingbillmarks0000mark_4thed|last=Miller, Jeffrey H|last2=Marks, James G|publisher=Saunders|year=2006|isbn=978-1-4160-3185-7}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMiller,_Jeffrey_HMarks,_James_G2006">Miller, Jeffrey H; Marks, James G (2006). ''Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology''. Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4160-3185-7|<bdi>978-1-4160-3185-7</bdi>]].</cite></ref><ref name="genDermPreReq">{{Cite book|title=General dermatology|url=https://archive.org/details/generaldermatolo0000unse_z0n1|last=Christine J Ko|last2=Schwarzenberger, Kathryn|last3=Werchniak, Andrew E|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3093-2|location=Philadelphia}}</ref> * మొటిమల నెక్రోటికా * పొందిన సాధారణ హైపర్ట్రికోసిస్ (పొందిన హైపర్ట్రిసోసిస్ లానుగినోసా, హైపర్ట్రిసోసిస్ లానుగనోసా అక్విజిటా) * పొందిన పెర్ఫోరేటింగ్ డెర్మాటోసిస్ (పొందిన పెర్పోరేటింగ్ కొల్లాజెనోసిస్) * అక్రోకేటోసిస్ పారానోప్లాస్టికా ఆఫ్ బాజెక్స్ (అక్రోకెరోటోసిస్ నియోప్లాస్టికా, బాజెక్స్ సిండ్రోమ్) * అక్రోస్టియోలిసిస్ * [[గోరుచుట్టు|తీవ్రమైన పారోనికా]] * [[అలోపీసీయా ఎరేటా|అలోపేసియా ఏరియాటా]] అలోపేసియా ఏరియటా[[దస్త్రం:Allopecia_areata.JPG|alt=Circular coin-sized bare patch on the back of a person's scalp|thumb|[[అలోపీసీయా ఎరేటా|అలోపేసియా ఏరియాటా]]]] * అలోపేసియా నియోప్లాస్టికా * అనాజెన్ ఎఫ్లువియం * ఆండ్రోజెనిక్ అలోపేసియా (ఆండ్రోజెనెటిక్ అలోపేసియా) * అన్హీడ్రోసిస్ (హైపోహిడ్రోసిస్) * అనోనిచియా * స్పష్టమైన ల్యూకోనిచియా * బ్యూ పంక్తులు * నీలి గోర్లు * బ్రోమిడ్రోసిస్ (అపోక్రైన్ బ్రోమిడ్రోసస్, ఫెటిడ్ చెమట, మల్లోడోరస్ చెమట, ఓస్మిడ్రోసిస్) * బబుల్ హెయిర్ వైకల్యం * సెంట్రల్ సెంట్రిఫ్యూగల్ సికాట్రిసియల్ అలోపేసియా (ఫోలిక్యులర్ డిజెనరేషన్ సిండ్రోమ్, సెంట్రల్ స్కాల్ప్ సూడోపెలేడ్) * చెవ్రాన్ నెయిల్ (హెర్రింగ్ బోన్ నెయిల్) * క్రోమిడ్రోసిస్ (రంగు చెమట) * [[గోరుచుట్టు|దీర్ఘకాలిక పారోనికా]] * సికాట్రిసియల్ అలోపేసియా * క్లబ్బింగ్ (డ్రమ్ స్టిక్ వేళ్లు, హిప్పోక్రేటిక్ వేళ్లు, వాచ్-గ్లాస్ నెయిల్స్) * చూపుడు వేళ్ళ పుట్టుకతో వచ్చే ఒనికోడిస్ప్లాసియా * వ్యాప్తి, పునరావృత ఇన్ఫండిబులోఫోలిక్యులిటిస్ * తలపై ఎరోసివ్ పుస్ట్యులర్ డెర్మటైటిస్ (స్కాల్ప్ ఎరోసివె పుస్ట్యులర్ డర్మటోసిస్) * ఎరిత్రోమెలనోసిస్ ఫోలిక్యులార్, కోలి * ఫోలిక్యులిటిస్ డెకాల్వాన్స్ * ఫోలిక్యులిటిస్ నరేస్ పెర్ఫోరాన్స్ * ఫాక్స్-ఫోర్డీస్ వ్యాధి * ఫ్రంటల్ ఫైబ్రోసింగ్ అలోపేసియా * జన్యు హైపర్ట్రికోసిస్ (జెనెనిటల్ హైపర్ట్రిసిస్) * సాధారణీకరించిన హైపర్హైడ్రోసిస్ * గ్రాహం-లిటిల్ సిండ్రోమ్ * గ్రాన్యులోసిస్ రుబ్రా నాసి * ఆకుపచ్చ గోర్లు * గస్టేటరీ హైపర్హైడ్రోసిస్ * హెయిర్ కాస్ట్స్ (సూడోనిట్స్) * హెయిర్ ఫోలికల్ నెవస్ (వెల్లస్ హమార్టోమా) * అరచేతులు, అరికాళ్ళు * సగం, సగం గోర్లు (లిండ్సే గోర్లు) * వేలాడదీయడం * హాపలోనిచియా * హెమాటిడ్రోసిస్ * హిర్సుటిజం * హుక్ గోరు * హాట్ దువ్వెన అలోపేసియా * హైపర్ట్రికోసిస్ క్యూబిటి (హెయిర్ ఎల్బో సిండ్రోమ్) * చర్మం హైపర్ట్రికోసిస్ సింప్లెక్స్ * అడపాదడపా జుట్టు-ఫోలికల్ డిస్ట్రోఫీ * కెరాటోసిస్ పిలారిస్ అట్రోఫికాన్స్ * జుట్టు కత్తిరించడం (ప్రగతిశీల కత్తిరింపు) * కోయెన్ ట్యూమర్ (కోయెన్ పెరింగువల్ ఫైబ్రోమా, పెరింగువల్ ఫిబ్రోమా) * కోయిలోనిచియా (చెంచా నెయిల్స్) * కిర్లే వ్యాధి * ల్యూకోనిచియా (తెల్లని గోర్లు) * లైకెన్ ప్లానోపిలారిస్ (అక్యుమినాటస్, ఫోలిక్యులర్ లైకెన్ ప్లానస్, లైకెన్ ప్లేనస్ ఫోలిక్యులారిస్, పెరిపిలారిసిస్) * గోర్లు లైకెన్ ప్లానస్ * లైకెన్ స్పినులోసస్ (కెరాటోసిస్ స్పినులోసా) * లిపెడెమాటస్ అలోపేసియా (లిపెడెమటస్ స్కాల్ప్) * స్థానికీకరించిన హైపర్ట్రికోసిస్ * స్థానికీకరించిన పుట్టుకతో వచ్చే హైపర్ట్రికోసిస్ * లాంగిట్యూడినల్ ఎరిథ్రోనిచియా * లాంగిట్యూడినల్ మెలనోనిచియా * లూజ్ అనాజెన్ సిండ్రోమ్ (లూజ్ అనాగెన్ హెయిర్ సిండ్రోమ్) * లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * మదరోసిస్ * గోరు పలక మాలాలైన్మెంట్ * పురుష-నమూనా బట్టతల * మేరీ-ఉన్నా వంశపారంపర్య హైపోట్రికోసిస్ (మేరీ-ఉన్నా హైపోట్రిసోసిస్) * మీడియన్ నెయిల్ డిస్ట్రోఫీ (డిస్ట్రోఫియా ఉంగుయిస్ మీడియానా కానాలిఫోర్మిస్, మీడియన్ కానాలిఫోర్మ్ డిస్ట్రోఫీ ఆఫ్ హెల్లెర్, సోలెనోనిచియా) * మీస్ లైన్లు * మెలనోనిచియా * మెంకేస్ కిన్కీ హెయిర్ సిండ్రోమ్ (కిన్కీ జుట్టు వ్యాధి, మెంకేజ్ వ్యాధి) * మోనిలెథ్రిక్స్ (పూసలతో చేసిన జుట్టు) * ముయెర్క్స్ గోర్లు (ముయెర్క్లె పంక్తులు) * నెయిల్-ప్యాటెల్లా సిండ్రోమ్ (ఫాంగ్ సిండ్రోమ్, వంశపారంపర్య ఆస్టియోనీకోడిస్ప్లాసియా, HOOD సిండ్రోమ్) [[దస్త్రం:Nailpatellakleur1fotojanwij.jpg|alt=Big toe with most of the toenail missing; only the nail's root is present|thumb|నెయిల్-ప్యాటెల్లా సిండ్రోమ్]] * గోరువెచ్చని నియోప్లాజమ్స్ * నెవాయిడ్ హైపర్ట్రికోసిస్ * నాన్సికాట్రికల్ అలోపేసియా * ఒనికౌక్సిస్ * ఒనికోఆట్రోఫీ * ఒనికోక్రిప్టోసిస్ (ఇన్గ్రౌన్ నెయిల్, అన్గుయిస్ ఇన్కార్నాటస్) * ఒనికోగ్రిఫోసిస్ (రామ్ కొమ్ము) * ఒనికోలిసిస్ * ఒనికోమాడెసిస్ * ఒనికోమాట్రికోమా * ఒనికోఫాగియా (గోర్లు కొరుకుట) * ఒనికోఫోసిస్ * [[అలోపీసీయా ఎరేటా|ఒనికోప్టోసిస్ డిఫ్లువియం]] (అలోపేసియా అన్గ్యుయం) * ఒనికోరెక్సిస్ (పెళుసుగా ఉండే గోర్లు) * ఒనికోస్చిజియా * ఒనికోటిల్లోమానియా[[దస్త్రం:Nailbitebad.jpg|alt=Multiple, dystrophic, irregular, shortened fingernails|thumb|ఒనికోటిల్లోమానియా]] * ఒఫియాసిస్ * పామోప్లాంటర్ హైపర్హైడ్రోసిస్ (ఎమోషనల్ హైపర్హైడ్రొసిస్) * పారాకెరాటోసిస్ పుస్టులోసా * నమూనా పొందిన హైపర్ట్రికోసిస్ * రంధ్రం ఫోలిక్యులైటిస్ * పిలి అన్నులాటి (రింగ్ హెయిర్) * పిలీ ద్విగుణ * పిలి మల్టీజెమిని * పిలి సూడోఅన్నులాటి (సూడో పిలి యాన్యులాటి) * పిలి టోర్టి (ట్విస్టెడ్ హెయిర్స్) * పిన్సర్ గోర్లు (ఒమేగా గోర్లు, ట్రంపెట్ గోర్లు) * పిట్రియాసిస్ అమియాంటేసియా (టినియా అమియాంటేషియా) * ప్లాటోనిచియా * ప్లికా న్యూరోపథికా (వెంట్రుకలు రాలడం) * ప్లమ్మర్ గోరు * జుట్టు అకాల తెల్లబడటం * ప్రీపెబర్టల్ హైపర్ట్రికోసిస్ * ఒత్తిడి అలోపేసియా (ఆపరేషన్ అనంతర అలోపేసియా, ఒత్తిడి-ప్రేరిత అలోపేసియా) * సూడోఫోలిక్యులిటిస్ బార్బే (బార్బర్స్ దురద, ఫోలిక్యులిటిస బార్బే ట్రామాటికా, రేజర్ బంప్స్, గడ్డం మచ్చలు సూడోఫోలిక్యూలిటిస్, షేవ్ బంప్స్) * స్యూడోపెలేడ్ ఆఫ్ బ్రోక్ (అలోపేసియా సికాట్రిసటా) * సోరియాటిక్ గోర్లు * టెరిజియం ఇన్వేర్సమ్ ఉంగుయిస్ (టెరిజియం ఇంవేర్సస్ ఉంగుయిస్, వెంట్రల్ టెరిజియం) * టెరిజియం ఉంగుయిస్ (డోర్సల్ టెరిజియం) * గోరు మంచం పుర్పురా * ర్యాకెట్ నెయిల్ (బ్రాచియోనిచియా, నెయిల్ ఎన్ రాకెట్, ర్యాకెట్ థంబ్) * పునరావృత పామోప్లాంటర్ హిడ్రాడెనిటిస్ (ఐడియోపతిక్ పామోప్లాంటరైడ్రాడెడిటిస్, ఇడియోపతిక్ ప్లాంటర్ హిడ్రేడెనిటిస్, బాధాకరమైన ప్లాంటర్ ఎరితీమా, పామోప్లాంటారైడ్రైన్ హిడ్రాడేనిటిస్, ప్లాంటర్ పన్నిక్యులిటిస్) * రెడ్ లూనులా * రాస్ సిండ్రోమ్ * రూబిన్స్టీన్-తైబి సిండ్రోమ్ * సెట్లీస్ సిండ్రోమ్ * షెల్ నెయిల్ సిండ్రోమ్ * షార్ట్ అనాజెన్ సిండ్రోమ్ * స్ప్లింటర్ రక్తస్రావం స్ప్లింటర రక్తస్రావం[[దస్త్రం:Splinter_hemorrhage.jpg|alt=Small, linear, blue-black areas of discoloration beneath the nail plate of an adult finger|thumb|చీలిక రక్తస్రావం]] * స్పాటెడ్ లూనులా * గోరు ప్లేట్ మరకలు * సబంగువల్ హెమటోమా * [[టెలోజెన్ ఎఫ్లూవియం|టెలోజెన్ ఎఫ్లువియం]] * టెర్రీ గోర్లు * ట్రాక్షన్ అలోపేసియా * బాధాకరమైన అలోపేసియా * ట్రామాటిక్ అన్సెరిన్ ఫోలిక్యులోసిస్ * త్రిభుజాకార అలోపేసియా (టెంపోరల్ అలోపేసియా, టెంపోరల త్రిభుజాకార ఆలోపేసియా) * ట్రైకోమెగాలి * ట్రైకోమైకోసిస్ ఆక్సిల్లారిస్ * త్రికోరెక్సిస్ ఇన్వాగినాటా (వెదురు జుట్టు) * ట్రైకోర్హెక్సిస్ నోడోసా * ట్రైకోస్టాసిస్ స్పినులోసా * టఫ్టెడ్ ఫోలిక్యులిటిస్ * [[బోడి|ట్యూమర్ అలోపేసియా]] * ఇరవై గోర్లు డిస్ట్రోఫీ (ఇసుక గోర్లు, ట్రాచియోనిచియా) * అణచివేయలేని జుట్టు సిండ్రోమ్ (చెవెక్స్ ఇన్కోయిఫబుల్, పిలి ట్రైయాంగులి, కానాలికులి, స్పన్-గ్లాస్ హెయిర్) * ఉన్ని జుట్టు నెవస్ (వూల్లీ హెయిర్ నెవస్) * X-లింక్డ్ హైపర్ట్రికోసిస్ == చర్మము క్రింద కొవ్వు పరిస్థితులు == చర్మము క్రింద కొవ్వు పరిస్థితులు చర్మము, అంతర్లీన అంటిపొర మధ్య ఉన్న కొవ్వు కణజాల పొరను ప్రభావితం చేస్తాయి. <ref>{{Cite paper|title=Diagnosis and Treatment of Panniculitis}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Panniculitis. Part I. Mostly septal panniculitis}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Panniculitis. Part II. Mostly lobular panniculitis}}</ref><ref name="pmid11514913">{{Cite paper|title=Update on panniculitis}}</ref> * పొందిన సాధారణ లిపోడిస్ట్రోఫీ (లారెన్స్ సిండ్రోమ్, లారెన్స్-సీప్ సిండ్రోమ్) * అడిపోసిస్ డోలోరోసా (డెర్కమ్ వ్యాధి) * ఆల్ఫా-1 యాంటిట్రిప్సిన్ లోపం పన్నికులిటిస్ (ఆల్ఫా -1-ప్రోటీజ్ లోపం పన్నీకులిటిస్, ఆల్ఫా-1,1-ప్రోటీనేజ్ లోపం పనికులిటిస్) * అట్రోఫిక్ కనెక్టివ్ టిష్యూ పనిక్యులిటిస్ * బారాక్యూర్-సైమన్స్ సిండ్రోమ్ (పాక్షిక లిపోడిస్ట్రోఫీ, సెఫలోథోరాసిక్ లిపోడిస్ట్రీ, ప్రోగ్రెసివ్ లిపోడిస్టిక్రోఫీ) * నిరపాయమైన సిమెట్రిక్ లిపోమాటోసిస్ (లునోయిస్-బెన్సాడ్ నిరపాయమైన సమరూప లిపోమాటాసిస్, మాడెలంగ్ వ్యాధి) * సెంట్రిఫ్యూగల్ అబ్డోమినల్ లిపోడిస్ట్రోఫీ (సెంట్రిఫ్యూకల్ లిపోడిస్ట్ఫోఫీ, లిపోడిస్ట్రీఫియా సెంట్రిఫ్యూగాలిస్ అబ్డోమినలిస్ ఇన్ఫంటాలిస్) * దీర్ఘకాలిక ఎరిథెమా నోడోసం (ఎరిథెమ నోడోసం మైగ్రాన్స్, సబ్క్యూట్ మైగ్రేటరీ పన్నికులిటిస్ ఆఫ్ విలానోవా, పినోల్, సబ్కూట్ నోడ్యులర్ మైగ్రేటరీ పనికులిటిస్ క్రానిక్ ఎరిథెమ్ నోడోసం[[దస్త్రం:EN-TBC.PNG|alt=Dark area of skin, reminiscent of a bruise, on the inner ankle of an adult|thumb|దీర్ఘకాలిక ఎరిథెమా నోడోసం]] * కోల్డ్ పనిక్యులిటిస్ (పాప్సికల్ పనిక్యులైటిస్) * పుట్టుకతో వచ్చే సాధారణ లిపోడిస్ట్రోఫీ (బెరార్డినెల్లి-సీప్ సిండ్రోమ్) * సైటోఫాగిక్ హిస్టియోసైటిక్ పనిక్యులిటిస్ * ఔషధ-ప్రేరిత లిపోడిస్ట్రోఫీ * ఫాక్టిటియల్ పనిక్యులిటిస్ * కుటుంబ పాక్షిక లిపోడిస్ట్రోఫీ (కోబెర్లింగ్-డునిగన్ సిండ్రోమ్) * గౌటీ పనిక్యులిటిస్ * హెమిహైపర్ప్లాసియా-మల్టిపుల్ లిపోమాటోసిస్ సిండ్రోమ్ * హెచ్ఐవి-సంబంధిత లిపోడిస్ట్రోఫీ * ఇన్వల్యూషనల్ లిపోఆట్రోఫీ * లిపోఆట్రోఫియా యాన్యులారిస్ (ఫెర్రీరా-మార్క్స్ లిపోఆట్రొఫియా) * లిపోఆట్రోఫియా సెమికర్క్యులారిస్ (సెమికర్క్యులర్ లిపోఆట్రొఫి) * లిపోడెర్మాటోస్క్లెరోసిస్ (లిపోమెంబ్రానస్ మార్పులతో దీర్ఘకాలిక పన్నిక్యులిటిస్, హైపోడెర్మిటిస్ స్క్లెరోడెర్మిఫార్మిస్, స్క్లెరోజింగ్ పన్నిక్యులైటిస్, స్టాసిస్ పన్నిక్యులైటిస్) * లిపోహైపెర్ట్రోఫీ * స్థానికీకరించిన లిపోడిస్ట్రోఫీ * న్యూట్రోఫిలిక్ లోబులార్ పన్నికులిటిస్ * నోడ్యులర్ వాస్కులైటిస్ * ప్రగతిశీల ఆలస్య-ప్రారంభం లేని లీనియర్ హెమిఫేసియల్ లిపోఆట్రోఫీ * ప్యాంక్రియాటిక్ పనిక్యులిటిస్ (ఎంజైమాటిక్ పనికులిటిస్, ప్యాంక్రియాటిక ఫ్యాట్ నెక్రోసిస్, సబ్కటానియస్ ఫ్యాట్ నెక్రోసిస్) * పోలాండ్ సిండ్రోమ్ * పోస్ట్-స్టెరాయిడ్ పనిక్యులిటిస్ * స్క్లెరెమా నియోనేటోరం * స్క్లెరోసింగ్ లిపోగ్రానులోమా (పారాఫినోమా) * సెప్టల్ పనిక్యులిటిస్ * నవజాత శిశువు సబ్కటానియస్ కొవ్వు నెక్రోసిస్ * ట్రామాటిక్ పన్నికులిటిస్ * ట్యూమర్ లైసిస్ సిండ్రోమ్ * వెబెర్-క్రిస్టియన్ వ్యాధి (రీలాప్సింగ్ ఫీబ్రిల్ నాన్సుపెరేటివ్ పన్నిక్యులిటిస్) == పుట్టుకతో వచ్చే క్రమరాహిత్యాలు == చర్మసంబంధ పుట్టుకతో వచ్చే క్రమరాహిత్యాలు అనేవి [[మానవ శరీరము|మానవ శరీరం]] ఆకారాన్ని ఏర్పరుచుకునే జీవ ప్రక్రియ అయిన తప్పు మార్ఫోజెనిసిస్ ఫలితంగా ఏర్పడే వివిధ రకాల రుగ్మతల సమూహం.<ref name="genDermPreReq">{{Cite book|title=General dermatology|url=https://archive.org/details/generaldermatolo0000unse_z0n1|last=Christine J Ko|last2=Schwarzenberger, Kathryn|last3=Werchniak, Andrew E|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3093-2|location=Philadelphia}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChristine_J_KoSchwarzenberger,_KathrynWerchniak,_Andrew_E2009">Christine J Ko; Schwarzenberger, Kathryn; Werchniak, Andrew E (2009). ''General dermatology''. Philadelphia: Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3093-2|<bdi>978-0-7020-3093-2</bdi>]].</cite></ref><ref name="pmid3053531">{{Cite paper|title=[Clinical aspects and genetics of congenital skin defects]}}</ref><ref name="reqInDermPeds">{{Cite book|title=Pediatric Dermatology: Requisites in Dermatology|url=https://archive.org/details/isbn_9780702030222|last=Andrea L. Zaenglein|last2=MD, Howard Gimbel|last3=Albert C Yan|publisher=Saunders Ltd|year=2008|isbn=978-0-7020-3022-2}}</ref> * ఐదవ బొటనవేలు అనుబంధ గోరు * అనుబంధ ట్రాగస్ (చెవి ట్యాగ్, ప్రీఅరిక్యులర్ అపెండేజ్, ప్రీఅర్రిక్యులర్ ట్యాగ్) * అమ్నియోటిక్ బ్యాండ్ సిండ్రోమ్ (ADAM కాంప్లెక్స్, అమ్నియోటిక బ్యాండ్ సీక్వెన్స్, పుట్టుకతో వచ్చే సంకోచం బ్యాండ్లు, సూడోఐన్హమ్ * అప్లాసియా కటిస్ కంజెనిటా (కటిస్ అప్లాసియా, పుట్టుకతో వచ్చే చర్మం లేకపోవడం, పుట్టుకతోనే వచ్చే మచ్చలు) * ఆర్టిరియోవెనస్ ఫిస్టులా * నిరపాయమైన నవజాత హెమాంజియోమాటోసిస్ * బ్రాంచియల్ సిస్ట్ (బ్రాంచియల్ చీలిక సిస్ట్) * బ్రాంకోజెనిక్ తిత్తి * క్యాపిల్లరీ హెమాంజియోమా (ఇన్ఫాంటిల్ హెమాంజయోమా, నెవస్ మెటరానస్, స్ట్రాబెర్రీ హెమాంజ్యోమా, స్ట్రాబెరీ నెవస్) * కావెర్నస్ సిరల వైకల్యం * పుట్టుకతో వచ్చే కార్టిలాజినస్ మిగిలిన మెడ (సెర్వికల్ యాక్సెసరీ ట్రాగస్, వాటిల్) * పుట్టుకతో వచ్చే ఎరోసివ్, వెసిక్యులర్ డెర్మాటోసిస్ * భ్రాంతి పార్శ్వ మడత పుట్టుకతో వచ్చే హైపర్ట్రోఫీ * పుట్టుకతో వచ్చే పెదవి పిట్ (దిగువ పెదవి పుట్టుకతో వచ్చిన సైనస్, పెదవి సైనస్, ఎగువ పెదవి మిడ్లైన్ సైనస్) * డెర్మాటోగ్లిఫ్స్ పుట్టుకతో వచ్చే వైకల్యాలు * పుట్టుకతో వచ్చే మృదువైన కండరాల హమార్టోమా * సిస్టిక్ శోషరస వైకల్యం * డెర్మాయిడ్ తిత్తి * నవజాత శిశువులలో హెమాంజియోమాటోసిస్ వ్యాప్తి * ఎన్సెఫలోసెల్ * డైస్కెరాటోసిస్ లేకుండా కుటుంబ వ్యాప్త హాస్య పాత్రలు<ref>{{Cite paper|title=Familial Disseminated Comedones without Dyskeratosis: Report of an Affected Family and Review of the Literature}}</ref> * ఫోకల్ ఫేషియల్ డెర్మల్ డిస్ప్లాసియా * హచిన్సన్ పళ్ళు * హైపర్కెరాటోటిక్ చర్మ కేశనాళిక-సిరల వైకల్యం * గర్భాశయ ఎపిడెర్మల్ నెక్రోసిస్ * లింబ్-మామ్మరీ సిండ్రోమ్ * లోరీ-మాక్లీన్ సిండ్రోమ్ * మాక్రోచైలియా * మాక్రోసిస్టిక్ శోషరస వైకల్యం * ప్రాణాంతక పిలోమాట్రికోమా (పిలోమాట్రికల్ కార్సినోమా, పిలోమాట్రిక్స్ కార్సినోమ) * తల్లి ఆటో ఇమ్యూన్ బులస్ వ్యాధి * మధ్యస్థ రాప్ సిస్ట్ * బాల్యంలో మెలనోటిక్ న్యూరోఎక్టోడెర్మల్ ట్యూమర్ * మెంబ్రానస్ అప్లాసియా కటిస్ * మైక్రోసిస్టిక్ శోషరస వైకల్యం * మధ్యరేఖ గర్భాశయ చీలిక * మంగోలియన్ స్పాట్ (పుట్టుకతో వచ్చే చర్మ మెలనోసైటోసిస్, చర్మ మెలనోసిటోసిస్) [[దస్త్రం:Mongolianspotphoto.jpg|alt=Several light blue patches of skin distributed over a child's lower back and buttock|thumb|మంగోలియన్ ప్రదేశం]] * మల్బరీ మోలార్ * నాగర్ ఎక్రోఫేషియల్ డిస్టోస్టోసిస్ * నాసికా గ్లియోమా (మెదడు లాంటి హెటెరోటోపియా, సెఫాలిక్ మెదడు లాంటి హీటెరోటోఫియా, గ్లియల్ హమార్టోమా, హెటెరోటోపిక్ న్యూరోగ్లియల్ కణజాలం, నాసికా మస్తిష్క హెటెరోటాపియా, నాసికా హెటెరోపోపిక్ మెదడు కణజాలం) * నాసోలాక్రిమల్ డక్ట్ సిస్ట్ * నెవస్ సిలోలిపారస్ * నాన్-ఇన్వాల్యూటింగ్ పుట్టుకతో వచ్చే హెమాంజియోమా * ఓంఫలోమెంటెరిక్ డక్ట్ సిస్ట్ (ఓంఫలోమోసెంటెరిక్క్ డక్ట్ అవశేషాలు, విటెల్లిన్ సిస్ట్) * పెల్విస్ సిండ్రోమ్ * పైలోమాట్రికోమా (మాల్హెర్బ్ ఎపిథీలియోమాను కాల్చిఫై చేయడం, మాల్హెర్బే కాల్చిఫై ఎపిథీలియోమా, పైలోమాట్రిక్సోమా) * పోలాండ్ అసమానత * పోస్టీరియర్ ఫోసా వైకల్యాలు-హెమాంజియోమాస్-ధమనుల క్రమరాహిత్యాలు-హృదయ లోపాలు-కంటి అసాధారణతలు-స్టెర్నల్ చీలిక, సుప్రాంబిలికల్ రాప్ సిండ్రోమ్ (ఫేస్ అసోసియేషన్, ఫేస్ సిండ్రోమ్) * ప్రీఅరిక్యులర్ సైనస్, సిస్ట్ (చెవి పిట్, పుట్టుకతో వచ్చే ఆరిక్యులర్ ఫిస్టులా, పుట్టుకతోనే వచ్చే ప్రీఅరిక్యులార్ ఫిస్టులా, ప్రీఅరికులర్ సిస్టులా) * వేగంగా పుట్టుకతో వచ్చే హెమాంజియోమా (పుట్టుకతో వచ్చిన నాన్-ప్రోగ్రెసివ్ హెమాంజయోమా) * రోసెంతల్-క్లోప్ఫర్ సిండ్రోమ్ * రూడిమెంటరీ సూపర్న్యూమరీ అంకె (రూడిమెంటరి పాలీడాక్టిలీ) * SACRAL సిండ్రోమ్ * సైనస్ పెరిక్రాని * స్కిన్ డింపుల్ (స్కిన్ ఫోసా) * ఉపరితల శోషరస వైకల్యం (లింఫాంగియోమా సర్కంస్క్రిప్టమ్) * సూపర్న్యూమరీ చనుమొన (అనుబంధ చనుమొను, సూడోమమ్మా) * థైరోగ్లోసల్ డక్ట్ సిస్ట్ * వెర్రూకస్ వాస్కులర్ మాల్పర్మేషన్ (యాంజియోకరాటోమా సర్కంస్క్రిప్టమ్ నేవిఫోర్మ్) == కణజాల సంబంధ వ్యాధులు == కొల్లాజెన్, గ్రౌండ్ పదార్థాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకునే, ప్రభావితం చేసే స్వయం ప్రతిరక్షక ప్రతిస్పందనల సంక్లిష్ట శ్రేణి వల్ల బంధన కణజాల వ్యాధులు సంభవిస్తాయి.<ref name="genDermPreReq">{{Cite book|title=General dermatology|url=https://archive.org/details/generaldermatolo0000unse_z0n1|last=Christine J Ko|last2=Schwarzenberger, Kathryn|last3=Werchniak, Andrew E|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3093-2|location=Philadelphia}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChristine_J_KoSchwarzenberger,_KathrynWerchniak,_Andrew_E2009">Christine J Ko; Schwarzenberger, Kathryn; Werchniak, Andrew E (2009). ''General dermatology''. Philadelphia: Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3093-2|<bdi>978-0-7020-3093-2</bdi>]].</cite></ref><ref>{{Cite book|title=Primer on the rheumatic diseases|last=Crofford, Leslie J|last2=Klippel, John H|last3=Weyand, Cornelia M|last4=Stone, John F|publisher=Arthritis Foundation|year=2001|isbn=978-0-912423-29-6|location=Atlanta, GA}}</ref> * తీవ్రమైన చర్మపు లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * పాసిని, పియరిని అట్రోఫోడెర్మా (డైస్క్రోమిక్, అట్రోఫిక్ వైవిధ్యం స్క్లెరోడెర్మా, మార్ఫియా ప్లానా అట్రోఫికా, స్క్లెరోడర్మీ అట్రోఫిక్ డి 'ఎంబ్లీ * కాల్సిన్-రేనాడ్ దృగ్విషయం-ఎసోఫాగియల్ డైస్మోటిలిటీ-స్క్లెరోడాక్టిలీ-టెలాంజియెక్టాసియా సిండ్రోమ్ (CREST సిండ్రోమ్) * చిల్బ్లేన్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ (చిల్బ్లేని లూపస్ ఎరిథేమాటోసస్ ఆఫ్ హచిన్సన్) * బాల్యంలో చర్మవ్యాధి * బాల్యంలో డిస్కాయిడ్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * [[లూపస్|బాల్యంలోని దైహిక లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్]] * కాంప్లిమెంట్ డెఫిషియన్సీ సిండ్రోమ్స్ * [[డెర్మటోమయోసైటిస్|డెర్మాటోమయోసిటిస్]] * ఎహ్లెర్స్-డాన్లోస్ సిండ్రోమ్ * ఇసినోఫిలియా-మయాల్జియా సిండ్రోమ్ * ఫ్రంటల్ లీనియర్ స్క్లెరోడెర్మా (ఈక్విటి) [[దస్త్రం:Frontal_linear_scleroderma_2.JPEG|alt=A young girl with facial palsy, complete ptosis, and marked atrophy of subcutaneous and bony structures on the left upper side of the face|thumb|ఫ్రంటల్ లీనియర్ స్క్లెరోడెర్మా]] * సాధారణీకరించిన డిస్కాయిడ్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * సాధారణీకరించిన మార్ఫియా * మధ్యంతర గ్రాన్యులోమాటస్ డెర్మటైటిస్ * జువెనైల్ రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ (జువెనైట్ ఇడియోపతిక్ ఆర్థరైటిస్, స్టిల్స్ వ్యాధి) * కెలోయిడ్ మార్ఫియా * మౌలిన్ లీనియర్ అట్రోఫోడెర్మా (మౌలిన్ అట్రోఫోడేర్మా లీనియరిజ్) * లీనియర్ స్క్లెరోడెర్మా * స్థానికీకరించిన డిస్కాయిడ్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * స్థానికీకరించిన మార్ఫియా స్థానికీకరించబడిన మార్ఫియా[[దస్త్రం:MercMorphea.JPG|alt=The lower back of an adult with thickened, indurated patches of skin|thumb|స్థానికీకరించిన మార్ఫియా]] * లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ పన్నికులిటిస్ (లూపస్ ఎరిథేమాటోసస్ ప్రోఫుండస్, లూపస్ పన్నికులైటిస్, లూపస్ ప్రోఫుండాస్, సబ్కటానియస్ లూపస్ ఎరిథిమాటోసస్) * లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్-లిచెన్ ప్లానస్ ఓవర్లాప్ సిండ్రోమ్ (లిచెన్ ప్లానస్-లూపస్ ఎరిథేమాటోసస్ ఓవర్లాప్ సిండ్రోమ) * మెథోట్రెక్సేట్-ప్రేరిత పాప్యులర్ విస్ఫోటనం * మిశ్రమ బంధన కణజాల వ్యాధి (షార్ప్ సిండ్రోమ్, భేదం లేని బంధన కణజాలం వ్యాధి) * మార్ఫియా ప్రొఫుండా * మార్ఫియా-లిచెన్ స్క్లెరోసస్, అట్రోఫికస్ అతివ్యాప్తి * ఎర్రబడిన మృదులాస్థి సిండ్రోమ్ (MAGIC సిండ్రోమ్) తో నోటి, జననేంద్రియ పూతల * నియోనాటల్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * నెఫ్రోజెనిక్ సిస్టమిక్ ఫైబ్రోసిస్ (నెఫ్రోజెక్ ఫైబ్రోసింగ్ డెర్మోపతి) * నికోలౌ-బాలస్ సిండ్రోమ్ * నోడ్యులోసిస్-ఆర్థ్రోపతి-ఆస్టియోలిసిస్ సిండ్రోమ్ * నార్మోఫాస్ఫేటిక్ ఫ్యామిలీ ట్యూమర్ కాల్సినోసిస్ * పాలిసాడెడ్ న్యూట్రోఫిలిక్, గ్రాన్యులోమాటస్ డెర్మటైటిస్ * పాన్స్క్లెరోటిక్ మార్ఫియా * ప్యారీ-రోమ్బెర్గ్ సిండ్రోమ్ (ప్రోగ్రెసివ్ హెమిఫేసియల్ అట్రోఫి) * ప్రోగ్రెసివ్ సిస్టమిక్ స్క్లెరోసిస్ * రీలాప్సింగ్ పాలికొండ్రిటిస్ (అట్రోఫిక్ పాలికొండ్రిటిస్, సిస్టమిక్ కొండ్రోమాలాసియా) * [[కీళ్ళ వాతము|రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్]] * రుమటాయిడ్ నోడ్యులోసిస్ (యాక్సిలరేటెడ్ రుమటాయిడ్ నడ్యులోసిస్) * రుమటాయిడ్ వాస్కులైటిస్ * రోవెల్స్ సిండ్రోమ్ * స్క్లెరెడెమా అడల్టోరం (బుష్కే వ్యాధి, స్క్లెరేడెమా డయాబెటికోరం, స్క్లెర్డెమా అల్డోరం ఆఫ్ బుష్కే, స్క్లెరడెమా ఆఫ్ బుష్కె * సిలికోసిస్ * స్జోగ్రెన్స్ సిండ్రోమ్ (మికులిజ్ వ్యాధి, సిక్కా సిండ్రోమ్) * సబ్క్యూట్ క్యుటేనియస్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * [[లూపస్|సిస్టమిక్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్]] * టాక్సిక్ ఆయిల్ సిండ్రోమ్ * టుమిడ్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ (ల్యూపస్ ఎరిథెటాసస్ టుమిడస్) * టుజున్ సిండ్రోమ్ * వెర్రూకస్ లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ (హైపర్ట్రోఫిక్ లూపస్ ఎరిథేమాటోసస్) * వించెస్టర్ సిండ్రోమ్ === చర్మ పీచు, సాగే కణజాలం అసాధారణతలు === [[దస్త్రం:Belly_Strech_Marks.jpg|alt=Fuzzy red lines on an abdomen|thumb|స్ట్రియా డిస్టెన్స్]] చర్మ నార, సాగే కణజాలం అసాధారణతలు కొల్లాజెన్ సంశ్లేషణ, క్షీణత నియంత్రణలో సమస్యల వల్ల సంభవిస్తాయి .<ref name="genDermPreReq">{{Cite book|title=General dermatology|url=https://archive.org/details/generaldermatolo0000unse_z0n1|last=Christine J Ko|last2=Schwarzenberger, Kathryn|last3=Werchniak, Andrew E|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3093-2|location=Philadelphia}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChristine_J_KoSchwarzenberger,_KathrynWerchniak,_Andrew_E2009">Christine J Ko; Schwarzenberger, Kathryn; Werchniak, Andrew E (2009). ''General dermatology''. Philadelphia: Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3093-2|<bdi>978-0-7020-3093-2</bdi>]].</cite></ref><ref>{{Cite paper|title=Collagen fibers, reticular fibers and elastic fibers. A comprehensive understanding from a morphological viewpoint}}</ref> * అక్రోడెర్మాటైటిస్ క్రోనికా అట్రోఫికాన్స్ (హెర్క్స్హైమర్ వ్యాధి, ప్రాధమిక వ్యాప్తి అట్రోఫి) * ఆక్టినల్ ఎలాస్టోసిస్ (సోలార్ ఎలాస్టోసిస) * ఎనెటోడెర్మా (ఎనెటోడర్మా మాక్యులోసా, ఎనెటోడర్మా మాక్యులోస కటిస్, అట్రోఫియా మాక్యులోస్ కటిస్, మాక్యులర్ అట్రోఫి) * బ్లెఫరోచాలాసిస్ * కటిస్ లాక్సా (చలాజోడెర్మా, డెర్మాటోచాలాసియా, డెర్మాటోలిసిస్, డెర్మాటొమెగాలి, జనరలైజ్డ్ ఎలాస్టోలిసిస్, జనరలైజ్ ఎలాస్టోరెక్సిస్, పచిడెర్మాటోసెలె * కటిస్ రోంబోయిడాలిస్ నుచే * ఎహ్లెర్స్-డాన్లోస్ సిండ్రోమ్ (కటిస్ హైపెరేలాస్టికా, సాగే చర్మం, భారతదేశం రబ్బరు చర్మం) * ఎలాస్టోసిస్ పెర్ఫోరాన్స్ సెర్పిగినోసా * హోమోసిస్టినురియా * జాడాసోన్-పెల్లిజ్జారి అనెటోడెర్మా * లీనియర్ ఫోకల్ ఎలాస్టోసిస్ (ఎలాస్టోటిక్ స్ట్రియా) * లోయిస్-డైట్జ్ సిండ్రోమ్ * మార్ఫాన్ సిండ్రోమ్ * ఆక్సిపిటల్ హార్న్ సిండ్రోమ్ * ఆస్టియోజెనిసిస్ ఇంపెర్ఫెక్టా (లోబ్స్టెయిన్ సిండ్రోమ్) * పెర్ఫరేటింగ్ కాల్సిఫిక్ ఎలాస్టోసిస్ (లోకలైజ్డ్ అక్వైర్డ్ క్యూటానియస్ సూడోక్సాంథోమా ఎలాస్టికమ్, పెర్ఫరేటింగ్పరియంబిలికల్ కాల్సిఫిక్ ఇలాస్టోసిస్, పెర్ఫరెటింగ్పరియుంబిలికల్ పెర్ఫరేటింగ్ సూడోక్సాంతోమా ఎలాస్టికమ్) * సూడోక్సాంతోమా ఎలాస్టికం (గ్రోన్బ్లాడ్-స్ట్రాండ్బర్గ్ సిండ్రోమ్) * రియాక్టివ్ పెర్ఫోరేటింగ్ కొల్లాజెనోసిస్ * ష్వినింగర్-బుజ్జీ అనెటోడెర్మా * స్క్లెరోటిక్ ఫైబ్రోమా * స్ట్రియా అట్రోఫికాన్స్ * స్ట్రియా డిస్టెన్స్ * ఉబ్బసం వ్యాధి * వెర్రూకస్ పెర్ఫోరేటింగ్ కొల్లాజెనోమా * ముడతలుగల చర్మం సిండ్రోమ్ == చర్మ, చర్మము క్రింద పెరుగుదల == చర్మము, చర్మము క్రింద కణజాలం సెల్యులార్ భాగాల రియాక్టివ్, నియోప్లాస్టిక్ విస్తరణ, చర్మము మీద దాడి చేసే, అసాధారణంగా ఉండే నియోప్లాజమ్స్ ఫలితంగా చర్మ, చర్మము క్రింది భాగాలలో పెరుగుదల ఏర్పడుతుంది.<ref name="Lookingbill">{{Cite book|title=Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology|url=https://archive.org/details/lookingbillmarks0000mark_4thed|last=Miller, Jeffrey H|last2=Marks, James G|publisher=Saunders|year=2006|isbn=978-1-4160-3185-7}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMiller,_Jeffrey_HMarks,_James_G2006">Miller, Jeffrey H; Marks, James G (2006). ''Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology''. Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4160-3185-7|<bdi>978-1-4160-3185-7</bdi>]].</cite></ref><ref name="genDermPreReq">{{Cite book|title=General dermatology|url=https://archive.org/details/generaldermatolo0000unse_z0n1|last=Christine J Ko|last2=Schwarzenberger, Kathryn|last3=Werchniak, Andrew E|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3093-2|location=Philadelphia}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChristine_J_KoSchwarzenberger,_KathrynWerchniak,_Andrew_E2009">Christine J Ko; Schwarzenberger, Kathryn; Werchniak, Andrew E (2009). ''General dermatology''. Philadelphia: Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3093-2|<bdi>978-0-7020-3093-2</bdi>]].</cite></ref> * పొందిన ప్రగతిశీల లింఫాంజియోమియోమా (బెనిగ్న్ లింఫాంజయోఎండోథెలియోమా) * అక్రల్ ఫైబ్రోకెరటోమా (పొందిన డిజిటల్ ఫైబ్రోకెరాటోమా, పొందిన పెరింగువల్ ఫైబ్రోకెర్టోమా) * అక్రోకార్డన్ (చర్మ పాపిల్లోమా, చర్మపు ట్యాగ్, ఫైబ్రోపిథీలియల్ పాలిప్, ఫైబ్రోమా మొలస్కమ్, ఫైబ్రోమో లోలకం, పాపిల్లోమా కోలి, స్కిన్ ట్యాగ్, సాఫ్ట్ ఫైబ్రోమా, టెంపుల్టన్ స్కిన్ ట్యాగ్లు) * అడెనోమా సెబాసియం * చర్మ మాస్టోసైటోసిస్ వయోజన రకం సాధారణ విస్ఫోటనం * ఆఫ్రికన్ చర్మపు కాపోసి సార్కోమా * ఆఫ్రికన్ లింఫాడెనోపతిక్ కపోసి సార్కోమా * దూకుడుగా ఉండే శిశు ఫైబ్రోమాటోసిస్ * ఎయిడ్స్-సంబంధిత కపోసి సార్కోమా * ఐన్హమ్ (బాంకోకెరెండ్, డాక్టిలోలిసిస్ స్పోంటేనియా, సుఖపక్ల) * ఆంజియోఫైబ్రోమా * ఆంజియోకెరటోమా * ఫోర్డైస్ ఆంజియోకెరాటోమా (స్క్రోటమ్ ఆంజియోకరటోమా, ఫోర్డైస్ వల్వా ఆంజియోకెరటోమా) [[దస్త్రం:Angiokeratoma_of_the_Scrotum_7.jpg|alt=Multiple, small, blue to red papules on the scrotum|thumb|ఫోర్డైస్ ఆంజియోకెరటోమా]] * మిబెల్లి ఆంజియోకెరటోమా (మిబెల్లీ ఆంజియోకరటోమా, టెలాంజియెక్టాటిక్ మొటిమలు) * యాంజియోలియోమయోమా (వాస్కులర్ లియోమియోమా) * ఆంజియోలిపోలియోమయోమా * ఆంజియోలిపోమా * ఆంజియోమా సెర్పిజినోసమ్ * ఆంజియోసార్కోమా * అపోన్యూరోటిక్ ఫైబ్రోమా (కాల్చిఫైయింగ్ అపోన్యూరిటిక్ ఫైబ్రోమో, జువెనైల్ అపోన్యూరేటిక్ ఫైబ్రోమ) * వైవిధ్యమైన ఫైబ్రోక్సాంథోమా * నిరపాయమైన లిపోబ్లాస్టోమాటోసిస్ (ఎంబ్రియోనిక్ లిపోమా) * బుష్కే-ఒలెండోర్ఫ్ సిండ్రోమ్ (డెర్మాటోఫైబ్రోసిస్ లెంటిక్యులారిస్ డిసెమినాటా) * కేశనాళిక రక్తనాళాలు * కార్సినోయిడ్ * సెల్యులార్ ఆంజియోఫైబ్రోమా * చెర్రీ ఆంజియోమా (డి మోర్గాన్ స్పాట్, సెనైల్ ఆంజియోమ) * కొండ్రోడెర్మాటైటిస్ నోడ్యులారిస్ క్రోనికా హెలిసిస్ (కొండ్రోడెర్మటైటిస్ నోడులారిస్ హెలిసిస్) [[దస్త్రం:Chondrodermatitis_02.jpg|alt=Solitary, pink, dome-shaped papule on the superior helix of an adult|thumb|కొండ్రోడెర్మాటైటిస్ నోడ్యులారిస్ క్రోనికా హెలిసిస్]] * కొండ్రోయిడ్ లిపోమా * కోర్డోమా * క్లాసిక్ కపోసి సార్కోమా * కొల్లాజెన్ ఫైబ్రోమా (డెస్మోప్లాస్టిక్ ఫైబ్రోబ్లాస్టోమా) * మిశ్రమ హెమాంజియోఎండోథెలియోమా * కనెక్టివ్ టిష్యూ నెవస్ (కొల్లాజెనోమా, ఎలాస్టోమా, షాగ్రీన్ ప్యాచ్) * చర్మపు ఎండోమెట్రియోసిస్ * క్యూటేనియస్ మెనింజియోమా (హెటెరోటోపిక్ మెనింజియల్ టిష్యూ, మూలాధార మెనిన్గోసెలె) * క్యూటేనియస్ మైలోఫైబ్రోసిస్ * చర్మపు మైక్సోమా * కటిస్ మర్మోరాటా టెలాంజియెక్టటికా కంజెనిటా (పుట్టుకతో వచ్చే సాధారణ ఫ్లేబెక్టాసియా, వాన్ లోహుయిజెన్ సిండ్రోమ్) * చర్మ డెండ్రోసైట్ హామార్టోమా * డెర్మాటోఫైబ్రోమా (బెనిగ్న్ ఫైబ్రస్ హిస్టియోసైటోమా, డెర్మల్ డెండ్రోసైటోమా), ఫైబ్రస్ డెర్మాటోఫిబ్రోమా, ఫైబ్రస హిస్టియోసైటమా, ఫైబ్రోమా సింప్లెక్స్, హిస్టియోసైటొమా, నోడ్యులర్ సబ్పిడెర్మల్ ఫైబ్రోసిస్, స్క్లెరోసింగ్ హెమాంజియోమా * డెర్మాటోఫైబ్రోసార్కోమా ప్రొట్యూబెరాన్స్ * డెస్మోయిడ్ కణితి * చర్మ మాస్టోసైటోసిస్ వ్యాప్తి * ఇన్ఫ్యాంటైల్ ఫైబ్రోమాటోసిస్ను విస్తరించండి * డ్యూపుయెట్రెన్స్ కాంట్రాక్చర్ (డ్యూపుయిట్రెన్స్ డయాథెసిస్, డ్యూపుఎట్రెన్స్ వ్యాధి, పామర్ ఫైబ్రోమాటోసిస్) * ఎక్రైన్ ఆంజియోమాటస్ హమార్టోమా * ఎలాస్టోఫైబ్రోమా డోర్సి * ఎండోవాస్కులర్ పాపిల్లరీ ఆంజియోఎండోథెలియోమా (డబ్స్కా ట్యూమర్, డబ్స్కా-రకం హెమాంజియోఎండోతెలియోమా, హోబ్నెయిల్ హెమాంజియోండోథెలియోమ, ప్రాణాంతక ఎండోవాసకులర్ పాపిల్లరి ఆంజియో ఎండోథెలియొమా, పాపిల్లరీ ఇంట్రాలింఫాటిక్ ఆంజియోఇండోథెలియోస్) * ఎపిథెలియోయిడ్ సెల్ హిస్టియోసైటోమా * ఎపిథెలియోయిడ్ హెమాంజియోఎండోథెలియోమా * ఎపిథెలియోయిడ్ సార్కోమా * ఎరిథ్రోడెర్మిక్ మాస్టోసైటోసిస్ * ఎక్స్ట్రాస్కెలిటల్ కొండ్రోమా (మృదువైన భాగాల కొండ్రోమా) * కుటుంబ మైక్సోవాస్కులర్ ఫైబ్రోమాస్ * ఫాసియల్ హెర్నియా * స్నాయువు కవచం ఫైబ్రోమా * ఫైబ్రోమాటోసిస్ కోలి (స్టెర్నోమాస్టాయిడ్ ట్యూమర్ ఆఫ్ ఇన్ఫాన్సీ) * బాల్యంలోని ఫైబ్రస్ హమార్టోమా * ముక్కు పీచుగల బొప్పాయి (బెనిగ్న్ సోలిటరీ ఫైబ్రస్ బొప్పాయి, ముఖం పీచు గల బొప్పాయి) * మచ్చలతో మడత చర్మం (మైఖేలిన్ టైర్ బేబీ సిండ్రోమ్) * ఫోర్డిస్ స్పాట్ (ఫోర్డిస్ వ్యాధి) [[దస్త్రం:Fordyces_spot_closeup.jpg|alt=Small, raised, skin-colored lesions|thumb|ఫోర్డిస్ స్పాట్]] * గాంగ్లియన్ తిత్తి * గాంగ్లియోన్యూరోమా * గార్డనర్ ఫైబ్రోమా * జననేంద్రియ లియోమియోమా (డార్టోయిక్ లియోమియోమ) * జెయింట్ సెల్ ఫైబ్రోబ్లాస్టోమా * స్నాయువు కోశం పెద్ద కణ కణితి (జెయింట్ సెల్ సైనోవియోమా, స్థానికీకరించిన నోడ్యులర్ టెనోసినోవిటిస్, పిగ్మెంటెడ్ విల్లోనోడ్యులర్ సైనోవిటిస్) * గ్లోమెరులోయిడ్ హెమాంజియోమా * గ్లోమస్ ట్యూమర్ (గ్లోమాంజియోమా, సాలిడ్ గ్లోమస్ ట్యూమర్, సోలిటరీ గ్లోమస్ కణితి) * గ్రాన్యులర్ సెల్ ట్యూమర్ (అబ్రికోసోఫ్ ట్యూమర్, అబ్రికోస్సోవ్ ట్యూమర్), గ్రాన్యులార్ సెల్ మయోబ్లాస్టోమా, గ్రాన్యులార సెల్ నెర్వ్ షీత్ ట్యూమర్ * హమార్టోమా * హెమాంజియోపెరిసైటోమా * హెమాంజియోసార్కోమా * హైబర్నోమా (పిండం లిపోమా, పిండ కొవ్వు లిపోమ, అపరిపక్వ కొవ్వు కణజాలం లిపోమ్) * హైపర్ట్రోఫిక్ మచ్చ * రోగనిరోధక శక్తి అణచివేత-సంబంధిత కాపోసి సార్కోమా * ఇన్ఫ్యాంటైల్ డిజిటల్ ఫైబ్రోమాటోసిస్ (శరీర ఫైబ్రోమాటాసిస్, ఇన్ఫ్యాంటైిల్ డిజిటల్ మయోఫైబ్రోబ్లాస్టోమా, రేయ్ ట్యూమర్) * శిశు హెమాంజియోపెరిసైటోమా (కంజెనిటల్ హెమాంజియొపెరిసైటా) * శిశు మయోఫైబ్రోమాటోసిస్ (పుట్టుకతో వచ్చే సాధారణ ఫైబ్రోమాటోసస్, పుట్టుకతో వచ్చిన బహుళ కేంద్రీకృత ఫైబ్రోమాటాసిస్) * శిశు దైహిక హైలినొసిస్ (జువెనైల్ సిస్టమిక్ హైలినొసెస్) * ఇంట్రాడెర్మల్ స్పిండిల్ సెల్ లిపోమా * ఇంట్రావాస్కులర్ పాపిల్లరీ ఎండోథెలియల్ హైపర్ప్లాసియా (మాసన్ హెమాంజియో-ఎండోథెలియోమ్ వెజిటెంట్ ఇంట్రావస్క్యులైర్, మాసన్ గాయం, మాసన్ సూడోఆంగియోసార్కోమా, మాసన్ కణితి, పాపిల్లరీ ఎండోతెలియల్ హైపర్ప్లాసియా) * జువెనైల్ హైలైన్ ఫైబ్రోమాటోసిస్ (ఫైబ్రోమాటాసిస్ హైలినికా మల్టీప్లెక్స్ జువెనిలిస్, ముర్రే-ప్యూరిటిక్-డ్రెషర్ సిండ్రోమ్) * కాపోసిఫార్మ్ హెమాంజియోఎండోథెలియోమా (ఇన్ఫాంటిల్ కాపోసిఫార్ం హెమాంజియోండోథెలియోమ) * కాసాబాచ్-మెరిట్ సిండ్రోమ్ (థ్రోంబోసైటోపెనియాతో హెమాంజియోమా) * [[కెలాయిడ్|కెలోయిడ్]] (కెలోయిడల్ స్కార్లోయిడ్ కెలోయిడ) [[దస్త్రం:Verbrennungsnarbe_keloid1.jpg|alt=Excessive scar tissue along an adult jawline|thumb|[[కెలాయిడ్|కెలోయిడ్]]]] * కెరాటినైజింగ్ మెటాప్లాసియా * కెరాటోసిస్ట్ * క్లిప్పెల్-ట్రెనౌనే సిండ్రోమ్ (యాంజియోస్టియోహైపెర్ట్రోఫీ సిండ్రోమ్, హెమాంజియెక్టాటిక్ హైపర్ట్రోఫీ) * నకిల్ ప్యాడ్లు (హెలోడర్మా) * లియోమియోసార్కోమా * లిపోమా * లిపోసార్కోమా (విలక్షణమైన లిపోమా, విలక్షణమైన లిప్పోమాటస్ ట్యూమర్) * లింఫాంజెక్టాసిస్ (లింఫాంజియోమా) * లింఫాంజియోమాటోసిస్ * ప్రాణాంతక ఫైబ్రస్ హిస్టియోసైటోమా * ప్రాణాంతక పరిధీయ నరాల కవచం కణితి (ప్రాణాంతక స్క్వన్నోమా, న్యూరోఫైబ్రోసార్కోమా, న్యూరోసర్కోమా) * మాస్ట్ సెల్ సార్కోమా * మెనిన్గోసెల్ * మెటాస్టాటిక్ కార్సినోమా * మైక్రోవిన్యులర్ హెమాంజియోమా (మైక్రో క్యాపిల్లరీ హెమాంజయోమా) * మిడ్లైన్ నెవస్ ఫ్లేమియస్ (ఏంజెల్ ముద్దు, సాల్మన్ ప్యాచస్) * మల్టీఫోకల్ లింఫాంగియోఎండోథెలియోమాటోసిస్ (థ్రోంబోసైటోపెనియాతో పుట్టుకతో వచ్చే కటానోవిసెరల్ ఆంజియోమాటోటిస్, థ్రోంబోసిటోపెనియాలతో మల్టీఫోకాల్ లింఫాంగ్యోఎండోథెలోమాటోసిస్) * మల్టీన్యూక్లీట్ సెల్ ఆంజియోహిస్టోసైటోమా * బహుళ చర్మ, గర్భాశయ లియోమయోమాటోసిస్ సిండ్రోమ్ (లియోమియోమాటోసిస్ కటిస్ ఎట్ యుటెరి, మల్టిపుల్ లియోమియోమాటాసిస్, రీడ్స్ సిండ్రోమ్) * బహుళ చర్మపు లియోమియోమా (పిలార్ లియోమియోమ) * న్యూరల్ ఫైబ్రోలిపోమా * న్యూరోబ్లాస్టోమా (ఇన్ఫాంటిల్ న్యూరోబ్లిస్టోమా, న్యూరోపిథెలియోమా) * న్యూరోమా కటిస్ * న్యూరోథెకోమా (వింతైన చర్మపు న్యూరోఫైబ్రోమా, చర్మపు లోబ్యులర్ న్యూరోమైక్సోమా, నరాల కవచం మైక్సోమా, మైక్సోమాటస్ పెరినియూరియోమా, నరం కవచం మైక్సోమా) * నెవస్ ఫ్లేమియస్ (క్యాపిల్లరీ మాల్పర్మేషన్, పోర్ట్-వైన్ స్టెయిన్) * నెవస్ ఫ్లేమియస్ నుచే (స్టార్క్ బైట్) * నెవస్ లిపోమాటోసస్ ఉపరితల (నెవస్ లైపోమాటోసిస్ ఆఫ్ హోఫ్ఫ్మన్ అండ్ జుర్హెల్) * నెవస్ ఒలిగేమికస్ * నోడ్యులర్ ఫాస్సైటిస్ (నోడ్యులర్ సూడోసార్కోమాటస్ ఫాస్సైట్స్, సూడోసార్కోమటస్ ఫాస్సియైటిస్, సబ్కటానియస్ సూడోసారకోమాటస్ ఫైబ్రోమాటోసిస్) * ఓరల్ సబ్మ్యూకస్ ఫైబ్రోసిస్ * పాచ్డర్మోడాక్టిలీ * పాలిసాడెడ్ ఎన్క్యాప్సులేటెడ్ న్యూరోమా * పారానోప్లాస్టిక్ సిండ్రోమ్ * ముత్యపు పురుషాంగం పాప్యూల్స్ (హిర్సుటైట్స్ కరోనా గ్రంథి, హిర్సుటాయిడ్ పాపిల్లోమాస్) * పెర్రోనీ వ్యాధి (ఇండ్యురేషియో పురుషాంగం ప్లాస్టికా) * ఫాకోమాటోసిస్ పిగ్మెంటోవాస్కులారిస్ * పిలోలియోమయోమా * ప్లాంటర్ ఫైబ్రోమాటోసిస్ (లెడర్హోస్ వ్యాధి) * ప్లియోమార్ఫిక్ ఫైబ్రోమా * ప్లియోమార్ఫిక్ లిపోమా * ప్లెక్సిఫార్మ్ ఫైబ్రోహిస్టియోసైటిక్ ట్యూమర్ * పోరోకెరటోటిక్ ఎక్రైన్ ఓస్టియల్, డెర్మల్ డక్ట్ నెవస్ * ప్రగతిశీల నోడ్యులర్ హిస్టియోసైటోమా * విస్తరిస్తున్న ఆంజియోఎండోథెలియోమాటోసిస్ * ప్రముఖ తక్కువస్థాయి లాబియల్ ధమని * సూడో-ఐనమ్ *: [[దస్త్రం:UriticariaPigmentosa.jpg|alt=Multiple tan patches scattered over the back of a young child|thumb|ఉర్టికారియా పిగ్మెంటోసా]] *: [[దస్త్రం:Venous_lake_1.jpg|alt=A small blue- to purple-colored lesion on the lower lip of an adult|thumb|విషపూరిత సరస్సు]] * రెటిఫార్మ్ హెమాంజియోఎండోథెలియోమా (హోబ్నెయిల్ హెమాంజియోండోథెలియోమ) * ష్వాన్నోమా (అకౌస్టిక్ న్యూరోమా, న్యూరిలెమోమా, న్యురినోమా, న్యురోలేమోమా, ష్వాన్ సెల్ ట్యూమర్) * ఒంటరి ఆంజియోకెరాటోమా * ఒంటరి చర్మపు లియోమియోమా * ఒంటరి మాస్టోసైటోమా * ఏకాంత న్యూరోఫైబ్రోమా (ప్లెక్సిఫార్మ్ న్యూరోఫైబ్రమా, ఏకాంత నరాల కవచం కణితి, చెదురుమదురు న్యూరోఫైబ్రోమ) * స్పైడర్ ఆంజియోమా (నెవస్ అరానియస్, స్పైడర్ టెలాంజియెక్టాసియా, స్పైడర్ నెవస్, వాస్కులర్ స్పైడర్) * స్పిండిల్ సెల్ హెమాంజియోఎండోథెలియోమా (స్పిండిల్ సెల్ హెమాంజయోమా) * స్పిండిల్ సెల్ లిపోమా * స్టర్నల్ చీలిక * సబంగువల్ ఎక్సోస్టోసిస్ * ఉపరితల అక్రల్ ఫైబ్రోమైక్సోమా * సిస్టమిక్ మాస్టోసైటోసిస్ * టార్టాయిడ్ హేమోసిడెరోటిక్ హెమాంజియోమా (హాబ్నెయిల్ హెమాంజయోమా) * టెలాంజియెక్టాసియా * టెలాంగియెక్టాసియా మాక్యులారిస్ ఎర్ప్టివా పెర్స్టాన్స్ * [[టెరటోమా|టెరాటోమా]] * టఫ్టెడ్ ఆంజియోమా (పొందిన టఫ్టెడ్ యాంజియోమా, ఆంజియోబ్లాస్టోమా, నకాగావా ఆంజియోప్లాస్టోమా, హైపర్ట్రోఫిక్ హెమాంజియోమా. ప్రగతిశీల కేశనాళిక హెమాంజయోమా, టఫ్టెడ్ హెమాంజికోమా) * అంబిలికల్ గ్రాన్యులోమా * యూనివర్సల్ ఆంజియోమాటోసిస్ (జనరలైజ్డ్ టెలాంజియెక్టాసియా) * ఉర్టికారియా పిగ్మెంటోసా (చిన్ననాటి రకం చర్మ మాస్టోసైటోసిస్ సాధారణ విస్ఫోటనం) * సిరల సరస్సు (ప్లెబెక్టాసిస్) * వైల్డర్వాంక్ సిండ్రోమ్ * Xanthelasmoidal మాస్టోసైటోసిస్ * జోస్టెరిఫార్మ్ మెటాస్టాసిస్ == చర్మశోథ == చర్మశోథ అనేది "చర్మం వాపు" కు ఒక సాధారణ పదం . * బాల్యంలో గ్రాన్యులోమాటస్ పెరియోర్ ఆర్టిఫిషియల్ డెర్మటైటిస్ * ముఖ్యమైన చర్మశోథ === అటోపిక్ === అటోపిక్ డెర్మటైటిస్ అనేది ఆహారం, పీల్చే పదార్థాలకు అలెర్జీలను అభివృద్ధి చేసే వంశపారంపర్య ధోరణితో సంబంధం ఉన్న దీర్ఘకాలిక చర్మశోథ.<ref>{{Cite paper|title=Atopic eczema: genetics or environment?}}</ref><ref name="Roosterman">{{Cite paper|title=Neuronal control of skin function: the skin as a neuroimmunoendocrine organ}}</ref><ref name="pmid20674819">{{Cite paper|author=Spergel JM|title=From atopic dermatitis to asthma: the atopic march}}</ref> * అటోపిక్ డెర్మటైటిస్ (అటోపిక్ తామర, వ్యాప్తి చెందిన న్యూరోడర్మాటైటిస్, ఫ్లెక్సురల్ తామర, శిశువు తామర, ప్రురిగో డయాత్సిక్) === సంప్రదించండి === చర్మంతో సంబంధంలోకి వచ్చే కొన్ని పదార్థాల వల్ల కాంటాక్ట్ డెర్మటైటిస్ వస్తుంది .<ref>{{Cite paper|title=Allergic contact dermatitis}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Contact dermatitis II. Clinical aspects and diagnosis}}</ref><ref name="pmid20826990">{{Cite paper|title=Pediatric contact dermatitis}}</ref> * అబియెటిక్ యాసిడ్ డెర్మటైటిస్ * యాసిడ్-ప్రేరిత * అక్రిలిక్ మోనోమర్ డెర్మటైటిస్ * అంటుకునే చర్మశోథ * ఆఫ్రికన్ బ్లాక్వుడ్ డెర్మటైటిస్ * ఎయిర్బ్యాగ్ డెర్మటైటిస్ (ఎయిర్బ్యాగు బర్న్) * క్షార-ప్రేరిత * అలెర్జీ * యాంటీ ఫంగల్ ఏజెంట్-ప్రేరిత * యాంటీమైక్రోబయల్ ఏజెంట్-ప్రేరిత * ఆర్సెనిక్ చర్మశోథ * కృత్రిమ మేకుకు-ప్రేరిత * ఆక్సిల్లరీ యాంటిపెర్స్పిరెంట్-ప్రేరిత * ఆక్సిల్లరీ డియోడరెంట్-ప్రేరిత * బాబూన్ సిండ్రోమ్ * బ్లాక్ డెర్మటోగ్రాఫిజం * బ్లీచింగ్ క్రీమ్-ప్రేరిత * క్యాప్సైసిన్-ప్రేరిత * కెమికల్ బర్న్[[దస్త్రం:Sodium_hydroxide_burn.png|alt=Red erosions, some with crusting, all on the back of an adult hand|thumb|కెమికల్ బర్న్]] * క్లోరాన్ * క్రోమ్ చర్మశోథ * దుస్తులు-ప్రేరిత * కోబాల్ట్ చర్మశోథ * కాంటాక్ట్ స్టోమాటిటిస్ (కాంటాక్ట్ లైకెనాయిడ్ రియాక్షన్, లైకెనాయిడమ్ అమాల్గమ్ రియాక్షన్, ఓరల్ మ్యూకోసల్ దాల్చినచెక్క రియాక్షన్) * అర్టికారియాను సంప్రదించండి * కార్టికోస్టెరాయిడ్-ప్రేరిత * సౌందర్య చర్మశోథ * కాస్మెటిక్ అసహనం సిండ్రోమ్ * దంతవైద్యము-ప్రేరిత * లోహాలు, లోహ లవణాలు నుండి చర్మశోథ * దుమ్ము-ప్రేరిత * ఎపోక్సీ రెసిన్ డెర్మటైటిస్ * ఇథిలీనెడియామిన్-ప్రేరిత * కంటి అలంకరణ-ప్రేరిత * ఫైబర్గ్లాస్ డెర్మటైటిస్ * పుష్పం-ప్రేరిత * ఫార్మాల్డిహైడ్-ప్రేరిత * ఫార్మాల్డిహైడ్-విడుదల ఏజెంట్-ప్రేరిత * సువాసన-ప్రేరిత * గోల్డ్ డెర్మటైటిస్ * జుట్టు బ్లీచ్-ప్రేరిత * జుట్టు రంగు-ప్రేరిత * హెయిర్ లోషన్-ప్రేరిత * హెయిర్ స్ప్రే-ప్రేరిత * హెయిర్ స్ట్రెయిట్నర్-ప్రేరిత * హెయిర్ టానిక్-ప్రేరిత * ఇంటి మొక్క-ప్రేరిత * హైడ్రోకార్బన్-ప్రేరిత * చికాకు కలిగించే ఫోలిక్యులిటిస్ * లక్క చర్మశోథ (లక్క సున్నితత్వం) * లానోలిన్-ప్రేరిత * లిప్స్టిక్-ప్రేరిత * స్థానిక మత్తుమందు-ప్రేరిత * మకస్సర్ ఎబోనీ డెర్మటైటిస్ * సముద్ర మొక్క-ప్రేరిత * యాంత్రిక చికాకు కలిగించే చర్మశోథ * మెర్క్యురీ డెర్మటైటిస్ * మౌత్ వాష్-ప్రేరిత * గోరు లక్క-ప్రేరిత * నెయిల్ పాలిష్ రిమూవర్-ప్రేరిత * నికెల్ చర్మశోథ * వృత్తి-ప్రేరిత * p-క్లోరో-మెటా-జైలెనాల్-ప్రేరిత * పారాబెన్-ప్రేరిత * పారాఫెనిలెన్డియామిన్ డెర్మటైటిస్ * శాశ్వత తరంగ తయారీ-ప్రేరిత * ఫెనోథియాజిన్ ఔషధ-ప్రేరిత * ఫోటోఅలెర్జిక్ * ఫోటోషూట్ * మొక్కల ఉత్పన్న-ప్రేరిత * పుప్పొడి-ప్రేరిత * పాలిస్టర్ రెసిన్ డెర్మటైటిస్ * ప్రొపైలిన్ గ్లైకాల్-ప్రేరిత [[దస్త్రం:URUSHIOL_BLISTERING.jpg|alt=Blisters distributed over an adult forearm|thumb|టాక్సికోడెండ్రాన్ చర్మశోథ]] * ప్రోటీన్ కాంటాక్ట్ డెర్మటైటిస్ * క్వాటర్నియం-15 హైపర్సెన్సిటివిటీ * రీడ్ డెర్మటైటిస్ * రోజ్వుడ్ చర్మశోథ * రోసిన్ చర్మశోథ * రబ్బరు చర్మశోథ * విత్తన-ప్రేరిత * షూ డెర్మటైటిస్ * ద్రావకం-ప్రేరిత * సోర్బిక్ ఆమ్లం-ప్రేరిత * సబ్జెక్టివ్ చికాకు కలిగించే కాంటాక్ట్ డెర్మటైటిస్ (సెన్సరీ చికాకు కలిగించు కాంటాక్ట్ డెర్మాటైటిస్) * సన్స్క్రీన్-ప్రేరిత * సిస్టమిక్ కాంటాక్ట్ డెర్మటైటిస్ * టియర్ గ్యాస్ డెర్మటైటిస్ * వస్త్ర చర్మశోథ * బాధాకరమైన చికాకు కలిగించే కాంటాక్ట్ డెర్మటైటిస్ * చెట్టు-సంబంధిత మొక్క-ప్రేరిత * చెట్టు-ప్రేరిత * తులిప్ వేళ్లు * ఉరుషియోల్-ప్రేరిత * కూరగాయల-ప్రేరిత === తామర === తామర అనేది స్పంజియోటిక్ డెర్మటైటిస్గా ప్రారంభమయ్యే, లైకెనిఫైడ్ దశకు చేరుకునే విస్తృత శ్రేణి పరిస్థితులను సూచిస్తుంది .<ref name="isbn0-7020-3023-6">{{Cite book|title=Dermatopathology|last=David J DiCaudo|last2=Dirk Elston MD|last3=Dirk M Elston|last4=Tammie Ferringer|last5=Christine J Ko|last6=Christine Ko MD|last7=Steven Peckham|last8=Whitney A High|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3023-9|location=Philadelphia}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDavid_J_DiCaudoDirk_Elston_MDDirk_M_ElstonTammie_Ferringer2009">David J DiCaudo; Dirk Elston MD; Dirk M Elston; Tammie Ferringer; Christine J Ko; Christine Ko MD; Steven Peckham; Whitney A High (2009). ''Dermatopathology''. Philadelphia: Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3023-9|<bdi>978-0-7020-3023-9</bdi>]].</cite></ref> [[దస్త్రం:DyshidroticDermatitisOnHandsLateStage.jpg|alt=Small blisters and crusting on the distal fingertips|thumb|Dyshidrosis]] === పుస్ట్యులర్ === పుస్ట్యులర్ డెర్మటైటిస్ అనేది పుస్ట్యులర్ గాయాలతో కూడిన చర్మం వాపు. <ref name="isbn0-7020-3023-6">{{Cite book|title=Dermatopathology|last=David J DiCaudo|last2=Dirk Elston MD|last3=Dirk M Elston|last4=Tammie Ferringer|last5=Christine J Ko|last6=Christine Ko MD|last7=Steven Peckham|last8=Whitney A High|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3023-9|location=Philadelphia}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDavid_J_DiCaudoDirk_Elston_MDDirk_M_ElstonTammie_Ferringer2009">David J DiCaudo; Dirk Elston MD; Dirk M Elston; Tammie Ferringer; Christine J Ko; Christine Ko MD; Steven Peckham; Whitney A High (2009). ''Dermatopathology''. Philadelphia: Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3023-9|<bdi>978-0-7020-3023-9</bdi>]].</cite></ref> * ఇసినోఫిలిక్ పుస్ట్యులర్ ఫోలిక్యులిటిస్ (ఓఫుజీ వ్యాధి, స్టెరిల్ ఇసినోఫిలీక్ పుస్టులోసిస్) * రియాక్టివ్ ఆర్థరైటిస్ * సబ్కార్నియల్ పుస్ట్యులర్ డెర్మాటోసిస్ (స్నెడన్-విల్కిన్సన్ వ్యాధి) === సెబోర్హీక్ === సెబోర్హీక్ డెర్మటైటిస్ అనేది ఒక దీర్ఘకాలిక, ఉపరితల, శోథ వ్యాధి, ఇది ఎరితెమాటస్ బేస్ మీద స్కేలింగ్ ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite paper|title=Seborrheic dermatitis: an overview}}</ref> * [[సెబోర్హీక్ డెర్మటైటిస్|శిశు సెబోర్హీక్ చర్మశోథ]] * లీనేర్స్ వ్యాధి * [[చుండ్రు|పిట్రియాసిస్ సింప్లెక్స్ క్యాపిలిటి]] (పొక్కులు) * [[సెబోర్హీక్ డెర్మటైటిస్|సెబోర్హీక్ చర్మశోథ]] (సెబోర్హేక్ ఎక్జిమా) == పిగ్మెంటేషన్ ఆటంకాలు == మానవ వర్ణద్రవ్యం ఆటంకాలు, నష్టం, తగ్గింపు, మెలనోసైట్లు కోల్పోవడం, మెలనోసైట్లను సరిగ్గా ఉత్పత్తి చేయడంలో, మెలనోసోమ్లను రవాణా చేయడంలో మెలనోసైట్ల అసమర్థతకు సంబంధించినవి కావచ్చు.<ref>{{Cite paper|title=Human skin pigmentation: melanocytes modulate skin color in response to stress}}</ref><ref>{{Cite paper|title=The regulation of skin pigmentation}}</ref><ref name="pmid20725554">{{Cite paper|title=Postinflammatory hyperpigmentation: a review of the epidemiology, clinical features, and treatment options in skin of color}}</ref> * గట్-డెఫ్నెస్ సిండ్రోమ్ (ABCD సిండ్రోమ్) న్యూరోసైట్ల అల్బినిజం-బ్లాక్ లాక్-సెల్ మైగ్రేషన్ డిజార్డర్ * అల్బినిజం-డెఫ్నెస్ సిండ్రోమ్ (వూల్ఫ్ సిండ్రోమ్, జిప్రోవ్స్కీ-మార్గోలిస్ సిండ్రోమ్) * అలెజాండ్రిని సిండ్రోమ్ * ఆర్గిరియా * ఆర్సెనిక్ విషపూరితం అయిన బొల్లి[[దస్త్రం:Vitiligo2.JPG|alt=Depigmented patches on the posterior hand and fingers|thumb|[[బొల్లి|విటిలిగో]]]] * బెర్లిన్ సిండ్రోమ్ * వర్ణద్రవ్యం బయోఅక్యుములేషన్ వల్ల కలిగే వర్ణద్రవ్యం మార్పులు, ఉదా. కాంథాక్సాంటిన్కాంథాక్సాంథిన్ * చెడియాక్-హిగాషి సిండ్రోమ్ * క్రిసియాసిస్ * క్రాస్-మెక్కుసిక్-బ్రీన్ సిండ్రోమ్ (క్రాస్ సిండ్రోమ్, ఓక్యులోసెరెబ్రల్-హైపోపిగ్మెంటేషన్ సిండ్రోమ్) * డెర్మాటోపతి పిగ్మెంటోసా రెటిక్యులారిస్ (డెర్మాటోపథియా పిగ్మేంటోసా రె్టిక్యులారిస్ హైపర్కెరాటికా ఎట్ మ్యుటిలాన్స్, డెర్మాటోపాథియా పిగ్మెంటోసా రెటిక్యులర్ిస్ హైపోహిడోటికా ఎట్ అట్రోఫికా, డెర్మాటాపాథిక్ పిగ్మెన్టోసా రెటినులారిస్) * డైస్క్రోమాటోసిస్ సిమెట్రికా హెరిడిటేరియా (దోహి రెటిక్యులేట్ అక్రోపిగ్మెంటేషన్, అంత్య భాగాల సిమెట్రికల్ డైస్క్రోమాటాసిస్) * డైస్క్రోమాటోసిస్ యూనివర్సలిస్ హెరిడిటేరియా * ఎలిజాల్డే సిండ్రోమ్ (గ్రిసెల్లి సిండ్రోమ్ రకం 1) * ఎర్ప్టివ్ హైపోమెలనోసిస్ * కుటుంబ ప్రగతిశీల హైపర్పిగ్మెంటేషన్ * గల్లి-గల్లి వ్యాధి * గ్రిసెల్లి సిండ్రోమ్ రకం 2 (ఇమ్యునో డెఫిషియన్సీతో పాక్షిక ఆల్బినిజం) * గ్రిసెల్లి సిండ్రోమ్ రకం 3 * హేమోక్రోమాటోసిస్ (కాంస్య మధుమేహం) * హెమోసిడెరిన్ హైపర్పిగ్మెంటేషన్ * హెర్మన్స్కీ-పుడ్లక్ సిండ్రోమ్ * ఇడియోపతిక్ గుట్టేట్ హైపోమెలనోసిస్ (ల్యూకోపతి సిమెట్రికా ప్రోగ్రెసివా) * ఇనుప లోహ రంగు పాలిపోవడం * క్లైన్-వార్డెన్బర్గ్ సిండ్రోమ్ * లీడ్ విషప్రయోగం * [[బొల్లి|ల్యూకోడెర్మా]] * మెలనోమా-సంబంధిత ల్యూకోడెర్మా * మెలాస్మా (క్లోస్మా ఫేసి, గర్భం ముసుగు * ముకమెల్ సిండ్రోమ్ * వీనస్ నెక్లెస్ * నెవస్ అనీమికస్ నెవస్ అనెమికస్[[దస్త్రం:Nevus_anemicus.jpg|alt=Multiple, hypopigmented macules and patches on the leg of an adult|thumb|నెవస్ ఎనీమికస్]] * నెవస్ డెపిగ్మెంటోసస్ (నెవస్ అక్రోమికస్) * కంటి ఆల్బినిజం * ఓక్యుక్యుటేనియస్ ఆల్బినిజం * పాలిస్టర్-కిల్లియన్ సిండ్రోమ్ * పెరియోర్బిటల్ హైపర్పిగ్మెంటేషన్ * కోబోరి ఫోటోలేకోమెలనోడెర్మాటిటిస్ * ఫైలోయిడ్ హైపోమెలనోసిస్ * పైబాల్డిజం * పిగ్మెంటేషియో రెటిక్యులార్ ఫేసి, కోలి * పిట్రియాసిస్ ఆల్బా * సివాట్టే పోయికిలోడెర్మా * పోయికిలోడెర్మా వాస్క్యులేర్ అట్రోఫికాన్స్ * పోస్ట్ ఇన్ఫ్లమేటరీ హైపర్పిగ్మెంటేషన్ (పోస్ట్ ఇన్ఫ్లమేటరి హైపర్మెలోసిస్) * పోస్ట్ ఇన్ఫ్లమేటరీ హైపోపిగ్మెంటేషన్ * ప్రోగ్రెసివ్ మాక్యులర్ హైపోమెలనోసిస్ * క్వాడ్రిక్రోమ్ విటిలిగో * రెటిక్యులర్ పిగ్మెంటెడ్ అనోమలీ ఆఫ్ ది ఫ్లెక్చర్స్ (డార్క్ డాట్ వ్యాధి, డౌలింగ్-డెగోస్ వ్యాధి) * కిటామురా రెటిక్యులేట్ ఎక్రోపిగ్మెంటేషన్ * రివెజ్ సిండ్రోమ్ * రీల్ మెలనోసిస్ * స్క్రాచ్ డెర్మటైటిస్ (బ్లియోమైసిన్ నుండి ఫ్లాగేలెట్ పిగ్మెంటేషన్) * [[బొల్లి|సెగ్మెంటల్ విటిలిగో]] * షా-వార్డెన్బర్గ్ సిండ్రోమ్ * షైటేక్ పుట్టగొడుగు చర్మశోథ (ఫ్లాగేలెట్ పుట్టగొడుగు డెర్మటైటిస్, పుట్టగొడుగు కార్మికుల వ్యాధి, షైటేకు-ప్రేరిత టాక్సిక్డెర్మా) * టార్ మెలనోసిస్ (మెలనోడెర్మాటైటిస్ టాక్సికా లైకెనోయిడ్స్) * టిట్జ్ సిండ్రోమ్ * టైటానియం లోహ రంగు పాలిపోవడం * తాత్కాలిక నవజాత పుస్ట్యులర్ మెలనోసిస్ (తాత్కాలిక నవజాత పుస్టిక్యులోసిస్, లెంటిజిన్స్ నియోనేటోరం) * [[బొల్లి|ట్రైక్రోమ్ విటిలిగో]] * వాగాబాండ్ ల్యూకోమెలనోడెర్మా * వాసోస్పాస్టిక్ మాక్యూల్ * [[బొల్లి|విటిలిగో]] * బొల్లి పొంగు * వోగ్ట్-కోయనాగి-హరాడా సిండ్రోమ్ * వార్డెన్బర్గ్ సిండ్రోమ్ * వెండే-బాకస్ సిండ్రోమ్ (పెగమ్ సిండ్రోమ్) * వొరోనోఫ్ ఉంగరము * X-లింక్డ్ రెటిక్యులేట్ పిగ్మెంటరీ డిజార్డర్ (ఫామిలియల్ క్యుటేనియస్ [[అమిలోయిడోసిస్]], పార్టింగ్టన్ అమిలోయిడోసిస్, పార్టింగ్టన్ క్యుటేనియస అమిలోయిడోసిస్, పార్ట్రింగ్టన్ సిండ్రోమ్ టైప్ II, రెటిక్యురేట్ పిగ్మెంటరీ డిజార్డార్, సిస్టమిక్ మానిఫెస్టేషన్స్తో X-లింక్డెడ్ రెటిక్యులేట్ పిగ్మెంటీ డిజార్డర్స్) * యెమెనైట్ డెఫ్-బ్లైండ్ హైపోపిగ్మెంటేషన్ సిండ్రోమ్ == మాదకద్రవ్యాల విస్ఫోటనాలు == ఔషధ విస్ఫోటనాలు అనేవి చర్మసంబంధమైన వ్యక్తీకరణలతో కూడిన ప్రతికూల ఔషధ ప్రతిచర్యలు. <ref>{{Cite paper|title=Drug eruptions}}</ref><ref name="pmid11546834">{{Cite paper|title=Cutaneous drug reactions}}</ref><ref name="pmid19155238">{{Cite paper|title=Drug-induced cutaneous pathology}}</ref> * ఎక్రోడినియా (కాలోమెల్ వ్యాధి, ఎరిత్రెడిమిక్ పాలీన్యూరోపతి, పింక్ వ్యాధి) * తీవ్రమైన సాధారణీకరించిన ఎక్సాంథేమస్ పుస్టులోసిస్ (పుస్ట్యులర్ డ్రగ్ విస్ఫోటనం, టాక్సిక్ పుస్టులోడెర్మా) [[దస్త్రం:Acute_generalized_exanthematous_pustulosis.jpg|alt=Multiple small subcorneal pustules on erythematous patches|thumb|తీవ్రమైన సాధారణీకరించిన ఎక్సాంథేమస్ పుస్టులోసిస్]] * జీవసంబంధమైన ఏజెంట్లకు ప్రతికూల ప్రతిస్పందన * సైటోకిన్లకు ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు * అలోపురినోల్ హైపర్సెన్సిటివిటీ సిండ్రోమ్ * యాంటికోగులెంట్-ప్రేరిత చర్మ నెక్రోసిస్ * యాంటికాన్వల్సెంట్ హైపర్సెన్సిటివిటీ సిండ్రోమ్ * బ్రోమోడెర్మా * బుల్లస్ డ్రగ్ రియాక్షన్ (బుల్లస్ ఔషధ విస్ఫోటనం, సాధారణీకరించిన బుల్లస్ స్థిర ఔషధ విస్ఫోటనం, మల్టీలోక్యులర్ బుల్లస్ ఫిక్స్డ్ డ్రగ్ విస్ఫోటనం) * కీమోథెరపీ-ప్రేరిత అక్రల్ ఎరిథెమా (పామోప్లాంటార్ ఎరిత్రోడిసెస్థెసియా సిండ్రోమ్) * కీమోథెరపీ-ప్రేరిత హైపర్పిగ్మెంటేషన్ * ఔషధ-ప్రేరిత మొటిమలు * ఔషధ-ప్రేరిత ఆంజియోడెమా * ఔషధ సంబంధిత జింజివల్ హైపర్ప్లాసియా * ఔషధ-ప్రేరిత లైకెనాయిడ్ ప్రతిచర్య (ఔషధ-ప్రేరిత లైకేన్ ప్లానస్, లైకెనాయిడ్లో ఔషధ విస్ఫోటనం) * ఔషధ-ప్రేరిత లూపస్ ఎరిథెమాటోసస్ * ఔషధ-ప్రేరిత గోరు మార్పులు * ఔషధ-ప్రేరిత వర్ణద్రవ్యం * ఔషధ-ప్రేరిత ఉర్టికారియా * ఎసినోఫిలియా, దైహిక లక్షణాలతో ఔషధ ప్రతిచర్య * ఎరిథెమా మల్టీఫార్మ్ మేజర్ (ఎరిథెమ మల్టీఫార్మ్ మైనర్-ఎరిథెమ్ మల్టీఫార్మ్ వాన్ హెబ్రా) * ఎక్సుడేటివ్ హైపోనిచియల్ డెర్మటైటిస్ * స్థిర ఔషధ ప్రతిచర్య * హాలోజెనెడెర్మా * హెపారిన్ నెక్రోసిస్ * హెచ్ఐవి వ్యాధి-సంబంధిత ఔషధ ప్రతిచర్య * హైడ్రాక్సీయూరియా డెర్మోపతి * ఇంజెక్షన్ సైట్ రియాక్షన్ * అయోడెర్మా * ల్యూకోట్రియెన్ రిసెప్టర్ విరోధి-సంబంధిత చుర్గ్-స్ట్రాస్ సిండ్రోమ్ * లీనియర్ ఐజిఎ బులస్ డెర్మాటోసిస్ (లీనియర్ ఇజిఎ డెర్మాటోసిస) * ఫోటోసెన్సిటివ్ ఔషధ ప్రతిచర్య * రెడ్ మ్యాన్ సిండ్రోమ్ * తీవ్రమైన చర్మ ప్రతికూల ప్రతిచర్యలు (డ్రెస్ సిండ్రోమ్, స్టీవెన్ జాన్సన్ సిండ్రోమ్), టాక్సిక్ ఎపిడెర్మల్ నెక్రోలిసిస్, స్టీవెన్స్-జాన్సన్/టాక్సిక్ ఏపిడెర్మల్ నేక్రోలిసస్ ఓవర్లాప్ సిండ్రోమ్, అక్యూట్ జనరలైజ్డ్ ఎక్సాంథెమెటస్ పుస్టులోసిస్ వంటివి ఉంటాయి. * టాక్సేన్లకు స్క్లెరోడెర్మా లాంటి ప్రతిచర్య * సీరం వ్యాధి లాంటి ప్రతిచర్య * స్టెరాయిడ్ మొటిమలు * స్టెరాయిడ్ ఫోలిక్యులిటిస్ * స్టీవెన్స్-జాన్సన్ సిండ్రోమ్ * సల్ఫోనమైడ్ హైపర్సెన్సిటివిటీ సిండ్రోమ్ * టెక్సియర్ వ్యాధి * టాక్సిక్ ఎపిడెర్మల్ నెక్రోలిసిస్ (లైల్స్ సిండ్రోమ్) * ఉర్టికారియల్ ఎరిథెమా మల్టీఫార్మ్ * విటమిన్ కె ప్రతిచర్య * వార్ఫరిన్ నెక్రోసిస్ == ఎండోక్రైన్-సంబంధిత == ఎండోక్రైన్ పరిస్థితులు తరచుగా చర్మసంబంధమైన ఫలితాలతో ఉంటాయి, ఎందుకంటే చర్మం ఎండోక్రైൻ వ్యవస్థతో అనేక విధాలుగా సంకర్షణ చెందుతుంది. .<ref name="pmid20592790">{{Cite paper|author=Reichrath J|title=The skin is a fascinating endocrine organ}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Neuroendocrinology of the skin}}</ref> * [[ఎకాంతోసిస్ నైగ్రికాన్స్|ప్రాణాంతకతతో సంబంధం ఉన్న అకాంథోసిస్ నైగ్రికాన్స్]] (అకాంథోసస్ నైగ్రికన్స్ రకం) * ఊబకాయం, ఇన్సులిన్-నిరోధక స్థితులు, ఎండోక్రినోపతి (అకాంథోసిస్ నైగ్రికాన్స్ రకం III) తో సంబంధం ఉన్న అకాంథోసస్ నైగ్రికన్స్ * [[ఎకాంతోసిస్ నైగ్రికాన్స్|అక్రల్ అకాంథోసిస్ నైగ్రికాన్స్]] (అక్రల్ అకాంతొటిక్ అనోమాలి) [[దస్త్రం:GangreneFoot.JPG|alt=Blackened necrosis of multiple toes on an adult foot|thumb|అక్రల్ డ్రై గ్యాంగ్రీన్]] * అక్రల్ డ్రై గ్యాంగ్రీన్ * అక్రోమెగాలి * అడిసన్ వ్యాధి * అడ్రినల్ అడెనోమా * అడ్రినల్ కార్సినోమా * అడ్రినల్ హైపర్ప్లాసియా * అలోపేసియా-నెయిల్ డిస్ట్రోఫీ-కంటి సమస్యలు-థైరాయిడ్ పనిచేయకపోవడం-హైపోహిడ్రోసిస్-ఎఫెలైడ్స్, ఎంటెరోపతి-రెస్పిరేటరీ ట్రాక్ట్ ఇన్ఫెక్షన్ సిండ్రోమ్ (ANOTHER సిండ్రోమ్) * ఆర్రెనోబ్లాస్టోమా * క్రెటినిజం * కుషింగ్స్ సిండ్రోమ్ అకాంథోసిస్ నైగ్రికాన్స్ ఊబకాయం, ఇన్సులిన్-నిరోధక స్థితులు, ఎండోక్రినోపతితో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[[దస్త్రం:Acanthosis-nigricans4.jpg|alt=Hyperpigmented plaque with velvety textural change within the axillary fold of an adult|thumb|[[ఎకాంతోసిస్ నైగ్రికాన్స్|ఊబకాయం, ఇన్సులిన్-నిరోధక స్థితులు, ఎండోక్రినోపతితో సంబంధం ఉన్న అకాంథోసిస్ నైగ్రికాన్స్]]]] * అధిక అండాశయ ఆండ్రోజెన్ విడుదల సిండ్రోమ్ (ఓవేరియన్ SAHA సిండ్రోమ్) * [[ఎకాంతోసిస్ నైగ్రికాన్స్|కుటుంబ అకాంథోసిస్ నైగ్రికాన్స్]] (అకాంథోసస్ నైగ్రికన్స్ రకం II) * గ్రోత్ హార్మోన్ లోపం * హైపరాండ్రోజెనిజం-ఇన్సులిన్ రెసిస్టెన్స్-అకాంథోసిస్ నైగ్రికాన్స్ సిండ్రోమ్ (హెచ్ఏఐఆర్-ఏఎన్ సిండ్రోమ్) * హైపర్ పారాథైరాయిడిజం * హైపర్ప్రొలాక్టినెమిక్ సాహ సిండ్రోమ్ * హైపర్ థైరాయిడిజం * హైపోపారాథైరాయిడిజం * [[హైపోథైరాయిడిజం]] * లేయిడ్గ్ కణ కణితి * బహుళ ఎండోక్రైన్ నియోప్లాసియా రకం 1 (వెర్మర్ సిండ్రోమ్) * బహుళ ఎండోక్రైన్ నియోప్లాసియా రకం 2 (బహుళ ఎండోకరైన్ నియోప్లాజియా రకం2ఎ, ఫియోక్రోమోసైటోమా, అమిలోయిడ్-ఉత్పత్తి చేసే మెడుల్లరీ థైరాయిడ్ కార్సినోమా, పిటిసి సిండ్రోమ్, సిప్పెల్ సిండ్రోమ్) * బహుళ ఎండోక్రైన్ నియోప్లాసియా రకం 3 (ఎండోక్రై఩్ కణితులతో కూడిన మ్యూకోసల్ న్యూరోమాటా, బహుళ ఎండోకరైన్ నియోప్లాస్ టైప్ 2బి, బహుళ మ్యూకోసాల్ న్యూరోమా సిండ్రోమ్, వాగెన్మాన్-ఫ్రోబోయిస్ సిండ్రోమ్) * మైక్సిడెమా * పాన్హైపోపిట్యుటారిజం * పెర్సిస్టెంట్ అడ్రినార్చే సిండ్రోమ్ (అడ్రినల్ SAHA సిండ్రోమ్) * [[పాలీసిస్టిక్ అండాశయ వ్యాధి (పీసీఓడీ)|పాలిసిస్టిక్ ఓవేరియన్ సిండ్రోమ్]] * సెబోరియా-మొటిమల-హిర్సుటిజం-అలోపేసియా (SAHA సిండ్రోమ్) * థైరాయిడ్ ఎక్రోపాచి == ఇసినోఫిలిక్ == ఎసినోఫిలిక్ చర్మసంబంధ పరిస్థితులు అనేక రకాల వ్యాధులను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి తాపజనక చొరబాటులో ఈసినోఫిల్స్ ఉండటం, ఈసినోఫిల్ క్షీణత సాక్ష్యం ద్వారా హిస్టోలాజికల్గా వర్గీకరించబడతాయి.<ref name="pmid16781301">{{Cite paper|title=Eosinophilic dermatoses}}</ref><ref name="pmid9069598">{{Cite paper|title=Eosinophilic and neutrophilic spongiosis: clues to the diagnosis of immunobullous diseases and other inflammatory disorders}}</ref> * ఇసినోఫిలియా (ఎపిథెలియోయిడ్ హెమాంజియోమా, హిస్టియోసైటోయిడ్ హెమానియోమా, ఇన్ఫ్లమేటరీ ఆంజియోమాటస్ నోడ్యూల్, ఇన్ఫ్లమేటరి ఆర్టిరియోవెనస్ హెమాంజయోమా, ఇంట్రావీనస్ ఏటిపికల్ వాస్కులర్ ప్రొలిఫరేషన్, పాప్యులర్ ఆంజియోప్లాసియా, సూడోపియోజెనిక్ గ్రాన్యులోమా) తో యాంజియోలింఫాయిడ్ హైపర్ప్లాసియా * యాన్యులర్ ఎరిథెమా ఆఫ్ ఇన్ఫాన్సీ * ఆర్థ్రోపోడ్ దాడి * ఇసినోఫిలిక్ సెల్యులైటిస్ (వెల్స్ సిండ్రోమ్) * ఇసినోఫిలిక్ ఫాస్సైటిస్ (షుల్మాన్ సిండ్రోమ్) * ఇసినోఫిలిక్ గ్రాన్యులోమా * పాలియాంజైటిస్తో ఎసినోఫిలిక్ గ్రాన్యులోమాటోసిస్ * ఎఓసినోఫిలిక్ పుస్ట్యులర్ ఫోలిక్యులిటిస్ ఆఫ్ ఇన్ఫాన్సీ (ఎఓసినోఫిలిక్ పుస్ట్యులర్ ఫాలిక్యులిటిస ఇన్ ఇన్ఫాన్సీ, ఇన్ఫంటైల్ ఎఓసినోఫిల్క్ పుస్టులర్ ఫోలిక్యులైటిస్, నియోనాటల్ ఎఓసినోఫ్లిక్ పుస్ట్యులార్ ఫోలిక్యులైటిస్) * నోటి శ్లేష్మం ఇసినోఫిలిక్ పుండు (నాలుక ఇసినోఫిలిక పుండు, రిగా-ఫెడ్ వ్యాధి, బాధాకరమైన ఇసినోఫిలిక గ్రాన్యులోమా) [[దస్త్రం:Riga-Fede.JPG|alt=Solitary, large, white to yellow erosion on the inner lower lip of a child|thumb|నోటి శ్లేష్మం ఇసినోఫిలిక్ పుండు]] * ఇసినోఫిలిక్ వాస్కులైటిస్ * ఎరిథెమా టాక్సికమ్ నియోనాటోరమ్ (ఎరిథెమ టాక్సికమ్, నవజాత శిశువు టాక్సిక్ ఎరిథెమ్) * గ్రాన్యులోమా ఫేషియల్ * హైపెరియోసినోఫిలియా * హైపెరియోసినోఫిలిక్ సిండ్రోమ్ * ఇన్కాంటినంటియా పిగ్మెంటి (బ్లోచ్-సిమెన్స్ సిండ్రోమ్, బ్లోచ్-సల్జ్బెర్గర్ వ్యాధి, బ్లోచ్, సల్జ్బెర్జర్ సిండ్రోమ్) * దురద ఎర్రటి బంప్ వ్యాధి (పాప్యులర్ డెర్మటైటిస్) * జువెనైల్ జాంథోగ్రానులోమా * కిమురా వ్యాధి * నోడ్యూల్స్-ఎసినోఫిలియా-రుమాటిజం-డెర్మటైటిస్-స్వెలింగ్ సిండ్రోమ్ * పాచెడెర్మాటస్ ఇసినోఫిలిక్ డెర్మటైటిస్ * నల్లజాతీయుల పాప్యులర్ విస్ఫోటనం * ఒఫుజీ పాపులోయిరిథ్రోడెర్మా * హెచ్ఐవి వ్యాధి ప్రూరిటిక్ పాప్యులర్ విస్ఫోటనం == ఎపిడెర్మల్ నెవి, నియోప్లాజమ్స్, సిస్ట్స్ == ఎపిడెర్మల్ నెవి, నియోప్లాజమ్స్, తిత్తులు అనేవి చర్మం ఎపిడెర్మాల్ పొర నుండి అభివృద్ధి చెందుతున్న చర్మ గాయాలు.<ref name="Fitz">{{Cite book|title=Fitzpatrick's Dermatology in General Medicine|url=https://archive.org/details/fitzpatricksderm0002unse|last=Freedberg, Irwin M|publisher=McGraw-Hill|year=2003|isbn=978-0-07-138076-8|display-authors=etal}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFreedberg,_Irwin_M2003">Freedberg, Irwin M; et&nbsp;al. (2003). ''Fitzpatrick's Dermatology in General Medicine''. McGraw-Hill. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-07-138076-8|<bdi>978-0-07-138076-8</bdi>]].</cite></ref><ref name="isbn0-7020-3023-6">{{Cite book|title=Dermatopathology|last=David J DiCaudo|last2=Dirk Elston MD|last3=Dirk M Elston|last4=Tammie Ferringer|last5=Christine J Ko|last6=Christine Ko MD|last7=Steven Peckham|last8=Whitney A High|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3023-9|location=Philadelphia}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDavid_J_DiCaudoDirk_Elston_MDDirk_M_ElstonTammie_Ferringer2009">David J DiCaudo; Dirk Elston MD; Dirk M Elston; Tammie Ferringer; Christine J Ko; Christine Ko MD; Steven Peckham; Whitney A High (2009). ''Dermatopathology''. Philadelphia: Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3023-9|<bdi>978-0-7020-3023-9</bdi>]].</cite></ref> == ఎరిథెమాస్ == [[దస్త్రం:Erythema_migrans_-_erythematous_rash_in_Lyme_disease_-_PHIL_9875.jpg|alt=Large erythematous patch in the pattern of a "bull's-eye" on a woman's posterior upper arm|thumb|ఎరిథెమా మైగ్రాన్స్]] ఎరిథెమాస్ అనేది ప్రతిచర్య చర్మ పరిస్థితులు, దీనిలో ఎర్రదనం ఉంటుంది .<ref name="Lookingbill">{{Cite book|title=Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology|url=https://archive.org/details/lookingbillmarks0000mark_4thed|last=Miller, Jeffrey H|last2=Marks, James G|publisher=Saunders|year=2006|isbn=978-1-4160-3185-7}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMiller,_Jeffrey_HMarks,_James_G2006">Miller, Jeffrey H; Marks, James G (2006). ''Lookingbill and Marks' Principles of Dermatology''. Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4160-3185-7|<bdi>978-1-4160-3185-7</bdi>]].</cite></ref><ref name="bolognia">{{Cite book|title=Dermatology|last=Bolognia, Jean L|publisher=Mosby|year=2007|isbn=978-1-4160-2999-1|location=St. Louis|display-authors=etal}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBolognia,_Jean_L2007">Bolognia, Jean L; et&nbsp;al. (2007). ''Dermatology''. St. Louis: Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4160-2999-1|<bdi>978-1-4160-2999-1</bdi>]].</cite></ref> * ఎరిథెమా యాన్యులార్ సెంట్రిఫ్యూగమ్ (డీప్ గైరేట్ ఎరిథెమ, ఎరిథెమ్ పెర్స్టాన్స్, స్పల్పబుల్ మైగ్రేటింగ్ ఎరిథెమ్మా, ఉపరితల గైరేట్ ఎరిథేమా) * ఎరిథెమా గైరాటమ్ రిపెన్స్ (గామెల్స్ వ్యాధి) * ఎరిథెమా మైగ్రాన్స్ (ఎరిథెమ క్రోనికమ్ మైగ్రాన్స్) * ఎరిథెమా మల్టీఫార్మ్ * ఎరిథెమా మల్టీఫార్మ్ మైనర్ (హెర్పెస్ సింప్లెక్స్-అనుబంధ ఎరిథెమ మల్టీఫార్మ్) * ఎరిథెమా పామరే * సాధారణీకరించిన ఎరిథెమా * నెక్రోలిటిక్ అక్రల్ ఎరిథెమా * నెక్రోలిటిక్ మైగ్రేటరీ ఎరిథెమా (గ్లూకాగోనోమా సిండ్రోమ్) == జెనోడెర్మాటోసిస్ == జన్యుపరమైన చర్మపు పొరలు వారసత్వంగా వచ్చే జన్యుపరమైన చర్మం పరిస్థితులు, ఇవి తరచుగా మూడు వర్గాలుగా వర్గీకరించబడతాయిః క్రోమోజోమల్, సింగిల్ జీన్, పాలీజెనెటిక్.<ref>{{Cite book|title=Genodermatoses: a clinical guide to genetic skin disorders|url=https://archive.org/details/genodermatosescl0000unse|last=Joel L. Spitz|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2005|isbn=978-0-7817-4088-3}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Genetic disorders of palm skin and nail}}</ref> == ఇన్ఫెక్షన్ సంబంధిత == సంక్రమణ-సంబంధిత చర్మ పరిస్థితులు [[బాక్టీరియా|బ్యాక్టీరియా]], [[శిలీంధ్రం|శిలీంధ్రాలు]], ఈస్ట్, [[వైరస్|వైరస్లు]], పరాన్నజీవుల వల్ల సంభవించవచ్చు. .<ref name="isbn0-7020-3023-6">{{Cite book|title=Dermatopathology|last=David J DiCaudo|last2=Dirk Elston MD|last3=Dirk M Elston|last4=Tammie Ferringer|last5=Christine J Ko|last6=Christine Ko MD|last7=Steven Peckham|last8=Whitney A High|publisher=Saunders|year=2009|isbn=978-0-7020-3023-9|location=Philadelphia}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDavid_J_DiCaudoDirk_Elston_MDDirk_M_ElstonTammie_Ferringer2009">David J DiCaudo; Dirk Elston MD; Dirk M Elston; Tammie Ferringer; Christine J Ko; Christine Ko MD; Steven Peckham; Whitney A High (2009). ''Dermatopathology''. Philadelphia: Saunders. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7020-3023-9|<bdi>978-0-7020-3023-9</bdi>]].</cite></ref><ref name="HabifSD">{{Cite book|title=Skin disease: diagnosis and treatment|url=https://archive.org/details/skindiseasediagn0000unse_p6l6|last=Habif, Thomas P.|publisher=Mosby|year=2001|isbn=978-0-8151-3762-7}}</ref> === బాక్టీరియం-సంబంధిత === బాక్టీరియం-సంబంధిత చర్మ పరిస్థితులు తరచుగా విలక్షణమైన పదనిర్మాణ లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి సాధారణీకరించిన దైహిక ప్రక్రియ, కేవలం ఒక వివిక్త ఉపరితల సంక్రమణకు సూచన కావచ్చు.<ref name="HabifSD">{{Cite book|title=Skin disease: diagnosis and treatment|url=https://archive.org/details/skindiseasediagn0000unse_p6l6|last=Habif, Thomas P.|publisher=Mosby|year=2001|isbn=978-0-8151-3762-7}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHabif,_Thomas_P.2001">Habif, Thomas P. (2001). ''Skin disease: diagnosis and treatment''. Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8151-3762-7|<bdi>978-0-8151-3762-7</bdi>]].</cite></ref><ref name="pmid12126026">{{Cite paper|title=Common bacterial skin infections}}</ref> * <nowiki><i id="mwDaE">ఏరోమోనాస్</i></nowiki> సంక్రమణ * ఆఫ్రికన్ టిక్ కాటు జ్వరం * అమెరికన్ టిక్ బైట్ ఫీవర్ (''రికెట్సియా పార్కేరి'' ఇన్ఫెక్షన్) * ఆర్కానోబాక్టీరియం హేమోలిటికమ్ ఇన్ఫెక్షన్ * బాసిల్లరీ ఆంజియోమాటోసిస్ * బెజెల్ (ఎండెమిక్ సిఫిలిస్) * బ్లాస్టోమైకోసిస్ లాంటి పియోడెర్మా (పియోడెర్మా వెజిటేషన్స్) * పొక్కులుగల డిస్టల్ డాక్టిలైటిస్ * బొట్రియోమైకోసిస్ * బ్రిల్-జిన్సర్ వ్యాధి * బ్రూసెల్లోసిస్ (బ్యాంగ్స్ వ్యాధి, మాల్టా జ్వరం, అన్డ్యులెంట్ జ్వరం) * బుబోనిక్ ప్లేగ్ * బుల్లస్ ఇంపెటిగో * పిల్లి గీత వ్యాధి (పిల్లి గీత జ్వరం, ఇంగ్లీష్-వేర్ ఇన్ఫెక్షన్, టీకా లింఫోరెటిక్యులోసిస్, సబ్క్యూట్ రీజినల్ లింఫాడెనిటిస్) * [[సెల్యులైటిస్]] సెల్యులైటిసిస్[[దస్త్రం:Cellulitis1.jpg|alt=Redness and mild swelling of an adult leg|thumb|[[సెల్యులైటిస్]]]] * ఛాన్సేర్ * చాన్క్రోయిడ్ (సాఫ్ట్ చాన్క్రే, అల్సస్ మోల్లే) * క్లామిడియల్ ఇన్ఫెక్షన్ * దీర్ఘకాలిక లింఫాంగైటిస్ * దీర్ఘకాలిక పునరావృత ఎరిసిపెలాస్ * దీర్ఘకాలిక అణచివేత బుర్రోయింగ్ అల్సర్స్ (మెలెనీ గ్యాంగ్రీన్) * క్రోమోబాక్టీరియసిస్ సంక్రమణ * కండిలోమాటా లతా * క్యూటేనియస్ ఆక్టినోమైకోసిస్ * చర్మసంబంధమైన ఆంత్రాక్స్ సంక్రమణ * క్యూటేనియస్ <nowiki><i id="mwDds">సి. డిప్థీరియా</i></nowiki> ఇన్ఫెక్షన్ (బార్కో రాట్, డిప్థెరిక్ ఎడారి గొంతు, సెప్టిక్ గొంతు, వెల్డ్ట్ గొంతు) * క్యూటేనియస్ గ్రూప్ బి స్ట్రెప్టోకోకల్ ఇన్ఫెక్షన్ * చర్మము పాశ్చురెల్లా హేమోలిటికా సంక్రమణ * క్యూటేనియస్ స్ట్రెప్టోకోకస్ ఇన్ఫెక్షన్ * డెర్మటైటిస్ గ్యాంగ్రినోసా (గ్యాంగ్రీన్ ఆఫ్ ది స్కిన్) * ఎక్టిమా * ఎక్టిమా గ్యాంగ్రినోసమ్ * ఎహ్రిలిచియోసిస్ ఎవింగై సంక్రమణ * ఎలిఫెంటియాసిస్ నాసికా రంధ్రాలు * స్థానిక టైఫస్ (మ్యూరైన్ టైఫస్) * అంటువ్యాధి టైఫస్ (అంటువ్యాధుల పేను వలన కలిగే టైఫస్) * ఎరిసిపెలాస్ (ఇగ్నిస్ సాకర్, సెయింట్ ఆంథోనీ ఫైర్) * రోసెన్బాచ్ ఎరిసిపెలాయిడ్ * ఎరిథెమా మార్జినేటమ్ * ఎరిత్రాస్మా * బాహ్య ఓటిటిస్ (ఓటిటిస్ ఎక్స్టర్నా, స్విమ్మర్స్ ఇయర్) [[దస్త్రం:Otitis_externa.jpg|alt=Exudate over a background of redness on the external ear canal of an adult|thumb|బాహ్య ఓటిటిస్]] * ఫెలోన్ * ఫ్లీ-బోర్న్ స్పాటెడ్ ఫీవర్ * ఫ్లిండర్స్ ద్వీపం మచ్చల జ్వరం * ఫ్లయింగ్ స్క్విరెల్ టైఫస్ * ఫోలిక్యులైటిస్ * ఫోర్నియర్ గ్యాంగ్రీన్ (పురుషాంగం, స్క్రోటమ్ ఫోర్నియర్ గ్యాంగ్రీన్) * ఫురున్క్యులోసిస్ (బాయిల్) * గ్యాస్ గ్యాంగ్రీన్ (క్లోస్ట్రిడియల్ మయోనేక్రోసిస్, మయోనేక్రోసిస్) * గ్లాండర్స్ (ఈక్వినియా, ఫార్సీ, మాలియస్) * గొనోకోసెమియా (ఆర్థరైటిస్-డెర్మాటోసిస్ సిండ్రోమ్, వ్యాప్తి చెందిన గొనోకోకల్ ఇన్ఫెక్షన్) * [[సెగవ్యాధి|గోనోరియా]] (చప్పట్లు కొడుతుంది) * గ్రామ్-నెగటివ్ ఫోలిక్యులిటిస్ * గ్రామ్-నెగటివ్ బొటనవేలు వెబ్కం ఇన్ఫెక్షన్ * గ్రాన్యులోమా ఇంగుయినేల్ (డోనోవానోసిస్, గ్రాన్యులోమ జెనిటోయింగుయినేలే, గ్రాన్యులోమ వెనెరియం, గ్రాన్యోలోమ వెనెరియమ్ జెనిటోయినలే, గజ్జ వ్రణోత్పత్తి లూపాయిడ్ రూపం, గజ్జ సెర్పిజినస్ వ్రణోత్పత్తులు, పుడెండం వ్రణోత్పాదక గ్రాన్యులోమ్, వ్రణోత్పత్తికడుపు గ్రాన్యులోమో) * గ్రీన్ నెయిల్ సిండ్రోమ్ * గ్రూప్ జెకె <nowiki><i id="mwDiI">కొరినేబాక్టీరియం</i></nowiki> సెప్సిస్ * <nowiki><i id="mwDiU">హీమోఫిలస్ ఇన్ఫ్లుఎంజా</i></nowiki> సెల్యులైటిస్ * <nowiki><i id="mwDig">హెలికోబాక్టర్</i></nowiki> సెల్యులైటిస్ * ఆసుపత్రి ఫురున్క్యులోసిస్ * హాట్ టబ్ ఫోలిక్యులిటిస్ (సూడోమోనాస్ ఎరుగినోసా ఫోలిక్యులైటిస్) * మానవ గ్రాన్యులోసైటోట్రోపిక్ అనాప్లాస్మోసిస్ * హ్యూమన్ మోనోసైటోట్రోపిక్ ఎర్లిచియోసిస్ * ఇంపెటిగో అంటువ్యాధి * జపనీస్ మచ్చల జ్వరం * లెప్టోస్పిరోసిస్ (ఫోర్ట్ బ్రాగ్ జ్వరం, ప్రీటిబియల్ జ్వరం, వెయిల్స్ వ్యాధి) * లిస్టిరియోసిస్ * లుడ్విగ్ ఆంజినా * లూపాయిడ్ సైకోసిస్ * లైమ్ వ్యాధి (అఫ్జెలియస్ వ్యాధి, లైమ్ బోరెలియోసిస్) * లింఫోగ్రానులోమా వెనెరియం (వాతావరణ బుబో, డురాండ్-నికోలస్-ఫావ్రే వ్యాధి, లింఫోగ్రనులోమా ఇంగుయినేల్, పోరడెనిటిస్ ఇంగుయినేల, స్ట్రూమస్ బుబో) * మలాకోప్లాకియా (మలాకోప్లికియా) * మధ్యధరా మచ్చల జ్వరం (బాటోన్నేస్ ఫీవర్) * మెలియోయిడోసిస్ (విట్మోర్ వ్యాధి) * మెనిన్గోకోసెమియా * మిస్సౌరీ లైమ్ వ్యాధి * మైకోప్లాస్మా ఇన్ఫెక్షన్ * నెక్రోటైజింగ్ ఫాస్సైటిస్ (మాంసం తినే బ్యాక్టీరియా సిండ్రోమ్) * నవజాత విషపూరిత షాక్ లాంటి ఎక్సాంథేమస్ వ్యాధి * కార్డియోసిస్ * నోమా నియోనాటోరం * ఉత్తర ఆసియా టిక్ టైఫస్ * ఆప్తాల్మియా నియోనేటోరమ్ [[దస్త్రం:Erysipel2.JPG|alt=Redness and swelling of an ear|thumb|ఎరిసిపెలాస్]] * ఒరియా జ్వరం (కారియన్ వ్యాధి) * [[పాస్ట్యురెల్లోసిస్|పాశ్చరెల్లోసిస్]] * పెరియానల్ సెల్యులైటిస్ (పెరినల్ డెర్మటైటిస్, స్ట్రెప్టోకోకల్ పెరియానల్ వ్యాధి) * పెరిపికల్ చీము * పింటా * పిట్టెడ్ కెరాటోలిసిస్ (కెరాటోలిసిసిస్ ప్లాంటేర్ సల్కాటమ్, కెరాటోమా ప్లాంటేర్ సుల్కాటమ్, రింగ్డ్ కెరాటోలిసి * [[ప్లేగు|ప్లేగు.]] * ప్రాథమిక గొనోకోకల్ చర్మశోథ * సూడోమోనల్ పియోడెర్మా * సూడోమోనాస్ హాట్-ఫుట్ సిండ్రోమ్ * [[గోరుచుట్టు|ప్యోజెనిక్ పారోనికా]] * పియోమియోసిటిస్ * Q జ్వరం * క్వీన్స్లాండ్ టిక్ టైఫస్ * ఎలుక కాటు జ్వరం * పునరావృత టాక్సిన్-మధ్యవర్తిత్వ పెరినియల్ ఎరిథెమా * రైనోస్క్లెరోమా * <nowiki><i id="mwDoM">రికెట్సియా ఎస్క్లిమాని</i></nowiki> సంక్రమణ * రికెట్సియాల్పాక్స్ * రాకీ మౌంటైన్ మచ్చల జ్వరం * సాబెర్ షిన్ (పూర్వ టిబియల్ బోయింగ్) * చీమల ముక్కు * సాల్మొనెలోసిస్ * [[స్కార్లెట్ జ్వరం]] * స్క్రబ్ టైఫస్ (త్సుట్సుగముషి జ్వరం) * షిగెల్లోసిస్ * స్టెఫిలోకాకల్ స్కాల్డెడ్ స్కిన్ సిండ్రోమ్ (పెంఫిగస్ నియోనేటోరం, రిట్టర్స్ వ్యాధి) * స్ట్రెప్టోకోకల్ ఇంటర్ట్రిగో * ఉపరితల పుస్ట్యులర్ ఫోలిక్యులిటిస్ (బోక్హార్ట్ ఇంపెటిగో, ఉపరితల ఫోలిక్యులైటిస్) * సైకోసిస్ వల్గారిస్ (బార్బర్స్ దురద, సైకోసిస్ బార్బే) * సిఫిలిడ్ * సిఫిలిస్ (ఫ్లూ) * టిక్-బోర్న్ లింఫాడెనోపతి * టాక్సిక్ షాక్ సిండ్రోమ్ (స్ట్రెప్టోకోకల్ టాక్సిక్ షాక్ సిండ్రోమ్, స్ట్రెప్టోకాకల్ టాక్సిక్ షోక్-లైక్ సిండ్రోమ్స్, టాక్సిక్ స్ట్రెప్టకోకల్ సిండ్రోమ్స్) * కందకపు జ్వరం (ఐదు రోజుల జ్వరం, క్వింటాన్ జ్వరం, పట్టణ కందకపు జ్వరము) * ఉష్ణమండల పుండు (ఎడెన్ పుండు, అడవి తెగులు, మలబార్ పుండు, ఉష్ణమండల పగడి) * తులరేమియా (జింక ఫ్లై ఫీవర్, ఓహారా వ్యాధి, పహ్వంత్ వ్యాలీ ప్లేగు, కుందేలు జ్వరం) * వెరుగా పెరువానా * <nowiki><i id="mwDq4">విబ్రియో వల్నిఫికస్</i></nowiki> ఇన్ఫెక్షన్ * యావ్స్ (బౌబా, ఫ్రామ్బోసీ, పరంగి, పియానో) ==== ''మైకోబాక్టీరియం''-సంబంధిత ==== ''మైకోబాక్టీరియం''-సంబంధిత చర్మ పరిస్థితులు మైకోబాక్టీరియా ఇన్ఫెక్షన్ల వల్ల సంభవిస్తాయి. <ref name="HabifSD">{{Cite book|title=Skin disease: diagnosis and treatment|url=https://archive.org/details/skindiseasediagn0000unse_p6l6|last=Habif, Thomas P.|publisher=Mosby|year=2001|isbn=978-0-8151-3762-7}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHabif,_Thomas_P.2001">Habif, Thomas P. (2001). ''Skin disease: diagnosis and treatment''. Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8151-3762-7|<bdi>978-0-8151-3762-7</bdi>]].</cite></ref> * అక్వేరియం గ్రాన్యులోమా (ఫిష్-ట్యాంక్ గ్రాన్యులోమ, స్విమ్మింగ్ పూల్ గ్రాన్యులోమో) * బోర్డర్లైన్ లెప్రోమాటస్ కుష్టు వ్యాధి * సరిహద్దు కుష్టు వ్యాధి * బోర్డర్లైన్ ట్యూబర్క్యులాయిడ్ కుష్టు వ్యాధి * బురులి పుండు (బైర్న్స్డేల్ పుండు, సియర్ల్ పుండు, సెర్ల్స్ పుండు) [[దస్త్రం:Buruli_ulcer_hand_Nigeria.png|alt=Ulceration of the skin over the back of a teenager's hand|thumb|బురులి పుండు]] * ఎరిథెమా ఇండురటమ్ (బాజిన్ వ్యాధి) * హిస్టాయిడ్ కుష్టు వ్యాధి * కుష్టు వ్యాధి * [[కుష్టు వ్యాధి]] (హాన్సేన్ వ్యాధి) * లైకెన్ స్క్రోఫులోసోరం (క్షయవ్యాధి కటిస్ లైకెనోయిడ్స్) * ల్యూపస్ వల్గారిస్ (క్షయవ్యాధి ల్యుపోసా) * మిలియరీ క్షయవ్యాధి (డిసెమినేటెడ్ క్షయవ్యాధి, క్షయవ్యాధి కటిస్ అక్యుటా జనరలిటా, క్షయవ్యాధికి కటిస్ డిసెమినాటా) * <nowiki><i id="mwDuM">మైకోబాక్టీరియం ఏవియం-ఇంట్రాసెల్లార్</i></nowiki> కాంప్లెక్స్ ఇన్ఫెక్షన్ * <nowiki><i id="mwDuY">మైకోబాక్టీరియం హీమోఫిలమ్</i></nowiki> ఇన్ఫెక్షన్ * <nowiki><i id="mwDuk">మైకోబాక్టీరియం కాన్సాసి</i></nowiki> సంక్రమణ * పాపులోనెక్రోటిక్ ట్యూబర్క్యులిడ్ * ప్రాథమిక టీకా క్షయవ్యాధి (చర్మసంబంధమైన ప్రాధమిక సంక్లిష్టత, ప్రాధమిక క్షయవ్యాధి సంక్లిష్టం, క్షయవ్యాధి చాంక్రే) * వేగంగా పెరుగుతున్న <nowiki><i id="mwDvA">మైకోబాక్టీరియం</i></nowiki> సంక్రమణ * స్క్రోఫులోడెర్మా (క్షయవ్యాధి కటిస్ కోలిక్వాటివా) * క్షయవ్యాధి కటిస్ ఒరిఫికియాలిస్ (తీవ్రమైన క్షయవ్యాధి పుండు, ఒరిఫికల్ క్షయవ్యాధి) * క్షయవ్యాధి వెరుకోసా కటిస్ (లూపస్ వెరుకోసస్, గద్యకర్త మొటిమ, వార్టీ క్షయవ్యాధి) * క్షయవ్యాధి సెల్యులైటిస్ * క్షయవ్యాధి గమ్మా (మెటాస్టాటిక్ క్షయవ్యాధి చీము, మెటాస్టాటిక్ క్షయవ్యాధి పుండు) * క్షయవ్యాధి కుష్టు వ్యాధి === మైకోసిస్-సంబంధిత === మైకోసిస్-సంబంధిత చర్మ పరిస్థితులు [[శిలీంధ్రం|శిలీంధ్రాలు]], ఈస్ట్స్ వల్ల సంభవిస్తాయి, చర్మం, జుట్టు, గోళ్ళ ఉపరితల, లోతైన సంక్రమణగా ఉండవచ్చు.<ref name="HabifSD">{{Cite book|title=Skin disease: diagnosis and treatment|url=https://archive.org/details/skindiseasediagn0000unse_p6l6|last=Habif, Thomas P.|publisher=Mosby|year=2001|isbn=978-0-8151-3762-7}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHabif,_Thomas_P.2001">Habif, Thomas P. (2001). ''Skin disease: diagnosis and treatment''. Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8151-3762-7|<bdi>978-0-8151-3762-7</bdi>]].</cite></ref> * ఆఫ్రికన్ హిస్టోప్లాస్మోసిస్ * ప్రత్యామ్నాయం * యాంటీబయాటిక్ కాన్డిడియాసిస్ (ఐయాట్రోజెనిక్ కాన్డిడియాస్) * నల్లని పైడ్రా * కాండిడెడల్ ఇంటర్ట్రిగో * కాండిడల్ ఒనికోమైకోసిస్ * [[గోరుచుట్టు|కాండిడల్ పారోనికా]] * కాండిడల్ వల్వోవాగినిటిస్ * అభ్యర్థి * క్రోమోబ్లాస్టోమైకోసిస్ (క్రోమోమైకోసిస్, క్లాడోస్పోరియోసిస్, ఫోన్సెకా వ్యాధి, పెడ్రోసో వ్యాధి, ఫెయోస్పోరోట్రికోసిస్, వెరుకస్ డెర్మటైటిస్) * దీర్ఘకాలిక శ్లేష్మ చర్మపు కాండిడియాసిస్ * కోక్సిడియోయిడోమైకోసిస్ (కాలిఫోర్నియా వ్యాధి, ఎడారి కీళ్ళనొప్పులు, శాన్ జోక్విన్ వ్యాలీ జ్వరం, లోయ జ్వరం) * పుట్టుకతో వచ్చే చర్మపు కాన్డిడియాసిస్ * క్రిప్టోకోకోసిస్ * డెర్మాటోఫైటిడ్ * డైపర్ కాన్డిడియాసిస్ * వ్యాప్తి చెందిన కోక్సిడియోయిడోమైకోసిస్ (కోక్సిడియోయ్డల్ గ్రాన్యులోమా) * దూరపు సబంగువల్ ఒనికోమైకోసిస్ * ఎంటోమోఫ్థోరోమైకోసిస్ * ఎరోసియో ఇంటర్డిజిటాలిస్ బ్లాస్టోమైసెటికా ఫావస్[[దస్త్రం:Favus.jpg|alt=A large brown colored plaque on the top of a child's head|thumb|ఫేవ్స్]] * ఫేవ్స్ * ఫంగల్ ఫోలిక్యులైటిస్ (మాజోచి గ్రాన్యులోమా) * ఫ్యూసారియోసిస్ * జియోట్రికోసిస్ * గ్రాన్యులోమా గ్లూటేల్ ఇన్ఫంటమ్ * హిస్టోప్లాస్మోసిస్ (కేవ్ వ్యాధి, డార్లింగ్స్ వ్యాధి, ఒహియో వ్యాలీ వ్యాధి, రెటిక్యులోఎండోథెలియోసిస్) * హైలోహైఫోమైకోసిస్ * కెరియన్ * లోబోమైకోసిస్ (కెలోయిడల్ బ్లాస్టోమైకోసిస్, లాకాజియోసిస్, లోబోస్ వ్యాధి) * [[మ్యుకోర్మైకోసిస్|మ్యూకోర్మైకోసిస్]] * మైసెటోమా (మదురా ఫుట్, మదురోమైకోసిస్) * నార్త్ అమెరికన్ బ్లాస్టోమైకోసిస్ (బ్లాస్టోమైసెటిక్ డెర్మటైటిస్, బ్లాస్టోమైకోచిస్, గిల్క్రిస్ట్ వ్యాధి) * ఒనికోమైకోసిస్ (డర్మాటోఫైటిక్ ఒనికోమికోసిస్, గోరు రింగ్వార్మ్, టినియా అన్గ్యుయం) * ఓరల్ కాన్డిడియాసిస్ (థ్రుష్) * ఒటోమైకోసిస్ * పెరియానల్ కాన్డిడియాసిస్ * పెర్లేచే (చతురస్రాకార చైలిటిస్) * ఫియోహైఫోమైకోసిస్ * పీడ్రా (ట్రికోస్పోరోసిస్) * పిట్రోస్పోరమ్ ఫోలిక్యులిటిస్ * ప్రాథమిక చర్మపు ఆస్పెర్గిల్లోసిస్ * ప్రాథమిక చర్మ కోక్సిడియోయిడోమైకోసిస్ * ప్రాథమిక చర్మ హిస్టోప్లాస్మోసిస్ * ప్రాథమిక పల్మనరీ కోక్సిడియోమైకోసిస్ * ప్రాథమిక పల్మనరీ హిస్టోప్లాస్మోసిస్ * ప్రగతిశీల వ్యాప్తి చెందిన హిస్టోప్లాస్మోసిస్ * సమీప సబంగువల్ ఒనికోమైకోసిస్ * రైనోస్పోరిడియోసిస్ * దక్షిణ అమెరికా బ్లాస్టోమైకోసిస్ (బ్రెజిలియన్ బ్లాస్టోమైకోచిస్, పారాకోసిడియోయిడల్ గ్రాన్యులోమా, పారాకోక్సిడియోయిడోమైకోసిస్) * స్పోరోట్రికోసిస్ (రోజ్-గార్డెనర్ వ్యాధి) * సిస్టమిక్ కాన్డిడియాసిస్ * టినియా బార్బే (బార్బర్స్ దురద, గడ్డం రింగ్వార్మ్, టినియా సైకోసిస్) [[దస్త్రం:Tinea_barbae_4807_lores.jpg|alt=Multiple circular, red, scaling lesions on a male cheek|thumb|టినియా బార్బే]] * టినియా కాపిటిస్ (హెర్పెస్ టాన్సురాన్స్, జుట్టు రింగ్వార్మ్, తలపై రింగ్వార్, స్కాల్ప్ రింగ్వార్మ్స్, టినియా టాన్సురన్స్) * టినియా కార్పోరిస్ (రింగ్వార్మ్, టినియా సర్కినాటా, టినియా గ్లాబ్రోసా) * టినియా కార్పోరిస్ గ్లాడియటోరం * టినియా క్రూరిస్ (క్రొచ్ దురద, తామర మార్జినేటమ్, జిమ్ దురద, జాక్ దురద, గజ్జ రింగ్వార్మ్) * టినియా ఫేసి * టినియా ఇంబ్రికాటా (టోకెలౌ) * టినియా అజ్ఞాత * టినియా మానుమ్ * టినియా నిగ్రా (ఉపరితల ఫియోహైఫోమైకోసిస్, టినియా నిగ్ర పామారిస్, ప్లాంటారిస్) * టినియా పెడిస్ (అథ్లెట్స్ ఫుట్, రింగ్వార్మ్ ఆఫ్ ది ఫుట్) * టినియా వెర్సికలర్ (డెర్మాటోమైకోసిస్ ఫర్ఫురాసియా, పిట్రియాసిస్ వెర్సికలార్, టినియా ఫ్లావా) * <nowiki><i id="mwD5U">ట్రైకోఫైటన్ మెంటాగ్రోఫైట్స్</i></nowiki> VII (TMVII) (జననేంద్రియాలు, పిరుదులు, ముఖం, ట్రంక్, అంత్య భాగాల నుండి ఉద్భవిస్తున్న లైంగిక సంక్రమణ టినియా) * వైట్ పైడ్రా * వైట్ ఉపరితల ఒనికోమైకోసిస్ * జైగోమైకోసిస్ (ఫైకోమైకోసిస్) === పరాన్నజీవి అంటువ్యాధులు, కుట్టడం, కాటు === మానవులలో పరాన్నజీవి అంటువ్యాధులు, కుట్టడం, కాటు క్రింది ఫైలాకు చెందిన అనేక సమూహాల జీవుల వల్ల సంభవిస్తాయిః [[అనెలిడా|అన్నెలిడా]], [[ఆర్థ్రోపోడా]], బ్రయోజోవా, చోర్డాటా, సినిడారియా, సైనోబాక్టీరియా, [[ఇకైనోడెర్మేటా|ఎకినోడెర్మాటా]], నెమాథెల్మింథెస్, ప్లాటిహెల్మింథిస్, [[ప్రోటోజోవా]].<ref name="HabifSD">{{Cite book|title=Skin disease: diagnosis and treatment|url=https://archive.org/details/skindiseasediagn0000unse_p6l6|last=Habif, Thomas P.|publisher=Mosby|year=2001|isbn=978-0-8151-3762-7}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHabif,_Thomas_P.2001">Habif, Thomas P. (2001). ''Skin disease: diagnosis and treatment''. Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8151-3762-7|<bdi>978-0-8151-3762-7</bdi>]].</cite></ref><ref name="pmid20074098">{{Cite paper|title=Mite-transmitted dermatoses and infectious diseases in returning travelers}}</ref> * <nowiki><i id="mwD7c">అకాంతమోయబా</i></nowiki> సంక్రమణ * అమీబియాసిస్ కటిస్ * చీమల కొమ్ములు * అరాక్నిడిజం * బేకర్ దురద * <nowiki><i id="mwD8I">బాలముతియా</i></nowiki> సంక్రమణ * బెడ్బగ్ ముట్టడి (బెడ్బగ్బైట్, సిమికోసిస్) * తేనెటీగలు, కందిరీగలు కుట్టడం * బ్లిస్టర్ బీటిల్ డెర్మటైటిస్ * బొంబార్డియర్ బీటిల్ బర్న్ * బ్రిస్టల్ వార్మ్ స్టింగ్ విస్పోటనం[[దస్త్రం:Larva_Migrans_Cutanea.jpg|alt=Multiple, red, linear plaques on the extremity|thumb|పేలుడు జ్వాలలు]] * [[జెర్రి కాటు|సెంటిపెడ్ కాటు]] * చీలెటియెల్లా చర్మశోథ * చిగ్గర్ కాటు * కూలీ దురద * కొబ్బరి దురద * కోరల్ డెర్మటైటిస్ * క్రీపింగ్ విస్ఫోటనం (చర్మపు లార్వా మైగ్రాన్స్) * చర్మపు చర్మవ్యాధి (అలెప్పో బాయిల్, బాగ్దాద్ బాయిల్, బే సోర, బిస్క్రా బటన్, చిక్లెరో అల్సర్, ఢిల్లీ బాయిల్, కాందహార్ సోర, లాహోర్ సోర, లీష్మేనియాసిస్ ట్రోపికా, ఓరియంటల్ సోర, పియానన్ బోయిస్, ఉటాస్) * <nowiki><i id="mwD-U">సిస్టిసర్కోసిస్</i></nowiki> కటిస్ * డెమోడెక్స్ ఫోలిక్యులిటిస్, సాధారణంగా డెమోడెక్స ఫోలిక్యులోరం మైట్ వల్ల వస్తుంది * డాగర్ బ్యాంక్ దురద * డ్రాకన్క్యులియాసిస్ (డ్రాకోంటియాసిస్, గినియా పురుగు వ్యాధి, మదీనా పురుగు * ఎకినోకోకోసిస్ (హైడటిడ్ వ్యాధి) * ఎలిఫెంటియాసిస్ ట్రోపికా (ఎలిఫెంటాసిస్ అరాబమ్) * [[ఏనుగు|ఏనుగు చర్మం]] * ఎంటరోబియాసిస్ (ఆక్సియూరియాసిస్, పిన్వర్మ్ ఇన్ఫెక్షన్, సీట్ వార్మ్ ఇన్ఫెక్షన్ను నివారించండి) * ''ఖర్చుతో కూడిన ప్రయాణం'' * ఈక దిండు చర్మశోథ * గరాటు వెబ్ సాలీడు కాటు * గామసోయిడోసిస్ * గ్నాథోస్టోమియాసిస్ (లార్వా మైగ్రాన్స్ ప్రోఫున్డుస్) * ధాన్యపు దురద (బార్లీ దురద, పరుపు దురద, ప్రేరీ దురద, గడ్డి దురద) * కిరాణా దురద * తల పేను ముట్టడి (కూటీస్, పెడిక్యులోసిస్ కేపిటిస్) * హుక్వార్మ్ వ్యాధి (యాన్సీలోస్టోమియాసిస్, గ్రౌండ్ దురద, నెకటోరియాసిస్, అన్సినారియాసిస్) * మానవ ట్రైపానోసోమియాసిస్ * హైడ్రాయిడ్ చర్మశోథ * ఇరుక్కాండ్జీ సిండ్రోమ్ * జెల్లీ ఫిష్ చర్మశోథ * కేడ్ దురద * లార్వా ప్రవాహాలు * లాట్రోడెక్టిజం (స్పైడర్ బైట్) * [[జెలగ|లీచ్ కాటు]] * చిరుత చర్మం * లెపిడోప్టెరిజం (కారిపిటో దురద, గొంగళి పురుగు చర్మశోథ, చిమ్మట చర్మశోథ) * [[బల్లి|బల్లి చర్మం]] * లోయాసిస్ (కాలాబార్ వాపు, ఫ్యుజిటివ్ వాపు, ''లో లో'', ఉష్ణమండల వాపు) * లొక్సోసిలిజం (బ్రౌన్ రెక్లూస్ స్పైడర్ బైట్, నెక్రోటిక్ చర్మసంబంధమైన లొక్సోసిలిసం) * ''మొరాన్దో'' * మిల్లిపీడ్ బర్న్ * [[దోమ|దోమ కాటు]] * [[లీష్మేనియాసిస్|మ్యూకోక్యూటేనియస్ లీష్మేనియాసిస్]] (ఎస్పుండియా, లీష్మేనీయాసిస్ అమెరికానా) * మయాసిస్ * నైరోబీ ఫ్లై డెర్మటైటిస్ (కెన్యా ఫ్లై డెర్మైటిస్, నైరోబీ ఐ) * నెమటోడ్ చర్మశోథ * [[గజ్జి|నార్వేజియన్ గజ్జి]] (క్రస్టెడ్ గజ్జి) నార్వేజియన్ స్కాబిజ్[[దస్త్రం:Norwegian_Scabies_in_Homeless_AIDS_Patient.jpg|alt=Diffuse thickening of the skin over an adult's bilateral arms and fingers|thumb|[[గజ్జి|నార్వేజియన్ గజ్జి]]]] * ఆంకోసెర్సియాసిస్ * కంటి నోడోసా * పెడెరస్ డెర్మటైటిస్ * పెడిక్యులోసిస్ కార్పోరిస్ (పెడిక్యోలోసిస్ వెస్టిమెంటి, వాగాబాండ్ వ్యాధి) * పెడిక్యులోసిస్ ప్యూబిస్ (క్రాబ్స్, ఫ్థైరస్ ప్యూబిస్, ఫ్థిరస్ ప్యూబిస, పబిక్ లేస్) * న్యుమోసిస్టోసిస్ (తరచుగా ఫంగల్ గా వర్గీకరించబడుతుంది) * పోర్చుగీస్ మ్యాన్ ఆఫ్ వార్ డెర్మటైటిస్ * పోస్ట్-కాలా-అజార్ డెర్మల్ లీష్మానియాసిస్ (పోస్ట్-కాలా * ప్రోటోథెకోసిస్ * పులికోసిస్ (ఫ్లూ బైట్స్) * తగ్గించే కాటు * గజ్జి (ఐచ్ మైట్ ఇన్ఫెక్షన్, ఏడు సంవత్సరాల దురద) * స్కార్పియన్ స్టింగ్ * సముద్రపు ఎనీమోన్ చర్మశోథ * సముద్రపు నీటి కాలుష్యం (సీ లైస్) * సముద్రపు అర్చిన్ గాయం * సముద్రపు పాచి చర్మశోథ * [[పాముకాటు|పాము కాటు]] * సౌడా * స్పార్గనోసిస్ * స్పైడర్ కాటు * స్టింగ్రే గాయం * స్విమ్మర్స్ దురద (సెర్కేరియల్ డెర్మటైటిస్, స్కిస్టోసోమ్ సెర్కేరియాల్ డెర్మటైటిసిస్) [[దస్త్రం:Cercarial_dermatitis_lower_legs.jpg|alt=Multiple red bumps on the lower legs and feet|thumb|ఈతగాడు దురద]] * టరాన్టులా కాటు * టిక్ బైట్ * టాక్సోప్లాస్మోసిస్ * ట్రైచినోసిస్ * ట్రైకోమోనియాసిస్ * టుంగియాసిస్ (బిచో డి పై, చిగోయ్ ఫ్లీ బైట్, జిగ్గర్ బైట్, ''నిగువా, పిక్'') * విసెరల్ లీష్మేనియాసిస్ (డమ్డమ్ ఫీవర్, కాలా-అజర్) * విసెరల్ స్కిస్టోసోమియాసిస్ (బిల్హర్జియాసిస్) * విసెరోట్రోపిక్ లీష్మేనియాసిస్ * గోధుమ గిడ్డంగిలో దురద === వైరస్ సంబంధిత === వైరస్-సంబంధిత చర్మసంబంధ పరిస్థితులు రెండు ప్రధాన వైరస్ల సమూహాల వల్ల సంభవిస్తాయి-DNA, RNA రకాలు-రెండూ తప్పనిసరి కణాంతర [[పరాన్నజీవనం|పరాన్నజీవులు]].<ref name="HabifSD">{{Cite book|title=Skin disease: diagnosis and treatment|url=https://archive.org/details/skindiseasediagn0000unse_p6l6|last=Habif, Thomas P.|publisher=Mosby|year=2001|isbn=978-0-8151-3762-7}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHabif,_Thomas_P.2001">Habif, Thomas P. (2001). ''Skin disease: diagnosis and treatment''. Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-8151-3762-7|<bdi>978-0-8151-3762-7</bdi>]].</cite></ref><ref name="pmid21214125">{{Cite paper|title=The role of human papillomavirus in common skin conditions: current viewpoints and therapeutic options|author=Lebwohl MG}}</ref> * ఆల్ఫా వైరస్ సంక్రమణ * బాల్యంలోని అసిమెట్రిక్ పెరిఫ్లెక్సురల్ ఎక్సాంథెమ్ (ఏకపక్ష లాటెరోథొరాసిక్ ఎక్సాంథెం) * బి వైరస్ సంక్రమణ * బోస్టన్ ఎక్సాంథెమ్ వ్యాధి * బోవిన్ పాప్యులర్ స్టోమాటిటిస్ * బోవెనాయిడ్ పాపులోసిస్ * బఫెలోపాక్స్ * బుట్చేర్స్ వార్ట్ * [[చికన్‌గన్యా|చికున్గున్యా జ్వరం]] * కండిలోమాటా అక్యుమినాటా * పుట్టుకతో వచ్చే రుబెల్లా సిండ్రోమ్ * కౌపాక్స్ * సైటోమెగాలిక్ చేరిక వ్యాధి * [[డెంగ్యూ జ్వరం|డెంగ్యూ]] (బ్రేక్-బోన్ ఫీవర్) * [[హర్ప్‌‌స్ జొస్టర్|వ్యాప్తి చెందిన హెర్పెస్ జోస్టర్]] * తామర హెర్పెటికమ్ (కపోసి వెరిసెల్లిఫార్మ్ విస్ఫోటనం) [[దస్త్రం:Eczema_vaccinatum_infant.jpg|alt=A diffuse, generalized red rash over a newborn's entire body|thumb|తామర వ్యాధి టీకా]] * తామర వ్యాధి టీకా * ఎపిడెర్మోడిస్ప్లాసియా వెరుసిఫార్మిస్ * ఎర్ప్టివ్ సూడోఆంగియోమాటోసిస్ * ఎరిథెమా ఇన్ఫెక్షియోసమ్ (ఐదవ వ్యాధి, చెంప వ్యాధి) * ప్రాధమిక హెచ్ఐవి సంక్రమణ (అక్యూట్ రెట్రోవైరల్ సిండ్రోమ్) * ఫార్మ్ యార్డ్ పాక్స్ * సాధారణీకరించిన వ్యాక్సిన్ * జననేంద్రియ హెర్పెస్ (హెర్పెస్ జననేంద్రియాలు, హెర్పెస్ ప్రొజెనిటాలిస్) * గియానోట్టి-క్రోస్టీ సిండ్రోమ్ (ఇన్ఫాంటైల్ పాప్యులర్ అక్రోడెర్మాటిటిస్, పాప్యులర్ అడ్రోడెర్మాటిటీస్ ఆఫ్ చైల్డ్ లైఫ్, పాపులోవెసిక్యులర్ అక్రోలొకేటెడ్ సిండ్రోమ్) * జెయింట్ కండిలోమా అక్యుమినాటమ్ (బుష్కే-లోవెన్స్టెయిన్ ట్యూమర్, బుష్కే లోవెన్స్టీన్ ట్యూమర్ జెయింట్ కండలోమా) * [[చేతి, పాదం, నోటి వ్యాధి|చేతి-పాదాలు, నోటి వ్యాధి]] * హెక్స్ వ్యాధి (ఫోకల్ ఎపిథీలియల్ హైపర్ప్లాసియా) * మూత్రపిండాల సిండ్రోమ్ తో హెమోరాజిక్ జ్వరం * [[హెపటైటిస్‌-బి|హెపటైటిస్ బి]] * [[హెపటైటిస్ C|హెపటైటిస్ సి]] * హెర్పాంగినా * హెర్పెస్ గ్లాడియటోరం (scrum pox) * [[సర్పి|హెర్పెస్ సింప్లెక్స్]] * హెర్పెస్ జోస్టర్ ఓటికస్ (రామ్సే-హంట్ సిండ్రోమ్) * హెర్పెటిక్ కెరాటోకాన్జుంక్టివిటిస్ * [[సర్పి|హెర్పెటిక్ సైకోసిస్]] * హెర్పెటిక్ వైట్లో * హెచ్ఐవి-సంబంధిత ప్రురిటస్ * [[మంకీపాక్స్|మానవ మంకీపాక్స్]] * మానవ T-లింఫోట్రోపిక్ వైరస్ 1 సంక్రమణ * మానవ టనాపాక్స్ * రోగనిరోధక పునర్నిర్మాణం ఇన్ఫ్లమేటరీ సిండ్రోమ్ (ఇమ్యూన్ రికవరీ సిండ్రోమ్) * ఇన్ఫెక్షియస్ మోనోన్యూక్లియోసిస్ (గ్రంథి జ్వరం) * జోస్టర్ ఇన్ఫెక్షన్ తరువాత శోథ చర్మ గాయాలు (ఐసోటోపిక్ ప్రతిస్పందన) * గర్భాశయపు హెర్పెస్ సింప్లెక్స్ [[దస్త్రం:Kaposi's_Sarcoma.jpg|alt=Multiple dark red skin lesions|thumb|కపోసి సార్కోమా]] * కపోసి సార్కోమా * లస్సా జ్వరం * లిప్సుట్జ్ అల్సర్ (యుల్కస్ వల్వా అక్యూటమ్) * తట్టు వ్యాధి (రుబియోలా, మోర్బిల్లియా) * మిల్కర్స్ నాడ్యూల్ * సవరించిన వరిసెల్లా లాంటి సిండ్రోమ్ * మొలస్కమ్ అంటువ్యాధి * మిర్మేసియా * నవజాత హెర్పెస్ సింప్లెక్స్ * కంటి జోస్టర్ * ఆర్ఫ్ (అంటువ్యాధి గల పుస్ట్యులర్ డెర్మాటోసిస్, ఎక్టిమా కాంటాజియోసమ్, ఇన్ఫెక్షియస్ లాబియల్ డెర్మటైటిస్, షీప్ పాక్స్) * ఓర్ఫ్-ప్రేరిత ఇమ్యునోబులస్ వ్యాధి * ఓరోలాబియల్ హెర్పెస్ (హెర్పెస్ లాబియాలిస్) * పాప్యులర్ పర్పూరిక్ గ్లోవ్స్, సాక్స్ సిండ్రోమ్ * వర్ణద్రవ్యం గల మొటిమలు * పోస్ట్ హెర్పెటిక్ న్యూరాల్జియా (జోస్టర్-సంబంధిత నొప్పి) * టీకా తరువాత ఫోలిక్యులర్ విస్ఫోటనం * ప్రోగ్రెసివ్ వ్యాక్సిన్ (వాస్సినియా గ్యాంగ్రెనోసమ్, వాస్సినియా నెక్రోసమ్) * సూడోకోవాక్స్ * పునరావృత శ్వాసకోశ పాపిల్లోమటోసిస్ (లారింజియల్ పాపిల్లోమటాసిస్) [[దస్త్రం:Waterpokken.JPG|alt=Multiple red papules scattered over a child's head, neck, trunk, and upper extremities|thumb|[[ఆటలమ్మ|వరిసెల్లా]]]] * రిఫ్ట్ వ్యాలీ జ్వరం * [[రోసియోలా|రోసోలా ఇన్ఫంటమ్]] (ఎక్సాంథెమ్ సబిటమ్, ఎక్సాంథమా సబిటమ్, ఆరవ వ్యాధి) * రోసోలా వ్యాక్సిన్ * [[రుబెల్లా]] (జర్మన్ మీజిల్స్) * శాండ్ఫ్లై ఫీవర్ (పాప్పటాసి ఫీవర్, ఫ్లేబోటోమస్ ఫీవర్) * సీల్ఫాక్స్ * [[ఆటలమ్మ|వరిసెల్లా]] (చికెన్పాక్స్) * [[మశూచి|వేరియోలా మేజర్]] (స్మాల్పాక్స్) * వెరుకా ప్లానా (ఫ్లాట్ వార్ట్) * వెరుకా ప్లాంటారిస్ (ప్లాంటర్ వార్ట్) * [[ఉలిపిరి కాయలు|వెరుకా వల్గారిస్]] (వర్ట్) * మొక్కజొన్నలు, మొక్కజొన్న * వైరల్-సంబంధిత ట్రైకోడిస్ప్లాసియా (సిక్లోస్పోరిన్-ప్రేరిత ఫోలిక్యులోడైస్ట్రోఫి) * వృధా సిండ్రోమ్ * వెస్ట్ నైల్ వైరస్ సంక్రమణ * [[హర్ప్‌‌స్ జొస్టర్|జోస్టర్]] (హెర్పెస్ జోస్టర్, షింగిల్స్) * [[హర్ప్‌‌స్ జొస్టర్|ఓదార్పు మనిషి]] == లైకెనాయిడ్ విస్ఫోటనాలు == * యాన్యులర్ లైకెన్ ప్లానస్ లైకెన్ ప్లేనస్ ఆక్టినికస్[[దస్త్రం:Lichen_planus_actinicus.jpg|alt=Violaceous, annular, scaly plaques on the face and scalp of an adult|thumb|లైకెన్ ప్లానస్ ఆక్టినికస్]] * అట్రోఫిక్ లైకెన్ ప్లానస్ * బులస్ లైకెన్ ప్లానస్ (వెసిక్యులోబులస్ లైకెనస్ ప్లానస్) * ఎరోసివ్ లైకెన్ ప్లానస్ * ఎరిథెమా డైస్క్రోమికమ్ పెర్స్టాన్స్ (ఆషి డెర్మాటోసిస్, డెర్మాటోసస్ సినీఎంటాస్) * జెయింట్ సెల్ లైకెనాయిడ్ డెర్మటైటిస్ * హెపటైటిస్-సంబంధిత లైకెన్ ప్లానస్ * హైపర్ట్రోఫిక్ లైకెన్ ప్లానస్ (లిచెన్ ప్లానస్ వెరుకోసస్) * ఇడియోపతిక్ ఎర్ప్టివ్ మాక్యులర్ పిగ్మెంటేషన్ * విలోమ లైకెన్ ప్లానస్ * కెరాటోసిస్ లైకెనోయిడ్స్ క్రోనికా (నెకామ్ వ్యాధి) * క్రోరోసిస్ వల్వా * లైకెన్ నైటిడస్ * లైకెన్ ప్లానస్ ఆక్టినికస్ (ఆక్టినిక్ లైకెన్ నైటిడస్, ఆక్టినిక్ లైన్ ప్లానస్, లైకెన్ ప్లేనస్ అట్రోఫికస్ యాన్యులారిస్, లైకెన ప్లానస్ సబ్ట్రోపికస్, లైసెన్ ప్లానస్ ట్రోపికస్, లైకేనాయిడ్ మెలనోడెర్మాటిటిస్, లైకెనాయిడ్ మెలానోడెర్మాటోసిస్, సమ్మర్ టైమ్ ఆక్టినక్ లైకెనాయిడ్లో విస్ఫోటనం) * లైకెన్ ప్లానస్ పెంఫిగోయిడ్స్ * లైకెన్ ప్లానస్ పిగ్మెంటోసస్ * లైకెన్ ప్లానస్-లైకెన్ స్క్లెరోసస్ ఓవర్లాప్ సిండ్రోమ్ * లైకెన్ రూబర్ మోనిలిఫార్మిస్ * లైకెన్ స్క్లెరోసస్ (లైకెన్ స్క్లీరోసస్, అట్రోఫికస్) * లైకెన్ స్ట్రియాటస్ (బ్లాస్కో లీనియర్ అక్వైర్డ్ ఇన్ఫ్లమేటరీ స్కిన్ ఎపెర్షన్, లీనియర్ లైకెనాయిడ్ డెర్మాటోసిస్) * లైకెన్ వెరుకోసస్, రెటిక్యులారిస్ * లైకెనాయిడ్ ట్రైకెరాటోసిస్ * లైకెనాయిడ్ డెర్మటైటిస్ * అంటుకట్టుట-వర్సెస్-హోస్ట్ వ్యాధి లైకెనాయిడ్ ప్రతిచర్య * లీనియర్ లైకెన్ ప్లానస్ * మ్యూకోసల్ లైకెన్ ప్లానస్ * పెనో-జింజైవల్ సిండ్రోమ్ * వ్రణోత్పత్తి లైకెన్ ప్లానస్ * వల్వోవాజినల్ జింజివల్ సిండ్రోమ్ * వల్వోవాజినల్ లైకెన్ ప్లానస్ == లింఫాయిడ్-సంబంధిత == లింఫాయిడ్-సంబంధిత చర్మ పరిస్థితులు అనేది చర్మంలోని లింఫోసైట్ కణాల సేకరణ ద్వారా వర్గీకరించబడిన రుగ్మతల సమూహం.<ref name="Connors">{{Cite paper|title=Lymphoma of the skin}}</ref> * వయోజన టి-సెల్ లుకేమియా/లింఫోమా * యాంజియోసెంట్రిక్ లింఫోమా (ఎక్స్ట్రానోడల్ నేచురల్ కిల్లర్ సెల్ లింఫోమా, నాసికా-రకం NK లింఫోమా NK/T-సెల్ లింఫోమ, పాలిమార్ఫిక్/ప్రాణాంతక మిడ్లైన్ రెటిక్యులోసిస్) * యాంజియోఇమ్యునోబ్లాస్టిక్ టి-సెల్ లింఫోమా (యాంజియోఇమ్యూనోబ్లాస్టిక్ లింఫాడెనోపతి విత్ డైస్ప్రోటీనెమియా) * బ్లాస్టిక్ NK-సెల్ లింఫోమా * CD30 + చర్మ T-కణ లింఫోమా (ప్రాథమిక చర్మ అనాప్లాస్టిక్ పెద్ద కణ లింఫోమ) * చర్మపు శోషరస హైపర్ప్లాసియా (బోర్రియల్ లింఫోసైటోమా, లింఫడెనోసిస్ బెనిగ్నా కటిస్, లింఫోసైటామా కటిస్, సూడోలిమ్ఫోమా, స్పీగ్లర్, ఫెండ్ట్ సూడోలిమ్పోమా, స్పీగ్లెర్, ఫెండ్ట్ల సార్కోయిడోసిస్, స్పీగ్లార్-ఫెండ్ట్ లింఫోయిడ్ హైపర్ప్లాషియా, స్పీగ్లెర్-ఫెండ్ట సార్కోయ్డ్ క్యూటానియస్ లింఫోయిడ్పర్ప్లాషియ[[దస్త్రం:Borrelial_lymphocytoma.jpg|alt=A solitary, large, red papule on the left cheek of an adult male|thumb|చర్మపు లింఫోయిడ్ హైపర్ప్లాసియా]] * బ్యాండ్ లాంటి, పెరివాస్కులర్ నమూనాలతో చర్మపు లింఫోయిడ్ హైపర్ప్లాసియా * నోడ్యులర్ నమూనాతో క్యూటేనియస్ లింఫోయిడ్ హైపర్ప్లాసియా (క్యూటేనియస లింఫోయిడ హైపర్ప్లాషియా నోడ్యులర్ నమూనా) * పెద్ద బి-సెల్ లింఫోమాను విస్తరించండి (ప్రాథమిక చర్మ పెద్ద బి-సెల్ లింఫోమా) * గ్రాన్యులోసైటిక్ సార్కోమా (క్లోరోమా, మైలోయిడ్ సార్కోమా) * గ్రాన్యులోమాటస్ మందమైన చర్మం * జుట్టు కణ ల్యుకేమియా * హోడ్కిన్స్ వ్యాధి * ఇక్తియోసిస్ అక్విజిటా (పొందిన ఇక్తియోసెస్) * IgG<nowiki><sub id="mwEc8">4</sub></nowiki>-సంబంధిత చర్మ వ్యాధులు * ఇంట్రావాస్కులర్ పెద్ద బి-సెల్ లింఫోమా (యాంజియోట్రోపిక్ పెద్ద కణ లింఫోమా, ఇంట్రాలిమ్ఫాటిక్ లింఫోమాటోసిస్, ఇంట్రావస్కులర్ లింఫోమాటాసిస్, ప్రాణాంతక యాంజియోఎండోథెలియోమాటోసిస్) * జెస్నర్ లింఫోసైటిక్ చొరబాట్లు (జెస్నర్-కానోఫ్ లింఫోసైటికల్ చొరబాట్లను, జెస్నర్ లింఫోసైటిక్ చొరబాట్ల చొరబాటులు) * కికుచి వ్యాధి (హిస్టియోసైటిక్ నెక్రోటైజింగ్ లింఫాడెనిటిస్) * పెద్ద ఫలకం పారాప్సోరియాసిస్ (పారాప్సోరియా ఎన్ ప్లాక్వెసిస్) * లెనెర్ట్ లింఫోమా (లింఫోపిథెలియోడ్ లింఫోమా) * ల్యుకేమియా కటిస్ * లింఫోమా కటిస్ * లింఫోమాటాయిడ్ గ్రాన్యులోమాటోసిస్ * లింఫోమాటాయిడ్ పాపులోసిస్ * ప్రాణాంతక హిస్టియోసైటోసిస్ (హిస్టియోసైటిక్ మెడుల్లరీ రెటిక్యులోసిస్) * మార్జినల్ జోన్ B-సెల్ లింఫోమా * మ్యూకోసా-సంబంధిత లింఫోయిడ్ కణజాల లింఫోమా * మైకోసిస్ ఫంగోయిడ్స్ * నాన్-మైకోసిస్ ఫంగోయిడ్స్ CD30-చర్మపు పెద్ద T-కణ లింఫోమా * ల్యుకేమియాతో సంబంధం ఉన్న నిర్దిష్టం కాని చర్మ పరిస్థితులు (ల్యుకేమియా) * పాగెటోయిడ్ రెటిక్యులోసిస్ (అక్రల్ మైకోసెస్ ఫంగోయిడ్స్, లోకలైజ్డ్ ఎపిడెర్మోట్రోపిక్ రెటిక్యోలోసిస్, మైకోసిస్ ఫంగోయిడ్ పామారిస్, ప్లాంటారిస్, యూనైలిషనల్ మైకోసిస్ శిలీంధ్రాలు, వొరింగర్-కొలోప్ వ్యాధి) * పిట్రియాసిస్ లైకెనోయిడ్స్ క్రోనికా (క్రానిక్ గుట్టేట్ పారాప్సోరియాసిస్, క్రానిక్ పిట్రియాసిస లైకెనోయ్డ్లు, డెర్మటైటిస్ సోరియాసిఫార్మిస్ నోడులారిస్, పారాప్సోరియాసిస్ క్రోనికా, పారాపర్సోరియాసిస్ లైచెనోయిడ్స్ * పిట్రియాసిస్ లైకెనోయిడ్స్ ఎట్ వేరియోలిఫార్మిస్ అక్యుటా (అక్యూట్ గుట్టేట్ పారాప్సోరియాసిస్, అక్యూట్ పారాప్సోరియాసిస్, అక్యూట్ పిట్రియాసిస లైకెనోయ్డెస్, ముచా-హేబెర్మన్ వ్యాధి, పారాప్సొరియాసిస్ అక్యుట్టా, పారాప్జోరియాసిస్ లైచెనోయిడ్స్, వేరియోలిఫోర్మిస్ అక్యుటాక్, పారాప్చోరియాసిస్ వేరియోలిఫోర్మ్స్ * ప్లాస్మాసైటోమా [[దస్త్రం:Plaque_of_mycosis_fungoides_2.jpg|alt=A large ulcerated plaque on the leg of an adult male|thumb|మైకోసిస్ ఫంగోయిడ్స్]] * ప్లాస్మాసైటోసిస్ * ప్లీమోర్ఫిక్ టి-సెల్ లింఫోమా (నాన్-మైకోసిస్ ఫంగోయిడ్స్ CD30-ప్లీమోర్ఫిక స్మాల్/మీడియం-సైజ్ క్యుటేనియస్ టి-సెల్ లిమ్ఫోమా) * పాలిసిథెమియా వెరా (ఎరిథెమియా) * ప్రాథమిక చర్మపు ఫోలిక్యులర్ లింఫోమా (ఫోలిక్యులర్ సెంటర్ సెల్ లింఫోమా, ఫోలిక్యులర్ సెంట్రల్ లింఫోమా) * ప్రాథమిక చర్మ ఇమ్యునోసైటోమా * ప్రాథమిక చర్మ ఉపాంత జోన్ లింఫోమా * రెటిఫార్మ్ పారాప్సోరియాసిస్ * సెకండరీ చర్మ CD30 + పెద్ద కణ లింఫోమా * సెజరీ సిండ్రోమ్ * భారీ లింఫాడెనోపతి (రోసాయ్-డోర్ఫ్మాన్ వ్యాధి) తో సైనస్ హిస్టియోసైటోసిస్ * సబ్క్యుటేనియస్ టి-సెల్ లింఫోమా (పన్నిక్యులిటిస్ లాంటి టి-సెల్ లిమ్ఫోమా) * డౌన్ సిండ్రోమ్లో వెసిక్యులోపస్ట్యులర్ విస్ఫోటనం, ల్యూక్మోయిడ్ ప్రతిచర్య == మెలనోసైటిక్ నెవి, నియోప్లాజమ్స్ == మెలనోసైటిక్ నెవి, నియోప్లాజమ్స్ (1) మెలనోసైట్స్,, (2) నెవస్ కణాల విస్తరణ వల్ల సంభవిస్తాయి, ఇవి డెండ్రిటిక్ ప్రక్రియలు లేని మెలనోసైట్ ఒక రూపం.<ref name="isbn0-397-51052-7">{{Cite book|url=https://archive.org/details/cutaneousmelanom0000unse|title=Cutaneous melanoma|last=Alan N Houghton|last2=Balch, Charles M.|publisher=J.B. Lippincott|year=1992|isbn=978-0-397-51052-8|url-access=registration}}</ref> * అక్రల్ నెవస్ (అక్రల్ చర్మం మెలనోసైటిక్ నెవస్, కణాల ఇంట్రాపిడెర్మల్ ఆరోహణతో మెలనోసైటిక నెవస్) * అమెలనోటిక్ బ్లూ నెవస్ (హైపోమెలనోటిక్ నీలం నెవస్ [[దస్త్రం:Becker-Naevus.jpg|alt=A large, light-tan colored patch of skin over an adult's left shoulder and upper back|thumb|బెకర్ నెవస్]]) * బెలూన్ సెల్ నెవస్ * బన్నయాన్-రిలే-రువల్కాబా సిండ్రోమ్ * బెకర్స్ నెవస్ (బెకర్స్ మెలనోసిస్, బెకర్స్ పిగ్మెంటరీ హమార్టోమా, నెవోయిడ్ మెలనోసిస్, పిగ్మెంటెడ్ హెయిర్ ఎపిడెర్మల్ నెవస్) * నిరపాయమైన మెలనోసైటిక్ నెవస్ (బనల్ నెవస్, సాధారణ పొందిన మెలనోసైటిక నెవస్), మోల్, నెవోసెల్యులార్ నెవస్, నెవోసైటిక్ నెవ్స్ * బ్లూ నెవస్ (బ్లూ న్యూరోనెవస్, డెర్మల్ మెలనోసైటోమా, నెవస్ బ్లూ) * బ్లూ నెవస్ ఆఫ్ జాడాసోన్-టియేచే (సాధారణ నీలం నెవస్, నెవస్ సెరులేస్) * కార్నీ కాంప్లెక్స్ (లాంబ్ సిండ్రోమ్, నేమ్ సిండ్రోమ్) * సెల్యులార్ బ్లూ నెవస్ * సెంట్రోఫేషియల్ లెంటిజినోసిస్ * పుట్టుకతో వచ్చే మెలనోసైటిక్ నెవస్ * లోతైన చొచ్చుకుపోయే నెవస్ * డిస్ప్లాస్టిక్ నెవస్ (విలక్షణమైన మోల్, వైవిధ్యమైన నెవస్, బి-కె మోల్, క్లార్క్ నెవస్, డిస్ప్లాస్టిక్ మెలనోసైటిక్ నెవస్) * డిస్ప్లాస్టిక్ నెవస్ సిండ్రోమ్ (బి-కె మోల్ సిండ్రోమ్, ఫ్యామిలీ ఎటిపికల్ మల్టిపుల్ మోల్-మెలనోమా సిండ్రోమ్, ఫ్యామిలీ మెలనోమా * ఎఫెలిస్ (ఫ్రెక్లె) * ఎపిథెలియోయిడ్ బ్లూ నెవస్ * సాధారణీకరించిన లెంటిజినోసిస్ * జెయింట్ పిగ్మెంటెడ్ నెవస్ (బాత్ ట్రంక్ నెవస్, పుట్టుకతో వచ్చే నెవోమెలనోసైటిక్ నెవస్), గార్మెంట్ నెవస్. * హాలో నెవస్ (ల్యూకోడర్మా అక్విజిటమ్ సెంట్రిఫ్యూగమ్, పెరినోవోయిడ్ విటిలిగో, సుట్టన్ నెవస్ * హోరి నెవస్ (ఓటా లాంటి మాక్యులస్ ద్వైపాక్షిక నెవస్ను పొందింది) * నల్లజాతి వ్యక్తులలో వారసత్వంగా వచ్చిన నమూనా లెంటిజినోసిస్ * ఇంక్ స్పాట్ లెంటిగో (సన్బర్న్ లెంటిగో) * లాగియర్-హంజికర్ సిండ్రోమ్ * లెంటిగో సింప్లెక్స్ (సింపుల్ లెంటిగో) * ప్రాణాంతక నీలం నెవస్ * మధ్య తరహా పుట్టుకతో వచ్చే నెవోసైటిక్ నెవస్ * మెలనోఅకాంథోమా * అనిశ్చిత ప్రాణాంతక సంభావ్యత మెలనోసైటిక్ కణితులు * మోయ్నాహన్ సిండ్రోమ్ * మ్యూకోసల్ లెంటిజైన్స్ (లాబియల్, పురుషాంగం, వల్వర్ మెలనోసిస్, మెలనోటిక్ మాక్యులెస్) * నెవస్ ఆఫ్ ఇటో (నెవస్ ఫుస్కోసెరులియస్ అక్రోమియోడెల్టాయిడియస్) * నెవస్ ఆఫ్ ఓటా (పుట్టుకతో వచ్చే మెలనోసిస్ బల్బి, మెలనోసిస్ బుల్బోరమ్, అబెరంట్ డెర్మల్ మెలనోసైటోసిస్, నెవస్ ఫుస్కోసెరులియస్ ఆప్తల్మోమాక్సిల్లారిస్, ఓక్యులోడెర్మల్ మెలానోసైటోసిస్, ఓక్యులోముకోడెర్మల్ మెలనోసైటోసిస్లు) * నెవస్ స్పిలస్ (స్పెక్లెడ్ లెంటిజినస్ నెవస్, జోస్టెరిఫార్మ్ లెంటిజినస నెవస్) * పాక్షిక ఏకపక్ష లెంటిజినోసిస్ (సెగ్మెంటల్ లెంటిజోనోసిస్) * పీట్జ్-జెఘర్స్ సిండ్రోమ్ * పిగ్మెంటెడ్ స్పిండిల్ సెల్ నెవస్ (పిగ్మెంటేడ్ స్పిండిల్ సెల్ ట్యూమర్ ఆఫ్ రీడ్, పిగ్మెెంటెడ్ వేరియంట్ ఆఫ్ స్పిట్జ్ నెవస్ * సూడోమెలనోమా (పునరావృత మెలనోసైటిక్ నెవస్, పునరావృత నెవస్) * పూవా లెంటిజిన్స్ * చిన్న పరిమాణ పుట్టుకతో వచ్చే నెవోసైటిక్ నెవస్ * స్పిట్జ్ నెవస్ (బెనిగ్న్ జువెనైల్ మెలనోమా, ఎపిథీలియోయిడ్, స్పిండిల్ సెల్ నెవస్, స్పిట్జ్ జువెనైన్ మెలనోమా) * సోలార్ లెంటిగో (లెంటిగో సెనిలిస్, లివర్ స్పాట్, ఓల్డ్ ఏజ్ స్పాట్, సెనైల్ ఫ్రెక్లె) === మెలనోమా === [[మెలనోమా]] అనేది మెలనోసైట్ల ప్రాణాంతక విస్తరణ, చర్మ క్యాన్సర్ అత్యంత దూకుడు రకం. <ref name="pmid21141087">{{Cite paper|title=Diagnosis and treatment protocols of cutaneous melanoma: latest approach 2010}}</ref><ref name="pmid17441381">{{Cite paper|title=[The latest diagnostical methods and therapy in melanoma]}}</ref><ref name="pmid20852885">{{Cite paper|title=Melanoma, Darwinian medicine and the inner world}}</ref> * అక్రల్ లెంటిజినస్ మెలనోమా [[దస్త్రం:NodularMelanoma.jpg|alt=A dark brown to black, irregularly shaped nodule on the malar surface of an adult|thumb|నోడ్యులర్ మెలనోమా]] * అమెలనోటిక్ మెలనోమా * జంతు రకం మెలనోమా * డెస్మోప్లాస్టిక్ మెలనోమా (న్యూరోట్రోపిక్ మెలనోమా, స్పిండిల్డ్ మెలనోమా) * సూర్యరశ్మి దెబ్బతిన్న చర్మంపై లెంటిగో మాలినా (లెంటిజినస్ మెలనోమా) * లెంటిగో మాలినా మెలనోమా * స్పిట్జ్ నెవస్ లక్షణాలతో మెలనోమా (స్పిట్జాయిడ్ మెలనోమా) * చిన్న నెవస్ లాంటి కణాలతో మెలనోమా (చిన్న కణ మెలనోమా) * మ్యూకోసల్ మెలనోమా * నెవాయిడ్ మెలనోమా * నోడ్యులర్ మెలనోమా * పాలీపాయ్డ్ మెలనోమా * [[మెలనోమా|సెబోర్హీక్ కెరాటోసిస్-వంటి మెలనోమా]] * సాఫ్ట్-టిష్యూ మెలనోమా (క్లియర్-సెల్ సార్కోమా, సాఫ్ట్ పార్ట్స్ మెలనోమా) * ఉపరితల వ్యాప్తి మెలనోమా (ఉపరితల వ్యాప్తి) * యువెల్ మెలనోమా == మోనోసైట్-మాక్రోఫేజ్-సంబంధిత == మోనోసైట్, మాక్రోఫేజ్-సంబంధిత చర్మసంబంధ పరిస్థితులు [[కణజాల శాస్త్రం|హిస్టోలాజికల్గా]] మోనోసైట్, మాక్రోఫేగ్ కణాల ద్వారా చర్మం చొచొరబాటు ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి, తరచుగా గ్రాన్యులోమాటస్ వ్యాధి, హిస్టియోసైటోసెస్,, సార్కోయిడోసిస్ వంటి అనేక వర్గాలుగా విభజించబడ్డాయి.<ref name="Rapini">{{Cite book|url=https://archive.org/details/practicaldermato0000rapi|title=Practical dermatopathology|last=Rapini, Ronald P|publisher=Elsevier Mosby|year=2005|isbn=978-0-323-01198-3|url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRapini,_Ronald_P2005">Rapini, Ronald P (2005). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:practicaldermato0000rapi|''Practical dermatopathology'']]</span>. Elsevier Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-323-01198-3|<bdi>978-0-323-01198-3</bdi>]].</cite></ref><ref name="pmid20184390">{{Cite paper|title=Non-Infectious Granulomatous Diseases of the Skin and their Associated Systemic Diseases: An Evidence-Based Update to Important Clinical Questions}}</ref><ref name="pmid19857474">{{Cite paper|author=Vardiman JW|title=The World Health Organization (WHO) classification of tumors of the hematopoietic and lymphoid tissues: an overview with emphasis on the myeloid neoplasms}}</ref><ref name="pmid19717499">{{Cite paper|title=Sarcoidosis}}</ref> * ఆక్టినమిక్ గ్రాన్యులోమా (ఓ 'బ్రియన్ గ్రాన్యులోమ) * యాన్యులర్ ఎలాస్టోలిటిక్ జెయింట్ సెల్ గ్రాన్యులోమా (జైంట్ సెల్ ఎలాస్టోఫాగోసైటోసిస్, మీషర్స్ గ్రాన్యులోమ, ముఖం మీషర్స్ బ్రాన్యులోమ) * యాన్యులర్ సార్కోయిడోసిస్ జనరలైజ్డ్ గ్రాన్యులోమా యాన్యులేర్[[దస్త్రం:Generalized_granuloma_annulare.JPEG|alt=Large, well demarcated plaques with red, active borders, all located on the lower leg of an adult|thumb|సాధారణీకరించిన గ్రాన్యులోమా వార్షికము]] * నిరపాయమైన సెఫాలిక్ హిస్టియోసైటోసిస్ (ఇంట్రాసైటోప్లాస్మిక్ పురుగు లాంటి శరీరాలతో హిస్టియోసైటాసిస్) * పుట్టుకతో వచ్చే స్వీయ-వైద్యం రెటిక్యులోహిస్టియోసైటోసిస్ (హషిమోటో-ప్రిట్జ్కర్ వ్యాధి, హషిమోతో-ప్రిట్జకర్ సిండ్రోమ్) * ఎరిథ్రోడెర్మిక్ సార్కోయిడోసిస్ * సాధారణీకరించిన విస్ఫోటన హిస్టియోసైటోమా (ఎరప్టివ్ హిస్టియోసైటమా, సాధారణీకరించబడిన విస్ఫోటన హిస్టోసైటోసిస్) * సాధారణీకరించిన గ్రాన్యులోమా వార్షికము * జెయింట్ సెల్ రెటిక్యులోహిస్టియోసైటోమా (సోలిటరీ రెటిక్యోలోహిస్టియోసిటోమా, సోలిటరీ ఱెటిక్యులోహిస్టియోసైటోసిస్) * హెచ్ఐవి వ్యాధిలో గ్రాన్యులోమా రద్దు * గ్రాన్యులోమా మల్టీఫార్మ్ (మార్కర్ వ్యాధి, గ్రాన్యులోమ మల్టీఫార్మ్) * చేతి-షుల్లర్-క్రైస్తవ వ్యాధి * హీర్ఫోర్డ్ సిండ్రోమ్ * వంశపారంపర్య ప్రగతిశీల మ్యూసినస్ హిస్టియోసైటోసిస్ * హైపోపిగ్మెంటెడ్ సార్కోయిడోసిస్ * ఇచ్థియోసిఫార్మ్ సార్కోయిడోసిస్ * అనిశ్చిత కణ హిస్టియోసైటోసిస్ * మధ్యంతర గ్రాన్యులోమాటస్ ఔషధ ప్రతిచర్య * లాంగర్హాన్స్ సెల్ హిస్టియోసైటోసిస్ (హిస్టియోసైటాసిస్) * లెటర్-సివ్ వ్యాధి * స్థానికీకరించిన గ్రాన్యులోమా వార్షికము * లోఫ్గ్రెన్ సిండ్రోమ్ * లూపస్ పెర్నియో * మార్ఫియాఫార్మ్ సార్కోయిడోసిస్ * మ్యూకోసల్ సార్కోయిడోసిస్ * మల్టీసెంట్రిక్ రెటిక్యులోహిస్టియోసైటోసిస్ * నెక్రోబయోటిక్ జాంథోగ్రానులోమా (పారాప్రొటీనెమియాతో కూడిన నెక్రోబియోటిక్ జాంథగ్రానులోమా) * నాన్-ఎక్స్ హిస్టియోసైటోసిస్ * పాప్యులర్ సార్కోయిడ్ * పాప్యులర్ జాంథోమా * ప్యాచ్-రకం గ్రాన్యులోమా యాన్యులార్ (స్థానిక గ్రాన్యులోమ యాన్యులారే) * పెర్ఫరేటింగ్ గ్రాన్యులోమా యాన్యులేర్ [[దస్త్రం:Cutaneous_findings_in_systemic_sarcoidosis.JPEG|alt=Multiple reddish-brownish papules and plaques on the left mandibular region of an adult face|thumb|సిస్టమిక్ సార్కోయిడోసిస్]] * ప్రగతిశీల నోడ్యులర్ హిస్టియోసైటోసిస్ * రెటిక్యులోహిస్టియోసైటోమా * స్కార్ సార్కోయిడ్ (స్కార్స్కైడోసిస్ ఇన్ స్కార్స్) * సముద్ర నీలం హిస్టియోసైటోసిస్ * సబ్కటానియస్ గ్రాన్యులోమా యాన్యులేర్ (డీప్ గ్రాన్యులోమ యాన్యులే, సూడోరేయుమటాయిడ్ నోడ్యులేర్) * సబ్క్యుటేనియస్ సార్కోయిడోసిస్ (డరియర్-రౌసీ వ్యాధి, డరియర్ రూసీ సార్కోయిడ్ వ్యాధి) * సిస్టమిక్ సార్కోయిడోసిస్ * వ్రణోత్పత్తి సార్కోయిడోసిస్ * Xanthoma disassinatum (డిసెమినేటెడ్ xanthosiderohistiocytosis, మోంట్గోమేరీ సిండ్రోమ్) == మ్యూసినోసెస్ == మ్యూసినోసెస్ అనేవి అసాధారణంగా పెద్ద మొత్తంలో మ్యూకోపాలిసాకరైడ్లను ఉత్పత్తి చేసే చర్మ ఫైబ్రోబ్లాస్ట్ల వల్ల కలిగే పరిస్థితుల సమూహం.<ref name="Andrews">{{Cite book|title=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology|url=https://archive.org/details/andrewsdiseaseso0000jame_m6q8|last=James, William D|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=978-0-7216-2921-6|display-authors=etal}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJames,_William_D2006">James, William D; et&nbsp;al. (2006). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. Saunders Elsevier. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7216-2921-6|<bdi>978-0-7216-2921-6</bdi>]].</cite></ref> * అక్రల్ నిరంతర పాప్యులర్ మ్యూసినోసిస్ * వైవిధ్య లైకెన్ మైక్స్డెమాటోసస్ (ఇంటర్మీడియట్ లైకెన్ మిక్స్డెమాట్సస్) * వైవిధ్యమైన గడ్డకట్టే మైక్స్డెమా (జాడాసోన్-డోస్కెర్ సిండ్రోమ్) * క్యూటేనియస్ ఫోకల్ మ్యూసినోసిస్ * క్యూటేనియస్ లూపస్ మ్యూసినోసిస్ (లూపస్ ఎరితెమాటోసస్లో పాప్యులర్, నోడ్యులర్ మ్యూసినోసస్, పాప్యులర్, గోల్డ్ నోడ్యులర్ మ్యూకినోసిస్, లూపస్ ఎరితిమాటోసస్లోని పాపులోనోడ్యులర్ మ్యూసికోసిస్) * వివిక్త పాప్యులర్ లైకెన్ మైక్స్డెమాటోసస్ * ఎక్రైన్ మ్యూసినోసిస్ * ఫోలిక్యులర్ మ్యూసినోసిస్ (అలోపేసియా మ్యూసినోసా, మ్యూసినోసస్ ఫోలిక్యులారిస్, పింకస్ ఫోలిక్యులర్ మ్యూజినోసిస్, పింకస్ ఫాలిక్యులర్ మ్యూకినోసిస్-బెనిగ్న్ ప్రైమరీ ఫార్మ్) * స్థానికీకరించిన లైకెన్ మైక్స్డెమాటోసస్ * మైక్సాయిడ్ తిత్తి (డిజిటల్ మ్యూకస్ తిత్తి, మ్యూకస్ సిస్ట్) * మైక్సాయిడ్ లిపోబ్లాస్టోమా * న్యూరోపతియా మ్యూసినోసా కటానియా * నోడ్యులర్ లైకెన్ మైక్స్డెమాటోసస్ * పాప్యులర్ మ్యూసినోసిస్ (సాధారణీకరించిన లైకెన్ మైక్స్డెమాటోసస్, స్క్లెరోడెర్మాయిడ్ లైకెన్ మిక్స్డెమాటసస్, స్క్లెరొమైక్స్డెమా) * పాప్యులర్ మ్యూసినోసిస్ ఆఫ్ ఇన్ఫాన్సీ (స్కటానియస్ మ్యూసినోసస్ ఆఫ్ ఇన్ఫాన్సి) * పెరిఫోలిక్యులర్ మ్యూసినోసిస్ * రెటిక్యులర్ ఎరిథెమాటస్ మ్యూసినోసిస్ (మిడ్లైన్ మ్యూసినోసస్, ప్లేక్ లాంటి చర్మ మ్యూసినోసెస్, REM సిండ్రోమ్) * స్క్లెరోడెర్మా * స్వీయ-వైద్యం బాల్య చర్మపు మ్యూసినోసిస్ * స్వీయ-వైద్యం పాప్యులర్ మ్యూసినోసిస్ * దృఢమైన చర్మ సిండ్రోమ్ (కంజెనిటల్ ఫాసియల్ డిస్ట్రోఫి) == న్యూరోకాటేనియస్ == నరాల చర్మసంబంధమైన పరిస్థితులు అనేవి సేంద్రీయ [[నాడీ వ్యవస్థ]] వ్యాధి కారణంగా, రోగనిర్ధారణలో మానసిక రోగాలు. <ref name="pmid17632653">{{Cite paper|author=Jafferany M|title=Psychodermatology: a guide to understanding common psychocutaneous disorders}}</ref><ref name="pmid17229599">{{Cite paper|title=Clinical pictures and classification of somatoform disorders in dermatology}}</ref> * వైవిధ్య క్రానిక్ నొప్పి సిండ్రోమ్ * బాడీ డైస్మోర్ఫిక్ డిజార్డర్ (డైస్మోర్ఫిక్ సిండ్రోమ్, డైస్మోఫోబియా) * బ్రాకియోరాడియల్ ప్రురిటస్ * బ్రోమిడ్రోసిఫోబియా * కాంప్లెక్స్ రీజినల్ పెయిన్ సిండ్రోమ్ (రిఫ్లెక్స్ సింపథెటిక్ డిస్ట్రోఫి) * అన్హీడ్రోసిస్తో నొప్పికి పుట్టుకతో వచ్చే సున్నితత్వం * భ్రమాత్మక పరాన్నజీవి (పరాన్నజీవి భ్రమలు, ఎక్బోమ్ సిండ్రోమ్, మోనోసిమ్ప్టోమాటిక్ హైపోకాన్డ్రియాకల్ సైకోసిస్) * డెర్మాటోథ్లాసియా * డెర్మటైటిస్ ఆర్టిఫ్యాక్టా (ఫ్యాక్టిషియస్ డెర్మటైటిస, ఫ్యాక్టిషియల్ డెర్మటైటిసి) ఫ్యాక్టిషస్ డెర్మటైసిస్[[దస్త్రం:Factitious_dermatitis.jpg|alt=Multiple, well-demarcated, linear, longitudinal erosions on the dorsum of the bilateral forearms|thumb|వాస్తవమైన చర్మశోథ]] * గ్లోసోడినియా (బర్నింగ్ మౌత్ సిండ్రోమ్, బర్నింగ్ నాలుక, ఒరోడినియా) * లెవేటర్ అని సిండ్రోమ్ * మాలమ్ పెర్ఫోరాన్స్ పెడిస్ (న్యూరోట్రోఫిక్ పుండు, పాదాల రంధ్రాల పుండు) * మెరలజియా పారెస్థెటిక (రోత్-బెర్న్హార్డ్ వ్యాధి) * న్యూరోటిక్ ఎక్సోరియేషన్స్ * నోటాల్జియా పారెస్థెటికా (వంశపారంపర్య స్థానికీకరించిన ప్రురిటస్, పృష్ఠ వర్ణద్రవ్యం కలిగిన ప్రురిటిక్ పాచ్, సబ్స్కాప్యులర్ ప్రురిటాస్) * పోస్టెన్సేఫాలిటిక్ ట్రోఫిక్ పుండు * మానసిక రుగ్మత * రిలే-డే సిండ్రోమ్ (ఫ్యామిలీ డైసోటోనోమియా) * స్కాల్ప్ డైసెస్థెషియా * సియాటిక్ నరాల గాయం * స్క్రోటోడినియా * సిరింగోమైలియా (మోర్వాన్స్ వ్యాధి) * ట్రామాటిక్ న్యూరోమా (యాంప్యుటేషన్ న్యూరోమా) * ట్రైకోటిల్లోమానియా (ట్రైకోటిల్లోసిస్) * ట్రైజెమినల్ న్యూరాల్జియా (trice neuralgia) * ట్రైజెమినల్ ట్రోఫిక్ లెషన్ (ట్రైజెమినాల్ ట్రోఫిక్ సిండ్రోమ్) * వల్వోడైనియా (వెస్టిబులోడినియా) == అంటువ్యాధి లేని రోగనిరోధక శక్తి లోపం-సంబంధిత == అంటురోగ నిరోధక లోపం-సంబంధిత చర్మ పరిస్థితులు టి-సెల్, బి-సెల్ పనిచేయకపోవడం వల్ల సంభవిస్తాయి. . * బేర్ లింఫోసైట్ సిండ్రోమ్ * దీర్ఘకాలిక గ్రాన్యులోమాటస్ వ్యాధి (బ్రిడ్జెస్-గుడ్ సిండ్రోమ్, క్రానిక్ గ్రాన్యులోమటస్ డిజార్డర్, క్వి సిండ్రోమ్) * సాధారణ వేరియబుల్ ఇమ్యునో డెఫిషియన్సీ (అక్వైర్డ్ హైపోగమ్మాగ్లోబులినిమియా) * పూరక లోపం * డిజార్జ్ సిండ్రోమ్ (డిజార్జ్ క్రమరాహిత్యం, థైమిక్ హైపోప్లాసియా) * అంటువ్యాధి-వర్సెస్-హోస్ట్ వ్యాధి * గ్రిసెల్లి సిండ్రోమ్ * హైపర్-ఐజిఇ సిండ్రోమ్ (బక్లీ సిండ్రోమ్, జాబ్ సిండ్రోమ్) * హైపర్-ఇగ్మ్ తో రోగనిరోధక శక్తి లోపం * ఇమ్యునో డెఫిషియన్సీ-సెంట్రోమెరిక్ అస్థిరత-ముఖ క్రమరాహిత్యాల సిండ్రోమ్ (ఐసిఎఫ్ సిండ్రోమ్) * ఐసోలేటెడ్ ఐజిఎ లోపం * ఐసోలేటెడ్ ప్రైమరీ IgM లోపం * జానస్ కినేస్ 3 లోపం * ల్యూకోసైట్ సంశ్లేషణ అణువు లోపం * LIG4 సిండ్రోమ్ * మైలోపెరాక్సిడేస్ లోపం * న్యూట్రోఫిల్ ఇమ్యునో డెఫిషియన్సీ సిండ్రోమ్ * నెజెలోఫ్ సిండ్రోమ్ (సాధారణ ఇమ్యునోగ్లోబులిన్స్తో థైమిక్ డిస్ప్లాసియా) * ఒమెన్ సిండ్రోమ్ ఒమెన్ సిండ్రోం[[దస్త్రం:Omenn_syndrome.png|alt=Redness and scaliness of the entire skin on a 5-month-old female infant|thumb|ఒమెన్ సిండ్రోమ్]] * ప్యూరిన్ న్యూక్లియోసైడ్ ఫాస్ఫోరిలేస్ లోపం * తీవ్రమైన కంబైన్డ్ ఇమ్యునో డెఫిషియన్సీ (అలింఫోసైటోసిస్, గ్లాన్జ్మాన్-రినికర్ సిండ్రోమ్, తీవ్రమైన మిశ్రమ ఇమ్యునోడెఫిషియెన్సీ సిండ్రోమ్, థైమిక్ అలింఫోప్లాసియా) * స్వాచ్మన్-బోడియన్-డైమండ్ సిండ్రోమ్ * ఇమ్యునో డెఫిషియన్సీతో థైమోమా (గుడ్ సిండ్రోమ్) * శిశు స్థితి తాత్కాలిక హైపోగమ్మగ్లోబులినిమియా * మొటిమలు-హైపోగమ్మగ్లోబులినేమియా-ఇన్ఫెక్షన్లు-మైలోకథెక్సిస్ సిండ్రోమ్ (WHIM సిండ్రోమ్) * విస్కోట్-ఆల్డ్రిచ్ సిండ్రోమ్ * X-లింక్డ్ అగమ్మగ్లోబులినిమియా (బ్రూటాన్ సిండ్రోమ్, సెక్స్-లింక్డ్ ఆగమ్మగ్లోబులినెమియా) * X-లింక్డ్ హైపర్-IgM సిండ్రోమ్ * X-లింక్డ్ హైపోగమ్మగ్లోబులినిమియా * X-లింక్డ్ లింఫోప్రోలిఫెరేటివ్ వ్యాధి (డంకన్ వ్యాధి) * X-లింక్డ్ న్యూట్రోపెనియా == పోషకాహారం సంబంధిత == పోషకాహార సంబంధిత చర్మసంబంధమైన పరిస్థితులు [[పోషకాహార లోపం]] కారణంగా సరికాని, సరిపోని ఆహారం కారణంగా సంభవిస్తాయి .<ref name="pmid2663932">{{Cite paper|title=Nutritional deficiency and the skin}}</ref><ref name="pmid16914997">{{Cite paper|title=Cutaneous manifestations of nutritional deficiency}}</ref> * బయోటిన్ లోపం * కెరోటినిమియా * [[ఆవశ్యక కొవ్వు ఆమ్లం|ముఖ్యమైన కొవ్వు ఆమ్లం లోపం]] * ఫోలిక్ యాసిడ్ లోపం * హైపర్విటమినోసిస్ A * హైపోవిటమినోసిస్ ఎ (ఫ్రినోడెర్మా) * ఐరన్ లోపం [[దస్త్రం:Kwashiorkor_dermatosis.jpg|alt=Small, scattered bumps on a child's lower back and buttock|thumb|క్వాషియోర్కర్]] * క్వాషియోర్కర్ * లైకోపెనెమియా * మాపిల్ సిరప్ మూత్ర వ్యాధి * మారస్మస్ * [[పెల్లాగ్రా|నియాసిన్ లోపం]] (పెల్లాగ్రా, విటమిన్ బి₃ లోపం) * సెలీనియం లోపం * విటమిన్ బి<nowiki><sub id="mwFDE">1</sub></nowiki> లోపం (బెరిబెరి, థయామిన్ లోపం) * విటమిన్ బి<nowiki><sub id="mwFDQ">12</sub></nowiki> లోపం (సైనోకోబాలమిన్ లోపం) * విటమిన్ బి<nowiki><sub id="mwFDc">2</sub></nowiki> లోపం (అరిబోఫ్లావినోసిస్, రిబోఫ్లావిన్ లోపం) * విటమిన్ B6 లోపం (పైరిడాక్సిన్ లోపం) * విటమిన్ B6 అదనపు (పైరిడాక్సిన్ అదనపు) * [[స్కర్వి|విటమిన్ సి లోపం]] (స్కర్వి) * విటమిన్ కె లోపం * జింక్ లోపం == పాపులోస్క్వామస్ హైపర్కెరాటోటిక్ == పాపులోస్క్వామస్ హైపర్కెరాటోటిక్ చర్మసంబంధమైన పరిస్థితులు అంటే పొర కార్నియం గట్టిపడటం వల్ల ఏర్పడే పాపుల్స్, ప్రమాణాలతో ఉంటాయి. .<ref name="bolognia">{{Cite book|title=Dermatology|last=Bolognia, Jean L|publisher=Mosby|year=2007|isbn=978-1-4160-2999-1|location=St. Louis|display-authors=etal}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBolognia,_Jean_L2007">Bolognia, Jean L; et&nbsp;al. (2007). ''Dermatology''. St. Louis: Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4160-2999-1|<bdi>978-1-4160-2999-1</bdi>]].</cite></ref> [[దస్త్రం:Pityriasis_rosea-3.jpg|alt=Multiple, red, well demarcated papules and plaques on the flank of an adult male|thumb|పిట్రియాసిస్ రోసా]] * కంఫ్లూయెంట్, రెటిక్యులేటెడ్ పాపిల్లోమాటోసిస్ (గౌగెరోట్, కార్టియాడ్ కంఫ్లూఎంట్, రెటికులేటెడ్ పాపిల్లోమాటాసిస్, ఫ్యామిలీల్ క్యుటేనియస్ పాపిల్లోమాటాసిస్, కాన్ఫ్లూయెంట్లు, రెటికులేటెడ్ పాపిల్లోమాటిసిస్ కుటుంబ సంఘటన) * డిజిటేట్ డెర్మాటోసిస్ * ఔషధ-ప్రేరిత కెరాటోడెర్మా * ఎక్స్ఫోలియేటివ్ డెర్మటైటిస్ (డెర్మటైసిస్ ఎక్స్ఫోలియాటివా, ఎరిత్రోడర్మా, రెడ్ మ్యాన్ సిండ్రోమ్) * ఫ్లోరిడ్ చర్మ పాపిల్లోమాటోసిస్ * గ్రాన్యులర్ పారాకెరాటోసిస్ (ఆక్సిల్లరీ గ్రాన్యులార్ పారాకెరేటోసిస్, ఇంటర్ట్రిజినస్ గ్రాన్యులెర్ పారాకెరోటోసిస్) * కెరాటోలిసిస్ ఎక్స్ఫోలియాటివా (లామెల్లార్ డైషిడ్రోసిస్, పునరావృత ఫోకల్ పామర్ తొక్కడం, పునరావృత పామర్ తొక్కు * పామర్ క్రీజెస్ కెరాటోసిస్ పంక్టాటా (హైపెర్కెరాటోసిస్ పెనెట్రాన్స్, హైపెర్కెరటోసిస్ పంక్టటా, కెరాటోడెర్మియా పంక్టాట, కెరాటాసిస్ పంక్ టాటా, పామర్ క్రీజ్స్ కెరాటాటిక్ పిట్స్, పామర్ క్రేజ్స్ లెంటిక్యులర్ అట్రోఫియా, పామర్ క్రిజ్స్ పంక్టేట్ కెరాటోసస్) * మీస్మాన్ కార్నియల్ డిస్ట్రోఫీ * పారానోప్లాస్టిక్ కెరాటోడెర్మా * పిట్రియాసిస్ రోసా (పిట్రియాసిస రోసా గిబెర్ట్) * పిట్రియాసిస్ రుబ్రా పిలారిస్ (డెవెర్జీ వ్యాధి, లైకెన్ రూబర్ అక్యుమినాటస్, లైకెన రూబర్ పిలారిస్) * స్వచ్ఛమైన జుట్టు-గోర్లు రకం ఎక్టోడెర్మల్ డైస్ప్లాసియా * చిన్న ఫలకం పారాప్సోరియాసిస్ (దీర్ఘకాలిక ఉపరితల చర్మశోథ) * ట్రిప్ల అరచేతులు * Xanthoerythrodermia పెర్స్టాన్స్ === పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మాస్ === పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మాస్ అనేది వంశపారంపర్య, పొందిన కెరాటో డెర్మాస్ విభిన్న సమూహం, దీనిలో అరచేతులు, అరికాళ్ళ చర్మం హైపర్కెరాటోసిస్ ఉంటుంది.<ref name="pmid9196328">{{Cite paper|title=Frontiers in keratodermas: pushing the envelope}}</ref> [[దస్త్రం:Plantarkeratosis-01.jpg|alt=Bottom of an adult's foot with a thickened and scaling surface|thumb|పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మా]] * కోస్టా అక్రోకెరాటోఎలాస్టోయిడోసిస్ (కెరాటోఎల్టియోడోసిస్ మార్జినాలిస్) * ఆక్వజెనిక్ కెరాటోడెర్మా (అక్వజెనిక్ పామోప్లాంటర్ కెరాటోడర్మా, ఆక్వజెనిక సిరింజియల్ అక్రోకెరాటోడెర్మ, అరచేతుల ఆక్వజెనిక్ ముడతలు, తాత్కాలిక రియాక్టివ్ పాపులోట్రాన్సుసెంట్ అక్రోకెరాటొడెర్మా) * బార్ట్-పంఫ్రే సిండ్రోమ్ (పమ్మోప్లాంటార్ కెరాటోడెర్మా విత్ పిక్లి ప్యాడ్స్, ల్యూకోనిచియా, చెవిటితనం * కామిసా వ్యాధి * కార్వాజల్ సిండ్రోమ్ (ఉన్నిగల జుట్టు, కార్డియోమయోపతితో కూడిన పామోప్లాంటార్ కెరాటోడెర్మా, ఉన్నిగల జుట్టుతో కూడిన పామోప్లాంటర్ కెరాటోడర్మా, ఎడమ వెంట్రిక్యులర్ డైలేటెడ్ కార్డియోమియోపతి) * కార్నియోడెర్మాటోసియస్ సిండ్రోమ్ (సి. డి. ఓ. సిండ్రోమ్) * విస్తరించిన ఎపిడెర్మోలిటిక్ పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మా (పామోప్లాంటర కెరాటోడర్మా కమ్ డిజెనరేషన్ గ్రాన్యులోసా వోర్నర్, వోర్నర్ ఎపిడెర్మోలిటిక్ పామోప్లాంటార కెరాటోడర్మా, వోర్నెర్ కెరాటోడరమా * వ్యాపించని నాన్-ఎపిడెర్మోలిటిక్ పామోప్లాంటార్ కెరాటోడెర్మా (ఆర్థోహైపెర్కెరాటోటిక్ కెరాటోడర్మా, వంశపారంపర్య పామోప్లాన్టార్ కెరాడోడెర్మా, కెరాటోసిస్ ఎక్స్ట్రెమిటాటమ్ ప్రోగ్రెడియన్స్, కెరాటోప్లాంటారిస్ డిఫ్యూసా సర్కంస్క్రిప్ట, టైలోసిస్, ఉన్నా-థోస్ట్ వ్యాధి, ఉన్నా-తోస్ట్ కెరాటోడర్మా * ఎరిత్రోకెరాటోడెర్మియా వేరియబిలిస్ (ఎరిత్రోకెరటోడెర్మియ ఫిగురటా వేరియబిలిస్, కెరాటోసిస్ ఎక్స్ట్రెమిటాటమ్ ప్రోగ్రెడియన్స్, కెరాట్సిస్ పామోప్లాంటారిస్ ట్రాన్స్గ్రెడియన్స్ ఎట్ ప్రోగ్రెడియెన్స్, మెండిస్ డా కోస్టా సిండ్రోమ్, మెండెస్ డా కోస్టా రకం ఎరిత్రోకెర్టోడెర్మియో, ప్రోగ్రెసివ్ సిమెట్రిక్ ఎరిత్రోక్రెరాటోడెర్మా) * ఫోకల్ అక్రల్ హైపర్కెరాటోసిస్ (అక్రోకెరాటోఎలాస్టోయిడోసిస్ లైకెనోయిడ్స్, చేతుల క్షీణించిన కొల్లాజెన్ ఫలకాలు) * ఫోకల్ పామోప్లాంటార్, జింజివల్ కెరాటోసిస్ * నోటి శ్లేష్మ హైపర్కెరాటోసిస్ (ఫోకల్ ఎపిడెర్మోలిటిక్ పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మా, వంశపారంపర్య బాధాకరమైన కాల్లోసిటీలు, వంశపారంపరాగత బాధాకరమైన కల్లోసిటీ సిండ్రోమ్, కెరాటోసిస్ ఫోలిక్యులారిస్, కెరాటోప్లాంటరిస్ నుములారిస్, నమ్మ్యులర్ ఎపిడెర్మోలిటిక్ పామోప్లాంటర్తో కెరాటోడర్మా) * హైమ్-మంక్ సిండ్రోమ్ (పాల్మోప్లాంటార్ కెరాటోడెర్మా పెరిరోంటైటిస్, అరాక్నోడాక్టిలీ, ఎక్రో-ఆస్టియోలిసిస్ తో) * హిడ్రోటిక్ ఎక్టోడెర్మల్ డిస్ప్లాసియా (కెరాటోసిస్ పామోప్లాంటారిస్తో అలోపేసియా కాన్జెనిటా, క్లౌస్టన్ సిండ్రోమ్, క్లౌస్టోన్స్ హిడ్రోటిక్ ఎక్టోడెర్మల్ డిస్ప్లాసియా, ఫిషర్-జాకబ్సెన్-క్లౌస్టాన్ సిండ్రోమ్, క్లూస్టన్ సిండ్రోం, డ్రమ్ స్టిక్ వేళ్లతో కెరాటోసస్ పామారిస్, పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మా, క్లబ్బింగ్ * హోవెల్-ఎవాన్స్ సిండ్రోమ్ (అన్నవాహిక కార్సినోమాతో కుటుంబ కెరాటోడెర్మా, అన్నవాహిక క్యాన్సర్ తో ఫోకల్ నాన్-ఎపిడెర్మోలిటిక్ పామోప్లాంటార్ కెరాటోడర్మా, పామోప్లాన్టార్ ఎక్టోడెర్మల్ డిస్ప్లాసియా రకం III, ఎసోఫాగియల్ క్యాన్సర్, టైలోసిస్, టైలోసస్-ఎసోఫాజియల్ కార్సినోమా తో సంబంధం ఉన్న పామోప్లాంటర్ కెరాటోడర్మా) * హిస్ట్రిక్స్-లైక్ ఇచ్థియోసిస్-డెఫ్నెస్ సిండ్రోమ్ (హెచ్ఐడి సిండ్రోమ్) * కెరాటోడెర్మా క్లైమాక్టెరికమ్ (పొందిన అరటి కెరాటో డెర్మా, క్లైమాక్టిక్ కెరాటోడర్మా, హక్స్టౌసెన్స్ వ్యాధి) * కెరటోసిస్ పంక్టాటా పామారిస్ ఎట్ ప్లాంటారిస్ (బుష్కే-ఫిషర్-బ్రావర్ వ్యాధి, డేవిస్ కొలీ వ్యాధి, కెరటోడెర్మా డిసెమినాటమ్ పామారిస్, ప్లాంటారిస్, కెరటోసిస్ పాపులోసా, కెరటోడర్మా పంక్టాటమ్, కెరటోడేర్మియా పంక్టాట, కెరటోమా హెరిడెటేరియం డిసిపటమ్ పామారే, ప్లాంటేర్, పామర్, ప్లాంటర్ సీడ్ డెర్మటోసెస్, పామర్ కెరటోసెస్, పాపులోట్రాన్సలూసెంట్ అక్రోకెరాటోడెర్మా, పంక్టేట్ కెరటోడెర్మ, అరచేతులు, అరికాళ్ళ పంక్టేట్ కెరాటోసెస్, మాకులోసా డిసెమినాటా * కెరాటిటిస్-ఇచ్థియోసిస్-డెఫ్నెస్ సిండ్రోమ్ (ఎరిత్రోకెరటోడెర్మియా ప్రోగ్రెసివా బర్న్స్, కార్నియల్ ప్రమేయం, చెవిటితనంతో ఇచ్థియోసిఫార్మ్ ఎరిత్రోడర్మా, కెఐడి సిండ్రోమ్ * మాల్ డి మెలెడా (అక్రల్ కెరాటోడెర్మా, గాంబోర్గ్-నీల్సెన్ కెరాటోడర్మా, మ్యుటిలేటింగ్ పామోప్లాంటర్ కెరాటోడర్మా ఆఫ్ ది గాంబోర్-నీల్సన్ రకం, పామోప్లాంటర ఎక్టోడెర్మల్ డైస్ప్లాసియా రకం VIII, పామోప్లాంటార్ కెరాటోడరమా ఆఫ్ ది నార్బోటెన్ రకం * నక్సోస్ సిండ్రోమ్ (వూల్లీ హెయిర్, కార్డియోమయోపతితో నాన్-ఎపిడెర్మోలిటిక్ పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మాను విస్తరించండి, ఉన్ని జుట్టుతో పామోప్లాంటర కెరాటోడర్మాను విస్తరించడం, నక్సోస్ అరిథ్మోజెనిక్ రైట్ వెంట్రిక్యులర్ కార్డియోమియోపతి, నక్సోస్ వ్యాధి * ఓల్మ్స్టెడ్ సిండ్రోమ్ (పెరిఆర్టిఫికల్ కెరాటోటిక్ ఫలకాలతో పామోప్లాంటార్ కెరాటోడెర్మాను విచ్ఛిన్నం చేయడం, పెరిఆర్టిఫిషియల్ ఫలకాలతో పామప్లాంటార్ కెరాటొడెర్మాను విడదీయడం, టోరైన్ పాలికెరాటోసిస్) * పాచ్యోనిచియా కంజెనిటా టైప్ I (జాడాసోన్-లెవాండోవ్స్కీ సిండ్రోమ్) * పాచ్యోనిచియా కంజెనిటా రకం II (జాక్సన్-లాలర్ పాచ్యోనిచియ కంజెనిటి, జాక్సన్ సెర్టోలి సిండ్రోమ్) * పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మా, స్పాస్టిక్ పారాప్లేజియా (పామోప్లాంటర్తో చార్కోట్-మేరీ-టూత్ వ్యాధి కెరాటోడర్మా, నెయిల్ డిస్ట్రోఫి) * పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మా ఆఫ్ సైబర్ట్ (గ్రేథర్ పామోప్లాంటర కెరాటోడర్మా, గ్రేథర్ సిండ్రోమ్, కెరాటోసిస్ ఎక్స్ట్రెమిటాటమ్ హెరిడిటేరియా ప్రోగ్రెడియన్స్, కెరాటోప్లాటరిస్ ట్రాన్స్గ్రెడియన్స్ ఎట్ ప్రోగ్రెడియెన్స్, సైబర్ట్ కెరాటోడర్మా, ట్రాన్స్గ్రెడియోన్స్, ప్రోగ్రెడియాన్స్ పామోప్లాంటార్కెరాటోడెర్మాస్ * పాపిల్లాన్-లెఫెవ్రే సిండ్రోమ్ (పాల్మోప్లాంటార్ కెరాటోడెర్మా విత్ పెరిరోంటైటిస్) * పోరోకెరటోసిస్ ప్లాంటారిస్ డిస్క్రిటా * పంక్టేట్ పామోప్లాంటార్ కెరాటోడెర్మా * స్కోప్-షుల్జ్-పాస్సేజ్ సిండ్రోమ్ (పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మా, హైపోడాంటియా, హైపోట్రికోసిస్లతో కంటి తిత్తులు) * హురీజ్ స్క్లెరోట్రోఫిక్ సిండ్రోమ్ (హురీజ్ సిండ్రోమ్, స్క్లెరాట్రోఫీతో పామోప్లాంటార్ కెరాటోడెర్మా, స్క్లేరోడాక్టిలీతో పామోప్లాంటర్ కెరాటోడర్మా, అవయవాల స్క్లెరోట్రోఫిక్, కెరాటోటిక్ డెర్మాటోసిస్, స్క్లేరోటైలోసిస్) * స్ట్రెయిట్ పామోప్లాంటర్ కెరాటోడెర్మా (అక్రల్ కెరాటోడర్మా, బ్రూనౌర్-ఫుహ్స్-సిమెన్స్ రకం పామోప్లాంటర కెరాటోడర్మా, ఫోకల్ నాన్-ఎపిడెర్మోలిటిక్ పామోప్లాంటార్కెరాటోడెర్మ, కెరాటోసిస్ పామోప్లాంట్రిస్ వేరియన్లు, పామోప్లాంటెర్ కెరాటో డెర్మా ఏరియాటా, పామోపలాంటర్ కెరాటాడెర్మా స్ట్రియాటా, వాచ్టర్ కెరాటోటెర్మా, వాచ్టర్స్ పామోప్లాంట్టర్ కెరాటోడ్మా * స్పైని కెరాటోడెర్మా (పొరోకోరాటాసిస్ పంక్టాటా పామారిస్ ఎట్ ప్లాంటారిస్, పంక్టేట్ కెరాటోడర్మా, అరచేతులు, అరికాళ్ళ పంక్టేట్ పోరోకెరాటోసిస్) * టైరోసినిమియా టైప్ II (ఆక్యులోక్యుటేనియస్ టైరోసిన్మియా, రిచ్నర్-హన్హార్ట్ సిండ్రోమ్) * వోవింకెల్ సిండ్రోమ్ (కెరాటోడెర్మా హెరిడిటేరియా మ్యుటిలాన్స్, కెరాటోమా హెరిడిటారియా మ్యుటిలన్స్, వోవింకేల్ మ్యుటిలేటింగ్ కెరాటోడర్మా, మ్యుటిలేట్టింగ్ పామోప్లాంటార్ కెరాటోడర్మా) == గర్భధారణ సంబంధిత == [[దస్త్రం:Linea_nigra.jpg|alt=Linear, vertical brown patch inferior to umbilicus on the abdomen of a pregnant woman|thumb|లీనియా నిగ్రా]] గర్భధారణ-సంబంధిత చర్మ పరిస్థితులు అనేవి గర్భధారణ సమయంలో గమనించిన చర్మ మార్పుల సమూహం. <ref name="pmid9759674">{{Cite paper|title=Dermatoses of pregnancy}}</ref><ref name="pmid6833540">{{Cite paper|title=The specific dermatoses of pregnancy}}</ref> * ఇంపెటిగో హెర్పెటిఫార్మిస్ * గర్భం ఇంట్రాహెపాటిక్ కొలెస్టాసిస్ (గర్భం కొలెస్టాసిస, గర్భం కామెర్లు, ప్రసూతి కొలెస్టాసస్, ప్రురిగో గ్రావిడారమ్) * లీనియా నిగ్రా * పెంఫిగాయిడ్ జెస్టేషియస్ (జీర్ణక్రియ పెంఫిగోయిడ్, హెర్పెస్ జెస్టేషియన్స్) * ప్రురిగో గెస్టేషనిస్ (బెస్నియర్ ప్రురిగో, గర్భం ప్రారంభ-ప్రారంభ ప్రురిగోస్, గర్భం లో సరళ IgM చర్మశోథ, గర్భం లోని పాప్యులర్ డెర్మటైటిస్, గర్భం తాలూకు ప్రురిగో స్, గర్భం సమయంలో స్పాంగ్లర్స్ పాప్యులర్ డెర్మాటైటిస్) * గర్భం ప్రూరిటిక్ ఫోలిక్యులిటిస్ * ప్రూరిటిక్ యుర్టికారియల్ పాపుల్స్, గర్భం ఫలకాలు (గర్భం ఆలస్యంగా ప్రారంభమయ్యే ప్రురిగో, గర్భం పాలిమార్ఫిక్ విస్ఫోటనం, పియుపిపిపి సిండ్రోమ్, గర్భం విషపూరిత దద్దుర్లు, గర్భం ప్రమాదకరమైన ఎరిథెమా) * స్ట్రియా గ్రావిడారమ్ == ప్రూరిటిక్ == సాధారణంగా దురద అని పిలువబడే [[దురద|ప్రురిటస్]] అనేది చర్మానికి ప్రత్యేకమైన అనుభూతి,, అనేక చర్మ పరిస్థితుల లక్షణం.<ref>{{Cite paper|author=Greaves MW|title=Recent advances in pathophysiology and current management of itch}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Neurophysiological, neuroimmunological, and neuroendocrine basis of pruritus}}</ref> * వయోజన బ్లాస్కిటిస్ * ఆక్వాడినియా * ఆక్వజెనిక్ ప్రురిటస్ * బిలియరీ ప్రురిటస్ * కొలెస్టాటిక్ ప్రురిటస్ * ఔషధ-ప్రేరిత ప్రురిటస్ * [[హైడ్రాక్సీథైల్ స్టార్చ్|హైడ్రాక్సీథైల్ స్టార్చ్-ప్రేరిత ప్రురిటస్]] * లైకెన్ సింప్లెక్స్ క్రానికస్ (న్యూరోడెర్మాటిటిస్) లైకెన్ సిమ్ప్లెక్స్ క్రోనికస్[[దస్త్రం:Lichen_simplex_chronicus_2.jpg|alt=Large, hyperpigmented, lichenified plaque|thumb|లైకెన్ సింప్లెక్స్ క్రానికస్]] * ప్రియాన్ ప్రురిటస్ * ప్రురిగో నోడ్యులారిస్ * ప్రురిగో పిగ్మెంటోసా * ప్రురిగో సింప్లెక్స్ * ప్రురిటస్ అని * ప్రురిటస్ స్క్రొటి * ప్రురిటస్ వల్వా * పంక్టా ప్రురిటికా (ఐచి పాయింట్స్) * స్కాల్ప్ ప్రురిటస్ * సెనైల్ ప్రురిటస్ * యురేమిక్ ప్రురిటస్ (మూత్రపిండాల ప్రురిటాస్) == సోరియాసిస్ == [[సోరియాసిస్]] అనేది చర్మానికి సంబంధించిన ఒక సాధారణ, దీర్ఘకాలిక, పునరావృత శోథ వ్యాధి, ఇది చుట్టుపక్కల, ఎరితెమాటస్, పొడి, స్కేలింగ్ ఫలకాలతో వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite paper|title=Psoriasis: epidemiology, clinical features, and quality of life}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Chronic plaque psoriasis}}</ref><ref>{{Cite paper|title=Psoriasis pathophysiology: current concepts of pathogenesis}}</ref> [[దస్త్రం:Psoriasisplaque.jpg|alt=Large, red, scaly plaque|thumb|[[సోరియాసిస్|సోరియాసిస్ వల్గారిస్]]]] * యాన్యులర్ పుస్ట్యులర్ సోరియాసిస్ * [[సోరియాసిస్|ఔషధ-ప్రేరిత సోరియాసిస్]] * ఎక్సాంథెటిక్ పుస్ట్యులర్ సోరియాసిస్ * సాధారణీకరించిన పుస్ట్యులర్ సోరియాసిస్ (వాన్ జంబస్చ్ పుస్ట్యులర్ పోరియాసిస్) * గుట్టేట్ సోరియాసిస్ (ఎరప్టివ్ సోరియాసిస్) * విలోమ సోరియాసిస్ * కెరాటోడెర్మా బ్లెనోరాజికా (కెరాటో డెర్మా బ్లెననోరాజికమ్) * స్థానికీకరించిన పుస్ట్యులర్ సోరియాసిస్ * నాప్కిన్ సోరియాసిస్ * [[సోరియాసిస్|సోరియాసిస్ వల్గారిస్]] (దీర్ఘకాలిక స్థిర సోరియాసిస్, ఫలకం లాంటి సోరియాసిస్) * సోరియాటిక్ ఆర్థరైటిస్ * సోరియాటిక్ ఎరిథ్రోడెర్మా (ఎరిథ్రోడర్మిక్ సోరియాసిస్) * సెబోర్హీక్-లాంటి సోరియాసిస్ (సెబోప్సోరియాసిస్, సెబోరియాసిస్) == రియాక్టివ్ న్యూట్రోఫిలిక్ == రియాక్టివ్ న్యూట్రోఫిలిక్ చర్మ పరిస్థితులు న్యూట్రోఫిల్స్ మధ్యవర్తిత్వం వహించిన వ్యాధి వర్ణపటాన్ని కలిగి ఉంటాయి, సాధారణంగా శోథ ప్రేగు వ్యాధి, [[రక్త శాస్త్రం|హెమటోలాజిక్]] [[మాలిగ్నెన్సీ|ప్రాణాంతకం]] వంటి అంతర్లీన వ్యాధులతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.<ref>{{Cite paper|author=Callen JP|title=Neutrophilic dermatoses}}</ref><ref>{{Cite paper|title=From acute febrile neutrophilic dermatosis to neutrophilic disease: forty years of clinical research}}</ref> [[దస్త్రం:Pyoderma_gangrenosum_01.jpg|alt=Multiple ulcerations with undermined edges on the adult back and upper, posterior arm|thumb|పియోడెర్మా గ్యాంగ్రెనోసమ్]] * తీవ్రమైన ఎరిథెమా నోడోసం * ప్రేగు సంబంధిత చర్మశోథ-ఆర్థరైటిస్ సిండ్రోమ్ (ప్రేగు బైపాస్ సిండ్రోమ్, ప్రేగు బైపాసు లేని ప్రేగు బైపాస్ సిండ్రోమ్, ప్రేగు బైపాష్ ఆర్థరైటిస్-డెర్మటైటిస్ సిండ్రోమ్స్) * మార్షల్ సిండ్రోమ్ * డోర్సల్ చేతుల న్యూట్రోఫిలిక్ డెర్మాటోసిస్ (డోర్సల్ చేతులు పాస్ట్యులర్ వాస్కులైటిస్) * న్యూట్రోఫిలిక్ ఎక్రైన్ హిడ్రాడెనిటిస్ * పియోడెర్మా గ్యాంగ్రెనోసమ్ * ప్యోజెనిక్ ఆర్థరైటిస్-పియోడెర్మా గ్యాంగ్రెనోసమ్-మొటిమల సిండ్రోమ్ (PAPA సిండ్రోమ్) * రుమటాయిడ్ న్యూట్రోఫిలిక్ డెర్మటైటిస్ (రుమటాయిడ్ న్యుట్రోఫిలిక్ డర్మటోసిస్) * ఉపరితల గ్రాన్యులోమాటస్ పియోడెర్మా * స్వీట్స్ సిండ్రోమ్ (తీవ్రమైన జ్వరం న్యూట్రోఫిలిక్ డెర్మాటోసిస్) * స్వీట్స్ సిండ్రోమ్ లాంటి చర్మవ్యాధి * వెసికోపుస్ట్యులర్ డెర్మాటోసిస్ == పునరావృత పామోప్లాంటార్ విస్ఫోటనాలు == పునరావృత పామోప్లాంటార్ విస్ఫోటనాలు అనేవి చికిత్సకు నిరోధకత కలిగిన [[చేయి|అరచేతులు]], అరికాళ్ళ చర్మ పరిస్థితులు. <ref name="Andrews">{{Cite book|title=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology|url=https://archive.org/details/andrewsdiseaseso0000jame_10ed|last=James, William D|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=978-0-7216-2921-6|display-authors=etal}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJames,_William_D2006">James, William D; et&nbsp;al. (2006). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. Saunders Elsevier. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7216-2921-6|<bdi>978-0-7216-2921-6</bdi>]].</cite></ref> * డెర్మటైటిస్ రిపెన్స్ (అక్రోడర్మాటైటిస్ కంటిన్యూవా, హాలోపియో అక్రోడర్మాటిటిస్ కంటిన్యువా, అక్రోడర్మాటిస్ కంటిన్యూవ సుపురాటివా హాలోపియో, అక్రోడర్మటైటిస్ పెర్స్టాన్స్, డెర్మటైసిస్ రిపెన్స్ క్రోకర్, హాలోపియ అక్రోడర్మటిటిస్ కంటిన్యువ, హాలోపియస్ అక్రోడర్మైటిస్ కంటిన్యువ, పుస్ట్యులర్ అక్రోడర్మటిస్ * శిశు అక్రోపస్టులోసిస్ (శిశు అక్రోపస్టలోసిస్) * పామోప్లాంటార్ పుస్టులోసిస్ (నిరంతర పామోప్లాన్టార్ పుస్టోలోసిస్, బార్బర్ రకం పుస్ట్యులర్ సోరియాసిస్, అంత్య భాగాల పుస్టులార్ సోరియాసిస్, అరచేతులు, అరికాళ్ళ పుస్టులోసస్, పుస్టులోసెస్ పామారిస్, ప్లాంటారిస్) * పుస్ట్యులర్ బ్యాక్టీరియా == జీవక్రియలో లోపాల వల్ల == జీవక్రియలో లోపాల వల్ల ఏర్పడే చర్మ పరిస్థితులు [[ఎంజైము|ఎంజైమాటిక్]] లోపాల వల్ల సంభవిస్తాయి, ఇవి [[ఎమైనో ఆమ్లాలు|అమైనో ఆమ్లాలు]], [[పిండి పదార్థాలు|కార్బోహైడ్రేట్లు]], లిపిడ్లతో సహా పరిమితం కాకుండా వివిధ సెల్యులార్ భాగాల చేరిక, లోపానికి దారితీస్తాయి.<ref name="Bluefarb">{{Cite book|url=https://archive.org/details/dermatology00samu|title=Dermatology|last=Bluefarb, Samuel M|publisher=Upjohn Co|year=1984|isbn=978-0-89501-004-9|url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBluefarb,_Samuel_M1984">Bluefarb, Samuel M (1984). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:dermatology00samu|''Dermatology'']]</span>. Upjohn Co. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-89501-004-9|<bdi>978-0-89501-004-9</bdi>]].</cite></ref> * తీవ్రమైన అడపాదడపా పోర్ఫిరియా * అడ్రినోలెకోడిస్ట్రోఫీ (చైల్డర్స్ వ్యాధి) * అల్కాప్టోనురియా * అమినోలెవులినిక్ యాసిడ్ డీహైడ్రేటేస్ లోపం పోర్ఫిరియా (డాస్ పోర్ఫిరియా, ప్లంబోఫోర్ఫిరియా) * బి-మన్నోసిడేస్ లోపం * కెరోటినొసిస్ * సబ్కార్టికల్ ఇన్ఫార్క్ట్లు, ల్యూకోఎన్సెఫలోపతి సిండ్రోమ్ (CADASIL సిండ్రోమ్) తో సెరిబ్రల్ ఆటోసోమల్ డామినెంట్ ఆర్టిరియోపతి * సెరెబ్రోటెండినస్ జాంథోమాటోసిస్ * సిట్రులినెమియా * పుట్టుకతో వచ్చే ఎరిథ్రోపోయిటిక్ పోర్ఫిరియా (గుంథర్స్ వ్యాధి) * డయాబెటిక్ బుల్లా (బుల్లోసిస్ డయాబెటికోరం, బులస్ ఎక్స్పోషర్ ఆఫ్ డయాబెటిస్ మెల్లిటస్) * డయాబెటిక్ చిరోఆర్థ్రోపతి * డయాబెటిక్ డెర్మోపతి (షిన్ స్పాట్స్) * డిస్ట్రోఫిక్ కాల్సినోసిస్ కటిస్ * ఎర్ప్టివ్ జాంథోమా * ఎరిత్రోపోయిటిక్ ప్రోటోపోర్ఫిరియా ఎరిత్రోఫోయిటిక్ ప్రోటోఫోర్ఫిరియా[[దస్త్రం:Chronic_skin_lesions_of_EPP.jpg|alt=The skin of an adult face that is thickening with a waxy or leathery appearance, also with areas of hyperkeratosis|thumb|ఎరిత్రోపోయిటిక్ ప్రోటోపోర్ఫిరియా]] * ఫాబ్రీ వ్యాధి (ఆండర్సన్-ఫాబ్రీ వ్యాధి, ఆంజియోకెరటోమా కార్పోరిస్ డిఫ్యూసమ్) * కుటుంబ ఆల్ఫా-లిపోప్రొటీన్ లోపం (టాన్జియర్ వ్యాధి) * కుటుంబ అమిలోయిడ్ పాలీన్యూరోపతి * కుటుంబ అపోప్రోటీన్ CII లోపం * కుటుంబ మిశ్రమ హైపర్లిపిడెమియా (మల్టిపుల్-టైప్ హైపర్లిపోప్రోటీనెమియా) * కుటుంబ లోపభూయిష్ట అపోలిపోప్రోటీన్ B-100 * కుటుంబ డైస్బెటాలిప్పోప్రొటీనెమియా (విస్తృత బీటా వ్యాధి, అవశేష తొలగింపు వ్యాధి) * కుటుంబ హైపర్ట్రిగ్లిజరిడెమియా * ఫార్బర్ వ్యాధి (ఫైబ్రోసైటిక్ డైస్ముకోపోలిసాకారిడోసిస్, లిపోగ్రానులోమాటోసిస్) * ఫ్యూకోసిడోసిస్ * గౌచర్ వ్యాధి * గౌట్ (పోడాగ్రా, యురేట్ క్రిస్టల్ ఆర్థ్రోపతి, యురేట్ డిపోజిషన్ వ్యాధి) * హార్ట్ నప్ వ్యాధి (పెల్లాగ్రా లాంటి చర్మశోథ) * హేమోడయాలసిస్-సంబంధిత అమిలోయిడోసిస్ * హెపటోయిరిథ్రోపోయిటిక్ పోర్ఫిరియా * వంశపారంపర్య కోప్రోపొర్ఫిరియా * వంశపారంపర్య జెల్సోలిన్ అమిలోయిడోసిస్ * హెరెడోఫామిలియల్ అమిలోయిడోసిస్ * హంటర్ సిండ్రోమ్ * హుర్లెర్ సిండ్రోమ్ (గార్గోయిలిజం, మ్యూకోపాలిసాకారిడోసిస్ రకం) * హుర్లెర్-షీ సిండ్రోమ్ (మ్యూకోపోలిసాకారిడోసిస్ రకం I H-S) * హైలురోనిడేస్ లోపం (మ్యూకోపోలిసాకారిడోసిస్ రకం IX) * ఐట్రోజెనిక్ కాల్సినోసిస్ కటిస్ * ఇడియోపతిక్ స్క్రోటల్ కాల్సినోసిస్ (ఐడియోపతిక్ స్కోటమ్ కాల్సిఫైడ్ నోడ్యూల్స్) * లాఫోరా వ్యాధి * లెష్-నైహాన్ సిండ్రోమ్ (జువెనైల్ గౌట్) * లైకెన్ అమిలోయిడోసిస్ * పరిమిత ఉమ్మడి చలనశీలత * లిపోయిడ్ ప్రోటీనోసిస్ (హైయలినిసిస్ కటిస్ ఎట్ మ్యూకోసే, ఉర్బాచ్-వైట్ వ్యాధి) * లిపోప్రొటీన్ లిపేస్ లోపం (చైలోమైక్రోనెమియా, చైలోమైక్రోనిమియా సిండ్రోమ్) * మాక్యులర్ అమైలోయిడోసిస్ [[దస్త్రం:Multiple_hand_xanthomas_18_yo_case_report.jpg|alt=Multiple nodules on the hands of an adult|thumb|జాంథోమా టెండినోసమ్]] * మారోటియాక్స్-లామి సిండ్రోమ్ (మ్యూకోపోలిసాకారిడోసిస్ రకం VI) * మందుల-ప్రేరిత హైపర్లిపోప్రొటీనిమియా * మెటాస్టాటిక్ కాల్సినోసిస్ కటిస్ * మిలియా లాంటి కాల్సినోసిస్ * మొర్కియో వ్యాధి (మ్యూకోపోలీసాకరిడోసిస్ రకం) * నెక్రోబయోసిస్ లిపోయిడికా డయాబెటికోరం * నీమన్-పిక్ వ్యాధి * నోడ్యులర్ అమైలోయిడోసిస్ * నోడ్యులర్ జాంథోమా * నార్మలిపోప్రొటీన్మిక్ జాంథోమాటోసిస్ * అబ్స్ట్రక్టివ్ లివర్ డిసీజ్ (క్సాంతోమాటస్ బిలియరీ సిర్రోసిస్) * ఒక్రోనోసిస్ * ఆస్టియోమా కటిస్ * పామర్ జాంథోమా * ఫినిల్కెటోనురియా * ఫైటోస్టెరోలేమియా (సిటోస్టెోరోలేమియా) * పోర్ఫిరియా కటానియా టార్డా * ప్రాథమిక చర్మ అమిలోయిడోసిస్ * ప్రాథమిక దైహిక అమైలోయిడోసిస్ * ప్రొలిడేస్ లోపం * సూడోపోర్ఫిరియా (సూడోపోఫిరియా కటానియా టార్డా) * సన్ఫిలిప్పో సిండ్రోమ్ * స్కీ సిండ్రోమ్ (మ్యూకోపోలిసాకారిడోసిస్ రకం I) * సెకండరీ చర్మ అమిలోయిడోసిస్ * సెకండరీ సిస్టమిక్ అమిలోయిడోసిస్ * సియాలిడోసిస్ * స్లై సిండ్రోమ్ (మ్యూకోపోలిసాకారిడోసిస్ రకం VII) * సబ్పిడెర్మల్ కాల్సిఫైడ్ నోడ్యూల్ (సోలిటరీ కంజెనిటల్ నోడ్యులర్ కాల్సిఫికేషన్, వైనర్స్ నోడ్యులర్ కల్సినోసిస్) * శిశు తాత్కాలిక ఎరిత్రోపొర్ఫిరియా (పర్పూరిక్ ఫోటోథెరపీ-ప్రేరిత విస్ఫోటనం) Xanthelasma palpebrarum[[దస్త్రం:Xanthelasma.jpg|alt=Multiple broad yellow papules around the medial canthi bilaterally in an adult|thumb|Xanthelasma పాల్పెబ్రారం]] * ట్రామాటిక్ కాల్సినోసిస్ కటిస్ * ట్యూబరోయిరప్టివ్ జాంథోమా (ట్యూబరోస్ జాంథోమా) * ట్యూమర్ కాల్సినోసిస్ * వేరియేగేట్ పోర్ఫిరియా (మిశ్రమ హెపాటిక్ పోర్ఫిరియా, మిశ్రమ పోర్ఫిరియా; దక్షిణాఫ్రికా జన్యు పోర్ఫిరియా) * వెరుసిఫార్మ్ జాంథోమా * మెత్తటి చర్మం * విల్సన్ వ్యాధి (హెపాటోలెంటిక్యులర్ డిజెనరేషన్) * Xanthelasma పాల్పెబ్రారం (xanthelasm) * జాంథోమా డయాబెటికోరం * Xanthoma planum (ప్లేన్ xanthoma) * జాంథోమా స్ట్రియాటమ్ పామారే * జాంథోమా టెండినోసమ్ (టెండినస్ జాంథోమా) * జాంథోమా ట్యూబరోసం == భౌతిక కారకాల వల్ల == శారీరక కారకాల వల్ల ఉత్పన్నమయ్యే చర్మ పరిస్థితులు వేడి, చల్లని ఉష్ణోగ్రతలు, [[ఘర్షణ]], తేమ సహా, కానీ వీటికే పరిమితం కాకుండా అనేక కారణాల వల్ల సంభవిస్తాయి. .<ref name="Andrews">{{Cite book|title=Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology|url=https://archive.org/details/andrewsdiseaseso0000jame_10ed|last=James, William D|publisher=Saunders Elsevier|year=2006|isbn=978-0-7216-2921-6|display-authors=etal}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFJames,_William_D2006">James, William D; et&nbsp;al. (2006). ''Andrews' Diseases of the Skin: Clinical Dermatology''. Saunders Elsevier. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7216-2921-6|<bdi>978-0-7216-2921-6</bdi>]].</cite></ref><ref name="pmid20657110">{{Cite paper|title=Skin manifestations of child abuse}}</ref><ref name="reqInDermCosmetics">{{Cite book|title=Cosmetic Dermatology: Requisites in Dermatology Series|url=https://archive.org/details/cosmeticdermatol0000unse_s9n7|last=Rebecca Tung|last2=Murad Alam MD|last3=Hayes B Gladstone|publisher=Saunders Ltd|year=2008|isbn=978-0-7020-3143-4}}</ref> * రాపిడి * అక్రోసైనోసిస్ * ఆక్టినిక్ ప్రురిగో (అమెరికన్ ఇండియన్స్ కుటుంబ పాలిమార్ఫస్ లైట్ విస్ఫోటనం, అమెరికన్ ఇండియన్స్ వంశపారంపర్య పాలిమార్ఫోస్ లైట్ విస్ఫోటం, హచిన్సన్స్ సమ్మర్ ప్రురిగో, హైడ్రోయా ఎస్టివలే * ఏరోసోల్ బర్న్ * నిరపాయమైన వేసవి కాంతి విస్ఫోటనం * బెరీలియం గ్రాన్యులోమా * నల్ల మడమ, అరచేతి (నల్ల మడమ, కాల్కానియల్ పెటెచియా, క్రోమిడ్రోజ్ ప్లాంటైర్, పోస్ట్ ట్రామాటిక్ పంక్టేట్ ఇంట్రాపిడెర్మల్ రక్తస్రావం, టాచ్ నోయిర్) * కాల్లస్ (కాల్లోసిటీ, క్లావస్, కార్న్, హెలోమా, హెలోమ డురమ్, హెలోమో మోల్, ఇంట్రాక్టబుల్ ప్లాంటర్ కెరాటోసిస్, టైలోమా) * కార్బన్ స్టెయిన్ [[దస్త్రం:Wintertenen.jpg|alt=Redness and swelling of the distal toes|thumb|చిల్బ్లెయిన్స్]] * చిల్బ్లెయిన్స్ (పెర్నియో, పెర్నియోసిస్) * దీర్ఘకాలిక యాక్టనిక్ డెర్మటైటిస్ (యాక్టనిక్ రెటిక్యులాయిడ్, దీర్ఘకాలిక ఫోటోసెన్సిటివిటీ డెర్మటైసిస్, నిరంతర కాంతి ప్రతిచర్య, ఫోటోసెన్సిటివ్ ఎగ్జిమా) * కొలోయిడ్ మిలియం * కోమా పొక్కులు * ఆలస్యమైన పొక్కులు * చర్మవ్యాధి నిర్లక్ష్యం * ఎడెమా బొబ్బలు (ఎడెమా బుల్లా, హైడ్రోస్టాటిక్ బుల్లా, స్టాసిస్ బ్లిస్టర్) * విద్యుత్ మంటలు * ఈక్వెస్ట్రియన్ పెర్నియోసిస్ * ఎరిథెమా అబ్ ఇగ్నే (ఫైర్ స్టెయిన్స్, టోస్ట్ స్కిన్ సిండ్రోమ్) * ఎరిత్రోసయానోసిస్ క్రురమ్ * ఫావ్రే-రాకోచాట్ సిండ్రోమ్ (ఫావ్రే-రాకచోట్ వ్యాధి, సిస్ట్స్, కామెడోన్స్తో నోడ్యులర్ చర్మ ఎలాస్టోసిస్) * విదేశీ శరీర ప్రతిస్పందన * పగులు పొక్కులు * ఘర్షణ పొక్కు * ఫ్రాస్ట్బైట్ * గారోడ్స్ ప్యాడ్ (హింసాత్మకవాది ప్యాడ్) * హార్పిస్ట్ వేలు * మడమ కర్ర గాయం * వేడి వాపు * హాట్ టార్ బర్న్ * హునాన్ హ్యాండ్ సిండ్రోమ్ (చిలి బర్న్) * హైడ్రోవా వాక్సినిఫార్మ్ (బాజిన్ హైడ్రోవా వ్యాక్సిన్ఫార్మ్) * జాగర్స్ చనుమొన * జువెనైల్ స్ప్రింగ్ విస్ఫోటనం * కైరో క్యాన్సర్ * కాంగ్ క్యాన్సర్ * కాంగ్రీ పుండు * మెరుపు మంటలు * లూప్ మార్క్ * మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్ బర్న్ (ఎంఆర్ఐ బర్న్) * మెర్క్యురీ గ్రాన్యులోమా * మిలియారియా స్ఫటికాకారము (మిలియారియా క్రిస్టలైన్, సుడామినా) * మిలియారియా ప్రోఫుండా (మామ్మిల్లారియా) * మిలియారియా పుస్టులోసా * మిలియారియా రుబ్రా (వేడి దద్దుర్లు, ప్రిక్లీ హీట్) * నార్కోటిక్ డెర్మోపతి * ఒక్లూజన్ మిలియారియా * బాధాకరమైన కొవ్వు హెర్నియేషన్ (బాధాకరమైన పైజోజెనిక్ పెడల్ పాపుల్స్, పైజోజెక్ పాపుల్స్) * పీట్ ఫైర్ క్యాన్సర్ * ఫోటోసేజింగ్ (డెర్మాటోహెలియోసిస్) * హెచ్ఐవి సంక్రమణతో ఫోటోసెన్సిటివిటీ * ఫోటోటాక్సిక్ తారు చర్మశోథ * [[Photosenitization|ఫోటోసెనైజేషన్]] * ఫైటోఫోటొడెర్మాటైటిస్ (బెర్లోక్ డెర్మటైటిస్) * పించ్ మార్క్ * పాలిమార్ఫస్ లైట్ విస్ఫోటనం (పాలిమార్ఫిక్ లైట్ విస్ఫోటనం) * పోస్ట్మిలియారియల్ హైపోహిడ్రోసిస్-[[దస్త్రం:Escarre_Stade_4_détail.JPG|alt=A large ulceration of the lower back with complete loss of the overlying skin|thumb|ఒత్తిడి పుండు]] * ఆపరేషన్ అనంతర హెమటోమా * ప్రెజర్ అల్సర్ (డెక్యుబిటస్ అల్సర్) * [[ఎకాంతోసిస్ నైగ్రికాన్స్|సూడోఅకాంథోసిస్ నైగ్రికాన్స్]] * సూడోవెర్రూకస్ పాప్యూల్స్, నోడ్యూల్స్ * పడవ చేతులు లాగడం * PUVA-ప్రేరిత అక్రోబుల్లస్ డెర్మాటోసిస్ * రన్నర్స్ రాంప్ * స్క్లెరోసింగ్ లింఫాంగైటిస్ * సిలికా గ్రాన్యులోమా * సిలికాన్ గ్రాన్యులోమా * చర్మంపై పాప్ మచ్చ * చర్మపు ట్రాక్ * స్లాప్ మార్క్ * సోలార్ ఎరిథెమా * సూట్ పచ్చబొట్టు * సబ్కటానియస్ ఎంఫిసెమా * పీల్చుకునే పొక్కు * సూర్యరశ్మి * సర్ఫర్ నాట్లు * టాలోన్ నోయిర్ * [[పచ్చబొట్టు]] * టెన్నిస్ కాలి * థర్మల్ బర్న్ * బాధాకరమైన శ్వాసలోపం * కందకపు అడుగు * ఉష్ణమండల అన్హీడ్రోటిక్ అథీనియా * ఉష్ణమండల ఇమ్మర్షన్ ఫుట్ (వరి అడుగు, వరి-పొలం అడుగు) * టర్ఫ్ కాలి * యురేనియం డెర్మాటోసిస్ * UV-సెన్సిటివ్ సిండ్రోమ్ * కంపనం తెల్ల వేలు (చనిపోయిన వేలు, చేతి చేతి కంపనం సిండ్రోమ్) * వెచ్చని నీటి ఇమ్మర్షన్ ఫుట్ * చెవి వెదరింగ్ నాడ్యూల్ * రెజ్లర్ చెవి (కాలీఫ్లవర్ చెవి, బాధాకరమైన ఆరిక్యులర్ హెమటోమా) * జిర్కోనియం గ్రాన్యులోమా === అయోనైజింగ్ రేడియేషన్-ప్రేరిత === అయోనైజింగ్ రేడియేషన్ గురికావడం వల్ల అయోనైజింగు రేడియేషన్-ప్రేరిత చర్మ పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి .<ref name="pmid16384753">{{Cite paper|title=Radiation dermatitis: clinical presentation, pathophysiology, and treatment 2006}}</ref> * తీవ్రమైన రేడియోడెర్మటైటిస్ [[దస్త్రం:Fluoroscopy_burn.jpg|alt=Large red patches of skin on the back and arm from multiple prolonged electrophysiological and ablation procedures with bi-plane fluoroscopy|thumb|ఫ్లూరోస్కోపీ బర్న్]] * దీర్ఘకాలిక రేడియేషన్ కెరాటోసిస్ * దీర్ఘకాలిక రేడియోడెర్మాటైటిస్ * రేడియోథెరపీతో సంబంధం ఉన్న ఇసినోఫిలిక్, పాలిమార్ఫిక్, ప్రూరిటిక్ విస్ఫోటనం * ఫ్లూరోస్కోపీ బర్న్ * రేడియేషన్ మొటిమలు * రేడియేషన్ క్యాన్సర్ * రేడియేషన్ డెర్మటైటిస్ (రేడియోడెర్మటైటిస్) * రేడియేషన్ రీకాల్ రియాక్షన్ * రేడియేషన్-ప్రేరిత ఎరిథెమా మల్టీఫార్మ్ * రేడియేషన్-ప్రేరిత హైపర్ట్రోఫిక్ మచ్చ * [[కెలాయిడ్|రేడియేషన్-ప్రేరిత కెలోయిడ్]] * రేడియేషన్-ప్రేరిత మార్ఫియా == ఉర్టికారియా, ఆంజియోడెమా == ఉర్టికారియా అనేది చక్రాల రూపాన్ని కలిగి ఉన్న చర్మం వాస్కులర్ ప్రతిచర్య, ఇవి దృఢమైనవి, చర్మం పెరిగిన వాపులు.<ref>{{Cite paper|author=Clarke P|title=Urticaria|url=http://www.racgp.org.au/afp/200407/14489}}</ref> ఒంటరిగా, ఉర్టికారియాతో సంభవించే ఆంజియోడెమా, చర్మము క్రింద కణజాలాలు, పొత్తికడుపు అవయవాలు, ఎగువ వాయుమార్గం కలిగి ఉన్న బాగా నిర్వచించబడిన, ఎడెమాటస్ వాపు ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.<ref>{{Cite paper|author=Muller BA|title=Urticaria and angioedema: a practical approach}}</ref> [[దస్త్రం:SkinConditionFront1.PNG|alt=Raised, edematous, red skin lesions on the abdomen|thumb|తీవ్రమైన అర్టికారియా]] * పొందిన C1 ఎస్టేరేస్ నిరోధక లోపం * తీవ్రమైన అర్టికారియా * అడ్రెనర్జిక్ ఉర్టికారియా * అనాఫిలాక్సిస్ * అక్వాజెనిక్ ఉర్టికారియా * ఆటో ఇమ్యూన్ ఉర్టికారియా * కోలినర్జిక్ ఉర్టికారియా * దీర్ఘకాలిక అర్టికారియా (సాధారణ అర్టికారియ) * జలుబు ఉర్టికారియా * డెర్మోగ్రాఫిజం (డెర్మోగ్రాఫిక్) * ఎసినోఫిలియాతో ఎపిసోడిక్ ఆంజియోడెమా (గ్లీచ్ సిండ్రోమ్) * వ్యాయామం ఉర్టికారియా (వ్యాయామం-ప్రేరిత ఉర్టికారియ) * గాల్వానిక్ ఉర్టికారియా * వేడి ఉర్టికారియా * వంశపారంపర్య ఆంజియోడెమా (క్విన్కేస్ ఎడెమా) * లోకలైజ్డ్ హీట్ కాంటాక్ట్ ఉర్టికారియా * మాస్ట్ సెల్-ఇండిపెండెంట్ ఉర్టికారియా * శారీరక అర్టికారియా * ప్రాధమిక చల్లని సంపర్కం ఉర్టికారియా * ప్రెజర్ ఉర్టికారియా (ఆలస్యమైన ప్రెజర్ ఉర్టికారియా) * రిఫ్లెక్స్ కోల్డ్ ఉర్టికారియా * ష్నిట్జ్లర్ సిండ్రోమ్ * సెకండరీ కోల్డ్ కాంటాక్ట్ ఉర్టికారియా * సోలార్ ఉర్టికారియా * సిస్టమిక్ క్యాపిల్లరీ లీక్ సిండ్రోమ్ * ఉర్టికారియల్ అలెర్జీ విస్ఫోటనం * ఉర్టికారియా లాంటి ఫోలిక్యులర్ మ్యూసినోసిస్ * కంపించే ఆంజియోడెమా == రక్తనాళాలకు సంబంధించినది == చర్మంలో రక్తం, రక్త నాళాల పనిచేయకపోవడం, చర్మము క్రింద కణజాలాలలో శోషరసాల కారణంగా వాస్కులర్-సంబంధిత చర్మ పరిస్థితులు ఏర్పడతాయి .<ref name="bolognia">{{Cite book|title=Dermatology|last=Bolognia, Jean L|publisher=Mosby|year=2007|isbn=978-1-4160-2999-1|location=St. Louis|display-authors=etal}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBolognia,_Jean_L2007">Bolognia, Jean L; et&nbsp;al. (2007). ''Dermatology''. St. Louis: Mosby. [[ఐఎస్‌బిఎన్|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-4160-2999-1|<bdi>978-1-4160-2999-1</bdi>]].</cite></ref><ref name="pmid16966021">{{Cite paper|title=Cutaneous vasculitis: diagnosis and management}}</ref><ref name="pmid21074034">{{Cite paper|title=Unusual causes of cutaneous ulceration}}</ref> * అజెనీస్ సిండ్రోమ్ * అక్రోంజియోడెర్మాటైటిస్ (మాలి అక్రోంజయోడెర్మాటైసిస్, మాలి అక్రోంజెయోడెర్మాటైటిస, సూడో-కపోసి సార్కోమా) * అక్రోసైనోసిస్ * బాల్యంలో తీవ్రమైన రక్తస్రావం వాపు (బాల్యంలో తీవ్రమైన రక్తస్రావ వాపు, ఫింకెల్స్టెయిన్ వ్యాధి, శిశువు పోస్ట్-ఇన్ఫెక్షియస్ ఐరిస్ లాంటి పర్పురా, వాపు, మెడల్లియన్ లాంటి పర్పురా, పర్పురా ఎన్ కోకార్డ్ అవేక్ ఎడెమా, సీడిల్మేయర్ సిండ్రోమ్) * ధమనుల లోపం అల్సర్ (ఇస్కీమిక్ అల్సర్) * ఆర్టెరోస్క్లెరోసిస్ ఒబ్లిటెరాన్స్ * బీర్ మచ్చలు * బ్లూబెర్రీ మఫిన్ బేబీ * బోనెట్-డెచౌమ్-బ్లాంక్ సిండ్రోమ్ (వైబర్న్-మాసన్ సిండ్రోమ్) * బులస్ లింఫెడెమా * బులస్ స్మాల్ వెస్సెల్ వాస్కులైటిస్ (స్మాల్ వెసల్ వాస్కులైటిస్కు బులస్ వేరియంట్) * కాల్సిఫిలాక్సిస్ కాల్సిఫ్లాక్సిస్[[దస్త్రం:Calciphylaxis.png|alt=Multiple purpura and early necrosis of skin|thumb|కాల్సిఫిలాక్సిస్]] * కాపుట్ సక్సేడానియం * కొలెస్ట్రాల్ ఎంబోలస్ (వార్ఫరిన్ బ్లూ టో సిండ్రోమ్) * కాబ్ సిండ్రోమ్ * కరోనా ఫ్లెబెక్టటికా * క్రయోఫైబ్రినోజెనెమిక్ పర్పురా * క్రయోగ్లోబులినేమిక్ పర్పురా * క్రయోగ్లోబులినేమిక్ వాస్కులైటిస్ * చర్మపు చిన్న-నాళాల వాస్కులైటిస్ (చర్మపు ల్యూకోసైటోక్లాస్టిక్ ఆంజైటిస్, చర్మపు ల్యూకొసైటోక్లాస్టిక్ వాస్కులైటిస, చర్మపు నెక్రోటైజింగ్ వెనులైటిస్, హైపర్సెన్సిటివిటీ ఆంజైటిస్) * డీప్ సిరల థ్రోంబోసిస్ * వ్యాప్తి చెందిన ఇంట్రావాస్కులర్ గడ్డకట్టడం * డౌకాస్, కపేటానకిస్ వర్ణద్రవ్యం కలిగిన పర్పురా * ఔషధ-ప్రేరిత పర్పురా * ఔషధ-ప్రేరిత థ్రోంబోసైటోపెనిక్ పర్పురా * డౌకాస్, కపేటనాకిస్ ఎక్జిమాటిడ్ లాంటి పర్పురా * అంటువ్యాధి డ్రాప్సీ * ఎరిథెమా ఎలివేటమ్ డైయుటినం * ఎరిత్రోమెలాల్జియా (అక్రోమెలాల్జియా, ఎరిత్ర్మల్జియా) * ఫాక్టిటియల్ లింఫెడెమా (హిస్టెరికల్ ఎడెమా) * ఫైబ్రినోలిసిస్ సిండ్రోమ్ (డిఫిబ్రినటింగ్ సిండ్రోమ్, హైపోఫిబ్రినోజెనెమియా) * ఆహార-ప్రేరిత పర్పురా * సాధారణీకరించిన ముఖ్యమైన టెలాంజియెక్టాసియా (సాధారణ ముఖ్యమైన టెలాంజిఎక్టాసియా) * జెయింట్-సెల్ ఆర్టెరిటిస్ * గౌజెరోట్-బ్లమ్ సిండ్రోమ్ (పిగ్మెంటెడ్ పర్పూరిక్ లైకెనాయిడ్ డెర్మటైటిస్, పిగ్మెంటేడ్ పర్పూరిక్క్ లైకెనాయిడ డెర్మటైటిస్లు ఆఫ్ గౌజెరోట్, బ్లుమ్ * పాలియాంజైటిస్ తో గ్రాన్యులోమాటోసిస్ * హర్లేక్విన్ రంగు మార్పు * హెమటోపోయిటిక్ పుండు * హెన్నెకామ్ సిండ్రోమ్ (హెన్నెకమ్ లింఫాజియెక్టాసియా-లింఫెడెమా సిండ్రోమ్, ఇంటెస్టినల్ లింఫాజెక్టాసియా-లిమ్ఫెడెమా-మెంటల్ రిటార్డేషన్ సిండ్రోమ్) * హెనోచ్-షాన్లీన్ పర్పురా (అనాఫిలాక్టాయిడ్ పర్పురా, పర్పురా రుమటికా, షాన్లీ-హెనోచ్ పర్పురా హెనోచ్[[దస్త్రం:Purpura.jpg|alt=Red, non-blanching skin lesions on the upper leg|thumb|హెనోచ్-షాన్లీన్ పర్పురా]] * వంశపారంపర్య హెమోరాజిక్ టెలాంజియెక్టాసియా (ఓస్లర్ వ్యాధి, ఓస్లర్-వెబెర్-రెండూ వ్యాధి) * ఇడియోపతిక్ థ్రోంబోసైటోపెనిక్ పర్పురా (ఆటోఇమ్మ్యూన్ థ్రోంబోసిటోపెనిక్ పుర్పురా, వెర్ల్హాఫ్ వ్యాధి) * ఐజిఎ వాస్కులైటిస్ * [[కవసాకి వ్యాధి|కవాసాకి వ్యాధి]] (శ్లేష్మ శోషరస నోడ్ సిండ్రోమ్) * లెవామిసోల్-ప్రేరిత వాస్కులైటిస్ * లైకెన్ ఆరియస్ (లైకెన్ పర్పురికస్) * లివెడో రేస్మోసా * లివెడో రెటిక్యులారిస్ * లివడాయిడ్ డెర్మటైటిస్ (ఎంబోలియా కటిస్ మెడికెమెంటోసా, నికోలౌ సిండ్రోమ్) * లైవ్డాయిడ్ వాస్కులోపతి (అట్రోఫీ బ్లాంచే, వేసవి వ్రణోత్పత్తితో లైవో రెటిక్యులారిస్, లైవ్డైడ్ వాస్కులైటిస్, పర్పుల్ సిండ్రోమ్, సెగ్మెంటల్ హైలైనైజింగ్ వాస్కులైటిసిస్) * లింఫెడెమా ప్రికాక్స్ * లింఫెడెమా-డిస్టికియాసిస్ సిండ్రోమ్ * మాఫూచి సిండ్రోమ్ * మజోచి వ్యాధి (పుర్పురా యాన్యులారిస్ టెలాంజియెక్టోడ్స్, పుర్పురా అన్యులారిస్ టెలంజియెక్టోడ్లు ఆఫ్ మజోచి) * ప్రాణాంతక అట్రోఫిక్ పాపులోసిస్ (డెగోస్ వ్యాధి) * మార్షల్-వైట్ సిండ్రోమ్ * మీజ్ లింఫెడెమా * మైక్రోస్కోపిక్ పాలియాంజైటిస్ (మైక్రోస్కోపిక్ పాలీఆర్టెరిటిస్, మైక్రోస్కోపిక్ పాలిఅర్టైటిస్ నోడోసా) * మోండోర్స్ వ్యాధి (మోండోర్స్ సిండ్రోమ్ ఆఫ్ సూపర్ఫిసియల్ థ్రోంబోఫ్లెబిటిస్) * న్యూరోపతిక్ అల్సర్ (మ్మల్ పెర్ఫోరాన్స్) * న్జోల్స్టాడ్ సిండ్రోమ్ * నాన్-మిల్రాయ్-మీజ్ సిండ్రోమ్ (వంశపారంపర్య లింఫెడెమా, మిల్రాయ్ వ్యాధి) * నిరోధక పర్పురా * ఆర్థోస్టాటిక్ పర్పురా (స్టాసిస్ పర్పురా) * నొప్పితో కూడిన గాయాల సిండ్రోమ్ (ఆటోఎరిథ్రోసైట్ సెన్సిటైజేషన్, గార్డనర్-డైమండ్ సిండ్రోమ్, సైకోజెనిక్ పర్పురా) * పార్క్స్ వెబెర్ సిండ్రోమ్ * పారాక్సిస్మల్ చేతి హెమటోమా (అచెన్బాచ్ సిండ్రోమ్) * పారాక్సిస్మల్ రాత్రిపూట హిమోగ్లోబినురియా * పాలియార్టెరిటిస్ నోడోసా (పానార్టెరిటిస నోడోసా, పెరియార్టెరిటిస్ నోడొసా) * పోస్ట్కార్డియోటోమీ సిండ్రోమ్ * పిరుదు పెరినాటల్ గ్యాంగ్రీన్ * పిగ్మెంటరీ పర్పూరిక్ విస్ఫోటనాలు (ప్రోగ్రెసివ్ పిగ్మెంటరీ డెర్మాటోసిస్, ప్రోగ్రెసివె పిగ్మెంటింగ్ పర్పురా, పర్పురా పిగ్మెంటోసా క్రోనికా) * పోస్ట్ ఇన్ఫ్లమేటరీ లింఫెడెమా * పోస్ట్మాస్టెక్టోమీ లింఫాంగియోసార్కోమా (స్టీవార్ట్-ట్రెవ్స్ సిండ్రోమ్) * పూర్పురా ఫుల్మినాన్స్ (పూర్పురా గాంగ్రెనోసా) * గడ్డకట్టే రుగ్మతలకు పుర్పురా ద్వితీయ * పర్పూరిక్ కిత్తలి చర్మశోథ [[దస్త్రం:Raynaud-hand2.jpg|alt=White and red discoloration of the distal fingertips|thumb|రేనాడ్ దృగ్విషయం]] * రేనాడ్ దృగ్విషయం * రేనాడ్ వ్యాధి (ప్రాథమిక రేనాడ్ దృగ్విషయం) * రియాక్టివ్ ఆంజియోఎండోథెలియోమాటోసిస్ * షాంబర్గ్ వ్యాధి (షాంబర్గు ప్రగతిశీల వర్ణద్రవ్యం, పర్పురా పిగ్మెంటోసా ప్రోగ్రెసివా, షాంబర్గె పర్పురా) * సెకండరీ లింఫెడెమా * సెప్టిక్ థ్రోంబోఫ్లెబిటిస్ * సైనూసోయిడల్ హెమాంజియోమా * స్నెడ్డోన్స్ సిండ్రోమ్ (సెరిబ్రోవాస్కులర్ ప్రమాదాలతో ఐడియోపతిక్ లివో రెటిక్యులారిస్) * సోలార్ పర్పురా (ఆక్టినిక్ పర్పురా, సెనైల్ పర్పురా) * స్టాసిస్ డెర్మటైటిస్ (రద్దీ తామర, గురుత్వాకర్షణ చర్మశోథ, గురుత్వాకర్షణ తామర, స్టాసిస్ తామర, అనారోగ్య తామర) * ఉపరితల థ్రోంబోఫ్లెబిటిస్ * తకాయాసు ఆర్టెరిటిస్ (బృహద్ధమని కక్ష్య సిండ్రోమ్, పల్స్లెస్ వ్యాధి) * తాత్కాలిక ధమనిపోటు (క్రానియల్ ఆర్టెరిటిస్, హోర్టన్ వ్యాధి) * థ్రోంబోఆంగైటిస్ ఒబ్లిటెరాన్స్ (బూర్గెర్స్ వ్యాధి) * థ్రోంబోటిక్ థ్రోంబోసైటోపెనిక్ పర్పురా (మోస్కోవిట్జ్ సిండ్రోమ్) * బాధాకరమైన పర్పురా * ట్రౌసో సిండ్రోమ్ * ఏకపక్ష నెవోయిడ్ టెలాంజియెక్టాసియా (నెవోయిడ టెలాంజికెక్టాసియా) * ఉర్టికారియల్ వాస్కులైటిస్ (వెన్యులైటిస్ అభివ్యక్తిగా దీర్ఘకాలిక ఉర్టికారియా, హైపోకోంప్లెమెమెమిక్ ఉర్టికారియాల్ వాస్కులైటిస సిండ్రోమ్, హైపోకాంప్లెమెమిక్ వాస్కులైటిసి, అసాధారణ లూపస్ లాంటి సిండ్రోమ్ * సిరల లోపం వ్రణోత్పత్తి * వాల్డెన్స్ట్రామ్ హైపర్గ్లోబులినేమిక్ పర్పురా (పూర్పురా హైపర్గ్లోబ్యులినేమిక్) * వాల్డెన్స్ట్రామ్ మాక్రోగ్లోబులినిమియా * పసుపు నెయిల్ సిండ్రోమ్ (పసుపు గోర్లు, ప్లూరల్ ఎఫ్యూషన్తో సంబంధం ఉన్న ప్రాథమిక లింఫెడెమా) == మూలాలు == [[వర్గం:ఆరోగ్యం]] a0uyzyt4m18of64wdl60jj27fuy4c82 0 496336 4954927 4954578 2026-09-08T15:04:04Z యర్రా రామారావు 28161 4954927 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[నేపాల్ జిల్లాలు|జిల్లా]] | name = '''సున్సరి జిల్లా''' | native_name = నేపాలీ: सुनसरी जिल्ला | image_skyline = {{Photomontage | image_size = 300 | photo1a = Vedetar 2019 web small.jpg | photo2a = Barahakshetra Temple Main Gate.jpg | photo2b = Entrance BPKIHS.jpg | photo4a = Dharan Clock tower.jpg | spacing = 2 | color_border = #000000 | color = #000000 | size = 300 }} | image_caption = [[ధరాన్]], [[ఇటహరి]], [[తరహారా]] రాత్రి దృశ్యాలు, [[బరాహక్షేత్ర ఆలయం]], [[ధరాన్ గడియార స్తంభం]] | image_map = Sunsari district locator.png | map_caption = కోషి ప్రదేశ్‌లో సున్సరి జిల్లా స్థానం | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = ప్రదేశ్ | subdivision_name1 = [[కోషి ప్రదేశ్]] | parts_type = [[స్థానిక స్వపరిపాలన (నేపాల్)|మున్సిపాలిటీలు]] | parts_style = coll | established_title = స్థాపించబడిన సంవత్సరం | established_date = 1962 | seat_type = పరిపాలనా కేంద్రం | seat = [[ఇనరువా]] | leader_title = [[ముఖ్య జిల్లా అధికారి]] | leader_name = రామ్‌చంద్ర తివారీ | leader_title1 = అధ్యక్షుడు | leader_name1 = రాజన్ మెహతా ([[నేపాలీ కాంగ్రెస్]]) | leader_title2 = ఉపాధ్యక్షురాలు | leader_name2 = కమలా దహాల్ | leader_title3 = జిల్లా న్యాయస్థానం | leader_name3 = [[సున్సరి జిల్లా న్యాయస్థానం]] | leader_title4 = నియోజకవర్గాలు | leader_name4 = [[నేపాల్ ప్రతినిధుల సభ|పార్లమెంటరీ నియోజకవర్గాలు]] 4<br />[[కోషి ప్రాదేశిక అసెంబ్లీ|ప్రాంతీయ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాలు]] 8 | government_type = [[జిల్లా సమన్వయ కమిటీ]] | governing_body = సున్సరి జిల్లా సమన్వయ కమిటీ | area_total_km2 = 1257 | population_total = 934461 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_rank = 5 | blank_name_sec1 = అధికారిక భాష | blank_info_sec1 = [[నేపాలీ భాష]] | blank_name_sec2 = ఇతర భాషలు | blank_info_sec2 = [[మైథిలీ భాష|మైథిలీ]], [[లింబు భాష|లింబు]], [[థారు భాషలు|థారు]] | demographics_type1 = జనాభా గణాంకాలు | demographics1_title1 = జాతి సమూహాలు | demographics1_info1 = [[బాహున్]], [[ఛేత్రి]], [[మధేశీ ప్రజలు|మధేశీ]], [[లింబు ప్రజలు|లింబు]], [[తమాంగ్ ప్రజలు|తమాంగ్]] | demographics1_title2 = HDI | demographics1_info2 = 0.5466 (మధ్యస్థ) | demographics1_title3 = పురుషులు/స్త్రీలు | demographics1_info3 = 100/94 | demographics_type2 = విద్య | demographics2_title1 = అక్షరాస్యత రేటు | demographics2_info1 = 78.1% | timezone1 = [[నేపాల్ ప్రామాణిక కాలమానం]] | utc_offset1 = +05:45 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | area_code = 025 | website = {{URL|http://www.ddcsunsari.gov.np|DDC, Sunsari}}<br>{{URL|http://www.daosunsari.moha.gov.np|DAO, Sunsari}} }} '''సున్సరి జిల్లా''' ({{langx|ne|[[:ne:सुनसरी जिल्ला|सुनसरी जिल्ला]]}} {{Audio|Sunsari.ogg|వినండి}}) తూర్పు [[నేపాల్]]లోని [[కోషి ప్రావిన్స్]] ఉన్న 14 జిల్లాలలో ఒకటి. ఈ జిల్లా [[తెరై|బాహ్య తెరై]] ప్రాంతం తూర్పు భాగంలో ఉండి, {{cvt|1257|km2}} విస్తీర్ణాన్ని కలిగి ఉంది. 2011 నేపాల్ జనగణన ప్రకారం జిల్లాలో 753,328 మంది జనాభా ఉన్నారు.<ref name="POP2011">{{cite web |title=नेपाल प्रदेश नं. १ सुनसरी |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |website=Sthaniya Taha |publisher=MoFAGA |year=2017 |access-date=8 February 2021}}</ref> జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం [[ఇనరువా]]లో ఉంది. ఈ ప్రాంతం మొదట [[మోరంగ్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. 1962లో నేపాల్‌ను 14 [[నేపాల్ మండలాలు|మండలాలు]], 75 [[నేపాల్ జిల్లాలు|జిల్లాలుగా]] విభజించినప్పుడు సున్సరి ప్రత్యేక జిల్లాగా ఏర్పడింది. సున్సరి జిల్లాలోని ప్రధాన నగరాలు [[ఇనరువా]], [[ఇటహారి|ఇటహరి]], [[ఝుమ్కా]], [[ధరాన్]],, [[దుహాబి]]లు. జిల్లాలోని ముఖ్యమైన పుణ్యక్షేత్రాలలో [[బుధ సుబ్బా ఆలయం]], [[రామ్‌ధుని]], [[ఛతరాధామ్]], [[బరాహక్షేత్ర మున్సిపాలిటీ|బరాహా]], బిష్ణుపాదుకా, [[దంతకాళి ఆలయం|దంతకాళి]],, పిండేశ్వర్ బాబాధామ్ ఉన్నాయి. ప్రస్తుత సున్సరి, [[మోరంగ్ జిల్లా|మోరంగ్]], [[ఝాపా జిల్లా]]లతో కూడిన [[లింబువాన్]] లోతట్టు ప్రాంతం, 7వ శతాబ్దపు రాజు ముంగ్ మావ్రోంగ్ హాంగ్ కాలం నుండి సమిష్టిగా "మోరంగ్"గా ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{Cite book |last=Chemjong |first=Iman Singh |title=History and Culture of Kirat People}}</ref> == పరిపాలన == జిల్లాలో రెండు [[నేపాల్ ఉప-మహానగరాలు|ఉప-మహానగరాలు]], నాలుగు పట్టణ [[మున్సిపాలిటీలు]], ఆరు [[గ్రామీణ మున్సిపాలిటీలు]] ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web |url=http://103.69.124.141/|title=स्थानिय तह|website=103.69.124.141|access-date=2018-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://103.69.124.141/|title=स्थानिय तह|website=103.69.124.141|access-date=2018-12-06}}</ref> === ఉప-మహానగరాలు === * [[ఇటహారి|ఇటహరి]] * [[ధరాన్]] === మున్సిపాలిటీలు === * [[ఇనరువా]] * [[దుహాబి]] * [[రామ్‌ధుని-భాసి]] * [[బరాహక్షేత్ర మున్సిపాలిటీ]] === గ్రామీణ మున్సిపాలిటీలు === * [[కోషి, సున్సరి|కోషి]] * [[గాధి, సున్సరి|గాధి]] * [[బార్జు]] * [[భోక్రాహా నర్సింగ్]] * [[హరినగర్]] * [[దేవంగంజ్]] == భౌగోళికం, వాతావరణం == {{Maplink|frame=yes|frame-width=230|frame-height=180|frame-coordinates={{Coord|26.6|N|87.1|E}}|stroke-width=2|zoom=8|type=shape-inverse|stroke-color=#525252|id=Q28157|text|సున్సరి జిల్లా పరస్పర చర్యల పటం}} {| class="wikitable" |- ! [[నేపాల్ భౌగోళికం#వాతావరణం|వాతావరణ మండలం]]<ref> {{Cite book |author1=Lillesø, J-P.B. |author2=Shrestha, T.B. |author3=Dhakal, L.P. |author4=Nayaju, R.P. |author5=Shrestha, R. |title=The Map of Potential Vegetation of Nepal - a forestry/agroecological/biodiversity classification system |series=Forest & Landscape Development and Environment Series 2-2005 and CFC-TIS Document Series No.110 |year=2005 |url=https://curis.ku.dk/ws/files/20497354/de2_001.pdf |isbn=87-7903-210-9}}</ref> ! ఎత్తు పరిధి ! విస్తీర్ణంలో శాతం |- | దిగువ ఉష్ణమండల వాతావరణం | {{cvt|300|m}} కంటే తక్కువ | 86.6% |- | ఎగువ ఉష్ణమండల వాతావరణం | {{cvt|300-1000|m}} | 7.8% |- | ఉపఉష్ణమండల వాతావరణం | {{cvt|1000-2000|m}} | 2.0% |} == జనాభా గణాంకాలు == {{Historical populations |align=center |percentages=pagr |1981 |344,594 |1991 |463,481 |2001 |625,633 |2011 |763,487 |2021 |934,461 |footnote= మూలాలు:<ref>{{cite web |title=Nepal: Provinces and Districts |url=https://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |website=www.citypopulation.de |language=en}}</ref> }} === 2021 జనగణన === [[2021 నేపాల్ జనగణన]] ప్రకారం, సున్సరి జిల్లాలో 926,962 మంది జనాభా ఉన్నారు. జనాభాలో 8.42% మంది ఐదు సంవత్సరాల లోపు పిల్లలు. అక్షరాస్యత రేటు 78.10% కాగా, ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1064 మంది మహిళలు ఉన్నారు. మొత్తం జనాభాలో 665,015 మంది (71.74%) మున్సిపల్ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name="provincialreport">{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Koshi Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/provincial/1 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> === జాతి/కుల నిర్మాణం === * ముస్లింలు (మత సమూహం) – 12.34% * [[థారు ప్రజలు|థారు]] – 11.23% * [[ఛేత్రీ]] – 10.85% * [[బాహున్]] – 7.54% * [[రాయ్ ప్రజలు|రాయ్]] – 6.65% * [[నేపాల్ యాదవులు|యాదవ్]] – 4.02% * [[కుష్వాహా]] – 3.82% * [[నేవార్ ప్రజలు|నేవార్]] – 3.64% * [[లింబు ప్రజలు|లింబు]] – 3.47% * [[ముసహర్]] – 3.39% * [[కురుఖ్ ప్రజలు|కురుఖ్]] – 2.77% * [[కామి (కులం)|కామి]] – 2.53% * [[తామాంగ్ ప్రజలు|తామాంగ్]] – 2.37% * [[తెలి]] – 2.09% * ఇతర మధేశీ (దళితేతర) వర్గాలు – 8.89% * ఇతర పర్వత జనజాతులు – 6.13% * ఇతర మధేశీ దళిత వర్గాలు – 4.12% * ఇతర ఖస్ దళిత వర్గాలు – 1.49% * ఇతరులు – 2.88% <ref name="caste"/> సున్సరిలో 115 కులాలు, జాతి సమూహాలు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నాయి. వీటిలో ముస్లింలు, థారు ప్రజలు అతిపెద్ద సముదాయాలు. ఇతర ప్రధాన సముదాయాలలో జనజాతి వర్గాలకు చెందిన [[లింబు ప్రజలు|లింబు]]లు, ఇతర [[కిరాతి ప్రజలు]] ఉన్నారు.<ref name="caste">{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> === భాషలు === 2021 జనగణన ప్రకారం, జనాభాలో 32.80% మంది [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]], 28.18% మంది [[మైథిలీ భాష|మైథిలీ]], 11.59% మంది [[థారు భాషలు|థారు]], 7.98% మంది [[ఉర్దూ]], 2.69% మంది [[కురుఖ్ భాష|కురుఖ్]], 2.63% మంది [[లింబు భాష|లింబు]], 1.84% మంది [[బంటావా భాష|బంటావా]], 1.59% మంది [[తామాంగ్ భాష|తామాంగ్]], 1.51% మంది [[కిరాంతి భాషలు|రాయ్]], 1.40% మంది [[నేవారి భాష|నేవారి]], 1.14% మంది [[మగర్ భాష|మగర్]] భాషలను తమ మాతృభాషగా మాట్లాడుతున్నారు. మిగిలిన 6.65% మంది ఇతర భాషలు మాట్లాడుతున్నారు.<ref name="mothertongue">{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref>2011 జనగణనలో 28.8% మంది నేపాలీ భాషను తమ మాతృభాషగా పేర్కొన్నారు.<ref>{{Cite web |title=Social characteristics tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2020/07/National-Population-and-Housing-Census-2011-Caste-ethnicity-and-mother-tongue.pdf |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]] |access-date=2026-05-31 |archive-date=2024-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240923053412/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2020/07/National-Population-and-Housing-Census-2011-Caste-ethnicity-and-mother-tongue.pdf |url-status=dead }}</ref> === మతాలు === 2021 జనగణన ప్రకారం సున్సరి జిల్లాలో మతాల వారీగా జనాభా పంపిణీ ఈ విధంగా ఉంది:<ref name="religion"/> * [[నేపాల్‌లో హిందూమతం|హిందూమతం]] – 74.35% * [[నేపాల్‌లో ఇస్లాం|ఇస్లాం]] – 12.34% * [[కిరాత్ ముండుం]] – 7.72% * [[నేపాల్‌లో బౌద్ధమతం|బౌద్ధమతం]] – 3.64% * [[నేపాల్‌లో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]] – 1.69% * ఇతర లేదా పేర్కొనని మతాలు – 0.26% === మతం === 2021 జనగణన ప్రకారం, సున్సరి జిల్లా జనాభాలో 79.10% మంది [[నేపాల్‌లో హిందూమతం|హిందువులు]], 12.34% మంది [[నేపాల్‌లో ఇస్లాం|ముస్లింలు]], 7.72% మంది [[కిరాత్ ముండుం]] అనుచరులు, 3.64% మంది [[నేపాల్‌లో బౌద్ధమతం|బౌద్ధులు]], 1.69% మంది [[నేపాల్‌లో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవులు]], 0.02% మంది ఇతర మతాలకు చెందినవారు ఉన్నారు.<ref name="religion">{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=Census Nepal 2021 |publisher=[[Central Bureau of Statistics (Nepal)|Central Bureau of Statistics]]}}</ref> === 2011 === [[2011 నేపాల్ జనగణన]] సమయానికి సున్సరి జిల్లాలో 763,487 మంది జనాభా ఉన్నారు. అత్యధికంగా మాట్లాడే భాష [[నేపాలీ భాష|నేపాలీ]] (28.8%), దాని తరువాత [[మైథిలీ భాష|మైథిలీ]] (28.5%) భాషలు ఉన్నాయి.<ref>NepalMap Language [https://nepalmap.org/data/table/?table=LANGUAGE&primary_geo_id=district-69&geo_ids=district-69,province-1,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319202730/https://nepalmap.org/data/table/?table=LANGUAGE&primary_geo_id=district-69&geo_ids=district-69,province-1,country-NP |date=2023-03-19 }}</ref> జాతి/కులాల వారీగా జనాభా పంపిణీ ఈ విధంగా ఉంది: * [[థారు ప్రజలు|థారు]] – 12.1% * [[నేపాలీ ముస్లింలు|ముసల్మాన్]] – 11.5% * [[ఛేత్రీ]] – 9.2% * [[బాహున్|పర్వత బ్రాహ్మణులు]] – 7.9% * [[రాయ్ ప్రజలు|రాయ్]] – 6.6% * [[యాదవ్]] – 4.3% * [[కుష్వాహా]] / [[కొయిరి]] – 4.0% * [[నేవార్ ప్రజలు|నేవార్]] – 3.8% * [[ముసహర్]] – 3.4% * [[లింబు ప్రజలు|లింబు]] – 3.2% * ఝంగడ్/ధగర్ – 3.1% * [[తామాంగ్ ప్రజలు|తామాంగ్]] – 2.3% * [[తెలి]] – 2.3% * [[కామి (కులం)|కామి]] – 2.2% * [[మగర్ ప్రజలు|మగర్]] – 2.0% * [[ధనుక్]] – 1.6% * బంతార్/సర్దార్ – 1.5% * [[చమార్]]/హరిజన్/రామ్ – 1.2% * [[హల్వాయి]] – 1.1% * [[దమాయి]]/ఢోలీ – 1.0% * [[గురుంగ్ ప్రజలు|గురుంగ్]] – 1.0% * ఇతర సమూహాలు – 15.9% <ref>NepalMap Caste [https://nepalmap.org/data/table/?table=CASTE&primary_geo_id=district-69&geo_ids=district-69,province-1,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319202734/https://nepalmap.org/data/table/?table=CASTE&primary_geo_id=district-69&geo_ids=district-69,province-1,country-NP |date=2023-03-19 }}</ref> మతాల వారీగా: * [[నేపాల్‌లో హిందూమతం|హిందూమతం]] – 73.3% * [[నేపాల్‌లో ఇస్లాం|ఇస్లాం]] – 11.5% * [[కిరాత్ ముండుం|కిరాతి]] – 6.9% * [[నేపాల్‌లో బౌద్ధమతం|బౌద్ధమతం]] – 4.4% * [[ప్రకృతి ఆరాధన]] – 1.9% * [[నేపాల్‌లో క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ మతం]] – 1.5% * [[నేపాల్‌లో జైనమతం|జైనమతం]] – 0.1% * ఇతరులు – 0.4% <ref>NepalMap Religion [https://nepalmap.org/data/table/?table=RELIGION&primary_geo_id=district-69&geo_ids=district-69,province-1,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319202729/https://nepalmap.org/data/table/?table=RELIGION&primary_geo_id=district-69&geo_ids=district-69,province-1,country-NP |date=2023-03-19 }}</ref> అక్షరాస్యత పరంగా 68.0% మంది చదవడం, రాయడం చేయగలరు; 2.0% మంది కేవలం చదవగలరు; 29.9% మంది చదవడం, రాయడం రెండూ చేయలేరు.<ref>NepalMap Literacy [https://nepalmap.org/data/table/?table=LITERACY_SEX&primary_geo_id=district-69&geo_ids=district-69,province-1,country-NP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230319202729/https://nepalmap.org/data/table/?table=LITERACY_SEX&primary_geo_id=district-69&geo_ids=district-69,province-1,country-NP |date=2023-03-19 }}</ref> == పూర్వ గ్రామ అభివృద్ధి కమిటీలు (VDCs) == [[File:NepalSunsariDistrictmap.png|thumb|సున్సరి జిల్లాలోని పూర్వ VDCల పటం]] {{div col|colwidth=22em}} * [[అమదువా]] * [[అమహిబెల్హా]] * [[ఔరాబని]] * [[బకాలౌరి]] * [[బరాహక్షేత్ర]] * [[బసంతపూర్, సున్సరి|బసంతపూర్]] * [[భద్గౌన్ సినవారి]] (ప్రస్తుతం రామ్‌ధుని-భాసి మున్సిపాలిటీ) * [[భలువా]] (ప్రస్తుతం దుహాబి-భలువా మున్సిపాలిటీ) * [[భరౌల్]] * [[భోక్రాహా]] * [[విష్ణుపాదుకా]] (ప్రస్తుతం ధరణ్ మున్సిపాలిటీ) * [[చద్వేలా]] * [[ఛితాహా]] * [[చిమ్డి]] * [[దేవాంగంజ్]] * [[ధరణ్, నేపాల్|ధరణ్ మున్సిపాలిటీ]] * [[దుహాబి, కోషి|దుహాబి-భలువా మున్సిపాలిటీ]] * [[దుమరాహా]] * [[గౌతంపూర్]] * [[ఘుస్కి]] * [[హరినగర్]] * [[హరిపూర్]] * [[ఇనరువా]] * [[ఇటహారి]] * [[జల్పాపూర్]] * [[కప్తాన్‌గంజ్]] * [[లౌకాహి]] * [[మధేలి]] * [[మధేసా]] * [[మధువన్]] * [[మధ్యేహర్సాహి]] * [[మహేంద్రనగర్, కోషి|మహేంద్రనగర్]] * [[నరసింహటప్పు]] * [[పంచకన్య, కోషి|పంచకన్య]] (ప్రస్తుతం ధరణ్ మున్సిపాలిటీ) * [[పశ్చిమ కసుహా]] * [[ప్రకాశ్‌పూర్]] * [[పూర్వకుశాహా]] * [[రామ్‌ధుని-భాసి]] మున్సిపాలిటీ * [[రామ్‌గంజ్ బెల్గచ్చి]] * [[రామ్‌గంజ్ సెనువారి]] * [[రామ్‌నగర్ భుటాహా]] * [[సాహెబ్‌గంజ్, నేపాల్|సాహెబ్‌గంజ్]] * [[సత్తేర్‌ఝోరా]] * [[సిమరియా]] * [[సింగియా]] (ప్రస్తుతం రామ్‌ధుని-భాసి మున్సిపాలిటీ) * [[సోనాపూర్, కోషి|సోనాపూర్]] * [[శ్రీపుర్‌జాబ్డి]] * [[తనమునా]] {{Div col end}} == మూలాలు == {{Reflist}} == బాహ్య లింకులు == * [http://www.ddcsunsari.gov.np సున్సరి జిల్లా అధికారిక వెబ్ పోర్టల్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921085231/http://ddcsunsari.gov.np/ |date=2019-09-21 }} {{Commons category|position=left}} {{Geographic location |Centre = సున్సరి |North = [[ధన్‌కుటా జిల్లా]] |Northeast = |East = [[మోరంగ్ జిల్లా]] |Southeast = |South = {{flagicon|India}} [[బీహార్]] |Southwest = {{flagicon|Nepal}} [[మధేశ్ ప్రదేశ్]] |West = |Northwest = [[ఉదయపూర్ జిల్లా]] }} [[Category:సున్సరి జిల్లా]] [[వర్గం:1962లో స్థాపించిన నేపాల్ జిల్లాలు]] [[Category:కోషి ప్రావిన్స్ జిల్లాలు]] [[Category:కోషి ప్రాంతంలోని జిల్లాలు]] givm2hy07xla2rrj6zr31lg1qx3nzsa 2 496602 4955317 4936680 2026-09-09T10:52:00Z యర్రా రామారావు 28161 4955317 wikitext text/x-wiki == ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ లింక్ ఫైండర్ - టెస్ట్ కేసులు == '''1. తెలుగు వ్యాసం ఉన్న లింక్:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/India భారతదేశం గురించి] '''2. అదే వ్యాసానికి రెండో లింక్ (కాషింగ్ టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/India ఇండియా వ్యాసం] '''3. రీడైరెక్ట్ అయ్యే వ్యాసం (redirects:1 టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/USA యూఎస్ఏ] '''4. తెలుగు వ్యాసం లేని (అరుదైన) అంశం:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Zzyzx,_California జ్జైజిక్స్] '''5. Section ఉన్న లింక్ (# తొలగింపు టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/India#History భారత చరిత్ర] '''6. Query పారామీటర్ ఉన్న లింక్ (? తొలగింపు టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/India?action=history ఇండియా చరిత్ర పేజీ] '''7. File: లింక్ (మినహాయింపు టెస్ట్ - ఇది కనిపించకూడదు):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Example.jpg ఉదాహరణ చిత్రం] '''8. Reflist లోపల లింక్ (స్కిప్ కావాలి):''' సాధారణ వాక్యం.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/India Source: India article]</ref>'''9. అండర్‌స్కోర్ ఉన్న URL (_ → space కన్వర్షన్ టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/United_States యునైటెడ్ స్టేట్స్] '''10. Unicode/ఉచ్ఛారణ చిహ్నాలున్న శీర్షిక:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1 బొగోతా నగరం] '''11. లింక్ టెక్స్ట్‌లో ప్రత్యేక క్యారెక్టర్లు (HTML escaping టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampersand "A & B" కంపెనీ గురించి] '''12. ఆంగ్లేతర వికీపీడియా లింక్ (ఇది పట్టుకోకూడదు - సానిటీ చెక్):''' [https://de.wikipedia.org/wiki/Indien జర్మన్ వికీలో ఇండియా] '''13. అస్పష్టత (disambiguation) పేజీకి లింక్:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Mercury_(disambiguation) మెర్క్యురీ] '''14. చిన్న అక్షరంతో మొదలయ్యే URL (శీర్షిక normalization టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/india ఇండియా (చిన్న అక్షరం)] '''15. ఒకే వాక్యంలో రెండు వేర్వేరు ఆంగ్ల లింకులు:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Python_(programming_language) పైథాన్] భాషను [https://en.wikipedia.org/wiki/Java_(programming_language) జావా]తో పోల్చవచ్చు. == మూలాలు == <references/> {{Infobox officeholder | name = సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ | office = [[భారత రాష్ట్రపతి]] <!-- సాధారణ లింక్ --> | birth_place = [[తిరుత్తణి]] <!-- సాధారణ లింక్ --> | alma_mater = [[మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజీ]] <!-- ఎర్రలింక్: 'మద్రాసు క్రిస్టియన్ కళాశాల' అని అసలు వ్యాసం ఉంటే మ్యాచ్ అవుతుంది --> | religion = [[హిందూ మతం]] }} '''సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్''' భారతీయ తత్వవేత్త మరియు రాజకీయ నాయకుడు. == వివిధ రకాల ఎర్రలింకుల పరీక్షలు == == ఎర్రలింక్ చెకర్ టెస్టింగ్ == === 1. అక్షర దోషం (typo) ఉన్న పేరు === * [[గోమతి శ్రీనివాస్]] (సరైన వ్యాసం: గోమతి శ్రీనివాసన్ ఉంటే ఇది మ్యాచ్ కావాలి) * [[రామారావు యర్రా]] (పేరు తారుమారు అయితే) === 2. స్పేసింగ్/underscore తేడా === * [[తెలుగు వికీపీడియ]] (చివర అక్షరం మిస్సైతే) * [[తెలుగు వికీపీడియా]] (డబుల్ స్పేస్‌తో) === 3. బ్రాకెట్లు/అదనపు పదాలు === * [[హైదరాబాదు నగరం]] (అసలు వ్యాసం "హైదరాబాదు" అయితే) * [[విజయవాడ (నగరం)]] === 4. పూర్తిగా కొత్త పేరు (మ్యాచ్ రాకూడదు) === * [[ఇది_ఒక_పూర్తిగా_కొత్త_ఊహాజనిత_వ్యాసం_పేరు]] === 5. ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాసానికి redirect లాంటి పేరు === * [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] (అసలు వ్యాసం "ఆంధ్రప్రదేశ్" అయితే, స్పేస్ తేడాతో) === 1. అక్షర దోషాలు & ఒత్తులు (Typos & Spelling Variations) === * [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] — (సాధారణ లింక్) * [[విశాఖపట్నము నగరం]] — <!-- ఎర్రలింక్: 'విశాఖపట్నం' తో సారూప్యత చూపిస్తుంది --> * [[అమరావతి రాజధాని]] — <!-- ఎర్రలింక్: 'అమరావతి' తో సారూప్యత చూపిస్తుంది --> === 2. ఆంగ్ల శీర్షికలు (English Redlinks) === * [[Telangana State]] — <!-- ఎర్రలింక్: 'Telangana' లేదా 'తెలంగాణ' తో శోధన ఫలితాన్ని చూపుతుంది --> * [[Computer Science]] — <!-- ఎర్రలింక్: 'కంప్యూటర్ విజ్ఞానం' లేదా సంబంధిత పేజీ ఉంటే పోలుస్తుంది --> === 3. తెలుగు యూనికోడ్ / గుణింతాల తేడాలు (Unicode Normalization) === * [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు]] — (సాధారణ లింక్) * [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు]] — <!-- ఎర్రలింక్: స్పేస్‌ల తేడా ఉన్నా 'శ్రీకృష్ణదేవరాయలు' ను గుర్తిస్తుంది --> == మూలాలు (ఈ విభాగాన్ని స్క్రిప్ట్ మినహాయించాలి) == <references> 1. [[భారతీయ తత్వశాస్త్ర చరిత్ర]] <!-- మూలాల్లోని ఎర్రలింక్: ఇక్కడ ⚠ గుర్తు రాకూడదు --> 2. [[ఉపాధ్యాయుల దినోత్సవం సమాచారం]] <!-- మూలాల్లోని ఎర్రలింక్: ఇక్కడ కూడా ⚠ గుర్తు రాకూడదు --> </references> == నావిగేషన్ బాక్స్ (దీనిని స్క్రిప్ట్ చెక్ చేయాలి) == {| class="wikitable" |- ! భారత్ లోని ప్రముఖ నగరాలు |- | [[హైదరాబాద్ నగరము]] <!-- ఎర్రలింక్: 'హైదరాబాదు' పేజీతో మ్యాచ్ అవ్వాలి (⚠ గుర్తు రావాలి) --> • [[బెంగళూరు పట్టణం]] <!-- ఎర్రలింక్: 'బెంగళూరు' తో మ్యాచ్ అవ్వాలి --> |} దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite journal|last1=Rao|first1=Rama|last2=Kumar|first2=Ravi|title=Test|journal=Test Journal|displayauthors=1}}</ref> దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite journal|last1=Rao|first1=Rama|last2=Kumar|first2=Ravi|title=Test|journal=Test Journal|displayauthors=1}}</ref> దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite news| url = https://telugu.wikipedia.org| URL = https://te.wikipedia.org| title = ఉదాహరణ శీర్షిక| language = te| భాష = తెలుగు}}</ref> దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite journal| vancity = yes| title = సైన్స్ జర్నల్| volume = 5| issue = | volume = | pages = 20-25}}</ref> పుస్తకావిష్కరణ సందర్భంగా ప్రభుత్వం అతనిని సన్మానించింది.<ref>{{Cite web|url=https://epaper.sakshi.com/1473038/Visakhapatnam-District/20-12-2017#page/11/2|title=Sakshi Telugu Daily Visakhapatnam District epaper dated Wed, 20 Dec 17|website=epaper.sakshi.com|access-date=|access-date=27 జనవరి 2019|access-date=10 ఫిబ్రవరి 2027|archive-date=3 మార్చి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303004334/http://epaper.sakshi.com/1473038/Visakhapatnam-District/20-12-2017#page/11/2|url-status=dead}}</ref> కొంత సమాచారం ఇక్కడ ఉంటుంది. దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite web |url=https://test.org |title=టెస్ట్ పేజీ |date=2026 |title=నకిలీ టైటిల్ |access-date=2026}}</ref> <references /> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=2025 November}}</ref> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=21 నవంబరు 2025}}</ref> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=21 November 2025}}</ref> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=November 2025}}</ref> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=2025-11}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} dpdn8pp662rlg2hkf2c1unp6bb01ltc 4955318 4955317 2026-09-09T10:56:41Z యర్రా రామారావు 28161 4955318 wikitext text/x-wiki == ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ లింక్ ఫైండర్ - టెస్ట్ కేసులు == '''1. తెలుగు వ్యాసం ఉన్న లింక్:''' [[India|భారతదేశం]] '''2. అదే వ్యాసానికి రెండో లింక్ (కాషింగ్ టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/India ఇండియా వ్యాసం] '''3. రీడైరెక్ట్ అయ్యే వ్యాసం (redirects:1 టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/USA యూఎస్ఏ] '''4. తెలుగు వ్యాసం లేని (అరుదైన) అంశం:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Zzyzx,_California జ్జైజిక్స్] '''5. Section ఉన్న లింక్ (# తొలగింపు టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/India#History భారత చరిత్ర] '''6. Query పారామీటర్ ఉన్న లింక్ (? తొలగింపు టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/India?action=history ఇండియా చరిత్ర పేజీ] '''7. File: లింక్ (మినహాయింపు టెస్ట్ - ఇది కనిపించకూడదు):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/File:Example.jpg ఉదాహరణ చిత్రం] '''8. Reflist లోపల లింక్ (స్కిప్ కావాలి):''' సాధారణ వాక్యం.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/India Source: India article]</ref>'''9. అండర్‌స్కోర్ ఉన్న URL (_ → space కన్వర్షన్ టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/United_States యునైటెడ్ స్టేట్స్] '''10. Unicode/ఉచ్ఛారణ చిహ్నాలున్న శీర్షిక:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogot%C3%A1 బొగోతా నగరం] '''11. లింక్ టెక్స్ట్‌లో ప్రత్యేక క్యారెక్టర్లు (HTML escaping టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Ampersand "A & B" కంపెనీ గురించి] '''12. ఆంగ్లేతర వికీపీడియా లింక్ (ఇది పట్టుకోకూడదు - సానిటీ చెక్):''' [https://de.wikipedia.org/wiki/Indien జర్మన్ వికీలో ఇండియా] '''13. అస్పష్టత (disambiguation) పేజీకి లింక్:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Mercury_(disambiguation) మెర్క్యురీ] '''14. చిన్న అక్షరంతో మొదలయ్యే URL (శీర్షిక normalization టెస్ట్):''' [https://en.wikipedia.org/wiki/india ఇండియా (చిన్న అక్షరం)] '''15. ఒకే వాక్యంలో రెండు వేర్వేరు ఆంగ్ల లింకులు:''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Python_(programming_language) పైథాన్] భాషను [https://en.wikipedia.org/wiki/Java_(programming_language) జావా]తో పోల్చవచ్చు. == మూలాలు == <references/> {{Infobox officeholder | name = సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ | office = [[భారత రాష్ట్రపతి]] <!-- సాధారణ లింక్ --> | birth_place = [[తిరుత్తణి]] <!-- సాధారణ లింక్ --> | alma_mater = [[మద్రాస్ క్రిస్టియన్ కాలేజీ]] <!-- ఎర్రలింక్: 'మద్రాసు క్రిస్టియన్ కళాశాల' అని అసలు వ్యాసం ఉంటే మ్యాచ్ అవుతుంది --> | religion = [[హిందూ మతం]] }} '''సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్''' భారతీయ తత్వవేత్త మరియు రాజకీయ నాయకుడు. == వివిధ రకాల ఎర్రలింకుల పరీక్షలు == == ఎర్రలింక్ చెకర్ టెస్టింగ్ == === 1. అక్షర దోషం (typo) ఉన్న పేరు === * [[గోమతి శ్రీనివాస్]] (సరైన వ్యాసం: గోమతి శ్రీనివాసన్ ఉంటే ఇది మ్యాచ్ కావాలి) * [[రామారావు యర్రా]] (పేరు తారుమారు అయితే) === 2. స్పేసింగ్/underscore తేడా === * [[తెలుగు వికీపీడియ]] (చివర అక్షరం మిస్సైతే) * [[తెలుగు వికీపీడియా]] (డబుల్ స్పేస్‌తో) === 3. బ్రాకెట్లు/అదనపు పదాలు === * [[హైదరాబాదు నగరం]] (అసలు వ్యాసం "హైదరాబాదు" అయితే) * [[విజయవాడ (నగరం)]] === 4. పూర్తిగా కొత్త పేరు (మ్యాచ్ రాకూడదు) === * [[ఇది_ఒక_పూర్తిగా_కొత్త_ఊహాజనిత_వ్యాసం_పేరు]] === 5. ఇప్పటికే ఉన్న వ్యాసానికి redirect లాంటి పేరు === * [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]] (అసలు వ్యాసం "ఆంధ్రప్రదేశ్" అయితే, స్పేస్ తేడాతో) === 1. అక్షర దోషాలు & ఒత్తులు (Typos & Spelling Variations) === * [[విశాఖపట్నం జిల్లా]] — (సాధారణ లింక్) * [[విశాఖపట్నము నగరం]] — <!-- ఎర్రలింక్: 'విశాఖపట్నం' తో సారూప్యత చూపిస్తుంది --> * [[అమరావతి రాజధాని]] — <!-- ఎర్రలింక్: 'అమరావతి' తో సారూప్యత చూపిస్తుంది --> === 2. ఆంగ్ల శీర్షికలు (English Redlinks) === * [[Telangana State]] — <!-- ఎర్రలింక్: 'Telangana' లేదా 'తెలంగాణ' తో శోధన ఫలితాన్ని చూపుతుంది --> * [[Computer Science]] — <!-- ఎర్రలింక్: 'కంప్యూటర్ విజ్ఞానం' లేదా సంబంధిత పేజీ ఉంటే పోలుస్తుంది --> === 3. తెలుగు యూనికోడ్ / గుణింతాల తేడాలు (Unicode Normalization) === * [[శ్రీకృష్ణదేవరాయలు]] — (సాధారణ లింక్) * [[శ్రీ కృష్ణ దేవరాయలు]] — <!-- ఎర్రలింక్: స్పేస్‌ల తేడా ఉన్నా 'శ్రీకృష్ణదేవరాయలు' ను గుర్తిస్తుంది --> == మూలాలు (ఈ విభాగాన్ని స్క్రిప్ట్ మినహాయించాలి) == <references> 1. [[భారతీయ తత్వశాస్త్ర చరిత్ర]] <!-- మూలాల్లోని ఎర్రలింక్: ఇక్కడ ⚠ గుర్తు రాకూడదు --> 2. [[ఉపాధ్యాయుల దినోత్సవం సమాచారం]] <!-- మూలాల్లోని ఎర్రలింక్: ఇక్కడ కూడా ⚠ గుర్తు రాకూడదు --> </references> == నావిగేషన్ బాక్స్ (దీనిని స్క్రిప్ట్ చెక్ చేయాలి) == {| class="wikitable" |- ! భారత్ లోని ప్రముఖ నగరాలు |- | [[హైదరాబాద్ నగరము]] <!-- ఎర్రలింక్: 'హైదరాబాదు' పేజీతో మ్యాచ్ అవ్వాలి (⚠ గుర్తు రావాలి) --> • [[బెంగళూరు పట్టణం]] <!-- ఎర్రలింక్: 'బెంగళూరు' తో మ్యాచ్ అవ్వాలి --> |} దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite journal|last1=Rao|first1=Rama|last2=Kumar|first2=Ravi|title=Test|journal=Test Journal|displayauthors=1}}</ref> దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite journal|last1=Rao|first1=Rama|last2=Kumar|first2=Ravi|title=Test|journal=Test Journal|displayauthors=1}}</ref> దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite news| url = https://telugu.wikipedia.org| URL = https://te.wikipedia.org| title = ఉదాహరణ శీర్షిక| language = te| భాష = తెలుగు}}</ref> దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite journal| vancity = yes| title = సైన్స్ జర్నల్| volume = 5| issue = | volume = | pages = 20-25}}</ref> పుస్తకావిష్కరణ సందర్భంగా ప్రభుత్వం అతనిని సన్మానించింది.<ref>{{Cite web|url=https://epaper.sakshi.com/1473038/Visakhapatnam-District/20-12-2017#page/11/2|title=Sakshi Telugu Daily Visakhapatnam District epaper dated Wed, 20 Dec 17|website=epaper.sakshi.com|access-date=|access-date=27 జనవరి 2019|access-date=10 ఫిబ్రవరి 2027|archive-date=3 మార్చి 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303004334/http://epaper.sakshi.com/1473038/Visakhapatnam-District/20-12-2017#page/11/2|url-status=dead}}</ref> కొంత సమాచారం ఇక్కడ ఉంటుంది. దీనికి ఒక మూలం ఇక్కడ ఇస్తున్నాము. <ref>{{cite web |url=https://test.org |title=టెస్ట్ పేజీ |date=2026 |title=నకిలీ టైటిల్ |access-date=2026}}</ref> <references /> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=2025 November}}</ref> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=21 నవంబరు 2025}}</ref> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=21 November 2025}}</ref> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=November 2025}}</ref> *ఈ మూలంలో లోపం డేట్ పార్మెట్ ఎలా <ref>{{Cite web|title=Membership of Rajya Sabha|url=https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20251121163132/https://cms.rajyasabha.nic.in/UploadedFiles/Procedure/RajyaSabhaAtWork/English/30-85/CHAPTER3.pdf|archive-date=2025-11}}</ref> ==మూలాలు== {{Reflist}} qt15hgkfzaqinjsouduqgc6t9ig3lep 0 498417 4955056 4892649 2026-09-09T02:25:27Z యర్రా రామారావు 28161 Synced 1 category from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 4955056 wikitext text/x-wiki {{అనువాదం}} '''[[బీహార్]] శాసనమండలి''',(అధికారికంగా హిందీలో, '''బీహార్ విధాన పరిషత్''') తూర్పు భారతదేశంలోని బీహార్ రాష్ట్ర [[బీహార్ శాసనవ్యవస్థ|ద్విసభ శాసనసభ]] ఎగువసభ. == బీహార్ శాసనమండలి సభ్యుల కాలక్రమానుసార జాబితా == ఇది నియామక తేదీ నాటికి [[బీహార్ శాసనమండలి]] ప్రస్తుత, గత సభ్యుల కాలక్రమానుసార జాబితా. రాష్ట్రం 6 సంవత్సరాల కాలానికి సభ్యులను ఎన్నుకుంటుంది. 27 మంది సభ్యులను పరోక్షంగా రాష్ట్ర శాసనసభ్యులు ఎన్నుకుంటారు. 24 మంది సభ్యులను స్థానిక అధికారులు, 6 మంది సభ్యులను గ్రాడ్యుయేట్ల నియోజకవర్గాల నుండి, 6మంది సభ్యులను ఉపాధ్యాయుల నియోజకవర్గాల నుండి ఎన్నుకుంటారు. [[బీహార్ గవర్నర్ల జాబితా|బీహార్ గవర్నర్]] వివిధ రంగాలకు చెందిన 12 మంది ప్రముఖులను సభ్యులుగా నామినేట్ చేస్తారు. * * ప్రస్తుత సభ్యులను సూచిస్తుంది  * ఎమ్మెల్యే-[[బీహార్ శాసనసభ]] సభ్యులచే ఎన్నుకోబడతారు * ఎల్.ఎ-స్థానిక అధికారులు * జిఆర్-గ్రాడ్యుయేట్లు * టి.ఆర్-ఉపాధ్యాయులు * ఎన్.ఒ.ఎమ్-నామినేట్ చేయబడింది {{Incomplete list|date=February 2023}} {| class="wikitable sortable" ! style="width:200px" |Member ! colspan="2" |Party !Constituency !Term start !Term end !Term(s) !Notes |- style="background:#DBD7D2;" |[[Shri Bhagwan Singh Kushwaha]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |05-Jul-2024 |28-Jun-2026 |1 |bye - disqualification of [[Rambali Singh Chandravanshi|Rambali Chandravanshi]]<ref>{{Cite web |last= |date=2024-07-05 |title=JD(U)'s Bhagwan Singh Kushwaha gets elected to Bihar Legislative Council |url=https://theprint.in/india/jdus-bhagwan-singh-kushwaha-gets-elected-to-bihar-legislative-council/2162551/ |access-date= |website=ThePrint |language=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Mangal Pandey (politician)|Mangal Pandey]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |3 |<ref>{{Cite news |date=2024-03-14 |title=Nitish Kumar, Rabri Devi among 11 elected unopposed to Bihar Legislative Council |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nitish-kumar-rabri-devi-among-11-elected-unopposed-to-bihar-legislative-council/articleshow/108494461.cms?from=mdr |access-date= |work=The Economic Times |issn=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Anamika Singh Patel]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |1 | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Lal Mohan Gupta]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |1 | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Nitish Kumar]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |4 | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Khalid Anwar]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |2 | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Santosh Suman]] | style="background-color:{{party color|Hindustani Awam Morcha}}" | |[[Hindustani Awam Morcha|HAM]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |2 | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Rabri Devi]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |3 | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Abdul Bari Siddiqui]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Syed Faisal Ali]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Urmila Thakur (politician)|Urmila Thakur]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |1 | |- style="background:#DBD7D2;" |Shashi Yadav |style="background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation}}" | |[[Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation|CPI-ML]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2024 |06-May-2030 |1 | |-style="background:#DBD7D2;" |Raj Vardhan Azad | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |13-Oct-2023 |16-Mar-2027 |1 |bye - resignation of [[Upendra Kushwaha]]<ref>{{Cite web |date=2023-10-14 |title=Rajvardhan Azad nominated to Bihar legislative council in place of Kushwaha |url=https://www.hindustantimes.com/cities/patna-news/rajvardhan-azad-nominated-to-bihar-legislative-council-in-place-of-kushwaha-101697265751481.html |website=Hindustan Times}}</ref> |-style="background:#DBD7D2;" |[[Virendra Narayan Yadav]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Saran GR |09-May-2023 |08-May-2029 | | |-style="background:#DBD7D2;" |[[Awadhesh Narain Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Gaya GR |09-May-2023 |08-May-2029 | | |-style="background:#DBD7D2;" |Sanjeev Kumar Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Koshi TR |09-May-2023 |08-May-2029 | | |-style="background:#DBD7D2;" |[[Jeevan Kumar]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Gaya TR |09-May-2023 |08-May-2029 | | |-style="background:#DBD7D2;" |Afaque Ahmad |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Saran TR |06-Apr-2023 |16-Nov-2026 | |bye- death of [[Kedar Nath Pandey]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2023-04-28 |title=As PK's Jan Suraaj yatra meanders through Bihar, 1st electoral success spurs hope of 'impact in 2025 polls' |url=https://theprint.in/politics/as-pks-jan-suraaj-yatra-meanders-through-bihar-1st-electoral-success-spurs-hope-of-impact-in-2025-polls/1544727/ |access-date= |website=ThePrint |language=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |Munni Rajak | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2022 |21-Jul-2028 | |<ref name=":7">{{Cite news |date= |title=RJD names 3 candidatesfor state council election |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/rjd-names-3-candidatesfor-state-council-election/articleshow/91904356.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Ashok Kumar Pandey]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2022 |21-Jul-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Qari Sohaib | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2022 |21-Jul-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Anil Sharma (Bihar politician)|Anil Sharma]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2022 |21-Jul-2028 | |<ref>{{Cite news |date= |title=BJP names Hari Sahni, Anil for council election |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bjp-names-hari-sahni-anil-for-council-election/articleshow/92094633.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Hari Sahni]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2022 |21-Jul-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Rabindra Prasad Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2022 |21-Jul-2028 | |<ref>{{Cite news |date= |title=Bihar: JD(U) fields 2 new faces in biennial election to legislative council |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/jdu-fields-2-new-faces/articleshow/92068900.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |Afaque Ahmad Khan | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2022 |21-Jul-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Kartikey Singh | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Patna LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | |<ref>{{Cite web |date= 7 April 2022|title=Bihar MLC Election Result 2022 Highlights: NDA retains upper hand in Bihar legislative council polls; RJD tally improves |url=https://indianexpress.com/article/cities/patna/bihar-mlc-election-result-2022-live-updates-counting-legislative-council-polls-rjd-bj-jdu-7857641/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Radha Charan Sah]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Bhojpur-Buxar LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Rinku Yadav | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Gaya-Jehanabad-Arwal LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Reena Devi|Reena Yadav]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Nalanda LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Santosh Kumar Singh|Santosh Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Rohtas-Kaimur LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Ashok Yadav]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nawada LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Dilip Kumar Singh|Dilip Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Sachchidanand Rai]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Saran LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Vinod Jaiswal | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Siwan LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Sunil Chaudhary]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Darbhanga LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Maheshwar Singh (Bihar politician)|Maheshwar Singh]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |East Champaran LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Dinesh Prasad Singh]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Muzaffarpur LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Bhushan Ray | style="background-color:{{party color|Rashtriya Lok Janshakti Party}}" | |[[Rashtriya Lok Janshakti Party|RLJP]] |Vaishali LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Tarun Kumar | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Samastipur LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Saurabh Kumar | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |West Champaran LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Rekha Devi | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Sitamarhi-Sheohar LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Dilip Kumar Jaiswal|Dilip Jaiswal]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Purnia-Araria-Kishanganj LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Vijay Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Bhagalpur-Banka LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Ajay Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Munger-Jamui-Lakhisarai- Sheikhpura LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Ashok Kumar Agrawal|Ashok Agrawal]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Katihar LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Ajay Kumar Singh (Bihar politician, Rashtriya Janata Dal)|Ajay Singh]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Saharsa-Madhepura-Supaul LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Ambika Gulab Yadav | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Madhubani LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Rajeev Singh | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Gopalganj LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Rajeev Kumar | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Begusarai-Khagaria LA |08-Apr-2022 |07-Apr-2028 | | |- |[[Rozina Nazish]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |27-Sep-2021 |21-Jul-2022 | |bye - death of [[Tanveer Akhtar]]<ref>{{Cite news |date= |title=JD(U)'s Rozina Nazish elected unopposed in Bihar legislative council bypoll |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/jdus-rozina-nazish-elected-unopposed-in-bihar-legislative-council-bypoll/articleshow/86560659.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Janak Ram]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | |<ref>{{Cite web |title=Bihar Governor nominates 12 MLCs from his quota |url=https://www.aninews.in/news/national/politics/bihar-governor-nominates-12-mlcs-from-his-quota20210317214506/ |access-date= |website=ANI News |language=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Devesh Kumar]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Rajendra Prasad Gupta]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Pramod Kumar Chandravanshi]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Ghanshyam Thakur]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Nivedita Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- |[[Upendra Kushwaha]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |17-Mar-2021 |24-Feb-2023 | |resigned<ref>{{Cite news |date=2023-02-25 |title=Upendra Kushwaha resigns as member of Bihar legislative council |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/upendra-kushwaha-resigns-as-member-of-the-bihar-legislative-council/articleshow/98221396.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Ashok Choudhary]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Ram Bachan Rai | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Sanjay Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Lallan Kumar Saraf]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Sanjay Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |17-Mar-2021 |16-Mar-2027 | | |- |[[Shahnawaz Hussain]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |21-Jan-2021 |06-May-2024 | |bye - res of [[Sushil Modi]]<ref>{{Cite web |last= |date= 16 January 2021|title=BJP selects Shahnawaz Hussain as MLC candidate in Bihar |url=https://theprint.in/politics/bjp-selects-shahnawaz-hussain-as-mlc-candidate-in-bihar/586795/ |access-date= |website=ThePrint |language=}}</ref> |- |[[Mukesh Sahani]] | style="background-color:{{party color|Vikassheel Insaan Party}}" | |[[Vikassheel Insaan Party|VIP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |21-Jan-2021 |21-Jul-2022 | |bye - res of [[Vinod Narayan Jha]]<ref>{{Cite web |title=Shahnawaz Hussain, Mukesh Sahani file nomination for Bihar MLC bypolls |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/shahnawaz-hussain-mukesh-sahani-file-nomination-for-bihar-mlc-bypolls20210118151905/ |access-date= |website=ANI News |language=}}</ref> |- |[[Devesh Chandra Thakur]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Tirhut GR |17-Nov-2020 |14-Jun-2024 | |elected to [[Sitamarhi Lok Sabha constituency|Sitamarhi Lok Sabha]]<ref>{{Cite web |last= |date=2024-06-14 |title=Bihar Legislative Council chairman resigns |url=https://theprint.in/india/bihar-legislative-council-chairman-resigns/2131641/ |access-date= |website=ThePrint |language=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |Neeraj Kumar | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Patna GR |17-Nov-2020 |16-Nov-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Narendra Kumar Yadav]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Koshi GR |17-Nov-2020 |16-Nov-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Sarvesh Kumar | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Darbhanga GR |17-Nov-2020 |16-Nov-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Nawal Kishore Yadav]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Patna TR |17-Nov-2020 |16-Nov-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Madan Mohan Jha]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Darbhanga TR |17-Nov-2020 |16-Nov-2026 | | |- |[[Kedar Nath Pandey]] | style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |Saran TR |17-Nov-2020 |24-Oct-2022 | |expired on 24-Oct-2022<ref>{{Cite news |date= |title=Bihar: Veteran CPI leader Kedar Nath Pandey dies |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bihar-veteran-cpi-leader-kedar-nath-pandey-dies/articleshow/95065030.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Sanjay Kumar Singh (CPI Politician)|Sanjay Kumar Singh]] | style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |Tirhut TR |17-Nov-2020 |16-Nov-2026 | |<ref name=":1">{{Cite web |date=14 November 2020 |title=Bihar MLC Election 2020 Results: Declared! BJP retains both seats - Check what JD(U), CPI, Congress and others won |url=https://www.zeebiz.com/india/news-bihar-mlc-election-2020-results-declared-check-seats-won-by-jdu-bjp-cpi-congress-and-others-140222 |access-date= |website=Zee Business}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Ghulam Ghaus (Indian politician)|Ghulam Ghaus]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | |<ref>{{Cite web |date= |title=JD(U) announces names of 3 candidates for Bihar Legislative Council polls |url=https://www.deccanherald.com/national/jdu-announces-names-of-3-candidates-for-bihar-legislative-council-polls-853014.html |access-date= |website=Deccan Herald |language=}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |Bhishm Sahni | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |Kumud Verma | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | | |- |[[Rambali Singh Chandravanshi]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | |<ref>{{Cite web |title=Lalu Yadav's Party Candidates File Nominations For Bihar Council Polls |url=https://www.ndtv.com/india-news/lalu-yadavs-party-candidates-file-nominations-for-bihar-council-polls-2251702 |access-date= |website=NDTV.com}}</ref> |- style="background:#DBD7D2;" |[[Sunil Kumar Singh (Bihar politician)|Sunil Singh]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Farooq Shaikh (politician)|Farooq Shaikh]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Samrat Chaudhary]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Sanjay Mayukh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | | |- style="background:#DBD7D2;" |[[Samir Kumar Singh]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |29-Jun-2020 |28-Jun-2026 | |<ref>{{Cite web |title=Samir Kumar Singh replaces Tariq Anwar as Congress candidate for Bihar MLC elections |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/jun/25/samir-kumar-singh-replaces-tariq-anwar-as-congress-candidate-for-bihar-mlc-elections-2161241.html |access-date= |website=The New Indian Express|date=25 June 2020 }}</ref> |- |[[Qamar Alam]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |23-Jun-2020 |21-Jul-2022 | | rowspan="5" |defected from [[Rashtriya Janata Dal|RJD]] on 23-Jun-2020<ref>{{Cite news |date= |title=RJD crisis: Five MLCs join JD (U), Raghuvansh quits as party's national vice- president |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/major-setback-for-rjd-in-bihar-as-five-of-its-mlcs-join-jdu/articleshow/76528670.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |Ranvijay Kumar Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |23-Jun-2020 |21-Jul-2022 | |- |Radhacharan Sah |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Bhojpur-Buxar LA |23-Jun-2020 |16-Jul-2021 | |- |Dilip Rai |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Sitamarhi-Sheohar LA |23-Jun-2020 |16-Jul-2021 | |- |Sanjay Prasad |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Munger-Jamui-Lakhisarai- Sheikhpura LA |23-Jun-2020 |16-Jul-2021 | |- |Sanjay Jha | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |31-May-2019 |06-May-2024 | |bye - death of [[Khurshid Mohsin]]<ref name=":0">{{Cite news |date= |title=Bihar: Sanjay Jha, Radha Mohan Sharma to be MLCs |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/sanjay-radha-mohan-to-be-mlcs/articleshow/69548153.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |[[Radha Mohan Sharma]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |31-May-2019 |06-May-2020 | |bye- death of [[Suraj Nandan Kushwaha]]<ref name=":0" /> |- |[[Sanjeev Shyam Singh]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Gaya TR |26-May-2019 |08-May-2023 | |defected from [[Rashtriya Lok Samta Party|RLSP]] on 26-May-2019<ref name=":2" /> |- |[[Nitish Kumar]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 | | |- |[[Rameshwar Mahto]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 | | |- |[[Khalid Anwar]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 |1 | |- |[[Sushil Modi]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |09-Dec-2020 | |elected to [[Rajya Sabha]]<ref>{{Cite news |date= |title=Sushil Modi elected to Rajya Sabha unchallenged |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/sumo-elected-to-rajya-sabha-unchallenged/articleshow/79612442.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |[[Mangal Pandey (Bihar politician)|Mangal Pandey]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 | | |- |[[Sanjay Paswan]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 | | |- |[[Rabri Devi]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 |2 | |- |[[Ram Chandra Purve]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 | | |- |[[Khurshid Mohsin]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |12-Jan-2019 | |expired on 12-Jan-2019<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2019-01-11 |title=लालू यादव के 'कृषि मंत्री' नहीं रहे, हार्ट अटैक से सैयद खुर्शीद मोहम्मद मोहसिन का निधन |url=https://www.abplive.com/news/states/rjd-mlc-khurshid-mohsin-died-to-due-to-heart-attack-1047981 |access-date= |website=www.abplive.com |language=hi}}</ref> |- |[[Prem Chandra Mishra]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 | | |- |[[Santosh Kumar Suman]] | style="background-color:{{party color|Hindustani Awam Morcha}}" | |[[Hindustani Awam Morcha|HAM]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2018 |06-May-2024 | | |- |[[Tanveer Akhtar]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |28-Feb-2018 |08-May-2021 | |defected from [[Indian National Congress|INC]] on 28-Feb-2018<ref name=":3">{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |date= 28 February 2018|title=Four expelled Bihar Congress MLCs announce to join ruling JD(U) |url=https://www.indiatvnews.com/politics/national-four-expelled-bihar-congress-mlcs-announce-to-join-ruling-jd-u-430368 |access-date= |website=www.indiatvnews.com |language=}}</ref> expired on 8-May-2021<ref>{{Cite web |title=JDU leader Tanveer Akhtar dies of COVID-19, CM Nitish Kumar mourns loss |url=https://zeenews.india.com/india/bihar-jdu-leader-tanveer-akhtar-dies-of-covid-19-cm-nitish-kumar-mourns-loss-2360606.html |access-date= |website=Zee News |language=}}</ref> |- |[[Ashok Choudhary]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |28-Feb-2018 |06-May-2020 | |defected from [[Indian National Congress|INC]] on 28-Feb-2018<ref name=":3" /> |- |[[Virendra Narayan Yadav]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Saran GR |09-May-2017 |08-May-2023 | |<ref>{{Cite web |title=Bihar MLC Election Results 2017: BJP ally and JD(U) get one seat each in Graduates' & Teachers' constituencies {{!}} India.com |url=https://www.india.com/news/india/bihar-mlc-election-results-2017-bjp-ally-and-jdu-get-one-seat-each-in-graduates-teachers-constituencies-1931049/ |access-date= |website=www.india.com |language=}}</ref> |- |[[Awadhesh Narain Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Gaya GR |09-May-2017 |08-May-2023 | | |- |Sanjeev Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Koshi TR |09-May-2017 |08-May-2023 | | |- |[[Sanjeev Shyam Singh]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Lok Samta Party}}" | |[[Rashtriya Lok Samta Party|RLSP]] |Gaya TR |09-May-2017 |26-May-2019 | |defected to [[JDU]] on 26-May-2019<ref name=":2">{{Cite news |date= |title=Upendra Kushwaha's 2 MLAs, 1 MLC join JD(U) |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/kushwahas-2-mlas-1-mlc-join-jdu/articleshow/69509907.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |[[Qamar Alam]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2016 |23-Jun-2020 | | rowspan="2" |defected to [[JDU]] on 23-Jun-2020<ref name=":4">{{Cite news |date= |title=RJD crisis: Five MLCs join JD (U), Raghuvansh quits as party's national vice- president |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/major-setback-for-rjd-in-bihar-as-five-of-its-mlcs-join-jdu/articleshow/76528670.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |Ranvijay Kumar Singh |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2016 |23-Jun-2020 | |- |[[C. P. Sinha]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2016 |21-Jul-2022 | | |- |[[Gulam Rasool Balyawi]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2016 |21-Jul-2022 | | |- |[[Vinod Narayan Jha]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2016 |11-Nov-2020 | |elected to [[Benipatti Assembly constituency|Benipatti]] on 11-Nov-2020 |- |[[Arjun Sahani]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2016 |21-Jul-2022 | | |- |[[Tanveer Akhtar]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2016 |28-Feb-2018 | |defected to [[JDU]] on 28-Feb-2018<ref name=":3" /> |- |[[Chandeshwar Prasad]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |04-Feb-2016 |06-May-2018 | |bye - res of Bhim Singh |- |Rajesh Ram | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |West Champaran LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |Rajesh Gupta | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |East Champaran LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |Dilip Rai | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Sitamarhi-Sheohar LA |17-Jul-2015 |23-Jun-2020 | |joined [[JDU]] on 23-Jun-2020<ref name=":4" /> |- |[[Suman Kumar Mahaseth]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Madhubani LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Dilip Kumar Jaiswal|Dilip Jaiswal]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Purnia-Araria-Kishanganj LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Ashok Kumar Agrawal|Ashok Agrawal]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Katihar LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |Nutan Singh | style="background-color:{{party color|Lok Janshakti Party}}" | |[[Lok Janshakti Party|LJP]] |Saharsa-Madhepura-Supaul LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |Sunil Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Darbhanga LA |17-Jul-2015 |21-Jul-2020 | |expired on 22-Jul-2020<ref>{{Cite web |date= 22 July 2020|title=Bihar BJP MLC Sunil Kumar Singh dies of Covid-19 |url=https://www.hindustantimes.com/patna/bihar-bjp-mlc-sunil-kumar-singh-dies-of-covid-19/story-MVJIUiikJHWId1GIYDbsdJ.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |[[Dinesh Prasad Singh]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Muzaffarpur LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Aditya Narayan Pandey]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Gopalganj LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Tunna Pandey]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Siwan LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Sachchidanand Rai]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Saran LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |Subodh Kumar | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Vaishali LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Hari Narayan Chaudhary]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Samastipur LA |17-Jul-2015 |30-Apr-2021 | |expired on 30-Apr-2021<ref>{{Cite web |title=BJP MLC Hari Narayan Chaudhary dies of Covid-19 |url=https://www.indiatoday.in/coronavirus-outbreak/story/bjp-mlc-hari-narayan-chaudhary-dies-of-covid-1796865-2021-05-01 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Rajnish Kumar Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Begusarai-Khagaria LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |Manoj Yadav | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Bhagalpur-Banka LA |17-Jul-2015 |11-Nov-2020 | |elected to [[Belhar Assembly constituency|Belhar]] on 11-Nov-2020 |- |Sanjay Prasad | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Munger-Jamui-Lakhisarai- Sheikhpura LA |17-Jul-2015 |23-Jun-2020 | |joined [[JDU]] on 23-Jun-2020<ref name=":4" /> |- |[[Reena Devi|Reena Yadav]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Nalanda LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Ritlal Yadav]] | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Patna LA |17-Jul-2015 |11-Nov-2020 | |elected to [[Danapur Assembly constituency|Danapur]] on 11-Nov-2020 |- |Radhacharan Sah | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Bhojpur-Buxar LA |17-Jul-2015 |23-Jun-2020 | |joined [[JDU]] on 23-Jun-2020<ref name=":4" /> |- |[[Santosh Kumar Singh|Santosh Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Rohtas-Kaimur LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Rajan Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Aurangabad LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |[[Manorama Devi]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Gaya-Jehanabad-Arwal LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |Salman Raghib | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Nawada LA |17-Jul-2015 |16-Jul-2021 | | |- |Ram Lakhan Ram Raman |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | |<ref>{{Cite news |date=2014-05-25 |title=JD(U) rewards turncoats with council berths |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/jdu-rewards-turncoats-with-council-berths/articleshow/35579133.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |[[Samrat Chaudhary]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |06-Jan-2016 | |disqualified<ref>{{Cite web |title=Two rebel JD(U) MLCs disqualified |url=http://www.bihartimes.in/Newsbihar/2016/Jan/newsbihar07Jan8.html |access-date= |website=www.bihartimes.in |archive-date=2025-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113004105/http://www.bihartimes.in/Newsbihar/2016/Jan/newsbihar07Jan8.html |url-status=dead }}</ref> |- |Javed Iqbal Ansari |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |[[Vijay Kumar Mishra]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |Rana Gangeshwar Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |[[Lalan Singh]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2019 | |elected to [[Munger Lok Sabha constituency|Munger]] on 23-May-2019 |- |Sanjay Kumar Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |Ramvachan Rai |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |[[Lallan Kumar Saraf]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |Ranbir Nandan Prasad |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |Ramchandra Bharti |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |Shiv Prasann Yadav |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |24-May-2014 |23-May-2020 | | |- |Prashant Kumar Shahi |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |Satish Kumar |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Mohammad Haroon Rashid|Haroon Rashid]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |Hira Prasad Bind |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |Sonelal Mehta |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Krishan Kumar Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Sanjay Mayukh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Suraj Nandan Kushwaha]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |28-Dec-2018 | |expired on 28-Dec-2018<ref>{{Cite web |date= 29 December 2018|title=BJP leader Suraj Nandan Kushwaha dies of heart attack |url=https://indianexpress.com/article/india/bjp-leader-suraj-nandan-kushwaha-dies-of-heart-attack-5514581/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |[[Dilip Kumar Choudhary]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Darbhanga GR |07-May-2014 |06-May-2020 | |<ref>{{Cite news |date=2014-03-27 |title=BJP, Congress, CPI win 2 seats each in Bihar Legislative Council |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bjp-congress-cpi-win-2-seats-each-in-bihar-legislative-council/articleshow/32798980.cms?from=mdr |access-date= |issn=}}</ref> |- |Neeraj Kumar |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Patna GR |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Devesh Chandra Thakur]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Tirhut GR |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Narendra Kumar Yadav]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Koshi GR |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Kedar Nath Pandey]] |style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |Saran TR |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Nawal Kishore Yadav]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Patna TR |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Sanjay Kumar Singh (CPI Politician)|Sanjay Kumar Singh]] |style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |Tirhut TR |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Madan Mohan Jha]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Darbhanga TR |07-May-2014 |06-May-2020 | | |- |[[Ashok Choudhary]] |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2014 |28-Feb-2018 | |defected to [[JDU]] on 28-Feb-2018<ref name=":3" /> |- |Raj Kishore Kushwaha |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |02-May-2013 |06-May-2018 | |bye- death of Ramashray Prasad Singh |- |Manzar Alam |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |02-May-2013 |21-Jul-2016 | |bye - death of Ramchandra Prasad |- |[[Vivek Thakur]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |02-May-2013 |06-May-2014 | |bye - death of Badshah Prasad Azad |- |[[Nitish Kumar]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |06-May-2018 | | |- |[[Upendra Prasad]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |06-May-2018 | | |- |Narendra Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |06-Jan-2016 | |disqualified<ref>{{Cite web |title=Two rebel JD(U) MLCs disqualified |url=http://www.bihartimes.in/Newsbihar/2016/Jan/newsbihar07Jan8.html |access-date= |website=www.bihartimes.in |archive-date=2025-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250113004105/http://www.bihartimes.in/Newsbihar/2016/Jan/newsbihar07Jan8.html |url-status=dead }}</ref> |- |Bhim Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |23-Oct-2015 | |resigned on 23-Oct-2015<ref>{{Cite web |title=Controversial, Former JD(U) Minister, Bhim Singh Joins BJP |url=https://www.ndtv.com/bihar/controversial-former-jd-u-minister-bhim-singh-joins-bjp-1235706 |access-date= |website=NDTV.com}}</ref> |- |Ramashray Prasad Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |19-Jan-2013 | |expired on 19-Jan-2013<ref>{{Cite web |title=Former Bihar minister Ramashray Prasad Singh dies |url=https://www.dnaindia.com/india/report-former-bihar-minister-ramashray-prasad-singh-dies-1790571 |access-date= |website=DNA India |language=}}</ref> |- |Sanjay Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |06-May-2018 | | |- |[[Sushil Modi]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |06-May-2018 | |<ref>{{Cite news |date= |title=BJP finalises 4 names for Bihar MLC polls |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bjp-finalises-4-names-for-bihar-mlc-polls/articleshow/12609148.cms?from=mdr |access-date= |issn=}}</ref> |- |[[Mangal Pandey (politician)|Mangal Pandey]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |06-May-2018 | | |- |[[Lal Babu Prasad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |06-May-2018 | | |- |[[Satyendra Narayan Kushwaha]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |10-Jan-2018 | |expired on 10-Jan-2018<ref>{{Cite web |title=BJP MLC Satyendra Kushwaha dies following prolonged illness |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/bjp-mlc-satyendra-kushwaha-dies-following-prolonged-illness-1143216-2018-01-11 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |[[Rabri Devi]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2012 |06-May-2018 |1 | |- |Mahachandra Prasad Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Saran GR |09-May-2011 |02-Dec-2015 | |disqualified on 02-Dec-2015<ref>{{Cite news |date=2015-12-03 |title=Mahachandra axed as MLC for anti-party move |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/mahachandra-axed-as-mlc-for-anti-party-move/articleshow/50019424.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |[[Awadhesh Narain Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Gaya GR |09-May-2011 |08-May-2017 | |<ref>{{Cite web |date=2011-04-14 |title=NDA wins three Council seats in Bihar |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/nda-wins-three-council-seats-in-bihar/ |access-date= |website=The Indian Express |language=}}</ref> |- |Sanjeev Kumar Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Koshi TR |09-May-2011 |08-May-2017 | | |- |[[Sanjeev Shyam Singh]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Gaya TR |09-May-2011 |08-May-2017 | | |- |Prashant Kumar Shahi |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |10-Mar-2011 |06-May-2014 | |bye - res of Ramdhani Singh<ref>{{Cite news |date=2011-03-11 |title=Shahi sworn in as MLC |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/shahi-sworn-in-as-mlc/articleshow/7680631.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |Udaykant Choudhary |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2010 |21-Jul-2016 | | |- |[[Rudal Rai]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2010 |21-Jul-2016 | | |- |Vijay Kumar Verma |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2010 |21-Jul-2016 | | |- |[[Harendra Pratap Pandey]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2010 |21-Jul-2016 | | |- |[[Kiran Ghai|Kiran Ghai Sinha]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2010 |21-Jul-2016 | | |- |[[Ghulam Ghaus (Indian politician)|Ghulam Ghaus]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2010 |21-Jul-2016 | | |- |Ramchandra Prasad |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2010 |30-Jan-2013 | |expired on 30-Jan-2013<ref>{{Cite web |date= 30 January 2013|title=RJD MLC dead in Bihar |url=https://zeenews.india.com/news/bihar/rjd-mlc-dead-in-bihar_825918.html |access-date= |website=Zee News |language=}}</ref> |- |Bhim Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |05-Aug-2009 |06-May-2012 | |defected from [[Rashtriya Janata Dal|RJD]]<ref name=":5">{{Cite news |title=JD(U) nominees all set to be elected unopposed {{!}} Patna News - Times of India |language= |work=The Times of India |url=https://www.arcattoscana.org/city/patna/jdu-nominees-all-set-to-be-elected-unopposed/articleshow/4857540.cms |access-date= |archive-date=2023-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209062248/https://www.arcattoscana.org/city/patna/jdu-nominees-all-set-to-be-elected-unopposed/articleshow/4857540.cms |url-status=dead }}</ref> |- |[[Upendra Prasad]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |05-Aug-2009 |06-May-2012 | |bye - res of [[Nagmani Kushwaha|Nagmani]]<ref name=":5" /> |- |Bhumipal Rai |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |05-Aug-2009 |21-Jul-2010 | |bye - res of Ram Badan Rai<ref name=":5" /> |- |Rajesh Ram | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |West Champaran LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Renu Singh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |East Champaran LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |[[Baidyanath Prasad]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Sitamarhi-Sheohar LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Binod Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Madhubani LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |[[Dilip Jaiswal]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Purnia-Araria-Kishanganj LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |[[Ashok Kumar Agrawal|Ashok Agrawal]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Katihar LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Md. Israil Rain | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Saharsa-Madhepura-Supaul LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |[[Mishri Lal Yadav]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Darbhanga LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |[[Dinesh Prasad Singh]] | | |Muzaffarpur LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Sunil Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Gopalganj LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- | Manoj Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Siwan LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Saleem Perwez | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Saran LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Rajendra Rai | | |Vaishali LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Roma Bharti | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Samastipur LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |[[Rajnish Kumar Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Begusarai-Khagaria LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |[[Manoj Yadav (politician)|Manoj Yadav]] | | |Bhagalpur-Banka LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Sanjay Prasad | | |Munger-Jamui-Lakhisarai- Sheikhpura LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |[[Rajesh Kumar Singh (politician)|Raju Yadav]] | style="background-color:{{party color|Lok Janshakti Party}}" | |[[Lok Janshakti Party|LJP]] |Nalanda LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Balmiki Singh | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Patna LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Hulas Pandey | style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Bhojpur-Buxar LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Krishna Kumar Singh | | |Rohtas-Kaimur LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Ranjan Kumar Singh | | |Aurangabad LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Anuj Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Gaya-Jehanabad-Arwal LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Salman Raghib | | |Nawada LA |17-Jul-2009 |16-Jul-2015 | | |- |Sanjay Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |05-Jun-2009 |06-May-2012 | |defected from [[Lok Janshakti Party|LJP]]<ref name=":6">{{Cite web |title=Another jolt to Paswan as lone MLC joins JD(U) |url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/another-jolt-to-paswan-as-lone-mlc-joins-jdu-49430-2009-06-04 |access-date= |website=India Today |language=}}</ref> |- |Ramdhani Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |01-Oct-2010 | |resigned on 1-Oct-2010<ref>{{Cite web |title=Bye-Elections to the State Legislative Councils of Bihar and |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69931 |access-date= |website=pib.gov.in}}</ref> |- |[[Mohammad Haroon Rashid|Haroon Rashid]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |Satish Kumar |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |Hira Prasad Bind |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |[[Giriraj Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |[[Kameshwar Choupal]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |Tanweer Hassan |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |Badshah Prasad Azad |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |20-Jan-2013 | |expired on 20-Jan-2013<ref>{{Cite web |title=RJD MLC Badshah Prasad died |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/wire-news/-1766447.html |access-date= |website=Moneycontrol |date=21 January 2013 |language=}}</ref> |- |Jyoti Devi |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |Vinod Choudhary |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Darbhanga GR |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |Neeraj Kumar |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Patna GR |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |[[Devesh Chandra Thakur]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |Tirhut GR |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |[[Virkeshwar Prasad Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Koshi GR |07-May-2008 |06-May-2014 |- |[[Diwakar Prasad Singh]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLC |1972 |2002 | | |- |[[Kedar Nath Pandey]] |style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |Saran TR |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |Nawal Kishore Yadav |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Patna TR |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |[[Narendra Prasad Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Tirhut TR |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |Basudev Singh |style="background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |[[Communist Party of India (Marxist)|CPM]] |Darbhanga TR |07-May-2008 |06-May-2014 | | |- |[[Prem Kumar Mani]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |11-May-2006 |12-Sep-2011 | |disqualified<ref>{{Cite news |date=13 September 2011 |title=Marching order to Dal MLC |url=https://www.telegraphindia.com/bihar/marching-order-to-dal-mlc/cid/344202 |work=Telegraph India}}</ref> |- |[[Shambhu Sharan Shrivastava]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |11-May-2006 |11-Aug-2011 | |resigned<ref>{{Cite news |date=2011-08-11 |title=Suspended JD (U) MLC Dr Shambhu Sharan Srivastava on Thursday resigned from Bihar Legislative Council and primary membership of the party charging the leadership with functioning in an autocratic manner. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/Suspended-JD-U-MLC-Dr-Shambhu-Sharan-Srivastava-on-Thursday-resigned-from-Bihar-Legislative-Council-and-primary-membership-of-the-party-charging-the-leadership-with-functioning-in-an-autocratic-manner-/articleshow/9567848.cms |access-date= |work=The Times of India |issn=}}</ref> |- |Sanjay Kumar Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |Shiv Prasann Yadav | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |[[Aslam Azad]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |Ganesh Bharti | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |Brahmadev Narayan Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |[[Sanjay Kumar Jha]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |[[Rajvanshi Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |[[Ramkishore Singh]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |[[Rajendra Prasad Gupta]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |[[Ganga Prasad|Ganga Prasad Chaurasiya]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |NOM |11-May-2006 |10-May-2012 | | |- |[[Nitish Kumar]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |06-May-2012 | | |- |[[Nagmani Kushwaha|Nagmani]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |25-Mar-2009 | |resigned<ref>{{Cite web |date=2009-03-26 |title=Ex-JDU minister joins RJD |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/exjdu-minister-joins-rjd/ |access-date= |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- |Narendra Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |06-May-2012 | | |- |Ramashray Prasad Singh |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |06-May-2012 | | |- |[[Sushil Modi]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |06-May-2012 | | |- |[[Tarakant Jha]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |06-May-2012 | | |- |[[Baleshwar Singh Bharti]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |06-May-2012 | | |- |[[Uday Narayan Rai]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |06-May-2012 | | |- |Bhim Singh |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |02-Jun-2009 | |defected to [[JDU]]<ref>{{Cite news |date=2009-06-03 |title=Bheem Singh, others join JD(U) |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bheem-singh-others-join-jdu/articleshow/4610091.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |Chandan Bagchi |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |06-May-2012 | | |- |Sanjay Singh |style="background-color:{{party color|Lok Janshakti Party}}" | |[[Lok Janshakti Party|LJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2006 |05-Jun-2009 | |defected to [[JDU]] on 5-Jun-2009<ref name=":6" /> |- |Ramchandra Prasad |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2004 |21-Jul-2010 | |<ref>{{Cite web |title=BIHAR |url=https://ceobihar.nic.in/election/Concil_2004/Council_2004.htm |access-date= |website=ceobihar.nic.in}}</ref> |- |[[Mudrika Singh Yadav]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2004 |21-Jul-2010 | | |- |[[Ghulam Ghaus (Indian politician)|Ghulam Ghaus]] |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2004 |21-Jul-2010 | | |- |Ramvachan Rai |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2004 |21-Jul-2010 | | |- |Rambadan Roy |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2004 |17-Mar-2009 | |resigned |- |[[Birendra Kumar Chaudhary]] |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2004 |21-Jul-2010 | | |- |[[Kiran Ghai|Kiran Ghai Sinha]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |22-Jul-2004 |21-Jul-2010 | | |- |Rajesh Ram |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |West Champaran LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | |<ref>{{Cite news |date=2003-07-13 |title=CM's kin, ex-DGP lose council polls |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/cms-kin-ex-dgp-lose-council-polls/articleshow/73227.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |Kalavati Devi |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |East Champaran LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Dilip Kumar Yadav |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Sitamarhi-Sheohar LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Samir Kumar Mahaseth |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Madhubani LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Mohammed Azimuddin |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Purnia-Araria-Kishanganj LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Mohan Lal Agrawal |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Katihar LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Balram Singh Yadav |style="background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |[[Communist Party of India (Marxist)|CPM]] |Saharsa-Madhepura-Supaul LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |[[Mishri Lal Yadav]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Darbhanga LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |[[Dinesh Prasad Singh]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Muzaffarpur LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Sunil Singh |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Gopalganj LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Paramatma Ram |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Siwan LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Raghuvansh Prasad Yadav |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Saran LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Jagannath Rai |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Vaishali LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Hari Narayan Choudhary |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Samastipur LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Usha Sahani |style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |Begusarai-Khagaria LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Sanjay Kumar |style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |Bhagalpur-Banka LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |[[Ravindra Yadav]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Munger-Jamui-Lakhisarai- Sheikhpura LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |[[Kapildev Prasad Singh|Kapildev Singh]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nalanda LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |[[Dilip Singh]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Patna LA |17-Jul-2003 |01-Oct-2006 | |expired<ref>{{Cite web |date=2006-10-01 |title=Bihar MLC Dilip Singh is dead |url=https://www.hindustantimes.com/india/bihar-mlc-dilip-singh-is-dead/story-RWCjJZvt7K1vKujuwsf3DM.html |access-date= |website=Hindustan Times |language=}}</ref> |- |Laldas Rai |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Bhojpur-Buxar LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Krishna Kumar Singh |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Rohtas-Kaimur LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Ranjan Kumar Singh |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Aurangabad LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |[[Manorama Devi]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Gaya-Jehanabad-Arwal LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Salman Raghib |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Nawada LA |17-Jul-2003 |16-Jul-2009 | | |- |Nagendra Prasad Singh |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | |<ref>{{Cite news |date=2002-05-08 |title=Newly-elected MLCs sworn in |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/newly-elected-mlcs-sworn-in/articleshow/9204383.cms |access-date= |issn=}}</ref> |- |Geeta Kumari |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |Yunus Lohia |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |Badshah Prasad Azad |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |[[Giriraj Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |[[Kameshwar Choupal]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |Vinay Kumar Sinha |style="background-color:{{party color|Samata Party}}" | |[[Samata Party|SAP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |Tanweer Hassan |style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |Jyoti Devi |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |Nilamber Choudhary |style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |Darbhanga GR |07-May-2002 |09-Sep-2006 | |expired |- |Azad Gandhi |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Patna GR |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |[[Devesh Chandra Thakur]] |style="background-color:{{party color|Independent}}" | |[[Independent politician|Ind]] |Tirhut GR |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |[[Virkeshwar Prasad Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Koshi GR |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |[[Diwakar Prasad Singh]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLC |07-May-1972 |06-May-1990 | | |- |[[Diwakar Prasad Singh]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLC |07-May-1990 |06-May-2002 | | | | |[[Kedar Nath Pandey]] |style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |Saran TR |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |Nawal Kishore Yadav |style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |Patna TR |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |[[Narendra Prasad Singh]] |style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |Tirhut TR |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |Basudev Singh |style="background-color:{{party color|Communist Party of India (Marxist)}}" | |[[Communist Party of India (Marxist)|CPM]] |Darbhanga TR |07-May-2002 |06-May-2008 | | |- |[[Jabir Husain]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLA |07-May-2000 |06-May-2006 | | |- |Ram Nandan Singh | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLA |07-May-2000 |06-May-2006 | | |- |Kumar Rakesh Ranjan | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLA |07-May-2000 |06-May-2006 | | |- |Upendra Kumar Singh | | | | | | | |- |Ram Karan Sahani | | | | | | | |- |[[Ganga Prasad|Ganga Prasad Chaurasiya]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA |07-May-2000 |06-May-2006 | | |- |[[Baleshwar Singh Bharti]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA |07-May-2000 |06-May-2006 | | |- |Vijay Kumar Verma | style="background-color:{{party color|Janata Dal (United)}}" | |[[Janata Dal (United)|JDU]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2000 |06-May-2006 | | |- |P. K. Sinha | style="background-color:{{party color|Samata Party}}" | |[[Samata Party|SAP]] |[[Bihar Legislative Assembly|MLA]] |07-May-2000 |06-May-2006 | | |- |Chandan Bagchi | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |07-May-2000 |06-May-2006 | | |- |[[Subhash Prasad Yadav]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLA |22-Jul-1998 |21-Jul-2004 | | |- |[[Ram Kripal Yadav]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLA |22-Jul-1998 |21-Jul-2004 | | |- |[[Mangani Lal Mandal]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLA |22-Jul-1998 |21-Jul-2004 | | |- |[[Ghulam Ghaus (Indian politician)|Ghulam Ghaus]] | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLA |22-Jul-1998 |21-Jul-2004 | | |- |Khalid Anwar Ansari | style="background-color:{{party color|Rashtriya Janata Dal}}" | |[[Rashtriya Janata Dal|RJD]] |MLA |22-Jul-1998 |21-Jul-2004 | |<ref>{{Cite web |date=2024-09-03 |title=बिहारः पूर्व मंत्री खालिद अनवर अंसारी का निधन, पटना के अस्पताल में ली अंतिम सांस |url=https://www.amritvichar.com/article/489937/bihar-former-minister-khalid-anwar-ansari-passes-away# |access-date= |website=www.amritvichar.com |language=hi}}</ref> |- |Bishun Deo Rai | | |MLA |22-Jul-1998 |21-Jul-2004 | | |- |Ramdeo Sahu | | |MLA |22-Jul-1998 |21-Jul-2004 | | |- |[[Saryu Roy (politician)|Saryu Roy]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA |22-Jul-1998 |21-Jul-2004 | | |- |[[Ram Nath Thakur]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |Indu Singh | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |Pramila Devi | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |[[Mahendra Sahni]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |Vishwa Mohan Chaudhary | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |[[Ramanand Yadav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |Umeshwar Prasad Verma | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |[[Thomas Hansda]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |Uma Shankar Shukla | style="background-color:{{party color|Marxist Co-ordination Committee}}" | |[[Marxist Co-ordination Committee|MCC]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |[[Subodh Roy (politician)|Subodh Roy]] | style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |[[Ganga Prasad Chaurasia]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA |28-Apr-1994 |27-Apr-2000 | | |- |Ajay Almast | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |Gautam Sagar Rana | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |[[Mangani Lal Mandal]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |[[Ram Kripal Yadav]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |21-Jul-1992 |1993 | |elected to [[Patna Lok Sabha constituency]] |- |[[Ram Chandra Purve]] | style="background-color:{{party color|Janata Dal}}" | |[[Janata Dal|JD]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |Vijay Shankar Mishra | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |Laxmi Devi | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |Sylvia Bage | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |[[Raj Mangal Mishra]] | style="background-color:{{party color|Samajwadi Janata Party (Rashtriya)}}" | |[[Samajwadi Janata Party (Rashtriya)|SJP]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |Badri Narayan | style="background-color:{{party color|Communist Party of India}}" | |[[Communist Party of India|CPI]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |[[Tarakant Jha]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA |21-Jul-1992 |20-Jul-1998 | | |- |[[Bhagwat Jha Azad]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |[[Ramanand Yadav]] | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |Umeshwar Prasad Verma | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |Laliteshwar Jha | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |Fida Hussain Ansari | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |Stensila Hembrom | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |Vibhuti Kavi | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |Indu Devi | style="background-color:{{party color|Janata Party}}" | |[[Janata Party|JP]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |[[Ram Nath Thakur]] | style="background-color:{{party color|Lokdal}}" | |[[Lokdal|LKD]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |Chatrapati Sahi Munda | style="background-color:{{party color|Jharkhand Mukti Morcha}}" | |[[Jharkhand Mukti Morcha|JMM]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |[[Jagbandhu Adhikari]] | style="background-color:{{party color|Bharatiya Janata Party}}" | |[[Bharatiya Janata Party|BJP]] |MLA |28-Apr-1988 |27-Apr-1994 | | |- |Khalid Rashid Saba | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |Vijay Shankar Mishra | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |Nageshwar Prasad Singh | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |Brij Kishore Singh | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |Raj Kishore Prasad | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |Laxmi Devi | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |Sylvia Bage | style="background-color:{{party color|Indian National Congress}}" | |[[Indian National Congress|INC]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |[[Mangani Lal Mandal]] | style="background-color:{{party color|Lokdal}}" | |[[Lokdal|LKD]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |[[Ram Chandra Purve]] | style="background-color:{{party color|Lokdal}}" | |[[Lokdal|LKD]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |- |Tripurari Prasad Singh | style="background-color:{{party color|Janata Party}}" | |[[Janata Party|JP]] |MLA |21-Jul-1986 |20-Jul-1992 | | |} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:బీహార్ శాసనమండలి సభ్యులు]] [[వర్గం:బీహార్‌కు సంబంధించిన జాబితాలు]] [[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల శాసనమండలి సభ్యుల జాబితాలు]] [[వర్గం:భారత రాష్ట్రాల శాసనసభ సభ్యుల జాబితాలు]] s3t1xmwpycmdf7tq7rsg47h2mv0bet4 0 499970 4955161 4953660 2026-09-09T04:49:48Z స్వరలాసిక 13980 /* కథ */ 4955161 wikitext text/x-wiki {{Short description|కర్రీ బార్కర్ అమెరికన్ హారర్ చిత్రం}} {{Use American English|date=May 2026}} {{Use mdy dates|date=June 2026}}{{Infobox film | image = Obsession theatrical poster.jpeg | alt = | caption = థియేట్రికల్ రిలీజ్ పోస్టర్ | director = కర్రీ బార్కర్ | writer = కర్రీ బార్కర్ | producer = {{Plainlist| * జేమ్స్ హారిస్ * హేలీ నికోల్ జాన్సన్ * క్రిస్టియన్ మెర్క్యూరి * రోమన్ వియారిస్ }} | starring = {{Plainlist| * మైఖేల్ జాన్స్టన్ * ఇండే నవారెట్టే * కూపర్ టామ్లిన్సన్ * మేగాన్ లావ్లెస్ * ఆండీ రిక్టర్ }} | cinematography = టేలర్ క్లెమన్స్ | editing = కర్రీ బార్కర్ | music = రాక్ బుర్వెల్ | studio = {{Plainlist|* క్యాప్‌స్టోన్ స్టూడియోస్ * టీ షాప్ ప్రొడక్షన్స్ * అండర్ ది షెల్ }} | distributor = {{Plainlist| * ఫోకస్ ఫీచర్స్ (అమెరికా) * యూనివర్సల్ పిక్చర్స్ (అంతర్జాతీయంగా){{efn|ఫ్రాన్స్ (లే పాక్టే), ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ (రియాల్టో డిస్ట్రిబ్యూషన్), రష్యా (ఎక్స్‌పోనెంటా ఫిల్మ్) మినహా}} }} | released = {{Film date|2025|9|5|టిఐఎఫ్ఎఫ్ (TIFF)|2026|5|15|అమెరికా}} | runtime = 109 నిమిషాలు<ref>{{Cite web |date=March 25, 2026 |title=''Obsession'' (2026) |url=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/F4F81130005EB8DB |access-date=March 25, 2026 |archive-date=April 20, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420003524/https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/F4F81130005EB8DB|url-status=live |website=[[Irish Film Classification Office]]}}</ref> | country = అమెరికా | language = ఇంగ్లీష్ | budget = $750,000<ref name="NewYorker">{{cite magazine|url=https://www.newyorker.com/culture/persons-of-interest/the-twenty-six-year-old-behind-obsession-a-terrifying-tale-of-a-crush-gone-awry|title=The Twenty-Six-Year-Old Behind ''Obsession'', a Terrifying Tale of a Crush Gone Awry|date=May 11, 2026|first=Alex|last=Barasch|magazine=[[The New Yorker]]|url-access=limited|access-date=May 16, 2026|archive-date=May 15, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515234819/https://www.newyorker.com/culture/persons-of-interest/the-twenty-six-year-old-behind-obsession-a-terrifying-tale-of-a-crush-gone-awry|url-status=live|quote=He made ''Obsession'' for 'seven hundred and fifty thousand, max,' and earlier projects for far, far less.}}</ref> | gross = $333.3 మిలియన్లు<ref name="BOM">{{cite Box Office Mojo |title=Obsession |id=tt37287335 |website=[[Box Office Mojo]]|access-date=June 21, 2026}}</ref><ref name="NUM">{{cite The Numbers |id=Obsession-(2026) |access-date=June 21, 2026}}</ref> }} <nowiki>'''''అబ్సెషన్'''''</nowiki> అనేది 2025 [[అమెరికన్ సామ్రాజ్యం|అమెరికన్]] అతీంద్రియ హారర్ చిత్రం. దీనికి [[కర్రీ బార్కర్]] రచన, దర్శకత్వం, ఎడిటింగ్ వహించాడు. స్నేహితురాలు నిక్కీ (ఇండే నవారెట్టే) తనతో ప్రేమలో పడాలని కోరుకునే [[మ్యూజిక్]] స్టోర్ ఉద్యోగి బేర్ (మైఖేల్ జాన్స్టన్) కథను ఈ చిత్రం అనుసరిస్తుంది. అతను తన కోరికను తీర్చే అతీంద్రియ బొమ్మను కొంటాడు, ఇది భయంకరమైన పరిణామాలకు దారితీస్తుంది. కూపర్ టామ్లిన్సన్, మేగాన్ లావ్లెస్, ఆండీ రిక్టర్ సహాయక పాత్రల్లో కనిపిస్తారు, బార్కర్ వాయిస్ పాత్రను పోషించాడు. యూట్యూబ్ స్కెచ్ కమెడియన్ బార్కర్, 2023లో తన షార్ట్ హారర్ ఫిల్మ్ <nowiki>''</nowiki>ద చైర్‌<nowiki>''</nowiki> ను తన ఛానెల్‌లో అప్‌లోడ్ చేశాడు, దీంతో నిర్మాత జేమ్స్ హారిస్ దాన్ని ఫీచర్ ఫిల్మ్‌గా మార్చడానికి ఆఫర్ ఇచ్చాడు. బార్కర్ ఆ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని <nowiki>''</nowiki>ది సింప్సన్స్<nowiki>''</nowiki> ఎపిసోడ్ "ట్రీహౌస్ ఆఫ్ హారర్ II" స్ఫూర్తితో <nowiki>''</nowiki>అబ్సెషన్<nowiki>''</nowiki> అనే విభిన్న చిత్ర ఆలోచనను ప్రతిపాదించాడు. అక్టోబర్ 2024లో లాస్ ఏంజెల్స్‌లో $750,000 బడ్జెట్‌తో ఈ చిత్రాన్ని చిత్రీకరించారు. <nowiki>''</nowiki>మిల్క్ & సీరియల్<nowiki>''</nowiki> (2024) తర్వాత ఇది బార్కర్ రెండవ ఫీచర్-నిడివి చిత్రం, థియేటర్లలో విడుదలైన అతని మొదటి చిత్రం. <nowiki>''అబ్సెషన్'' సెప్టెంబర్ 5, 2025న టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (TIFF) లో ప్రదర్శించబడింది, అక్కడ ఫోకస్ ఫీచర్స్ పంపిణీ హక్కులను $14–$15 మిలియన్లకు కొనుగోలు చేసింది. ఇది టిఐఎఫ్ఎఫ్ (TIFF) చరిత్రలో ఒక జానర్ చిత్రానికి అత్యధిక ధర. జాసన్ బ్లమ్ తన బ్లమ్‌హౌస్ ప్రొడక్షన్స్ క్రింద ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్‌గా చేరాడు. ''అబ్సెషన్''</nowiki> మే 15, 2026న [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]]<nowiki/>లో థియేటర్లలో విడుదలైంది. విమర్శనాత్మక, వాణిజ్యపరమైన విజయాన్ని సాధించిన ఈ చిత్రం ప్రపంచవ్యాప్తంగా $333.3 మిలియన్లు వసూలు చేసింది. ఫోకస్ ఫీచర్స్ ఎക്കാലపు అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన చిత్రంగా, 2026లో అత్యధిక వసూళ్లు సాధించిన ఏడవ చిత్రంగా నిలిచింది. ==కథ== బేరన్ "బేర్" బెయిలీ తన స్నేహితురాలు నిక్కీ ఫ్రీమాన్ పట్ల ప్రేమ భావాలను కలిగి ఉంటాడు. వారిద్దరూ తమ స్నేహితులు ఇయాన్, సారా లతో కలిసి ఒక మ్యూజిక్ స్టోర్‌లో పనిచేస్తుంటారు. అతను ఇంటికి తిరిగి వచ్చేసరికి తన పెంపుడు పిల్లి శాండీ పొరపాటున [[ఆక్సికోడోన్]] మింగి చనిపోయిందని గుర్తిస్తాడు. బేర్ క్రిస్టల్ షాపులో నిక్కీకి బహుమతి కోసం వెతుకుతాడు, ఆమెకు "వన్ విష్ విల్లో" కొంటాడు. అది విరిగినప్పుడు ఒక్కో వ్యక్తికి ఒక్క కోరిక తీరుస్తుందని చెప్పబడే వింత బొమ్మ అది. ఆ రాత్రి తర్వాత, నిక్కీ నేరుగా బేర్‌ని తనకు ఆమె ఇష్టమేనా అని అడుగుతుంది, దీనిని అతను కంగారుగా తిరస్కరిస్తాడు. తనపై తనకు కోపం వచ్చి, బేర్ వన్ విష్ విల్లోను పగలగొడతాడు, నిక్కీ ప్రపంచంలో మరెవరికంటే తనను ఎక్కువగా ప్రేమించాలని కోరుకుంటాడు. వెంటనే నిక్కీ తిరిగి వచ్చి బేర్ ఇంట్లో పడుకుంటానని అడుగుతుంది, విడిపోయిన తన తండ్రి క్యాన్సర్‌తో చనిపోతున్నాడని బాధపడుతుంది. మంచం మీద ఆమె అతన్ని ముద్దు పెట్టుకుంటుంది, కానీ అకస్మాత్తుగా అరిచి వెనక్కి తగ్గుతుంది. మరుసటి [[ఉదయం]] నిక్కీ శాండీ అవశేషాలతో ఒక స్మారకాన్ని సృష్టిస్తుంది, బేర్‌ను కలవరపెడుతుంది. తాను [[ఎండిఎంఎ]] (MDMA) తీసుకోవడం వల్లే విచిత్రంగా ప్రవర్తిస్తున్నానని వివరిస్తుంది, దాన్ని బేర్ అంగీకరిస్తాడు, ఇద్దరూ డేటింగ్ ప్రారంభిస్తారు. అనుమానంతో ఇయాన్ బేర్‌కు ఫోన్ చేస్తాడు. డేటింగ్ ప్రారంభించడానికి ముందు నిక్కీ బేర్‌ను తన "తమ్ముడు" గా చూస్తానని సారాకు చెప్పిందని, తన తండ్రి క్యాన్సర్ గురించి అబద్ధం చెప్పిందని తెలియజేస్తాడు. ఆ రాత్రి బేర్ నిద్రలేచేసరికి నిక్కీ తనను చూస్తుంటుంది, తనను ప్రేమించడం లేదని ఆరోపిస్తూ ఏడుస్తుంది. మరుసటి రోజు శాండీ అవశేషాలను ఉపయోగించి ఆమె తనకు శాండ్‌విచ్ చేసిందని బేర్ కనుగొంటాడు. బేర్ తన కోరికను మార్చుకోవడానికి వన్ విష్ విల్లో కస్టమర్ సపోర్ట్‌కి కాల్ చేస్తాడు. ఆ కోరిక అతను చనిపోయినప్పుడు మాత్రమే ముగుస్తుందని అవతలి గొంతు చెబుతుంది. ఆ తర్వాత భయంకరంగా అరుస్తున్న నిక్కీ గొంతును లైన్‌లో ఉంచుతుంది, ఆందోళనతో అతను ఫోన్ కట్ చేస్తాడు. ఇయాన్ నిరసన వ్యక్తం చేసినప్పటికీ ఆ [[రాత్రి]] ఇయాన్ ఇంట్లో జరిగే పార్టీకి నిక్కీ బేర్‌తో పాటు వెళ్తుంది. డ్రింకింగ్ గేమ్ ఆడుతున్నప్పుడు నిక్కీ హింసాత్మకమైన "హాన్సెల్ అండ్ గ్రెటెల్" కథను చదువుతుంది. బేర్ ఎడమ వైపున ఉన్న వ్యక్తిని (సారా) ముద్దు పెట్టుకోవాలనే టార్గెట్ వస్తుంది. నిక్కీ సారాను తన సీట్లోంచి పంపించేసి, బేర్‌ను ముద్దు పెట్టుకుంటుంది. అకస్మాత్తుగా నిక్కీ అరవడం ప్రారంభించి పగిలిన బాటిల్‌తో తన ముఖాన్ని పొడుచుకుంటుంది. తర్వాత పార్కులో కలవాలని సారా బేర్‌కు మెసేజ్ చేస్తుంది. బేర్ వెళ్లడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, నిక్కీ సృహలోకి వచ్చి మాట్లాడుతుంది, తనలో ఉన్న అబ్సెసివ్ వ్యక్తిత్వం నిద్రపోతోందని చెబుతుంది, తనను చంపమని బేర్‌ను వేడుకుంటుంది. తనతో ఉండటం కంటే చనిపోవడానికే ఆమె ప్రాధాన్యత ఇస్తుందని నొచ్చుకున్న బేర్ నిరాకరిస్తాడు. గత రెండేళ్లుగా ఇయాన్, నిక్కీ రహస్యంగా కలుసుకుంటున్నారని సారా బేర్‌కు వెల్లడిస్తుంది. ఇయాన్‌పై పగ తీర్చుకోవడానికే నిక్కీ అతన్ని వాడుకుంటోందని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తుంది. బేర్ పట్ల తనకున్న ఆకర్షణను సారా సూచించిన తర్వాత, అకస్మాత్తుగా నిక్కీ కిటికీ గుండా దూసుకువచ్చి ఆమె తలను ఇటుకతో పదేపదే కొట్టి దారుణంగా చంపేస్తుంది. మృతదేహాన్ని తాను పారవేస్తానని చెప్పి భయభ్రాంతులకు గురైన బేర్‌ను ఇంటికి వెళ్లమని చెబుతుంది. బేర్ క్రిస్టల్ షాప్ నుండి మిగిలిన వన్ విష్ విల్లోలను కొనుగోలు చేస్తాడు, తన కోరికను వెనక్కి తీసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తాడు, కానీ దేనినీ విరగ్గొట్టలేకపోతాడు. అతను పరిస్థితిని ఇయాన్‌కు వివరించి, తన కోరికను రద్దు చేయమని వేడుకుంటాడు. నమ్మశక్యం కాని ఇయాన్ ఒక బిలియన్ డాలర్లు కావాలని కోరుకుంటాడు, అప్పుడు పైకప్పు నుండి నగదు వర్షం కురుస్తుంది. బేర్ తన కోరికను వెనక్కి తీసుకోవడానికి చివరి వన్ విష్ విల్లోతో ఇంటికి తిరిగి వస్తాడు. ముక్కలైన సారా మృతదేహాన్ని అతను చూస్తాడు, నిక్కీ సారా డ్రెస్, తల చర్మం ధరించి ఉంటుంది. ఆమె తుపాకీతో బేర్‌ను, తనను తాను బెదిరిస్తుంది. ఇయాన్ అక్కడికి చేరుకోగానే నిక్కీ అతన్ని కాల్చి చంపుతుంది. బేర్ బాత్రూంలో బంధించుకుంటాడు, తలపై కాల్చుకుని ఆత్మహత్య చేసుకోవాలనుకుంటాడు. అది చేయలేక మిగిలిన ఆక్సికోడోన్ మాత్రలు మింగేస్తాడు. కానీ వెంటనే మనసు మార్చుకుని, వాంతి చేసుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. సరిగ్గా అదే సమయంలో నిక్కీ చివరి వన్ విష్ విల్లోను విరగ్గొడుతుంది. కోరిక ప్రభావంతో, బేర్ బాత్రూం నుండి బయటకు వచ్చి, డ్రగ్స్ ఓవర్‌డోస్‌తో చనిపోయే ముందు నిక్కీని ముద్దు పెట్టుకుంటాడు. గుండె పగిలిన నిక్కీ తనను తాను కాల్చుకోవడానికి సిద్ధమవుతుంది, కానీ బేర్ మరణం వల్ల నిజమైన నిక్కీ తిరిగి తన నియంత్రణను పొందుతుంది. తన చుట్టూ ఉన్న మారణకాండను చూసి భయపడి నిక్కీ విపరీతంగా రోదిస్తుంది. ==తారాగణం== * బేరన్ "బేర్" బెయిలీగా మైఖేల్ జాన్స్టన్, మ్యూజిక్ స్టోర్ ఉద్యోగి * నిక్కీ ఫ్రీమాన్‌గా ఇండే నవారెట్టే, బేర్ సహోద్యోగి, స్నేహితురాలు * ఇయాన్‌గా కూపర్ టామ్లిన్సన్, బేర్, నిక్కీ స్నేహితుడు * సారా హార్పర్‌గా మేగాన్ లావ్లెస్, బేర్, నిక్కీ స్నేహితురాలు, కార్టర్ కూతురు * కార్టర్ హార్పర్‌గా ఆండీ రిక్టర్, మ్యూజిక్ స్టోర్ యజమాని, సారా తండ్రి * వయోలాగా హేలీ ఫిట్జ్‌గెరాల్డ్, బేర్‌కు వన్ విష్ విల్లో విక్రయించే క్రిస్టల్ షాప్ ఉద్యోగి * హ్యారీగా డారిన్ టూండర్, మరొక క్రిస్టల్ షాప్ ఉద్యోగి * వన్ విష్ విల్లో కస్టమర్ సర్వీస్ ప్రతినిధి వాయిస్‌గా కర్రీ బార్కర్ ==నిర్మాణం== ===అభివృద్ధి=== స్కెచ్ కామెడీ ద్వయం 'దట్స్ ఏ బ్యాడ్ ఐడియా'లో ఒకరైన కర్రీ బార్కర్, సహనటుడు కూపర్ టామ్లిన్సన్‌తో కలిసి తన షార్ట్ హారర్ ఫిల్మ్ ''ద చైర్‌'' ను 2023లో తన యూట్యూబ్ ఛానెల్‌లో అప్‌లోడ్ చేశాడు.<ref name="THRYouTube">{{cite web |last=Couch |first=Aaron |title=Want to Be a Horror Director? Upload Your Movie to YouTube |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/digital/talk-to-me-milk-serial-youtube-1236041229/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=September 7, 2025 |archive-date=May 8, 2026| archive-url=https://web.archive.org/web/20260508105136/https://www.hollywoodreporter.com/business/digital/talk-to-me-milk-serial-youtube-1236041229/|url-status=live |date=October 28, 2024}}</ref> టీ షాప్ ప్రొడక్షన్స్‌కు చెందిన చలనచిత్ర నిర్మాత జేమ్స్ హారిస్ దీనిని ఫీచర్-నిడివి చిత్రంగా మార్చడానికి బార్కర్‌ను సంప్రదించిన తర్వాత, బార్కర్ దానికి బదులుగా ''అబ్సెషన్'' ను ప్రతిపాదించాడు.<ref name="Moveable">{{cite web |last=Saito |first=Stephen |title=TIFF 2025 Interview: Curry Barker on Crushing It in "Obsession" |url=https://moveablefest.com/curry-barker-obsession/ |website=The Moveable Fest |access-date=September 7, 2025 |date=September 6, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011010426/https://moveablefest.com/curry-barker-obsession/|archive-date=October 11, 2025|url-status=live}}</ref> బార్కర్ మొదట ఒక అబ్సెసివ్ రిలేషన్‌షిప్ గురించి సినిమాగా ''అబ్సెషన్'' రాశాడు. తాను నటించిన ''ఇట్స్ ఆల్వేస్ సన్నీ ఇన్ ఫిలడెల్ఫియా'' ఎపిసోడ్ చూడటానికి సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, అతను హోమర్ ఒక కోతి పంజాతో వ్యవహరించే ''ది సింప్సన్స్'' రీరన్ ఎపిసోడ్‌ను చూశాడు, ఇది కోరికల మూలకాన్ని చేర్చడానికి అతన్ని ప్రేరేపించింది.<ref name="Microbudget">{{cite web |last=Earl |first=William |title=After His Microbudget Debut Haunted 2 Million People on YouTube, Curry Barker Brings 'Crazy Horror' to TIFF With Twisted Love Story 'Obsession' |url=https://variety.com/2025/film/features/obsession-curry-barker-milk-serial-1236509467/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=September 7, 2025 |date=September 5, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250905203738/https://variety.com/2025/film/features/obsession-curry-barker-milk-serial-1236509467/|archive-date=September 5, 2025|url-status=live}}</ref><ref name="Collider-0515">{{cite web|url=https://collider.com/obsession-curry-barker-pearl-midsommar-possession-explained/|title='Obsession's Terrifying Twist Isn't Possession — It's Something Much Darker|date=May 15, 2026|first1=Tamera|last1=Jones|first2=Perri|last2=Nemiroff|website=[[Collider (website)|Collider]]|access-date=May 16, 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.the-independent.com/arts-entertainment/films/news/obsession-movie-the-simpsons-curry-barker-b2983719.html|title=Obsession director reveals unlikely inspiration from The Simpsons episode|date=May 26, 2026|first=Carsen|last=Holaday|website=[[The Independent]]|access-date=June 18, 2026}}</ref> ఈ కాన్సెప్ట్ అతను యునైటెడ్ టాలెంట్ ఏజెన్సీతో సంతకం చేయడానికి, $1 మిలియన్ బడ్జెట్‌తో చిత్రానికి దర్శకత్వం వహించడానికి ఆఫర్ పొందడానికి దారితీసింది.<ref name="THRYouTube" /> ఈ సమయంలో బేర్‌ను హీరోగా మార్చడానికి స్క్రిప్ట్‌ని తిరిగి వ్రాయడానికి వచ్చిన $2 మిలియన్ ఆఫర్‌ను అతను తిరస్కరించాడు. బార్కర్ టీ షాప్ ప్రొడక్షన్స్‌తో పాటు క్యాప్‌స్టోన్ స్టూడియోస్, అండర్ ది షెల్‌తో పని చేస్తూ స్క్రీన్‌ప్లేను పూర్తి చేయడానికి ఎనిమిది నెలల సమయం తీసుకున్నాడు.<ref name="VarietyMilkSerial">{{cite web |last=Earl |first=William |title=How 'Milk & Serial,' a Clever Slasher Made for $800 and Released for Free on YouTube, Became a Must-Watch for Horror Fans |url=https://variety.com/2024/film/news/milk-serial-curry-barker-slasher-youtube-1236116310/ |website=[[Variety (magazine)|Variety]] |access-date=September 7, 2025 |date=August 26, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240826230542/https://variety.com/2024/film/news/milk-serial-curry-barker-slasher-youtube-1236116310/|archive-date=August 26, 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Parlevliet |first=Mirko |date=December 2, 2025 |title=Focus Partners with Blumhouse on Curry Barker's Obsession |url=https://www.vitalthrills.com/focus-partners-with-blumhouse-on-curry-barkers-obsession/ |access-date=May 8, 2026 |website=Vital Thrills }}</ref> బార్కర్ తన తల్లి అయిన గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ డిజైనర్‌తో కలిసి వన్ విష్ విల్లో రూపకల్పనను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref name="Moveable" /> ===నటీనటుల ఎంపిక=== ఆగస్టు 2024 నాటికి కాస్టింగ్ ప్రక్రియ జరుగుతోంది.<ref name="VarietyMilkSerial" /> బార్కర్ నిక్కీ పాత్రను ముప్పుగా, బాధితురాలిగా రాశాడు. కథలో బేర్ కోరిక తర్వాత ఆమె తనపై తాను క్రమంగా నియంత్రణ కోల్పోవడం కనిపిస్తుంది.<ref name="CouchSoup1">{{cite web |last=Carter|first=Andrea|title=The Real Villain of Obsession is Not Nikki|url=https://couchsoup.com/movies/the-real-villain-of-obsession-is-not-nikki/|website=Couch Soup|date=May 20, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> బార్కర్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ పాత్రకు ఒక సాధారణ యువతిగా, భయంకరమైన అతీంద్రియ ఉనికిని ప్రదర్శించగల నటి అవసరం.<ref name="SlashFilm12">{{cite web |last=Bria|first=Bill|title=How Obsession Found The Perfect Actress For Nikki [Exclusive]|url=https://www.slashfilm.com/2173439/how-obsession-movie-found-perfect-actress-nikki/|website=[[SlashFilm]]|date=May 15, 2026 |access-date=May 26, 2026}}</ref> సుదీర్ఘమైన కాస్టింగ్ ప్రక్రియ మధ్య, ఇండే నవారెట్టే నిక్కీగా ఎంపికైంది. భయానక అంశాలు వెలువడకముందే నిక్కీని నమ్మశక్యంగా చేయడంలో ఆమె సహాయపడిందని బార్కర్ భావించాడు.<ref name="Moveable" /><ref name="SlashFilm12"/> నవారెట్టేతో కెమిస్ట్రీ రీడ్ తర్వాత, మైఖేల్ జాన్స్టన్ బేర్‌గా ఎంపికయ్యాడు.<ref name="Moveable" /> ===చిత్రీకరణ=== అక్టోబర్ 2024 చివరలో ప్రధాన ఫోటోగ్రఫీ ప్రారంభమైంది.<ref name="VarietyMilkSerial" /> లాస్ ఏంజెల్స్ ప్రాంతంలో ప్రాథమిక 20 రోజుల షూట్ తర్వాత రీషూట్‌లతో సహా 26 రోజుల్లో దీనిని చిత్రీకరించారు, ప్రతిరోజూ ఐదు నుండి ఆరు స్క్రిప్ట్ పేజీలను కవర్ చేశారు.<ref>{{Cite Instagram |author=Focus Features UK |author-link=Focus Features |user=focusfeaturesuk |postid=DYUek1WkY0K |date=May 14, 2026 |title=We are officially ready to be obsessed with Obsession |access-date=May 17, 2026}}</ref> "అసౌకర్యంగా" అనిపించే షాట్‌లను సృష్టించడానికి సినిమాటోగ్రాఫర్ టేలర్ క్లెమన్స్‌తో బార్కర్ పనిచేశాడు. బేర్ ఇంట్లో జరిగే సన్నివేశాలను ప్రొడక్షన్ డిజైనర్ వివియన్ గ్రే పునర్నిర్మించారు, వీటిని మొదటి వారంన్నర రోజుల్లో చిత్రీకరించారు. ఇతర లొకేషన్లలో సాన్ ఫెర్నాండోలోని కాసెల్స్ మ్యూజిక్ స్టోర్, బుర్బాంక్‌లోని గ్రీన్ మ్యాన్ క్రిస్టల్ షాప్, రోగ్‌లైక్ టావెర్న్, నార్త్ హాలీవుడ్‌లోని లిటిల్ టోని పిజ్జేరియా ఉన్నాయి.<ref name="MPA-BarkerInterview"/><ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/obsession-movie-la-locations-little-tonis-green-man-magic-1236621654/|title=The ''Obsession'' Effect: Horror Flick Has Fans Stalking Two L.A. Businesses|date=June 18, 2026|first=Chris|last=Gardner|website=[[The Hollywood Reporter]]|access-date=June 21, 2026}}</ref> కార్లలో జరిగే సంభాషణలు ఉన్న కొన్ని సన్నివేశాలను ఎల్‌ఈడి స్క్రీన్ టెక్నాలజీని ఉపయోగించి సౌండ్‌స్టేజ్‌పై చిత్రీకరించారు.<ref>{{cite web|url=https://behindthelensonline.net/site/interviews/interview-exclusives/curry-barker-interview-obsession/|title=Curry Barker Gets Practical with Horror in Obsession – Exclusive Interview|date=September 2, 2025|first=Debbie|last=Elias|website=Behind the Lens Online|access-date=June 6, 2026}}</ref> బార్కర్ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ చిత్రం బడ్జెట్ గరిష్టంగా $750,000.<ref name="NewYorker"/> ===పోస్ట్-ప్రొడక్షన్=== మార్చి 2025 నాటికి, బార్కర్ ఎడిటర్‌గా ఉన్న ''అబ్సెషన్'' పోస్ట్-ప్రొడక్షన్ దశలో ఉంది.<ref name="Moveable" /><ref>{{cite web |last=Couch |first=Aaron |title='Milk & Serial' Filmmaker Curry Barker Signs with UTA (Exclusive) |url=https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/milk-serial-filmmaker-curry-barker-signs-with-uta-exclusive-1236158762/ |website=[[The Hollywood Reporter]] |access-date=September 7, 2025 |date=March 10, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250310173706/https://www.hollywoodreporter.com/business/business-news/milk-serial-filmmaker-curry-barker-signs-with-uta-exclusive-1236158762/|archive-date=March 10, 2025|url-status=live}}</ref> తన పడకగది నుండి సినిమాను ఎడిట్ చేస్తున్నప్పుడు బార్కర్ వన్ విష్ విల్లో కస్టమర్ సర్వీస్ ప్రతినిధిగా తన డైలాగ్‌లను తన ఫోన్‌లో రికార్డ్ చేశాడు. సెప్టెంబరులో సినిమా ఫెస్టివల్ ప్రీమియర్ తర్వాత, మోషన్ పిక్చర్ అసోసియేషన్ (MPA) నుండి NC-17 రేటింగ్‌ను నివారించడానికి ఒక పాత్ర తల పగలగొట్టబడే సన్నివేశాన్ని తగ్గించారు. ప్రీమియర్ తర్వాత జాసన్ బ్లమ్ తన బ్లమ్‌హౌస్ ప్రొడక్షన్స్ బ్యానర్‌లో ఎగ్జిక్యూటివ్ ప్రొడ్యూసర్‌గా చిత్రంలో చేరాడు; మొదటి టీజర్ విడుదలైనప్పుడు డిసెంబర్ 2025లో అతని భాగస్వామ్యం వెల్లడైంది. రాక్ బర్వెల్ ఫీచర్ ఫిల్మ్ కంపోజర్‌గా అరంగేట్రం చేశాడు. 18-ట్రాక్ ఆల్బమ్ మే 15, 2026న సినిమా విడుదలైన తేదీనే విడుదలైంది. ==విడుదల== ''అబ్సెషన్'' సెప్టెంబర్ 5, 2025న టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (TIFF) లో మిడ్‌నైట్ మ్యాడ్‌నెస్ విభాగంలో ప్రదర్శించబడింది.<ref name="Microbudget" /> రెండు రోజుల తర్వాత, ఫోకస్ ఫీచర్స్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా (ఫ్రాన్స్, న్యూజిలాండ్, రష్యా మినహా) సినిమా పంపిణీ హక్కులను $14–$15 మిలియన్లకు కొనుగోలు చేయడానికి చర్చలు జరిపింది, ఇది టిఐఎఫ్ఎఫ్ చరిత్రలో ఒక జానర్ చిత్రానికి అత్యధిక ధర, అమెరికా వెలుపల యూనివర్సల్ పిక్చర్స్ ఇంటర్నేషనల్ పంపిణీ బాధ్యతను తీసుకుంది; ఈ ఒప్పందం అధికారికంగా అక్టోబర్ 2025లో ముగిసింది. మే 15, 2026న ఈ చిత్రం అమెరికాలో థియేటర్లలో విడుదలైంది. ==స్పందన== ===బాక్సాఫీస్=== జూన్ 21, 2026 నాటికి, ''అబ్సెషన్'' అమెరికా, కెనడాలలో $215.8 మిలియన్లు, ఇతర ప్రాంతాలలో $117.4 మిలియన్లు వసూలు చేసింది, ప్రపంచవ్యాప్తంగా మొత్తం $333.3 మిలియన్ల వసూళ్లను సాధించింది.<ref name="BOM"/><ref name="NUM"/> అమెరికా, కెనడాలలో, ''అబ్సెషన్'' మొదట్లో తన ఓపెనింగ్ వీకెండ్‌లో 2,615 థియేటర్ల నుండి $8–10 మిలియన్లు వసూలు చేస్తుందని అంచనా వేయబడింది.<ref name="opening">{{Cite web |last=D'Alessandro |first=Anthony |date=May 17, 2026 |title='Michael' King Of Box Office With $26M U.S., $83M WW; 'Obsession' Romances $16M+ & 'A-' CinemaScore – Sunday AM Box Office Update |url=https://deadline.com/2026/05/box-office-obsession-michael-devil-wears-prada-2-1236906122/ |access-date=May 16, 2026 |website=[[Deadline Hollywood]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515161913/https://deadline.com/2026/05/box-office-obsession-michael-devil-wears-prada-2-1236906122/|archive-date=May 15, 2026|url-status=live}}</ref> ఇది $17.2 మిలియన్లతో ప్రారంభమై, బాక్సాఫీస్ వద్ద మూడవ స్థానంలో నిలిచింది. ఆ తర్వాత నాలుగు రోజుల మెమోరియల్ డే ఫ్రేమ్‌లో సినిమా $32 మిలియన్లు ఆర్జించింది. ===విమర్శనాత్మక స్పందన=== రాటెన్ టొమాటోస్‌లో ఈ చిత్రానికి 94% సానుకూల సమీక్షలు వచ్చాయి. ప్రేక్షకుల్లో 70% మంది దీన్ని "కచ్చితంగా సిఫార్సు చేస్తాం" అని చెప్పారు. ఇండే నవారెట్టే నటనకు విమర్శకుల నుండి ప్రశంసలు లభించాయి, ప్రత్యేకించి హారర్ జానర్‌లో ఆమె మొదటి ప్రధాన పాత్ర కావడంతో ఇది విశేషంగా నిలిచింది. === పురస్కారాలు === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width: 100%;" !పురస్కారం / ఉత్సవం !వేడుక తేదీ !వర్గం !గ్రహీత(లు) !ఫలితం ! class="unsortable"|మూలాలు |- !scope="row"| టొరంటో ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (50వ పురస్కారాలు) | 14 సెప్టెంబర్ 2025 | పీపుల్స్ ఛాయిస్ అవార్డ్, మిడ్‌నైట్ మ్యాడ్‌నెస్ | ''అబ్సెషన్'' | {{draw|రన్నరప్}} |align="center"|<ref name="hamnet">{{cite web|first=Pete|last=Hammond|title='Hamnet' Wins Oscar-Predictive Toronto Film Festival People’s Choice Award|work=[[Deadline Hollywood]]|language=en|url=https://deadline.com/2025/09/hamnet-toronto-film-festival-peoples-choice-award-12365309325|access-date=September 14, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914170057/https://deadline.com/2025/09/hamnet-toronto-film-festival-peoples-choice-award-1236530932|archive-date=September 14, 2025|url-status=live|df=dmy}}</ref> |- !rowspan=4 scope="row"| సిట్జెస్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (58వ పురస్కారాలు) |rowspan=4| 18 అక్టోబర్ 2025 | ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ |rowspan=4 scope="row"| ''అబ్సెషన్'' | {{Nom|నామినేట్ చేయబడింది}} |align="center"| <ref>{{Cite news |title=We Complete the 2025 line-up: Guillermo del Toro, Yorgos Lanthimos, Park Chan-wook, Carmen Maura, and Other Big Names in Contemporary Fantastic Genre|work=[[Sitges Film Festival]]|language=en|url=https://sitgesfilmfestival.com/en/noticies/we-complete-2025-line-guillermo-toro-yorgos-lanthimos-park-chan-wook-carmen-maura-and|access-date=September 14, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250914210743/https://sitgesfilmfestival.com/en/noticies/we-complete-2025-line-guillermo-toro-yorgos-lanthimos-park-chan-wook-carmen-maura-and|archive-date=September 14, 2025|df=dmy}}</ref><ref name="award-ssitges_findela-historia_2025"/>|- | స్పెషల్ జ్యూరీ ప్రైజ్ | {{Won|విజేత}} (టై అయింది) |align="center"| <ref name="award-ssitges_findela-historia_2025">{{Cite web|title=Palmarés de Sitges 2025|website=Findela Historia (www.findelahistoria.com)|url=https://www.findelahistoria.com/2025/10/palmares-de-sitges-2025|language=ca|access-date=May 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260523022648/https://www.findelahistoria.com/2025/10/palmares-de-sitges-2025/|archive-date=2026-05-23|url-status=bot: unknown|df=dmy}}</ref><ref name="stiges-other"/> |- | ఎస్ఓఎఫ్‌సి (SOFC) ఆడియన్స్ అవార్డ్ | {{won|విజేత}} |align="center"| <ref name="stiges-other"/> |- | ఉత్తమ చిత్రానికి కార్నెట్ జోవ్ అవార్డ్ | {{won|విజేత}} | style="text-align:center;"| <ref name="stiges-other">{{cite web |date=October 18, 2025 |title='The Ugly Stepsister', by Emilie Blichfeldt, Best Feature Film Award at Sitges 2025 |url=https://sitgesfilmfestival.com/en/noticies/ugly-stepsister-emilie-blichfeldt-best-feature-film-award-sitges-2025 |access-date=June 5, 2026 |publisher=[[Sitges Film Festival]] |archive-date=October 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251023161009/https://sitgesfilmfestival.com/en/noticies/ugly-stepsister-emilie-blichfeldt-best-feature-film-award-sitges-2025 |url-status=live}}</ref> |- !scope="row"| సౌత్ బై సౌత్‌వెస్ట్ (40వ పురస్కారాలు) | 19 మార్చి 2026 | ఫెస్టివల్ ఫేవరెట్ ఆడియన్స్ అవార్డ్ | ''అబ్సెషన్'' | {{nom|నామినేట్ చేయబడింది}} |align="center"| <ref name="s-by-sw_awards(2026)">{{Cite web|title=SXSW Film & TV Festival Awards|language=en|url=https://sxsw.com/festivals/film-awards/#twentysix|access-date=April 29, 2026|website=SXSW (www.sxsw.com)|archive-url=https://web.archive.org/web/20260220201735/https://sxsw.com/festivals/film-awards/#twentysix|archive-date=February 20, 2026|url-status=live|df=dmy}}</ref><ref>{{cite web|title=SXSW Sets World Premieres 'Ready Or Not 2', 'They Will Kill You', Apple Series 'Margo's Got Money Troubles' & Pics With Paul Rudd, Nick Jonas & The Kevin Bacon Family|first=Anthony|last=D'Alessandro|date=January 14, 2026|language=en|url=https://deadline.com/2026/01/sxsw-2026-lineup-ready-or-not-2-they-will-kill-you-1236682676|access-date=May 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114173520/https://deadline.com/2026/01/sxsw-2026-lineup-ready-or-not-2-they-will-kill-you-1236682676|archive-date=January 14, 2026|url-status=live|df=dmy}}</ref> |- !scope="row"| ఎస్ఎక్స్‌ఎస్డబ్ల్యూ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (40వ పురస్కారాలు) | 20 మార్చి 2026 | ఆడియన్స్ అవార్డ్ - ఫెస్టివల్ ఫేవరెట్స్ | కర్రీ బార్కర్ | {{nom|నామినేట్ చేయబడింది}} |align="center"| <ref name="sxsw_awards(2026)">{{cite web|title=SXSW Film & TV Festival Announces 2025 Audience Award Winners|first=Kate|last=Smith|date=March 17, 2025|language=en|url=https://sxsw.com/film/2025/sxsw-film-tv-festival-announces-2025-audience-award-winners|access-date=May 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114173520/https://deadline.com/2026/01/sxsw-2026-lineup-ready-or-not-2-they-will-kill-you-1236682676|archive-date=January 14, 2026|url-status=live|df=dmy}}</ref> |- !rowspan=2 scope="row"| పానిక్ ఫెస్ట్ (14వ పురస్కారాలు) |rowspan=2| 15 ఏప్రిల్ 2026 | బెస్ట్ ఆఫ్ ఫెస్ట్ - ఫీచర్ ఫిల్మ్ | కర్రీ బార్కర్ | {{Won|విజేత}} |align="center"| <ref name="award-panic-fest_dread-central_2026">{{Cite news|title=Panic Fest Announces 2026 Award Winners: 'Obsession,' 'Frogman Returns,' 'Big Baby,' and More! [Exclusive]|first=Josh|last=Korngut|date=April 21, 2026|website=[[Dread Central]]|language=en|url=https://www.dreadcentral.com/news/569273/panic-fest-announces-2026-award-winners-obsession-frogman-returns-big-baby-and-more-exclusive|access-date=May 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260422041247/https://www.dreadcentral.com/news/569273/panic-fest-announces-2026-award-winners-obsession-frogman-returns-big-baby-and-more-exclusive|archive-date=April 22, 2026|url-status=live|df=dmy}}</ref> |- | ఉత్తమ దర్శకుడు - ఫీచర్ ఫిల్మ్ | ''అబ్సెషన్'' | {{Won|విజేత}} |align="center"| <ref name="award-panic-fest_dread-central_2026"/> |- ! scope="row" | మయామి ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (43వ పురస్కారాలు) | 19 ఏప్రిల్ 2026 | జోర్డాన్ రెస్లర్ ఫస్ట్ ఫీచర్ అవార్డ్ | ''అబ్సెషన్'' | {{Nom|నామినేట్ చేయబడింది}} | align="center" |<ref name="awards-miami-ff_deadline_2026">{{Cite news|title=Miami Film Festival Announces 2026 Lineup, Awards For Adam Scott, Bob Odenkirk, Danielle Brooks, Lili Reinhart & More|first=Matthew|last=Carey|date=March 14, 2026|work=Deadline (www/deadline.com)|url=https://deadline.com/2026/03/2026-miami-film-festival-lineup-and-honorees-1236753747|language=en|access-date=May 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260316230529/https://deadline.com/2026/03/2026-miami-film-festival-lineup-and-honorees-1236753747|archive-date=March 16, 2026|url-status=live|df=dmy}}</ref><ref name="awards-miami-ff_miami-ff_2025">{{Cite web|title=Palmarés de Sitges 2025|website=Miami Film Festival (wwwmiamifilmfestival.com)|url=https://miamifilmfestival.com/festival/awards/jordan-ressler-first-feature-award|language=en|access-date=May 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260404220732/https://miamifilmfestival.com/festival/awards/jordan-ressler-first-feature-award|archive-date=April 4, 2026|url-status=live|df=dmy}}</ref> |- !rowspan=2 scope="row"| సియాటిల్ ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ (6వ పురస్కారాలు) |rowspan=2| 17 మే 2026 | గోల్డెన్ స్పేస్ నీడిల్ అవార్డ్స్ - ఉత్తమ నటన | ఇండే నవారెట్టే | {{Win|విజేత}} |align="center"| <ref name="awards-seattle-iff_seattle-iff_2026">{{Cite web|title=SIFF 2026 Award Winners|date=May 17, 2026|website=[[Seattle International Film Festival]]|language=en|url=https://www.siff.net/media/blog/siff-2026-award-winners|access-date=May 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260601173830/https://www.siff.net/media/blog/siff-2026-award-winners|archive-date=2026-06-01|df=dmy|url-status=bot: unknown}}</ref> |- | సియాటిల్ ఫిల్మ్ క్రిటిక్స్ సొసైటీ ఫీచర్ ఫిల్మ్ అవార్డ్ | కర్రీ బార్కర్ | {{Win|విజేత}} |align="center"| <ref name="awards-seattle-iff_sfcs_2026">{{cite web|title=Obsession wins SIFF 2026 Seattle Critics Award|website=Seattle Film Critics Society (www.seattlefilmcritics.com)|date=May 17, 2026|language=en|url=https://seattlefilmcritics.com/2026/05/17/obsession-wins-siff-2026-seattle-critics-award|access-date=May 23, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260517221818/https://seattlefilmcritics.com/2026/05/17/obsession-wins-siff-2026-seattle-critics-award|archive-date=17 May 2026|url-status=live|df=dmy}}</ref> |} ==భవిష్యత్తు== 2025లో బార్కర్ మాట్లాడుతూ, ''అబ్సెషన్'' పాత్రలు మరొక చిత్రంలో కనిపించే అవకాశం లేదని చెప్పాడు. 2026లో తాను ఒక ఆంథాలజీ టెలివిజన్ సిరీస్‌ను పరిశీలిస్తున్నానని, అందులో ప్రతి ఎపిసోడ్‌లో ఒక కొత్త పాత్ర కోరిక కోరుకునే కథ ఉంటుందని బార్కర్ చెప్పాడు, లేదా సీక్వెల్ కోసం కూడా ఆలోచన ఉందని తెలిపాడు. అతని తదుపరి చిత్రం ''ఎనీథింగ్ బట్ ఘోస్ట్స్'' కూడా ఇదే యూనివర్స్‌లో సాగుతుంది, ఇందులో ''అబ్సెషన్'' సంఘటనలను వార్తా నివేదిక రూపంలో ప్రస్తావించడం జరిగింది. ==గమనికలు== {{Notelist}} == ఇవి కూడా చూడండి == * మైండ్ కంట్రోల్ * అబ్సెసివ్ లవ్ ==మూలాలు== {{Reflist}} ==బాహ్య లింకులు== {{Wikiquote}} * {{Official website|https://www.focusfeatures.com/obsession}} * {{IMDb title|tt37287335}} {{Curry Barker}} {{Authority control}} [[వర్గం:2020ల వ్యంగ్య సినిమాలు]] [[వర్గం:2025 అమెరికన్ సినిమాలు]] [[వర్గం:2025 కామెడీ హారర్ సినిమాలు]] [[వర్గం:2025 ఇంగ్లీష్ భాషా సినిమాలు]] [[వర్గం:2025 సినిమాలు]] [[వర్గం:అమెరికన్ కామెడీ హారర్ సినిమాలు]] [[వర్గం:2025 సినిమాలు]] ihy2bw9m6parnx862ts13jie02c0an8 10 500157 4955079 4891138 2026-09-09T03:56:29Z Chaduvari 97 4955079 wikitext text/x-wiki {{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|1|{{clear}} {{ambox | type = growth | image =[[Image:WLW Project growth icon.svg|60px]] | text = {{#if:{{{1|}}}|''{{ARTICLEPAGENAME}}'' పేజీని [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా మెరుగుపరచి మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. ఈ వ్యాసాన్ని సమీక్షించి, ఇందులోని నాణ్యత సంతృప్తికరంగా ఉంటే దీనికి మంచి వ్యాసం హోదా ఇవ్వవలసినది. ఇంకా మెరుగుపరచవలసిన అవసరం ఉంటే, అవసరమైన సూచనలను ఈ చర్చ పేజీలోనే ఇవ్వవలసినది. ఆ సూచనల మేరకు వ్యాసాన్ని మెరుగుపరుస్తారు.<includeonly> [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 ప్రాజెక్టులో మెరుగుపరచిన వ్యాసాలు|{{ARTICLEPAGENAME}}]]</includeonly>|''{{ARTICLEPAGENAME}}'' పేజీని [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5]] ప్రాజెక్టులో భాగంగా సృష్టించారు. దీన్ని, అవసరం మేరకు [{{SERVER}}{{localurl:{{ARTICLEPAGENAME}}|action=edit}} విస్తరించి], తెలుగు వికీపీడియా అభివృద్ధికి తోడ్పడండి.<includeonly>[[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 ప్రాజెక్టులో సృష్టించిన వ్యాసాలు|{{ARTICLEPAGENAME}}]]</includeonly>}}}}}}<noinclude> [[వర్గం:వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5]] </noinclude> kkpxooi0c3my02bdpp3sh2o3wnal8kx 0 500693 4955295 4912122 2026-09-09T09:30:13Z InternetArchiveBot 88395 6 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955295 wikitext text/x-wiki {{Infobox port | name = విజింజం అంతర్జాతీయ సీపోర్ట్, తిరువనంతపురం | native_name = విఘ్నం అంతరాష్ట్ర తురముఖం, <br /> తిరువనంతపురం | native_name_lang = ml | image = MSC IRINA TRIVANDRUM PORT HD.jpg | image_size = 300px | image_caption = తిరువనంతపురంలోని విజింజం అంతర్జాతీయ ఓడరేవు వద్ద ఎంఎస్‌సి ఇరినా | logo = Vizhinjam_International_Seaport_Logo.png | pushpin_map = India Kerala#India | pushpin_map_geomask = | pushpin_map_caption = | country = {{flag|India}} | location = [[విజింజం]], [[తిరువనంతపురం]], [[భారతదేశం]] | coordinates = {{Coord|8|22|21|N|76|59|55|E|region:IN_type:landmark_dim:3000|display=inline,title}} | locode = IN TRV | opened = 2025 మే 2<ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/vizhinjam-the-port-that-almost-wasn-t-built-11697642923889.html|title=Vizhinjam: The port that almost wasn't built|first=Nidheesh|last=M.K|date=18 October 2023|website=mint}}</ref> | operated = విజింజం ఇంటర్నేషనల్ సీపోర్ట్ లిమిటెడ్ (VISL) <br />అదానీ విజింజం పోర్ట్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ | owner = [[కేరళ ప్రభుత్వం]] | type = అన్ని కాలాలకు అనువైన <ref name="English.Mathrubhumi-2023">{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/first-vessel-docks-at-vizhinjam-port-exploring-its-characteristics-and-history-1.8989104|title=First vessel docks at Vizhinjam port: Exploring its characteristics and history|date=15 October 2023|website=English.Mathrubhumi|access-date=10 January 2024}}</ref><br />బహుళ ప్రయోజన,<ref name="English.Mathrubhumi-2023" /> పర్యావరణ అనుకూల,<ref>{{Cite web|url=https://pressinsider.com/news/vizhinjam-beckons-worlds-biggest-container-ships/|title=Vizhinjam beckons world's biggest container ships|access-date=10 January 2024}}</ref>లోతైన డ్రాఫ్ట్, లోతైన నీటి మెగా సీపోర్ట్ | size = 450.59 హెక్టార్లు (4.5059 కిమీ 2) | berths = 2 (2024)<ref name="Asianet News">{{cite news|title=Kerala: Vizinjam port to be officially known as 'Trivandrum International Sea Port'|url=https://www.msn.com/en-in/news/other/kerala-vizinjam-port-to-be-officially-known-as-vizhinjam-international-sea-port/ar-AA19FHmk?ocid=emmx-mmx-feeds&PC=EMMX01|work=[[Asianet News]]|date=10 April 2023|access-date=11 April 2023|language=en}}</ref> | wharfs = | piers = | employees = 2,000 (2024) | leadershiptitle = | blankdetailstitle1 = Depth | blankdetails1 = {{cvt|24|m}}⁺<ref>{{cite web |url=https://www.vizhinjamport.org/index.php/cms/vizhinjam | title=About Vizhinjam : Vizhinjam Port Project }}</ref><ref name="Kerala Maritime Board">{{cite web |url=https://kmb.kerala.gov.in/en/ports/vizhinjam-port |title=Kerala Maritime Board }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | arrivals = | cargotonnage = | containervolume = | cargovalue = | passengertraffic = | revenue = ₹ 2,15,000 కోట్లు (2024–25) | profit = ₹ 2,500 కోట్లు (2024–25) | website = {{URL|https://www.vizhinjamport.in/}} | blankdetailstitle2 = Nautical Charts | blankdetails2 = 2111/4<br />విజింజం పోర్ట్స్ <br />వెస్ట్ కోస్ట్ }} '''విజింజం అంతర్జాతీయ నౌకాశ్రయం తిరువనంతపురం, త్రివేండ్రం పోర్ట్ (IN TRV 01) అని కూడా పిలుస్తారు'''<ref name="ET Now">{{Cite AV media}}</ref> ఇది భారతదేశపు మొట్టమొదటి లోతైన నీటి ట్రాన్స్‌షిప్‌మెంట్ పోర్ట్.<ref>{{Cite web|title=Union Minister Shri Sarbananda Sonowal receives First Mother Ship at Vizhinjam- India's first deep water Container Transhipment Port|url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2032811#:~:text=The%20Union%20Minister%20of%20Ports,port%20in%20Vizhinjam%2C%20Kerala%20today|website=pib.gov.in}}</ref><ref name="ET Now" /> తిరువనంతపురం నగరంలోని విజింజంలో ఉన్నఈ పోర్ట్, బహుళ ప్రయోజన, అన్ని కాలాలకు అనువైన, గ్రీన్ పోర్ట్‌గా రూపొందించబడింది,<ref>{{Cite web|date=31 March 2023|title=DPR|url=https://www.adaniports.com/-/media/Project/Ports/PortsAndTerminals/Vizhinjam-Port-Documents/Environment-Compliance-Report/Previous-Environment-Compliance-Report/Compliance-Report_VISL_Oct-2022-Mar-2023.pdf|access-date=15 August 2024|website=Adani Ports|publisher=Adani Ports and SEZ|page=45}}</ref> [[తిరువనంతపురం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం]] నుండి19 కిలోమీటర్ల (12మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=Draft EIA Report for Vizhinjam Port (Phase III)|url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|access-date=15 August 2024|website=Vizhinjam Port Official Website|publisher=L&T, VISL, Government of Kerala|page=36|archive-date=15 ఆగస్టు 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815184054/https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|url-status=dead}}</ref> ఇది భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఆటోమేటెడ్ పోర్ట్,<ref>{{Cite web|title=Shipment of Quay Cranes for the Adani Vizhinjam Port Project in India-Shanghai Zhenhua Heavy Industries Co., Ltd.|url=https://www.zpmc.com/news/cont.aspx?id=434|website=www.zpmc.com}}</ref> అంతర్జాతీయ షిప్పింగ్ లేన్‌కు నేరుగా ఆనుకొని ఉన్న ఏకైక పోర్ట్. ఈ ఓడరేవు,ఐరోపాను పర్షియన్ గల్ఫ్, ఆగ్నేయాసియా & సుదూర తూర్పు (సూయజ్-సుదూర తూర్పు మార్గం, సుదూర తూర్పు-మధ్యప్రాచ్య మార్గం)తో కలిపే రద్దీగా ఉండే తూర్పు-పశ్చిమ షిప్పింగ్ ఛానల్ నుండి10నాటికల్ మైళ్ల (19కిమీ; 12మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=Environment compliance Report|url=https://www.adaniports.com/-/media/Project/Ports/PortsAndTerminals/Vizhinjam-Port-Documents/Environment-Compliance-Report/Previous-Environment-Compliance-Report/Compliance-Report_VISL_Oct-2022-Mar-2023.pdf|access-date=15 August 2024|website=Adani Ports|publisher=VISIL, Government of Kerala|page=45}}</ref> ఈ ఓడరేవు 24 మీటర్ల సహజ లోతును కలిగి ఉంది (దీనివల్ల డ్రెడ్జింగ్ అవసరం తగ్గుతుంది), ULCS కంటైనర్ షిప్‌ల వంటి TEU మించిన వాటితో సహాకార్గో షిప్‌లకు. ఈ ఓడరేవును భారత ప్రధాని [[నరేంద్ర మోదీ]] 2025 మే 2న ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite web|date=2 May 2025|title=Vizhinjam Port: A Game-Changer for India's Maritime Trade|url=https://siddhantalive.com/vizhinjam-port-a-game-changer-for-indias-maritime-trade/|access-date=1 జూలై 2026|archive-date=29 అక్టోబర్ 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251029090740/https://siddhantalive.com/vizhinjam-port-a-game-changer-for-indias-maritime-trade/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pm-modi-dedicates-vizhinjam-international-seaport-to-the-nation/article69529503.ece|title=PM Modi dedicates Vizhinjam international seaport to the nation|date=2 May 2025|work=The Hindu|access-date=2 May 2025|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ఈ పోర్టులోని బ్రేక్‌వాటర్ భారతదేశంలోనే అత్యంత లోతైనది, ఇది 28 మీటర్ల లోతుకు చేరుకుంటుంది – ఇది సుమారుగా తొమ్మిది అంతస్తుల భవనం ఎత్తుకు సమానం.<ref>{{Cite AV media}}</ref> ''ఈ పోర్టులో లంగరు వేసిన అతిపెద్ద నౌక MSC టర్కీ (399.99 మీటర్ల పొడవు, 61.3 మీటర్ల వెడల్పు, 24,346 TEU సామర్థ్యంతో); ఒకే నౌకపై అత్యధిక TEU రవాణా MSC పలోమాలో 10,576 TEUగా నమోదైంది''.<ref>{{Cite web|title=MSC Turkiye, world's largest green container ship, docks at Vizhinjam Port|url=https://www.business-standard.com/india-news/vizhinjam-seaport-msc-turkiye-eco-friendly-container-ship-adani-ports-125040901008_1.html}}</ref> క్రూయిజ్ నౌకల కోసం బ్రేక్‌వాటర్ వెంబడి ఒక క్రూయిజ్ బెర్త్ నిర్మాణంలో ఉంది. పూర్తిగా అందుబాటులోకి వచ్చినప్పుడు, ప్రస్తుతం [[దుబాయ్]] , [[కొలంబో]], సింగపూర్‌లలో నిర్వహించబడుతున్న భారతదేశ కంటైనర్ ట్రాన్స్‌షిప్‌మెంట్‌లో 50 శాతానికి ఈ పోర్టు వసతి కల్పించగలదని అంచనా.<ref>{{Cite web|date=12 October 2023|title=Explainer: Vizhinjam port in Kerala and its potential in India's maritime trade|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/explainer-vizhinjam-port-in-kerala-and-its-potential-in-india-s-maritime-trade-101697094213942.html|access-date=12 October 2023|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ఈ ప్రాజెక్ట్ మొదటి దశకు ₹ 8,867 కోట్లు (US$920 మిలియన్లు లేదా €800 మిలియన్లు) ఖర్చయింది;<ref>{{Cite web|date=3 July 2024|title=Adani, Kerala to fast track Vizhinjam port completion with ₹20,000 crore investment|url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/adani-kerala-to-fast-track-vizhinjam-port-completion-with-rs-20000-crore-investment/117536|website=www.fortuneindia.com}}</ref> మిగిలిన దశలకు ₹ 20,000 కోట్లు (US$2.1 బిలియన్లు లేదా €1.8 బిలియన్లు) ఖర్చవుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Adani Group to invest Rs 20,000 crore in Vizhinjam port's remaining phases – ET EnergyWorld|url=https://energy.economictimes.indiatimes.com/news/coal/adani-group-to-invest-rs-20000-crore-in-vizhinjam-ports-remaining-phases/111749565#:~:text=2%20min%20read-,Adani%20Group%20to%20invest%20Rs%2020%2C000%20crore%20in%20Vizhinjam%20port%27s,30%20to%2040%20per%20cent.}}</ref> భారత తీరం దక్షిణ కొనకు సమీపంలో ఉన్న ఈ నౌకాశ్రయం తూర్పు, పశ్చిమ తీరాల్లోని ఇతర భారతీయ నౌకాశ్రయాలకు ప్రవేశం కల్పిస్తుంది. దీని బ్రేక్ వాటర్ నీటి రేఖకు 7.5 మీటర్ల ఎత్తులో 22 మీటర్ల దిగువన విస్తరించి ఉంది. ఈ బ్రేక్ వాటర్ 3 కిలోమీటర్ల పొడవు ఉంటుంది, ఇది ఓడరేవు చివరి దశలో 4 కిలోమీటర్ల వరకు విస్తరించబడుతుంది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=Integrated Port Master Plan Report|url=https://vizhinjamport.in/wp-content/uploads/2023/09/Addendum-to-Final-MPR_23052013-FINAL-REPORT.pdf|access-date=15 August 2024|website=vizhinjam port official website|publisher=AECOM for Government of Kerala|page=7}}</ref> ఎస్టిఎస్ సూపర్ పోస్ట్-పనామాక్స్ క్రేన్, 72 మీటర్ల అవుట్రీచ్, 20 మీటర్ల బ్యాక్ రీచ్, 35 మీటర్ల రైలు గేజ్, 74 మీటర్ల లిఫ్టింగ్ ఎత్తుతో, భారతదేశపు ఎత్తైన ఎస్టిఎస్ క్రేన్.<ref>{{Cite web|last=Network|first=Maritime News|date=13 November 2023|title=Second Project Vessel with India's Biggest STS Crane Berths at Vizhinjam Port|url=https://maritimenews.in/second-project-vessel-with-indias-biggest-sts-crane-berths-at-vizhinjam-port/}}</ref> విజింజామ్ ఓడరేవు కోసం ప్రణాళిక చేయబడిన రైలు కనెక్షన్లో భారతదేశపు మూడవ పొడవైన రైలు సొరంగం నిర్మాణం ఉంటుంది.<ref name="Kallungal-2023">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vizhinjam-railway-tunnel-third-longest-tunnel-in-country-to-adopt-australian-tunnelling-method/article67072115.ece|title=Vizhinjam railway tunnel, third longest tunnel in country, to adopt Austrian tunnelling method|last=Kallungal|first=Dhinesh|date=12 July 2023|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> కేరళ ప్రభుత్వానికి చెందిన ఈ నౌకాశ్రయాన్ని [[అదానీ గ్రూపు|అదానీ గ్రూప్]] 40 సంవత్సరాల పాటు నిర్వహిస్తుంది. విజయం అంతర్జాతీయ ఓడరేవు శ్రీలంకలోని కొలంబో, ఒమన్‌లోని సలాలా, దుబాయ్‌లోని జెబెల్ అలీ పోర్ట్, సింగపూర్ పోర్ట్ వంటి అంతర్జాతీయ ఓడరేవులతో పోటీ పడుతుందని భావిస్తున్నారు . దీని నిర్మాణం మూడు దశల్లో జరిగింది, ఇందులో మొదటి దశ సెప్టెంబర్ 2024 నాటికి పూర్తయింది. ఇది ప్రయాణీకుల, కంటైనర్ ఇతర సరుకు రవాణాకు అనుకూలంగా, ల్యాండ్‌లార్డ్-పోర్ట్ నమూనాను అనుసరించాలని ప్రతిపాదించబడింది.<ref>{{Cite web|last=Manoj|first=P.|date=2 September 2016|title=Move to landlord port model means privatizing state-run cargo berths|url=https://www.livemint.com/Industry/TrIxBCGekevmqGS8dbGo0I/Move-to-landlord-port-model-means-privatizing-staterun-carg.html|access-date=12 October 2023|website=mint|language=en}}</ref> == విజింజం పోర్ట్ & విజింజం అంతర్జాతీయ ఓడరేవు తిరువనంతపురం == [[File:MSC Ship arriving at Vizhinjam Trivandrum port.jpg|thumb|alt=A large container ship, seen through palm trees|ULCV MSC క్లాడ్ గిరార్డెట్ దక్షిణ ఆసియాలో డాక్ చేయబడిన అతిపెద్ద నౌక.<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/ultra-large-container-vessel-msc-claude-girardet-on-its-way-to-vizhinajm/article68626973.ece | title=Ultra large container vessel MSC Claude Girardet on its way to Vizhinjam | work=The Hindu | date=10 September 2024 | last1=Kallungal | first1=Dhinesh }}</ref>|right|300px]] విజింజం పోర్ట్, విజింజం అంతర్జాతీయ సముద్ర ఓడరేవు తిరువనంతపురం రెండూ [[తిరువనంతపురం]]<nowiki/>లో ఉన్నాయి.<ref name="Home">{{Cite web|title=Home - Vizhinjam International Seaport|url=https://vizhinjamport.in/}}</ref> కేరళ సముద్ర బోర్డు నిర్వహించే విజింజామ్ నౌకాశ్రయం (యుఎన్/లోకోడ్: ఐఎన్ విజెడ్జె ప్రధానంగా సముద్ర కార్యకలాపాలకు మద్దతు ఇస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Port of Vizhinjam (India) - Arrivals, Departures, Expected vessels - VesselFinder|url=https://www.vesselfinder.com/ports/INVZJ001|website=www.vesselfinder.com|access-date=2026-07-01|archive-date=2024-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20240830085711/https://www.vesselfinder.com/ports/INVZJ001|url-status=dead}}</ref> విజింజామ్ అంతర్జాతీయ ఓడరేవు విజింజామ్ నౌకాశ్రయంలో ఉంది. ఈ పోర్టులో సీవార్డ్, లీవార్డ్ అనే రెండు బెర్త్‌లు ఉన్నాయి. విజింజం అంతర్జాతీయ సముద్ర ఓడరేవు ద్వారా నిర్వహించబడే విజింజం అంతర్జాతీయ సముద్ర ఓడరేవు తిరువనంతపురం (UN/LOCODE: IN TRV), పెద్ద కంటైనర్ నౌకలు, అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం కోసం రూపొందించబడింది.<ref name="Home" /> గందరగోళాన్ని నివారించడానికి, దీనిని తరచుగా తిరువనంతపురం నౌకాశ్రయం అని పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|date=10 September 2024|title=Vizhinjam Seaport vs. Vizhinjam International Seaport Thiruvananthapuram: Understanding the Key Differences|url=https://motherportnews.in/vizhinjam-seaport-vs-vizhinjam-international-seaport-thiruvananthapuram-the-disctinction/|access-date=1 జూలై 2026|archive-date=19 జనవరి 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250119112433/https://motherportnews.in/vizhinjam-seaport-vs-vizhinjam-international-seaport-thiruvananthapuram-the-disctinction/|url-status=dead}}</ref> == చరిత్ర == === ప్రారంభ చరిత్ర === ఈ ప్రాంతంలో సముద్ర వాణిజ్యం క్రీ.పూ. రెండవ శతాబ్దం నాటిది.<ref>{{Cite web|title=Excavations at Vizhinjam|url=https://archaeologyuok.in/digital-museum/excavations-at-vizhinjam/|access-date=15 October 2023|language=en-US}}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> క్రీ.శ. ఎనిమిదవ శతాబ్దంలో పాండ్యుల చేతిలో అయ్య రాజవంశం ఓడిపోయినప్పుడు , వారు తిరువనంతపురంలోని విజింజానికి వలస వెళ్లారు . చాదయన్ కరుణానంతన్ (788), కరుణాంతడక్కన్ "శ్రీవల్లభ" & విక్రమాదిత్య వరగుణ ( {{circa|884–911/920}} పాలించినవారు ) సహా పలువురు రాజులు విజింజం అయ్య అధిపతులుగా ఉన్నారు. 2006లో జరిగిన ఒక తవ్వకంలో విజింజంలో ఒక కోట అవశేషాలు బయటపడ్డాయి , ఇది బహుశా అయ్య అధిపతులకు చెందినది, ఎనిమిది లేదా తొమ్మిదవ శతాబ్దం నాటిదని నమ్ముతారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vizhinjam-once-a-port-always-a-port/article5006659.ece|title=Vizhinjam: Once a port, always a port|date=9 August 2013|work=The Hindu|access-date=12 October 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> సంగం సాహిత్యం ప్రకారం, 12వ శతాబ్దంలో కోలోత్తుంగ చోళుని దండయాత్ర సమయంలో ఈ కోట ధ్వంసమైంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/shedding-light-on-vizhinjams-golden-past/article5981994.ece|title=Shedding light on Vizhinjam's golden past|date=6 May 2014|work=The Hindu|access-date=15 October 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> రామ వర్మ I పాలనలో ట్రావన్‌కోర్ దివాన్ అయిన రాజా కేశవ దాస్ విజింజంను ఓడరేవుగా అభివృద్ధి చేశారు. === 1940లు === విజింజామ్ వద్ద ఆధునిక నౌకాశ్రయం ఆలోచనను సి. పి. రామస్వామి అయ్యర్ ట్రావెన్కోర్ దివాన్గా ఉన్నప్పుడు పరిశీలించారు.<ref>{{Cite web|date=19 August 2015|title=A Big Dream that Sir CP Couldn't Realise|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2015/aug/19/a-big-dream-that-sir-cp-couldnt-realise-801519.html|access-date=17 October 2023|website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 September 2021|title=വിഴിഞ്ഞം തുറമുഖം: ഉറപ്പുകളൊക്കെ കടലെടുത്തു; പദ്ധതി വൈകുന്നതിൻറെ നേട്ടംകൊയ്യാൻ ചൈന|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-vizhinjam-port-project-adani-group-thiruvananthapuram-1.6037451|access-date=17 October 2023|website=Mathrubhumi|language=en}}</ref> 1940లలో ఒక సర్వే నిర్వహించినప్పటికీ, ఓడరేవు పునాదులు సుమారు యాభై సంవత్సరాల తరువాత రూపొందించబడ్డాయి. ఎలియాస్ జాన్, విజింజామ్ మదర్ పోర్ట్ యాక్షన్ కమిటీ ఓడరేవు అవసరం గురించి ప్రజలకు, ప్రభుత్వ అధికారులకు అవగాహన కల్పించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. రాజుల ఆదేశాల మేరకు, ఒక బ్రిటిష్ ఇంజనీర్ విజింజామ్ ప్రాంతాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ట్రావెన్కోర్ చేరుకున్నాడు. విజింజామ్ హార్బర్ స్పెషల్ విభాగాన్ని 1946లో ప్రజా పనుల శాఖ విమానాశ్రయ విభాగం స్థాపించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/the-visionary-who-foresaw-the-potential-of-vizhinjam-turns-100/article65554326.ece|title=The visionary who foresaw the potential of Vizhinjam to turn 100|date=22 June 2022|work=The Hindu|access-date=17 October 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> సర్వే డేటాను బ్రిటన్, ట్రావెన్కోర్ ప్రభుత్వానికి పంపారు. ట్రావెన్కోర్, [[కొచ్చిన్ రాజ్యం|కొచ్చి]] విలీనం అయ్యే సమయానికి భారతదేశం స్వతంత్రంగా ఉండేది. తిరు-కొచ్చి, కొచ్చిని సవాలు చేసే ఓడరేవు అవసరం పెరిగింది, విజింజామ్ ఓడరేవు కార్యాలయం మూసివేయబడింది.<ref>{{Cite web|date=31 December 2022|title=GG Menon visits Vizhinjam International Transshipment Port|url=https://motherportnews.in/time-caught-up-with-the-tides-menon-travels-back-seven-decades/|access-date=12 October 2023|website=Motherport News|language=en|archive-date=14 అక్టోబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014155633/https://motherportnews.in/time-caught-up-with-the-tides-menon-travels-back-seven-decades/|url-status=dead}}</ref> === 1991 నుండి 2015 వరకు === 1991లో ఓడరేవుల మంత్రి ఎం. వి. రాఘవన్ ఈ ప్రాజెక్టుకు పునాది వేశారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/Nov/10/vizhinjam-as-major-port-fascinated-mvr-680785.html|title=Vizhinjam as Major Port Fascinated MVR|date=10 November 2014|work=The New Indian Express|access-date=11 July 2024|language=en}}</ref> కేరళలోని కె. కరుణాకరన్ ప్రభుత్వం 1991లో విజింజామ్ నౌకాశ్రయం కోసం ప్రారంభ సన్నాహాలు ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/shipping-/-transport/vizhinjam-port-deal-not-in-favour-of-kerala-cag/articleshow/58804553.cms?from=mdr|title=Vizhinjam port deal not in favour of Kerala: CAG|date=23 May 2017|work=The Economic Times|access-date=17 July 2024|issn=0013-0389|quote=Vizhinjam port development was a dream project of the state for a long period as it was first proposed in 1991 when late Congress leader K Karunakaran was the Chief Minister.}}</ref> ఈ. కె. నయనార్ ప్రభుత్వం కూడా ఈ ప్రాజెక్టును ముందుకు తీసుకువెళ్ళింది.<ref>{{Cite web|last=Raghunath|first=Arjun|title=Is the Kerala Chief Minister trying to hijack credit over Vizhinjam port?|url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/is-the-kerala-chief-minister-trying-to-hijack-credit-over-vizhinjam-port-3103142|access-date=17 July 2024|website=Deccan Herald|language=en|quote=Both the CPM-led Left Democratic Front and Congress-led United Democratic Front governments that came to power later on took forward the project.}}</ref> కేరళలో అధికారంలోకి వచ్చిన [[ఆంటోనీ మూడవ మంత్రివర్గం|ఎ. కె. ఆంటోనీ ప్రభుత్వం]] టెండర్ ప్రక్రియలోకి ప్రవేశించింది. ఈ నౌకాశ్రయాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం, కుమార్ ఇంజనీరింగ్ కార్పొరేషన్ ఒక అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి.<ref>{{Cite web|title=Vizhinjam: Kerala is no longer day dreaming|url=https://www.onmanorama.com/news/columns/straight-talk/vizhinjam-sea-port-udf-oommen-chandy-kerala-ldf-adani-group.html|access-date=17 July 2024|website=OnManorama}}</ref> [[దస్త్రం:MSC_Claude_at_Vizhinjam.jpg|alt=A large container ship, seen through palm trees|thumb|త్రివేండ్రం నౌకాశ్రయం వద్ద ఉన్న ఎంఎస్సి ''క్లాడ్ గిరార్డెట్'']] 2006లో [[అచ్యుతానందన్ మంత్రివర్గం|వి. ఎస్. అచ్యుతానందన్ ప్రభుత్వం]] ఓడరేవుకు సంబంధించిన సమస్యలను పరిష్కరించి, కేంద్ర ప్రభుత్వానికి అనుమతి కోసం తన అభ్యర్థనను తిరిగి సమర్పించింది, భద్రతా కారణాల వల్ల కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆ దరఖాస్తును మళ్లీ తిరస్కరించింది. అప్పుడు అఖిలపక్ష సమావేశం జరిగింది, కొత్త టెండర్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభించబడ్డాయి-ఓడరేవు నిర్మాణం కోసం పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షించడానికి అంతర్జాతీయ సమావేశం నిర్వహించబడింది. ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (పిపిపి) మోడల్ సూచించబడింది, ఆంధ్రప్రదేశ్ కంపెనీ లాంకో గ్రూప్ ఒక వేలంపాటను సమర్పించింది, అది ఆమోదించబడింది. లాంకో వేలంపాటను జూమ్ డెవలపర్స్ [[కేరళ ఉన్నత న్యాయస్థానం|కేరళ హైకోర్టు]] సవాలు చేయగా లాంకో దానిని ఉపసంహరించుకుంది. 2009 నవంబరులో ఇంటర్నేషనల్ ఫైనాన్స్ కార్పొరేషన్ (ఐఎఫ్సి) ను ఓడరేవు ప్రధాన సలహాదారుగా నియమించారు. 2009, 2010లో, ఐఎఫ్సి భూస్వామి నమూనాను సిఫారసు చేస్తూ వరుస అధ్యయనాలు, నివేదికలను రూపొందించింది (ఇక్కడ రాష్ట్రం పిపిపి నమూనాకు బదులుగా నౌకాశ్రయ నిర్మాణంలో 1 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా పెట్టుబడి పెడుతుంది. లార్సెన్ & టూబ్రో ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఇంజనీరింగ్ నౌకాశ్రయం పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా ప్రారంభించింది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ల్యాండ్‌లార్డ్ మోడల్‌ను ఆమోదించిన తర్వాత, బిడ్డింగ్ ముగిసింది; వెల్స్‌పన్ గ్రూప్ నేతృత్వంలోని కన్సార్టియం మాత్రమే పోర్టును నిర్వహించడానికి అర్హత పొందిన ఏకైక సంస్థ. వెల్స్‌పన్ 16 సంవత్సరాల కాలానికి నికర ప్రస్తుత విలువలో సుమారు ₹ 480 కోట్ల గ్రాంటును అభ్యర్థించింది (2023లో ₹ 905 కోట్లు లేదా US$94 మిలియన్లకు సమానం) జరిగిన చర్చలలో, వెల్స్‌పన్ తన గ్రాంటు అభ్యర్థనను 400 కోట్లకు తగ్గించడానికి అంగీకరించింది ; రాష్ట్ర ప్రభుత్వం దాని ప్రతిపాదనను తిరస్కరించింది.<ref>{{Cite web|date=13 February 2022|title=Conceived 3 decades ago, Kerala's Vizhinjam port to be a reality by 2023|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/conceived-3-decades-ago-kerala-s-vizhinjam-port-to-be-a-reality-by-2023-101644776525016.html|access-date=12 October 2023|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 2013 డిసెంబర్ 3న [[భారత పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మంత్రిత్వ శాఖ|పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ]] కమిటీ ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆమోదం తెలిపింది, మరుసటి రోజు బ్రేక్ వాటర్, ఫిష్-ల్యాండింగ్ సెంటర్, పోర్ట్ ఆపరేటర్ నిర్మాణానికి టెండర్లను ప్రారంభించింది. ఈ ప్రాజెక్టుకు ఏకైక బిడ్డర్గా [[అదానీ గ్రూపు|అదానీ పోర్ట్స్ & సెజ్]] ఉన్నాయి, 2015లో [[ఊమెన్ చాందీ]] ప్రభుత్వం ఈ కాంట్రాక్టును ప్రదానం చేసింది.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/shipping-/-transport/kerala-in-pact-with-adani-for-rs-7525-crore-vizhinjam-port-project/articleshow/48516296.cms?from=mdr|title=Kerala in pact with Adani for Rs 7,525-crore Vizhinjam port project|date=17 August 2015|work=The Economic Times|access-date=7 February 2022|agency=PTI}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/phase-1-of-adani-vizhinjam-port-to-come-up-by-2020/1488005/|title=Adani Vizhiňňam Port: Phase 1 to come up by 2020|date=15 February 2019|work=The Financial Express|access-date=28 September 2020}}</ref> భూసేకరణ దిశగా కూడా చాందీ ప్రభుత్వం చర్యలు తీసుకుంది. <ref>{{Cite web|last=Raghunath|first=Arjun|title=Is the Kerala Chief Minister trying to hijack credit over Vizhinjam port?|url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/is-the-kerala-chief-minister-trying-to-hijack-credit-over-vizhinjam-port-3103142|access-date=17 July 2024|website=Deccan Herald|language=en|quote=But the key developments like steps for land acquisition in the sensitive coastal belt and finalising Adani Ports as the private partner for building and operating the port took place during the term of the Chandy-led Congress government from 2011-2016.}}</ref> === 2015 తర్వాత === [[దస్త్రం:PM_Narendra_Modi_dedicates_to_the_Nation_Vizhinjam_International_Seaport_in_Thiruvananthapuram,_Kerala.jpg|alt=chief minister of Kerala Pinarayi Vijayan and Prime minister Narendra Modi at the port, surrounded by other men|thumb|ప్రధాన మంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ 2025 మే 2వ తేదీ నాడు విఴిఞ్ఞం అంతర్జాతీయ నౌకాశ్రయాన్ని జాతికి అంకితం చేశారు.]] 2015 డిసెంబర్ 5న నిర్మాణం ప్రారంభమైనప్పుడు, అదానీ గ్రూప్ సీఈఓ [[గౌతమ్ అదానీ]] మొదటి ఓడ 1 సెప్టెంబర్ 2018న ఓడరేవుకు చేరుకుంటుందని చెప్పారు. 2017లో ఓక్చి తుఫాను బ్రేక్ వాటర్లో కొంత భాగాన్ని దెబ్బతీసింది. ప్రాజెక్ట్ అత్యంత క్లిష్టమైన ముడి పదార్థమైన సున్నపురాయి కొరత మరొక ఆలస్యానికి కారణమైంది. ఈ నౌకాశ్రయం చుట్టుపక్కల ఉన్న మత్స్యకార సంఘాలు, చర్చి సమూహాల నుండి కూడా ప్రతిఘటనను ఎదుర్కొంది, వారు నిర్మాణం, శిధిలాలు తమ చేపల సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీశాయని చెప్పారు. ఇది [[భారతదేశంలో కోవిడ్-19 మహమ్మారి|కోవిడ్-19 మహమ్మారి]] వల్ల కూడా ప్రభావితమైంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ సకాలంలో ఎందుకు పూర్తి కాలేదో వివరించడానికి అదానీ గ్రూప్ ఫోర్స్ మేజర్‌ను ప్రస్తావించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/only-55-of-vizhinjam-port-work-completed-commissioning-in-may-unlikely/article66980310.ece|title=Only 55% of Vizhinjam port work completed; commissioning in May unlikely|last=Kallungal|first=Dhinesh|date=17 June 2023|work=The Hindu|access-date=12 October 2023|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> నౌకాశ్రయం మొదటి దశ పూర్తయ్యే సమయానికి, చైనా నుండి మొదటి సాధారణ కార్గో షిప్ 12 అక్టోబర్ 2023న విజింజామ్ నౌకాశ్రయానికి చేరుకుంది. ''జెన్-హువా 15'' అనే నౌక ఆగస్టులో చైనా నుండి బయలుదేరి కొన్ని వారాల క్రితం [[గుజరాత్]] ముంద్రా నౌకాశ్రయానికి చేరుకుంది. ఇది ఒక క్వే క్రేన్, రెండు యార్డ్ క్రేన్లను కలిగి ఉంది, వీటిని ఓడరేవు వద్ద ఏర్పాటు చేస్తారు.<ref>{{Cite web|date=11 October 2023|title=Zhen Hua from China to be first cargo vessel to dock at Vizhinjam port|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/zhen-hua-from-china-to-be-first-cargo-vessel-to-dock-at-vizhinjam-port-11513991.html|access-date=12 October 2023|website=Moneycontrol|language=en}}</ref> ''శాన్ ఫెర్నాండో'', దాని మొదటి కంటైనర్ షిప్, 11 జూలై 2024 న డాక్ చేయబడింది.<ref>{{Cite web|date=11 July 2024|title=Video: Adani Ports' Vizhinjam International Seaport welcomes first container ship 'San Fernando'|url=https://gulfnews.com/business/markets/video-adani-ports-vizhinjam-international-seaport-welcomes-first-container-ship-san-fernando-1.1720695848891|access-date=11 July 2024|website=gulfnews.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vizhinjam Port: Kerala CM Pinarayi Vijayan inaugurates trial run of first container ship|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/12/vizhinjam-seaport-adani-first-container-ship-trial-run-congress-protest-shashi-tharoor-skip-function.html|access-date=15 July 2024|website=Onmanorama|quote=The total investment for the Vizhinjam port came up to Rs 8,867 crore. Out of this, the state government and the central government have allocated Rs 5,595 crore and Rs 818 crore respectively.}}</ref> విఝింజాం అంతర్జాతీయ ఓడరేవు ఏప్రిల్ 2025లో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద పర్యావరణ అనుకూల కంటైనర్ షిప్ అయిన ఎంఎస్సి టర్కియేను స్వాగతించింది.<ref>{{Cite web|last=Devadasan|first=K. P.|date=9 April 2025|title=Watch: Kerala's new port welcomes world's largest eco-friendly container ship|url=https://gulfnews.com/videos/news/watch-keralas-new-port-welcomes-worlds-largest-eco-friendly-container-ship-1.500088140|access-date=9 April 2025|website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema|language=en}}</ref> == మౌలిక సదుపాయాలు == పశ్చిమ ఆసియా, యూరప్, ఆఫ్రికా దూర ప్రాచ్యాలను కలిపే అంతర్జాతీయ తూర్పు-పడమర నౌకాయాన మార్గం నుండి 10 నాటికల్ మైళ్ళు (19 కిలోమీటర్లు) దూరంలో ఉన్న ఈ నౌకాశ్రయం కేరళ రాజధాని [[తిరువనంతపురం]] నుండి {{Convert|14|km|mi|abbr=on}} కిలోమీటర్ల (8.7 మైళ్ళు) దూరంలో ఉంది. భారతదేశపు మొట్టమొదటి లోతైన నీటి ట్రాన్స్షిప్మెంట్ టెర్మినల్, దీనిని మూడు దశల్లో అభివృద్ధి చేస్తున్నారు. ఈ నౌకాశ్రయం తీర అవక్షేపణను చాలా తక్కువగా కలిగి ఉంది. సహజ లోతు {{Convert|24|m|ft|abbr=on}} m (79 ft) నిర్మాణానికి కనీస పూడిక తీయడం అవసరం.<ref>{{Cite web|title=Why Vizhinjam Port?, Its Advantages over other Ports. : Vizhinjam Port Project|url=https://www.vizhinjamport.org/index.php/cms/why_vizhinjam}}</ref><ref>{{Cite web|title=Revenue Portal|url=https://village.kerala.gov.in/Office_websites/about_village.php?nm=971VizhinjamVillageOffice}}</ref> అంతర్జాతీయ నౌకాయాన మార్గాలకు దాని ఆధునిక నౌకాశ్రయ సౌకర్యాలకు సమీపంలో ఉండటం వలన నౌక టర్నరౌండ్ సమయం (విటిటి) తగ్గుతుంది.<ref>{{Cite web|last=Paul|first=Jose|date=29 December 2022|title=Vizhinjam will make a good port|url=https://www.thehindubusinessline.com/opinion/vizhinjam-will-make-a-good-port/article66317154.ece|archive-url=https://archive.today/20231015202026/https://www.thehindubusinessline.com/opinion/vizhinjam-will-make-a-good-port/article66317154.ece|archive-date=15 October 2023|access-date=12 October 2023|website=BusinessLine|language=en}}</ref> [[దస్త్రం:MSC_at_Vizhinjam.jpg|alt=A container ship, seen over a stand of palm trees|thumb|ఓడరేవుకు చేరుకున్న ఎంఎస్సి ఓడ]] మొదటి దశ పూర్తయినప్పుడు, విజింజామ్ నౌకాశ్రయం 1 మిలియన్ టిఇయు (20 అడుగుల సమానమైన కంటైనర్ యూనిట్లకు వసతి కల్పిస్తుందని భావిస్తున్నారు. విజయవంతమైన దశలు 2023 నాటికి భారతదేశం రవాణా లో 70 శాతానికి పైగా వాటాను కలిగి ఉన్న మరో 6.2 మిలియన్ టీఈయూని జోడిస్తాయని భావిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|title=Vizhinjam Port|url=https://www.adaniports.com/ports-and-terminals/vizhinjam-port|access-date=6 November 2023|website=Adani Ports}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=17 October 2023|title='Potential to compete with Singapore': How Adani Group's Vizhinjam Port is a maritime game changer for India|url=https://www.businesstoday.in/latest/economy/story/potential-to-compete-with-singapore-how-adani-groups-vizhinjam-port-is-a-maritime-game-changer-for-india-402293-2023-10-17|magazine=[[Business Today (India)|Business Today]]|access-date=6 November 2023}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/business/adanis-new-mega-port-can-lure-worlds-biggest-ships-to-india-2727407|title=Adani's new mega port can lure world's biggest ships to India|date=15 October 2023|access-date=6 November 2023|publisher=Bloomberg|agency=Deccan Herald}}</ref> ఈ నౌకాశ్రయం 2028 లో పూర్తి కానున్న భారతదేశపు మూడవ పొడవైన రైల్వే సొరంగం ద్వారా అనుసంధానించబడుతుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vizhinjam-railway-tunnel-third-longest-tunnel-in-country-to-adopt-australian-tunnelling-method/article67072115.ece|title=Vizhinjam railway tunnel, third longest tunnel in country, to adopt Austrian tunnelling method|last=Kallungal|first=Dhinesh|date=12 July 2023|work=The Hindu|access-date=10 January 2024|via=www.thehindu.com}}</ref> ఎస్టిఎస్ సూపర్ పోస్ట్-పనామాక్స్ క్రేన్ 72 మీటర్ల అవుట్ రీచ్, 20 మీటర్ల బ్యాక్ రీచ్, 35 మీటర్ల రైలు గేజ్ మొత్తం లిఫ్టింగ్ ఎత్తు 74 మీటర్లు కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Shipment of Quay Cranes for the Adani Vizhinjam Port Project in India-Shanghai Zhenhua Heavy Industries Co., Ltd|url=https://www.zpmc.com/news/cont.aspx?id=434}}</ref> ఈ పోర్టులో రెండు బ్రేక్‌వాటర్‌లు, ఒక హార్బర్ బేసిన్, వార్ఫ్‌లు ఉంటాయి. మొదటి దశలో, 3,180 మీటర్ల (10,430 అడుగుల) బ్రేక్‌వాటర్‌ను అభివృద్ధి చేశారు – ఇందులో 3,040 మీటర్ల (9,970 అడుగుల) ప్రధాన బ్రేక్‌వాటర్, చేపల వేట కోసం 140 మీటర్ల (460 అడుగుల) పొడిగింపు ఉన్నాయి . 10కు పైగా ఉన్న బెర్త్‌లలో (మొత్తం పొడవు 2000 మీటర్లు) చాలా వరకు పెద్ద ఓడలకు అనుకూలంగా ఉంటాయి. విలాసవంతమైన క్రూయిజ్ షిప్‌ల కోసం 500 మీటర్ల (1,600 అడుగుల) బహుళ ప్రయోజన బెర్త్‌ను రూపొందించారు. ఈ పోర్టులో 18,000-TEU కంటైనర్ నౌకలను నిర్వహించగల 800 మీటర్ల (2,600 అడుగుల) బెర్త్ మరియు దాని వార్ఫ్ వెనుక 500 మీటర్ల (1,600 అడుగుల) లోతు వరకు ఉన్న కంటైనర్ యార్డ్ ఉన్నాయి . చేపల ల్యాండింగ్ కేంద్రంలో 500 మీటర్ల (1,600 అడుగుల) బెర్త్, 100 మీటర్ల (330 అడుగుల) పోర్ట్-క్రాఫ్ట్ బెర్త్, 120 మీటర్ల (390 అడుగుల) కోస్ట్ గార్డ్ బెర్త్ ఉన్నాయి. భారత నావికాదళానికి నిల్వ, నిర్వహణ సౌకర్యాలు, 500 మీటర్ల పొడవైన (1,600 అడుగుల) బెర్త్ ఉన్నాయి<ref>{{Cite web|title=About Vizhinjam: Vizhinjam Port Project|url=https://www.vizhinjamport.org/index.php/cms/vizhinjam|access-date=12 October 2023|website=www.vizhinjamport.org}}</ref> ===క్రూయిజ్ టెర్మినల్=== ఈ ఓడరేవు కేరళలోని కోవలం, వర్కల, తిరువనంతపురం, పద్మనాభస్వామి ఆలయంతో సహా బీచ్‌లు, చారిత్రక ప్రదేశాలు, సాంస్కృతిక ఆకర్షణలకు ప్రవేశాన్ని అందిస్తుంది. బహుళ ప్రయోజన 620-మీటర్ల బెర్త్‌తో కూడిన ప్రణాళికాబద్ధమైన 600-మీటర్ల క్రూయిజ్ టెర్మినల్ కూడా అభివృద్ధిలో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Vizhinjam port to introduce world-class cruise village; 20 acres granted for development|url=https://infra.economictimes.indiatimes.com/news/ports-shipping/vizhinjam-port-to-introduce-world-class-cruise-village-20-acres-granted-for-development/129323440|access-date=6 June 2026|website=ET Infra}}</ref> అదనంగా, క్రూయిజ్ పర్యాటక కార్యకలాపాలకు మద్దతుగా 20 ఎకరాల క్రూయిజ్ గ్రామాన్ని ప్రతిపాదించారు. దీనిని ఇమ్మిగ్రేషన్, కస్టమ్స్ క్లియరెన్స్ సౌకర్యాలు, క్రూయిజ్ ప్రయాణీకుల లాంజ్‌లు, సామాను నిర్వహణ వ్యవస్థలు, పర్యాటక సమాచార కేంద్రాలు, సమీప గమ్యస్థానాలకు ప్రత్యేక రవాణా కనెక్టివిటీని కలిగి ఉన్న ఒక సమీకృత ప్రయాణీకుల కేంద్రంగా రూపొందించారు. ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో రిటైల్, డ్యూటీ-ఫ్రీ షాపింగ్ ప్రాంతాలు, రెస్టారెంట్లు, కేరళ వారసత్వాన్ని ప్రదర్శించే సాంస్కృతిక అనుభవ మండలాలు, తీర విహారయాత్రలను సులభతరం చేయడానికి టూర్ ఆపరేటర్ల కోసం సౌకర్యాలు కూడా ఉన్నాయి. భారతదేశ దక్షిణ తీరంలో విజింజంను ఒక ప్రధాన అంతర్జాతీయ క్రూయిజ్ ప్రవేశ ద్వారంగా నిలపడమే దీని లక్ష్యం.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=Vizhinjam Port (Phase II/III) Draft EIA Report|url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|access-date=15 August 2024|website=Kerala State Pollution Control Board|publisher=L&T, VISIL, Government of Kerala|page=48|archive-date=15 ఆగస్టు 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815184054/https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|url-status=dead}}</ref> === సిబ్బంది మార్పులు === హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో నౌకలకు విఴిఞ్ఞం అంతర్జాతీయ ఓడరేవు తిరువనంతపురం సౌకర్యవంతమైన సిబ్బంది-మార్పిడి కేంద్రంగా ఉంటుందని భావిస్తున్నారు. ఓడరేవు నుండి 16 కిమీ (9.9 మైళ్ళు) దూరంలో ఉన్న తిరువనంతపురం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయానికి ఇది సమీపంలో ఉండటం వల్ల సిబ్బంది మార్పులకు వీలు కల్పిస్తుంది. 2020, 2021 లో కోవిడ్-19 మహమ్మారి సమయంలో 736 నౌకలకు సిబ్బంది మార్పులకు ఈ నౌకాశ్రయం మద్దతు ఇచ్చింది.<ref>{{Cite web|title=Shipping experts urge reviving crew changes at Vizhinjam port to boost revenue, jobs|url=https://www.onmanorama.com/career-and-campus/top-news/2024/07/19/revive-crew-change-at-vizhinjam-to-create-more-jobs-revenue.html|website=Onmanorama}}</ref> ట్రయల్ రన్ సమయంలో మొదటి సిబ్బంది మార్పు ఆగస్టు 2024లో జరిగింది.<ref>{{Cite web|date=10 August 2024|title=First crew change conducted at Vizhinjam International Port|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/first-crew-change-conducted-at-vizhinjam-international-port-1.9802305|website=English.Mathrubhumi}}</ref> === బంకరింగ్ === ప్రధాన అంతర్జాతీయ తూర్పు-పశ్చిమ షిప్పింగ్ మార్గం నుండి సుమారు 10 నాటికల్ మైళ్ల దూరంలో ఉన్నందున, ఈ ఓడరేవు బంకరింగ్ కోసం ఒక ముఖ్యమైన గమ్యస్థానంగా పోర్ట్ ఆఫ్ కాల్‌గా మారుతుందని భావిస్తున్నారు . దీని మాస్టర్ ప్లాన్ ప్రారంభ దశలో బంకరింగ్-ట్యాంక్ ఫార్మ్, సంబంధిత యుటిలిటీల కోసం ద్రవ నిల్వ ప్రాంతాన్ని అందిస్తుంది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=DPR|url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|access-date=15 August 2024|website=vizhinjam port official website|publisher=AECOM, VISIL, Government of Kerala|page=83|archive-date=15 ఆగస్టు 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815184054/https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|url-status=dead}}</ref> == స్థానం == === సూయజ్ నుండి సింగపూర్ మార్గం === విజింజామ్ అంతర్జాతీయ ఓడరేవు తిరువనంతపురం సూయజ్-నుండి-[[సింగపూరు|సింగపూర్]]/ఫార్ ఈస్ట్ మార్గం నుండి 11 నాటికల్ మైళ్ళ దూరంలో ఉంది, ఇది సూయజ్ కెనాల్ ద్వారా ఐరోపాను ఆసియాతో కలిపే కారిడార్.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=Draft Environmental Impact Assessment Report for Vizhinjam Port (Phase II/III)|url=https://www.adaniports.com/-/media/Project/Ports/PortsAndTerminals/Vizhinjam-Port-Documents/Environment-Compliance-Report/Previous-Environment-Compliance-Report/Compliance-Report_VISL_Oct-2022-Mar-2023.pdf|access-date=15 August 2024|website=Adani Ports|publisher=AECOM, VISIL, Government of Kerala|page=45}}</ref> ఈ మార్గం [[మధ్యధరా సముద్రం]] ప్రారంభమవుతుంది, ఇక్కడ నౌకలు [[సూయజ్ కాలువ]] [[ఎర్ర సముద్రం]] రవాణా చేస్తాయి, బాబ్-ఎల్-మండేబ్ జలసంధిని నావిగేట్ చేస్తాయి, [[ఏడెన్ గల్ఫ్|గల్ఫ్ ఆఫ్ అడెన్]], [[అరేబియా సముద్రం]] గుండా కొనసాగుతాయి.<ref>{{Cite web|date=27 December 2019|title=Main Routing Alternatives between East Asia and Northern Europe &#124; Port Economics, Management and Policy|url=https://porteconomicsmanagement.org/pemp/contents/part1/interoceanic-passages/main-routing-alternatives-east-asia-northern-europe/}}</ref> ఇది హిందూ మహాసముద్రాన్ని దాటి, తరచుగా [[మలక్కా జలసంధి]] గుండా, సింగపూర్ దూర ప్రాచ్యంలోని ఇతర ప్రధాన ఓడరేవులకు చేరుకుంటుంది. ఈ మార్గంలో గణనీయమైన ట్రాఫిక్ ఉంది.<ref name="Vizhinjam-2024">{{Cite web|date=4 July 2024|title=Vizhinjam, India's first trans-shipment port, berths first mother vessel|url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/vizhinjam-indias-first-trans-shipment-port-berths-first-mother-vessel/117524}}</ref> === గల్ఫ్-టు-సింగపూర్ మార్గం === గల్ఫ్-టు-సింగపూర్ మార్గం పర్షియన్ గల్ఫ్ ఆసియాతో కలుపుతుంది.<ref name="Vizhinjam-20242">{{Cite web|date=4 July 2024|title=Vizhinjam, India's first trans-shipment port, berths first mother vessel|url=https://www.fortuneindia.com/enterprise/vizhinjam-indias-first-trans-shipment-port-berths-first-mother-vessel/117524}}</ref> గల్ఫ్ నుండి, నౌకలు [[హార్ముజ్ జలసంధి|హోర్ముజ్ జలసంధి]] [[ఒమన్ గల్ఫ్|గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్]] ప్రయాణించి అరేబియా సముద్రంలోకి వెళ్తాయి. ఈ మార్గం హిందూ మహాసముద్రం మీదుగా కొనసాగుతుంది (తరచుగా మలక్కా జలసంధి గుండా వెళుతూ సింగపూర్, దూర ప్రాచ్యంలోని ఇతర ప్రధాన ఓడరేవులకు చేరుకుంటుంది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=Draft Environmental Impact Assessment Report for Vizhinjam Port (Phase II/III)|url=https://www.adaniports.com/-/media/Project/Ports/PortsAndTerminals/Vizhinjam-Port-Documents/Environment-Compliance-Report/Previous-Environment-Compliance-Report/Compliance-Report_VISL_Oct-2022-Mar-2023.pdf|access-date=15 August 2024|website=Adani ports|publisher=AECOM, VISIL, Government of Kerala|page=45}}</ref> == పరిపాలన == ఈ నౌకాశ్రయం కేరళ ప్రభుత్వానికి చెందిన ప్రత్యేక ప్రయోజన సంస్థ. 2015లో, [[అదానీ పోర్ట్స్ & సెజ్]] (ఏ. పి. ఎస్. ఈ. జెడ్) ఈ నౌకాశ్రయాన్ని నిర్మించడానికి, నిర్వహించడానికి [[కేరళ ప్రభుత్వం]] 40 సంవత్సరాల ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. ప్రైవేట్-పబ్లిక్ భాగస్వామ్య ఒప్పందం ప్రకారం, [[అదానీ గ్రూపు|అదానీ గ్రూప్]] 7,525 కోట్ల రూపాయలతో ఈ నౌకాశ్రయాన్ని రూపకల్పన చేస్తుంది, అభివృద్ధి చేస్తుంది, ఆర్థిక సహాయం చేస్తుంది, నిర్వహిస్తుంది. మొదటి 40 సంవత్సరాల పాటు లైసెన్స్ కింద ఓడరేవును నిర్వహించే హక్కు వారికి ఉంటుంది, మొదటి 30 సంవత్సరాలలో వారు తమ సొంత ఖర్చుతో ప్రాజెక్ట్ రెండవ దశను నిర్మిస్తే అదనంగా 20 సంవత్సరాల పాటు ఆ హక్కు ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=Vizhinjam Port: വിഴിഞ്ഞം തുറമുഖത്തേക്ക് ആദ്യ കപ്പൽ ഒക്ടോബർ 15ന് എത്തും; സ്വീകരിക്കാനൊരുങ്ങി സംസ്ഥാന സർക്കാർ|url=https://malayalam.indiatoday.in/keralam/story/the-first-vessel-will-arrive-at-vizhinjam-port-on-october-15-the-state-government-is-ready-to-accept-693066-2023-10-11|access-date=12 October 2023|website=India Today Malayalam|language=ml}}</ref> {| class="wikitable" !స్థానం !పేరు. !అనుబంధం/గమనికలు |- | |[[వి. డి. సతీశన్]] |[[కేరళ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|కేరళ ముఖ్యమంత్రి]], ఓడరేవుల మంత్రి, కేరళ |- | |డాక్టర్ ఎ. కౌసిగన్ [[ఇండియన్ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ సర్వీస్|ఐఏఎస్]] |కార్యదర్శి, ఓడరేవుల విభాగం, [[కేరళ ప్రభుత్వం]] |- |మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ (ఎమ్డి) |జెరోమిక్ జార్జ్, ఐఏఎస్ |విజింజామ్ ఇంటర్నేషనల్ సీపోర్ట్ లిమిటెడ్ (విఐఎస్ఎల్) |- |[[ముఖ్య కార్యనిర్వాహక అధికారి|చీఫ్ ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆఫీసర్]] (సిఈఓ) |శ్రీకుమార్ కె. నాయర్ |అదానీ పోర్ట్స్ నియమించింది |- |ప్రాజెక్ట్ డైరెక్టర్ |సి. పి. ప్రదీప్ |విజింజామ్ ఇంటర్నేషనల్ సీపోర్ట్ లిమిటెడ్ |- |ఆపరేటర్ |అదానీ విజింజామ్ పోర్ట్ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ (ఎవిపిపిఎల్) |అదానీ పోర్ట్స్ & సెజ్ అనుబంధ సంస్థ |- |యజమాని. |కేరళ ప్రభుత్వం |రాష్ట్ర అనుబంధ సంస్థ అయిన విఐఎస్ఎల్ ద్వారా |} == కనెక్టివిటీ == === రోడ్డు === ఓడరేవు నుండి సుమారు 1.70 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న [[జాతీయ రహదారి 66]] (ఎన్ హెచ్ 66) తీరానికి సమాంతరంగా నడుస్తుంది, [[తిరువనంతపురం]] & [[కన్యాకుమారి]] కలుపుతుంది. ఇది ఎన్‌హెచ్‌ 966ఎ ద్వారా కొచ్చిన్ నౌకాశ్రయానికి కూడా వెళుతుంది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=DPR|url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|access-date=15 August 2024|website=Vizhinjam Port Official Website|publisher=AECOM, VISIL, Government of Kerala|page=72|archive-date=15 ఆగస్టు 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815184054/https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|url-status=dead}}</ref> [[కన్యాకుమారి]] నుండి విజింజమ్ కొన్ని గంటల ప్రయాణం.<ref>{{Cite web|date=11 October 2023|title=𝐍𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧𝐚𝐥 𝐇𝐢𝐠𝐡𝐰𝐚𝐲 𝟒𝟒 - Longest Highway in India (Earlier NH 7)|url=https://www.magicbricks.com/blog/national-highway-44/133107.html|website=Magicbricks Blog}}</ref> జాతీయ రహదారి 44 (భారతదేశపు అతి పొడవైన రహదారి ఉత్తరాన [[శ్రీనగర్]] నుండి దక్షిణాన కన్యాకుమారి వరకు విస్తరించి, [[జమ్మూ కాశ్మీరు (కేంద్రపాలిత ప్రాంతం)|జమ్మూ కాశ్మీర్]], [[పంజాబ్ ప్రాంతం|పంజాబ్]], [[హర్యానా]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[మధ్య ప్రదేశ్|మధ్యప్రదేశ్]], [[మహారాష్ట్ర]], [[తెలంగాణ]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[తమిళనాడు]] గుండా వెళుతుంది. నాలుగు లేన్ల తిరువనంతపురం బైపాస్లో ఓడరేవు నుండి 2 కిలోమీటర్ల అప్రోచ్ రోడ్ ఉంటుంది. విజింజామ్ నవైకులంను అనుసంధానించడానికి ఆరు లేన్ల ఔటర్ రింగ్ రోడ్ (ఓఆర్ఆర్) ప్రణాళిక చేయబడింది, ఇది నౌకాశ్రయానికి ప్రాప్యతను మెరుగుపరుస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Service|first=Express News|date=13 December 2022|title=Outer Ring Road project: Land acquisition proceedings start|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2022/Dec/13/outer-ring-road-project-land-acquisition-proceedings-start-2527542.html|website=The New Indian Express}}</ref> === రైలు === భారతదేశంలో మూడవ పొడవైన రైల్వే సొరంగం, ప్రారంభ-ఆమోదం దశలో, [[బాలరామపురం]] [[దక్షిణ రైల్వే|దక్షిణ రైల్వే జోన్]] ప్రధాన మార్గం తో విజింజమ్ అంతర్జాతీయ ఓడరేవు తిరువనంతపురంను కలుపుతుంది.<ref name="Kallungal-20232">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/vizhinjam-railway-tunnel-third-longest-tunnel-in-country-to-adopt-australian-tunnelling-method/article67072115.ece|title=Vizhinjam railway tunnel, third longest tunnel in country, to adopt Austrian tunnelling method|first=Dhinesh|last=Kallungal|work=The Hindu|date=12 July 2023|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=DPR|url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|access-date=15 August 2024|website=Vizhinjam port official website|publisher=AECOM, VISIL, Government of Kerala|page=74|archive-date=15 ఆగస్టు 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815184054/https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|url-status=dead}}</ref> ఈ సొరంగం న్యూ ఆస్ట్రియన్ టన్నెలింగ్ పద్ధతి (ఎన్ఎటిఎం) తో నిర్మించబడుతోంది.<ref>{{Cite web|last=Daily|first=Keralakaumudi|title=Vizhinjam railway tunnel to be constructed using low-cost Austrian tunnelling method, DPR approved|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=1307621&u=|website=Keralakaumudi Daily}}</ref> 9.02 కిలోమీటర్ల పొడవైన ఈ సొరంగం 25-30 మీటర్ల లోతుకు చేరుకుంటుంది. ఓడరేవు నుండి సరుకు రవాణా రైళ్లు 36 నిమిషాల్లో సొరంగం గుండా వెళతాయి, సగటు వేగాన్ని 15-30 గంటకు కిలోమీటర్లు (km/h) గా నిర్వహిస్తాయి. [[భారతీయ రైల్వేలు|భారతీయ రైల్వే]] నెట్‌వర్క్‌ ఈ నౌకాశ్రయం అనుసంధానం భారతదేశం అంతటా కంటైనర్ రవాణాను సులభతరం చేస్తుంది, ప్రధాన మార్గం [[కేరళ]] వెలుపల ప్రధాన నగరాలను కలుపుతుంది. [[కొంకణ్ రైల్వే|కొంకణ్ రైల్వే జోన్]] పశ్చిమ రాష్ట్రాలను కలుపుతుంది. దక్షిణ తీర మార్గం [[తమిళనాడు|తమిళనాడు,]] ఇతర ప్రాంతాలను కలుపుతుంది, ఈ ప్రాజెక్ట్ పర్యావరణ అనుమతి పొందింది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=DPR|url=https://vizhinjamport.in/wp-content/uploads/2024/07/EC-railway-ECL_AUTH_2035E0_IA_KL_INFRA1_420053_2023.pdf|access-date=15 August 2024|website=Vizhinjam Port official website|publisher=Government of India|page=1}}</ref> === విమానయాన === తిరువనంతపురం అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయం విజింజమ్ అంతర్జాతీయ ఓడరేవు నుండి 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉంది.<ref>{{Cite web|date=15 June 2021|title=DPR|url=https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|access-date=15 August 2024|website=Vizhinjam Port official website|publisher=L&T, VISIL, Government of Kerala|page=36|archive-date=15 ఆగస్టు 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240815184054/https://kspcb.kerala.gov.in/assets/uploads/widget/public_hearing_files/Vizhinjam_Port_(Phase_IIIII)_-Draft_EIA_Report.pdf|url-status=dead}}</ref> విమానాశ్రయం ఓడరేవును [[అదానీ గ్రూపు|అదానీ గ్రూప్]] నిర్వహిస్తుంది.<ref>{{Cite web|title=Adani Group takes over operation of Thiruvananthapuram International Airport|url=https://www.rprealtyplus.com/index.php/realty-spotlight/adani-group-takes-over-operation-of-thiruvananthapuram-international-airport-100400.html|access-date=2026-07-01|archive-date=2025-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20250705221058/https://www.rprealtyplus.com/index.php/realty-spotlight/adani-group-takes-over-operation-of-thiruvananthapuram-international-airport-100400.html|url-status=dead}}</ref> == మత్స్యకార సంఘాల నిరసన == స్థానిక మత్స్యకార సంఘాలు ఓడరేవుకు వ్యతిరేకంగా నిరసన వ్యక్తం చేశాయి, ఆగస్టు 2022లో వందలాది మంది మత్స్యకారులు ప్రాజెక్ట్ సైట్ ప్రధాన ద్వారం వద్ద గుమిగూడినప్పుడు నిరసనలు తీవ్రతరం అయ్యాయి. త్రివేండ్రం రోమన్ కాథలిక్ ఆర్చ్డియోసెస్ (కాథలిక్ మత్స్యకారులకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న) నేతృత్వంలోని మత్స్యకార సమాజం తిరుగుబాటులో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. ఈ ప్రాజెక్ట్ తీవ్రమైన సముద్ర కోతకు కారణమైందని, ఇది 56,000 మంది ప్రజల జీవనోపాధిని, గృహాలను ప్రతికూలంగా ప్రభావితం చేసిందని ఆర్చ్డియోసెస్ తెలిపింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/india/indian-tycoon-adanis-mega-port-hangs-balance-fishing-community-protests-2022-11-23/|title=Insight: Indian tycoon Adani's mega port hangs in the balance as a fishing community protests|work=[[Reuters]]|access-date=16 July 2024}}</ref> ఈ ప్రాజెక్ట్ దక్షిణ కేరళ మత్స్యకారులకు హాని కలిగిస్తుందని ఆర్చ్‌డయోసెస్ వికార్ జనరల్ యూజీన్ హెచ్. పెరీరా ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు, వారు మనుగడ కోసం పోరాడుతున్నారని, అదానీ గ్రూపుతో అధికార, ప్రతిపక్ష పార్టీలు ప్రశ్నార్థకమైన లావాదేవీలు జరుపుతున్నాయని ఆరోపించారు.<ref>{{Cite web|date=16 August 2022|title=Rs 7,500-crore Vizhinjam seaport: Wary of losing livelihood, dwelling area, fishermen begin sit-in at Adani project site|url=https://indianexpress.com/article/cities/thiruvananthapuram/crore-vizhinjam-seaport-losing-livelihood-dwelling-area-fishermen-adani-project-8094153/|url-access=subscription|access-date=16 July 2024|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=23 August 2022|title=Explained: Why fisherfolk in Kerala are protesting Adani's under-construction Vizhinjam port|url=https://indianexpress.com/article/explained/kerala-fishermen-vizhinjam-adani-port-protest-explained-8107064/|url-access=subscription}}</ref> పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా నిర్వహించే వరకు నిర్మాణాన్ని నిలిపివేయాలని నిరసనకారుల ప్రధాన డిమాండ్.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/india/indian-tycoon-adanis-mega-port-hangs-balance-fishing-community-protests-2022-11-23/|title=Insight: Indian tycoon Adani's mega port hangs in the balance as a fishing community protests|last=Vengattil|first=Munsif|date=23 November 2022|work=Reuters|access-date=12 October 2023|last2=Chaturvedi|first2=Arpan|language=en|last3=Kalra|first3=Aditya|last4=Vengattil|first4=Munsif|last5=Kalra|first5=Aditya}}</ref> సముద్ర కోత కారణంగా ఇళ్లు కోల్పోయిన కుటుంబాలకు పునరావాసం కల్పించడం, తీరప్రాంత కోతను తగ్గించడానికి చర్యలు తీసుకోవడం, వాతావరణ హెచ్చరికలు జారీ చేసినప్పుడు మత్స్యకారులకు ఆర్థిక సహాయం, మత్స్య ప్రమాదాల్లో మరణించిన వారి కుటుంబాలకు పరిహారం, సబ్సిడీ కిరోసిన్, [[తిరువనంతపురం జిల్లా]]<nowiki/>తిరువనంతపురం జిల్లాలోని అంచుతెంగూలో ఉన్న ముతలప్పొళి ఫిషింగ్ హార్బర్‌ను పూడిక తీయడం వంటివి సమాజం చేసిన ఇతర డిమాండ్లు. 2021లో తీరప్రాంత కోతలో 100 కంటే ఎక్కువ కుటుంబాలు తమ ఇళ్లను కోల్పోయినట్లు సమాచారం, అయితే ప్రాంతీయ రికార్డులు మినహా ఇతర స్థానభ్రంశం చెందిన కుటుంబాలపై సమాచారం లేదు. ఓడరేవు నిర్మాణం తీరప్రాంత కోతపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపదని అధ్యయనాలు నిర్ధారించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/study-finds-no-correlation-between-coast-erosion-and-vizhinjam-port-project/article65914866.ece|title=Study finds no correlation between coast erosion and Vizhinjam port project|last=Kallungal|first=Dhinesh|date=20 September 2022|work=The Hindu|access-date=12 April 2024|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> సుమారు 300 కుటుంబాలు పాఠశాలలు శిబిరాల్లో నివసిస్తున్నాయి, ఇంకా చాలా మంది ఓఖీ తుఫాను తరువాత అద్దె వసతి లేదా బంధువులతో నివసిస్తున్నారు.<ref>{{Cite web|date=22 August 2022|title=As parties hedge, Church backs fishermen's protest against Adani port project|url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/parties-hedge-church-backs-fishermens-protest-against-adani-port-project-8104946/}}</ref><ref>{{Cite web|title=Vizhinjam stir to be scaled up; KCBC backs plan|url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2022/09/11/vizhinjam-protest-adani-port-kcbc.html}}</ref><ref>{{Cite web|date=26 August 2022|title=Vizhinjam protest resulted from our helplessness: Eugine H Pereira|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/aug/26/vizhinjam-protest-resulted-from-our-helplessnesseugine-h-pereira-2491419.html}}</ref> 2022 నవంబర్ 27 రాత్రి మత్స్యకారుల బృందం విజింజామ్ పోలీస్ స్టేషన్పై దాడి చేసింది. ఈ బృందానికి కాథలిక్ చర్చి నాయకత్వం వహించిందని, ఈ దాడిలో 30 మంది అధికారులు గాయపడ్డారని పోలీసులు నివేదించారు.<ref>{{Cite web|date=28 November 2022|title=Vizhinjam police station attack: Police book 3000 people, FIR cites damages worth Rs 85 lakh|url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/vizhinjam-police-station-attack-police-book-3000-people-fir-cites-damages-worth-rs-85-lakh-1.8086408|access-date=6 December 2022|website=English.Mathrubhumi|language=en}}</ref> మునుపటి రోజు నిర్బంధంలో ఉన్న ఐదుగురు నిరసనకారులను విడుదల చేయాలని దాడి చేసినవారు డిమాండ్ చేశారు.<ref>{{Cite web|date=6 December 2022|title=Vizhinjam police station violence: Kerala HC dismisses plea seeking NIA probe|url=https://www.thenewsminute.com/article/vizhinjam-police-station-violence-kerala-hc-dismisses-plea-seeking-nia-probe-170631|access-date=6 December 2022|website=The News Minute|language=en}}</ref> డిసెంబరు 6న, నిరసనకారులు, ప్రభుత్వం మధ్య చర్చలు జరిగిన తరువాత నిరసనలు నిలిపివేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/protest-against-vizhinjam-sea-port-called-for-now/articleshow/96035184.cms|title=Protest against Vizhinjam sea port called for now|work=The Economic Times|access-date=6 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web|date=6 December 2022|title=വിഴിഞ്ഞം സമരം പിൻവലിച്ചു; തീരുമാനം മുഖ്യമന്ത്രിയുമായി നടത്തിയ ചർച്ചയിൽ|trans-title=Vizhinjam port protest called-off after meeting with Chief Minister|url=https://www.mathrubhumi.com/news/kerala/vizhinjam-protest-withdraws-after-discussion-with-kerala-cheif-minister-pinarayi-vijayan-1.8110132|access-date=6 December 2022|website=Mathrubhumi|language=ml}}</ref> === చట్టపరమైన వివాదం === ఈ ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయడంలో జాప్యం కారణంగా [[కేరళ ప్రభుత్వం]], [[అదానీ గ్రూపు|అదానీ గ్రూప్]] మధ్య చట్టపరమైన వివాదం ఏర్పడింది. జాప్యానికి కారణాలను వివరించడానికి అదానీ పదేపదే ఫోర్స్ మేజర్ ను ప్రస్తావించడంతో ప్రాజెక్టు ఆలస్యమైంది. ఈ వివాదాన్ని పరిష్కరించుకోవడానికి ఇరుపక్షాలు తరువాత మధ్యవర్తిత్వానికి అంగీకరించాయి.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/vizhinjam-port-govt-appoints-kurian-joseph-as-arbitrator/articleshow/81140831.cms|title=Vizhinjam port: Govt appoints Kurian Joseph as arbitrator|last=Saikiran|first=KP|date=22 February 2021|work=The Times of India|language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:విమానాశ్రయాలు]] [[వర్గం:భారతదేశంలో విమానాశ్రయాలు]] 4pishtztskio4yquse0pmk7teoaqk5d 0 501297 4955010 4915368 2026-09-08T22:40:57Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955010 wikitext text/x-wiki {{Infobox beverage | name = రాయల్ ఛాలెంజ్ (విస్కీ/బ్రాండ్) | image = | caption = | type = భారతీయ విస్కీ | abv = 42.8% | manufacturer = యునైటెడ్ స్పిరిట్స్ లిమిటెడ్ (USL)<br />( డియాజియో ) | origin = [[భారతదేశం]] | introduced = 1980ల ప్రారంభంలో | discontinued = | colour = బంగారు అంబర్ | flavour = | ingredients = | variants = | related = {{unbulleted list|బాగ్ పైపర్| మెక్‌డొవెల్ నెం.1| డైరెక్టర్ స్పెషల్| డిఎస్పి బ్లాక్| సంతకం| ప్రాచీనత| రాయల్ ఛాలెంజ్ అమెరికన్ ప్రైడ్}} | website = {{URL|http://www.unitedspirits.in/royal-challenge-whisky.aspx|unitedspirits.in/royal-challenge}} }} '''రాయల్ ఛాలెంజ్''', సాధారణంగా ఆర్సి అనే సంక్షిప్త నామం ద్వారా సూచించబడుతుంది, ఇది డియాజియో అనుబంధ సంస్థ అయిన [[యునైటెడ్ స్పిరిట్స్]] లిమిటెడ్ (యుఎస్ఎల్) చేత తయారు చేయబడిన భారతీయ విస్కీ బ్రాండ్. ఇది 1980 ల ప్రారంభంలో ప్రారంభించబడింది. .<ref name="americanubs1">{{Cite web|title=Royal Challenge Whisky|url=http://www.americanubs.com/royal-challenge.html|access-date=15 June 2013|publisher=Americanubs.com}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> కంపెనీకి అన్ని మద్యం మిశ్రమాలను పర్యవేక్షించే యునైటెడ్ బ్రూవరీస్ టెక్నీషియన్ బినోద్ కె. మైటిన్ ప్రకారం, రాయల్ ఛాలెంజ్ అనేది ధాన్యం రుచిగల విస్కీ, ఇది స్కాచ్ మాల్ట్స్, భారతీయ మాల్ట్లతో మిళితం చేయబడింది.<ref name="nytimes1">{{Cite web|last=Vora|first=Shivani|date=29 February 2012|title=India's Newest Export: Whiskey|url=http://india.blogs.nytimes.com/2012/02/29/indias-newest-export-whiskey/|access-date=15 June 2013|website=[[The New York Times]]}}</ref><ref name="andhrawishesh1">{{Cite web|date=2 March 2012|title=Royal Challenge whisky reminds good times abroad|url=http://www.andhrawishesh.com/business/business-news/25236-royal-challenge-whisky-reminds-good-times-abroad.html|access-date=15 June 2013|publisher=Andhrawishesh.com}}</ref> ది ''వాల్ స్ట్రీట్ జర్నల్'' కోసం ఒక వ్యాసంలో, విలేఖరి ఎరిక్ ఫెల్టన్ ఇలా పేర్కొన్నాడు, "ఈ మిశ్రమంలో సుమారు 12% నిజమైన మాల్ట్ విస్కీ నుండి వస్తుందిః వీటిలో కొన్ని భారతదేశంలో తయారవుతాయి, కొన్ని వాస్తవమైన స్కాచ్. మిగిలిన మిశ్రమం మొలాసిస్ నుండి స్వేదనం చేయబడిన తటస్థ స్పిరిట్. (భారతదేశంలో [[యవలు|బార్లీ]] కంటే చెరకు పండించడం చాలా సులభం, చౌకైనది.<ref>{{Cite web|title=Royal Challenge Whisky|url=http://www.cms-drinksinternational.com/royalchallengewhisky.php|access-date=15 June 2013|publisher=Cms Drinks International|archive-date=17 జనవరి 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117013839/http://www.cms-drinksinternational.com/royalchallengewhisky.php|url-status=dead}}</ref><ref name="nytimes1" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, రాయల్ ఛాలెంజ్‌ను "స్పిరిట్ విస్కీ" అని పిలుస్తారు. ఇప్పుడు, ఒక ఐపిఎల్ జట్టు, రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూరు, దాని పేరు పెట్టబడింది.<ref>{{Cite web|date=27 June 2002|title=Kyndal signs up for Indian whisky launch|url=http://www.marketingweek.co.uk/home/kyndal-signs-up-for-indian-whisky-launch/2016183.article|access-date=15 June 2013|publisher=Marketing Week|archive-date=22 ఫిబ్రవరి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222060459/http://www.marketingweek.co.uk/home/kyndal-signs-up-for-indian-whisky-launch/2016183.article|url-status=dead}}</ref> భారతదేశంతో పాటు, రాయల్ ఛాలెంజ్ మిడిల్ ఈస్ట్, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో సహా అనేక ఇతర దేశాలలో విక్రయించబడుతుంది.<ref name="nytimes1" /><ref name="andhrawishesh1" /> == చరిత్ర == రాయల్ ఛాలెంజ్‌ను మొదట షా వాలెస్ తయారు చేసి, 1980ల ప్రారంభంలో భారతదేశంలో ప్రారంభించారు. మార్చి 2000లో, షా వాలెస్ అమ్మిరాటిస్ పూరిస్ లింటాస్ రూపొందించిన కొత్త ప్యాకేజింగ్, ప్రకటనలతో బ్రాండ్‌ను తిరిగి ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web|date=26 February 2000|title=Shaw Wallace relaunches Royal Challenge|url=http://www.thehindubusinessline.in/2000/02/26/stories/192602ro.htm|access-date=15 June 2013|publisher=[[Business Line]]}}</ref> యునైటెడ్ స్పిరిట్స్ లిమిటెడ్ (యుఎస్ఎల్) డియాజియో గ్రూప్ కంపెనీ, జూలై 2005లో షా వాలెస్‌ను కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{Cite web|date=31 May 2005|title=Radico, Mason, BDA in fray for part of SWC liquor biz ICICI Bank talking to suitors|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-marketing/radico-mason-bda-in-fray-for-part-of-swc-liquor-biz-icici-bank-talking-to-suitors/article2178930.ece?ref=archive|access-date=15 June 2013|publisher=[[Business Line]]}}</ref> 2008 ఏప్రిల్ 1న, షా వాల్లస్ యుఎస్ఎల్ లో విలీనం చేయబడింది, రాయల్ ఛాలెంజ్ అధికారికంగా యుఎస్ఎల్ బ్రాండ్‌గా మారింది.<ref>{{Cite web|date=2007-11-30|title=Shaw Wallace board okays merger with USL|url=http://www.hindu.com/2007/11/30/stories/2007113057352000.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20071202131538/http://www.hindu.com/2007/11/30/stories/2007113057352000.htm|archive-date=2 December 2007|access-date=15 June 2013|website=[[The Hindu]]}}</ref> అదే నెలలో, రాయల్ ఛాలెంజ్ ప్యాకేజింగ్‌ను పునఃరూపకల్పన చేయడానికి UB గ్రూప్ క్లేసెన్స్ ఇంటర్నేషనల్‌ను నియమించింది.<ref>{{Cite web|last=Udit Prasanna Mukherji|date=26 April 2008|title=Mallya to keep brand Shaw Wallace alive|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mallya-to-keep-brand-Shaw-Wallace-alive/articleshow/2983825.cms|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20130616030248/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-04-26/india-business/27760805_1_ub-antiquity-and-royal-challenge-shaw-wallace|archive-date=16 June 2013|access-date=15 June 2013|website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web|last=M Padmakshan|date=3 August 2002|title=Liquor brands going for stylish, sleeker looks|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-08-03/news/27350001_1_liquor-brands-spirits-division-antiquity-and-royal-challenge|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130616062123/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-08-03/news/27350001_1_liquor-brands-spirits-division-antiquity-and-royal-challenge|archive-date=16 June 2013|access-date=15 June 2013|publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> ఏప్రిల్ 2012లో జరిగిన వైన్ అండ్ స్పిరిట్స్ హోల్సేలర్స్ ఆఫ్ అమెరికా సదస్సులో అమెరికన్ యునైటెడ్ బీర్ & స్పిరిట్స్ (UBS) ద్వారా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో రాయల్ ఛాలెంజ్ అధికారికంగా ప్రవేశపెట్టబడింది.<ref>{{Cite web|date=16 April 2012|title=Pooja Batra Appointed US Brand Ambassador For Royal Challenge Whisky|url=http://in.movies.yahoo.com/news/pooja-batra-appointed-us-brand-ambassador-royal-challenge-183000972.html|access-date=15 June 2013|publisher=In.movies.yahoo.com|archive-date=2 మార్చి 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302025911/http://in.movies.yahoo.com/news/pooja-batra-appointed-us-brand-ambassador-royal-challenge-183000972.html|url-status=dead}}</ref> == మార్కెటింగ్ == ప్రారంభ ప్రకటనల ప్రచారంలో, షా వాల్లస్ దాని ఉత్పత్తులను "ఇండియాస్ మోస్ట్ వాంటెడ్" & "పోటీ అసూయ, షా వాలెస్ యొక్క గర్వం" గా అభివర్ణించారు.<ref>{{Cite web|date=26 January 2000|title='Vijay Sahib Aap Bhi' - Shaw Wallace new TVC takes a dig at UB|url=http://www.thehindubusinessline.com/2000/01/26/stories/192602sw.htm|access-date=2 December 2014|website=[[The Hindu]]}}</ref> డిసెంబర్ 2003లో, రాయల్ ఛాలెంజ్ "రాయల్ ఛాలెంజ్తో జీవితం ఏమిటి" అనే కొత్త ప్రకటనల ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ కొత్త ప్రచారం రాయల్ ఛాలెంజ్ తాగుబోతును "ప్రశాంతమైన విశ్వాసాన్ని వెదజల్లుతున్న యువ సమకాలీన పట్టణ పురుషుడు" గా చిత్రీకరించడానికి ప్రయత్నించింది. ఆర్చర్డ్ రూపొందించిన ఈ ప్రచారానికి షా వాలెస్ {{Indian Rupee}} 12-14 కోట్లు ఖర్చు అవుతుందని అంచనా వేయబడింది.<ref>{{Cite web|last=Ashish Sinha|date=15 December 2003|title=New Shaw Wallace campaign targets youth|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-15/news/27550074_1_whisky-brand-castle-lager-sab-miller|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004074235/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-15/news/27550074_1_whisky-brand-castle-lager-sab-miller|archive-date=4 October 2015|access-date=15 June 2013|publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> రాయల్ ఛాలెంజ్ తరచుగా సిఐఐ [[గోల్ఫ్]] ఛాంపియన్‌షిప్, ఇండియన్ గోల్ఫ్ ఛాంపియన్‌షిప్, ఇండియన్ ఓపెన్ గోల్ఫ్ వంటి గోల్ఫ్ ఈవెంట్‌లను స్పాన్సర్ చేసింది, ఈ క్రీడతో కూడా అనుబంధం కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|date=12 March 2004|title=Royal Challenge to focus more on golf|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/03/12/stories/2004031201430600.htm|access-date=15 June 2013|publisher=[[Business Line]]}}</ref> 2004లో, రాయల్ ఛాలెంజ్ లోగోతో గోల్ఫ్ క్లబ్బులు, ఉపకరణాలను తయారు చేయడానికి, పంపిణీ చేయడానికి బెంగళూరుకు చెందిన గోల్ఫ్ వేర్ ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ లైసెన్స్ పొందింది.<ref>{{Cite web|date=28 February 2002|title=Royal Challenge brand promotion via Web site|url=http://www.thehindubusinessline.in/2002/02/28/stories/2002022801430600.htm|access-date=15 June 2013|publisher=[[Business Line]]}}</ref> ఇండియన్ ప్రీమియర్ లీగ్ (ఐపీఎల్) జట్టు [[రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూర్|రాయల్ ఛాలెంజర్స్ బెంగళూరుకు]] రాయల్ ఛాలెంజ్ పేరు పెట్టారు, వారే దీనికి స్పాన్సర్ చేస్తున్నారు. ఈ జట్టును మొదటిసారిగా 12 మార్చి 2008న ఆవిష్కరించారు.<ref>{{Cite web|date=14 March 2008|title=Vijay Mallya unveils IPL team Royal Challengers|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-03-14/news/27695080_1_indian-premier-league-million-in-ipl-bidding-group-chairman-vijay-mallya|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120829185139/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-03-14/news/27695080_1_indian-premier-league-million-in-ipl-bidding-group-chairman-vijay-mallya|archive-date=29 August 2012|access-date=15 June 2013|publisher=[[The Economic Times]]}}</ref> తరువాత, ఫరీదాబాద్ నివాసి అయిన కృష్ణన్ కుమార్ అగర్వాల్ ఒక ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యం (PIL) దాఖలు చేశారు,<ref>{{Cite web|date=28 April 2008|title=SC dismisses case over Mallya's IPL team's name|url=http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k8/apr/apr362.php|access-date=15 June 2013|publisher=Indiantelevision.com}}</ref> అందులో UB గ్రూప్, ఐపీఎల్ జట్టు ముసుగులో తమ మద్యం బ్రాండ్‌ను ప్రచారం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తోందని ఆరోపించారు. సుప్రీం కోర్టు 29 ఏప్రిల్ 2008న ఈ పిటిషన్‌ను కొట్టివేసింది.<ref>{{Cite web|date=29 April 2008|title=Court rejects plea against 'Royal Challengers'|url=http://www.hindu.com/2008/04/29/stories/2008042960671200.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080502040318/http://www.hindu.com/2008/04/29/stories/2008042960671200.htm|archive-date=2 May 2008|access-date=15 June 2013|website=[[The Hindu]]}}</ref> రాయల్ ఛాలెంజ్ ఇతర ఐపీఎల్ జట్లు (ఢిల్లీ క్యాపిటల్స్, కింగ్స్ XI పంజాబ్), సహారా ఫోర్స్ ఇండియా ఫార్ములా 1తో కూడా భాగస్వామ్యం కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|title=Royal Challenge|url=http://www.unitedspirits.in/royal-challenge-whisky.aspx|access-date=15 June 2013|publisher=Unitedspirits.in|archive-date=16 మే 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516102318/http://www.unitedspirits.in/royal-challenge-whisky.aspx|url-status=dead}}</ref> ఫిబ్రవరి 2012లో అమెరికన్ యునైటెడ్ బీర్ & స్పిరిట్స్ (UB గ్రూప్ ప్రత్యేక యునైటెడ్ స్టేట్స్ దిగుమతిదారు, పంపిణీదారు), యుఎస్ లో రాయల్ ఛాలెంజ్ విస్కీకి ప్రాతినిధ్యం వహించడానికి భారతీయ నటిగా మారిన వ్యవస్థాపకురాలు పూజా బత్రాతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.<ref name="nytimes12">{{Cite web|last=Vora|first=Shivani|date=29 February 2012|title=India's Newest Export: Whiskey|url=http://india.blogs.nytimes.com/2012/02/29/indias-newest-export-whiskey/|access-date=15 June 2013|website=[[The New York Times]]}}</ref> == అమ్మకాలు == రాయల్ ఛాలెంజ్ 1980లు, 1990లలో భారతదేశం అంతటా అమ్మకాల పరిమాణం ద్వారా ప్రీమియం విస్కీ విభాగానికి నాయకత్వం వహించింది. 2004 వరకు ఈ పదవిలో కొనసాగారు.<ref>{{Cite web|date=16 March 2004|title=The Hindu Business Line : Seagram knocks out Royal Challenge from top slot in AP|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/03/16/stories/2004031602010600.htm|access-date=15 June 2013|publisher=[[Business Line]]}}</ref> 2003-04 ఆర్థిక సంవత్సరంలో (31 మార్చి 2004 తో ముగిసే సమయానికి) రాయల్ ఛాలెంజ్ ఒక సంవత్సరంలో ఒక మిలియన్ కేసులను దాటిన మొదటి ప్రీమియం విస్కీగా నిలిచింది. ఇండియన్ మేడ్ ఫారిన్ లిక్కర్ (ఐఎంఎఫ్ఎల్) పరిశ్రమలోని 15 లక్షల కేస్ ప్రీమియం విస్కీ విభాగంలో ఇది 65% వాటాను కలిగి ఉంది.<ref>{{Cite web|date=8 April 2004|title=Royal Challenge whisky sales cross 1-m cases|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/04/08/stories/2004040800480600.htm|access-date=15 June 2013|publisher=[[Business Line]]}}</ref> ఈ క్రింది పట్టిక రాయల్ ఛాలెంజ్ వార్షిక అమ్మకాలను చూపుతుంది: {| class="wikitable" !సంవత్సరం. !అమ్మకాలు (మిలియన్ల కేసులలో) |- |2002-03 |0.85<ref>{{Cite web|date=16 March 2004|title=Seagram knocks out Royal Challenge from top slot in AP|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/03/16/stories/2004031602010600.htm|access-date=15 June 2013|publisher=[[Business Line]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-30/news/27560965_1_royal-challenge-duties-on-international-brands-whisky|title=Shaw Wallace hopes to register record sales of RC|date=30 December 2003|access-date=15 June 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224122225/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-12-30/news/27560965_1_royal-challenge-duties-on-international-brands-whisky|archive-date=24 December 2013|publisher=[[The Economic Times]]|agency=[[Press Trust of India|PTI]]}}</ref> |- |2006 |1.1<ref name="thespiritsbusiness">{{Cite web|date=18 July 2012|title=WORLD WHISKIES – Brand Champions 2012|url=http://www.thespiritsbusiness.com/2012/07/world-whiskies-brand-champions-2012/|access-date=15 June 2013|publisher=Thespiritsbusiness.com}}</ref> |- |2007 |1.2<ref name="thespiritsbusiness" /> |} ==ఇవి కూడా చూడండి== * [[యాంటిక్విటీ (విస్కీ)]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:విస్కీ బ్రాండ్లు]] 4zk3kpgbo33csiu1fk8tae06iohoh9f 0 502564 4955011 4918302 2026-09-08T22:53:08Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955011 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = Hindu | image = Ravananugraha.JPG | caption = రావణానుగ్రహ శిల్పం, తిరువణ్ణామలై | name = రావణానుగ్రహం | affiliation = [[శైవం]] | god_of = | mantra = | weapon = [[త్రిశూలం]] | consort = [[పార్వతి]] }}'''రావణానుగ్రహం''' లేదా '''రావణానుగ్రహ మూర్తి''' ("రావణుడిపై అనుగ్రహం చూపుతున్న రూపం")<ref>{{cite book|title=[[Dictionary of Hindu Lore and Legend]]|last=Dallapiccola|first=Anna L.|publisher=[[Thames & Hudson]]|year=2003|isbn=978-0-500-51088-9|chapter=Ravananugrahamurti|chapter-url=http://www.credoreference.com/entry/thhll/ravananugrahamurti}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> అనేది [[హిందూమతం|హిందూ]] దేవుడు [[శివుడు]] యొక్క ఒక అనుగ్రహ స్వరూపం. ఈ రూపంలో శివుడు తన సహచరిణి [[పార్వతి|పార్వతితో]] కలిసి తన నివాసమైన [[కైలాస పర్వతం|కైలాస పర్వతంపై]] ఆసీనుడై ఉండగా, [[లంక|లంకకు]] చెందిన [[రాక్షసుడు|రాక్షసరాజు]] [[రావణుడు]] ఆ పర్వతాన్ని పెకలించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు చిత్రించబడతాడు. హిందూ గ్రంథాల ప్రకారం, ఒకసారి రావణుడు కైలాస పర్వతాన్ని ఎత్తడానికి ప్రయత్నించాడు. అప్పుడు శివుడు తన కాలిబొటనవేలితో పర్వతాన్ని తిరిగి స్థిరపరచి, రావణుడిని దాని కింద బంధించాడు. బంధింపబడిన రావణుడు వెయ్యి సంవత్సరాల పాటు శివుని స్తుతిస్తూ స్తోత్రాలు ఆలపించాడు. చివరికి శివుడు అతనిపై ప్రసన్నమై, అతనికి అజేయమైన ఖడ్గాన్ని, ఆరాధన కోసం శక్తివంతమైన [[లింగం|లింగంను]] (ఆత్మలింగం) ప్రసాదించాడు. ఈ కథాంశం భారతీయ కళలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందినది. ఇది [[గుప్త సామ్రాజ్యం|గుప్త]]–[[పల్లవ వంశం|పల్లవ]] కాలం (క్రీ.శ. 300–600) నుంచే శిల్పకళలో కనిపిస్తుంది.<ref>{{cite book|title=Ganesh: Studies of an Asian God|url=https://archive.org/details/ganeshstudiesofa0000unse|author=Brown, Robert L.|publisher=State University of New York|year=1991|isbn=0-7914-0657-1|location=Albany|pages=[https://archive.org/details/ganeshstudiesofa0000unse/page/181 181]}}</ref> == పురాణగాథ == [[రామాయణం|రామాయణంలోని]] ''ఉత్తరకాండ'' ప్రకారం, పది తలలు, ఇరవై చేతులు కలిగిన పరాక్రమశాలి రాజు రావణుడు తన సవతి సోదరుడు, ధనాధిపతి అయిన [[కుబేరుడు]] పాలించిన [[అలకాపురి|అలకా]] నగరాన్ని జయించి దోచుకున్నాడు. అలకా నగరం [[కైలాస పర్వతం]] సమీపంలో ఉండేది. విజయం సాధించిన అనంతరం రావణుడు కుబేరుని నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న ''[[పుష్పక విమానం]]''లో లంకకు తిరిగి వెళ్తున్నాడు. మార్గమధ్యంలో ఒక సుందర ప్రదేశాన్ని గమనించాడు. అయితే ఆ ప్రదేశం మీదుగా పుష్పక విమానం ప్రయాణించలేకపోయింది. కారణం తెలుసుకోవడానికి అక్కడ ఉన్న శివుని [[వాహనం]] అయిన [[నంది (ఎద్దు)|నందిని]] ప్రశ్నించాడు. నంది, ఆ పర్వతంపై [[శివుడు]], [[పార్వతి]] నివసిస్తున్నారని, వారి అనుమతి లేకుండా ఎవరూ ఆ ప్రాంతాన్ని దాటలేరని చెప్పాడు. దీనితో రావణుడు శివుణ్ణి, నందిని అవహేళన చేశాడు. తన యజమానిని అవమానించినందుకు కోపగించిన నంది, ఒక రోజు [[వానరులు]] రావణుని నాశనం చేస్తారని శపించాడు. ఆ శాపానికి ఆగ్రహించిన రావణుడు కైలాస పర్వతాన్ని పెకలించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు. తన ఇరవై చేతులను పర్వతం క్రింద ఉంచి దానిని ఎత్తడం ప్రారంభించాడు. పర్వతం కంపించడం మొదలవడంతో భయపడిన పార్వతి శివుణ్ణి ఆశ్రయించింది. అయితే సర్వజ్ఞుడైన శివుడు ఇప్పటికే పరిస్థితిని గ్రహించి, తన కాలిబొటనవేలితో పర్వతాన్ని క్రిందికి నొక్కాడు. దాంతో రావణుడు పర్వతం కింద చిక్కుకుపోయాడు. బాధతో రావణుడు గట్టిగా విలపించాడు. తన మంత్రుల సలహా మేరకు శివుని స్తుతిస్తూ వెయ్యి సంవత్సరాల పాటు స్తోత్రాలు ఆలపించాడు. చివరకు శివుడు అతనిని క్షమించి, అజేయమైన ఖడ్గాన్ని వరంగా ఇచ్చాడు. రావణుడు బిగ్గరగా రోదించినందున అతనికి "రావణుడు" అనే పేరు వచ్చిందని కథ చెబుతుంది.<ref>Rao pp.217–8</ref><ref>Kala pp.37–8</ref> [[తేవారం]] అనే తమిళ శైవ సాహిత్యంలో ఈ కథకు మరో రూపం కనిపిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=www.wisdomlib.org|date=2020-06-24|title=Ravana-anugraha-murti (depiction of the Ravana) [Chapter 2.5]|url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/tevaram-religion-and-philosophy/d/doc421141.html|access-date=2022-10-04|website=www.wisdomlib.org|language=en}}</ref> దాని ప్రకారం, రావణుడు తన తలల్లో ఒకదాన్ని ఖండించి, దానితో ఒక [[వీణ|వీణను]] తయారు చేశాడు. తన నరాలను వీణ తీగలుగా ఉపయోగించి శివుని స్తుతిస్తూ గానం చేశాడు. ఆ గానం తరువాత కాలంలో [[శివతాండవ స్తోత్రం|శివ తాండవ స్తోత్రంగా]] ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ భక్తికి మెచ్చిన శివుడు తన స్వరూపమైన శక్తివంతమైన [[శివలింగం|ఆత్మలింగంను]] రావణుడికి ప్రసాదించాడు. అయితే ఒక షరతు విధించాడు — ఆ లింగాన్ని భూమిపై ఎక్కడ ఉంచితే అక్కడే అది శాశ్వతంగా స్థిరపడిపోతుందని. దేవతలు శివుని కుమారుడు [[గణేశుడు]] సహాయంతో ఒక ఉపాయం పన్నారు. ప్రయాణంలో ఉన్న రావణుడిని మోసగించి ఆత్మలింగాన్ని కొంతసేపు పట్టుకోమని గణేశుడికి అప్పగించేలా చేశారు. వెంటనే గణేశుడు దానిని నేలపై ఉంచాడు. ఆ ఆత్మలింగం స్థిరపడిన ప్రదేశమే నేటి [[మహాబలేశ్వర్ ఆలయం, గోకర్ణ|గోకర్ణంగా]] ప్రసిద్ధి చెందింది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fETebHcHKogC&q=ravana+popular+siva&pg=PA170|title=Studies in Jaina Art and Iconography and Allied Subjects|author=Donaldson, Thomas Eugene|publisher=Abhinav Publications|year=1995|isbn=9788170173168|editor=Vyas, R. T.|pages=170}}</ref> == ప్రతిమా లక్షణాలు == [[దస్త్రం:BanteaySrei_ShivaUmaRavana.jpg|thumb|బంతేయ్ స్రే దేవాలయంలోని రావణానుగ్రహ దృశ్యం. బహుస్థర కైలాస పర్వతంపై ఋషులు, దేవతలు కనిపిస్తుండగా, దిగువ భాగంలో జంతువులు భయంతో పరుగులు తీస్తున్నాయి. పర్వత శిఖరంపై ప్రశాంతంగా ఉన్న శివుని ఒడిలో భయపడిన పార్వతి కూర్చుంది.]] రావణానుగ్రహ శిల్పాలలో సాధారణంగా పైభాగంలో [[శివుడు]], [[పార్వతి]] [[కైలాస పర్వతం|కైలాస పర్వతంపై]] ఆసీనులై ఉండగా, దిగువ భాగంలో రావణుడు పర్వతాన్ని ఎత్తడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు చిత్రించబడతాడు. పై భాగంలోని ప్రధాన రూపాలు నాలుగు చేతుల శివుడు, ఆయన ఎడమవైపు కూర్చున్న పార్వతి. భయంతో పార్వతి తన రెండు చేతులను శివుని చుట్టూ వేసుకొని ఆయనను ఆశ్రయించినట్లు చూపిస్తారు.<ref name="kala">Kala pp. 38–42</ref> శివుడు మాత్రం ప్రశాంతంగా కనిపిస్తూ, భయపడిన తన సహచరిని ఒకటి లేదా రెండు చేతులతో ఓదారుస్తూ ఉంటాడు.<ref name="Rao">Rao pp. 218–20</ref> శివుడు ''జటామకుటం'' (జటాజూటంతో ఏర్పడిన కిరీటం) ధరించి ఉంటాడు. పార్వతి జుట్టు ముడి వేసిన రూపంలో ఉంటుంది. శివుని పై చేతులలో ఒకదానిలో ''[[త్రిశూలం]]'' ఉంటుంది. కింది కుడి చేయి ''[[అభయముద్ర]]''లో ఉంటుంది. ఈ దివ్య దంపతులు కొన్నిసార్లు పద్మపీఠంపై కూర్చుని ఉండవచ్చు లేదా దానిపై పాదాలు ఉంచి ఉండవచ్చు. కొన్ని శిల్పాలలో పార్వతి శివుని ఎడమ తొడపై కూర్చున్నట్లు కనిపిస్తుంది. మరికొన్ని చిత్రణల్లో శివుడు పార్వతి గడ్డాన్ని ప్రేమగా తాకుతున్నట్లు కూడా చూపిస్తారు.<ref name="kala" /> [[దస్త్రం:Ravanan_-_King_of_Lanka.jpg|ఎడమ|thumb|కైలాస పర్వతం కింద తన తలతో చేసిన వీణను ఉంచి శివుని స్తుతిస్తున్న రావణుడు]] కైలాస పర్వతాన్ని కొన్నిసార్లు సాధారణ రాళ్ల గుట్టగా, మరికొన్నిసార్లు బహుస్థర నిర్మాణంగా చిత్రిస్తారు. బహుస్థర చిత్రణల్లో కైలాసంలో నివసించే దేవతలు, ఋషులు, పరిచారకులు, జంతువులు వివిధ అంతస్తులలో కనిపిస్తారు. శివుడు, పార్వతి మాత్రం పర్వత శిఖరంపై ఆసీనులై ఉంటారు.<ref name="kala" /><ref name="Rao" /> ఇతర శిల్పాలలో శివుని పురుష పరిచారకులు, పార్వతి స్త్రీ పరిచారకులు, అలాగే శివుని అనుచరులైన ''[[శివ గణాలు|గణాలు]]'' దివ్య దంపతుల చుట్టూ నిలబడి కనిపిస్తారు. ఆకాశమార్గంలో విహరించే దేవతలు కూడా శివపార్వతులను స్తుతిస్తూ చిత్రించబడవచ్చు.<ref name="Rao" /> ప్రత్యేకంగా కనిపించే ఇతర రూపాలలో దంపతుల కుమారులు — ఏనుగు తల గల జ్ఞానదేవుడు [[గణేశుడు]], యుద్ధదేవుడు [[కార్తికేయుడు]], శివుని [[వాహనం]] అయిన నంది ఎద్దు, పార్వతి వాహనమైన సింహం ఉంటాయి. కొన్ని శిల్పాలలో పర్వతం కంపించడంతో జంతువులు, పరిచారకులు భయంతో పారిపోతున్నట్లు చూపిస్తారు. మరికొన్ని దృశ్యాలలో పర్వత నివాసులు రావణుడిపై రాళ్లు, ఆయుధాలు విసురుతూ కనిపిస్తారు.<ref name="kala" /> రావణుడు బలిష్ఠమైన యోధునిగా, తన సంపూర్ణ శక్తితో కైలాస పర్వతాన్ని ఎత్తడానికి ప్రయత్నిస్తున్నట్లు చిత్రించబడతాడు. సాధారణంగా అతడిని పది తలలతో చూపించినప్పటికీ, కొన్ని శిల్పాలలో తక్కువ తలలతో లేదా ఒక్క తలతో కూడా చిత్రించారు. కొన్నిసార్లు అతని పదవ తల స్థానంలో గాడిద తలను కూడా చూపిస్తారు. అతని ముఖ కవళికల్లో నిరాశ, ఆవేదన లేదా బాధ వ్యక్తమవుతాయి. రావణుడిని అనేక చేతులతో చిత్రిస్తారు. చేతుల సంఖ్య స్థిరంగా ఉండదు; కొన్నిసార్లు ఇరవై చేతుల వరకు చూపబడతాయి. సాధారణంగా పైభాగంలోని లేదా వెనుక భాగంలోని చేతులు పర్వతాన్ని ఎత్తుతుండగా, కింది చేతులు నేలపై లేదా మోకాలిపై ఆనించి ఉంటాయి. మరికొన్ని చేతులలో ఆయుధాలు ఉంటాయి.<ref name="kala" /> కొన్ని చిత్రణల్లో రావణుడు శివుడు ప్రసాదించిన దివ్య ఖడ్గాన్ని పట్టుకొని కనిపిస్తాడు.<ref name="Rao" /> ఇతర ఆయుధాలలో డాలు, విల్లు, బాణం, వజ్రాయుధం వంటివి ఉంటాయి. రావణుడు నిల్చొని, మోకాళ్లపై కూర్చుని లేదా వంగిన భంగిమలో కనిపించవచ్చు.<ref name="kala" /> == శిల్పాలు == [[దస్త్రం:Ravananugrah_Murti,_Albert_Hall_Museum.jpg|thumb|[[ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం|ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం, జైపూర్లోని]] రావణానుగ్రహ శిల్పం]] ఎల్లోరాలోని [[కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)|కైలాస దేవాలయంలో]] రావణానుగ్రహ గాథను ప్రతిబింబించే ఒక భారీ ఉబ్బెత్తు శిల్పం (రిలీఫ్) ఉంది. ఇది దేవాలయ మండపం దక్షిణ వసారాకు దిగువన చెక్కబడింది. ఈ శిల్పంలో మానవ పరిమాణంలో ఉన్న ప్రతిమలు, త్రిమితీయ భావాన్ని స్పష్టంగా వ్యక్తపరిచే సున్నితమైన చెక్కుదల కనిపిస్తుంది.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wpywoAEACAAJ|title=The Art of Ancient India: Buddhist, Hindu, Jain|last1=Huntington|first1=Susan L.|last2=Huntington|first2=John C.|date=2014-01-01|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-3617-4|language=en}}</ref> ఈ శిల్పంలో రావణుడు కైలాస పర్వతాన్ని సూచించే శైలీకృత పర్వత నిర్మాణం క్రింద ఉన్న ఖాళీ ప్రదేశంలో కనిపిస్తాడు. పర్వతం మధ్యభాగంలో [[శివుడు]], [[పార్వతి]] ఆసీనులై ఉంటారు. వారితో పాటు శివుని [[శివ గణాలు|గణాలు]], జంతువులు, ఇతర పరిచారకులు కూడా చిత్రించబడ్డారు. పార్వతి శివుని వైపు వాలినట్లు ఉండగా, ఆమె కుడివైపున ఉన్న ఒక స్త్రీ పరిచారిక భయంతో పరుగెత్తుతున్నట్లు కనిపిస్తుంది. [[ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం|ఆల్బర్ట్ హాల్ మ్యూజియం, జైపూర్]] లో ఉన్న పసుపు రంగు ఇసుకరాతితో రూపొందించిన మరో శిల్పం కూడా ఈ పురాణగాథను ప్రతిబింబిస్తుంది. అందులో రావణుడు కైలాస పర్వతాన్ని ఎత్తడానికి ప్రయత్నిస్తుండగా, పర్వతంపై శివుడు, పార్వతి ఆసీనులై ఉన్నట్లు చూపించారు.<gallery> దస్త్రం:Ellora-10-Kailasa-Tempel-Skulpturengruppe-1976-gje.jpg|రావణానుగ్రహ శిల్పం, [[కైలాస దేవాలయం (ఎల్లోరా)|కైలాస దేవాలయం]], [[ఎల్లోరా గుహలు]] దస్త్రం:Elephanta,_grotta_1,_rilievi_riferibili_al_400-550_dc_ca.,_Ravana_che_solleva_il_monte_Kailash_01.jpg|[[ఎలిఫెంటా గుహలు]] దస్త్రం:1150_CE_Hoysaleswara_temple_Halebidu_Karnataka,_Ravananugraha_Shiva_Parvati_Ravana.jpg|[[హొయసలేశ్వర ఆలయం|హోయసలేశ్వర దేవాలయం]], [[హళేబీడు]] </gallery> == మూలాలు == {{Reflist}} == ఆధారాలు == * {{cite book|title=Epic Scenes in Indian Plastic Art|url=https://archive.org/details/epicscenesinindi0000kala|author=Kala, Jayantika|publisher=Abhinav Publications|year=1988}} * {{cite book|title=Elements of Hindu Iconography|last=Rao|first=T.A. Gopinatha|publisher=Law Printing House|year=1916|volume=2: Part I|location=Madras|oclc=630452416}} == బాహ్య లంకెలు == {{commons category|Ravananugraha}} {{authority control}} [[వర్గం:రామాయణం]] [[వర్గం:పురాణ పాత్రలు]] 7339hshhx75dfqajq4jp5dbwwj90v8p 0 503572 4954963 4910741 2026-09-08T16:04:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4954963 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతదేశంలోని మణిపూర్‌లో ఒక మేతేయి తిరుగుబాటు సంస్థ}} ‌{{Use dmy dates|date=February 2020}} {{Infobox organisation | name = యునైటెడ్ నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ మణిపూర్ | image = Bandera UNLF.svg | image_size = 200px | caption = యునైటెడ్ నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ పతాకం | founded = {{Start date and age|df=yes|1964|11|24}} | leader_title = చైర్‌పర్సన్ | leader_name = [[అరాంబమ్ సోమరేంద్ర]]{{KIA}}<br>(1964-2000)<br>[[ఆర్.కె. మేఘెన్]]<br>(2000-2010)<br>లంజింగ్బా ఖుందోంగ్బామ్<br>(2010-2023) | abbreviation = '''UNLF''' | purpose = మణిపూర్‌ను ఒక సార్వభౌమ [[సోషలిస్ట్ దేశం|సోషలిస్ట్ రాష్ట్రంగా]] పునరుద్ధరించడం | founder = [[అరాంబమ్ సోమరేంద్ర]]<ref name="Arambam"/><ref name="Rammohan"/> | membership = 2,000 మంది సాయుధ క్యాడర్లు (2005) 10,000 మంది సాయుధ క్యాడర్లు (2023) | main_organ = నింగ్తమ్ మైరా (పత్రిక) | headquarters = [[మణిపూర్]] | status = [[భారత ప్రభుత్వం]] చేత నిషేధించబడింది | type = [[తీవ్ర వామపక్ష]] రాజకీయ-సైనిక తిరుగుబాటు సంస్థ | former_name = }} '''యునైటెడ్ నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్''' (UNLF), దీనిని '''యునైటెడ్ నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ ఆఫ్ మణిపూర్''' అని కూడా పిలుస్తారు,<ref name="Gokhale 2014"/> అనేది ఈశాన్య భారతదేశంలోని [[మణిపూర్]] రాష్ట్రంలో క్రియాశీలకంగా ఉన్న ఒక వేర్పాటువాద మేతేయి తిరుగుబాటు సంస్థ. ఇది మణిపూర్‌ను ఒక సార్వభౌమ, సోషలిస్ట్ రాష్ట్రంగా మార్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.<ref name="Prabhakara">{{Cite journal |last=Prabhakara |first=M. S. |date=2007 |title=Separatist Movements in the North-East: Rhetoric and Reality |url=https://www.jstor.org/stable/4419298 |journal=Economic and Political Weekly |volume=42 |issue=9 |pages=728–730 |jstor=4419298 |issn=0012-9976|quote=Perhaps the oldest of this kind engaged in armed struggle in Manipur is the United National Liberation Front, though similar aspirations for the restoration or winning back through armed struggle of Manipur's lost sovereignty ("the undemocratic and inequitable Merger agreement of October 15, 1949")..}}</ref><ref name="NDTV peace deal">{{Cite news |first1=Akhilesh |last1=Sharma|first2=Debanish |last2=Achom |title=Explained: Historic Manipur Peace Deal With UNLF, Oldest Valley Armed Group |work=NDTV |date=30 November 2023 |url=https://www.ndtv.com/india-news/unlf-decoded-manipurs-oldest-valley-armed-groups-farewell-to-arms-explained-4620490}}</ref> == నేపథ్యం == ఒకే విధమైన రాజకీయ ఎజెండా కలిగిన పలు ఉద్యమాల ఫలితంగా UNLF ఉద్యమం ఆవిర్భవించింది. ఈ సంస్థ 1964 నవంబర్ 24న స్థాపించబడింది.<ref name="Gokhale 2014"/> దీని కేంద్ర కమిటీ సభ్యులుగా కింది కీలక వ్యక్తులు ఉన్నారు: # ఆర్.కె. మేఘెన్ (సనా యామా), చైర్మన్ # కలాలుంగ్ కమేయి, అధ్యక్షుడు # థాంగ్‌ఖోపావ్ సింగ్సిత్, ఉపాధ్యక్షుడు # అరాంబమ్ సోమరేంద్ర, ప్రధాన కార్యదర్శి # లాంగ్‌జం మణిమోహన్, సభ్యుడు # లైశ్రామ్ కన్హై, సభ్యుడు # నోంగ్మెయికాపమ్ సనాజోబా, సభ్యుడు # నోంగ్మైథెమ్ పహారి, సభ్యుడు == భావజాలం లక్ష్యం == {{Quote box|width=15em|align=right|quote=భారత ప్రభుత్వం నుండి డిమాండ్ చేయడానికి UNLF కి ఏమీ లేదు, దానికి బదులుగా ఇది మణిపూర్ కోల్పోయిన సార్వభౌమత్వాన్ని తిరిగి పొందేందుకు పోరాడుతోంది.|source=UNLF<ref name="IFP sovereignty"/>|salign=right}} మణిపూర్ రాష్ట్రంలో సార్వభౌమత్వాన్ని తీసుకురావడానికే యునైటెడ్ నేషనల్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్ (UNLF) కార్యకలాపాలు సాగుతున్నాయని భారతదేశపు జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ (NIA) 2012 సెప్టెంబర్‌లో అంగీకరించింది. UNLF ఈ ప్రకటనను తమకు దక్కిన "పెద్ద రాజకీయ విజయం"గా భావించింది.<ref name="IFP sovereignty"> {{cite news |title=UNLF activities are for bringing sovereignty in Manipur |newspaper=Imphal Free Press |date=28 September 2012 |url=https://kanglaonline.in/2012/09/unlf-activities-are-for-bring-sovereignty-in-manipur-nia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130122348/https://kanglaonline.in/2012/09/unlf-activities-are-for-bring-sovereignty-in-manipur-nia/ |archive-date=30 November 2023}} </ref> UNLF చైర్‌పర్సన్ రాజ్‌కుమార్ మేఘెన్ (సనా యామా) పై భారతదేశానికి వ్యతిరేకంగా "యుద్ధం ప్రకటించినట్లు" జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ (NIA) మోపిన అభియోగాలపై స్పందిస్తూ, తాము భారతదేశాన్ని లేదా దాని సైన్యాన్ని శత్రువులుగా భావించడం లేదని, "మణిపూర్‌లో మోహరించిన భారత సాయుధ దళాలను మరియు వలసరాజ్యాల అణచివేతకు పాల్పడే వారిని మాత్రమే UNLF ప్రతిఘటిస్తుంది" అని పేర్కొన్నారు.<ref name="IFP sovereignty"/> మణిపూర్ ప్రస్తుతం "సైనిక చట్టం (మార్షల్ లా)" కింద ఉందని సనా యామా నమ్ముతారు. మణిపూర్‌లో జరిగిన ఎన్నికల స్వభావాన్ని ఆయన ప్రశ్నించారు. ఈ వివాదాన్ని పరిష్కరించడానికి అత్యంత ప్రజాస్వామ్య మార్గం "ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ" అని ఆయన విశ్వసించారు.<ref name="IFP sovereignty"/> == సంస్థాగత నిర్మాణం == {{Infobox militant organization | name = మణిపూర్ పీపుల్స్ ఆర్మీ | native_name = | native_name_lang = | logo = [[File:Bandera UNLF.svg|200px]] | logo_size = 2,000 | logo_alt = | caption = మణిపూర్ పీపుల్స్ ఆర్మీ పతాకం | other_name = | founder = | leader = | founding_leader = | military_leader = | political_leader = | spokesperson = | founded = | dates_active = 1964 నవంబర్ 24 – ప్రస్తుతం <br><small>(1990 నుండి సాయుధ పోరాటం)</small> | dissolved = | merger = | split_from = | merged_into = | split_to = | country = | allegiance = | clans = | headquarters = [[మణిపూర్]] | newspaper = | active_regions = [[ఈశాన్య భారతదేశం]] | ideology = [[మేతేయి జాతీయవాదం|మణిపురి జాతీయవాదం]]<ref> {{Cite web |title=United National Liberation Front |website=Hindustan Times |date=2004-08-12 |url=https://www.hindustantimes.com/india/united-national-liberation-front/story-8DY8NY5tKPOFT6AbRQgbBJ.html}} </ref><br>[[సోషలిజం]]<ref> {{Cite web |title=The Official Home Page of the Indian Army |url=https://indianarmy.nic.in/ |access-date=2021-04-24 |website=www.indianarmy.nic.in}} </ref><br>[[వేర్పాటువాదం]] | position = | anthem = | status = | size = | revenue = | part_of = | war = [[ఈశాన్య భారతదేశంలో తిరుగుబాటు]]<br> [[మణిపూర్‌లో తిరుగుబాటు]]<br> [[2023-2025 మణిపూర్ హింస]] | website = | preceded_by = | succeeded_by = | module = }} ఈశాన్య భారతదేశంలోని అత్యంత పాత తిరుగుబాటు సంస్థలలో UNLF ఒకటి. సరిహద్దు భద్రతా దళం (BSF) మాజీ డైరెక్టర్ జనరల్ ఇ. ఎన్. రామ్మోహన్ ఒకసారి ఇలా వ్రాశారు, "ఇంఫాల్ లోయలోని ఐదు ప్రధాన భూగర్భ సమూహాలలో, UNLF భావజాలం చాలా వరకు చెక్కుచెదరకుండా ఉంది. దీని సీనియర్ నాయకత్వం విద్యావంతులు మరియు మంచి సంస్థాగత నియంత్రణను కలిగి ఉన్నారు."<ref name="Gokhale 2014"/> === మణిపూర్ పీపుల్స్ ఆర్మీ === మణిపూర్ పీపుల్స్ ఆర్మీ (MPA) 1987 ఫిబ్రవరి 9న UNLF యొక్క సైనిక విభాగంగా ఏర్పడింది. 1991లో UNLF సాయుధ పోరాటాన్ని ప్రారంభించింది. భారత భద్రతా దళాలపై దాని మొదటి సాయుధ దాడి 1991 డిసెంబర్ 15న లామ్డాన్ వద్ద కేంద్ర రిజర్వ్ పోలీస్ ఫోర్స్ (CRPF) కాన్వాయ్‌పై జరిగింది. 2005లో MPA బలం సుమారు 2,000 మంది సాయుధ క్యాడర్లుగా అంచనా వేయబడింది.<ref name="Gokhale 2014"/> UNLF ప్రకారం, 2005 నాటికి మణిపూర్ అటవీ ప్రాంతాలలో సంస్థకు వ్యతిరేకంగా మోహరించిన సుమారు 50,000 మంది భారత సైన్యంతో పోరాడుతోంది.<ref name="Gokhale 2005">{{cite news | first=Nitin A. | last = Gokhale |newspaper=[[Tehelka]] |date=1 October 2005 |title=Want peace? travel the roads not taken |url=http://archive.tehelka.com/story_main14.asp?filename=Ne100105Want_peace.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304022600/http://archive.tehelka.com/story_main14.asp?filename=Ne100105Want_peace.asp |archive-date=4 March 2016}}</ref> ఈ సమూహంలోని క్యాడర్లు ఎక్కువగా మేతేయి మరియు పాంగల్ తెగలకు చెందినవారు. === విభాగాలు === 2020లో UNLF రెండు విభాగాలుగా చీలిపోయింది, ఒకటి ఆర్.కె. అచౌ సింగ్ (కోయిరెంగ్) నాయకత్వంలో, మరొకటి ఖుందోంగ్బామ్ పంబై నాయకత్వంలో ఏర్పడ్డాయి. వీటిని వరుసగా '''UNLF (కోయిరెంగ్)''' మరియు '''UNLF (పంబై)''' అని పిలుస్తారు. కోయిరెంగ్ విభాగంలో 300 మంది క్యాడర్లు, పంబై విభాగంలో 2,000 మంది క్యాడర్లు ఉన్నట్లు సమాచారం.<ref name="IE Nov 2023"> Sukrita Baruah, Deeptiman Tiwary, [https://indianexpress.com/article/india/manipur-insurgent-group-unlf-signs-peace-agreement-9047160/ Manipur valley's UNLF insurgent faction bids farewell to arms, Amit Shah calls it historic], The Indian Express, 30 November 2023. </ref><ref name="Hindu Nov 2023"> Vijaita Singh, [https://www.thehindu.com/news/national/manipurs-oldest-militant-group-unlf-signs-peace-pact-with-government-amit-shah-says-historic-milestone/article67587167.ece Centre and Manipur ink deal with banned Meitei insurgent body], The Hindu, 29 November 2023. </ref><ref name="Federal 2025"> Samir K. Purkayastha, [https://thefederal.com/the-federal-special/manipur-presidents-rule-myanmar-arms-militancy-172810 Manipur ground report: Armed groups, Myanmar factor hinder return to peace], The Federal, 21 February 2025. </ref> == వ్యూహాలు == సాయుధ ఉద్యమాలకు నిధులు సమకూర్చడం కోసం UNLF వసూళ్లు, ఆయుధాల వ్యాపారం మరియు ఆదాయాన్ని ఇచ్చే ప్రాజెక్టులలో భారీగా నిమగ్నమై ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది.<ref>{{Cite web |last=Bhardwaj |first=Ananya |date=2024 |title=ED finds 'well-oiled' extortion system funding UNLF's 'Rs 54 cr budget'. Crores for arms & even HR wing |url=https://theprint.in/india/ed-finds-well-oiled-extortion-system-funding-unlfs-rs-54-cr-budget-crores-for-arms-even-hr-wing/2419560/ |website=ThePrint}}</ref> భారతదేశ ఈశాన్య ప్రాంతంలో మరియు పొరుగు దేశాలైన మయన్మార్, బంగ్లాదేశ్‌లలో వీరికి శిక్షణ శిబిరాలు ఉన్నాయి.<ref>{{Cite web | title=United National Liberation Front (UNLF) Terrorist Group, Manipur |url=https://www.satp.org/terrorist-profile/india-insurgencynortheast-manipur/united-national-liberation-front-unlf |website=South Asia Terrorism Portal (SATP) }}</ref><ref>{{Cite web |editor-first = John | editor-last = Pike | title=United National Liberation Front (UNLF) |url=https://www.globalsecurity.org/military/world/para/unlf.htm |website=Global Security}}</ref> తమ ప్రకటనలు మరియు ప్రచురణల కోసం వీరు నింగ్తమ్ మైరా అనే మాధ్యమాన్ని ఉపయోగిస్తారు. === భారత ప్రభుత్వానికి నాలుగు సూత్రాల ప్రతిపాదన === భారత ప్రభుత్వంతో చర్చలు ప్రారంభించడానికి మరియు శాంతి ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడానికి UNLF నాలుగు ప్రధాన నిబంధనలను విధించింది, అవి:<ref name="Gokhale 2005"/> # "మణిపూర్ స్వాతంత్ర్య పునరుద్ధరణ అంశంపై ప్రజల అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకోవడానికి [[ఐక్యరాజ్యసమితి]] ఆధ్వర్యంలో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరపాలి." # "స్వేచ్ఛాయుత, పారదర్శక ప్రక్రియను నిర్ధారించడానికి మణిపూర్‌లో ఐక్యరాజ్యసమితి శాంతిభద్రతల దళాన్ని మోహరించాలి." # "ఐక్యరాజ్యసమితి దళానికి UNLF తన ఆయుధాలను అప్పగించాలి, అదే సమయంలో భారత దళాలను వెనక్కి తీసుకోవాలి." # "ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ ఫలితాల ప్రకారం ఐక్యరాజ్యసమితి రాజకీయ అధికారాన్ని అప్పగించాలి."<ref>{{Cite web | first = Sana | last = Yaima | title = United National Liberation Front: Manipur | url = https://cendoc.docip.org/collect/cendocdo/index/assoc/HASH0153/fb0c2d64.dir/WGIP95_UNLF.pdf | date = July 1995 | access-date = 2026-07-20 | archive-date = 2026-04-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260416072157/https://cendoc.docip.org/collect/cendocdo/index/assoc/HASH0153/fb0c2d64.dir/WGIP95_UNLF.pdf | url-status = dead }}</ref> == చైర్‌పర్సన్ అరెస్టు == 2010 డిసెంబర్ 4న సనా యామాను NIA కోర్టులో ప్రవేశపెట్టింది, బీహార్‌లోని మోతీహరి నుండి ఆయనను అరెస్టు చేసినట్లు పేర్కొంది. అయితే, 2010 సెప్టెంబర్ 29న బంగ్లాదేశ్ ఏజెన్సీలు తనను అపహరించి భారత ఏజెన్సీలకు అప్పగించాయని సనా యామా ప్రకటించారు. సనా యామాపై భారత శిక్షాస్మృతి (IPC) మరియు చట్టవ్యతిరేక కార్యకలాపాల నిరోధక చట్టం (UAPA) కింది వివిధ సెక్షన్ల కింద NIA కేసు నమోదు చేసింది.<ref name="IFP court">{{cite news |title=Sanayaima to be produced in court |newspaper=[[Imphal Free Press]] |date=22 August 2012 |via=Kangla Online |url=https://kanglaonline.in/2012/08/chairman-rkmeghen-manipur-sanayaima-to-be-produced-in-court/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130113404/https://kanglaonline.in/2012/08/chairman-rkmeghen-manipur-sanayaima-to-be-produced-in-court/ |archive-date=30 November 2023}}</ref> అరెస్టు అనంతరం ఆయన మాట్లాడుతూ, "బహుళ వర్గాలు ఉన్న ప్రాంతంలో, శాంతి ప్రక్రియల వల్ల ఉత్పన్నమయ్యే ద్వితీయ ఘర్షణల నష్టాలను పరిగణనలోకి తీసుకోకుండా శాంతిని సాధించడం సాధ్యం కాదు" అని పేర్కొన్నారు.<ref name="IFP ethnic lines"/> {{Blockquote|ఈశాన్య ప్రాంతంలో భారత ప్రభుత్వం జరుపుతున్న శాంతి ప్రక్రియ, ఈ ప్రాంత ప్రజలకు మరియు భారత ప్రభుత్వానికి మధ్య ఉన్న ఘర్షణను కాస్తా జాతుల మధ్య ఘర్షణగా మార్చడానికే ఉద్దేశించబడింది.| సనా యామా, 2012 లో<ref name="IFP ethnic lines">{{cite news |title=India transforming conflict on ethnic lines |url=http://www.samachar.com/India-transforming-conflict-on-ethnic-lines-mloiMEifiei.html |newspaper=[[Imphal Free Press]] |date=8 November 2012 }}{{Dead link|date=జూలై 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}} "నక్సల్బరీ ఉద్యమం" కాలం నాటి రాజకీయ వాతావరణం నుండి ప్రేరణ పొంది, ఆయన కోల్‌కతాలోని [[జాదవ్‌పూర్ విశ్వవిద్యాలయం]]లో ఉన్నత చదువులను మధ్యలోనే వదిలేసి, సుమారు నాలుగు దశాబ్దాల క్రితం అడవుల్లోకి వెళ్లారు. అప్పటి నుండి ఆయన భూగర్భంలోనే ఉన్నారు.<ref name="Gokhale 2014"/> == శాంతి చర్చలు == 2023 నవంబర్ 29న, UNLF యొక్క పంబై విభాగం భారత ప్రభుత్వంతో కాల్పుల విరమణ ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. ఈ ఒప్పందం ఒక "చారిత్రాత్మక" ఘట్టంగా అభివర్ణించబడింది, ఎందుకంటే ఇటువంటి ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన మొదటి మేతేయి తిరుగుబాటు సంస్థ UNLF.<ref>{{cite web|url=https://hindustantimes.com/india-news/centre-signs-peace-deal-with-unlf-oldest-insurgent-group-in-the-northeast-101701263444189.html |title=Centre signs peace deal with UNLF, oldest insurgent group in the northeast|first= Neeraj |last=Chauhan|date= November 29, 2023|work= [[The Hindustan Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130064903/https://www.hindustantimes.com/india-news/centre-signs-peace-deal-with-unlf-oldest-insurgent-group-in-the-northeast-101701263444189.html|archive-date=November 30, 2023|url-status=live}}</ref> == ఇవి కూడా చూడండి == * [[సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం]] * ఈశాన్య భారతదేశంలో తిరుగుబాటు * మణిపూర్‌లో తిరుగుబాటు * భారతదేశంలో నిషేధించబడిన సంస్థల జాబితా == మూలాలు == {{Reflist|refs= <ref name="Rammohan"> {{citation |first=E. N. |last=Rammohan |title=Manipur: A degenerated insurgency |journal=USI Journal |date=April 2021 |url=https://usiofindia.org/publication/usi-journal/manipur-a-degenerated-insurgency/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425011633/https://usiofindia.org/publication/usi-journal/manipur-a-degenerated-insurgency/ |archive-date=25 April 2021}} </ref> <ref name="Arambam">{{Cite journal |last=Arambam |first=Lokendra |date=2000 |title=Arambam Somorendra (12 July 1935—10 June 2000) |url=https://www.jstor.org/stable/23343284 |journal=Indian Literature |volume=44 |issue=4 (198) |pages=102–105 |jstor=23343284 |issn=0019-5804}} </ref> <ref name="Gokhale 2014"> {{cite web |author=Nitin A. Gokhale |title=A life roughed-out in the jungle |publisher=[[Tehelka]] |location=Hong Kong |date=1 October 2005 |url=http://archive.tehelka.com/story_main14.asp?filename=Ne100105A_life_roughed.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001603/http://archive.tehelka.com/story_main14.asp?filename=Ne100105A_life_roughed.asp |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead }} </ref> }} == వెలుపలి లింకులు == * [http://www.globalsecurity.org గ్లోబల్ సెక్యూరిటీ వెబ్‌సైట్‌లో UNLF గురించి] * [http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/manipur/terrorist_outfits/Unlf.htm సౌత్ ఏషియన్ టెర్రరిస్ట్ పోర్టల్‌లో UNLF వివరణ] [[Category:మణిపూర్ సంస్థలు]] [[Category:భారతదేశంలో నిషేధించబడిన సంస్థలు]] [[Category:ఈశాన్య భారతదేశంలో తిరుగుబాటు]] [[Category:వేర్పాటువాద సంస్థలు]] exo9yub70pbzrrs8i5hwvl2izahanji 0 504246 4955006 4943745 2026-09-08T20:14:13Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955006 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ | image = Rajasthan_Film_Festival.jpg | current_awards =13వ రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అవార్డులు | caption = అధికారిక రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ట్రోఫీ | awarded_for = భారతీయ ప్రాంతీయ చలనచిత్ర రంగంలో అత్యుత్తమ విజయాలకు పురస్కారం | country = భారతదేశం | year = 2013 | website = https://www.rajasthanfilmfestival.com/ | producer = Kseries }} '''రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్''' అవార్డుల ప్రదానోత్సవం అనేది రాజస్థానీ సినిమాతో పాటు [[భారతదేశం|భారతదేశంలోని]] ఇతర ప్రాంతీయ సినిమాలలో కళాకారుల కళాత్మక, సాంకేతిక ప్రతిభను గౌరవించడానికి ఏటా అందించే అవార్డుల సమాహారం. 12వ రాజస్థాన్ చలనచిత్రోత్సవ అవార్డుల ప్రదానోత్సవం 2024 సెప్టెంబర్ 28న జైపూర్‌లోని దీప్ స్మృతి ఆడిటోరియంలో జరిగింది. [[అర్బాజ్ ఖాన్]], స్మితా [[స్మితా బన్సాల్|బన్సల్]] ఈ అవార్డుల ప్రదానోత్సవానికి వ్యాఖ్యాతలుగా వ్యవహరించారు. ఈ ఉత్సవానికి 'భిన్నత్వంలో ఏకత్వం' అనే ఇతివృత్తం కింద 24 అవార్డులను రెండు ప్రధాన కేటగిరీలలో ప్రదానం చేశారు: రాజస్థాన్‌లో నిర్మించిన చిత్రాలకు, భారతదేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో (రాజస్థాన్ మినహా) నిర్మించిన చిత్రాలకు. పరిశ్రమకు అంకితమైన వ్యక్తులను గౌరవించేందుకు, ఈ వేడుకలో జీవిత సాఫల్య పురస్కారాన్ని కూడా ప్రదానం చేస్తారు. == చరిత్ర == ప్రాంతీయ అవార్డుల ప్రదానోత్సవం 12వ ఎడిషన్ 2024 సెప్టెంబర్ 28న జైపూర్‌లోని దీప్ స్మృతి ఆడిటోరియంలో జరిగింది. ఈ కార్యక్రమానికి [[అర్బాజ్ ఖాన్]], [[స్మితా బన్సాల్|స్మితా బన్సల్]] ఆతిథ్యం ఇచ్చారు. ముఖ్యంగా, అహ్మద్, మహమ్మద్ హుస్సేన్‌లకు జీవిత సాఫల్య పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేశారు. దర్శకుడు, నటుడు పునీత్ ఇస్సార్ కూడా ఈ కార్యక్రమానికి విచ్చేసి శోభను చేకూర్చారు. ఈ అవార్డులను 2013లో ఏర్పాటు చేశారు. 11వ అవార్డు ప్రదానోత్సవం 2023 సెప్టెంబర్ 30న దీప్ స్మృతి ఆడిటోరియంలో జరిగింది.<ref>{{Cite web|last=Singh|first=Bhup|date=2 August 2023|title=राजस्थान फिल्म फेस्टिवल के 11वें संस्करण को होस्ट करेंगे एक्टर आफताब शिवदासानी|url=https://www.sachbedhadak.com/entertainment/news/rajasthan-film-festival-from-28-september-actor-aftab-shivdasani-to-host-award-night-114028.html|access-date=25 జూలై 2026|archive-date=17 అక్టోబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231017072749/https://www.sachbedhadak.com/entertainment/news/rajasthan-film-festival-from-28-september-actor-aftab-shivdasani-to-host-award-night-114028.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=राजस्थान फिल्म फेस्टिवल को होस्ट करेंगे आफताब शिवदासानी, स्कूल-कॉलेज स्टूडेंट्स के लिए भी होगी डिफरेंट एक्टिविटीज|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/rajasthan/jaipur/aftab-shivdasani-will-come-to-rajasthan-film-festival-for-activities-for-school-college-students/articleshow/102398024.cms|website=Navbharat Times}}</ref> అవార్డు రాత్రి లో [[అఫ్తాబ్ శివదాసాని]], [[నేహా ధుపియా|నేహా ధూపియా]] హోస్టింగ్ చేశారు, [[గుల్షన్ గ్రోవర్]] లైఫ్టైమ్ అచీవ్మెంట్ అవార్డు ఇవ్వబడింది.<ref>{{Cite web|last=Bharat|first=E. T. V.|date=1 August 2023|title=सितंबर के आखिर में आयोजित होगा Rajasthan Film Festival, अभिनेता आफताब शिवदासानी करेंगे होस्ट|url=https://www.etvbharat.com/hindi/rajasthan/state/jaipur/rajasthan-film-festival-from-28-september-actor-aftab-shivdasani-to-host-award-night/rj20230801222713390390563|website=ETV Bharat News}}</ref><ref name="auto">{{Cite web|date=1 August 2023|title=जयपुर में RFF के 11वें संस्करण को होस्ट करेंगे एक्टर आफताब शिवदासानी|url=https://www.rajasthantak.com/visualstories/entertainment/actor-aftab-shivdasani-to-host-11th-edition-of-rff-in-jaipur-104574-01-08-2023|website=www.rajasthantak.com}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 September 2023|title=Gulshan Grover will receive Lifetime Achievement Award in RFF &#124; आरएफएफ में गुलशन ग्रोवर को मिलेगा लाइफटाइम अचीवमेंट अवॉर्ड: 30 सितंबर को जयपुर में होगी अवॉर्ड नाइट, देशभर की रीजनल फिल्मों के स्टार्स रहेंगे मौजूद - Jaipur News|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jaipur/news/gulshan-grover-will-receive-lifetime-achievement-award-in-rff-131779827.html?_branch_match_id=1174740322599843560&_branch_referrer=H4sIAAAAAAAAA8soKSkottLXT0nMzMvM1k3Sy8zTd8wsKXL1z47ycU4CAPedmBUfAAAA|website=Dainik Bhaskar}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 September 2023|title=Aftab Shivdasani and Neha Dhupia made announcement in Rajasthani &#124; आफताब शिवदासानी और नेहा धूपिया ने राजस्थानी में किया अनाउंसमेंट: राजस्थान फिल्म फेस्टिवल में गोविंदा ने गुलशन ग्रोवर को दिया लाइफटाइम अचीवमेंट अवॉर्ड - Jaipur News|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jaipur/news/aftab-shivdasani-and-neha-dhupia-made-announcement-in-rajasthani-131919660.html?_branch_match_id=1242724847732284303&_branch_referrer=H4sIAAAAAAAAA8soKSkottLXT0nMzMvM1k3Sy8zTd4%2BISHIxDUwvd0kCANDHA%2BAfAAAA|website=Dainik Bhaskar}}</ref> ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథిగా [[గోవిందా (నటుడు)|గోవింద]] హాజరయ్యారు. రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అవార్డుల ప్రదానోత్సవం <ref>{{Cite web|title=Jaipur City : राजस्थान की 'शंखनाद', तमिल में 'असुरन' व पंजाबी फिल्म 'सूफना' ने बटोरे अवॉर्ड|url=https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=26904989c10|website=epaper.patrika.com}}</ref> 10వ ఎడిషన్ 22 సెప్టెంబర్ 2022 నుండి 24 సెప్టెంబర్ 2022 వరకు జైపూర్‌లోని మాన్ ప్లేస్‌లో జరిగింది. తుషార్ కపూర్ <ref>{{Cite web|title=Jaipur City : राजस्थान फिल्म फेस्टिवल को होस्ट करेंगे एक्टर तुषार कपूर|url=https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=287dfd7edcc&imageview=1|website=epaper.patrika.com}}</ref>, మహిమా చౌదరి చిత్ర విమర్శకురాలు కోమల్ నహతాతో కలిసి ఆ సాయంత్రం కార్యక్రమానికి వ్యాఖ్యాతలుగా వ్యవహరించారు, [[సంజయ్ మిశ్రా|సంజయ్ మిశ్రాకు]] జీవిత సాఫల్య పురస్కారం అందించబడింది. ప్రపంచవ్యాప్త [[కోవిడ్-19 వ్యాధి|కోవిడ్ 19 మహమ్మారి]] కారణంగా రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ 9వ, 8వ ఎడిషన్లు జరగలేదు. అవార్డుల ప్రదానోత్సవం 7వ ఎడిషన్ [[జైపూర్|జైపూర్‌లోని]] మాన్ ప్యాలెస్‌లో 3 రోజుల పాటు (26 సెప్టెంబర్ నుండి 28 సెప్టెంబర్ 2019 వరకు) నిర్వహించబడింది. అవార్డుల ప్రదానోత్సవానికి శ్రేయాస్ తల్పడే వ్యాఖ్యాతగా వ్యవహరించారు. ఈ వేడుకలో శక్తి కపూర్, సతీష్ కౌశిక్, రాజేష్ పూరి, కోమల్ నహతా, అనిరుద్ధ్ దవే, నేహా శ్రీ, అనిరుద్ధ్ సింగ్ వంటి ఇతర ప్రముఖులు ఉన్నారు. ప్రభుత్వం విధించిన కోవిడ్ ఆంక్షల కారణంగా అవార్డుల ప్రదానోత్సవం ఎనిమిది, తొమ్మిది ఎడిషన్లు రద్దు చేయబడ్డాయి. 2018 ఈవెంట్ <ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/c/32354020|title=अवार्ड सेरेमनी को होस्ट करेंगे अभिनेता वत्सल सेठ|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Rajasthan Patrika|access-date=20 September 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123011/http://epaper.patrika.com/c/32354020|archive-date=20 September 2018}}</ref> [[జైపూర్|జైపూర్‌లోని]] మాన్ ప్యాలెస్‌లో <ref>{{Cite web|title=Samachar Jagat Epaper|url=https://www.samacharjagat.com/home/paperclip/430?edition=1&date=2018-09-20&page=3|website=www.samacharjagat.com|access-date=2026-07-25|archive-date=2024-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127045818/https://www.samacharjagat.com/home/paperclip/430?edition=1&date=2018-09-20&page=3|url-status=dead}}</ref> 5 రోజుల పాటు (25 నుండి 29 సెప్టెంబర్ 2018 <ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/c/32358745|title=राजस्थानी फिल्म महोत्सव का आगाज 25 सितंबर से|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Daily News|access-date=20 September 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920122800/http://epaper.dailynews360.com/c/32358745|archive-date=20 September 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://epaper2.dnaindia.com/index.php?mod=1&pgnum=1&edcode=131201&pagedate=2018-09-20|title=Vatshal Seth to Attend Film Fest In City|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=DNA|access-date=20 September 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920160830/http://epaper2.dnaindia.com/index.php?mod=1&pgnum=1&edcode=131201&pagedate=2018-09-20|archive-date=20 September 2018}}</ref>) నిర్వహించబడింది. వత్సల్ సేథ్ <ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709917/b5a73c59-9e55-429f-9db1-2123491fd054/433.8154181709148:885.0604635178383|title=वत्सल सेठ ने पत्रिका प्लस से करि बातचीत|date=1 October 2018|work=Rajasthan E-Patrika|access-date=2 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002102342/http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709917/b5a73c59-9e55-429f-9db1-2123491fd054/433.8154181709148:885.0604635178383|archive-date=2 October 2018}}</ref> అవార్డ్ నైట్‌కి హోస్ట్‌గా వ్యవహరించారు, ప్రముఖులు <ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709728/4a09fc26-a5ab-4bf1-bdce-67799dbef899/693.3333333333334:1115.309187279152|title=फ़िल्मी टीवी सितारों की जयपुर में जमी महफ़िल|date=1 October 2018|work=Rajasthan E- Patrika|access-date=2 October 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002102342/http://epaper.patrika.com/1838429/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#clip/32709728/4a09fc26-a5ab-4bf1-bdce-67799dbef899/693.3333333333334:1115.309187279152|archive-date=2 October 2018}}</ref> [[జీతేంద్ర|జీతేంద్ర కపూర్]], [[మిథూన్|మిథూన్ శర్మ]], [[నీలు వాఘేలా]], గజేంద్ర చౌహాన్, [[అనిరుద్ధ్ దవే|అనిరుధ్ దవే]], సారా ఖాన్ తమ ఉనికిని చాటుకున్నారు. 2017లో, ఈ వేడుక 2017 సెప్టెంబర్ 14 నుండి 16 వరకు దీప్ స్మృతి ఆడిటోరియంలో జరిగింది. <ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2|title=teen divasye rajasthan film festival 14 se 16|last=Film Festival|first=Rajasthan|date=21 August 2017|work=daily news|access-date=9 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826052533/http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2|archive-date=26 August 2017}}</ref> <ref name="navajyoti.net">{{Cite web|title=Jaipur Nav Xpress Page: 4 - Dainik Navajyoti ePaper|url=http://epaper.navajyoti.net/htdocs/epaper/edition/7976/jaipur-nav-xpress/page/4|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826140907/http://epaper.navajyoti.net/htdocs/epaper/edition/7976/jaipur-nav-xpress/page/4|archive-date=26 August 2017|access-date=9 September 2017|website=Epaper.navajyoti.net}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2|title=Metro Mix, Metro Mix|work=Epaper.dailynews360.com|access-date=9 September 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826052533/http://epaper.dailynews360.com/1327504/Metro-Mix/Metro-Mix#page/1/2|archive-date=26 August 2017}}</ref> తొలి పురస్కారాలను 2013లో భారతదేశంలోని రాజస్థాన్‌లో ప్రదానం చేశారు. అప్పటి నుండి, ఈ అవార్డుల ప్రదానోత్సవాన్ని జైపూర్‌లోని వివిధ ప్రదేశాలలో నిర్వహిస్తున్నారు. సంజన శర్మ రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ వ్యవస్థాపకురాలు. <ref>{{Cite web|last=Dashrath|first=Joshi|date=15 September 2017|title=14 सितम्बर से शुरू होगा 5वें राजस्थान फिल्म फेस्टिवल का आयोजन|trans-title=5th Rajasthan Film Festival will start from 14 September|url=https://hindi.news18.com/news/rajasthan/jaipur-5th-rajasthan-film-festival-will-begin-from-14-september-1083562.html|website=hindi.news18.com|language=hi}}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> దీని 6వ ఎడిషన్‌లో (2018), రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఈ కార్యక్రమాన్ని 5 రోజుల పాటు నిర్వహించింది. ఈ కార్యక్రమం సెప్టెంబర్ 25–27 తేదీలలో జరిగిన నాటక పోటీతో ప్రారంభమైంది. <ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1327469/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/20/1|title=राजस्थान फिल्म फेस्टिवल का आगाज १४ से|last=Dashrath|first=Joshi|date=21 August 2017|work=Rajasthan Patrika|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115184657/http://epaper.patrika.com/1327469/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/20/1|archive-date=15 January 2018}}</ref> సెప్టెంబర్ 28న, అంతర్ కళాశాల నృత్య పోటీ నిర్వహించబడింది, ఇందులో రాజస్థానీ చిత్ర పరిశ్రమకు చెందిన పలువురు <ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1358911/Metro-Mix/16-09-2017#page/1/2|title=विकास की राह पर राजस्थानी सिनेमा|last=Dashrath|first=Joshi|date=16 September 2017|work=Daily News|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822213845/http://epaper.dailynews360.com/1358911/Metro-Mix/16-09-2017#page/1/2|archive-date=22 August 2018}}</ref> రాజస్థాన్ సినిమా <ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1358869/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/25/2|title=स्पेशल स्क्रीनिंग|last=Dashrath|first=Joshi|date=16 September 2017|work=Rajasthan Patrika|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822213755/http://epaper.patrika.com/1358869/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/25/2|archive-date=22 August 2018}}</ref> గురించి తమ అభిప్రాయాలను పంచుకున్నారు, కార్యక్రమం చివరి రోజు (సెప్టెంబర్ 29) <ref>{{Cite news|url=https://epaper.bhaskar.com/jaipur/jaipur-city-bhaskar/34/20092018/0/1/|title=अवार्ड सेरेमनी को होस्ट करेंगे अभिनेता वत्सल सेठ|last=Joshi|first=Dashrath|date=20 September 2018|work=Dainik Bhaskar|access-date=20 September 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123044/https://epaper.bhaskar.com/jaipur/jaipur-city-bhaskar/34/20092018/0/1/|archive-date=20 September 2018}}</ref>, రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ద్వారా వివిధ విభాగాలకు అవార్డులు అందజేశారు. <ref>{{Cite news|url=http://epaper.dailynews360.com/1359892/Metro-Mix/17-09-2017#page/1/2|title=अवार्ड्स की बिखेरी चमक|last=Dashrath|first=Joshi|date=17 September 2017|work=Daily News|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822214025/http://epaper.dailynews360.com/1359892/Metro-Mix/17-09-2017#page/1/2|archive-date=22 August 2018}}</ref> == అవార్డుల ప్రదానోత్సవాలు == 2013 నుండి జరిగిన అన్ని రాజస్థాన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ అవార్డుల వేడుకల జాబితా క్రింది విధంగా ఉంది. {| class="wikitable" !సంవత్సరం. !'''తేదీ''' !'''ఉత్తమ చిత్రం''' !'''హోస్ట్''' !'''వేదిక''' |'''నగరం''' !'''జీవిత సాఫల్య పురస్కారం''' !ముఖ్య అతిథిగా |- |'''2013''' |28 సెప్టెంబర్ 2013 |భోభర్ (రాజస్థానీ) ఉస్ దిశా మాయి (హిందీ) <br /> |ఆర్. జె. మోనియా అంచర్ కబీర్ అంచర్ మాన్<br /><br /> |డీప్ స్మృతి ఆడిటోరియం జైపూర్ |జైపూర్ |మోహన్ సింగ్ రాథోడ్-సిటిజ్ కుమార్ రమేష్ తివారీ-నీలూ వాఘేలా-[[గులాబో సపేరా]] ఓ. పి. వ్యాస్ వీణా క్యాసెట్లు ఆధునిక క్యాసెట్లు |[[మహేష్ జోషి|Dr.Mahesh జోషి]] |- |'''2014''' |20 సెప్టెంబర్ 2014 |కహానీ ఏక్ దేవి కీ |అశోక్ బంథియా యాంకర్ కబీర్ |డీప్ స్మృతి ఆడిటోరియం జైపూర్ |జైపూర్ |కోమల్ నహ్తా (నహ్తా కుటుంబం శ్యామ్ సుందర్ జలానీ) |టి. పి. అగర్వాల్ |- |'''2015''' |26 సెప్టెంబర్ 2015 |రాజు రాథోడ్ |[[అనూప్ సోనీ]] అరుణ్ బక్షి మీనా నహ్తా ఆర్. జె. మోహిత్ రవీందర్ ఉపాధ్యాయ్ |జైపూర్ బాగ్ |జైపూర్ |మోహన్ కటారియా |[[సుభాష్ ఘాయ్]] [[రాజ్యవర్ధన్ సింగ్ రాథోడ్]] |- |'''2016''' |24 సెప్టెంబర్ 2016 |హివడే మీ ఫూట్ లాడు |[[అమన్ వర్మ]] ఆర్. జె. మోహిత్ |మాన్ ప్యాలెస్ |జైపూర్ |ఇక్రమ్ రాజస్థానీ |[[జావేద్ అక్తర్]] |- |'''2017''' |16 సెప్టెంబర్ 2017 |నాని బాయి రో మెయ్రో |అమన్ వర్మ మహేంద్ర గౌర్ అనిరుధ్ డేవ్ రోహిత్ పురోహిత్ హిమాన్షు సోనీ ఆర్. జె. మోహిత్ |డీప్ స్మృతి ఆడిటోరియం జైపూర్ |జైపూర్ |[[విశ్వమోహన్ భట్|పండిట్ విశ్వ మోహన్ భట్]]<ref>{{Cite news|url=http://epaper.patrika.com/1327469/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/20/1|title=Rajasthan film festival ka aagaj 14 se|last=Dashrath|first=Joshi|date=21 September 2017|work=Rajasthan Patrika|access-date=15 January 2018|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115184657/http://epaper.patrika.com/1327469/Rajasthan-Patrika-Jaipur/Rajasthan-Patrika-Jaipur#page/20/1|archive-date=15 January 2018}}</ref> |జైప్రకాశ్ చౌక్సే |- |'''2018''' |25-29 సెప్టెంబర్ 2018 |బిరానీ సర్దార్ |[[వత్సల్ సేథ్]] |మాన్ ప్యాలెస్ |జైపూర్ |భారత్ నహ్తా |[[జీతేంద్ర|జితేంద్ర కపూర్]] [[మిథూన్|మిథున్ శర్మ]] నీలు వాఘేలా |- |'''2019''' |28 సెప్టెంబర్ 2019 |వీరాంగన (రాజస్థానీ సినిమా) కిస్మత్ (ఇతర ప్రాంతీయ సినిమాలలో) |[[శ్రేయాస్ తల్పాడే|శ్రేయాస్ తల్పడే]] |మాన్ ప్యాలెస్ |జైపూర్ |[[శక్తి కపూర్]] |కోమల్ నహ్తా [[సతీష్ చంద్ర కౌశిక్|సతీష్ కౌశిక్]] రాజేష్ పూరి [[అనిరుద్ధ్ దవే|అనిరుధ్ డేవ్]] |- |'''2020''' | rowspan="2" |నిర్వహించబడలేదు | | colspan="4" rowspan="2" |[[2019–21 కరోనావైరస్ మహమ్మారి|కోవిడ్-19 మహమ్మారి]] కారణంగా వేడుకలు రద్దు చేయబడ్డాయి. | |- |'''2021''' | | |- |'''2022''' |24 సెప్టెంబర్ 2022 <ref>{{Cite web|title=रीजनल फिल्मों में है लोक संस्कृति की खूबसूरती|url=https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=218fc15c769|access-date=2022-09-23|website=epaper.patrika.com}}</ref> |శంఖనాద్ (రాజస్థానీ సినిమాలలో) హెల్లారో (ఇతర ప్రాంతీయ చిత్రాలలో) |[[తుషార్ కపూర్]]<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jaipur/news/song-music-and-dance-performances-will-be-in-the-10th-rajasthan-film-festival-130330894.html|title=महिमा चौधरी, तुषार कपूर व कोमल नाहटा होस्ट करेंगे आरएफएफ-2022:10वें राजस्थान फिल्म फेस्टिवल में गीत-संगीत व डांस प्रस्तुतियों का होगा धमाल|date=18 September 2022|work=Bhaskar}}</ref>కోమల్ నహ్తా<ref name=":0" /> [[మహిమా చౌదరి]]<ref name=":0" /> |మాన్ ప్యాలెస్ |జైపూర్ |[[సంజయ్ మిశ్రా|సంజయ్ మిశ్రా (నటుడు)]] <ref>{{Cite web|date=2022-09-18|title=अभिनेता संजय मिश्रा को लाइफटाइम अचीवमेंट अवॉर्ड {{!}} Lifetime Achievement Award #actor Sanjay Mishra#|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/lifetime-achievement-award-actor-sanjay-mishra-7776103/|access-date=2022-09-23|website=Patrika News|language=hi-IN}}</ref> | |- |'''2023''' |30 సెప్టెంబర్ 2023 |సుభగి (రాజస్థానీ సినిమాలలో) అయోతి (ఇతర ప్రాంతీయ చిత్రాలలో) |[[అఫ్తాబ్ శివదాసాని|అఫ్తాబ్]] శివదాసాని & [[నేహా ధుపియా|నేహా ధూపియా]] |డీప్ స్మృతి ఆడిటోరియం జైపూర్ |జైపూర్ |[[గుల్షన్ గ్రోవర్]] |[[గోవిందా (నటుడు)|గోవింద]] |- |'''2024''' |28 సెప్టెంబర్ 2024 |భవానీ (రాజస్థానీ సినిమాలలో) ఆట్టం (ఇతర ప్రాంతీయ చిత్రాలలో) |అర్బాజ్ ఖాన్, స్మితా బన్సాల్ & మహేంద్ర గౌర్ |డీప్ స్మృతి ఆడిటోరియం జైపూర్ |జైపూర్ |అహ్మద్, మహ్మద్ హుస్సేన్ | |- |'''2025''' |20 సెప్టెంబర్ 2025 |హుకుం (రాజస్థానీ సినిమాలలో) సాలా (ఇతర ప్రాంతీయ చిత్రాలలో) |[[చంకీ పాండే]], [[పూజా హెగ్డే]], సుమిత్ వ్యాస్ |డీప్ స్మృతి ఆడిటోరియం జైపూర్ |జైపూర్ |[[రజా మురాద్]], దిలీప్ సేన్ | |} == అవార్డులు == === రాజస్థానీ సినిమా (కేటగిరీ-ఎ) === * ఉత్తమ దర్శకుడు * ఉత్తమ రచయిత * ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్ * ఉత్తమ నటుడు * ఉత్తమ నటి * ఉత్తమ ప్రతినాయకుడు * ఉత్తమ సహాయ నటుడు * ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు * ఉత్తమ గీత రచయిత * ఉత్తమ గాయకుడు * ఉత్తమ గాయని * ఉత్తమ సినిమా === ఇతర ప్రాంతీయ చిత్రం (కేటగిరీ-బి) === * ఉత్తమ దర్శకుడు * ఉత్తమ రచయిత * ఉత్తమ సినిమాటోగ్రాఫర్ * ఉత్తమ నటుడు * ఉత్తమ నటి * ఉత్తమ ప్రతినాయకుడు * ఉత్తమ సహాయక నటుడు * ఉత్తమ సంగీత దర్శకుడు * ఉత్తమ గీత రచయిత * ఉత్తమ గాయకుడు * ఉత్తమ గాయని * ఉత్తమ సినిమా === ప్రత్యేక పురస్కారం === * జీవితకాల సాధన === జ్యూరీ సభ్యులు === {| class="wikitable" !క్ర. సం. ! జ్యూరీ పేరు ! పరిశ్రమ |- | 1<br /><br /><br /><br /> | నరేష్ మల్హోత్రా | [[దర్శకుడు|చిత్ర దర్శకుడు]] |- | 2<br /><br /><br /><br /> | ఇంద్రజిత్ బన్సల్ | DOP |- | 3<br /><br /><br /><br /> | పిటి. [[విశ్వమోహన్ భట్|విశ్వ మోహన్ భట్]] | సంగీతం |- | 4 | [[దీపక్ తిజోరి]] | నటుడు & దర్శకుడు <ref>{{Cite web|title=Jaipur City : रीजनल फिल्मों में है लोक संस्कृति की खूबसूरती|url=https://epaper.patrika.com/Home/ShareArticle?OrgId=218fc15c769|access-date=2024-06-20|website=epaper.patrika.com}}</ref> |- | 5 | సంజయ్ పురాన్ సింగ్ | డైరెక్టర్ |} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} <ref>{{Cite web|title=AFTER HRS JAIPUR SPEED UP [PG 4] : RFF back with a bang|url=http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=69037&boxid=51853&ed_date=2015-07-21&ed_code=1310021&ed_page=4|access-date=9 September 2017|website=epaper.dnaindia.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=AFTER HRS JAIPUR SPEED UP [PG 3] : We get peanuts in the name of subsidy|url=http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=71892&boxid=62172&ed_date=2015-09-26&ed_code=1310021&ed_page=3|access-date=9 September 2017|website=epaper.dnaindia.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=AFTER HRS JAIPUR SPEED UP [PG 1] : Jaipur needs film institute, not film city|url=http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=72022&boxid=162457&ed_date=2015-09-28&ed_code=1310021&ed_page=1|access-date=9 September 2017|website=epaper.dnaindia.com}}</ref> [[వర్గం:రాజస్థాన్ సంస్కృతి]] [[వర్గం:చలనచిత్ర పురస్కారాలు]] [[వర్గం:2013 స్థాపితాలు]] d8mkm4fdfo82c6g7yh2bjysjmx44ntm 0 505147 4955040 4915983 2026-09-09T01:27:46Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955040 wikitext text/x-wiki [[File:Pink seolgitteok cake.jpg|thumb|టెయోక్ ( కొరియన్ రైస్ కేక్) పుట్టినరోజు కేక్]] [[File:Quaker-Popped-Rice-Snacks.jpg|thumb|ఉత్తర అమెరికా, ఐరోపాలో వాణిజ్యపరంగా విక్రయించబడే మరమరాల కేకులు]] '''రైస్ కేక్''' అనేది బియ్యం నుండి తయారు చేయబడిన ఏ రకమైన ఆహార పదార్థం అయినా, అది ఒకే వస్తువులో ఆకారంలో, ఘనీభవించి లేదా కలిపి ఉండవచ్చు.<ref>{{Cite patent|PublicationNumber=CN113647564A|Title=米糕的生产工艺|IssueDate=2021-11-16|Surname1=杨本旭|Surname2=聂飞|Surname3=李媛|Surname4=郝洪亮|URL=https://patents.google.com/patent/CN113647564A/zh}}</ref> అనేక విభిన్న సంస్కృతులలో అనేక రకాల బియ్యం కేకులు ఉన్నాయి, ఇందులో బియ్యం తింటారు.<ref>{{Cite web|date=25 November 2024|title=Are rice cakes healthy? The No. 1 type dietitians recommend adding to your diet|url=https://www.today.com/health/diet-fitness/are-rice-cakes-healthy-rcna180786|website=TODAY.com|language=en}}</ref> సాధారణ వైవిధ్యాలలో బియ్యపు పిండితో తయారు చేసిన కేకులు, గ్రౌండ్ బియ్యం నుండి తయారు చేసినవి కలిసి కుదించిన లేదా ఇతర బైండింగ్ పదార్థంతో కలిపి బియ్యం తృణధాన్యాలు నుండి తయారు చేసిన కేకలు ఉన్నాయి. == ప్రాంతాల వారీగా బియ్యపు కేకుల రకాలు == బియ్యపు కేకుల రకాలు: === బర్మీస్ === బర్మీస్ వంటలలో వివిధ రకాల బియ్యం, బియ్యం పిండి, జిగట బియ్యం పిండితో తయారు చేసిన '''''మాంట్''''' అని పిలువబడే వివిధ రకాల స్నాక్స్, డెజర్ట్‌లు ఉన్నాయి. తీపి బర్మీస్ ''మోంట్‌లు'' సాధారణంగా ఆగ్నేయాసియాలోని ఇతర ప్రాంతాల కంటే తక్కువ తీపిని కలిగి ఉంటుంది, బదులుగా వాటి సహజ తీపిని పదార్థాల నుండి పొందుతుంది (ఉదా, తురిమిన కొబ్బరి, కొబ్బరి పాలు, గ్లూటినస్ బియ్యం, పండ్లు మొదలైనవి).<ref>{{Cite web|last=Bush|first=Austin|date=12 July 2017|title=10 foods to try in Myanmar -- from tea leaf salad to Shan-style rice|url=https://www.cnn.com/travel/article/myanmar-foods-try/index.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804130226/https://www.cnn.com/travel/article/myanmar-foods-try/index.html|archive-date=2020-08-04|access-date=2020-05-31|website=CNN|language=en}}</ref><ref name=":02">{{Cite web|date=22 December 2012|title=Burmese sweets|url=https://www.austinbushphotography.com/blog/blog/burmese-sweets.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110214547/https://www.austinbushphotography.com/blog/blog/burmese-sweets.html|archive-date=2021-01-10|access-date=2021-01-08|website=Austin Bush|language=en-US}}</ref> === కంబోడియన్ === [[దస్త్రం:Num_Plae_Ai.jpg|thumb|నం ప్లే ఐ (కొబ్బరి టాపింగ్తో ఖ్మెర్ స్టిక్కీ రైస్ బాల్స్) ]] ** అన్సోమ్ చెక్ అనేది అరటి ఆకులో చేసే జిగురు బియ్యం కేక్. దీనిని ఏడాది పొడవునా వడ్డిస్తారు, కానీ ఇది బున్ ప్చుమ్ బెన్ లేదా "పితృ దినోత్సవం" పండుగ సమయంలో ఎక్కువగా ప్రాచుర్యం పొందింది. దీనిని అరటిపండు కూరతో గానీ లేదా పంది కొవ్వు ముక్కలు, బీన్స్‌తో గానీ నింపి, ఆపై అరటి ఆకు పొరలలో చుట్టి ఆవిరి మీద ఉడికిస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Thompson|first=Nathan A.|date=25 April 2016|title=Cambodian Ghosts Love Sticky Rice Cakes|url=https://www.vice.com/en/article/cambodian-ghosts-love-sticky-rice-cakes/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923095601/https://munchies.vice.com/en_us/article/aey4zj/cambodian-ghosts-love-sticky-rice-cakes|archive-date=23 September 2017|access-date=23 September 2017|website=Vice}}</ref> ** నుమ్ కోమ్ అనేది ఆవిరి మీద ఉడికించిన తీపి జిగురు బియ్యపు పిండి కేక్, దీనిలో తాటి బెల్లం, తాజాగా తురిమిన కొబ్బరి, వేయించిన నువ్వులు నింపి ఉంటాయి. దీనిని సాంప్రదాయకంగా పూర్వీకుల స్మారక దినం (బున్ ప్చుమ్ బెన్/డాన్-టా), వైశాఖం (బుద్ధుని పుట్టినరోజు), ముఖ్యంగా కంబోడియన్ నూతన సంవత్సరం ( {{transliteration|km|Bon chol thnam tmey|italic=no}} ) నాడు తయారు చేసి తింటారు. ఇది బౌద్ధ పగోడా గోపురాలకు ప్రతీకగా పిరమిడ్ ఆకారంలో ఉంటుంది. <ref>{{Cite web|title=Eat and Nham PP|url=http://eatandnham.weebly.com/famous-desserts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413042131/http://eatandnham.weebly.com/famous-desserts.html|archive-date=13 April 2016|access-date=23 September 2017|website=weebly}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dosaikal|date=9 September 2013|title=Num Kom-Sticky Rice Cakes with coconut filling/Khmer Kozhukkattai!|url=https://dosaikal.com/2013/09/09/num-kom-sticky-rice-cakes-with-coconut-fillingkhmer-kozhukkattai/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110203932/https://dosaikal.com/2013/09/09/num-kom-sticky-rice-cakes-with-coconut-fillingkhmer-kozhukkattai/|archive-date=10 November 2013|access-date=23 September 2017|website=Dosaikal.com}}</ref> ** నుమ్ క్రోక్ అనేది బియ్యపు పిండి, కొబ్బరి పాలు, తరిగిన ఉల్లిపాయలు, కొద్దిగా ఉప్పు మిశ్రమంతో తయారు చేయబడిన జిగురు బియ్యపు కేక్, దీనిని చేప, మిరపకాయ సాస్‌లో ముంచి, కొన్నిసార్లు తాటి బెల్లంలో కూడా కలుపుతారు. దీనిని ఇనుప పెనంతో తయారు చేస్తారు.<ref>{{Cite news|url=https://www.khmertimeskh.com/26465/deep-in-thought-in-philosophers-lane/|title=Deep in Thought in Philosopher's Lane|last=Srey|first=Nit|date=4 August 2016|work=[[Khmer Times]]|access-date=23 September 2017}}</ref><ref>{{Cite web|title=AUTHENTIC CAMBODIAN – BAIH KHMER|url=http://junctionmag.co.nz/authentic-cambodian-baih-khmer/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170413134519/http://junctionmag.co.nz/authentic-cambodian-baih-khmer/|archive-date=13 April 2017|access-date=23 September 2017|website=Junction Magazine}}</ref> ** నుమ్ ప్లే ఐ (ផ្លែអាយ) అంటే లోపల తాటి బెల్లం ఉంచి, పైన అందమైన పొర కోసం తాజా కొబ్బరిలో దొర్లించిన జిగురు బియ్యపు ఉండలు.<ref>{{Cite web|last=Sak|first=Chan Nita|title=Eat and Nham PP|url=http://eatandnham.weebly.com/famous-desserts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413042131/http://eatandnham.weebly.com/famous-desserts.html|archive-date=13 April 2016|access-date=23 September 2017|website=Weebly}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dosaikal|date=20 March 2015|title=Khmer Memories – Num Plae Ai/Sticky Rice Sweet Balls|url=https://dosaikal.com/2015/03/21/khmer-memories-num-plae-aisticky-rice-sweet-balls/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150427021013/https://dosaikal.com/2015/03/21/khmer-memories-num-plae-aisticky-rice-sweet-balls/|archive-date=27 April 2015|access-date=23 September 2017|website=Dosaikal.com}}</ref><ref>{{Cite web|title=Nom Plai Ai (glutinous rice balls filled w/palm sugar)|url=http://eatnowcrylater.com/recipes-2/asian-desserts/plai-ai-glutinous-rice-balls-filled-wpalm-sugar/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203185822/http://eatnowcrylater.com/recipes-2/asian-desserts/plai-ai-glutinous-rice-balls-filled-wpalm-sugar/|archive-date=3 February 2014|access-date=23 September 2017|website=Eat Now Cry Later}}</ref> ** నుమ్ అకోర్ (នំអាកោរ) అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన కంబోడియన్/ఖ్మేర్ డెజర్ట్‌లలో ఒకటి. ఇది ఖ్మేర్ నూతన సంవత్సరం, పండుగల సమయంలో వడ్డించే ఒక డెజర్ట్. దీనిని బియ్యపు పిండితో తయారు చేసి, తాజాగా తురిమిన కొబ్బరితో అలంకరిస్తారు. ఇది అనేక రంగులలో లభిస్తుంది. <ref>{{Cite web|last=Seang|first=Leakhena|title=Eat and Nham PP|url=http://eatandnham.weebly.com/famous-desserts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413042131/http://eatandnham.weebly.com/famous-desserts.html|archive-date=13 April 2016|access-date=23 September 2017|website=Weebly}}</ref> ** నోమ్ చక్-కాచన్‌ను స్టిక్కీ రైస్ లేయర్ కేక్ అని కూడా పిలుస్తారు. దీనిని స్టిక్కీ రైస్, టాపియోకా పిండి, కొబ్బరి పాలతో తయారు చేస్తారు. ఇది అనేక రంగులలో లభిస్తుంది, వీటిలో ఆకుపచ్చ, పసుపు పొరలు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందాయి. .<ref>{{Cite web|last=Pen|first=Dara|title=Eat and Nham PP|url=http://eatandnham.weebly.com/famous-desserts.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413042131/http://eatandnham.weebly.com/famous-desserts.html|archive-date=13 April 2016|access-date=23 September 2017|website=Weebly}}</ref><ref>{{Cite web|last=Yeun|first=Petra|title=Cambodia Dessert and Snack|url=http://isy100blog.blogspot.com/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923144809/http://isy100blog.blogspot.com/|archive-date=23 September 2017|access-date=23 September 2017|website=blogspot.com}}</ref> === చైనీస్ === [[దస్త్రం:Ciba_cake_2.jpg|alt=This is the Ciba Cake with Brown Sugar and roasted soybean flour|thumb|బ్రౌన్ షుగర్, కాల్చిన సోయాబీన్ పిండితో సిబా కేక్]] [[దస్త్రం:Sweet_Tea_Olive_Cake.jpg|thumb|220x220px|ఉస్మాన్తుస్ కేక్]] [[దస్త్రం:Pumpkin_tangyuan_(汤圆)_with_red_bean_baste_and_black_sesame_fillings.jpg|thumb|ఎర్ర బీన్ పేస్ట్, నల్ల నువ్వుల పూరకాలతో గుమ్మడికాయ టాంగ్యుయాన]] * చోంగ్యాంగ్ కేక్ అనేది ఆవిరిలో ఉడికించిన బియ్యం పిండి కేక్, బీన్ లేదా బీన్ పేస్ట్ లోపలి పొరగా, జుజుబే, చెస్ట్నట్స్, బాదం, ఓస్మాంథస్తో అలంకరించబడుతుంది. ఇది ప్రత్యేకంగా చోంగాంగ్ ఫెస్టివల్ కోసం తయారు చేయబడింది.<ref>{{Cite web|title=重阳节的小知识：为啥又叫菊花节？重阳糕长啥样？-中新网|url=https://www.chinanews.com.cn/cul/2023/10-23/10098756.shtml|access-date=2025-12-15|website=www.chinanews.com.cn}}</ref> * సిబా కేక్ అనేది పేస్ట్గా కొట్టిన గ్లూటినస్ బియ్యం ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది, తరచుగా బంతులు లేదా క్యూబాయిడ్ల ఆకారాలలో అచ్చు వేయబడుతుంది. సాధారణంగా వేయించిన లేదా ఆవిరిలో ఉడికించిన తర్వాత గోధుమ చక్కెర సిరప్. కాల్చిన సోయాబీన్ పిండిలో ముంచి ఉంటుంది.<ref>{{Cite web|title=食谱：马拉糕|url=https://guide.michelin.com/sg/zh_CN/article/dining-in/dim-sum-ma-lai-gao|access-date=2025-12-15|website=MICHELIN Guide|language=zh-Hans}}</ref> * ఎర్కువాయి ( అక్షరాలా ' చెవి ముక్క ' ), ఇది దాని సాధారణ రూపాలలో ఒకదాని ఆకారాన్ని సూచిస్తుంది. ఎర్కువాయిని సాధారణంగా వేయించి లేదా కాల్చి, యూటియావ్ చుట్టూ చుడతారు . ఇది యునాన్ ప్రావిన్స్‌లో ఒక ప్రసిద్ధ ఆహారం.<ref>{{Cite web|date=2012-03-24|title=Yunnan Unique Snack - Erkuai - Yunnan Travel Guide {{!}} WindhorseTour|url=https://windhorsetour.com/blog/erkuai-yunnan-favorite-snack/|access-date=2025-04-30|language=en-US}}</ref> * ఫా గావో అనేది ఆవిరిలో ఉడికించిన కప్కేక్ లాంటి పేస్ట్రీ, దీనిని సాధారణంగా చైనీస్ నూతన సంవత్సరంలో వినియోగిస్తారు. ఇది బియ్యం పిండి, పులియబెట్టడం (సాంప్రదాయకంగా ఈస్ట్ చక్కెర) తో తయారు చేయబడుతుంది. * జియాన్ డుయ్ (మా టువాన్, లేదా సెసేమ్ బాల్ అని కూడా పిలుస్తారు) అనేవి ఒక రకమైన క్రిస్పీ, నమలడానికి వీలుగా ఉండే బోలుగా ఉండే జిగురు బియ్యం పేస్ట్రీ, దీనిలో తరచుగా ఎర్ర బీన్స్ నింపి, బయట నువ్వులతో పూత పూస్తారు <ref>{{Cite web|title=芝麻球_中式点心_安琪专业烘焙|url=https://baking.angelyeast.com/contents/4207/83101.html|access-date=2025-12-15|website=baking.angelyeast.com}}</ref> * ఫునింగ్ పెద్ద కేక్ జిగురు బియ్యం పిండి, వివిధ రకాల గింజలను అలంకరణగా ఉపయోగించి తయారు చేస్తారు. దీనిని ఘనాకారంలోకి మలిచి, ఆవిరి మీద ఉడికించి, ఆపై కాగితంలాంటి ముక్కలుగా కోస్తారు.<ref>{{Cite web|title=阜宁大糕：传统老味道为富民强村增色添香_中国江苏网|url=https://jsnews.jschina.com.cn/yc/a/202410/t20241016_s671f58cce4b08cb762f4628b.shtml|access-date=2025-12-15|website=jsnews.jschina.com.cn}}</ref> * లుడాగన్ (డాంకీ రోల్ అని కూడా పిలుస్తారు) అనేది చైనాలోని ఒక సాంప్రదాయ మంచు స్నాక్. ఇది తేనె, ఎర్ర బీన్ పేస్ట్ నింపిన గుండ్రని జిగురు బియ్యం పేస్ట్రీ, దీనిపై పసుపు సోయాబీన్ పిండి చల్లి చుట్టబడుతుంది.<ref>{{Cite web|title=“老北京小吃十三绝”之驴打滚：黄米粘面，红豆为馅|url=https://m.bjnews.com.cn/detail/1674441134168761.html|access-date=2025-12-15|website=m.bjnews.com.cn|archive-date=2025-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20250824111651/https://m.bjnews.com.cn/detail/1674441134168761.html|url-status=dead}}</ref> * నుయోమిసి అనేది జిగురు బియ్యంతో చేసిన ఉండ, దీనిలోపల తీపి కూరను నింపి, బయట ఎండిన కొబ్బరి తురుమును చల్లుతారు. * మి గావో (米糕, రైస్ కేక్), నువో మి గావో (糯米糕, జిగురు బియ్యం కేక్), లేదా జియాంగ్ మి గావో (江米糕, నది బియ్యం కేక్), అనేది జిగురు బియ్యంతో నేరుగా తయారుచేసి, దానికి ఖర్జూరాలు లేదా లాంగన్ గుజ్జు లేదా ఎర్ర బీన్స్ కలిపి, బాగా ఆవిరి మీద ఉడికించి, ముక్కలుగా లేదా దిమ్మలుగా కత్తిరించిన ఒక కేక్.<ref>{{Cite web|title=米糕|url=https://baike.sogou.com/v632464.htm|language=Chinese}}</ref> ** జెంగ్ గావో (甑糕, కాల్డ్రాన్ కేక్), షాన్సీ మాండలికంలో జింగ్ గావో అని పిలువబడుతుంది , ఇది ఒక బియ్యపు కేక్, దీనిని మొదట పురాతన చైనీస్ ఆహార పాత్ర జెంగ్ (甑) తో ఆవిరి మీద వండేవారు, ఇప్పుడు ప్రజలు దీనిని వండడానికి స్టీమర్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు. దీనిని జిగురు బియ్యం, ఎర్ర బీన్స్, జిగురు బియ్యం, ఖర్జూరాలు, ఎండుద్రాక్షలతో పదేపదే పొరలుగా పేర్చుతారు. ఇది మి గావోను పోలి ఉంటుంది, అయితే ఇవి వేర్వేరు ప్రాంతాల నుండి ఉద్భవించాయి, వేర్వేరు వంటసామానులతో వండబడతాయి.<ref>{{Cite web|date=24 April 2020|title=西安甑糕，一份值得耐心等待的软糯香甜|url=https://www.dealmoon.com/guide/938432|language=Chinese}}</ref> * నియాన్ గావోలో అనేక రకాలు ఉంటాయి, అవన్నీ జిగురు బియ్యంతో తయారు చేయబడతాయి . ఆ బియ్యాన్ని దంచి లేదా రుబ్బి ముద్దగా చేసి, రకాన్ని బట్టి, దానిని కేవలం ఒక ఆకారంలోకి మలచవచ్చు లేదా అందులోని పదార్థం స్థిరపడే వరకు మళ్ళీ ఉడికించవచ్చు. * ఓస్మాంథస్ కేక్ అనేది జిగురు బియ్యం పిండి, తేనె సువాసనగల ఓస్మాంథస్, రాక్ షుగర్‌తో తయారు చేయబడిన ఒక సాంప్రదాయ చైనీస్ పేస్ట్రీ.<ref>{{Cite web|date=2 June 2021|title=MoonFestival - Foods|url=https://moonfestivalblog.com/mid-autumn-festival-food-moon-festival/#Osmanthus_Cake_%E6%A1%82%E8%8A%B1%E8%9B%8B%E7%B3%95|url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528202952/https://moonfestivalblog.com/mid-autumn-festival-food-moon-festival/#Osmanthus_Cake_%E6%A1%82%E8%8A%B1%E8%9B%8B%E7%B3%95|archive-date=28 May 2022|access-date=27 May 2022}}</ref> * క్వింగ్‌టువాన్‌ను జిగురు బియ్యంలో చైనీస్ ముగ్వార్ట్ లేదా బార్లీ గడ్డి రసాన్ని కలిపి తయారు చేస్తారు , దీని ఫలితంగా ఇది ఆకుపచ్చ రంగులో ఉంటుంది, సాధారణంగా దీనిలో తీపి ఎరుపు లేదా నల్ల బీన్ పేస్ట్‌ను నింపుతారు. ఇది ఒక కాలానుగుణ చిరుతిండి, ముఖ్యంగా క్వింగ్‌మింగ్ పండుగ కోసం తయారు చేస్తారు.<ref>{{Cite web|title=应节青团做起来，为餐桌添一抹春色！|url=https://www.orientalwebshop.nl/zh/qingtuan-qingming-dumplings-recipes|access-date=2025-12-15|website=Amazing Oriental|language=zh}}</ref> * సాంగ్ గావో అనేది బియ్యపు పిండి, చక్కెర, నీటితో తయారు చేయబడిన ఒక షాంఘై స్నాక్, దీనిలో అజుకి బీన్స్ కేక్ అంతటా పొందుపరచబడి ఉంటాయి.<ref>{{Cite web|title=【步骤图】上海松糕的做法_上海松糕的做法步骤_菜谱_下厨房|url=https://m.xiachufang.com/recipe/102189692/|access-date=2025-12-15|website=m.xiachufang.com}}</ref> * తాంగ్యువాన్‌ను జిగురు బియ్యం పిండిని కొద్ది నీటితో కలిపి ఉండలుగా చేసి, ఆ తర్వాత మరిగే నీటిలో ఉడికించి వడ్డిస్తారు.<ref>{{Cite web|title=冬至：你了解你所吃的汤圆吗？ – Xiao En|url=https://xiao-en.com/winter-solstice-do-you-know-your-tang-yuan/?lang=zh-hans|access-date=2025-12-15|language=zh-hans}}</ref> * తెల్ల చక్కెర స్పాంజ్ కేక్ అనేది ఆవిరి మీద ఉడికించిన బియ్యపు కేక్, దీనిని సాధారణంగా చదరపు ముక్కలుగా లేదా దానికి కొన్ని తాడులు జోడించి త్రిభుజాకారంలో తింటారు.<ref>{{Cite web|title=【步骤图】零失败白糖糕的做法_零失败白糖糕的做法步骤_菜谱_下厨房|url=https://m.xiachufang.com/recipe/106926368/|access-date=2025-12-15|website=m.xiachufang.com}}</ref> === ఫిలిపినో === [[File:"Kakaning Pinoy" (The Filipino Rice Cakes).jpg|thumb|వివిధ సాంప్రదాయ ఫిలిపినో కకానిన్ (రైస్ కేక్‌లు)]] [[File:Puto in banana leaf.jpg|thumb|పుటో , ఒక సాంప్రదాయ ఫిలిప్పీన్ ఆవిరి రైస్ కేక్]] [[File:7032Poblacion Baliuag Bulacan 28.jpg|thumb|బిబింగ్కా , ఒక మట్టి కుండలో కాల్చిన సాంప్రదాయ ఫిలిపినో రైస్ కేక్]] [[File:Puso and BBQ Feast - Chicken Skin, Pork Belly, Chicken Liver and Intestines.jpg|thumb|వివిధ డిజైన్లలో అల్లిన సంచులలో జిగురు బియ్యంతో వండిన ఫిలిపినో పుసో రైస్ కేక్‌లను ఉప్పగా ఉండే వంటకాలతో తింటారు.]] ఫిలిప్పీన్స్‌లో రైస్ కేకులు ఒక సాధారణ చిరుతిండి, ఫిలిప్పినోలు అనేక రకాలను సృష్టించారు. ఫిలిపినో భాషలో, ఈ బియ్యం ఆధారిత డెజర్ట్లను '''''కాకానిన్''''' అని కూడా పిలుస్తారు, అంటే "తయారుచేసిన బియ్యం" అని అర్థం.ఇది బియ్యం కోసం ఫిలిపినో పదం కానిన్ నుండి ఉద్భవించింది. బియ్యం కేకులు గతంలో సాధారణ పదం ''టినాపే'' (లిట్. 'టాపేతో పులియబెట్టినవి') అని కూడా పిలువబడేవి, కానీ ఆ పదం ఇప్పుడు ఆధునిక ఫిలిపినో భాషలో "రొట్టె" అని అర్ధం.<ref name="nocheseda2">{{Cite web|last=Nocheseda|first=Elmer|title=The Invention of Happiness|url=http://www.manilaspeak.com/cool/the-invention-of-happiness|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808025456/http://www.manilaspeak.com/cool/the-invention-of-happiness|archive-date=8 August 2020|access-date=8 December 2018|website=Manila Speak}}</ref> అయినప్పటికీ, బియ్యం కేకులు రెండు సాధారణ వర్గాలుగా మిగిలి ఉన్నాయిః [[Steamed|ఆవిరితో]] చేసిన బియ్యం కేకులకు పుటో, కాల్చిన బియ్యం కేక్లకు బిబింకా. రెండింటినీ సాధారణంగా ''[[Galapong|గాలాపాంగ్]]'' అనే జిగట బియ్యం పేస్ట్ను ఉపయోగించి తయారు చేస్తారు, ఇది రాత్రిపూట నానబెట్టిన ఉడికించని జిగట అన్నాన్ని రుబ్బడం ద్వారా తయారవుతుంది. ''గాలాపాంగ్'' సాధారణంగా పులియబెట్టబడుతుంది, పాత పదం ''టినాపే'' సూచిస్తుంది.<ref>{{Cite web|last=Dizon|first=Erika|title=Ever Wonder Why Puto Bumbong Is Violet? (It's Not Ube)|url=https://www.spot.ph/eatdrink/the-latest-eat-drink/71115/guide-philippine-rice-cakes-a00196-20170816-lfrm3|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170820150728/https://www.spot.ph/eatdrink/the-latest-eat-drink/71115/guide-philippine-rice-cakes-a00196-20170816-lfrm3|archive-date=20 August 2017|access-date=23 April 2019|website=Spot.ph}}</ref> సాంప్రదాయ ఫిలిప్పీన్ డెజర్ట్ రైస్ కేక్‌లకు కొన్ని ఉదాహరణలు: * అంపావ్ అనేది ఒక ఫిలిప్పీన్ తీపి బియ్యపు కేక్. దీనిని సాంప్రదాయకంగా ఎండబెట్టిన, మిగిలిపోయిన వండిన తెల్ల అన్నాన్ని వేయించి, సిరప్‌తో కలిపి తయారు చేస్తారు.<ref>{{Cite web |last=Mia |date=2020-12-06 |title=Ampaw Puffed Rice Recipe |url=https://amiablefoods.com/ampaw-puffed-rice/ |access-date=2025-12-15 |website=Amiable Foods |language=en-US}}</ref> * బాయే బాయే అనేది కొబ్బరి, పచ్చి బియ్యం ( ''పినిపిగ్'' ) లేదా మొక్కజొన్న గింజల పొడితో తయారు చేయబడిన ఒక రకమైన బియ్యపు కేక్<ref>{{Cite web |last=Kealoha |first=Rezel |date=2023-11-10 |title=Baye Baye Recipe |url=https://rezelkealoha.com/baye-baye-recipe/ |access-date=2025-12-15 |website=Rezel Kealoha |language=en-US}}</ref> * బిబింగ్కా అనేది ''గలపాంగ్'', కొబ్బరి పాలు లేదా నీటితో తయారుచేసే ఒక రకమైన బియ్యపు కేక్ , దీని అడుగుభాగం అరటి ఆకులతో కప్పబడి ఉంటుంది. దీనిని సాంప్రదాయకంగా ప్రత్యేకంగా తయారుచేసిన మట్టి పొయ్యిలు, ముందుగా వేడిచేసిన బొగ్గులను ఉపయోగించి కాల్చుతారు. తరచుగా దీనిపై ఎండు కొబ్బరి, తురిమిన చీజ్, ఉప్పు వేసిన బాతు గుడ్డు, మస్కోవడో చక్కెరను అలంకరిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=Bebs |date=2017-12-05 |title=Bibingka Recipe |url=https://www.foxyfolksy.com/bibingka-recipe/ |access-date=2025-12-15 |website=Foxy Folksy |language=en-US}}</ref> * బికో , దీనిని ''సినుక్మాని'' లేదా ''వాడ్జిత్'' అని కూడా పిలుస్తారు , ఇది కొబ్బరి పాలు, చక్కెర, జిగురు బియ్యపు గింజలతో తయారు చేయబడిన ఒక రకమైన బియ్యపు కేక్<ref>{{Cite web |last=Bebs |date=2020-05-11 |title=Biko Recipe (Filipino Sticky Rice Cake) |url=https://www.foxyfolksy.com/biko-recipe-filipino-rice-cake/ |access-date=2025-12-15 |website=Foxy Folksy |language=en-US}}</ref> * ఎస్పాసోల్‌ను కొబ్బరి పాలలో వండిన బియ్యం పిండి, తీపి కొబ్బరి ముక్కలతో తయారు చేస్తారు, దీనిపై వేయించిన బియ్యం పిండిని చల్లుతారు<ref>{{Cite web |last=Manalo |first=Lalaine |date=2019-07-30 |title=Espasol |url=https://www.kawalingpinoy.com/espasol/ |access-date=2025-12-15 |website=Kawaling Pinoy |language=en-US}}</ref> * కుట్సింటా అనేది బియ్యపు పిండి, బ్రౌన్ షుగర్, లై తాజాగా తురిమిన ముదిరిన కొబ్బరి మాంసంతో తయారు చేయబడిన ఆవిరి మీద ఉడికించిన రైస్ కేక్‌( ''పుటో )''<ref>{{Cite web |last=Manalo |first=Lalaine |date=2024-04-11 |title=Kutsinta (cuchinta) |url=https://www.kawalingpinoy.com/kutsinta/ |access-date=2025-12-15 |website=Kawaling Pinoy |language=en-US}}</ref> * మాచే ( ''మాట్సే అని కూడా పిలుస్తారు) అంటే'' పాండన్, కొబ్బరితో రుచినిచ్చిన, ఉడికించిన జిగురు బియ్యపు ఉండలు * మాసి అంటే వేరుశెనగ, ''మస్కోవడో'' మిశ్రమంతో ఉడకబెట్టిన లేదా ఆవిరి మీద వండిన జిగురు బియ్యపు ఉండలు * మోచే ( ''మోచి'' లేదా ''ముచి'' అని కూడా పిలుస్తారు ) అంటే ఉడికించిన జిగురు బియ్యపు ఉండలు, వీటిలో బీన్ పేస్ట్ పూరకం ఉంటుంది, వీటిని వేడి, తీపి కొబ్బరి పాలతో వడ్డిస్తారు * పలితావ్ అనేది ఉడికించిన బియ్యపు కేక్ డిస్క్, దీనిపై తాజాగా తురిమిన ముదురు కొబ్బరి మాంసం, చక్కెర కప్పబడి ఉంటుంది<ref>{{Cite web |last=Bebs |date=2016-08-28 |title=Palitaw Recipe |url=https://www.foxyfolksy.com/palitaw-recipe/ |access-date=2025-12-15 |website=Foxy Folksy |language=en-US}}</ref> * పన్యాలం ''బిబింగ్కాను'' పోలి ఉంటుంది , కానీ దీనిని కాల్చడానికి బదులుగా వేయిస్తారు. ఇది ముస్లిం ఫిలిప్పీనోలు, మిండనావోలోని లుమాడ్ ప్రజలలో ప్రసిద్ధి చెందింది. * పుటో అనేది దేశవ్యాప్తంగా ప్రసిద్ధి చెందిన, అనేక రకాల వైవిధ్యాలతో కూడిన ఆవిరి మీద ఉడికించిన బియ్యపు కేకులకు వాడే ఒక సాధారణ పదం * పుటో బంబోంగ్ అనేది వెదురు గొట్టాలలో వండిన ఆవిరి బియ్యపు కేక్ ( ''పుటో ), ఇది ప్రత్యేకంగా ముదురు ఊదా రంగులో ఉంటుంది''<ref>{{Cite web |last=Bebs |date=2020-12-22 |title=How to make Puto Bumbong at home! |url=https://www.foxyfolksy.com/puto-bumbong/ |access-date=2025-12-15 |website=Foxy Folksy |language=en-US}}</ref> * సలుకార అనేది ''బిబింగ్కాను'' పోలి ఉంటుంది , కానీ దీనిని సాంప్రదాయకంగా పంది కొవ్వుతో గ్రీజు పూసి, ఒక పెద్ద చదునైన పాన్‌కేక్‌లా వండుతారు * సపిన్-సపిన్‌ను జిగురు బియ్యం పిండి, కొబ్బరి పాలు, చక్కెర, నీరు పైన చల్లిన కొబ్బరి తురుముతో తయారు చేస్తారు. దీని ప్రత్యేకమైన పొరల రూపాన్ని ఆహార రంగును ఉపయోగించడం ద్వారా సాధిస్తారు<ref>{{Cite web |last=Manalo |first=Lalaine |date=2023-06-09 |title=Sapin-Sapin |url=https://www.kawalingpinoy.com/sapin-sapin/ |access-date=2025-12-15 |website=Kawaling Pinoy |language=en-US}}</ref> * కొబ్బరి పాలలో ఉడికించిన జిగురు బియ్యంతో సుమన్ తయారు చేస్తారు, దీనిని తరచుగా అరటి ఆకులలో ఆవిరి మీద ఉడికిస్తారు * తుపిగ్ , ''గాలాపాంగ్'' , కొబ్బరి పాలు, చక్కెర, లేత కొబ్బరికాయలతో తయారుచేసి అరటి ఆకులలో చుట్టి బొగ్గుల మీద నేరుగా కాల్చిన బియ్యపు కేక్<ref>{{Cite web |last=Kealoha |first=Rezel |date=2024-06-13 |title=Tupig na Saba Recipe |url=https://rezelkealoha.com/tupig-na-saba/ |access-date=2025-12-15 |website=Rezel Kealoha |language=en-US}}</ref> ఈ బియ్యపు కేకులలో కొన్నింటిని ఉప్పగా ఉండేవిగా పరిగణించవచ్చు. ఉదాహరణకు, ''పుటోలో'' అత్యంత సాధారణ రకమైన ''పుటోంగ్ బిగాస్‌ను'' , సాంప్రదాయకంగా పంది రక్తంతో చేసిన ఉప్పగా ఉండే కూర ''అయిన దినుగువాన్‌తో'' కలిపి తింటారు . ''బిబింగ్కా గలపాంగ్‌పై'' మాంసం లేదా గుడ్లను కూడా వేసుకోవచ్చు. ఇవి కాకుండా, ఉప్పగా ఉండే భోజనాలకు తోడుగా తినే డెజర్ట్ కాని బియ్యపు కేకులు కూడా ఉన్నాయి, వాటిలో అత్యంత విస్తృతంగా లభించేది ''పుసో'' . * బినలోట్ అనేది అరటి ఆకులలో చుట్టిన అన్నం దానితో పాటు వడ్డించే వివిధ రకాల వంటకాలకు వాడే ఒక సాధారణ పదం * కిపింగ్ అనేది నిజమైన ఆకులతో ప్రత్యేకంగా తయారు చేయబడిన, పలుచని వాఫర్ లాంటి బియ్యపు కేకులు. సాధారణంగా వీటిని వెనిగర్‌లో ముంచి తింటారు, కానీ చక్కెరతో డెజర్ట్‌గా కూడా తినవచ్చు. * పాస్టిల్ అనేది అరటి ఆకులలో చుట్టిన, సన్నగా తరిగిన గొడ్డు మాంసం, చికెన్ లేదా చేప ముక్కలతో కూడిన ఒక రకమైన అన్నం వంటకం * పూసో అనేది వివిధ డిజైన్లలో అల్లిన సంచులలో జిగురు బియ్యాన్ని వండి తయారుచేసే ఒక విస్తృతమైన బియ్యపు కేకుల వర్గం. ఆకులలో చుట్టిన ఇతర తీపి పదార్థాలు కాని బియ్యపు కేకుల నుండి ఇవి భిన్నంగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే పూసోలో ఆకులను కేవలం బియ్యపు కేకుల చుట్టూ చుట్టకుండా, సంక్లిష్టమైన డిజైన్లలో అల్లుతారు. [[File:Puttu (Rice Flour steamed cake).jpg|thumb|పుట్టు]] == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:భారతీయ వంటకాలు]] kfe8pe03e2cubqw949cqi11672tko1x 2 505181 4955041 4953893 2026-09-09T01:32:31Z Sainani8727 152385 వృత్తిపరమైన నేపథ్యం మరియు అభిరుచులతో వాడుకరి పేజీని అప్‌డేట్ చేశాను, అలాగే ఆంగ్ల వికీపీడియా వాడుకరి పేజీకి అనుసంధానించే లింక్‌ను కూడా జోడించాను. 4955041 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = 2022 లో బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = '''జన్మదినం:''' 5 జనవరి 1998 (వయసు {{Age|1998|1|5}} సంవత్సరాలు) | birth_place = '''జన్మస్థలం:''' [[విజయవాడ]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]], [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]], [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]] }} {{Babel|te|en-3}} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' (Bandi Sai Durga Varaprasad). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]]‌ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]]‌గా పనిచేస్తున్నాను. మాతృభాషపై మక్కువతో, నలుగురికి విజ్ఞానాన్ని పంచాలనే ఉద్దేశంతో తెలుగు [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్తగా]] (ఎడిటర్‌గా) నా వంతు సేవలు అందిస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా [[తెలుగు వికీపీడియా]]లో వ్యాసాలు రాయడం, వాటిని ప్రామాణికంగా శుద్ధి చేయడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం|అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఆంగ్ల వికీపీడియాలోని వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా [[వికీపీడియా:దిద్దుబాటు విధానం|దిద్దుబాట్లు]], సవరణలు చేశాను. * '''[[ఆంగ్ల వికీపీడియా]] (English Wikipedia) ఎడిటింగ్:''' తెలుగుతో పాటుగా ఆంగ్ల వికీపీడియాలో కూడా నేను చురుకుగా దిద్దుబాట్లు చేస్తుంటాను. ఆంగ్ల వ్యాసాల నాణ్యతను మెరుగుపరచడం, భాషాపరమైన మరియు వాక్యనిర్మాణ దోషాలను సవరించడం, ప్రామాణికమైన మూలాలు (References) చేర్చడం వంటి పనులను నేరుగా ఆంగ్లంలోనే చేస్తుంటాను. * వికీపీడియా శైలికి తగినట్లుగా వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం (వికీకరణ, శుద్ధి, లేఅవుట్ మార్పులు) పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. '''నేను సవరించిన/వృద్ధి చేసిన కొన్ని ముఖ్యమైన వ్యాసాలు:''' * [[విజయవాడ]] (మరియు స్థానిక ప్రాంతాల సమాచారం) * [[క్రైస్తవ మతం]] * [[ఎక్స్ కిరణాలు]] * [[నిద్ర]] * [[సిద్ధాంతం]] * [[పోలవరం ప్రాజెక్టు]] (ఆంగ్ల వికీపీడియా) '''భవిష్యత్ లక్ష్యాలు:''' కేవలం స్థానిక అంశాలకే పరిమితం కాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వివిధ అంశాలపై నలుగురికి ఉపయోగపడేలా వికీపీడియా వ్యాసాలను సృష్టించడం, ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. ప్రతి ఒక్కరికీ 'స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని' (Free Knowledge) ఉచితంగా చేరువ చేయడంలో ఒక వికీపీడియన్‌గా నా వంతు కృషి నిరంతరం కొనసాగించాలని భావిస్తున్నాను. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], ఎన్టీఆర్ జిల్లా. * '''విద్య:''' [[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E). * '''ఆసక్తులు:''' ** '''క్రీడలు:''' క్రికెట్, బ్యాడ్మింటన్ ఆడటం నాకు చాలా ఇష్టం. అలాగే నదులు, చెరువులు, సముద్రం లాంటి ప్రకృతి సిద్ధమైన ప్రదేశాలలో ఈత కొట్టడం (Swimming) అంటే నాకు ఎంతో మక్కువ. ** '''వినోదం:''' హర్రర్ (Horror), హర్రర్-థ్రిల్లర్ మరియు అడ్వెంచర్ (Adventure) సినిమాలు చూడటం. ** '''ఇతర ఆసక్తులు:''' పుస్తక పఠనం మరియు ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం. గృహ విద్యుత్ వ్యవస్థల (ఎంసీబీలు, స్టెబిలైజర్లు) పనితీరును విశ్లేషించడం, ఇంటి నిర్మాణ పనులను (Home construction) పర్యవేక్షించడం నాకు ఆసక్తికరమైన విషయాలు. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. నా వికీపీడియా ప్రయాణంలో ఏవైనా సూచనలు ఇవ్వాలనుకుంటే నా [[వాడుకరి చర్చ:Bandi Sai Durga Varaprasad|చర్చా పేజీలో]] సందేశం ఉంచగలరు. == ఇతర భాషలలో == * [[en:User:Bandi Sai Durga Varaprasad|English]] 589k0mp00h6m03j9bl5gl9zson2zurz 4955047 4955041 2026-09-09T01:47:10Z Sainani8727 152385 వాడుకరి పేజీ నుండి 'ఇతర భాషలలో' అనే విభాగాన్ని తొలగించాను 4955047 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ (Bandi Sai Durga Varaprasad) | image = File:Bandi_Sai_Durga_Varaprasad.jpg | caption = 2022 లో బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్ | birth_date = '''జన్మదినం:''' 5 జనవరి 1998 (వయసు {{Age|1998|1|5}} సంవత్సరాలు) | birth_place = '''జన్మస్థలం:''' [[విజయవాడ]], [[ఎన్టీఆర్ జిల్లా]], [[ఆంధ్రప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | occupation = [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]], [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]], [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్త]] }} {{Babel|te|en-3}} నమస్కారం, నేను '''బండి సాయి దుర్గా వరప్రసాద్''' (Bandi Sai Durga Varaprasad). [[ఆంధ్రప్రదేశ్]]‌లోని [[విజయవాడ]]కు చెందిన వ్యక్తిని. నేను వృత్తిరీత్యా [[:en:Electronics engineering|ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ ఇంజనీర్]]‌ను, అలాగే ఫార్మాస్యూటికల్ రంగంలో [[:en:Pharmaceutical sales representative|ఫార్మాస్యూటికల్ సేల్స్ రెప్రజెంటేటివ్]]‌గా పనిచేస్తున్నాను. మాతృభాషపై మక్కువతో, నలుగురికి విజ్ఞానాన్ని పంచాలనే ఉద్దేశంతో తెలుగు [[వికీపీడియా:వికీపీడియనులు|వికీపీడియా వ్యాసకర్తగా]] (ఎడిటర్‌గా) నా వంతు సేవలు అందిస్తున్నాను. == వికీపీడియాలో నా కృషి == నలుగురికి ఉపయోగపడేలా [[తెలుగు వికీపీడియా]]లో వ్యాసాలు రాయడం, వాటిని ప్రామాణికంగా శుద్ధి చేయడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. * ముఖ్యంగా [[తెలుగులో అనువాద సాహిత్యం|అనువాద సాహిత్యం]]పై ఆసక్తితో ఆంగ్ల వికీపీడియాలోని వ్యాసాలను తెలుగులోకి అనువదిస్తుంటాను. * నేను ఇప్పటివరకు తెలుగు వికీపీడియాలో 200 కు పైగా [[వికీపీడియా:దిద్దుబాటు విధానం|దిద్దుబాట్లు]], సవరణలు చేశాను. * '''[[ఆంగ్ల వికీపీడియా]] (English Wikipedia) ఎడిటింగ్:''' తెలుగుతో పాటుగా ఆంగ్ల వికీపీడియాలో కూడా నేను చురుకుగా దిద్దుబాట్లు చేస్తుంటాను. ఆంగ్ల వ్యాసాల నాణ్యతను మెరుగుపరచడం, భాషాపరమైన మరియు వాక్యనిర్మాణ దోషాలను సవరించడం, ప్రామాణికమైన మూలాలు (References) చేర్చడం వంటి పనులను నేరుగా ఆంగ్లంలోనే చేస్తుంటాను. * వికీపీడియా శైలికి తగినట్లుగా వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం (వికీకరణ, శుద్ధి, లేఅవుట్ మార్పులు) పట్ల నాకు ఆసక్తి ఎక్కువ. '''నేను సవరించిన/వృద్ధి చేసిన కొన్ని ముఖ్యమైన వ్యాసాలు:''' * [[విజయవాడ]] (మరియు స్థానిక ప్రాంతాల సమాచారం) * [[క్రైస్తవ మతం]] * [[ఎక్స్ కిరణాలు]] * [[నిద్ర]] * [[సిద్ధాంతం]] * [[పోలవరం ప్రాజెక్టు]] (ఆంగ్ల వికీపీడియా) '''భవిష్యత్ లక్ష్యాలు:''' కేవలం స్థానిక అంశాలకే పరిమితం కాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వివిధ అంశాలపై నలుగురికి ఉపయోగపడేలా వికీపీడియా వ్యాసాలను సృష్టించడం, ఉన్న వ్యాసాలను మెరుగుపరచడం నా ప్రధాన లక్ష్యం. ప్రతి ఒక్కరికీ 'స్వేచ్ఛా విజ్ఞానాన్ని' (Free Knowledge) ఉచితంగా చేరువ చేయడంలో ఒక వికీపీడియన్‌గా నా వంతు కృషి నిరంతరం కొనసాగించాలని భావిస్తున్నాను. == నా గురించి క్లుప్తంగా == * '''నివాసం:''' [[విజయవాడ]], ఎన్టీఆర్ జిల్లా. * '''విద్య:''' [[:en:Bachelor of Technology|బి.టెక్]] (E.C.E). * '''ఆసక్తులు:''' ** '''క్రీడలు:''' క్రికెట్, బ్యాడ్మింటన్ ఆడటం నాకు చాలా ఇష్టం. అలాగే నదులు, చెరువులు, సముద్రం లాంటి ప్రకృతి సిద్ధమైన ప్రదేశాలలో ఈత కొట్టడం (Swimming) అంటే నాకు ఎంతో మక్కువ. ** '''వినోదం:''' హర్రర్ (Horror), హర్రర్-థ్రిల్లర్ మరియు అడ్వెంచర్ (Adventure) సినిమాలు చూడటం. ** '''ఇతర ఆసక్తులు:''' పుస్తక పఠనం మరియు ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం. గృహ విద్యుత్ వ్యవస్థల (ఎంసీబీలు, స్టెబిలైజర్లు) పనితీరును విశ్లేషించడం, ఇంటి నిర్మాణ పనులను (Home construction) పర్యవేక్షించడం నాకు ఆసక్తికరమైన విషయాలు. వ్యక్తిగతంగా నేను ఒక ప్రాణాంతక ఆరోగ్య సమస్యను ఆత్మస్థైర్యంతో జయించాను. ఆ అనుభవంతో మరింత సానుకూల దృక్పథంతో సమాజానికి ఉపయోగపడే పనులు చేయాలని కోరుకుంటున్నాను. నా వికీపీడియా ప్రయాణంలో ఏవైనా సూచనలు ఇవ్వాలనుకుంటే నా [[వాడుకరి చర్చ:Bandi Sai Durga Varaprasad|చర్చా పేజీలో]] సందేశం ఉంచగలరు. pcc7abho02amqxwh2i1dqmgip1aulzg 0 505295 4955305 4937508 2026-09-09T09:47:42Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955305 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = వినయ్ గిరిధర్ | birth_place = [[కేరళ]] | occupation = {{hlist|చిత్రనిర్మాత|యానిమేటర్|ఎడిటర్|దృశ్య కళాకారుడు|గ్రాఫిక్ డిజైనర్}} | alma_mater = వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్ | known_for = {{plainlist| * ''ఎమర్జెన్స్: అవుట్ ఆఫ్ ది షాడోస్'' * సుందర్ ప్రైజ్ చలనచిత్రోత్సవం }} | website = {{URL|https://vinaygiridhar.ca}} }} '''వినయ్ గిరిధర్''' భారతదేశంలో జన్మించిన చిత్ర [[నిర్మాత]], [[యానిమేషన్|యానిమేటర్]], ఎడిటర్, విజువల్ ఆర్టిస్ట్, గ్రాఫిక్ డిజైనర్. ఈయన [[బ్రిటీష్ కొలంబియా|బ్రిటిష్ కొలంబియాలోని]] సర్రే, వాంకోవర్‌లో నివసిస్తున్నారు. <ref name="VFSMentorship">{{Cite web|date=2025-02-05|title=VFS Alumni Lead Sundar Prize Mentorship Program|url=https://vfs.edu/news/2025/02/05/vfs-alumni-sundar-prize-filmmaking-mentorship|access-date=2026-06-09|website=Vancouver Film School}}</ref> మెట్రో వాంకోవర్‌లోని LGBTQ+ దక్షిణాసియన్లపై దృష్టి సారించే '''ఎమర్జెన్స్: అవుట్ ఆఫ్ ది షాడోస్''' అనే ఫీచర్ డాక్యుమెంటరీకి దర్శకుడిగా, ఎడిటర్‌గా, అలాగే సుందర్ ప్రైజ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ సహ-వ్యవస్థాపకుడిగా ఆయన సుప్రసిద్ధులు. <ref name="VFS2024"/> <ref name="StirEmergence"/> <ref name="RunnerSundar2024">{{Cite news|url=https://runnermag.ca/2024/06/sundar-prize-film-festival-launches-in-surrey/|title=Sundar Prize Film Festival launches in Surrey|last=Gill|first=Suneet|date=2024-06-27|work=The Runner|access-date=2026-06-09|last2=Lompe|first2=Hope}}</ref> గిరిధర్, భారతదేశం నుండి [[కెనడా]]కు వలసల గురించి గుడ్‌నెస్ పిక్చర్స్ వారి ప్రాజెక్ట్ అయిన ''<nowiki/>'ఐ, మైగ్రెంట్''' అనే రాబోయే డాక్యుమెంటరీ ఫీచర్ చిత్రానికి దర్శకుడు కూడా. ఈ చిత్రానికి క్రియేటివ్ BC నుండి అభివృద్ధి, నిర్మాణ మద్దతు లభించింది. <ref name="IMigrantAffiliations"/> <ref name="CreativeBCDevelopment"/> <ref name="CreativeBCProduction">{{Cite web|date=2025-11-05|title=Fourteen B.C. film projects receive $1.4M in production financing from Creative BC|url=https://creativebc.com/2025/11/fourteen-b-c-film-projects-receive-1-4m-in-production-financing-from-creative-bc/|access-date=2026-06-09|website=Creative BC}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, విద్య, వృత్తి == గిరిధర్ భారతదేశంలోని కేరళలో పుట్టి పెరిగాడు, వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్ క్లాసికల్ యానిమేషన్ ప్రోగ్రామ్‌లో చేరడానికి కెనడాకు వెళ్ళే ముందు భారతదేశంలో యానిమేషన్, గ్రాఫిక్ డిజైన్ అభ్యసించాడు. <ref name="VancouverGuardian">{{Cite web|date=2021-10-13|title="A Day in the Life" with Vancouver creative Vinay Giridhar|url=https://vancouverguardian.com/vancouver-creative-vinay-giridhar/|access-date=2026-06-09|website=Vancouver Guardian}}</ref> <ref name="OutOnScreenArtist">{{Cite web|title=Artists|url=https://outonscreen.com/vqff/artist/|access-date=2026-06-09|website=Out On Screen}}</ref> అతని వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్ గ్రాడ్యుయేషన్ చిత్రం, ''లవ్స్ ఏజ్'', పాఠశాల గుర్తింపును పొందింది, నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ ఫర్ టాలెంటెడ్ యూత్, హాలీషార్ట్స్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌తో సహా పలు ఉత్సవాలలో ప్రదర్శించబడింది. <ref name="VancouverGuardian" /> అతను తర్వాత వాంకోవర్ కమ్యూనిటీ కాలేజీలో డిజిటల్ గ్రాఫిక్ డిజైన్ చదివాడు. <ref name="VancouverGuardian" /> <ref name="ReelworldProfile">{{Cite web|date=2021-05-19|title=Vinay Giridhar|url=https://www.accessreelworld.ca/pro/20210519042448|access-date=2026-06-09|website=Access Reelworld|archive-date=2026-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731142136/https://www.accessreelworld.ca/pro/20210519042448|url-status=dead}}</ref> గిరిధర్ షేర్ వాంకోవర్‌కు సంబంధించిన కమ్యూనిటీ, సామాజిక-ప్రభావ మీడియా ప్రాజెక్ట్‌లలో కూడా పాలుపంచుకున్నారు, దీనిని తరువాత షేర్ ప్రైడ్ అని పిలిచారు. <ref name="RunnerSundar2024"/> == ''ఎమర్జెన్స్: అవుట్ ఆఫ్ ది షాడోస్'' == గిరిధర్ తన ఫీచర్ డాక్యుమెంటరీ దర్శకత్వ రంగ ప్రవేశాన్ని ''<nowiki/>'ఎమర్జెన్స్: అవుట్ ఆఫ్ ది షాడోస్''' అనే కెనడియన్ డాక్యుమెంటరీతో చేసాడు, ఇది మెట్రో వాంకోవర్‌లోని LGBTQ+ దక్షిణాసియన్ల గురించి. <ref>{{Cite web|date=2019-12-05|title=Struggles of South Asian gays and lesbians documented in new film|url=https://www.surreynowleader.com/community/struggles-of-south-asian-gays-and-lesbians-documented-in-new-film/|access-date=2026-06-09|website=Surrey Now-Leader}}</ref> <ref name="StirEmergence"/> ఈ చిత్రాన్ని అమర్ సంఘ నిర్మించగా, గిరిధర్ దర్శకత్వం వహించి, ఎడిట్ చేశారు. ఇందులో అమర్ సంఘా, జస్పాల్ కౌర్ సంఘా, కేడెన్ భంగు, జగ్ నాగ్రా, హర్వ్ నాగ్రా, అవతార్ సింగ్ నాగ్రా, రాజ్‌వంత్ కౌర్ నాగ్రా నటించారు. <ref>{{Cite web|title=Emergence: Out of the Shadows|url=https://emergencefilm.net/|access-date=2026-06-09|website=Emergence}}</ref> ఈ డాక్యుమెంటరీలో, స్వలింగ సంపర్కులైన దక్షిణాసియా వ్యక్తులు తమ లైంగికతను బయటపెట్టడం, కుటుంబ ఆమోదం, సాంస్కృతిక గుర్తింపు, ఇంకా తమ పిల్లల లైంగికత పట్ల తల్లిదండ్రుల అనుభవాల గురించి చర్చించారు. ఇది ఒంటరితనం, కుటుంబ అంచనాలు, అంతర్ఛేద గుర్తింపులు, బహిరంగంగా జీవించడం వల్ల కలిగే వ్యక్తిగత ప్రభావం వంటి అంశాలను పరిశీలించింది. <ref name="KnowledgeEmergence">{{Cite web|title=Emergence: Out of the Shadows|url=https://www.knowledge.ca/program/56c10646-1630-4980-8df0-6926424f1087|access-date=2026-06-09|website=Knowledge Network}}</ref> <ref name="FramelineEmergence"/> స్నేహితులు, ప్రియమైన వారి నుండి ఆమోదం కోరుకునే LGBTQ+ పిల్లలు, యువత కోసం సురక్షితమైన ప్రదేశాలను సృష్టించడమే ఈ డాక్యుమెంటరీ ఉద్దేశ్యమని గిరిధర్ చెప్పారు. <ref name="StirEmergence" /> ''ఎమర్జెన్స్: అవుట్ ఆఫ్ ది షాడోస్'' చిత్రం సినిమా డైవర్స్: ది పామ్ స్ప్రింగ్స్ LGBTQ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ప్రపంచ ప్రీమియర్ ప్రదర్శనను జరుపుకుంది, అక్కడ అది ఫెస్టివల్ ఫేవరెట్ అవార్డును గెలుచుకుంది. <ref name="NSIWorldPremiere">{{Cite web|date=2021-09-08|title=Emergence: Out of the Shadows makes world premiere and begins festival run this month|url=https://nsi-canada.ca/2021/09/emergence-out-of-the-shadows-world-premiere-festival-run/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909042118/https://nsi-canada.ca/2021/09/emergence-out-of-the-shadows-world-premiere-festival-run/|archive-date=2021-09-09|access-date=2021-09-09|website=National Screen Institute - Canada}}</ref> తదనంతరం ఇది వాంకోవర్ ఏషియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, టొరంటోలోని రీల్‌వరల్డ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, ఎడ్మంటన్‌లోని నార్త్‌వెస్ట్‌ఫెస్ట్, వాంకోవర్ క్వీర్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, ఇమేజ్+నేషన్ LGBTQueer మాంట్రియల్, అట్లాంటాలోని అవుట్ ఆన్ ఫిల్మ్, చికాగో సౌత్ ఏషియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలోని ఫ్రేమ్‌లైన్, కషిష్ ముంబై ఇంటర్నేషనల్ క్వీర్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, ముంబై ఇంటర్నేషనల్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ వంటి అనేక అకాడమీ ఆఫ్ కెనడియన్ సినిమా &amp;amp; టెలివిజన్, కెనడియన్ స్క్రీన్ అవార్డ్స్ క్వాలిఫైయింగ్ ఫెస్టివల్స్‌లో ప్రదర్శించబడింది . <ref name="NSIWorldPremiere" /> <ref name="BreezeInterview">{{Cite web|last=Simone|title=Interview with Visaff Producer Mannu Sandhu & Film Producer Alex Sangha|url=https://www.1043thebreeze.ca/2021/11/05/interview-with-visaff-producer-mannu-sandhu-film-producer-alex-sangha/|access-date=2021-12-06|website=104.3 The Breeze}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2021-10-12|title=Alumni films stream at Reelworld Film Festival|url=https://nsi-canada.ca/2021/10/reelworld-film-festival-2021/|access-date=2021-12-06|website=National Screen Institute - Canada}}</ref> <ref name="CinestaanMontreal">{{Cite web|title=LGBTQ+ documentary feature Emergence: Out Of The Shadows to be screened at South Asian Film Festival of Montreal|url=https://www.cinestaan.com/articles/2021/nov/3/31965|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206092329/https://www.cinestaan.com/articles/2021/nov/3/31965|archive-date=2021-12-06|access-date=2021-12-06|website=Cinestaan}}</ref> <ref name="FramelineEmergence"/> <ref>{{Cite web|last=Dunn|first=Bryen|title=Emergence: Out of the Shadows - follows the journey of three queer South Asians|url=https://thebuzzmag.ca/2021/10/emergence-out-of-the-shadows/|access-date=2026-06-09|website=theBUZZ}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2022-06-01|title=Cultural advocacy takes flight for freedom. Come explore stories of freedom and inclusion from Canada at the KASHISH Mumbai International Queer Film Festival|url=https://www.international.gc.ca/country_news-pays_nouvelles/2022-06-01-india-inde.aspx?lang=en|access-date=2026-06-09|website=Government of Canada}}</ref> ఈ చిత్రం మాంట్రియల్ సౌత్ ఏషియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, 2021 వాంకోవర్ ఇంటర్నేషనల్ సౌత్ ఏషియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ రెండింటిలోనూ ముగింపు చిత్రంగా ప్రదర్శించబడింది, అక్కడ ఇది ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ అవార్డును గెలుచుకుంది. <ref name="CinestaanMontreal"/> <ref name="StraightVISAFF">{{Cite web|date=2021-11-24|title=The Vancouver International South Asian Film Festival brought folks together through film and Indigenous performance art|url=https://www.straight.com/arts/vancouver-international-south-asian-film-festival-brought-folks-together-through-film-and|access-date=2021-12-06|website=The Georgia Straight}}</ref> <ref name="BreezeInterview"/> ఇది 2021 సంవత్సరానికి గాను వాంకోవర్ ఆసియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ఉత్తమ కెనడియన్ ఫీచర్ అవార్డు, కెనడియన్ ఫీచర్‌కు ఉత్తమ దర్శకుడు అవార్డు, కెనడియన్ ఫీచర్‌కు ఉత్తమ సినిమాటోగ్రఫీ అవార్డుతో సహా మూడు అవార్డులకు నామినేట్ చేయబడింది <ref name="BreezeInterview" /> ఇది 2022 సంవత్సరానికి గాను ఉత్తమ ఫీచర్ డాక్యుమెంటరీ, ఉత్తమ ఎడిటింగ్ విభాగాలలో కెనడియన్ స్క్రీన్ అవార్డులకు కూడా నామినేట్ చేయబడింది <ref name="BreezeInterview" /> ''ఎమర్జెన్స్: అవుట్ ఆఫ్ ది షాడోస్ చిత్రం'' రీల్ డిజైర్స్: చెన్నై ఇంటర్నేషనల్ క్వీర్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో దక్షిణాసియాలో తొలిసారిగా ప్రదర్శించబడింది. <ref>{{Cite web|last=Menon|first=Priya|date=2021-12-04|title=Reel Desires: Ninth edition of Chennai international queer film festival to showcase 16 films from eight countries|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/reel-desires-ninth-edition-of-chennai-international-queer-film-festival-to-showcase-16-films-from-eight-countries/articleshow/88085273.cms|access-date=2021-12-06|website=The Times of India}}</ref> అదే వారంలో కాశిష్ ముంబై అంతర్జాతీయ క్వీర్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, ముంబై అంతర్జాతీయ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో కూడా దీనికి డబుల్ ఫెస్టివల్ ప్రీమియర్ జరిగింది, అక్కడ ఇది రెండు ఫెస్టివల్స్‌లోనూ ఉత్తమ డాక్యుమెంటరీ కోసం పోటీలో ఉంది. <ref name="CinestaanMumbai">{{Cite web|date=2022-05-26|title=Emergence: Out Of The Shadows to get double festival premiere in Mumbai|url=https://www.cinestaan.com/articles/2022/may/26/34583/emergence-out-of-the-shadows-to-get-double-festival-premiere-in-mumbai|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526061934/https://www.cinestaan.com/articles/2022/may/26/34583/emergence-out-of-the-shadows-to-get-double-festival-premiere-in-mumbai|archive-date=2022-05-26|access-date=2024-08-29|website=Cinestaan}}</ref> 46వ వార్షిక ఫ్రేమ్‌లైన్: శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో అంతర్జాతీయ LGBTQ+ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ఈ చిత్రానికి ప్రత్యక్షంగా, ఆన్‌లైన్‌లో కూడా ప్రదర్శన జరిగింది. <ref name="FramelineEmergence">{{Cite web|title=Emergence: Out of the Shadows|url=https://www.frameline.org/films/frameline46/emergence-out-of-the-shadows|access-date=2026-06-09|website=Frameline}}</ref> ఇది 2022 UK ఆసియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ఫ్లేమ్ అవార్డును కూడా అందుకుంది, సినిమా డైవర్స్‌లో ఫెస్టివల్ ఫేవరెట్ అవార్డును గెలుచుకుంది, చికాగో సౌత్ ఆసియన్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ఉత్తమ ఫీచర్ డాక్యుమెంటరీకి గిరిధర్‌కు ప్రత్యేక ప్రశంసను సంపాదించిపెట్టింది. <ref name="PancouverAward" /> <ref>{{Cite news|url=https://pancouver.ca/sher-vancouvers-landmark-lgbt-film-emergence-out-of-the-shadows-will-be-screened-in-langley/|title=Sher Vancouver's landmark film, Emergence: Out of the Shadows, will be screened in Langley|last=Smith|first=Charlie|date=2022-11-18|work=Pancouver|access-date=2026-06-09}}</ref> అక్టోబర్ 2023లో, ఈ చిత్రం ప్రారంభ లాంగ్లీ సిటీ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌లో ఉత్తమ ఫీచర్ ఫిల్మ్ అవార్డును కూడా అందుకుంది. <ref name="PancouverAward">{{Cite web|last=Smith|first=Charlie|date=2023-10-24|title=Vinay Giridhar and Alex Sangha take home another award for illuminating LGBTQ+ documentary Emergence: Out of the Shadows|url=https://pancouver.ca/vinay-giridhar-and-alex-sangha-take-home-another-award-for-illuminating-lgbtq-documentary-emergence-out-of-the-shadows/|access-date=2025-08-08|website=Pancouver}}</ref> ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్స్‌లో ప్రదర్శించడంతో పాటు, ఈ చిత్రం కెనడాలో నాలెడ్జ్ నెట్‌వర్క్, TVO, OUTtv లలో ప్రసారం చేయబడింది. <ref name="KnowledgeEmergence"/> <ref>{{Cite web|title=Emergence: Out of the Shadows|url=https://www.tvo.org/video/documentaries/emergence-out-of-the-shadows|access-date=2026-06-09|website=TVO Today}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2023-06-01|title=Meeting Alex Sangha: film producer and founder of Sher Vancouver|url=https://bccreates.com/meeting-alex-sangha-film-producer-and-founder-of-sher-vancouver/|access-date=2026-06-09|website=BC Creates}}</ref> . అదనంగా, ఈ చిత్రం యూనివర్సిటీ ఆఫ్ బ్రిటిష్ కొలంబియా, సైమన్ ఫ్రేజర్ యూనివర్సిటీ, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ ది ఫ్రేజర్ వ్యాలీ, డగ్లస్ కాలేజీలతో సహా 50 కంటే ఎక్కువ కమ్యూనిటీ స్క్రీనింగ్‌లను కలిగి ఉంది. <ref name="VFS2024"/> తరువాత దీనిని క్వాంట్లెన్ పాలిటెక్నిక్ విశ్వవిద్యాలయంలో KDocsFF కూడా ప్రదర్శించింది, ఫ్రేజర్ వ్యాలీ విశ్వవిద్యాలయం దక్షిణ ఆసియా అధ్యయనాల సంస్థలో దక్షిణ ఆసియా కెనడియన్ డిజిటల్ ఆర్కైవ్‌లో భాగంగా మారింది. <ref>{{Cite news|url=https://runnermag.ca/2026/02/kdocsff-hosts-2slgbtqia-documentary-screening-with-kpu-muralist-in-residence/|title=KDocsFF hosts 2SLGBTQIA+ documentary screening with KPU muralist in residence|last=Minor Martínez|first=Diego|date=2026-02-12|work=The Runner|access-date=2026-06-09}}</ref> == సుందర్ ప్రైజ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ == గిరిధర్ అమర్ సంఘతో కలిసి సుందర్ ప్రైజ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్‌ని స్థాపించారు. <ref name="VFS2024">{{Cite web|date=2024-05-01|title=VFS Alumni Head Sundar Prize Film Festival|url=https://vfs.edu/news/2024/05/01/alumni-spotlight-vinay-giridhar-and-sidartha-murjani-head-the-sundar-prize-film|access-date=2026-06-09|website=Vancouver Film School}}</ref> <ref name="RunnerSundar2024"/> <ref name="PancouverSundar2026">{{Cite news|url=https://pancouver.ca/amar-sangha-and-vinay-giridhar-the-story-of-the-sundar-prize/|title=Amar Sangha and Vinay Giridhar: The story of the Sundar Prize|date=2026-05-21|work=Pancouver|access-date=2026-06-09}}</ref> ఈ ఉత్సవం బ్రిటిష్ కొలంబియాలోని సర్రేలో జరుగుతుంది, సామాజిక కారణాలు, ప్రజా సమస్యలు, సామాజిక న్యాయం, సామాజిక మార్పు, తక్కువ ప్రాతినిధ్యం ఉన్న దృక్కోణాలకు సంబంధించిన చిత్రాలపై దృష్టి పెడుతుంది. <ref name="RunnerSundar2023">{{Cite news|url=https://runnermag.ca/2023/02/the-first-sundar-prize-opens-submissions-for-films-with-social-impact/|title=The first Sundar Prize opens submissions for films with social impact|last=Barcellos|first=Kai|date=2023-02-23|work=The Runner|access-date=2026-06-09}}</ref> <ref name="RunnerSundar2024" /> <ref name="StirSundar2024">{{Cite news|url=https://www.createastir.ca/articles/sundar-prize-film-festival|title=The new Sundar Prize Film Festival gives voice to those who are underrepresented|last=Johnson|first=Gail|date=2024-06-06|work=Stir|access-date=2026-06-09}}</ref> మొట్టమొదటి సుందర్ ప్రైజ్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్ జూన్ 2024లో సర్రే సిటీ హాల్‌లో జరిగింది, ఇందులో స్క్రీనింగ్‌లు, ప్యానెల్ చర్చలు, అవార్డులు, క్వాంట్లెన్ పాలిటెక్నిక్ విశ్వవిద్యాలయం ఆధారిత రెసిడెన్సీ ప్రైజ్ ఉన్నాయి. <ref name="RunnerSundar2024" /> 2025లో, గిరిధర్ కెనడాలోని వర్ధమాన చిత్రనిర్మాతల కోసం ఫెస్టివల్ ఫిల్మ్‌మేకర్ మెంటర్‌షిప్ ప్రోగ్రామ్‌లో మెంటర్‌గా కూడా ఉన్నారు. <ref name="VFSMentorship"/> == ''ఐ, మైగ్రెంట్'' == కెనడాలో కొత్త జీవితాన్ని కొనసాగిస్తున్న భారతీయ వలసదారులను అన్వేషించే ప్రాజెక్ట్ అయిన ''<nowiki/>'ఐ, మైగ్రెంట్''' అనే డాక్యుమెంటరీ ఫీచర్ చిత్రానికి గిరిధర్ దర్శకుడు <ref name="IMigrantAffiliations"/>, సహ నిర్మాత. <ref name="CreativeBCDevelopment"/> <ref name="CreativeBCProduction"/> 2025లో, క్రియేటివ్ BC '', ఐ, మైగ్రెంట్'' అనేది దాని ఈక్విటీ, ఎమర్జింగ్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ ద్వారా మద్దతు పొందిన ప్రాజెక్ట్‌లలో ఒకటి అని ప్రకటించింది, <ref name="CreativeBCDevelopment" />, ఆ సంవత్సరం తరువాత ''I, మైగ్రెంట్'' కోసం నిర్మాణ ఫైనాన్సింగ్‌ను కూడా ప్రకటించింది, గుడ్‌నెస్ పిక్చర్స్ లిమిటెడ్‌ను నిర్మాణ సంస్థగా పేర్కొంది. <ref name="CreativeBCProduction" /> == ఫిల్మోగ్రఫీ == ; లవ్స్ ఏజ్ : యానిమేటెడ్ లఘు చిత్రం. గిరిధర్ వాంకోవర్ ఫిల్మ్ స్కూల్ గ్రాడ్యుయేషన్ ఫిల్మ్. <ref name="VancouverGuardian"/> <ref name="OutOnScreenArtist"/> ; ''ఎమర్జెన్స్: అవుట్ ఆఫ్ ది షాడోస్'' (2021) : ఫీచర్ డాక్యుమెంటరీ. దర్శకుడు, సంపాదకుడు. <ref name="StirEmergence">{{Cite news|url=https://www.createastir.ca/articles/emergence-out-of-the-shadows-vancouver-queer-film-festival|title=Stir Q&A: Emergence explores the struggle to come out in South Asian community, at Vancouver Queer Film Festival|last=Smith|first=Janet|date=2022-08-12|work=Stir|access-date=2026-06-09}}</ref> <ref name="FramelineEmergence"/> <ref name="VFS2024"/> ; ''ఐ, మైగ్రెంట్'' : ఫీచర్ డాక్యుమెంటరీ. నిర్మాణ దశలో ఉంది. దర్శకుడు, సహ నిర్మాత. <ref name="IMigrantAffiliations">{{Cite web|title=Affiliations|url=https://imigrantfilm.com/affiliations/|access-date=2026-06-09|website=I, Migrant}}</ref> <ref name="CreativeBCDevelopment">{{Cite web|date=2025-02-12|title=Creative BC Invests $250,000 to Support Emerging and Equity-Seeking Filmmakers|url=https://creativebc.com/2025/02/creative-bc-invests-250000-to-support-emerging-and-equity-seeking-filmmakers/|access-date=2026-06-09|website=Creative BC}}</ref> <ref name="CreativeBCProduction"/> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బాహ్య లింకులు == * [https://vinaygiridhar.ca/ అధికారిక వెబ్‌సైట్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260415223449/https://vinaygiridhar.ca/ |date=2026-04-15 }} * [[ఇంటర్నెట్ మూవీ డేటాబేసు|IMDb]] లో [[imdbname:4524457|వినయ్ గిరిధర్]] [[వర్గం:కేరళ వ్యక్తులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] [[వర్గం:ప్రవాస భారతీయులు]] [[వర్గం:కెనడా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:కెనడా రచయితలు]] aqn2epxpao19wzsicom9w6uhozbexfd 0 506355 4955320 4931762 2026-09-09T11:16:08Z స్వరలాసిక 13980 4955320 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Creutzfeldt–Jakob disease |synonym =Classic Creutzfeldt–Jakob disease;<ref name=CDC2015Main/> subacute spongiform encephalopathy<ref>{{cite web |title=Creutzfeldt Jakob Disease - Symptoms, Causes, Treatment {{!}} NORD |url=https://rarediseases.org/rare-diseases/creutzfeldt-jakob-disease/#synonyms |website=rarediseases.org |access-date=23 February 2024 |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130110533/https://rarediseases.org/rare-diseases/creutzfeldt-jakob-disease/#synonyms |url-status=live }}</ref> |image =Practneurol-2016-001571f02.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[Magnetic resonance imaging|Magnetic resonance image]] of sporadic CJD<ref name="CJD mimics and chameleons"/> |pronounce ={{IPAc-en|UK|ˌ|k|r|ɔɪ|t|s|f|ɛ|l|t|_|ˈ|j|æ|k|ɒ|b}} {{respell|KROYTS|felt|_|YAK|ob}}, {{IPAc-en|US|-|_|ˈ|j|ɑː|k|oʊ|b}} {{nowrap|{{respell|-|_|YAH|kohb}}}}<ref>{{citation|last=Wells|first=John C.|year=2008|title=Longman Pronunciation Dictionary|edition=3rd|publisher=Longman|isbn=9781405881180}}</ref> |specialty =[[Neurology]] |symptoms ='''Early''': memory problems, behavioral changes, poor coordination, visual disturbances<ref name=NIH2003/><br>'''Later''': [[dementia]], involuntary movements, blindness, weakness, [[coma]]<ref name=NIH2003/> |complications = |onset =Around 60<ref name=NIH2003/> |duration = |types =Sporadic, hereditary, acquired<ref name=NIH2003/> |causes =[[Prion]]<ref name=NIH2003/> |risks = |diagnosis =After ruling out other possible causes<ref name=NIH2003/> |differential =[[Encephalitis]], [[chronic meningitis]], [[Huntington's disease|Huntington’s disease]], [[Alzheimer's disease]]<ref name=NIH2003/> |prevention = |treatment =[[Symptomatic treatment|Supportive care]]<ref name=NIH2003/> |medication = |prognosis =Universally fatal; 70% die within a year of diagnosis<ref name=NIH2003/> |frequency =1 per million per year<ref name=NIH2003/> |deaths = }} '''క్రూట్జ్ఫెల్డ్ట్-జాకోబ్ వ్యాధి''' (CJD), దీనిని క్లాసిక్ క్రూట్జ్ ఫెల్డ్ట్-జాకబ్ వ్యాధి అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ప్రాణాంతకమైన క్షీణించిన మెదడు రుగ్మత.<ref name="NIH2003">{{Cite web|title=Creutzfeldt–Jakob Disease Fact Sheet {{!}} National Institute of Neurological Disorders and Stroke|url=https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|website=NINDS|access-date=16 July 2017|date=March 2003|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704234755/https://www.ninds.nih.gov/Disorders/Patient-Caregiver-Education/Fact-Sheets/Creutzfeldt-Jakob-Disease-Fact-Sheet|archive-date=4 July 2017}}</ref><ref name="CDC2015Main">{{Cite web|title=Creutzfeldt-Jakob Disease, Classic (CJD)|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|website=CDC|access-date=21 November 2018|date=2 October 2018|archive-date=18 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|url-status=live}}</ref> ప్రారంభ లక్షణాలలో జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, ప్రవర్తనా మార్పులు, పేలవమైన సమన్వయం, దృశ్య ఆటంకాలు ఉంటాయి.<ref name="NIH2003" /> తరువాతి లక్షణాలు [[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]], అసంకల్పిత కదలికలు, అంధత్వం, బలహీనత, కోమా.<ref name="NIH2003" /> రోగ నిర్ధారణ జరిగిన ఒక సంవత్సరంలోనే 70% మంది మరణిస్తున్నారు.<ref name="NIH2003" /> ప్రియోన్ అని పిలువబడే ప్రోటీన్ వల్ల CJD వస్తుంది.<ref name="CDC2019">{{Cite web|title=Creutzfeldt-Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|website=www.cdc.gov|access-date=17 June 2019|language=en-us|date=1 February 2019|quote=Classic CJD is a human prion disease|archive-date=18 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|url-status=live}}</ref> అంటువ్యాధులు అనేవి పొరపాటున మడతపెట్టబడిన ప్రోటీన్లు, ఇవి సాధారణంగా మడతపెట్టిన ప్రోటీన్లు పొరపాటున మడవటానికి కారణమవుతాయి.<ref name="NIH2003" /> 85 శాతం ఆకస్మికంగా సంభవిస్తాయి, అయితే 7,5 శాతం కేసులు ఒక వ్యక్తి తల్లిదండ్రుల నుండి ఆటోసోమల్ ఆధిపత్య పద్ధతిలో వారసత్వంగా వస్తాయి.<ref name="NIH2003" /><ref name="Man2015">{{Cite paper|author=Manix|title=Creutzfeldt-Jakob disease: updated diagnostic criteria, treatment algorithm, and the utility of brain biopsy}}</ref> వ్యాధి సోకిన వ్యక్తి నుండి మెదడు లేదా వెన్నెముక కణజాలానికి గురికావడం కూడా వ్యాప్తికి దారితీయవచ్చు.<ref name="NIH2003" /> ఇది సాధారణ సంపర్కం లేదా రక్త మార్పిడి ద్వారా ప్రజల మధ్య వ్యాప్తి చెందుతుందని ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.<ref name="NIH2003" /> రోగనిర్ధారణలో ఇతర సంభావ్య కారణాలను తోసిపుచ్చడం ఉంటుంది..<ref name="NIH2003" /> ఎలక్ట్రోఎన్సెఫాలోగ్రామ్, వెన్నెముక ట్యాప్ లేదా [[ఎం అర్ ఐ|మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్]] రోగ నిర్ధారణకు సహాయపడవచ్చు.<ref name="NIH2003" /> CJD కి నిర్దిష్ట చికిత్స లేదు.<ref name="NIH2003" /> ఓపియాయిడ్లను నొప్పికి సహాయపడటానికి ఉపయోగించవచ్చు, అయితే క్లోనాజెపం లేదా సోడియం వాల్ప్రోయేట్ అసంకల్పిత కదలికలకు సహాయపడవచ్చు.<ref name="NIH2003" /> CJD సంవత్సరానికి ఒక మిలియన్ మందికి ఒకరిని ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="NIH2003" /> ప్రారంభంలో సాధారణంగా 60 సంవత్సరాల వయస్సు ఉంటుంది..<ref name="NIH2003" /> ఈ పరిస్థితి మొదటిసారిగా 1920లో వివరించబడింది.<ref name="NIH2003" /> ఇది ఒక రకమైన ప్రసార స్పాంజిఫార్మ్ ఎన్సెఫలోపతిగా వర్గీకరించబడింది.<ref>{{Cite web|title=About CJD {{!}} Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Disease|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|website=CDC|access-date=16 July 2017|date=11 February 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808104028/https://www.cdc.gov/prions/cjd/about.html|archive-date=8 August 2017}}</ref> వారసత్వంగా వచ్చిన CJD కేసులు ప్రియాన్ వ్యాధి కేసులలో సుమారు 10% ఉన్నాయి.<ref name="Man2015" /> CJD అనేది [[బోవిన్ స్పాంజిఫార్మ్ ఎన్సెఫలోపతి]] (పిచ్చి ఆవు వ్యాధి), వేరియంట్ క్రూట్జ్ఫెల్డ్ట్-జాకోబ్ వ్యాధి (vCJD) నుండి భిన్నంగా ఉంటుంది.<ref name="CDC2015Ind">{{Cite web|title=Creutzfeldt–Jakob Disease, Classic (CJD) {{!}} Prion Diseases|url=https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|website=CDC|access-date=16 July 2017|date=6 February 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170718154357/https://www.cdc.gov/prions/cjd/index.html|archive-date=18 July 2017}}</ref> == సూచనలు == {{:మూస:Reflist}}{{Reflist}} [[Category:వ్యాధులు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 2whdh2i7m1fg2g4el6e99mnv5a1y9ik 0 506461 4954985 4937220 2026-09-08T18:20:29Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4954985 wikitext text/x-wiki '''రవీంద్ర పురస్కార్''' (లేదా '''రవీంద్ర స్మృతి పురస్కార్''') భారతదేశంలోని [[పశ్చిమ బెంగాల్]] రాష్ట్రంలో ఇవ్వబడే అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం. ఈ పురస్కారానికి ప్రసిద్ధ భారతీయ కవి [[రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్]] పేరు పెట్టారు. దీనిని [[పశ్చిమ్‌బంగ బంగ్లా అకాడమీ]] (పశ్చిమ బెంగాల్ బెంగాలీ అకాడెమీ), [[కోల్‌కతా]] ఆధ్వర్యంలో [[పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం]] నిర్వహిస్తుంది. ఈ పురస్కారం సృజనాత్మక సాహిత్యం, నాన్-ఫిక్షన్, బెంగాల్ గురించిన పుస్తకాలకు [[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]]లోనే కాకుండా ఇతర భాషలలో కూడా ఇవ్వబడుతుంది. 1950 నుంచి 1982 వరకు ఈ పురస్కారం ఒక లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది రచయితలకు వారి నిర్దిష్ట అత్యుత్తమ రచన కోసం ఇవ్వబడింది. 1983 నుంచి 2003 వరకు ఈ పురస్కారం ఒక లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది రచయితలకు వారి జీవితకాల సాఫల్యానికి గుర్తింపుగా ఇవ్వబడింది. 2004, 2005లో, మళ్లీ ఈ పురస్కారం ఒక లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది రచయితలకు వారి నిర్దిష్ట అత్యుత్తమ రచన కోసం ఇవ్వబడింది. 2006 నుంచి ఈ పురస్కారం మళ్లీ ఒక లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది రచయితలకు వారి జీవితకాల సాఫల్యానికి గుర్తింపుగా ఇవ్వబడుతోంది. శిశిర్ కుమార్ దాస్ ఈ జాబితాలో లేరు. ఆయనకు ఈ పురస్కారం రెండుసార్లు లభించింది, 1976, 1987లో. == గ్రహీతలు == === 1950–1959 === {| class="wikitable" width="80%" align="center" ! సంవత్సరం ! పేరు ! రచన |- |rowspan="2"|1950 |[[సతీనాథ్ భాదురి]] |''[[జాగరి]]'' (నవల) |- |[[నిహార్‌రంజన్ రే]] |''బంగాలిర్ ఇతిహాస్: ఆది పర్వ'' (చరిత్ర) |- |rowspan="2"|1951 |[[విభూతిభూషణ్ బంద్యోపాధ్యాయ]] (మరణానంతరం) |''ఇచ్ఛామతి'' (నవల) |- | [[జోగేష్ చంద్ర రే విద్యానిధి]] |''ఇండియన్ ఏన్షియంట్ లైఫ్'' (చరిత్ర) |- |rowspan="2"|1952 |[[బ్రజేంద్రనాథ్ బంద్యోపాధ్యాయ]] |''సంగబద్‌పత్రే సేకాలేర్ కథా'', ''బంగ్లా సమాయిక్ పత్ర'', ''సాహిత్య-సాధక్-చరిత్మాల'' మొదలైనవి (బెంగాలీ సాహిత్య చరిత్ర) |- |డా [[కాలిపదా బిశ్వాస్]] & ఏక్కాడి ఘోష్ |''భారతేర్ బనౌషధి'' (ఆయుర్వేదం) |- |1953 |''బంగాలిర్ సారస్వత్ అబదాన్: బంగే నబ్యన్యాయ-చర్చా'' (సంస్కృత సాహిత్య చరిత్ర) |- |1954 |[[రాణి చందా]] |''పూర్ణ కుంభ'' (ప్రయాణ కథనం) |- |rowspan="2"|1955 |[[రాజశేఖర్ బసు|పరశురామ్]] |''కృష్ణకాలి ఇత్యాది గల్ప'' (చిన్న కథలు) |- |[[తారాశంకర్ బంద్యోపాధ్యాయ]] |''ఆరోగ్య నికేతన్'' (నవల) |- |1956 | [[సమరేంద్రనాథ్ సేన్]] | |- |rowspan="2"|1957 |డా [[రమేష్ చంద్ర మజుందార్]] |''[[ది హిస్టరీ అండ్ కల్చర్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ పీపుల్]]'' (చరిత్ర) |- |[[ప్రభాత్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ]] |''రవీంద్ర జీవని'' (ఠాగూర్ అధ్యయనాలు) |- |rowspan="3"|1958 |[[ప్రేమేంద్ర మిత్ర]] |''[[సాగర్ థేకే ఫేరా]]'' (కవిత్వం) |- |డా [[సునీతి కుమార్ ఛటర్జీ]] |''లెటరేచర్ మెడియవాలి & మోడర్న్ డెల్ సబ్ కాంటినెంటే ఇండియానో'' (సాహిత్య చరిత్ర, [[లాటిన్ భాష|లాటిన్]]) |- |[[బినయ్ ఘోష్|బినాయ్ ఘోష్]] |''పశ్చిమ్‌బంగేర్ సంస్కృతి'' (బెంగాల్ అధ్యయనాలు) |- |rowspan="2"|1959 |[[ఉపేంద్రనాథ్ భట్టాచార్య]] |''బంగ్లార్ బౌల్ గాన్'' (సంగీత శాస్త్రం) |- |హరిదాస్ ముఖోపాధ్యాయ, ఉమా ముఖోపాధ్యాయ |''ఒరిజిన్ ఆఫ్ ది నేషనల్ ఎడ్యుకేషన్ మూవ్‌మెంట్'' (చరిత్ర) |} === 1960–1969 === {| class="wikitable" width="80%" align="center" ! సంవత్సరం ! పేరు ! రచన |- |rowspan="2"|1960 |[[ప్రమథనాథ్ బిషి]] |''క్యారీ సాహెబేర్ మున్షి'' (నవల) |- |రాధాగోబింద నాథ్ |''గౌడియ వైష్ణవ దర్శన్'' (వైష్ణవ తత్వశాస్త్రం) |- |rowspan="2"|1961 |[[హరిదాస్ సిద్ధాంతబాగీష్]] |''మహాభారతం'' (అనువాదం) |- |[[స్వామి ప్రజ్ఞానానంద]] |''హిస్టారికల్ డెవలప్‌మెంట్ ఆఫ్ ఇండియన్ మ్యూజిక్: ఎ క్రిటికల్ స్టడీ'' (సంగీతం) |- |rowspan="2"|1962 |[[బనఫూల్]] |''హాటే బజారే'' (నవల) |- |జితేంద్రనాథ్ బంద్యోపాధ్యాయ |''పంచోపాసన'' |- |rowspan="2"|1963 |సుబోధ్ చంద్ర చక్రబర్తి |''రమ్యాణి విఖ్యా'' (ప్రయాణ కథనం) |- |సురేష్ చంద్ర బంద్యోపాధ్యాయ |''స్మృతిశాస్త్రే బంగాలి'' (చరిత్ర) |- |rowspan="3"|1964 |[[మృత్యుంజయ ప్రసాద్ గుహా]] |''ఆకాష్ ఓ పృథిబి'' (శాస్త్రం) |- |[[బిమల్ మిత్ర]] |''కడి దియే కిన్లామ్'' (నవల) |- |[[శంకర్ నాథ్ రాయ్]] | ''భారతేర్ సాధక్'' (మతం) |- |rowspan="3"|1965 |[[సుకుమార్ సేన్ (భాషావేత్త)|సుకుమార్ సేన్]] |''భారతీయ సాహిత్యేర్ ఇతిహాస్'' (చరిత్ర) |- |శచీంద్ర నాథ్ బోస్ |''ప్రగైతిహాసిక్ మానుష్'' (మానవ శాస్త్రం) |- |గజేంద్ర కుమార్ మిత్ర |''పౌష్ ఫగునేర్ పాలా'' (నవల) |- |rowspan="3"|1966 |[[ఆశాపూర్ణ దేవి|ఆశాపూర్ణ దేవి]] |''[[ప్రథమ్ ప్రతిశ్రుతి]]'' (నవల) |- |[[శాంతి రంజన్ భట్టాచార్య]] |''బెంగాలీ హిందువోన్ కి ఉర్దూ ఖిద్మాత్'' |- |[[అనిర్వాన్]] |''వేద్ మిమాంస'' |- |rowspan="3"|1967 |[[శరదిందు బంద్యోపాధ్యాయ]] |''తుంగభద్రార్ తీరే'' (నవల) |- |కాలికా రంజన్ కానుంగో |''రాజస్థాన్ కాహిని'' (చరిత్ర) |- |ప్రబాస్ జీబన్ చౌధురి |''ఠాగూర్ ఆన్ లిటరేచర్ అండ్ ఈస్థటిక్స్'' |- |rowspan="3"|1968 |[[కాలిదాస్ రాయ్]] |''పూర్ణహుతి'' (కవిత్వం) |- |సుకుమార్ బోస్ |''హిమాలయ'' (ప్రయాణ కథనం) |- |చారు చంద్ర సన్యాల్ |''ది రాజ్‌బన్సీస్ ఆఫ్ నార్త్ బెంగాల్'' (మానవ శాస్త్రం) |- |rowspan="3"|1969 |[[లీలా మజుందార్]] |''ఆర్ కోనోఖనే'' |- |[[నారాయణ్ సన్యాల్]] |''అపరూపా అజంతా'' (గుహా చిత్రలేఖనం) |- |గోపేంద్ర కృష్ణ బోస్ |''బంగ్లార్ లౌకిక్ దేబతా'' (జానపద సంస్కృతి) |} === 1970–1982 === {| class="wikitable" width="80%" align="center" ! సంవత్సరం ! పేరు ! రచన |- |1971 |రామపద చౌధురి |''ఏఖోని'' (నవల) |- |rowspan="2"|1972 |[[విభూతిభూషణ్ ముఖోపాధ్యాయ|బిభూతి భూషణ్ ముఖోపాధ్యాయ]] |''ఏబార్ ప్రియంబద'' (నవల) |- |పరేష్ చంద్ర మజుందార్ |''సంస్కృత ఓ ప్రాకృత భాషార్ క్రమబికాష్'' (భాషా శాస్త్రం) |- |rowspan="2"|1973 |జ్యోతిర్మయి దేవి |''సోనారుపా నోయ్'' (చిన్న కథల సంకలనం), వ్యాసం "సాహిత్యిక్ జ్యోతిర్మయి దేవి" -రింపా సర్కార్ రాసినది, 13 జూలై 2013న బర్తమాన్ పత్రిక (బెంగాలీ)లో ప్రచురితం, కోల్‌కతా, |- |అమలేందు మిత్ర |''రాధేర్ సంస్కృతి'' (బీర్‌భూమ్ కథలు, వారి సంస్కృతి) |- |rowspan="2"|1974 |[[బుద్ధదేబ్ బోసు|బుద్ధదేబ్ బసు]] |''స్వాగతో బిదాయ్'' (కవిత్వం) |- |డా. శాంతిమే ఛటర్జీ, ఎనాక్షి ఛటర్జీ |''పరమాణు జిగ్నాసా'' (శాస్త్రం) |- |rowspan="2"|1975 |[[అచింత్యకుమార్ సేన్‌గుప్తా]] |''ఉత్తరాయణ్'' (కవిత్వం) |- |[[గోపాల్ చంద్ర భట్టాచార్య]] |''బంగ్లార్ కిట్‌పతంగా'' (కీటక శాస్త్రం) |- | |[[శ్రీ అనిర్వాన్]] |''వేద మిమాంస'' |- |1977 |[[దుశాన్ జ్బావిటెల్]] |''బెంగాలీ లిటరేచర్'' (సాహిత్య చరిత్ర) |- |rowspan="2"|1979 |[[అరుణ్ మిత్ర]] |''శుధు రాటేర్ శబ్ద నోయ్'' (కవిత్వం) |- |[[జెరల్డిన్ ఫోర్బ్స్]] |''పాజిటివిజం ఇన్ బెంగాల్: ఎ కేస్ స్టడీ ఇన్ ది ట్రాన్స్‌మిషన్ అండ్ అసిమిలేషన్ ఆఫ్ ఐడియాలజీ'' |- |rowspan="2"|1981 |[[బినోద్ బిహారి ముఖర్జీ|బినోద్ బిహారి ముఖోపాధ్యాయ]] (మరణానంతరం) |''చిత్రకార్'' (చిత్రలేఖనం) |- |[[సుశోభన్ సర్కార్]] |''ఆన్ ది బెంగాల్ రెనెసెన్స్'' |- |rowspan="1"|1982 |[[దినేష్ దాస్]] |''రామ్ గచే బనోబాషే'' (కవిత్వం) |- |} === 1986–2005 === {| class="wikitable" width="80%" align="center" ! సంవత్సరం ! పేరు ! రచన |- |1986 |రాధారాణి దేవి |''అపరాజిత రచనాబలి'' (సంపూర్ణ రచనలు) |- |1987 |[[రామేంద్రకుమార్ ఆచార్యచౌధురి]] |''బ్రహ్మ ఓ పుతిర్ మౌరి'' |- |rowspan="2"|1989 |[[శంఖ ఘోష్]] |''ధూమ్ లేగేచ్ఛే హృత్-కమలే'' (కవిత్వం) |- |[[రామ్ బసు]] | |- |1994 |[[క్షుదిరామ్ దాస్]] |చోద్దోషో-సాల్-ఓ-చలోమాన్ రాబి ([[బెంగాలీ భాష|బెంగాలీ]]: চোদ্দশ সাল ও চলমান রবি) |- |rowspan="2"|1995 |ప్రతుల్ చంద్ర రక్షిత్ |''పెరియే ఎలామ్'' (ఆత్మకథ) |- |[[శక్తి ఛటోపాధ్యాయ]]<ref>{{cite web |url=http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=33&id=2196 |title=Welcome to Muse India |website=www.museindia.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923224127/http://museindia.com/regularcontent.asp?issid=33&id=2196 |archive-date=2010-09-23}}</ref> (మరణానంతరం) | |- |1996 |[[అజోయ్ హోమ్]] (మరణానంతరం) |''చేనా అచేనా పాఖి'' (పక్షి శాస్త్రం) |- |rowspan="2"|1999 |అమితావ దాస్‌గుప్తా |''ఆమార్ నిరాబోతా, ఆమార్ భాషా'' (కవిత్వం) |- | మంగలాచరణ్ ఛటోపాధ్యాయ |''శ్రేష్ఠ కబితా'' |- |2003 |[[డా. బిశ్వనాథ్ చక్రవర్తి]] |''అమాకే చెనో (సైన్స్)'' |- |2004 |[[పలాష్ బరన్ పాల్]] |''బిగ్యాన్: బ్యక్తి, జుక్తి, సమోయ్ ఓ సమాజ్'' (శాస్త్రం) |- |rowspan="2"|2005 |[[హిమాని బానర్జీ]] |''ఇన్వెంటింగ్ సబ్జెక్ట్స్: స్టడీస్ ఇన్ హెజెమోనీ, పాట్రియార్కీ అండ్ కొలొనియలిజం'' (సాహిత్యం) |- |[[బిమాన్ బి. నాథ్]] |''మోహాబిశ్వేర్ ప్రథమ్ ఆలో'' (శాస్త్రం) |} === 2006–2012 === {| class="wikitable" width="80%" align="center" ! సంవత్సరం ! పేరు |- |rowspan="2"|2006 |రాల్ఫ్ డబ్ల్యూ. నికోలస్ |- |తరుణ్ సన్యాల్ |- |rowspan="2"|2007 |కజువో అజుమా |- |నలిన్ పటేల్ |- |2008 |[[మణిభూషణ్ భట్టాచార్య]] |- |rowspan="4"|2010 |[[మణింద్ర గుప్తా]] (మణింద్ర లాల్ దాస్‌గుప్తా) |- |అసిమ్ కుమార్ ముఖోపాధ్యాయ |- |సుకన్య సిన్హా |- |[[పాల్ డెటియెన్నే]] |- |2011 |[[అమర్త్య సేన్]] |- |rowspan="2"|2012 |మృదుల్ దాస్‌గుప్తా (సాహిత్యం) |- |[[అమిత్ చౌధురి]] (బెంగాలీ కాకుండా) |} === 2013–2018 === {| class="wikitable" width="80%" align="center" ! సంవత్సరం ! పేరు ! రచన |- |2013 |[[రణజిత్ దాస్]] |బెంగాలీ కవిత్వానికి మొత్తం సహకారం కోసం.<ref>{{cite web |url=http://www.ranajitdas.com/home.html |title=Ranajit Das {{!}} Self |website=www.ranajitdas.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140219115548/http://www.ranajitdas.com/home.html |archive-date=2014-02-19}}</ref> |- |2014 |డా శంకర్ కుమార్ నాథ్ |శాస్త్రంలో "కోల్‌కతా మెడికల్ కాలేజ్-ర్ గోరార్ కథా ఓ పండిట్ మధుసూదన్ గుప్తా" కోసం |- |2014 |[[శేఖర్ బంద్యోపాధ్యాయ]] |డీకొలొనైజేషన్ ఇన్ సౌత్ ఏషియా: మీనింగ్స్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్ ఇన్ పోస్ట్-ఇండిపెండెన్స్ వెస్ట్ బెంగాల్, 1947-52 (లండన్: రౌట్‌లెడ్జ్, 2009; హైదరాబాద్: ఓరియంట్ బ్లాక్‌స్వాన్, 2012) కోసం |- |2014 |[[దేబరతి మిత్ర]] |- |2015 |గౌతమ్ బసు |"బెంగాలీ పోయెట్రీ" కోసం |- |2018 |[[బోరియా మజుందార్]] |''ఎలెవెన్ గాడ్స్ అండ్ ఎ బిలియన్ ఇండియన్స్'' |- |} ===2020–ప్రస్తుతం=== {| class="wikitable" width="80%" align="center" ! సంవత్సరం ! పేరు ! రచన |- |2022 |[[శిర్షేందు ముఖోపాధ్యాయ]] |మొత్తం సహకారం కోసం<ref>{{cite web | url=https://jobsnames.com/mamata-banerjee-honored-with-special-bangla-academy-award-jn-news/ | title=Mamata Banerjee honored with Special Bangla Academy Award – JN News | access-date=10 May 2022 | archive-date=17 December 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221217190133/https://jobsnames.com/mamata-banerjee-honored-with-special-bangla-academy-award-jn-news/ | url-status=dead }}</ref> |- |2022 |[[బికాష్ సిన్హా]] |మొత్తం సహకారం కోసం<ref>{{cite web | url=https://irshivideos.com/mamata-banerjee-honored-with-special-bangla-academy-award-iv-news/ | title=Mamata Banerjee honored with Special Bangla Academy Award IV news | access-date=2026-08-11 | archive-date=2022-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221217190143/https://irshivideos.com/mamata-banerjee-honored-with-special-bangla-academy-award-iv-news/ | url-status=dead }}</ref> |- |2022 |ఫ్రాన్స్ భట్టాచార్య |మొత్తం సహకారం కోసం<ref>{{cite web | url=https://irshivideos.com/mamata-banerjee-honored-with-special-bangla-academy-award-iv-news/ | title=Mamata Banerjee honored with Special Bangla Academy Award IV news | access-date=2026-08-11 | archive-date=2022-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221217190143/https://irshivideos.com/mamata-banerjee-honored-with-special-bangla-academy-award-iv-news/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | url=https://prohor.in/france-bhattacharya-has-won-rabindra-puroskar | title=জীবনসায়াহ্নে রবীন্দ্র পুরস্কারে সম্মানিত ফ্রাঁস ভট্টাচার্য - Prohor }}{{Dead link|date=ఆగస్టు 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2023 |సంజీబ్ ఛటోపాధ్యాయ్ |మొత్తం సహకారం కోసం |} ==ఇవీ చూడండి== *[[ఆనంద పురస్కారం]] *[[బంకిం పురస్కారం|బంకిమ్ పురస్కారం]] *[[బెంగాలీ రచయితలకు సాహిత్య అకాడెమీ అవార్డు]] *[[బంగ్లా అకాడెమీ అవార్డు]] ==మూలాలు== <references/> ==బయటి లింకులు== *[https://web.archive.org/web/20121023172635/http://www.telegraphindia.com/1050510/asp/northeast/story_4718243.asp 2005 అవార్డు నివేదిక], నార్త్ ఈస్ట్ డైరీ, [[ది టెలిగ్రాఫ్ (కోల్‌కతా)|ది టెలిగ్రాఫ్]], 10 మే 2005 *[https://web.archive.org/web/20121023172732/http://www.telegraphindia.com/1060703/asp/calcutta/story_6424727.asp 2006 అవార్డు నివేదిక], టైమ్‌అవుట్, [[ది టెలిగ్రాఫ్ (కోల్‌కతా)|ది టెలిగ్రాఫ్]], 3 జూలై 2006 * [http://www.caorc.org/news/highlights/aiis/aiis-2006-07-19.htm 2006 అవార్డు నివేదిక – ''ప్రెసిడెంట్ ఆఫ్ AIIS రిసీవ్స్ డిస్టింగ్విష్డ్ అవార్డు'', కౌన్సిల్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఓవర్సీస్ రిసెర్చ్ సెంటర్స్] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012113010/http://caorc.org/news/highlights/aiis/aiis-2006-07-19.htm |date=12 October 2007 }} [[Category:బెంగాలీ భాషా రచయితలు]] [[వర్గం:రవీంద్ర పురస్కార గ్రహీతలు| ]] [[Category:చిన్న గద్యంతో కూడిన పొడవైన స్టబ్‌లు]] 4a9g8npj91o4in3qgrq60jiotudb6su 1 506578 4955086 4933157 2026-09-09T04:05:47Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955086 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:05, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} 1meoeo0l9ehiknk7660w9423sb1musi 4955166 4955086 2026-09-09T04:51:19Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955166 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|11 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} 29eri04600ib0376q88gtva33yuzk34 0 506687 4955326 4949117 2026-09-09T11:20:50Z స్వరలాసిక 13980 /* మధ్యయుగాలు */ 4955326 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title = Polish literature | image = [[File:Pan Tadeusz - title page 1834 (93691847) (cropped).jpg|220px]] | caption = Title page of the 1834 edition of ''[[Pan Tadeusz]]'' by [[Adam Mickiewicz]], the most notable poet among [[Three Bards|Poland's Romantic bards]] }} '''పోలిష్ సాహిత్యం''' అనేది [[పోలాండ్]] సాహిత్య సంప్రదాయం. చాలా పోలిష్ సాహిత్యం పోలిష్ భాషలోనే వ్రాయబడింది, అయినప్పటికీ శతాబ్దాలుగా పోలాండ్‌లో ఉపయోగించబడిన [[లాటిన్]], యిడ్డిష్, లిథువేనియన్, [[రష్యన్ భాష|రష్యన్]], జర్మన్, [[ఎస్పరాంటో|ఎస్పెరాంటో]] వంటి ఇతర భాషలు కూడా పోలిష్ సాహిత్య సంప్రదాయాలకు దోహదపడ్డాయి. స్జెస్లావ్ మిలోస్జ్ ప్రకారం, శతాబ్దాలుగా పోలిష్ సాహిత్యం (ఆంగ్లం మాట్లాడే ప్రపంచంలో ఆధిపత్యం చెలాయించిన) కాల్పనిక సాహిత్యం కంటే నాటకం, కవితాత్మక స్వీయ వ్యక్తీకరణపై ఎక్కువగా దృష్టి సారించింది. కారణాలు అనేకమైనవి, కానీ అవి చాలావరకు దేశం చారిత్రక పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. పోలిష్ రచయితలకు సాధారణంగా రాయడానికి ప్రేరణనిచ్చేందుకు విస్తృతమైన ఎంపికలు ఉండేవి. వాటిలో (యూరప్ కూడలిగా ఉన్న) పోలాండ్‌ను చుట్టుముట్టిన గతకాలపు అసాధారణ హింసాత్మక విపత్తులు, అలాగే, ఏ కాలంలోనైనా రచనా సంఘాల నుండి తగిన ప్రతిస్పందనను కోరే పోలాండ్ సామూహిక వైరుధ్యాలు కూడా ఉన్నాయి. పోలిష్ జ్ఞానోదయ కాలం 1730–40లలో ప్రారంభమై 18వ శతాబ్దపు ద్వితీయార్ధంలో పరాకాష్టకు చేరుకుంది. ప్రముఖ పోలిష్ జ్ఞానోదయ రచయితలలో ఇగ్నాసి క్రాసికి (1735–1801), జాన్ పోటోకి (1761–1815) ఉన్నారు. ఐరోపాలోని ఇతర ప్రాంతాల [[రొమాంటిసిజం|రొమాంటిసిజంలా]] కాకుండా, పోలిష్ రొమాంటిసిజం ప్రధానంగా విదేశీ ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా స్వాతంత్ర్యం కోసం జరిగిన ఉద్యమం. తొలి పోలిష్ రొమాంటిక్‌లు ఇతర యూరోపియన్ రొమాంటిక్‌లచే బాగా ప్రభావితులయ్యారు. ప్రముఖ రచయితలలో ఆడమ్ మిక్కీవిచ్, సెవెరిన్ గోస్జ్జిన్స్కి, టోమాస్జ్ జాన్, మౌరిసీ మోచ్నాకి ఉన్నారు . రెండవ కాలంలో, చాలా మంది పోలిష్ రొమాంటిక్‌లు విదేశాలలో పనిచేశారు. ప్రభావవంతమైన కవులలో ఆడమ్ మిక్కీవిచ్, జూలియస్ స్లోవాకీ, జిగ్మంట్ క్రాసిన్స్కీ ఉన్నారు. విఫలమైన జనవరి తిరుగుబాటు అనంతరం, పోలిష్ పాజిటివిజం కొత్త శకం సంశయవాదాన్ని, హేతుబద్ధతను సమర్థించడం ప్రారంభించింది. దృశ్య కళలు, సాహిత్యం, సంగీతంలో యంగ్ పోలాండ్ ఉద్యమంగా పిలువబడే ఆధునికవాద కాలం సుమారు 1890లో ప్రారంభమై, పోలాండ్ తిరిగి స్వాతంత్ర్యం పొందడంతో (1918) ముగిసింది. ప్రముఖ రచయితలలో కజిమీర్జ్ ప్రజెర్వా-టెట్‌మాజెర్, స్టానిస్లావ్ ప్రజిబిస్జెవ్స్కీ, జాన్ కాస్ప్రోవిచ్ ఉన్నారు. నియో-రొమాంటిక్ యుగం స్టెఫాన్ జురోమ్స్కి, వ్లాడిస్లావ్ రేమోంట్, [[గాబ్రియేలా జపోల్స్కా]], స్టానిస్లా వైస్పియాస్కీ రచనల ద్వారా ఉదహరించబడింది. 1905లో హెన్రిక్ సియెంకివిచ్ సాహిత్యానికి నోబెల్ బహుమతిని అందుకుని, ఒక కొత్త ఆశాభావాన్ని ప్రేరేపించారు. రెండవ పోలిష్ రిపబ్లిక్ (1918–1939) సాహిత్యం, పోలిష్ సాహిత్య చైతన్యంలో ఒక చిన్నదైనప్పటికీ అసాధారణంగా చైతన్యవంతమైన కాలాన్ని కలిగి ఉంది. పోలాండ్‌కు తిరిగి స్వాతంత్ర్యం రావడంతో సామాజిక-రాజకీయ వాస్తవికత సమూలంగా మారిపోయింది. కొత్త అవాంట్-గార్డ్ రచయితలలో జూలియన్ తువిమ్, స్టానిస్లావ్ ఇగ్నేసీ విట్కీవిచ్, విటోల్డ్ గోంబ్రోవిచ్, సెస్లావ్ మిలోస్జ్, [[మరియా డెబ్రోవ్స్కా]], జోఫియా నాల్కోవ్స్కా ఉన్నారు. రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ కాలంలో పోలాండ్‌ను జర్మనీ, సోవియట్ దేశాలు ఆక్రమించుకున్నప్పుడు, కళారంగం మొత్తం తీవ్రంగా దెబ్బతింది. సాంస్కృతిక సంస్థలు నాశనమయ్యాయి. పోలాండ్‌లోని 1,500 రహస్య ప్రచురణలలో, సుమారు 200 సాహిత్యానికి అంకితం చేయబడ్డాయి. పోలాండ్ ఆక్రమణ సమయంలో వ్రాయబడిన పోలిష్ సాహిత్యంలో ఎక్కువ భాగం రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత మాత్రమే ముద్రణలోకి వచ్చింది, ఇందులో నాల్కోవ్స్కా, రుడ్నికి, బోరోవ్స్కి, ఇతరుల పుస్తకాలు ఉన్నాయి. <ref name="JB-WE">Jean Albert Bédé, William Benbow Edgerton, [https://books.google.com/books?id=2_JLL32RzrkC&dq=%22Jerzy+Andrzejewski%22&pg=PA632 ''Columbia dictionary of modern European literature.''] Page 632. ''[[Columbia University Press]]'', 1980. <templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles>{{Nowrap|{{ISBN|0-231-03717-1}}}}</ref> సంస్కృతి, కళల మంత్రి వ్లోడిమియెర్జ్ సోకోర్స్కీ స్టాలినిస్ట్ సిద్ధాంతాన్ని ప్రవేశపెట్టడంతో, సుమారు 1949–1950లో పరిస్థితి నాటకీయంగా దిగజారడం ప్రారంభమైంది. 20వ శతాబ్దంలో పోలాండ్‌లో ముగ్గురు నోబెల్ బహుమతి పొందిన రచయితలు ఉన్నారు: ఐజాక్ బషెవిస్ సింగర్ (1978), సెస్లావ్ మిలోస్జ్ (1980), [[విస్లావా సింబోర్స్‌కా|విస్లావా స్జింబోర్స్కా]] (1996). 21వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, మరో రచయిత్రికి ఈ బహుమతి లభించింది: [[ఓల్గా నవోజా|ఓల్గా టోకార్జుక్]] (2018). == మధ్యయుగాలు == 966లో దేశం క్రైస్తవీకరణకు ముందు నాటి పోలిష్ సాహిత్యం గురించి దాదాపు ఏమీ మిగలలేదు. పోలాండ్‌లోని [[పాగనిజం|అన్యమత]] నివాసులు స్లావిక్ పాటలు, పురాణాలు, నమ్మకాల వరకు విస్తరించిన [[మౌఖిక సాహిత్యం|మౌఖిక సాహిత్యాన్ని]] ఖచ్చితంగా కలిగి ఉన్నారు, కానీ తొలి క్రైస్తవ రచయితలు దానిని తప్పనిసరి లాటిన్‌లో ప్రస్తావించదగినదిగా భావించలేదు, అందువల్ల అది అంతరించిపోయింది. పోలిష్ సాహిత్య సంప్రదాయంలో, పోలాండ్ జాతికి చెందిన వారు వ్రాయకపోయినప్పటికీ, [[పోలాండ్|పోలాండ్‌తో]] సంబంధం ఉన్న రచనలను చేర్చడం ఆనవాయితీ. అధునాతన లాటిన్ భాషలో రచించిన ''<nowiki/>'క్రోనికే ఎట్ గెస్టా డుకుమ్ సివ్ ప్రిన్సిపమ్ పోలోనోరమ్'' ' (పోల్స్ రాకుమారుల కార్యాలు) అనే తన గ్రంథంలో పోలాండ్‌ను వర్ణించిన మొట్టమొదటి చరిత్రకారుడైన గాలస్ అనోనిమస్ విషయంలోనూ ఇదే జరిగింది. గాలస్ అనే అతను, హంగేరి నుండి పోలాండ్‌కు తిరిగి వస్తున్నప్పుడు రాజు బోలెస్లావ్ III వ్రిమౌత్‌తో పాటు వచ్చిన ఒక విదేశీ సన్యాసి . పోలిష్ చరిత్ర చరిత్ర ముఖ్యమైన సంప్రదాయాన్ని పదమూడవ శతాబ్దపు క్రాకో బిషప్ విన్సెంటీ కడ్లూబెక్, అలాగే పోలిష్ పూజారి, బిషప్ జిబిగ్నివ్ ఒలేస్నిక్కి కార్యదర్శి అయిన జాన్ డుగోస్జ్ కొనసాగించారు. పోలిష్ భాషలో నమోదైన మొట్టమొదటి వాక్యం: " ''Day ut ia pobrusa, a ti poziwai'' " ("నన్ను రుబ్బనివ్వండి, మీరు విశ్రాంతి తీసుకోండి") – ఇది లాటిన్ వాక్యమైన " ''Sine, ut ego etiam molam'' " భావానువాదం . ఈ పదబంధం కనిపించిన రచన తొలి పోలాండ్ సంస్కృతిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ వాక్యం 1269, 1273 మధ్య కాలంలో సిలేసియాలోని హెన్రికోవ్‌లో ఉన్న సిస్టెర్షియన్ మఠం చరిత్ర అయిన ''<nowiki/>'లిబర్ ఫండేషియోనిస్'<nowiki/>'' అనే లాటిన్ భాషా గ్రంథంలో వ్రాయబడింది. దాదాపు వంద సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన ఒక సంఘటనను ప్రస్తావిస్తూ, పియోటర్ (పీటర్) అని పిలువబడే ఒక మఠాధిపతి దీనిని నమోదు చేశారు. ఈ వాక్యాన్ని బోలేస్లావ్ ది టాల్ కథానాయకుడైన బోగ్వాల్ ("బోగ్వాలస్ బోమస్") అనే బోహేమియన్ స్థిరనివాసి, "తరచుగా తిరగలి రాయి దగ్గర నిలబడి పిండి రుబ్బే" తన భార్య పట్ల కరుణను వ్యక్తం చేస్తూ పలికాడని చెబుతారు. <ref name="Mikos">{{Cite web|last=Mikoś|first=Michael J.|year=1999|title=MIDDLE AGES LITERARY BACKGROUND|url=http://staropolska.gimnazjum.com.pl/ang/middleages/Mikos_middle/Literary_m.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722024627/http://staropolska.pl/ang/middleages/Mikos_middle/Literary_m.html|archive-date=22 July 2012|access-date=25 September 2008|publisher=Staropolska on-line}}</ref> లాటిన్, పాత పోలిష్ భాషలలోని తొలి మధ్యయుగపు అత్యంత ముఖ్యమైన పోలిష్ రచనలలో, పోలిష్ భాషలో లభ్యమయ్యే అతి పురాతనమైన చక్కటి గద్య రచన అయిన ' ''హోలీ క్రాస్ సెర్మన్స్''', అలాగే ''రాణి జోఫియా తొలి పోలిష్-భాషా బైబిల్'', Chronicle of Janko of Czarnków ఉన్నాయి.14వ శతాబ్దం నుండి , Puławy Psalter గురించి చెప్పనవసరం లేదు . పోలిష్ వాడుక భాషలోని చాలా తొలి రచనలు లాటిన్ పవిత్ర సాహిత్యం ద్వారా బాగా ప్రభావితమయ్యాయి. వాటిలో 15వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన, [[మరియమ్|కన్య మేరీని]] స్తుతిస్తూ పాడే ''<nowiki/>'బోగురోడ్జికా'<nowiki/>'' (దేవుని తల్లి) అనే [[స్తోత్రగీతం]] కూడా ఉంది, అయితే ఇది కనీసం ఒక శతాబ్దం ముందే ప్రాచుర్యం పొందింది. ''బోగురోడ్జికా'' జాతీయ గీతంగా పనిచేసింది. ముద్రణా యంత్రంపై పోలిష్ భాషలో పునర్ముద్రించబడిన తొలి గ్రంథాలలో ఇది ఒకటి; అలాగే ''<nowiki/>'మాస్టర్ పోలికార్ప్ మృత్యువుతో సంభాషణ''' (Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią) కూడా. ఆ సమయంలో అనేక కాథలిక్ మేరీ గీతాలు వ్రాయబడ్డాయి, వాటిలో మేరీని మరింత మానవతా దృక్పథంతో, భావోద్వేగభరితంగా చిత్రీకరించే ''<nowiki/>'లమెంట్ ఆఫ్ ది హోలీ క్రాస్'తో'' సహా, చాలా గీతాలు మధ్యయుగ పోలిష్ సాహిత్యంలో అత్యంత ముఖ్యమైన కళాఖండాలుగా పరిగణించబడ్డాయి. అలాగే, వివిధ పుణ్యచరిత్ర గాథలు సృష్టించబడ్డాయి, [[Legenda o świętym aleksym|వాటిలో 'లెజెండా ఓ స్వియెటిమ్ అలెక్సిమ్]] ' (సెయింట్ అలెక్సియస్ గాథ) అత్యంత ప్రముఖమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది. ఈ పురాణ గాథ, దేవుని పేరిట ప్రాపంచిక వస్తువులను త్యాగం చేస్తూ జీవితాంతం తపస్సు మార్గాన్ని ఎంచుకున్న సెయింట్ అలెక్సియస్ వ్యక్తిత్వం గురించి వివరిస్తుంది. 1470ల ప్రారంభంలో, పోలాండ్‌లోని మొట్టమొదటి ముద్రణాలయాలలో ఒకటి కాస్పర్ స్ట్రాబేచే క్రాకోవ్‌లో స్థాపించబడింది (చూడండి: ముద్రణా యంత్రం వ్యాప్తి). 1475లో గ్లోగోవ్ (గ్లోగౌ)కి చెందిన కాస్పర్ ఎల్యన్ సిలేసియాలోని వ్రోక్లా (బ్రెస్లావ్)లో ప్రింటింగ్ దుకాణాన్ని ఏర్పాటు చేశాడు. ఇరవై సంవత్సరాల తరువాత, తూర్పు ఆర్థోడాక్స్ చర్చి ఉన్నతాధికారుల కోసం స్క్వీపోల్ట్ ఫియోల్ క్రాకోవ్‌లో మొదటి సిరిలిక్ ముద్రణాలయాన్ని స్థాపించారు. ఆ కాలంలో రూపొందించబడిన అత్యంత ముఖ్యమైన గ్రంథాలలో 14వ శతాబ్దం చివరలో పాక్షికంగా పోలిష్ భాషలో ముద్రించబడిన ''సెయింట్ ఫ్లోరియన్ బ్రెవియరీ'' ; ''స్టాటువా సైనోడాలియా వ్రాటిస్లావియెన్సియా'' (1475): పోలిష్, లాటిన్ ప్రార్థనల ముద్రిత సేకరణ; అలాగే 15వ శతాబ్దానికి చెందిన జాన్ డ్లుగోస్జ్ ''క్రానికల్'', అతని ''కాటలాగస్ ఆర్కిపిస్కోపోరమ్ గ్నెస్నెన్సియమ్'' ఉన్నాయి. == పునరుజ్జీవనం == [[రినైజెన్స్|పునరుజ్జీవన]] యుగం రావడంతో, పోలిష్ భాష చివరకు లాటిన్‌తో సమాన హోదాలో ఆమోదం పొందింది. జాగెల్లోనియన్ పాలనలో పోలిష్ సంస్కృతి, కళలు వర్ధిల్లాయి, అనేకమంది విదేశీ కవులు, రచయితలు పోలాండ్‌లో స్థిరపడి, తమతో పాటు కొత్త సాహిత్య ధోరణులను తీసుకువచ్చారు. అటువంటి రచయితలలో కల్లిమాక్ (ఫిలిప్పో బుయోనాకోర్సి), కాన్రాడ్ సెల్టిస్ ఉన్నారు. చాలా మంది పోలిష్ రచయితలు విదేశాలలో, క్రాకోవ్ అకాడమీలో చదువుకున్నారు, ఇది కొత్త ఆలోచనలు, ధోరణులకు ఒక సంగమ స్థానంగా మారింది. 1488లో, ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి సాహిత్య సంఘం, ''సోడాలిటాస్ లిట్టెరరమ్ విస్తులనా'' (విస్తులా లిటరరీ సొసైటీ) క్రాకోవ్‌లో స్థాపించబడింది. ప్రముఖ సభ్యులలో కాన్రాడ్ సెల్టెస్, ఆల్బర్ట్ బ్రుడ్జెవ్స్కీ, ఫిలిప్ కాలిమాకస్, లారెన్షియస్ కార్వినస్ ఉన్నారు. [[లాటిన్|లాటిన్‌ను]] తన ప్రధాన భావప్రకటనా మాధ్యమంగా ఉపయోగించిన పోలిష్ రచయిత క్లెమెన్స్ జానికీ (''ఇయానిసియస్''), తన కాలంలోని అత్యంత ప్రముఖ లాటిన్ కవులలో ఒకరిగా ఎదిగి, పోప్ చేత ప్రశంసించబడ్డాడు . మికోలాజ్ రేజ్, <ref name="polona.pl">[http://www.polona.pl/dlibra/collectiondescription2?dirids=22 The Mikołaj Rej collection, with biography and body of works. ''National Digital Library'' (Cyfrowa Biblioteka Narodowa ''Polona''), 2006.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903123328/http://www.polona.pl/dlibra/collectiondescription2?dirids=22|date=3 September 2011}} {{In lang|en}}</ref>, జాన్ కోచానోవ్స్కీ వంటి ఇతర రచయితలు పోలిష్ సాహిత్య భాష, ఆధునిక పోలిష్ వ్యాకరణానికి పునాదులు వేశారు. పూర్తిగా పోలిష్ భాషలో వ్రాయబడిన మొదటి పుస్తకం ఈ కాలంలో వెలువడింది – అది లూబ్లిన్‌కు చెందిన బియర్నాట్ (సుమారు 1465 – 1529 తర్వాత) రచించిన ''<nowiki/>'రాజ్ దుస్నీ''' (''హోర్టులస్ అనిమే'', ఆత్మ స్వర్గం) అనే ప్రార్థన పుస్తకం . దీనిని 1513లో క్రాకోవ్‌లో, పోలాండ్‌లోని మొట్టమొదటి ముద్రణాలయాలలో ఒకటైన, ఫ్లోరియన్ ఉంగ్లర్ (వాస్తవానికి బవేరియాకు చెందినవాడు) నడిపిన చోట ముద్రించారు. 16వ శతాబ్దంలో చురుకుగా ఉన్న అత్యంత ప్రముఖ పోలిష్ రచయితలు, కవులలో వీరు ఉన్నారు: == బరోక్ == పోలిష్ బరోక్ కాలంలోని (1620, 1764 మధ్య) సాహిత్యం, జెసూట్ ఉన్నత పాఠశాలల గొప్ప ప్రాచుర్యం ద్వారా గణనీయంగా ప్రభావితమైంది, ఇవి రాజకీయ వృత్తికి సన్నాహంలో భాగంగా [[లాటిన్]] క్లాసిక్స్ ఆధారంగా విద్యను అందించాయి. కవిత్వ అధ్యయనానికి లాటిన్, పోలిష్ కవితలు రెండింటినీ వ్రాయడంలో ఆచరణాత్మక జ్ఞానం అవసరమైంది, ఇది దేశవ్యాప్తంగా కవులు, పద్యకారుల సంఖ్యను విపరీతంగా పెంచింది. మానవతావాద విద్యా నేల మీద కొంతమంది అసాధారణ రచయితలు కూడా పెరిగారు: పియోటర్ కోచానోవ్స్కీ (1566–1620) టోర్క్వాటో టాస్సో ' ''జెరూసలేం డెలివర్డ్'కు'' తన అనువాదాన్ని అందించారు; ఆస్థాన కవి అయిన మాసిజ్ కాజిమియెర్జ్ సార్బియెవ్స్కీ, తన లాటిన్ రచనల ద్వారా ఐరోపా దేశాలలో ''హోరేషియస్ క్రిస్టియానస్'' (క్రైస్తవ హోరేస్)గా ప్రసిద్ధి చెందారు; భోగవిలాసపరుడైన ఆస్థానీకుడు, దౌత్యవేత్త అయిన జాన్ ఆండ్రెజ్ మోర్స్టిన్ (1621–1693), తన సున్నితమైన కవితలలో ప్రాపంచిక సుఖాల గొప్పతనాన్ని కీర్తించారు;, పోలిష్ బరోక్ యుగపు అత్యంత ఫలవంతమైన రచయిత అయిన వాక్లావ్ పోటోకీ (1621–1696), పోలిష్ స్జ్లాచ్తా సాధారణ అభిప్రాయాలను కొన్ని లోతైన ప్రతిబింబాలు, అస్తిత్వ అనుభవాలతో ఏకీకృతం చేశారు. ఈ కాలంలో చురుకుగా ఉన్న ప్రముఖ పోలిష్ రచయితలు, కవులలో వీరు ఉన్నారు: == జ్ఞానోదయం == పోలిష్ జ్ఞానోదయ కాలం 1730-40 లలో ప్రారంభమై, పోలాండ్ చివరి రాజు స్టానిస్లావ్ ఆగస్ట్ పోనియాటోవ్స్కీ పాలనలో 18వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. <ref name="bookinstitute.pl-2">Jacek Adamczyk, book review: [http://www.bookinstitute.pl/en,ik,site,40,79,2480.php ''Regina Libertas: Liberty in Polish Eighteenth-Century Political Thought'', by Anna Grześkowiak-Krwawicz.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222224354/http://www.bookinstitute.pl/en,ik,site,40,79,2480.php|date=22 February 2014}} ''Instytut Książki'', Poland. Retrieved 17 September 2011.</ref> పోలాండ్ మూడవ, చివరి విభజన (1795)తో ఇది తీవ్ర క్షీణతలోకి వెళ్ళింది, దీని తరువాత దేశం రాజకీయ, సాంస్కృతిక, ఆర్థిక విధ్వంసానికి గురై, పోలిష్ ఉన్నత వర్గాల మహా వలసలకు దారితీసింది. జ్ఞానోదయం సుమారు 1822లో ముగిసింది, దాని స్థానంలో స్వదేశంలో, విదేశాలలో పోలిష్ రొమాంటిసిజం వచ్చింది. ప్రముఖ పోలిష్ జ్ఞానోదయ కవులలో ఒకరైన ఇగ్నాసి క్రాసికి (1735–1801), స్థానికంగా "కవుల రాకుమారుడు", పోలాండ్ లా ఫాంటైన్‌గా ప్రసిద్ధి చెందారు. ''ఈయన "ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ మిస్టర్ నికోలస్ విజ్డమ్"'' (Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki) అనే మొదటి పోలిష్ నవలకు రచయిత; ఆయన నాటక రచయిత, పాత్రికేయుడు, [[విజ్ఞాన సర్వస్వం|విజ్ఞాన సర్వస్వవేత్త]], ఫ్రెంచ్, [[గ్రీకు భాష|గ్రీక్ భాషల]] నుండి [[అనువాదం|అనువాదకుడు]] కూడా. ఆ కాలంలోని మరో ప్రముఖ రచయిత జాన్ పొటోకి (1761–1815). ఈయన ఒక పోలిష్ ప్రభువు, ఈజిప్టు శాస్త్రవేత్త, [[భాషా శాస్త్రం|భాషావేత్త]], సాహసికుడు. ఆయన యాత్రా జ్ఞాపకాలు తన స్వదేశంలో ఆయనకు గొప్ప కీర్తిని తెచ్చిపెట్టాయి. పోలాండ్ వెలుపల అతను ప్రధానంగా తన నవల ' ''ది మాన్యుస్క్రిప్ట్ ఫౌండ్ ఇన్ సరాగోస్సా' ద్వారా ప్రసిద్ధి చెందాడు,'' ఈ నవలను ''డెకామెరాన్'', ''అరేబియన్ నైట్స్'' వంటి ప్రఖ్యాత రచనలతో పోలుస్తారు. జ్ఞానోదయ కాలంలోని ప్రముఖ పోలిష్ రచయితలు, కవులలో వీరు ఉన్నారు: == రొమాంటిసిజం == పొరుగు సామ్రాజ్యాలు జరిపిన విభజనల కారణంగా – 1795లో సార్వభౌమ పోలిష్ రాజ్యం ఉనికి అంతమైంది – ఐరోపాలోని ఇతర ప్రాంతాల [[రొమాంటిసిజం]] వలె కాకుండా, పోలిష్ రొమాంటిసిజం ప్రధానంగా విదేశీ ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా స్వాతంత్ర్యం కోసం జరిగిన ఉద్యమంగా నిలిచింది, పోలిష్ ప్రజల ఆదర్శాలను, సాంప్రదాయ జీవన విధానాన్ని వ్యక్తీకరించింది. 1863 జనవరి తిరుగుబాటును జార్ అణచివేయడంతో పోలాండ్‌లో రొమాంటిసిజం కాలం ముగిసింది, ఈ సమయంలో రష్యన్లు బహిరంగంగా ఉరితీయడం, సైబీరియాకు బహిష్కరించడం జరిగింది. పోలిష్ [[రొమాంటిసిజం]] సాహిత్యం రెండు విభిన్న కాలాలుగా విభజించబడింది, ఈ రెండూ తిరుగుబాట్ల ద్వారా నిర్వచించబడ్డాయి: మొదటిది సుమారు 1820–1830 మధ్యకాలం, ఇది 1830 నవంబర్ తిరుగుబాటుతో ముగిసింది;, రెండవది 1830, 1864 మధ్యకాలం, ఇది పోలిష్ పాజిటివిజంకు జన్మనిచ్చింది. తొలి దశలో, పోలిష్ రొమాంటిక్‌లు ఇతర యూరోపియన్ రొమాంటిక్‌లచే బాగా ప్రభావితులయ్యారు – వారి కళలో [[భావోద్వేగం]], కల్పన, [[జానపద సాహిత్యం|జానపద కథలు]], గ్రామీణ జీవితం, అలాగే స్వాతంత్ర్య ఆదర్శాల ప్రచారం వంటివి ప్రధానంగా కనిపించాయి. ఆ కాలంలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ రచయితలు: ఆడమ్ మిక్కివిచ్, సెవెరిన్ గోస్జ్జిన్స్కి, టోమాజ్ జాన్, మౌరీసీ మోచ్నాకి . రెండవ కాలంలో చాలా మంది పోలిష్ రొమాంటిక్ కవులు విదేశాలలో పనిచేశారు, తరచుగా ఆక్రమణ శక్తిచే పోలిష్ గడ్డ నుండి బహిష్కరించబడ్డారు. వారి పని స్వేచ్ఛా ఆదర్శాలు, దేశం కోల్పోయిన సార్వభౌమాధికారాన్ని తిరిగి పొందే పోరాటంతో నిండిపోయింది. అతీంద్రియవాద అంశాలు మరింత ప్రముఖంగా మారాయి. ఆ కాలంలో, ''కవి-వైస్జ్'' (నేషన్స్ బార్డ్) ఆలోచన అభివృద్ధి చెందింది. ''వియెస్జ్'' అణచివేయబడిన ప్రజలకు ఆధ్యాత్మిక నాయకుడిగా వ్యవహరించాడు. రెండు కాలాల్లోనూ గుర్తింపు పొందిన <nowiki><i id="mwAdc">రొమాంటిసిజం ప్రముఖ కవులలో</i></nowiki> అత్యంత ప్రసిద్ధుడు ఆడమ్ మికివిచ్ . ఇతర ఇద్దరు జాతీయ కవులు: జూలియస్ స్లోవాకీ, జిగ్మంట్ క్రాసిన్స్కీ . రొమాంటిక్ కాలానికి చెందిన పోలిష్ రచయితలు, కవులలో వీరు ఉన్నారు: == ప్రత్యక్షవాదం == [[రష్యన్ సామ్రాజ్యం|రష్యన్]] ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా 1863 జనవరిలో జరిగిన విఫల తిరుగుబాటు అనంతరం, అగస్టే కామ్టే పాజిటివిజం తత్వశాస్త్రం నుండి ఆ పేరును పొందిన పోలిష్ పాజిటివిజం కొత్త శకం, సంశయవాదాన్ని, హేతుబద్ధతను సమర్థించింది. పోలాండ్ పాజిటివిస్ట్ రచయితలు ప్రస్తావించిన ప్రశ్నలు "సేంద్రీయ కృషి" చుట్టూ తిరిగాయి, ఇందులో [[స్త్రీవాదం|స్త్రీవాదులతో]] సహా సమాజంలోని సభ్యులందరికీ సమాన హక్కులను స్థాపించడం; పోలాండ్ యూదు మైనారిటీని సమాజంలో విలీనం చేయడం ;, జర్మన్ పాలిత పోలాండ్ భాగంలో ''కల్తుర్‌కాంఫ్'' జర్మనీకరణకు వ్యతిరేకంగా, జర్మన్ వలసదారులచే పోలిష్ జనాభా స్థానభ్రంశం చెందడానికి వ్యతిరేకంగా పోలిష్ జనాభాను రక్షించడం వంటివి ఉన్నాయి. ప్రతికూల పరిస్థితులతో సంబంధం లేకుండా, పోలిష్ సమాజం పూర్తిగా సమగ్రమైన " సామాజిక జీవి "గా పనిచేయడానికి వీలు కల్పించే నిర్మాణాత్మక దేశభక్తి గురించి ప్రజలకు అవగాహన కల్పించడానికి రచయితలు కృషి చేశారు. పోలాండ్ పాజిటివిస్ట్ కాలం 20వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, యంగ్ పోలాండ్ ఉద్యమం ఆవిర్భవించే వరకు కొనసాగింది. === హెన్రిక్ సియెంకివిచ్ === పలువురు ప్రత్యక్షవాద పోలిష్ రచయితల రచనలు పోలిష్ సాహిత్య పురోగతికి కీలకమైనవిగా పరిగణించబడ్డాయి. వారిలో, హెన్రిక్ సియెంకివిచ్ మొట్టమొదటి పోలిష్ రచయితగా సాహిత్యానికి నోబెల్ బహుమతిని అందుకుని గొప్ప విమర్శకుల ప్రశంసలను పొందారు. మొదట్లో, అతని పాత్రికేయ కృషికి ప్రశంసలు లభించాయి. తరువాత, అతను విస్తృతంగా ప్రశంసలు పొందిన నవలికలను ప్రచురించడం ప్రారంభించాడు, వాటిలో ''ఓర్సో'' (సర్కస్‌లో కలిసి పనిచేసే ఒక సగం-భారతీయుడు, అతని భాగస్వామిని సర్కస్ యజమాని శారీరకంగా హింసించే నవలిక), ''[[Bartek the Conqueror|బార్టెక్ ది కాంకరర్]]'' (ప్రష్యన్ సైన్యంలో చేరమని బలవంతం చేయబడిన ఒక పోలిష్ రైతు కథ), ''[[Janko the Musician|జాంకో ది మ్యూజిషియన్]]'' (సంగీతంలో అసాధారణ ప్రతిభ కనబరిచి గ్రామస్తులను భయపెట్టే అనారోగ్య బాలుడి గురించిన నవలిక), ''ది లైట్‌హౌస్ కీపర్'' (గత స్మృతులు, ఒంటరితనం గురించి చెప్పే తీవ్ర భావోద్వేగ నవలిక), ''[[From the Diary of a Poznań Teacher|ఫ్రమ్ ది డైరీ ఆఫ్ ఎ పోజ్నాన్ టీచర్]]'' (పోలిష్ ప్రజలను బలవంతంగా చేర్పించిన ప్రష్యన్ విద్యా వ్యవస్థను విమర్శించే నవలిక), ''సాచెమ్'' (పూర్వపు భారతీయ గ్రామం శిథిలాలపై నిర్మించిన అమెరికాలోని ఒక పట్టణం గురించిన కథ) ఉన్నాయి. <ref>{{Cite web|title=WolneLektury.pl|url=https://wolnelektury.pl/katalog/autor/henryk-sienkiewicz/gatunek/nowela/|access-date=2025-01-26|website=wolnelektury.pl}}</ref> సియెంకివిచ్ నవలికలు విజయవంతమై, ప్రజాదరణ పొందాయి, అయినప్పటికీ అతని నవలల గొప్పతనం ముందు అవి పూర్తిగా వెనకబడిపోయాయి. 1884, 1886, 1888 సంవత్సరాలలో, అతను తన త్రయం మూడు సంపుటాలను వరుసగా విడుదల చేశాడు: ''విత్ ఫైర్ అండ్ స్వోర్డ్'' (ఓగ్నియెమ్ ఐ మియెక్జెమ్), ''ది డెల్యూజ్'' (పోటాప్), ''పాన్ మైఖేల్'' (పాన్ వోలోడిజోవ్స్కీ). దేశ విభజనల కాలంలో పోలిష్ జాతి ప్రజల హృదయాలను ఉత్తేజపరిచేందుకు ఆ పుస్తకాలు వ్రాయబడ్డాయి, అందువల్ల చారిత్రక ఖచ్చితత్వం కంటే ఇతిహాస కథాంశానికి, వీరోచిత చర్యలకు ప్రాధాన్యత ఇవ్వబడింది. అయినప్పటికీ, సియెంకివిచ్ పురాతన భాషను ఉపయోగించడం ద్వారా పుస్తకాల చారిత్రక సందర్భాన్ని కాపాడటానికి ప్రయత్నించాడు. <ref>{{Cite web|title=Przeczytaj - Zintegrowana Platforma Edukacyjna|url=https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/D1DwJrqHs|access-date=2025-01-26|website=zpe.gov.pl}}</ref> ఆ నవలలు పోలాండ్ పతనానికి గల సంభావ్య కారణాల వివరణలుగా కూడా ఉపయోగపడ్డాయి. అంతర్జాతీయ ఖ్యాతిని పొందిన తరువాత, సియెంకివిచ్ చారిత్రక నేపథ్యం ఉన్న నవలలను ప్రచురించడం కొనసాగించాడు. మొదట, 1896లో అతను చక్రవర్తి [[నీరో]] పాలనలో ఉన్న ప్రాచీన [[రోమ్]] గురించి 'క్వో వాడిస్' అనే గ్రంథాన్ని ప్రచురించాడు. [[రోమన్ సామ్రాజ్యం|రోమన్ సామ్రాజ్యాన్ని]] ఖచ్చితంగా చిత్రీకరించడానికి ఈ పుస్తకాన్ని చాలా వివరంగా రాశారు. ఆ తర్వాత, అతను పోలాండ్ అత్యంత అద్భుతమైన చారిత్రక విజయాలను మరోసారి స్మరించుకోవాలని నిర్ణయించుకుని, 1900లో 'ది <nowiki><i id="mwAm4">నైట్స్ ఆఫ్ ది క్రాస్</i></nowiki> ' (క్రిజాసీ)ని విడుదల చేశాడు. ఈ నవల పోలాండ్‌లోని మధ్యయుగ జీవితాన్ని, అప్పటి జీవన విధానాలను చిత్రిస్తుంది, జర్మన్ ట్యుటోనిక్ నైట్స్ దళాన్ని ఓడించడం అనే అంశంపై తన కథాంశాన్ని కేంద్రీకరిస్తుంది. 5 సంవత్సరాల తర్వాత, అతను తన విజయాలకు (ఏదో ఒక పుస్తకానికి కాదు) నోబెల్ బహుమతిని గెలుచుకుని, ఆ గుర్తింపును అప్పట్లో ఉనికిలో లేని పోలాండ్ దేశ పౌరసత్వానికి అంకితం చేశాడు. === బోలెస్లావ్ ప్రస్ === పోలిష్ పాజిటివిజంలో మరో ప్రముఖ వ్యక్తి బోలెస్లావ్ ప్రస్ . ఆయన జర్నలిస్టుగా తన ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించినా, త్వరలోనే నవలికలను ప్రచురించడం మొదలుపెట్టాడు. భావోద్వేగపరంగా గాయపడిన సామాన్య ప్రజలే వారి ప్రధాన ఇతివృత్తం. ''ది బ్యారెల్ ఆర్గాన్'' (1880)లో లాగానే, ప్రస్ తన ఉద్యోగంలో రాణించి వృత్తి నిపుణుడిగా ఎదిగిన ఒక విశ్రాంత న్యాయవాది పాత్రను పోషించాడు, అయినప్పటికీ, అతను జీవిత భాగస్వామి లేకపోవడం వల్ల బాధపడతాడు. రచయిత న్యాయవాదిని అతని కొత్త పొరుగువారితో ఏకం చేయడానికి బారెల్ ఆర్గాన్‌ను ఒక సాధనంగా ప్రతీకాత్మకంగా ఉపయోగిస్తాడు. <ref>{{Cite web|title=WolneLektury.pl|url=https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/katarynka/|access-date=2025-01-26|website=wolnelektury.pl}}</ref> ప్రస్ ప్రత్యక్షవాద తత్వశాస్త్రానికి అత్యంత ప్రాతినిధ్యం వహించే సాహిత్య రచనలుగా నిలిచిన అనేక నవలలను కూడా ప్రచురించారు. అతను ''<nowiki/>'ది డాల్'<nowiki/>'' లేదా ''<nowiki/>'ది అవుట్‌పోస్ట్''' వంటి పుస్తకాలను రాశాడు, అవి పాత్రల సంక్లిష్టమైన మానసిక చిత్రాలను అందించాయి, 19వ శతాబ్దపు పోలిష్ నగరాలలోని జీవితానికి సంబంధించిన అనేక వాస్తవిక వర్ణనలను కలిగి ఉన్నాయి, సామాజిక సమానత్వం, [[స్త్రీవాదం]], పని సిద్ధాంతం వంటి భావనలను ప్రచారం చేశాయి. ముఖ్యంగా, ' ''ది డాల్'' ' నవల పోలిష్ సాహిత్యంలో అత్యంత ముఖ్యమైన పుస్తకాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ప్రస్ 19వ శతాబ్దపు వార్సాను చాలా వివరంగా చిత్రీకరించారు, ఇందులో పోలిష్ పౌరులు యూదులతో కలిసి జీవించిన ప్రదేశం వాస్తుశిల్పం, వాస్తవ సంఘటనలు, సామాజిక జీవితం, ఆచారాల గురించిన సమగ్ర వర్ణనలు ఉన్నాయి. రచయిత కేవలం ఉన్నత వర్గాల వారి, ధనికుల జీవితాలనే కాకుండా, పేద, నిరాశ్రయుల జీవితాలను కూడా చిత్రించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. నవలలోని ప్రతి పాత్ర, వారి సామాజిక వర్గ మూలంతో సంబంధం లేకుండా, నిశితంగా చిత్రీకరించబడింది. <ref>{{Cite web|title=Wizja miasta w Lalce Bolesława Prusa - Zintegrowana Platforma Edukacyjna|url=https://zpe.gov.pl/b/wizja-miasta-w-lalce-boleslawa-prusa/PrnJQMbqd|access-date=2025-01-26|website=zpe.gov.pl}}</ref> రచయిత ప్రతి పాత్ర జీవితంలోని బహుముఖ అంశాలను తెలియజేయడానికి ప్రయత్నిస్తూ, తరచుగా వాటిని అస్పష్టంగా ప్రదర్శిస్తాడు. ఇలా చేయడం ద్వారా, అతను ఆ కాలపు సాహిత్యంలో ఆధిపత్యం వహించిన వాస్తవిక దృక్పథాన్ని కాపాడుకుంటాడు. <ref>{{Cite web|title=Przeczytaj - Zintegrowana Platforma Edukacyjna|url=https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DvoyVuW05|access-date=2025-01-26|website=zpe.gov.pl}}</ref> పోలిష్ పాజిటివిజం ప్రముఖ రచయితలు, కవులలో వీరు ఉన్నారు: == యువ పోలాండ్ (1890–1918) == దృశ్య కళలు, సాహిత్యం, సంగీతంలో యంగ్ పోలాండ్ ఉద్యమంగా పిలువబడే ఆధునికవాద కాలం సుమారు 1890లో ప్రారంభమై, పోలాండ్ తిరిగి స్వాతంత్ర్యం పొందడంతో (1918) ముగిసింది. ఆ కాలం రెండు భావనలపై ఆధారపడి ఉంది. దాని ప్రారంభ దశ , దాని పూర్వగామి ఆదర్శాలకు (విదేశీ ఆక్రమణకు వ్యతిరేకంగా ''సేంద్రీయ పనిని'' ప్రోత్సహించడం) బలమైన [[సౌందర్యశాస్త్రం|సౌందర్యాత్మక]] వ్యతిరేకతను కలిగి ఉంది. యంగ్ పోలాండ్ ఈ తొలి తత్వాన్ని అనుసరించిన కళాకారులు క్షీణదశ, ప్రతీకాత్మకత, మానవ విలువలు, నాగరికత మధ్య సంఘర్షణ, కళ కళ కోసమే అనే వాటిని విశ్వసించారు. ఈ ధోరణిని అనుసరించిన ప్రముఖ రచయితలలో కజిమీర్జ్ ప్రజెర్వా-టెట్‌మేజర్, స్టానిస్లావ్ ప్రజిబిస్జెవ్స్కీ, జాన్ కాస్ప్రోవిచ్ ఉన్నారు. రష్యాకు చెందిన నికోలస్ II కు వ్యతిరేకంగా జరిగిన 1905 విప్లవం, నార్వే స్వాతంత్ర్యం, మొరాకో సంక్షోభం వంటి ఐరోపా వ్యాప్తంగా జరిగిన సామాజిక-రాజకీయ కల్లోలాలతో పాటుగా ఈ తరువాతి భావజాలం ఉద్భవించింది. ఇది రొమాంటిసిజం కొనసాగింపు, దీనిని తరచుగా నియో-రొమాంటిసిజం అని పిలుస్తారు. ఈ ఆలోచనను అనుసరించిన కళాకారులు, రచయితలు అనేక రకాల అంశాలను స్పృశించారు: స్టెఫాన్ జెరోమ్స్కీ గద్యంలో వ్యక్తమైన పోలిష్ వ్యక్తి వ్యక్తిగత కర్తవ్య భావన నుండి, వ్లాడిస్లావ్ రేమాంట్, [[గాబ్రియేలా జపోల్స్కా|గాబ్రియేలా జాపోల్స్కా]] రచనలలోని సామాజిక అసమానతల ఖండన మీదుగా, స్టానిస్లావ్ వైస్పియాన్స్కీ పోలిష్ సమాజం, పోలిష్ విప్లవ చరిత్రపై చేసిన విమర్శల వరకు ఇవి ఉన్నాయి. 1905లో హెన్రిక్ సియెంకివిచ్, కొత్త ఆశను ప్రేరేపించిన తన దేశభక్తి త్రయం కోసం సాహిత్యానికి నోబెల్ బహుమతిని అందుకున్నారు. ఈ కాలపు రచయితలలో వీరు ఉన్నారు: == అంతర్యుద్ధం (1918–39) == రెండవ పోలిష్ రిపబ్లిక్ (1918–1939) సాహిత్యం, పోలిష్ సాహిత్య చైతన్యంలో ఒక చిన్నదైనప్పటికీ అసాధారణంగా చైతన్యవంతమైన కాలాన్ని కలిగి ఉంది. పోలాండ్‌కు తిరిగి స్వాతంత్ర్యం రావడంతో సామాజిక-రాజకీయ వాస్తవికత సమూలంగా మారిపోయింది. ఈ మార్పుల ఫలితంగానే కళాకారులు, రచయితల కోసం కార్యక్రమాలు సమిష్టిగా, నిరాటంకంగా అభివృద్ధి చెందాయి. కొత్త అవాంట్-గార్డ్ ధోరణులు ఆవిర్భవించాయి. కేవలం ఇరవై సంవత్సరాల పాటు సాగిన ఈ కాలం, మారుతున్న యూరోపియన్ నాగరికతకు తమను తాము ప్రతినిధులుగా భావించుకున్న టువిమ్, విట్కాసీ, గోంబ్రోవిచ్, మిలోస్జ్, [[మరియా డెబ్రోవ్స్కా|డాబ్రోవ్స్కా]], నాల్కోవ్స్కా (పిఎఎల్) వంటి ఎందరో ప్రముఖ వ్యక్తులతో నిండి ఉంది. వారందరూ ఇరవయ్యవ శతాబ్దపు పోలిష్ సంస్కృతి కొత్త నమూనాకు దోహదపడ్డారు, ఇది దాని స్వంత దైనందిన జీవిత భాషను ప్రతిధ్వనిస్తుంది. <ref name="klp.pl-1">[http://dwudziestolecie-miedzywojenne.klp.pl/ser-684.html "Główne gatunki literackie uprawiane w dwudziestoleciu międzywojennym."] ''Kulturalna Polska''. {{In lang|pl}} Retrieved 24 September 2011.</ref> <ref name="wydawnictwoliterackie.pl">Marta Wyka, [http://www.wydawnictwoliterackie.pl/ksiazka.php?ID=1044 Literatura Dwudziestolecia i okupacji.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110212122540/http://wydawnictwoliterackie.pl/ksiazka.php?ID=1044 |date=2011-02-12 }} ''[[Wydawnictwo Literackie]]'', Krakow, 2011. {{In lang|pl}}</ref> అంతర్యుద్ధపు రెండు దశాబ్దాలు కవిత్వ రంగంలో వేగవంతమైన అభివృద్ధికి నిదర్శనంగా నిలిచాయి; ఒక శతాబ్దానికి పైగా కాలంలో మొదటిసారిగా కవిత్వం అవిభక్తంగా, క్షీణత లేకుండా అభివృద్ధి చెందింది. 1918 నుండి 1939 వరకు, క్రమంగా, వరుసగా కొత్త ఆలోచనలను ప్రవేశపెట్టడం వలన వేర్వేరు, విభిన్నమైన ధోరణులు ఏర్పడ్డాయి. రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల మధ్యకాలంలోని పోలిష్ కవిత్వం మొదటి దశాబ్దం స్పష్టంగా, నిర్మాణాత్మకంగా, ఆశాజనకంగా ఉంది; దీనికి విరుద్ధంగా, రెండవ దశాబ్దం రాబోయే యుద్ధం చీకటి దృశ్యాలు, పోలిష్ సమాజంలోని అంతర్గత సంఘర్షణలు, పెరుగుతున్న నిరాశావాదంతో నిండి ఉంది. అయినప్పటికీ ఆ కాలమంతా అద్భుతంగా సుసంపన్నంగా ఉండేది. 1933లో రిపబ్లిక్ మంత్రి మండలి (రాడా మినిస్ట్రోవ్ RP) డిక్రీ ద్వారా పోలిష్ అకాడమీ ఆఫ్ లిటరేచర్ (PAL) స్థాపించబడింది; దేశంలో అత్యున్నత అభిప్రాయాన్ని రూపొందించే అధికార సంస్థగా; ఇది 1939లో పోలాండ్‌పై దాడి జరిగే వరకు సాహిత్యానికి చేసిన కృషికి గాను రెండు అత్యున్నత జాతీయ గౌరవాలైన గోల్డ్, సిల్వర్ లారెల్స్ (జోటీ, స్రెబ్రనీ వావ్రైన్) లను ప్రదానం చేసింది. <ref name="Lerski-451">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QTUTqE2difgC&pg=PA451|title=Historical dictionary of Poland, 966–1945|last=[[Jerzy Jan Lerski]], Piotr Wróbel, Richard J. Kozicki|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1996|isbn=0-313-26007-9|page=451|access-date=5 December 2011}}</ref> రెండు ప్రపంచ యుద్ధాల మధ్య కాలంలోని అత్యంత ప్రముఖ కవులలో ఒకరు బోలెస్లావ్ లెస్మియాన్ (పి.ఎ.ఎల్. సభ్యుడు), అతని సృజనాత్మక వ్యక్తిత్వం 1918కి ముందే అభివృద్ధి చెందింది, (1937లో అతని మరణం వరకు) రెండు అంతర్యుద్ధ దశాబ్దాలను చాలా వరకు ప్రభావితం చేసింది. అతని సమకాలీనుల సాహిత్య జీవితం చాలావరకు స్వాతంత్ర్య సమస్యల చుట్టూ తిరిగింది. పోలిష్ కవులందరూ స్వేచ్ఛ అనే భావనను అత్యంత తీవ్రంగా పరిగణించారు, ఆ సమయంలో అనేక దేశభక్తి రచనలు వెలువడ్డాయి, అంతేకాకుండా పిల్‌సుడ్స్కీ కవితా ఆరాధన ఒక ప్రత్యేక రూపం కూడా ఉంది. == రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం == పోలాండ్‌పై జర్మన్, సోవియట్ ఆక్రమణ సంవత్సరాలలో, మొత్తం కళా జీవితం తీవ్రంగా దెబ్బతింది. సాంస్కృతిక సంస్థలు నాశనమయ్యాయి. వాతావరణం గందరగోళంగా ఉండటంతో రచయితలు చెల్లాచెదురయ్యారు: కొందరు నిర్బంధ, కార్మిక శిబిరాలలో (లేదా నాజీ-యుగం ఘెట్టోలలో) చిక్కుకున్నారు, మరికొందరిని దేశం నుండి బహిష్కరించారు; కొందరు వలస వెళ్లారు (తువిమ్, వియర్జిన్స్కీ), ఇంకా చాలా మంది పోలిష్ రహస్య ప్రతిఘటన ఉద్యమంలో చేరారు (బాచిన్స్కీ, బోరోవ్స్కీ, గాజ్సీ). అన్ని సాహిత్య ప్రచురణ సంస్థలు తమ కార్యకలాపాలను నిలిపివేయవలసి వచ్చింది. ఇళ్లకే పరిమితమైన రచయితలు, ఉపన్యాసాలు, కవిత్వ సాయంత్రాలు, రచయితలు, కళా నిర్వాహకుల ఇళ్లలో రహస్య సమావేశాలు వంటి వాటితో కుట్రపూరితంగా సాహిత్య జీవితాన్ని నిర్వహించడం ప్రారంభించారు. ఇలాంటి సమావేశాలు అత్యంత తరచుగా జరిగిన పోలిష్ నగరాలు: [[వార్సా]], క్రాకోవ్, ల్వోవ్ . రచయితలు రహస్య ప్రచురణ సంస్థల ఏర్పాటులో పాల్గొన్నారు (పోలాండ్‌లోని 1,500 రహస్య ప్రచురణలలో, సుమారు 200 సాహిత్యానికి అంకితం చేయబడ్డాయి). చాలా మంది ప్రవాసంలో ఉన్న పోలిష్ సైన్యంలో పోరాడారు లేదా పౌర హోదాలో హోలోకాస్ట్‌ను ప్రతిఘటించారు. సుమారు 1920లో జన్మించిన ''కొలంబస్'' తరం వారు వార్సా తిరుగుబాటు సమయంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు. <ref name="pisarze.pl">Janusz Termer, [http://pisarze.pl/publicystyka/358-janusz-termer-komu-jest-dzi-potrzebny-pisarz.html Komu jest dziś potrzebny pisarz?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180708162410/http://pisarze.pl/publicystyka/358-janusz-termer-komu-jest-dzi-potrzebny-pisarz.html |date=2018-07-08 }} Portal artystyczno – literacki ''Pisarze pl''. Retrieved 26 September 2011. {{In lang|pl}}</ref> <ref name="republika.pl">[http://gacek33online.republika.pl/07tematy/wojna.html Heroizacja i deheroizacja postaci w literaturze wojennej i powojennej.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320051449/http://gacek33online.republika.pl/07tematy/wojna.html |date=2018-03-20 }} ''Literatura Online'' (gacek.prv.pl). {{In lang|pl}}</ref> యుద్ధ సంవత్సరాలలోని అత్యంత ప్రసిద్ధ ప్రతినిధులు: == 1945–56 == సోవియట్ నిబంధనల ప్రకారం ప్రచురించబడిన అన్ని రచనలు కఠినంగా సెన్సార్ చేయబడ్డాయి. పోలాండ్ ఆక్రమణ సమయంలో వ్రాయబడిన పోలిష్ సాహిత్యంలో ఎక్కువ భాగం రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత మాత్రమే ముద్రణలోకి వచ్చింది, ఇందులో నాల్కోవ్స్కా, రుడ్నికి, బోరోవ్స్కి, ఇతరుల పుస్తకాలు ఉన్నాయి. <ref name="JB-WE"/> దేశాన్ని సోవియట్ యూనియన్ స్వాధీనం చేసుకోవడం, ముఖ్యంగా స్టాలినిజం రాకకు ముందు, వలసదారులను, ప్రవాసులను తిరిగి రాకుండా నిరుత్సాహపరచలేదు. నిజానికి, చాలా మంది రచయితలు పోలిష్ సాహిత్య రంగాన్ని పునఃసృష్టించడానికి ప్రయత్నించారు, తరచుగా యుద్ధానికి ముందు నాటి వాస్తవికత పట్ల కొంత వ్యామోహంతో. వీరిలో ''<nowiki/>'యాషెస్ అండ్ డైమండ్స్''' రచయిత జెర్జీ ఆండ్రెజెవ్‌స్కీ కూడా ఉన్నారు, ఆయన (కమ్యూనిస్ట్ ప్రణాళిక ప్రకారం) పోలాండ్‌లో కమ్యూనిస్ట్ వ్యతిరేక ప్రతిఘటనను వర్ణించారు. అతని నవలను ఒక దశాబ్దం తర్వాత వాజ్డా సినిమాగా రూపొందించారు. స్టానిస్లావ్ డైగాట్, స్టీఫన్ కిసిలెవ్స్కీ వంటి కొత్తగా ఉద్భవిస్తున్న గద్య రచయితలు యుద్ధ విపత్తును తమదైన దృక్కోణం నుండి సమీపించారు. కజిమీర్జ్ వైకా డాక్యుమెంటరీ ఫిక్షన్ కోసం "సరిహద్దు నవల" అనే పదాన్ని రూపొందించారు. <ref name="JB-WE" /> మానవ హక్కులను తీవ్రంగా ఉల్లంఘించే, రోజురోజుకు హింసాత్మకంగా మారుతున్న కమ్యూనిస్ట్ పాలన తరపున మంత్రి సోకోర్స్కీ స్టాలినిస్ట్ సిద్ధాంతాన్ని ప్రవేశపెట్టడంతో, 1949–1950 ప్రాంతంలో పరిస్థితి నాటకీయంగా దిగజారడం ప్రారంభమైంది. <ref name="JB-WE" /> 1944–1956 సంవత్సరాల మధ్య, సుమారు 300,000 మంది పోలిష్ పౌరులు అరెస్టు చేయబడ్డారు, వారిలో వేలాది మందికి దీర్ఘకాలిక జైలు శిక్ష విధించబడింది. రాజకీయ ఖైదీలకు 6,000 మరణశిక్షలు విధించబడ్డాయి, వాటిలో అధికభాగం "చట్టం ఔన్నత్యంతో" అమలు చేయబడ్డాయి. <ref name="ipn.gov.pl-2">{{Cite web|title=Otwarcie wystawy "Zbrodnie w majestacie prawa 1944–1956" – Kraków, 2 lutego 2006|url=http://www.ipn.gov.pl/portal/pl/2/1002/Otwarcie_wystawy_8222Zbrodnie_w_majestacie_prawa_1944821119568221_8211_Krakow_2_.html|access-date=1 June 2011|publisher=[[Instytut Pamięci Narodowej]]|archive-date=30 సెప్టెంబర్ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930192920/http://www.ipn.gov.pl/portal/pl/2/1002/Otwarcie_wystawy_8222Zbrodnie_w_majestacie_prawa_1944821119568221_8211_Krakow_2_.html|url-status=dead}}</ref> తమ సరైన ఉద్యోగాల గురించి భయపడి, బోరేజ్సా ప్రచురణ సామ్రాజ్యంతో సంబంధం ఉన్న చాలా మంది రచయితలు పోలిష్ సంస్కృతి సోవియటీకరణను స్వీకరించారు. <ref name="Kott">Jan Kott, [https://books.google.com/books?id=yx2C8o-fiK8C&dq=%22Jerzy+Borejsza%22&pg=PA172 ''Still Alive: An Autobiographical Essay'', p.172-173.] ''Yale University Press'', 1994, {{ISBN|0-300-10561-4}}, Google Print.</ref> 1953లో, క్రుజ్కోవ్స్కీ నాయకత్వంలో పలువురు ప్రముఖులు సంతకాలు చేసిన ZLP యూనియన్, ప్రజా భద్రతా మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా మత నాయకులపై జరుగుతున్న వేధింపులకు పూర్తి మద్దతును ప్రకటించింది. ఫాదర్ ఫుడాలి వివరించలేని పరిస్థితులలో మరణించినప్పటికీ, మరణశిక్షలు అమలు చేయబడలేదు, <ref name="naszawitryna.pl">Dr Stanisław Krajski, [http://www.naszawitryna.pl/jedwabne_779.html "Zabić księży."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110914225245/http://www.naszawitryna.pl/jedwabne_779.html|date=14 September 2011}} ''Katolicka Gazeta Internetowa'', 1 December 2001.</ref> 1953 కి ముందే 37 మంది ఇతర పూజారులు, 54 మంది ఫ్రైయర్‌లు కూడా అలాగే మరణించారు <ref name="Marecki">Józef Marecki, [http://www.teologiapolityczna.pl/assets/stories/okladki_ksiazek/zakony.pdf Kościół w Okowach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425113146/http://www.teologiapolityczna.pl/assets/stories/okladki_ksiazek/zakony.pdf|date=25 April 2012}}, page 14. ''[[Instytut Pamięci Narodowej]]'', Wydawnictwo "WAM", Kraków 2009. {{Nowrap|PDF 385 KB.}}</ref> అదేవిధంగా, ఆర్మియా క్రజోవా (హోమ్ ఆర్మీ)కి చెందిన రచయిత కాజిమియెర్జ్ మోచార్స్కీ, రోమ్కోవ్స్కి అధీనంలో ఉన్నవారిచే చాలా సంవత్సరాలు జైలులో హింసించబడి, మరణశిక్ష విధించబడినప్పటికీ, ఈ కాలం చివరిలో మాత్రమే క్షమించబడి విడుదలయ్యాడు. <ref name="SC-MK">Stéphane Courtois, Mark Kramer, [https://books.google.com/books?id=H1jsgYCoRioC&dq=%22Roman+Romkowski%22&pg=PA378 ''Livre noir du Communisme: crimes, terreur, répression''.] The Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression, ''[[Harvard University Press]]'', 1999, 858 pages. {{ISBN|0-674-07608-7}}. Pages 377–378.</ref> == 1956–1989 == సెన్సార్‌షిప్, రాజకీయ ఒత్తిడి కారణంగా చాలా మంది రచయితలు రహస్యంగా లేదా విదేశాలలో తమ ప్రచురణలు చేయవలసి వచ్చినప్పటికీ, ఈ శకం పోలిష్ సాహిత్యంలో ఒక కొత్త స్వర్ణయుగానికి నాంది పలికింది. ప్రత్యేకించి సాహిత్యంలో నోబెల్ బహుమతి పొందిన టాడ్యూస్జ్ రోజ్విచ్, జ్బిగ్నివ్ హెర్బర్ట్ వంటి అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి పొందిన అనేక మంది ప్రభావవంతమైన కవులతో కూడిన కవిత్వంలో సెస్లావ్ మిలోస్జ్, [[విస్లావా సింబోర్స్‌కా|విస్లావా స్జింబోర్స్కా ఉన్నారు]] . అసంబద్ధ నాటక రచయిత స్లావోమిర్ మ్రోజెక్, అవాంట్-గార్డ్ థియేటర్ అంతర్జాతీయ అభివృద్ధిలో ఒక ప్రముఖ వ్యక్తి. పాత్రికేయుడు, రచయిత రిజార్డ్ కపుస్సిన్స్కి [[విలేఖరి|రిపోర్టేజ్]] ప్రక్రియలో ప్రముఖుడు, అత్యంత ప్రభావశీలుడు. <ref>{{Cite web|last=Bill, Stanley|date=14 March 2017|title=A brief history of modern Polish literature|url=https://www.britishcouncil.org/voices-magazine/brief-history-modern-polish-literature|publisher=British Council|access-date=14 ఆగస్టు 2026|archive-date=11 మే 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511001106/https://www.britishcouncil.org/voices-magazine/brief-history-modern-polish-literature|url-status=dead}}</ref> == నోబెల్ బహుమతి గ్రహీతలు == {| class="wikitable" style="text-align:right; margin-right:50px;" ! align="center" |<small>హెన్రిక్ సియెంకివిచ్<br /><br /><br /><br /> (1846–1916)</small> ! align="center" | <small>వ్లాడిస్లావ్ రేమోంట్<br /><br /><br /><br /> (1865–1925)</small> ! align="center" | <small>ఐజాక్ బాషెవిస్ గాయకుడు<br /><br /><br /><br /> (1902–91)</small> ! align="center" | <small>Czesław Miłosz<br /><br /><br /><br /> (1911–2004)</small> ! align="center" | <small>[[విస్లావా సింబోర్స్‌కా|విస్లావా షింబోర్స్కా]]<br /><br /><br /><br /> (1923–2012)</small> ! align="center" | <small>[[ఓల్గా నవోజా|ఓల్గా టోకార్జుక్]]<br /><br /><br /><br /> (జననం 1962)</small> |- |[[దస్త్రం:Henryk_Sienkiewicz_post_1892_(53054489)_(cropped).jpg|147x147px]] |[[దస్త్రం:Władysław_Reymont.jpg|152x152px]] |[[దస్త్రం:Isaac_Bashevis_Singer_(Gotfryd).jpg|145x145px]] |[[దస్త్రం:Czeslaw_Milosz_3_ap.tif|153x153px]] |[[దస్త్రం:Szymborska(closeup).jpg|152x152px]] |[[దస్త్రం:MJK32706_Olga_Tokarczuk_(Pokot,_Berlinale_2017).jpg|150x150px]] |} * హెన్రిక్ సియెంకివిచ్ (1905) * వ్లాడిస్లావ్ రేమోంట్ (1924) * ఐజాక్ బాషెవిస్ గాయకుడు (1978, యిడ్డిష్) * చెస్లావ్ మిలోస్జ్ (1980) * [[విస్లావా సింబోర్స్‌కా|విస్లావా షింబోర్స్కా]] (1996) * [[ఓల్గా నవోజా|ఓల్గా టోకార్‌జుక్]] (2018, 2019కి ప్రదానం చేయబడింది) == ఇవి కూడా చూడండి == * పోలిష్ సాహిత్య ప్రమాణం * కాషుబియన్ సాహిత్యం * పోలాండ్‌లోని గ్రంథాలయాల జాబితా * పోల్స్ జాబితా: సాహిత్యం * పోలిష్ భాషా రచయితల జాబితా * పోలిష్ భాషా కవుల జాబితా * పోలిష్ కామిక్స్ * పోలిష్ కవిత్వం * పోలిష్ రచయితల సంఘం * సమిజ్దాత్ * పోలిష్ కవిత్వంలో సఫిక్ పద్యం * పోలాండ్‌లో సైన్స్ ఫిక్షన్, ఫాంటసీ * పోలిష్ సాహిత్యంలో సోషలిస్ట్ రియలిజం == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Articles which use infobox templates with no data rows]] [[వర్గం:పోలిష్ భాషా రచయితలు]] [[వర్గం:పోలిష్ భాష]] [[వర్గం:పోలిష్ భాషా రచయిత్రులు]] [[వర్గం:సాహిత్యం]] 1l3n59720xvn1sqghlzym1hvrsevsje 2 506744 4954922 4939300 2026-09-08T15:02:18Z యర్రా రామారావు 28161 4954922 javascript text/javascript // ========================================================================== // Redlink Checker — Strict 100% Match & Broken Files Ignored Version // ========================================================================== (function () { 'use strict'; if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; var CONFIG = { maxConcurrent: 3, delayBetweenBatches: 400, searchLimit: 10 }; var isChecked = false; var $popup = null; function normalizeTitle(text) { if (!text) return ''; var clean = text.split('#')[0].replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); return (clean.normalize ? clean.normalize('NFC') : clean).toLowerCase().replace(/[\s_()\-]+/g, ''); } function extractDigits(text) { var matches = text.match(/\d+/g); return matches ? matches.join('') : ''; } // తెగిపోయిన ఫైళ్లు లేదా బొమ్మల లింకులను పసిగట్టే ఫంక్షన్ function isFileLink(title) { if (!title) return false; // 1. నేమ్‌స్పేస్ ప్రిఫిక్స్ చెక్ (File, Image, దస్త్రం, బొమ్మ) if (/^(File|Image|దస్త్రం|బొమ్మ):/i.test(title)) { return true; } // 2. ఫైల్ ఎక్స్‌టెన్షన్ చెక్ (.png, .jpg, .jpeg, .svg, .gif, .pdf, .ogg మొదలైనవి) if (/\.(png|jpg|jpeg|svg|gif|pdf|ogg|ogv|oga|flac|wav|mp3)$/i.test(title)) { return true; } return false; } function processQueue(items, worker, concurrency, delay, onDone) { var index = 0, active = 0, completed = 0; function next() { if (index >= items.length) return; if (active >= concurrency) return; var item = items[index++]; active++; worker(item).always(function () { active--; completed++; if (completed === items.length && onDone) onDone(); setTimeout(next, delay); }); if (active < concurrency) next(); } if (items.length === 0) { if (onDone) onDone(); return; } for (var k = 0; k < concurrency; k++) next(); } function buildPopup() { if ($popup) return $popup; $popup = $('<div>').attr('id', 'redlink-checker-popup').css({ position: 'fixed', top: '60px', right: '20px', width: '360px', maxHeight: '75vh', overflowY: 'auto', background: '#fff', border: '1px solid #a2a9b1', borderRadius: '4px', boxShadow: '0 2px 10px rgba(0,0,0,0.25)', zIndex: 10000, padding: '12px', fontSize: '13px', display: 'none' }); var $header = $('<div>').css({ display: 'flex', justifyContent: 'space-between', alignItems: 'center', marginBottom: '8px', borderBottom: '1px solid #eaecf0', paddingBottom: '6px' }); $header.append($('<strong>').text('Redlink Checker Report (Exact Matches)')); var $closeBtn = $('<span>').text('✕').css({ cursor: 'pointer', fontWeight: 'bold' }) .on('click', function () { $popup.hide(); }); $header.append($closeBtn); $popup.append($header); $popup.append($('<div>').attr('id', 'redlink-checker-body')); $('body').append($popup); return $popup; } function setPopupStatus(text) { buildPopup(); $('#redlink-checker-body').html('<div style="padding:8px 0;color:#54595d;">' + text + '</div>'); buildPopup().show(); } function renderResults(matchedResults, unmatchedResults) { buildPopup(); var $body = $('#redlink-checker-body').empty(); var $summary = $('<div>').css({ padding: '6px 8px', background: '#f8f9fa', borderRadius: '4px', marginBottom: '10px', fontSize: '12px', color: '#202122' }).html('<b>100% Matches Found:</b> ' + matchedResults.length + ' | <b>No Exact Matches:</b> ' + unmatchedResults.length); $body.append($summary); if (matchedResults.length > 0) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#276700', marginTop: '6px', marginBottom: '4px' }) .text('✓ 100% Exact Matches Found:')); matchedResults.forEach(function (r) { var $item = $('<div>').css({ padding: '6px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }); $item.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('Redlink: ' + r.title)); var $matchLine = $('<div>').css({ marginTop: '2px', fontSize: '12px' }); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc' }); $matchLine.append('Existing Article: ').append($link) .append($('<span>').css({ color: '#276700', marginLeft: '6px', fontWeight: 'bold' }).text('(100%)')); $item.append($matchLine); $body.append($item); }); } if (unmatchedResults.length > 0) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#b32400', marginTop: '12px', marginBottom: '4px' }) .text('✕ Unmatched Redlinks:')); var $unmatchedContainer = $('<div>').css({ background: '#fef6f6', border: '1px solid #f8cbcb', borderRadius: '4px', padding: '6px 8px' }); unmatchedResults.forEach(function (title) { var $uItem = $('<div>').css({ padding: '3px 0', fontSize: '12px', color: '#d33' }) .text('• ' + title); $unmatchedContainer.append($uItem); }); $body.append($unmatchedContainer); } } function runCheck($btnLink) { var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); var redLinks = Array.prototype.filter.call(allRedLinks, function (link) { // మూలాలు మరియు ఫైల్/బొమ్మ లింకులను మినహాయించడం var isReference = link.closest('.references, .reflist, .refbegin, .footnote'); var title = link.getAttribute('title') || ''; return !isReference && !isFileLink(title); }); if (!redLinks.length) { setPopupStatus('No valid article redlinks found on this page.'); return; } var map = {}; var uniqueLinks = []; redLinks.forEach(function (link) { var fullTitle = link.getAttribute('title'); if (!fullTitle) return; var cleanTitle = fullTitle.split('#')[0].replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (!map[cleanTitle]) { map[cleanTitle] = { title: cleanTitle, elements: [link] }; uniqueLinks.push(map[cleanTitle]); } else { map[cleanTitle].elements.push(link); } }); setPopupStatus('Checking redlinks... (0/' + uniqueLinks.length + ')'); var checkedCount = 0; var matchedResults = []; var unmatchedResults = []; mw.loader.using('mediawiki.api').then(function () { var api = new mw.Api(); function checkLink(item) { var deferred = $.Deferred(); var normItemTitle = normalizeTitle(item.title); var itemDigits = extractDigits(item.title); api.get({ action: 'query', list: 'search', srsearch: item.title, srnamespace: 0, srlimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }).done(function (data) { var results = (data.query && data.query.search) || []; var exactMatch = null; for (var i = 0; i < results.length; i++) { var resTitle = results[i].title; var normResTitle = normalizeTitle(resTitle); var resDigits = extractDigits(resTitle); if (itemDigits !== resDigits) { continue; } if (normItemTitle === normResTitle) { exactMatch = resTitle; break; } } if (exactMatch) { item.elements.forEach(function (link) { addMarker(link, exactMatch); }); matchedResults.push({ title: item.title, match: exactMatch }); } else { unmatchedResults.push(item.title); } }).always(function () { checkedCount++; setPopupStatus('Checking redlinks... (' + checkedCount + '/' + uniqueLinks.length + ')'); deferred.resolve(); }); return deferred.promise(); } processQueue(uniqueLinks, checkLink, CONFIG.maxConcurrent, CONFIG.delayBetweenBatches, function () { renderResults(matchedResults, unmatchedResults); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Redlink Markers'); }); }); } function addMarker(link, matchTitle) { if (link.nextElementSibling && link.nextElementSibling.classList.contains('redlink-similarity-marker')) { return; } var marker = document.createElement('span'); marker.textContent = ' ⚠'; marker.className = 'redlink-similarity-marker'; marker.style.cssText = 'color:#e67e22;cursor:help;font-weight:bold;font-size:0.85em;'; marker.title = '100% Match found: "' + matchTitle + '"'; marker.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); window.open(mw.util.getUrl(matchTitle), '_blank'); }); link.insertAdjacentElement('afterend', marker); } $(function () { var portletId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', '#', 'Check Redlinks', 'ca-redlink-checker', 'Check redlink similarity' ); if (portletId) { $(portletId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); var $this = $(this); if (!isChecked) { runCheck($this); } else { $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('Check Redlinks'); } }); } }); })(); qg9ury3eq07slq025url9gj59fjr121 4954942 4954922 2026-09-08T15:35:03Z యర్రా రామారావు 28161 4954942 javascript text/javascript // ========================================================================== // Redlink Checker — Divided English/Telugu & Improved 100% Match Version // ========================================================================== (function () { 'use strict'; if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; var CONFIG = { maxConcurrent: 3, delayBetweenBatches: 300, searchLimit: 10 }; var isChecked = false; var $popup = null; // స్మార్ట్ నార్మలైజేషన్: 100% మ్యాచ్ కచ్చితత్వాన్ని పెంచుతుంది function normalizeTitle(text) { if (!text) return ''; var clean = text.split('#')[0].replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); return (clean.normalize ? clean.normalize('NFC') : clean) .toLowerCase() .replace(/[\s_()\-–—,.'":]+/g, ''); // చిహ్నాలు, ఖాళీలను తొలగించి చెక్ చేస్తుంది } function extractDigits(text) { var matches = text.match(/\d+/g); return matches ? matches.join('') : ''; } // ఇంగ్లీష్ శీర్షికో లేక తెలుగుదో గుర్తుపట్టే ఫంక్షన్ function isEnglishText(text) { return /^[A-Za-z0-9\s_()\-–—,.'":]+$/.test(text); } function isFileLink(title) { if (!title) return false; if (/^(File|Image|దస్త్రం|బొమ్మ):/i.test(title)) return true; if (/\.(png|jpg|jpeg|svg|gif|pdf|ogg|ogv|oga|flac|wav|mp3)$/i.test(title)) return true; return false; } function processQueue(items, worker, concurrency, delay, onDone) { var index = 0, active = 0, completed = 0; function next() { if (index >= items.length) return; if (active >= concurrency) return; var item = items[index++]; active++; worker(item).always(function () { active--; completed++; if (completed === items.length && onDone) onDone(); setTimeout(next, delay); }); if (active < concurrency) next(); } if (items.length === 0) { if (onDone) onDone(); return; } for (var k = 0; k < concurrency; k++) next(); } function buildPopup() { if ($popup) return $popup; $popup = $('<div>').attr('id', 'redlink-checker-popup').css({ position: 'fixed', top: '60px', right: '20px', width: '420px', maxHeight: '80vh', overflowY: 'auto', background: '#ffffff', border: '2px solid #a2a9b1', borderRadius: '6px', boxShadow: '0 4px 15px rgba(0,0,0,0.3)', zIndex: 10000, padding: '14px', fontSize: '13px', fontFamily: 'sans-serif' }); var $header = $('<div>').css({ display: 'flex', justifyContent: 'space-between', alignItems: 'center', marginBottom: '10px', borderBottom: '2px solid #eaecf0', paddingBottom: '8px' }); $header.append($('<strong>').css({fontSize: '14px', color: '#000'}).text('Redlink Checker Report')); var $closeBtn = $('<span>').text('✕').css({ cursor: 'pointer', fontWeight: 'bold', fontSize: '16px', color: '#72777d' }) .on('click', function () { $popup.hide(); }); $header.append($closeBtn); $popup.append($header); $popup.append($('<div>').attr('id', 'redlink-checker-body')); $('body').append($popup); return $popup; } function setPopupStatus(text) { buildPopup(); $('#redlink-checker-body').html('<div style="padding:10px 0;color:#54595d;font-weight:bold;">' + text + '</div>'); buildPopup().show(); } function renderResults(matchedResults, unmatchedResults) { buildPopup(); var $body = $('#redlink-checker-body').empty(); // 100% మ్యాచ్ అయినవి - తెలుగు మరియు ఇంగ్లీష్‌గా విభజన var teluguMatches = matchedResults.filter(function (r) { return !isEnglishText(r.title); }); var englishMatches = matchedResults.filter(function (r) { return isEnglishText(r.title); }); var $summary = $('<div>').css({ padding: '8px 10px', background: '#eaf3ff', border: '1px solid #36c', borderRadius: '4px', marginBottom: '12px', fontSize: '12px', color: '#202122' }).html('<b>100% Matches Found:</b> ' + matchedResults.length + ' | <b>No Exact Matches:</b> ' + unmatchedResults.length); $body.append($summary); // --- SECTION 1: TELUGU MATCHES --- if (teluguMatches.length > 0) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#008000', fontSize: '13px', marginTop: '8px', marginBottom: '6px' }) .text('✓ తెలుగు ఎర్రలింకులు — 100% సరిపోలినవి (' + teluguMatches.length + '):')); var $teBox = $('<div>').css({ background: '#f4fbf4', border: '1px solid #8fe38f', borderRadius: '4px', padding: '8px', marginBottom: '12px' }); teluguMatches.forEach(function (r) { var $item = $('<div>').css({ padding: '4px 0', borderBottom: '1px solid #e0e0e0' }); $item.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('ఎర్రలింక్: ' + r.title)); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc', fontWeight: 'bold' }); $item.append($('<div>').css({ fontSize: '12px', color: '#333' }).html('ఉన్న వ్యాసం: ').append($link)); $teBox.append($item); }); $body.append($teBox); } // --- SECTION 2: ENGLISH MATCHES --- if (englishMatches.length > 0) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#008000', fontSize: '13px', marginTop: '8px', marginBottom: '6px' }) .text('✓ English Redlinks — 100% Matches (' + englishMatches.length + '):')); var $enBox = $('<div>').css({ background: '#f4fbf4', border: '1px solid #8fe38f', borderRadius: '4px', padding: '8px', marginBottom: '12px' }); englishMatches.forEach(function (r) { var $item = $('<div>').css({ padding: '4px 0', borderBottom: '1px solid #e0e0e0' }); $item.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('Redlink: ' + r.title)); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc', fontWeight: 'bold' }); $item.append($('<div>').css({ fontSize: '12px', color: '#333' }).html('Article: ').append($link)); $enBox.append($item); }); $body.append($enBox); } // --- SECTION 3: UNMATCHED REDLINKS --- if (unmatchedResults.length > 0) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#b32400', fontSize: '13px', marginTop: '10px', marginBottom: '6px' }) .text('✕ సరిపోలని ఎర్రలింకులు (' + unmatchedResults.length + '):')); var $unmatchedContainer = $('<div>').css({ background: '#fef6f6', border: '1px solid #f8cbcb', borderRadius: '4px', padding: '8px', maxHeight: '150px', overflowY: 'auto' }); unmatchedResults.forEach(function (title) { var $uItem = $('<div>').css({ padding: '2px 0', fontSize: '12px', color: '#d33' }) .text('• ' + title); $unmatchedContainer.append($uItem); }); $body.append($unmatchedContainer); } } function runCheck($btnLink) { var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); var redLinks = Array.prototype.filter.call(allRedLinks, function (link) { var isReference = link.closest('.references, .reflist, .refbegin, .footnote'); var title = link.getAttribute('title') || ''; return !isReference && !isFileLink(title); }); if (!redLinks.length) { setPopupStatus('ఈ పేజీలో చెల్లుబాటు అయ్యే ఎర్రలింకులు ఏవీ లేవు.'); return; } var map = {}; var uniqueLinks = []; redLinks.forEach(function (link) { var fullTitle = link.getAttribute('title'); if (!fullTitle) return; var cleanTitle = fullTitle.split('#')[0].replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (!map[cleanTitle]) { map[cleanTitle] = { title: cleanTitle, elements: [link] }; uniqueLinks.push(map[cleanTitle]); } else { map[cleanTitle].elements.push(link); } }); setPopupStatus('ఎర్రలింకులను చెక్ చేస్తోంది... (0/' + uniqueLinks.length + ')'); var checkedCount = 0; var matchedResults = []; var unmatchedResults = []; mw.loader.using('mediawiki.api').then(function () { var api = new mw.Api(); function checkLink(item) { var deferred = $.Deferred(); var normItemTitle = normalizeTitle(item.title); var itemDigits = extractDigits(item.title); api.get({ action: 'query', list: 'search', srsearch: item.title, srnamespace: 0, srlimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }).done(function (data) { var results = (data.query && data.query.search) || []; var exactMatch = null; for (var i = 0; i < results.length; i++) { var resTitle = results[i].title; var normResTitle = normalizeTitle(resTitle); var resDigits = extractDigits(resTitle); // అంకెలు ఉన్నప్పుడు మ్యాచ్ చెక్ if (itemDigits !== resDigits) continue; // 100% కచ్చితమైన పోలిక చెక్ if (normItemTitle === normResTitle) { exactMatch = resTitle; break; } } if (exactMatch) { item.elements.forEach(function (link) { addMarker(link, exactMatch); }); matchedResults.push({ title: item.title, match: exactMatch }); } else { unmatchedResults.push(item.title); } }).always(function () { checkedCount++; setPopupStatus('ఎర్రలింకులను చెక్ చేస్తోంది... (' + checkedCount + '/' + uniqueLinks.length + ')'); deferred.resolve(); }); return deferred.promise(); } processQueue(uniqueLinks, checkLink, CONFIG.maxConcurrent, CONFIG.delayBetweenBatches, function () { renderResults(matchedResults, unmatchedResults); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Redlink Markers'); }); }); } // వ్యాసంలో ఆకుపచ్చని ఆకర్షణీయమైన బ్యాడ్జ్ ప్రదర్శన function addMarker(link, matchTitle) { if (link.nextElementSibling && link.nextElementSibling.classList.contains('redlink-similarity-marker')) { return; } var marker = document.createElement('span'); marker.textContent = ' [✓ మ్యాచ్]'; marker.className = 'redlink-similarity-marker'; marker.style.cssText = 'background-color:#008000;color:#ffffff;font-weight:bold;font-size:0.8em;padding:2px 6px;border-radius:3px;margin-left:4px;cursor:pointer;display:inline-block;'; marker.title = '100% సరిపోలిన వ్యాసం ఉంది: "' + matchTitle + '"'; marker.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); window.open(mw.util.getUrl(matchTitle), '_blank'); }); link.insertAdjacentElement('afterend', marker); } $(function () { var targetPortlet = $('#p-views').length ? 'p-views' : ($('#p-cactions').length ? 'p-cactions' : 'p-tb'); var portletId = mw.util.addPortletLink( targetPortlet, '#', 'Check Redlinks', 'ca-redlink-checker', 'Check redlink similarity' ); if (portletId) { $(portletId).find('a').css({'font-weight': 'bold', 'color': '#008000'}).on('click', function (e) { e.preventDefault(); var $this = $(this); if (!isChecked) { runCheck($this); } else { $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('Check Redlinks'); } }); } }); })(); 40a3fdavh461wlhodblqddtyxcx9h1l 4954952 4954942 2026-09-08T15:46:38Z యర్రా రామారావు 28161 4954952 javascript text/javascript // ========================================================================== // ఎర్రలింకుల సారూప్యత చెకర్ — టూల్‌బార్ బటన్ + పాప్‌అప్ వెర్షన్ (Personal Tool) // వాడుక: common.js లో ఈ మొత్తం కోడ్ పేస్ట్ చేయండి // ========================================================================== (function () { 'use strict'; if ([0, 2].indexOf(mw.config.get('wgNamespaceNumber')) === -1) return; // టెస్టింగ్: వ్యాసం + యూజర్ నేమ్‌స్పేస్ if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; var CONFIG = { maxConcurrent: 3, delayBetweenBatches: 400, searchLimit: 5, similarityThreshold: 0.72, storageKey: 'redlink-checker-enabled' }; // ----- ఆన్/ఆఫ్ స్థితి (పేజీల మధ్య గుర్తుంచుకుంటుంది) ----- function isEnabled() { var val = mw.storage.get(CONFIG.storageKey); return val === null ? true : val === '1'; // డిఫాల్ట్‌గా ఆన్ } function setEnabled(val) { mw.storage.set(CONFIG.storageKey, val ? '1' : '0'); } // ----- Levenshtein ఆధారిత సారూప్యత స్కోరు ----- function similarity(a, b) { a = a.toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); b = b.toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); if (a === b) return 1; var lenA = a.length, lenB = b.length; if (lenA === 0 || lenB === 0) return 0; var matrix = []; for (var i = 0; i <= lenB; i++) matrix[i] = [i]; for (var j = 0; j <= lenA; j++) matrix[0][j] = j; for (i = 1; i <= lenB; i++) { for (j = 1; j <= lenA; j++) { if (b.charAt(i - 1) === a.charAt(j - 1)) { matrix[i][j] = matrix[i - 1][j - 1]; } else { matrix[i][j] = Math.min( matrix[i - 1][j - 1] + 1, matrix[i][j - 1] + 1, matrix[i - 1][j] + 1 ); } } } var distance = matrix[lenB][lenA]; return 1 - distance / Math.max(lenA, lenB); } // ----- క్యూ (rate limiting) ----- function processQueue(items, worker, concurrency, delay, onDone) { var index = 0, active = 0, completed = 0; function next() { if (index >= items.length) return; if (active >= concurrency) return; var item = items[index++]; active++; worker(item).always(function () { active--; completed++; if (completed === items.length && onDone) onDone(); setTimeout(next, delay); }); if (active < concurrency) next(); } if (items.length === 0) { if (onDone) onDone(); return; } for (var k = 0; k < concurrency; k++) next(); } // ----- పాప్‌అప్ UI ----- var $popup = null; function buildPopup() { if ($popup) return $popup; $popup = $('<div>').attr('id', 'redlink-checker-popup').css({ position: 'fixed', top: '60px', right: '20px', width: '340px', maxHeight: '70vh', overflowY: 'auto', background: '#fff', border: '1px solid #a2a9b1', borderRadius: '4px', boxShadow: '0 2px 10px rgba(0,0,0,0.25)', zIndex: 10000, padding: '12px', fontSize: '13px', display: 'none' }); var $header = $('<div>').css({ display: 'flex', justifyContent: 'space-between', alignItems: 'center', marginBottom: '8px', borderBottom: '1px solid #eaecf0', paddingBottom: '6px' }); $header.append($('<strong>').text('ఎర్రలింకుల సారూప్యత ఫలితాలు')); var $closeBtn = $('<span>').text('✕').css({ cursor: 'pointer', fontWeight: 'bold' }) .on('click', function () { $popup.hide(); }); $header.append($closeBtn); $popup.append($header); $popup.append($('<div>').attr('id', 'redlink-checker-body')); $('body').append($popup); return $popup; } function showPopup() { buildPopup().show(); } function setPopupStatus(text) { buildPopup(); $('#redlink-checker-body').html('<div style="padding:8px 0;color:#54595d;">' + text + '</div>'); showPopup(); } function renderResults(results) { buildPopup(); var $body = $('#redlink-checker-body').empty(); if (results.length === 0) { $body.append($('<div>').css({ padding: '8px 0', color: '#54595d' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు ఏవీ కనిపించలేదు.')); return; } results.forEach(function (r) { var $item = $('<div>').css({ padding: '8px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }); $item.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('ఎర్రలింక్: ' + r.title)); var $matchLine = $('<div>').css({ marginTop: '4px' }); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc' }); $matchLine.append('సారూప్యం: ').append($link) .append($('<span>').css({ color: '#72777d', marginLeft: '6px' }) .text('(' + Math.round(r.score * 100) + '%)')); $item.append($matchLine); $body.append($item); }); var $summary = $('<div>').css({ padding: '6px 0', color: '#72777d', fontSize: '12px' }) .text('మొత్తం ' + results.length + ' సారూప్య మ్యాచ్‌లు దొరికాయి.'); $body.prepend($summary); } // ----- ప్రధాన తనిఖీ లాజిక్ ----- function runCheck() { if (!isEnabled()) { setPopupStatus('ఈ టూల్ ప్రస్తుతం ఆఫ్‌లో ఉంది. ముందు ఆన్ చేయండి.'); return; } // మునుపటి గుర్తులు తీసివేయడం (మళ్ళీ రన్ చేస్తే డూప్లికేట్ కాకుండా) $('.redlink-similarity-marker').remove(); var redLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); if (!redLinks.length) { setPopupStatus('ఈ పేజీలో ఎర్రలింకులు ఏవీ లేవు.'); return; } var seen = {}; var uniqueLinks = []; // ఎర్రలింక్ నుండి అసలైన పేజీ పేరు తీసుకునే ఫంక్షన్. // title attribute లో "(పేజీ లేదు)" లాంటి అదనపు టెక్స్ట్ కూడా ఉంటుంది, // కాబట్టి href నుండి తీయడం నమ్మదగినది. function getTrueTitle(link) { var href = link.getAttribute('href'); if (href) { try { var urlObj = new URL(href, window.location.origin); var m = urlObj.pathname.match(/\/wiki\/(.+)$/); if (m && m[1]) { return decodeURIComponent(m[1]).replace(/_/g, ' '); } // index.php?title=... శైలి URL అయితే var t = urlObj.searchParams.get('title'); if (t) return decodeURIComponent(t).replace(/_/g, ' '); } catch (e) { /* href పార్స్ కాకపోతే కింద fallback వాడతాం */ } } // fallback: title attribute నుండి "(...)" భాగం తీసివేయడం var raw = link.getAttribute('title') || ''; return raw.replace(/\s*\([^)]*\)\s*$/, '').trim(); } redLinks.forEach(function (link) { var title = getTrueTitle(link); if (!title) return; if (!seen[title]) { seen[title] = true; uniqueLinks.push({ title: title, elements: [link] }); } else { var existing = uniqueLinks.find(function (u) { return u.title === title; }); if (existing) existing.elements.push(link); } }); setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (0/' + uniqueLinks.length + ')'); var checkedCount = 0; var allResults = []; mw.loader.using('mediawiki.api').then(function () { var api = new mw.Api(); function evaluateCandidates(item, candidates) { var best = null, bestScore = 0; candidates.forEach(function (candidateTitle) { var score = similarity(item.title, candidateTitle); if (score > bestScore && score < 1) { bestScore = score; best = candidateTitle; } }); if (best && bestScore >= CONFIG.similarityThreshold) { item.elements.forEach(function (link) { addMarker(link, best, bestScore); }); allResults.push({ title: item.title, match: best, score: bestScore }); } } // సారూప్య టైటిల్స్ తీసుకురావడం — టైటిల్ చివరి 1/2/3 అక్షరాలు తీసేసి // prefixsearch వాడతాం (ఇది search backend తో సంబంధం లేకుండా అన్ని // మీడియావికీల్లో ప్రామాణికంగా పనిచేస్తుంది; typo/missing-character // కేసుల్లో ఇది CirrusSearch fuzzy ఆపరేటర్ కన్నా నమ్మదగినది) function fetchNearbyTitles(title) { var deferred = $.Deferred(); var results = {}; var calls = []; // ప్రిఫిక్స్‌లు: పూర్తి టైటిల్ + చివరి 1,2,3 అక్షరాలు తీసేసినవి var prefixes = [title]; for (var cut = 1; cut <= 3; cut++) { if (title.length - cut >= 2) { prefixes.push(title.substring(0, title.length - cut)); } } prefixes.forEach(function (prefix) { calls.push(api.get({ action: 'query', list: 'prefixsearch', pssearch: prefix, psnamespace: 0, pslimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }).done(function (data) { ((data.query && data.query.prefixsearch) || []).forEach(function (r) { results[r.title] = true; }); })); }); // plain intitle సెర్చ్ కూడా జోడించడం (CirrusSearch ఉంటే అదనపు ఫలితాలు) calls.push(api.get({ action: 'query', list: 'search', srsearch: 'intitle:' + title, srnamespace: 0, srlimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }).done(function (data) { ((data.query && data.query.search) || []).forEach(function (r) { results[r.title] = true; }); }).fail(function () { /* intitle సపోర్ట్ లేకపోతే విస్మరించు */ })); $.when.apply($, calls).always(function () { deferred.resolve(Object.keys(results)); }); return deferred.promise(); } function checkLink(item) { var deferred = $.Deferred(); fetchNearbyTitles(item.title).then(function (candidates) { evaluateCandidates(item, candidates); }).always(function () { checkedCount++; setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (' + checkedCount + '/' + uniqueLinks.length + ')'); deferred.resolve(); }); return deferred.promise(); } processQueue(uniqueLinks, checkLink, CONFIG.maxConcurrent, CONFIG.delayBetweenBatches, function () { allResults.sort(function (a, b) { return b.score - a.score; }); renderResults(allResults); }); }); } function addMarker(link, matchTitle, score) { var marker = document.createElement('span'); marker.textContent = ' ⚠'; marker.className = 'redlink-similarity-marker'; marker.style.cssText = 'color:#e67e22;cursor:help;font-weight:bold;font-size:0.9em;'; marker.title = 'సారూప్య వ్యాసం ఉంది (' + Math.round(score * 100) + '%): "' + matchTitle + '"'; marker.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); window.open(mw.util.getUrl(matchTitle), '_blank'); }); link.insertAdjacentElement('afterend', marker); } // ----- టూల్‌బార్ మెనూ బటన్ ----- $(function () { var portletId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', // మెనూ (Actions మెనూలో కనిపిస్తుంది) '#', 'ఎర్రలింకులు చెక్ చేయి', // బటన్ పేరు 'ca-redlink-checker', 'పేజీలోని ఎర్రలింకులకు సారూప్య వ్యాసాలు ఉన్నాయేమో తనిఖీ చేయండి' ); if (portletId) { $(portletId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); runCheck(); }); } // ఆన్/ఆఫ్ టోగుల్ బటన్ var toggleId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', '#', isEnabled() ? 'ఎర్రలింక్ చెకర్: ఆన్ (ఆఫ్ చేయి)' : 'ఎర్రలింక్ చెకర్: ఆఫ్ (ఆన్ చేయి)', 'ca-redlink-toggle', 'ఎర్రలింక్ సారూప్యత తనిఖీని ఆన్/ఆఫ్ చేయండి' ); if (toggleId) { $(toggleId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); var newState = !isEnabled(); setEnabled(newState); $(this).text(newState ? 'ఎర్రలింక్ చెకర్: ఆన్ (ఆఫ్ చేయి)' : 'ఎర్రలింక్ చెకర్: ఆఫ్ (ఆన్ చేయి)'); if (!newState) { $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); } }); } }); })(); sqlsugix8g1l6hijel6y0cuj120zmp1 4955055 4954952 2026-09-09T02:23:05Z యర్రా రామారావు 28161 4955055 javascript text/javascript // ========================================================================== // ఎర్రలింకుల సారూప్యత చెకర్ — Single Button Toggle (Improved v2) // ========================================================================== (function () { 'use strict'; if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; var CONFIG = { maxConcurrent: 3, delayBetweenBatches: 400, searchLimit: 10, prefixLimit: 8, similarityThreshold: 0.60 }; var isChecked = false; // తనిఖీ జరిగిందో లేదో తెలుసుకోవడానికి var isRunning = false; // ప్రస్తుతం API కాల్స్ జరుగుతున్నాయా var isCancelled = false; // మధ్యలో ఆపేయాలని అడిగారా var $popup = null; var resultCache = {}; // { pageName: [results] } — సెషన్-లెవెల్ కాష్ // టైటిల్ ఆంగ్లంలో ఉందో లేదో చెక్ చేస్తుంది — తెలుగు అక్షరాలు లేకుండా, // కనీసం ఒక ఆంగ్ల అక్షరం ఉంటే "ఆంగ్ల శీర్షిక"గా పరిగణిస్తుంది. function isEnglishTitle(title) { var hasTelugu = /[\u0C00-\u0C7F]/.test(title); var hasLatin = /[A-Za-z]/.test(title); return hasLatin && !hasTelugu; } function cleanTitleForMatching(text) { // సఫిక్స్‌గా (టైటిల్ చివర్లో, space తర్వాత) ఉంటేనే తీయాలి — // "విజయనగరం" లాంటి పదాల మధ్యలో ఉన్న సబ్‌స్ట్రింగ్‌లను తాకకూడదు. return text.replace(/\s+(జిల్లా|నగరం|పట్టణం|మండలం|గ్రామం|రాష్ట్రం|District|City|Town|Mandal)$/i, '').trim(); } function normalize(text) { var cleaned = cleanTitleForMatching(text); return (cleaned.normalize ? cleaned.normalize('NFC') : cleaned) .toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); } function similarity(a, b) { var normA = normalize(a); var normB = normalize(b); if (normA === normB) return 1; if (normA.length > 3 && normB.length > 3) { if (normA.includes(normB) || normB.includes(normA)) return 0.85; } var lenA = normA.length, lenB = normB.length; if (lenA === 0 || lenB === 0) return 0; var matrix = []; for (var i = 0; i <= lenB; i++) matrix[i] = [i]; for (var j = 0; j <= lenA; j++) matrix[0][j] = j; for (i = 1; i <= lenB; i++) { for (j = 1; j <= lenA; j++) { if (normB.charAt(i - 1) === normA.charAt(j - 1)) { matrix[i][j] = matrix[i - 1][j - 1]; } else { matrix[i][j] = Math.min( matrix[i - 1][j - 1] + 1, matrix[i][j - 1] + 1, matrix[i - 1][j] + 1 ); } } } var distance = matrix[lenB][lenA]; return 1 - distance / Math.max(lenA, lenB); } // చిన్న టైటిల్స్‌కి కఠినమైన థ్రెషోల్డ్ — తక్కువ అక్షరాల్లో ఎడిట్ డిస్టెన్స్ // తేలికగా స్కోరు పెంచేస్తుంది కాబట్టి false positives తగ్గించడానికి. function getDynamicThreshold(title) { var len = normalize(title).length; if (len <= 5) return 0.80; if (len <= 8) return 0.70; return CONFIG.similarityThreshold; } function processQueue(items, worker, concurrency, delay, onDone) { var index = 0, active = 0, completed = 0; function next() { if (isCancelled) return; if (index >= items.length) return; if (active >= concurrency) return; var item = items[index++]; active++; worker(item).always(function () { active--; completed++; if (isCancelled) { if (onDone) onDone(true); return; } if (completed === items.length && onDone) onDone(false); setTimeout(next, delay); }); if (active < concurrency) next(); } if (items.length === 0) { if (onDone) onDone(false); return; } for (var k = 0; k < concurrency; k++) next(); } function buildPopup() { if ($popup) return $popup; $popup = $('<div>').attr('id', 'redlink-checker-popup').css({ position: 'fixed', top: '60px', right: '20px', width: '340px', maxHeight: '70vh', overflowY: 'auto', background: '#fff', border: '1px solid #a2a9b1', borderRadius: '4px', boxShadow: '0 2px 10px rgba(0,0,0,0.25)', zIndex: 10000, padding: '12px', fontSize: '13px', display: 'none' }); var $header = $('<div>').css({ display: 'flex', justifyContent: 'space-between', alignItems: 'center', marginBottom: '8px', borderBottom: '1px solid #eaecf0', paddingBottom: '6px' }); $header.append($('<strong>').text('ఎర్రలింకుల సారూప్యత ఫలితాలు')); var $closeBtn = $('<span>').text('✕').css({ cursor: 'pointer', fontWeight: 'bold' }) .on('click', function () { $popup.hide(); }); $header.append($closeBtn); $popup.append($header); $popup.append($('<div>').attr('id', 'redlink-checker-body')); $('body').append($popup); return $popup; } function setPopupStatus(text) { buildPopup(); $('#redlink-checker-body').html('<div style="padding:8px 0;color:#54595d;">' + text + '</div>'); buildPopup().show(); } // matchResults: సారూప్యత మ్యాచ్‌లు (తెలుగు శీర్షికల ఎర్రలింకులకు) // englishLinks: ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకుల జాబితా (సారూప్యత చెక్ చేయబడలేదు) function renderResults(matchResults, englishLinks) { buildPopup(); var $body = $('#redlink-checker-body').empty(); var totalCount = matchResults.length + (englishLinks ? englishLinks.length : 0); if (totalCount === 0) { $body.append($('<div>').css({ padding: '8px 0', color: '#54595d' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు లేదా ఆంగ్ల శీర్షికలు ఏవీ కనిపించలేదు.')); return; } if (matchResults.length) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', margin: '4px 0 6px', color: '#202122' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు (' + matchResults.length + ')')); var $ol1 = $('<ol>').css({ margin: '0 0 12px 0', paddingLeft: '20px' }); matchResults.forEach(function (r) { var $li = $('<li>').css({ padding: '4px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }); $li.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('ఎర్రలింక్: ' + r.title)); // సఫిక్స్ తీసేసిన తర్వాతే మ్యాచ్ అయితే ("విజయనగరం జిల్లా" → "విజయనగరం"), // ఏం తీసేశామో స్పష్టంగా చూపించే నోట్. var cleaned = cleanTitleForMatching(r.title); if (cleaned !== r.title) { $li.append($('<div>').css({ color: '#72777d', fontSize: '11px', marginTop: '2px' }) .text('→ "' + cleaned + '"గా శుభ్రపరిచిన తర్వాత మ్యాచ్ అయ్యింది')); } var $matchLine = $('<div>').css({ marginTop: '4px' }); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc' }); $matchLine.append('సారూప్యం: ').append($link) .append($('<span>').css({ color: '#72777d', marginLeft: '6px' }) .text('(' + Math.round(r.score * 100) + '%)')); $li.append($matchLine); $ol1.append($li); }); $body.append($ol1); } if (englishLinks && englishLinks.length) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', margin: '4px 0 6px', color: '#202122' }) .text('ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకులు (' + englishLinks.length + ')')); var $ol2 = $('<ol>').css({ margin: '0', paddingLeft: '20px' }); englishLinks.forEach(function (item) { var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(item.title)).attr('target', '_blank') .text(item.title).css({ color: '#3366a0' }); var $li = $('<li>').css({ padding: '4px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }).append($link); $ol2.append($li); }); $body.append($ol2); } var $summary = $('<div>').css({ padding: '6px 0', color: '#72777d', fontSize: '12px' }) .text('మొత్తం ' + totalCount + ' అంశాలు దొరికాయి.'); $body.prepend($summary); } // list=search (కంటెంట్ ఆధారితం) + list=allpages/apprefix (టైటిల్ ఆధారితం) // రెండింటినీ కలిపి candidate titles సేకరిస్తుంది — టైటిల్-సారూప్యత ఖచ్చితత్వం పెరుగుతుంది. function fetchCandidates(api, title) { var deferred = $.Deferred(); var prefix = normalize(title).slice(0, 4); var candidates = {}; var searchReq = api.get({ action: 'query', list: 'search', srsearch: title, srnamespace: 0, srlimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }); var prefixReq = prefix.length >= 2 ? api.get({ action: 'query', list: 'allpages', apprefix: title.slice(0, 4), apnamespace: 0, aplimit: CONFIG.prefixLimit, format: 'json' }) : $.Deferred().resolve({}).promise(); $.when(searchReq, prefixReq).always(function (searchRes, prefixRes) { var searchData = (searchRes && searchRes[0]) || {}; var prefixData = (prefixRes && prefixRes[0]) || {}; ((searchData.query && searchData.query.search) || []).forEach(function (r) { candidates[r.title] = true; }); ((prefixData.query && prefixData.query.allpages) || []).forEach(function (r) { candidates[r.title] = true; }); deferred.resolve(Object.keys(candidates)); }); return deferred.promise(); } function runCheck($btnLink) { var pageName = mw.config.get('wgPageName'); if (resultCache[pageName]) { applyMarkersFromResults(resultCache[pageName].results); renderResults(resultCache[pageName].results, resultCache[pageName].englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); return; } var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); var redLinks = Array.prototype.filter.call(allRedLinks, function (link) { return !link.closest('.references, .reflist, .refbegin, .footnote'); }); if (!redLinks.length) { setPopupStatus('ఈ పేజీలో ఎర్రలింకులు లేవు.'); return; } var map = {}; var uniqueLinks = []; var englishLinks = []; // ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకులు — వేరుగా జాబితా చేయడానికి, సారూప్యత చెక్ చేయబడదు redLinks.forEach(function (link) { var fullTitle = link.getAttribute('title'); if (!fullTitle) return; var cleanTitle = fullTitle.split('#')[0].replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (isEnglishTitle(cleanTitle)) { if (!englishLinks.some(function (i) { return i.title === cleanTitle; })) { englishLinks.push({ title: cleanTitle }); } return; } if (!map[cleanTitle]) { map[cleanTitle] = { title: cleanTitle, elements: [link] }; uniqueLinks.push(map[cleanTitle]); } else { map[cleanTitle].elements.push(link); } }); if (!uniqueLinks.length) { resultCache[pageName] = { results: [], englishLinks: englishLinks }; renderResults([], englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); return; } setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (0/' + uniqueLinks.length + ')'); isRunning = true; isCancelled = false; var checkedCount = 0; var allResults = []; mw.loader.using('mediawiki.api').then(function () { var api = new mw.Api(); function checkLink(item) { var deferred = $.Deferred(); fetchCandidates(api, item.title).then(function (candidateTitles) { var best = null, bestScore = 0; var threshold = getDynamicThreshold(item.title); candidateTitles.forEach(function (candidateTitle) { if (candidateTitle === item.title) return; // అసలు అదే టైటిల్ అయితే వదిలేయాలి var score = similarity(item.title, candidateTitle); if (score > bestScore) { bestScore = score; best = candidateTitle; } }); if (best && bestScore >= threshold) { item.elements.forEach(function (link) { addMarker(link, best, bestScore); }); allResults.push({ title: item.title, match: best, score: bestScore }); } }).always(function () { checkedCount++; setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (' + checkedCount + '/' + uniqueLinks.length + ')'); deferred.resolve(); }); return deferred.promise(); } processQueue(uniqueLinks, checkLink, CONFIG.maxConcurrent, CONFIG.delayBetweenBatches, function (wasCancelled) { isRunning = false; if (wasCancelled) return; allResults.sort(function (a, b) { return b.score - a.score; }); resultCache[pageName] = { results: allResults, englishLinks: englishLinks }; renderResults(allResults, englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); }); }); } function applyMarkersFromResults(results) { var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); results.forEach(function (r) { Array.prototype.forEach.call(allRedLinks, function (link) { var fullTitle = (link.getAttribute('title') || '').split('#')[0] .replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (fullTitle === r.title) addMarker(link, r.match, r.score); }); }); } function addMarker(link, matchTitle, score) { if (link.nextElementSibling && link.nextElementSibling.classList.contains('redlink-similarity-marker')) { return; } var marker = document.createElement('span'); marker.textContent = ' ⚠'; marker.className = 'redlink-similarity-marker'; // ముదురు రంగు (dark red-orange) + పెద్ద సైజు + తెల్లని outline-shadow — // ఏ బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌పైనైనా స్పష్టంగా కనిపించడానికి. marker.style.cssText = 'color:#b30000;cursor:help;font-weight:bold;font-size:1.15em;' + 'text-shadow:0 0 2px #fff, 0 0 2px #fff;'; marker.title = 'సారూప్య వ్యాసం ఉంది (' + Math.round(score * 100) + '%): "' + matchTitle + '"'; marker.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); window.open(mw.util.getUrl(matchTitle), '_blank'); }); link.insertAdjacentElement('afterend', marker); } $(function () { var portletId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', '#', 'Check Red Links', 'ca-redlink-checker', 'Check red link similarity' ); if (portletId) { $(portletId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); var $this = $(this); if (isRunning) { // ప్రస్తుతం రన్ అవుతుంటే, ఆపేయమని అడిగినట్టు — క్యూ మధ్యలోనే ఆగిపోతుంది isCancelled = true; isRunning = false; $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('Check Red Links'); return; } if (!isChecked) { runCheck($this); } else { $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('Check Red Links'); } }); } }); })(); 04zn8r5qf82e1rnghsrggdm2bwbxse1 4955062 4955055 2026-09-09T02:44:29Z యర్రా రామారావు 28161 4955062 javascript text/javascript // ========================================================================== // ఎర్రలింకుల సారూప్యత చెకర్ — సింగిల్ బటన్ వెర్షన్ (Single Button Toggle) // ========================================================================== (function () { 'use strict'; if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; var CONFIG = { maxConcurrent: 3, delayBetweenBatches: 400, searchLimit: 10, similarityThreshold: 0.60 }; var isChecked = false; // తనిఖీ జరిగిందో లేదో తెలుసుకోవడానికి var $popup = null; function cleanTitleForMatching(text) { return text.replace(/\s*(జిల్లా|నగరం|పట్టణం|మండలం|గ్రామం|రాష్ట్రం|District|City|Town|Mandal)\s*/gi, '').trim(); } function similarity(a, b) { var cleanA = cleanTitleForMatching(a); var cleanB = cleanTitleForMatching(b); var normA = (cleanA.normalize ? cleanA.normalize('NFC') : cleanA).toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); var normB = (cleanB.normalize ? cleanB.normalize('NFC') : cleanB).toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); if (normA === normB) return 1; if (normA.length > 3 && normB.length > 3) { if (normA.includes(normB) || normB.includes(normA)) return 0.85; } var lenA = normA.length, lenB = normB.length; if (lenA === 0 || lenB === 0) return 0; var matrix = []; for (var i = 0; i <= lenB; i++) matrix[i] = [i]; for (var j = 0; j <= lenA; j++) matrix[0][j] = j; for (i = 1; i <= lenB; i++) { for (j = 1; j <= lenA; j++) { if (normB.charAt(i - 1) === normA.charAt(j - 1)) { matrix[i][j] = matrix[i - 1][j - 1]; } else { matrix[i][j] = Math.min( matrix[i - 1][j - 1] + 1, matrix[i][j - 1] + 1, matrix[i - 1][j] + 1 ); } } } var distance = matrix[lenB][lenA]; return 1 - distance / Math.max(lenA, lenB); } function processQueue(items, worker, concurrency, delay, onDone) { var index = 0, active = 0, completed = 0; function next() { if (index >= items.length) return; if (active >= concurrency) return; var item = items[index++]; active++; worker(item).always(function () { active--; completed++; if (completed === items.length && onDone) onDone(); setTimeout(next, delay); }); if (active < concurrency) next(); } if (items.length === 0) { if (onDone) onDone(); return; } for (var k = 0; k < concurrency; k++) next(); } function buildPopup() { if ($popup) return $popup; $popup = $('<div>').attr('id', 'redlink-checker-popup').css({ position: 'fixed', top: '60px', right: '20px', width: '340px', maxHeight: '70vh', overflowY: 'auto', background: '#fff', border: '1px solid #a2a9b1', borderRadius: '4px', boxShadow: '0 2px 10px rgba(0,0,0,0.25)', zIndex: 10000, padding: '12px', fontSize: '13px', display: 'none' }); var $header = $('<div>').css({ display: 'flex', justifyContent: 'space-between', alignItems: 'center', marginBottom: '8px', borderBottom: '1px solid #eaecf0', paddingBottom: '6px' }); $header.append($('<strong>').text('ఎర్రలింకుల సారూప్యత ఫలితాలు')); var $closeBtn = $('<span>').text('✕').css({ cursor: 'pointer', fontWeight: 'bold' }) .on('click', function () { $popup.hide(); }); $header.append($closeBtn); $popup.append($header); $popup.append($('<div>').attr('id', 'redlink-checker-body')); $('body').append($popup); return $popup; } function setPopupStatus(text) { buildPopup(); $('#redlink-checker-body').html('<div style="padding:8px 0;color:#54595d;">' + text + '</div>'); buildPopup().show(); } function renderResults(results) { buildPopup(); var $body = $('#redlink-checker-body').empty(); if (results.length === 0) { $body.append($('<div>').css({ padding: '8px 0', color: '#54595d' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు ఏవీ కనిపించలేదు.')); return; } results.forEach(function (r) { var $item = $('<div>').css({ padding: '8px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }); $item.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('ఎర్రలింక్: ' + r.title)); var $matchLine = $('<div>').css({ marginTop: '4px' }); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc' }); $matchLine.append('సారూప్యం: ').append($link) .append($('<span>').css({ color: '#72777d', marginLeft: '6px' }) .text('(' + Math.round(r.score * 100) + '%)')); $item.append($matchLine); $body.append($item); }); var $summary = $('<div>').css({ padding: '6px 0', color: '#72777d', fontSize: '12px' }) .text('మొత్తం ' + results.length + ' సారూప్య మ్యాచ్‌లు దొరికాయి.'); $body.prepend($summary); } function runCheck($btnLink) { var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); var redLinks = Array.prototype.filter.call(allRedLinks, function (link) { return !link.closest('.references, .reflist, .refbegin, .footnote'); }); if (!redLinks.length) { setPopupStatus('ఈ పేజీలో ఎర్రలింకులు లేవు.'); return; } var map = {}; var uniqueLinks = []; redLinks.forEach(function (link) { var fullTitle = link.getAttribute('title'); if (!fullTitle) return; var cleanTitle = fullTitle.split('#')[0].replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (!map[cleanTitle]) { map[cleanTitle] = { title: cleanTitle, elements: [link] }; uniqueLinks.push(map[cleanTitle]); } else { map[cleanTitle].elements.push(link); } }); setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (0/' + uniqueLinks.length + ')'); var checkedCount = 0; var allResults = []; mw.loader.using('mediawiki.api').then(function () { var api = new mw.Api(); function checkLink(item) { var deferred = $.Deferred(); api.get({ action: 'query', list: 'search', srsearch: item.title, srnamespace: 0, srlimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }).done(function (data) { var results = (data.query && data.query.search) || []; var best = null, bestScore = 0; results.forEach(function (r) { var score = similarity(item.title, r.title); if (score > bestScore && score < 1) { bestScore = score; best = r.title; } }); if (best && bestScore >= CONFIG.similarityThreshold) { item.elements.forEach(function (link) { addMarker(link, best, bestScore); }); allResults.push({ title: item.title, match: best, score: bestScore }); } }).always(function () { checkedCount++; setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (' + checkedCount + '/' + uniqueLinks.length + ')'); deferred.resolve(); }); return deferred.promise(); } processQueue(uniqueLinks, checkLink, CONFIG.maxConcurrent, CONFIG.delayBetweenBatches, function () { allResults.sort(function (a, b) { return b.score - a.score; }); renderResults(allResults); isChecked = true; $btnLink.text('ఎర్రలింక్ గుర్తులు దాచు'); }); }); } function addMarker(link, matchTitle, score) { if (link.nextElementSibling && link.nextElementSibling.classList.contains('redlink-similarity-marker')) { return; } var marker = document.createElement('span'); marker.textContent = ' ⚠'; marker.className = 'redlink-similarity-marker'; marker.style.cssText = 'color:#e67e22;cursor:help;font-weight:bold;font-size:0.9em;'; marker.title = 'సారూప్య వ్యాసం ఉంది (' + Math.round(score * 100) + '%): "' + matchTitle + '"'; marker.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); window.open(mw.util.getUrl(matchTitle), '_blank'); }); link.insertAdjacentElement('afterend', marker); } $(function () { var portletId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', '#', 'ఎర్రలింకులు చెక్ చేయి', 'ca-redlink-checker', 'ఎర్రలింకుల సారూప్యత తనిఖీ చేయండి' ); if (portletId) { $(portletId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); var $this = $(this); if (!isChecked) { runCheck($this); } else { // ఆన్ లో ఉంటే దాచడం (Hide చేయడం) $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('ఎర్రలింకులు చెక్ చేయి'); } }); } }); })(); hh6ipw5n7gy1c80yknh4eqirpiq48mm 4955067 4955062 2026-09-09T03:01:28Z యర్రా రామారావు 28161 [[Special:Contributions/యర్రా రామారావు|యర్రా రామారావు]] ([[User talk:యర్రా రామారావు|చర్చ]]) దిద్దుబాటు చేసిన కూర్పు 4955062 ను రద్దు చేసారు 4955067 javascript text/javascript // ========================================================================== // ఎర్రలింకుల సారూప్యత చెకర్ — Single Button Toggle (Improved v2) // ========================================================================== (function () { 'use strict'; if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 0) return; if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; var CONFIG = { maxConcurrent: 3, delayBetweenBatches: 400, searchLimit: 10, prefixLimit: 8, similarityThreshold: 0.60 }; var isChecked = false; // తనిఖీ జరిగిందో లేదో తెలుసుకోవడానికి var isRunning = false; // ప్రస్తుతం API కాల్స్ జరుగుతున్నాయా var isCancelled = false; // మధ్యలో ఆపేయాలని అడిగారా var $popup = null; var resultCache = {}; // { pageName: [results] } — సెషన్-లెవెల్ కాష్ // టైటిల్ ఆంగ్లంలో ఉందో లేదో చెక్ చేస్తుంది — తెలుగు అక్షరాలు లేకుండా, // కనీసం ఒక ఆంగ్ల అక్షరం ఉంటే "ఆంగ్ల శీర్షిక"గా పరిగణిస్తుంది. function isEnglishTitle(title) { var hasTelugu = /[\u0C00-\u0C7F]/.test(title); var hasLatin = /[A-Za-z]/.test(title); return hasLatin && !hasTelugu; } function cleanTitleForMatching(text) { // సఫిక్స్‌గా (టైటిల్ చివర్లో, space తర్వాత) ఉంటేనే తీయాలి — // "విజయనగరం" లాంటి పదాల మధ్యలో ఉన్న సబ్‌స్ట్రింగ్‌లను తాకకూడదు. return text.replace(/\s+(జిల్లా|నగరం|పట్టణం|మండలం|గ్రామం|రాష్ట్రం|District|City|Town|Mandal)$/i, '').trim(); } function normalize(text) { var cleaned = cleanTitleForMatching(text); return (cleaned.normalize ? cleaned.normalize('NFC') : cleaned) .toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); } function similarity(a, b) { var normA = normalize(a); var normB = normalize(b); if (normA === normB) return 1; if (normA.length > 3 && normB.length > 3) { if (normA.includes(normB) || normB.includes(normA)) return 0.85; } var lenA = normA.length, lenB = normB.length; if (lenA === 0 || lenB === 0) return 0; var matrix = []; for (var i = 0; i <= lenB; i++) matrix[i] = [i]; for (var j = 0; j <= lenA; j++) matrix[0][j] = j; for (i = 1; i <= lenB; i++) { for (j = 1; j <= lenA; j++) { if (normB.charAt(i - 1) === normA.charAt(j - 1)) { matrix[i][j] = matrix[i - 1][j - 1]; } else { matrix[i][j] = Math.min( matrix[i - 1][j - 1] + 1, matrix[i][j - 1] + 1, matrix[i - 1][j] + 1 ); } } } var distance = matrix[lenB][lenA]; return 1 - distance / Math.max(lenA, lenB); } // చిన్న టైటిల్స్‌కి కఠినమైన థ్రెషోల్డ్ — తక్కువ అక్షరాల్లో ఎడిట్ డిస్టెన్స్ // తేలికగా స్కోరు పెంచేస్తుంది కాబట్టి false positives తగ్గించడానికి. function getDynamicThreshold(title) { var len = normalize(title).length; if (len <= 5) return 0.80; if (len <= 8) return 0.70; return CONFIG.similarityThreshold; } function processQueue(items, worker, concurrency, delay, onDone) { var index = 0, active = 0, completed = 0; function next() { if (isCancelled) return; if (index >= items.length) return; if (active >= concurrency) return; var item = items[index++]; active++; worker(item).always(function () { active--; completed++; if (isCancelled) { if (onDone) onDone(true); return; } if (completed === items.length && onDone) onDone(false); setTimeout(next, delay); }); if (active < concurrency) next(); } if (items.length === 0) { if (onDone) onDone(false); return; } for (var k = 0; k < concurrency; k++) next(); } function buildPopup() { if ($popup) return $popup; $popup = $('<div>').attr('id', 'redlink-checker-popup').css({ position: 'fixed', top: '60px', right: '20px', width: '340px', maxHeight: '70vh', overflowY: 'auto', background: '#fff', border: '1px solid #a2a9b1', borderRadius: '4px', boxShadow: '0 2px 10px rgba(0,0,0,0.25)', zIndex: 10000, padding: '12px', fontSize: '13px', display: 'none' }); var $header = $('<div>').css({ display: 'flex', justifyContent: 'space-between', alignItems: 'center', marginBottom: '8px', borderBottom: '1px solid #eaecf0', paddingBottom: '6px' }); $header.append($('<strong>').text('ఎర్రలింకుల సారూప్యత ఫలితాలు')); var $closeBtn = $('<span>').text('✕').css({ cursor: 'pointer', fontWeight: 'bold' }) .on('click', function () { $popup.hide(); }); $header.append($closeBtn); $popup.append($header); $popup.append($('<div>').attr('id', 'redlink-checker-body')); $('body').append($popup); return $popup; } function setPopupStatus(text) { buildPopup(); $('#redlink-checker-body').html('<div style="padding:8px 0;color:#54595d;">' + text + '</div>'); buildPopup().show(); } // matchResults: సారూప్యత మ్యాచ్‌లు (తెలుగు శీర్షికల ఎర్రలింకులకు) // englishLinks: ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకుల జాబితా (సారూప్యత చెక్ చేయబడలేదు) function renderResults(matchResults, englishLinks) { buildPopup(); var $body = $('#redlink-checker-body').empty(); var totalCount = matchResults.length + (englishLinks ? englishLinks.length : 0); if (totalCount === 0) { $body.append($('<div>').css({ padding: '8px 0', color: '#54595d' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు లేదా ఆంగ్ల శీర్షికలు ఏవీ కనిపించలేదు.')); return; } if (matchResults.length) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', margin: '4px 0 6px', color: '#202122' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు (' + matchResults.length + ')')); var $ol1 = $('<ol>').css({ margin: '0 0 12px 0', paddingLeft: '20px' }); matchResults.forEach(function (r) { var $li = $('<li>').css({ padding: '4px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }); $li.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('ఎర్రలింక్: ' + r.title)); // సఫిక్స్ తీసేసిన తర్వాతే మ్యాచ్ అయితే ("విజయనగరం జిల్లా" → "విజయనగరం"), // ఏం తీసేశామో స్పష్టంగా చూపించే నోట్. var cleaned = cleanTitleForMatching(r.title); if (cleaned !== r.title) { $li.append($('<div>').css({ color: '#72777d', fontSize: '11px', marginTop: '2px' }) .text('→ "' + cleaned + '"గా శుభ్రపరిచిన తర్వాత మ్యాచ్ అయ్యింది')); } var $matchLine = $('<div>').css({ marginTop: '4px' }); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc' }); $matchLine.append('సారూప్యం: ').append($link) .append($('<span>').css({ color: '#72777d', marginLeft: '6px' }) .text('(' + Math.round(r.score * 100) + '%)')); $li.append($matchLine); $ol1.append($li); }); $body.append($ol1); } if (englishLinks && englishLinks.length) { $body.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', margin: '4px 0 6px', color: '#202122' }) .text('ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకులు (' + englishLinks.length + ')')); var $ol2 = $('<ol>').css({ margin: '0', paddingLeft: '20px' }); englishLinks.forEach(function (item) { var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(item.title)).attr('target', '_blank') .text(item.title).css({ color: '#3366a0' }); var $li = $('<li>').css({ padding: '4px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }).append($link); $ol2.append($li); }); $body.append($ol2); } var $summary = $('<div>').css({ padding: '6px 0', color: '#72777d', fontSize: '12px' }) .text('మొత్తం ' + totalCount + ' అంశాలు దొరికాయి.'); $body.prepend($summary); } // list=search (కంటెంట్ ఆధారితం) + list=allpages/apprefix (టైటిల్ ఆధారితం) // రెండింటినీ కలిపి candidate titles సేకరిస్తుంది — టైటిల్-సారూప్యత ఖచ్చితత్వం పెరుగుతుంది. function fetchCandidates(api, title) { var deferred = $.Deferred(); var prefix = normalize(title).slice(0, 4); var candidates = {}; var searchReq = api.get({ action: 'query', list: 'search', srsearch: title, srnamespace: 0, srlimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }); var prefixReq = prefix.length >= 2 ? api.get({ action: 'query', list: 'allpages', apprefix: title.slice(0, 4), apnamespace: 0, aplimit: CONFIG.prefixLimit, format: 'json' }) : $.Deferred().resolve({}).promise(); $.when(searchReq, prefixReq).always(function (searchRes, prefixRes) { var searchData = (searchRes && searchRes[0]) || {}; var prefixData = (prefixRes && prefixRes[0]) || {}; ((searchData.query && searchData.query.search) || []).forEach(function (r) { candidates[r.title] = true; }); ((prefixData.query && prefixData.query.allpages) || []).forEach(function (r) { candidates[r.title] = true; }); deferred.resolve(Object.keys(candidates)); }); return deferred.promise(); } function runCheck($btnLink) { var pageName = mw.config.get('wgPageName'); if (resultCache[pageName]) { applyMarkersFromResults(resultCache[pageName].results); renderResults(resultCache[pageName].results, resultCache[pageName].englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); return; } var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); var redLinks = Array.prototype.filter.call(allRedLinks, function (link) { return !link.closest('.references, .reflist, .refbegin, .footnote'); }); if (!redLinks.length) { setPopupStatus('ఈ పేజీలో ఎర్రలింకులు లేవు.'); return; } var map = {}; var uniqueLinks = []; var englishLinks = []; // ఆంగ్ల శీర్షికలున్న ఎర్రలింకులు — వేరుగా జాబితా చేయడానికి, సారూప్యత చెక్ చేయబడదు redLinks.forEach(function (link) { var fullTitle = link.getAttribute('title'); if (!fullTitle) return; var cleanTitle = fullTitle.split('#')[0].replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (isEnglishTitle(cleanTitle)) { if (!englishLinks.some(function (i) { return i.title === cleanTitle; })) { englishLinks.push({ title: cleanTitle }); } return; } if (!map[cleanTitle]) { map[cleanTitle] = { title: cleanTitle, elements: [link] }; uniqueLinks.push(map[cleanTitle]); } else { map[cleanTitle].elements.push(link); } }); if (!uniqueLinks.length) { resultCache[pageName] = { results: [], englishLinks: englishLinks }; renderResults([], englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); return; } setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (0/' + uniqueLinks.length + ')'); isRunning = true; isCancelled = false; var checkedCount = 0; var allResults = []; mw.loader.using('mediawiki.api').then(function () { var api = new mw.Api(); function checkLink(item) { var deferred = $.Deferred(); fetchCandidates(api, item.title).then(function (candidateTitles) { var best = null, bestScore = 0; var threshold = getDynamicThreshold(item.title); candidateTitles.forEach(function (candidateTitle) { if (candidateTitle === item.title) return; // అసలు అదే టైటిల్ అయితే వదిలేయాలి var score = similarity(item.title, candidateTitle); if (score > bestScore) { bestScore = score; best = candidateTitle; } }); if (best && bestScore >= threshold) { item.elements.forEach(function (link) { addMarker(link, best, bestScore); }); allResults.push({ title: item.title, match: best, score: bestScore }); } }).always(function () { checkedCount++; setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (' + checkedCount + '/' + uniqueLinks.length + ')'); deferred.resolve(); }); return deferred.promise(); } processQueue(uniqueLinks, checkLink, CONFIG.maxConcurrent, CONFIG.delayBetweenBatches, function (wasCancelled) { isRunning = false; if (wasCancelled) return; allResults.sort(function (a, b) { return b.score - a.score; }); resultCache[pageName] = { results: allResults, englishLinks: englishLinks }; renderResults(allResults, englishLinks); isChecked = true; $btnLink.text('Hide Red Link Markers'); }); }); } function applyMarkersFromResults(results) { var allRedLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); results.forEach(function (r) { Array.prototype.forEach.call(allRedLinks, function (link) { var fullTitle = (link.getAttribute('title') || '').split('#')[0] .replace(/\s*\([^)]*does not exist[^)]*\)/gi, '').trim(); if (fullTitle === r.title) addMarker(link, r.match, r.score); }); }); } function addMarker(link, matchTitle, score) { if (link.nextElementSibling && link.nextElementSibling.classList.contains('redlink-similarity-marker')) { return; } var marker = document.createElement('span'); marker.textContent = ' ⚠'; marker.className = 'redlink-similarity-marker'; // ముదురు రంగు (dark red-orange) + పెద్ద సైజు + తెల్లని outline-shadow — // ఏ బ్యాక్‌గ్రౌండ్‌పైనైనా స్పష్టంగా కనిపించడానికి. marker.style.cssText = 'color:#b30000;cursor:help;font-weight:bold;font-size:1.15em;' + 'text-shadow:0 0 2px #fff, 0 0 2px #fff;'; marker.title = 'సారూప్య వ్యాసం ఉంది (' + Math.round(score * 100) + '%): "' + matchTitle + '"'; marker.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); window.open(mw.util.getUrl(matchTitle), '_blank'); }); link.insertAdjacentElement('afterend', marker); } $(function () { var portletId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', '#', 'Check Red Links', 'ca-redlink-checker', 'Check red link similarity' ); if (portletId) { $(portletId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); var $this = $(this); if (isRunning) { // ప్రస్తుతం రన్ అవుతుంటే, ఆపేయమని అడిగినట్టు — క్యూ మధ్యలోనే ఆగిపోతుంది isCancelled = true; isRunning = false; $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('Check Red Links'); return; } if (!isChecked) { runCheck($this); } else { $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); isChecked = false; $this.text('Check Red Links'); } }); } }); })(); 04zn8r5qf82e1rnghsrggdm2bwbxse1 4955068 4955067 2026-09-09T03:04:00Z యర్రా రామారావు 28161 4955068 javascript text/javascript // ========================================================================== // ఎర్రలింకుల సారూప్యత చెకర్ — టూల్‌బార్ బటన్ + పాప్‌అప్ వెర్షన్ (Personal Tool) // వాడుక: common.js లో ఈ మొత్తం కోడ్ పేస్ట్ చేయండి // ========================================================================== (function () { 'use strict'; if ([0, 2].indexOf(mw.config.get('wgNamespaceNumber')) === -1) return; // టెస్టింగ్: వ్యాసం + యూజర్ నేమ్‌స్పేస్ if (mw.config.get('wgAction') !== 'view') return; var CONFIG = { maxConcurrent: 3, delayBetweenBatches: 400, searchLimit: 5, similarityThreshold: 0.72, storageKey: 'redlink-checker-enabled' }; // ----- ఆన్/ఆఫ్ స్థితి (పేజీల మధ్య గుర్తుంచుకుంటుంది) ----- function isEnabled() { var val = mw.storage.get(CONFIG.storageKey); return val === null ? true : val === '1'; // డిఫాల్ట్‌గా ఆన్ } function setEnabled(val) { mw.storage.set(CONFIG.storageKey, val ? '1' : '0'); } // ----- Levenshtein ఆధారిత సారూప్యత స్కోరు ----- function similarity(a, b) { a = a.toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); b = b.toLowerCase().replace(/[\s_()]+/g, ''); if (a === b) return 1; var lenA = a.length, lenB = b.length; if (lenA === 0 || lenB === 0) return 0; var matrix = []; for (var i = 0; i <= lenB; i++) matrix[i] = [i]; for (var j = 0; j <= lenA; j++) matrix[0][j] = j; for (i = 1; i <= lenB; i++) { for (j = 1; j <= lenA; j++) { if (b.charAt(i - 1) === a.charAt(j - 1)) { matrix[i][j] = matrix[i - 1][j - 1]; } else { matrix[i][j] = Math.min( matrix[i - 1][j - 1] + 1, matrix[i][j - 1] + 1, matrix[i - 1][j] + 1 ); } } } var distance = matrix[lenB][lenA]; return 1 - distance / Math.max(lenA, lenB); } // ----- క్యూ (rate limiting) ----- function processQueue(items, worker, concurrency, delay, onDone) { var index = 0, active = 0, completed = 0; function next() { if (index >= items.length) return; if (active >= concurrency) return; var item = items[index++]; active++; worker(item).always(function () { active--; completed++; if (completed === items.length && onDone) onDone(); setTimeout(next, delay); }); if (active < concurrency) next(); } if (items.length === 0) { if (onDone) onDone(); return; } for (var k = 0; k < concurrency; k++) next(); } // ----- పాప్‌అప్ UI ----- var $popup = null; function buildPopup() { if ($popup) return $popup; $popup = $('<div>').attr('id', 'redlink-checker-popup').css({ position: 'fixed', top: '60px', right: '20px', width: '340px', maxHeight: '70vh', overflowY: 'auto', background: '#fff', border: '1px solid #a2a9b1', borderRadius: '4px', boxShadow: '0 2px 10px rgba(0,0,0,0.25)', zIndex: 10000, padding: '12px', fontSize: '13px', display: 'none' }); var $header = $('<div>').css({ display: 'flex', justifyContent: 'space-between', alignItems: 'center', marginBottom: '8px', borderBottom: '1px solid #eaecf0', paddingBottom: '6px' }); $header.append($('<strong>').text('ఎర్రలింకుల సారూప్యత ఫలితాలు')); var $closeBtn = $('<span>').text('✕').css({ cursor: 'pointer', fontWeight: 'bold' }) .on('click', function () { $popup.hide(); }); $header.append($closeBtn); $popup.append($header); $popup.append($('<div>').attr('id', 'redlink-checker-body')); $('body').append($popup); return $popup; } function showPopup() { buildPopup().show(); } function setPopupStatus(text) { buildPopup(); $('#redlink-checker-body').html('<div style="padding:8px 0;color:#54595d;">' + text + '</div>'); showPopup(); } function renderResults(results) { buildPopup(); var $body = $('#redlink-checker-body').empty(); if (results.length === 0) { $body.append($('<div>').css({ padding: '8px 0', color: '#54595d' }) .text('సారూప్య వ్యాసాలు ఏవీ కనిపించలేదు.')); return; } results.forEach(function (r) { var $item = $('<div>').css({ padding: '8px 0', borderBottom: '1px solid #eaecf0' }); $item.append($('<div>').css({ fontWeight: 'bold', color: '#d33' }).text('ఎర్రలింక్: ' + r.title)); var $matchLine = $('<div>').css({ marginTop: '4px' }); var $link = $('<a>').attr('href', mw.util.getUrl(r.match)).attr('target', '_blank') .text(r.match).css({ color: '#3366cc' }); $matchLine.append('సారూప్యం: ').append($link) .append($('<span>').css({ color: '#72777d', marginLeft: '6px' }) .text('(' + Math.round(r.score * 100) + '%)')); $item.append($matchLine); $body.append($item); }); var $summary = $('<div>').css({ padding: '6px 0', color: '#72777d', fontSize: '12px' }) .text('మొత్తం ' + results.length + ' సారూప్య మ్యాచ్‌లు దొరికాయి.'); $body.prepend($summary); } // ----- ప్రధాన తనిఖీ లాజిక్ ----- function runCheck() { if (!isEnabled()) { setPopupStatus('ఈ టూల్ ప్రస్తుతం ఆఫ్‌లో ఉంది. ముందు ఆన్ చేయండి.'); return; } // మునుపటి గుర్తులు తీసివేయడం (మళ్ళీ రన్ చేస్తే డూప్లికేట్ కాకుండా) $('.redlink-similarity-marker').remove(); var redLinks = document.querySelectorAll('#mw-content-text a.new[title]'); if (!redLinks.length) { setPopupStatus('ఈ పేజీలో ఎర్రలింకులు ఏవీ లేవు.'); return; } var seen = {}; var uniqueLinks = []; // ఎర్రలింక్ నుండి అసలైన పేజీ పేరు తీసుకునే ఫంక్షన్. // title attribute లో "(పేజీ లేదు)" లాంటి అదనపు టెక్స్ట్ కూడా ఉంటుంది, // కాబట్టి href నుండి తీయడం నమ్మదగినది. function getTrueTitle(link) { var href = link.getAttribute('href'); if (href) { try { var urlObj = new URL(href, window.location.origin); var m = urlObj.pathname.match(/\/wiki\/(.+)$/); if (m && m[1]) { return decodeURIComponent(m[1]).replace(/_/g, ' '); } // index.php?title=... శైలి URL అయితే var t = urlObj.searchParams.get('title'); if (t) return decodeURIComponent(t).replace(/_/g, ' '); } catch (e) { /* href పార్స్ కాకపోతే కింద fallback వాడతాం */ } } // fallback: title attribute నుండి "(...)" భాగం తీసివేయడం var raw = link.getAttribute('title') || ''; return raw.replace(/\s*\([^)]*\)\s*$/, '').trim(); } redLinks.forEach(function (link) { var title = getTrueTitle(link); if (!title) return; if (!seen[title]) { seen[title] = true; uniqueLinks.push({ title: title, elements: [link] }); } else { var existing = uniqueLinks.find(function (u) { return u.title === title; }); if (existing) existing.elements.push(link); } }); setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (0/' + uniqueLinks.length + ')'); var checkedCount = 0; var allResults = []; mw.loader.using('mediawiki.api').then(function () { var api = new mw.Api(); function evaluateCandidates(item, candidates) { var best = null, bestScore = 0; candidates.forEach(function (candidateTitle) { var score = similarity(item.title, candidateTitle); if (score > bestScore && score < 1) { bestScore = score; best = candidateTitle; } }); if (best && bestScore >= CONFIG.similarityThreshold) { item.elements.forEach(function (link) { addMarker(link, best, bestScore); }); allResults.push({ title: item.title, match: best, score: bestScore }); } } // సారూప్య టైటిల్స్ తీసుకురావడం — టైటిల్ చివరి 1/2/3 అక్షరాలు తీసేసి // prefixsearch వాడతాం (ఇది search backend తో సంబంధం లేకుండా అన్ని // మీడియావికీల్లో ప్రామాణికంగా పనిచేస్తుంది; typo/missing-character // కేసుల్లో ఇది CirrusSearch fuzzy ఆపరేటర్ కన్నా నమ్మదగినది) function fetchNearbyTitles(title) { var deferred = $.Deferred(); var results = {}; var calls = []; // ప్రిఫిక్స్‌లు: పూర్తి టైటిల్ + చివరి 1,2,3 అక్షరాలు తీసేసినవి var prefixes = [title]; for (var cut = 1; cut <= 3; cut++) { if (title.length - cut >= 2) { prefixes.push(title.substring(0, title.length - cut)); } } prefixes.forEach(function (prefix) { calls.push(api.get({ action: 'query', list: 'prefixsearch', pssearch: prefix, psnamespace: 0, pslimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }).done(function (data) { ((data.query && data.query.prefixsearch) || []).forEach(function (r) { results[r.title] = true; }); })); }); // plain intitle సెర్చ్ కూడా జోడించడం (CirrusSearch ఉంటే అదనపు ఫలితాలు) calls.push(api.get({ action: 'query', list: 'search', srsearch: 'intitle:' + title, srnamespace: 0, srlimit: CONFIG.searchLimit, format: 'json' }).done(function (data) { ((data.query && data.query.search) || []).forEach(function (r) { results[r.title] = true; }); }).fail(function () { /* intitle సపోర్ట్ లేకపోతే విస్మరించు */ })); $.when.apply($, calls).always(function () { deferred.resolve(Object.keys(results)); }); return deferred.promise(); } function checkLink(item) { var deferred = $.Deferred(); fetchNearbyTitles(item.title).then(function (candidates) { evaluateCandidates(item, candidates); }).always(function () { checkedCount++; setPopupStatus('తనిఖీ జరుగుతోంది... (' + checkedCount + '/' + uniqueLinks.length + ')'); deferred.resolve(); }); return deferred.promise(); } processQueue(uniqueLinks, checkLink, CONFIG.maxConcurrent, CONFIG.delayBetweenBatches, function () { allResults.sort(function (a, b) { return b.score - a.score; }); renderResults(allResults); }); }); } function addMarker(link, matchTitle, score) { var marker = document.createElement('span'); marker.textContent = ' ⚠'; marker.className = 'redlink-similarity-marker'; marker.style.cssText = 'color:#e67e22;cursor:help;font-weight:bold;font-size:0.9em;'; marker.title = 'సారూప్య వ్యాసం ఉంది (' + Math.round(score * 100) + '%): "' + matchTitle + '"'; marker.addEventListener('click', function (e) { e.preventDefault(); e.stopPropagation(); window.open(mw.util.getUrl(matchTitle), '_blank'); }); link.insertAdjacentElement('afterend', marker); } // ----- టూల్‌బార్ మెనూ బటన్ ----- $(function () { var portletId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', // మెనూ (Actions మెనూలో కనిపిస్తుంది) '#', 'ఎర్రలింకులు చెక్ చేయి', // బటన్ పేరు 'ca-redlink-checker', 'పేజీలోని ఎర్రలింకులకు సారూప్య వ్యాసాలు ఉన్నాయేమో తనిఖీ చేయండి' ); if (portletId) { $(portletId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); runCheck(); }); } // ఆన్/ఆఫ్ టోగుల్ బటన్ var toggleId = mw.util.addPortletLink( 'p-cactions', '#', isEnabled() ? 'ఎర్రలింక్ చెకర్: ఆన్ (ఆఫ్ చేయి)' : 'ఎర్రలింక్ చెకర్: ఆఫ్ (ఆన్ చేయి)', 'ca-redlink-toggle', 'ఎర్రలింక్ సారూప్యత తనిఖీని ఆన్/ఆఫ్ చేయండి' ); if (toggleId) { $(toggleId).find('a').on('click', function (e) { e.preventDefault(); var newState = !isEnabled(); setEnabled(newState); $(this).text(newState ? 'ఎర్రలింక్ చెకర్: ఆన్ (ఆఫ్ చేయి)' : 'ఎర్రలింక్ చెకర్: ఆఫ్ (ఆన్ చేయి)'); if (!newState) { $('.redlink-similarity-marker').remove(); if ($popup) $popup.hide(); } }); } }); })(); sqlsugix8g1l6hijel6y0cuj120zmp1 1 506906 4955100 4936505 2026-09-09T04:06:41Z ChaduvariAWBNew 66218 /* top */ AWB తో మంచి వ్యాసం మూసను ఎక్కిస్తున్నాను 4955100 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|04:06, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:ChaduvariAWBNew|ChaduvariAWBNew]] ([[వాడుకరి చర్చ:ChaduvariAWBNew|చర్చ]])|page=2|subtopic=other|status=|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} jds37l7omgm4wkbm44y70vs6t3ev20h 4955167 4955100 2026-09-09T04:51:20Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955167 wikitext text/x-wiki {{GA nominee|11 ఆగస్టు 2026 (UTC)|nominator=[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] ([[వాడుకరి చర్చ:K.Venkataramana|చర్చ]])|page=1|subtopic=other|status=onhold|note=|shortdesc=<strong class="error"><span class="scribunto-error mw-scribunto-error-ec2b1255">Script error: No such module &quot;GetShortDescription&quot;.</span></strong>}} {{వికీప్రాజెక్టు యూజర్‌గ్రూపు-గూగుల్ ఎడిటథాన్-5 లో భాగం|సర్లే.., ఏదో ఒకటి}} 29eri04600ib0376q88gtva33yuzk34 0 507291 4954908 4940872 2026-09-08T13:21:47Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4954908 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name =మైఖేల్ వర్జిన్ ల్యాండ్ నేచర్ రిజర్వ్ | alt_name= ఉక్రేనియన్: మిహైలివ్స్కా ఇలినా | iucn_category = Ia | image = Михайлівська цілина прекрасна в будь-яку пору року.jpg | image_caption =మైఖేల్ వర్జిన్ ల్యాండ్ నేచర్ రిజర్వ్ | image_size = 300 | pushpin_map = Ukraine | pushpin_relief = yes | map_caption =ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రదేశం | location = సుమీ ఓబ్లాస్ట్ | nearest_city = సుమీ | coordinates = {{coords|50|55|N|34|45|E|display=inline,title}} | coords_ref = | area =883 హెక్టార్లు (2,182 ఎకరాలు ; 9 చదరపు కిలోమీటర్లు ; 3 చదరపు మైళ్ళు ) | established = 2009 | visitation_num = | visitation_year = | visitation_ref = | website= | governing_body = పర్యావరణ & సహజ వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ (ఉక్రెయిన్) }} మైఖేల్స్ వర్జిన్ ల్యాండ్ నేచర్ రిజర్వ్ ([[ఉక్రెయిన్]] Πριροδνις Πρίροδний яповидник "михаяливська Силина", రోమనీకరించబడిందిః 'మైఖైలివ్స్ కా సిలైనా' ఉక్రెయిన్ రక్షిత [[ప్రకృతి రిజర్వ్]], ఇది [[రష్యా]] సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉక్రెయిన్ ఈశాన్యంలో పచ్చిక మైదానం-గడ్డి మైదానాలు-గడ్డి భూములను కలిగి ఉంది. ఇది ఉత్తర, దక్షిణ స్టెప్పీలు రెండింటిలోనూ కనిపించే మొక్కలను ప్రదర్శిస్తుంది. 1928లో మొదట రిజర్వ్గా సృష్టించబడిన ఇది, సంవత్సరాలుగా విస్తరించబడింది, 2009లో అధికారికంగా జాతీయ రిజర్వ్‌గా ఉన్నతీకరించబడింది. ఈ రిజర్వ్ సుమీ ఒబ్లాస్ట్ లెబెడిన్, నెడ్రిహైలీవ్ పరిపాలనా జిల్లాల్లో ఉంది.<ref name="zap1">{{Cite web|title=Michael's Virgin Land Nature Reserve|url=https://zapovidnukuukr.ucoz.ua/index/mikhajlivska_cilina/0-17|access-date=June 18, 2019|publisher=Zapovedniks of Ukraine|language=uk}}</ref> == స్థలాకృతి == [[దస్త్రం:Лучне_різнотрав'я_в_Михайлівській_цілині.JPG|ఎడమ|thumb|300x300px|మైఖేల్స్ రిజర్వ్‌లో ఉల్లి గడ్డి & అడవి పువ్వులు]] ఈ రిజర్వ్ ఈశాన్య ఉక్రెయిన్‌లోని ఎత్తైన ప్రాంతాలలో సులా నది, గ్రున్ నది పరీవాహక ప్రాంతాలలో సాపేక్షంగా చదునుగా ఉంటుంది. ఇది గతంలో పెద్ద కన్య గడ్డి మైదానంగా ఉన్న అవశేషాలు. రిజర్వ్ ప్రధాన భాగం జిల్లా మధ్యలో ఉంది, ఇతర అవశేష పచ్చిక బయళ్ళు-గడ్డి మైదానాలను రక్షించడానికి చుట్టుపక్కల చెల్లాచెదురుగా ఉన్న 40-100 హెక్టార్ల అనేక చిన్న ఉపగ్రహ ప్రదేశాలు ఉన్నాయి.<ref name="hua1">{{Cite web|title=New Records and National Parks of Northern Ukraine|url=https://h.ua/story/350985/|access-date=July 2, 2019|publisher=Highway|language=uk|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227171056/https://h.ua/story/350985/|url-status=dead}}</ref> == వాతావరణం, పర్యావరణ ప్రాంతం == రిజర్వ్ వాతావరణం తేమతో కూడిన ఖండాంతర వాతావరణం, వెచ్చని వేసవి ( కోపెన్ వాతావరణ వర్గీకరణ (Dfb)). ఈ వాతావరణం పెద్ద కాలానుగుణ ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాలు, వెచ్చని వేసవి (కనీసం నాలుగు నెలలు సగటున 10 °సి (50 ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి, కానీ ఏ నెలలోనూ సగటున 22 °సి (72 °ఎఫ్) కంటే ఎక్కువగా ఉండదు ) కలిగి ఉంటుంది.<ref name="kop">{{Cite web|last=Kottek|first=M.|last2=Grieser|first2=J.|last3=Beck|first3=C.|last4=Rudolf|first4=B.|last5=Rubel|first5=F.|date=2006|title=World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated|url=http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pdf/Paper_2006.pdf|access-date=September 14, 2019|publisher=Gebrüder Borntraeger 2006|language=en}}</ref><ref name="kop-data">{{Cite web|title=Dataset - Koppen climate classifications|url=https://datacatalog.worldbank.org/dataset/world-maps-k%C3%B6ppen-geiger-climate-classification|access-date=September 14, 2019|publisher=World Bank|language=en}}</ref> ఈ రిజర్వ్ తూర్పు యూరోపియన్ అటవీ గడ్డి మైదాన పర్యావరణ ప్రాంతంలో ఉంది, ఇది ఉత్తరాన విశాలమైన అడవులు, దక్షిణాన గడ్డి భూముల మధ్య పరివర్తన ప్రాంతం.ఈ పర్యావరణ ప్రాంతం అడవులు, గడ్డి మైదానాలు, నదీ చిత్తడి నేలల మొజాయిక్ ద్వారా వర్గీకరించబడింది.<ref name="ecomap">{{Cite web|title=Map of Ecoregions 2017|url=https://ecoregions2017.appspot.com/|access-date=September 14, 2019|publisher=Resolve, using WWF data|language=en}}</ref> == వృక్షజాలం, జంతుజాలం == ఈ రక్షిత ప్రాంతం పచ్చిక బయళ్ళు, అటవీ గడ్డి మైదానాలు, ఇవి అడవి పువ్వులు, ఈకలు, ఫెస్క్యూ ఇతర గడ్డి మొక్కలకు ప్రసిద్ధి చెందాయి. అనేక భాగాలు మానవుల ప్రభావాల నుండి, ముఖ్యంగా ఎండుగడ్డి తయారీ నుండి కోలుకుంటున్నాయి, అవి అడవి మొక్కలు, జంతు సమాజాల పునర్నిర్మాణ ప్రక్రియల శాస్త్రీయ అధ్యయనానికి సంబంధించిన అంశాలుగా ఉన్నాయి.<ref name="hua1" /> == ప్రజా వినియోగం == కఠినమైన ప్రకృతి రిజర్వ్‌గా, మైఖేల్స్ రిజర్వ్ ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ప్రకృతి పరిరక్షణ, శాస్త్రీయ అధ్యయనం. ప్రజల ప్రవేశం పరిమితం: సామూహిక వినోదం, సౌకర్యాల నిర్మాణం నిషేధించబడింది, అలాగే వేట, చేపలు పట్టడం కూడా నిషిద్ధం.<ref name="hua1" /> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} {{ఉక్రెయిన్ రక్షిత ప్రాంతాలు}} [[వర్గం:ఉక్రెయిన్‌లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు]] lr7lo3a3xq5b82nogj0v5xpguci9676 0 507303 4955005 4940964 2026-09-08T19:42:29Z InternetArchiveBot 88395 0 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 1 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955005 wikitext text/x-wiki {{short description|సమకాలీన భారతీయ కళాకారుడు}} {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి | పేరు = రాజన్ కృష్ణన్ <br /> രാജൻ കൃഷ്ണൻ | వృత్తి = కళాకారుడు, చిత్రకారుడు | చిత్రం = | పుట్టిన పేరు = రాజన్ కృష్ణన్ | పుట్టిన తేదీ = {{పుట్టిన తేదీ|1968|12|14}} | పుట్టిన ప్రదేశం = చెరుతురుత్తి, [[త్రిస్సూర్]], [[కేరళ]] | తల్లిదండ్రులు = కృష్ణన్, నారాయణి | జీవిత భాగస్వామి = రేణు రామ్‌నాథ్ | పిల్లలు = | మరణించిన తేదీ = {{మరణించిన తేదీ, వయసు|2016|02|11|1968|12|14}}<ref>{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-kerala-12-02-2016/538399|title=രാജന്‍ എം കൃഷ്ണന്‍ അന്തരിച്ചു|website=Deshabhimani}}</ref> | చదువుకున్న సంస్థ = ఎన్.ఎస్.ఎస్. కళాశాల, ఒట్టపాలెం (1989 లో), కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్ త్రివేండ్రం (1990 లో) | పురస్కారాలు = కేరళ లలిత కళా అకాడమీ (2010 లో) }} '''రాజన్ కృష్ణన్''' [[కేరళ]] రాష్ట్రానికి చెందిన ఆధునిక భారతీయ చిత్రకారుడు.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/art/a-tribute-to-artist-rajan-m-krishnan/article8248233.ece|title=A tribute to artist Rajan M. Krishnan|first=Priyadershini|last=S|newspaper=The Hindu|date=18 February 2016|via=www.thehindu.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jan/19/the-land-as-inspiration-1758957.html|title=The land as inspiration|website=The New Indian Express|date=20 January 2018 }}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, నేపథ్యం == [[కేరళ]] రాష్ట్రం [[త్రిస్సూర్ జిల్లా]]లో ఉన్న చెరుతురుత్తి సమీపంలోని పల్లిక్కల్ అనే చిన్న గ్రామానికి చెందిన రాజన్, మండలపరంబిల్ కృష్ణన్, నారాయణి దంపతుల ఏడుగురు సంతానంలో ఆరవవాడిగా జన్మించాడు. అతను ప్రాథమిక విద్యాభ్యాసం చెరుతురుత్తిలోని ప్రభుత్వ ఉన్నత పాఠశాలలో పూర్తి చేసి, ఆపై ఒట్టపాలెంలోని ఎన్.ఎస్.ఎస్ కళాశాలలో బి.ఎ. ఎకనామిక్స్ లో చేరాడు. అయితే దృశ్యకళలపై ఉన్న ఆసక్తితో అతను 1989లో ఎకనామిక్స్ కోర్సును మధ్యలోనే వదిలేసి, 1990లో తిరువనంతపురంలోని కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో చేరాడు. 1994లో అదే కళాశాల నుండి బి.ఎఫ్.ఎ పూర్తి చేసిన తరువాత, అతను బరోడాలోని ఎం.ఎస్. విశ్వవిద్యాలయంలో ఎం.ఎఫ్.ఎ చదవడానికి వెళ్ళాడు.<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/apr/05/let-the-art-speak-for-itself-1797062.html|title=Let the art speak for itself|website=The New Indian Express|date=5 April 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=160633799&highlights=RASHMIKA%20RAJAN | title=For Creative Space - Artist Rajan M. Krishnan at his studio in Kochi. ... &#124; the Hindu Images }}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indulgexpress.com/culture/art/2017/dec/08/oed-gallerys-upcoming-exhibition-pays-tribute-to-artist-rajan-krishnan-5185.html|title=OED Gallery's upcoming exhibition pays tribute to artist Rajan Krishnan|website=www.indulgexpress.com|date=8 December 2017 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/art/the-art-route/article2054106.ece|title=The art route|first=Saraswathy|last=Nagarajan|newspaper=The Hindu|date=27 May 2011|via=www.thehindu.com}}</ref> 1996లో ఎం.ఎఫ్.ఎ పూర్తయిన తర్వాత, ఆ సమయంలో తన సమకాలీనుల వలె భారతదేశంలోని పెద్ద మహానగరాలకు వలస వెళ్ళకుండా, రాజన్ తన సొంత రాష్ట్రానికి తిరిగి వచ్చి అక్కడి నుండే పని చేయడానికి నిర్ణయించుకున్నాడు.<ref>{{cite news |title=Bengaluru's new Museum of Art and Photography opens with an exhilarating show |url=https://www.ft.com/content/c4aa991e-ab29-4770-a673-534f6b8ee2f8 |work=Financial Times |date=22 February 2023}}</ref> == వృత్తి జీవితం == మూడు సంవత్సరాల పాటు రాజన్ తిరువనంతపురంలో నివసించి, తాను చదువుకున్న కాలేజ్ ఆఫ్ ఫైన్ ఆర్ట్స్‌లో అతిథి అధ్యాపకుడిగా పనిచేశాడు. 2000లో అతను కొచ్చికి మకాం మార్చి, అక్కడ గ్రూప్ షోలలో పాల్గొంటూ నగరంలో ప్రదర్శనలు, కళలకు సంబంధించిన కార్యక్రమాలను నిర్వహించాడు. చివరగా 2004లో [[ఫోర్ట్ కొచ్చి]]లో కీర్తిశేషులు అనూప్ స్కారియా, డోరీ యంగర్ స్థాపించిన కాశీ ఆర్ట్ గ్యాలరీలో అతని మొదటి సోలో ప్రదర్శన జరిగింది.<ref>{{cite news |last1=Menon |first1=Anasuya |title='Sketchbook' offers a glimpse into artists' inner world |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/sketchbook-offers-a-glimpse-into-artists-inner-world/article65321474.ece |work=The Hindu |date=14 April 2022 |language=en-IN}}</ref><ref>{{cite news |title=OED Gallery's upcoming exhibition pays tribute to artist Rajan Krishnan |url=https://www.indulgexpress.com/culture/art/2017/dec/08/oed-gallerys-upcoming-exhibition-pays-tribute-to-artist-rajan-krishnan-5185.html |work=www.indulgexpress.com |language=en}}</ref> == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} == బయటి లింకులు == * గ్యాలరీ రాగిణిలో [https://galleryragini.com/rajan-krishnan/ రాజన్ కృష్ణన్] * ఐకాన్ గ్యాలరీలో [http://www.aicongallery.com/exhibitions/rajan-krishnan-a-retrospective/artist-bios రాజన్ కృష్ణన్] * [https://www.youtube.com/watch?v=AF1b6AjOyzc చిత్రకారుడు రాజన్ కృష్ణన్‌తో ముఖాముఖి] {{DEFAULTSORT:కృష్ణన్, రాజన్}} [[వర్గం:1968 జననాలు]] [[వర్గం:కేరళ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:2016 మరణాలు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:20వ శతాబ్దపు భారతీయ పురుష చిత్రకారులు]] l9cboy3lveeo3x1eh6wpfwtbme6lqdq 2 507626 4955304 4954126 2026-09-09T09:39:47Z Depot, KG 146037 /* list */ 2 హోర్ లామో 4955304 wikitext text/x-wiki repo of articles from raw to publish with rules (applicable for original text) * "@" before sentence means its supported by reference. * translate each sentence individually to minimise (llm) hallucinations and using incorrect context. * one, translate entire article at once * two, do light post-editing of neural machine translated text leisurely * three, add refs * four, recheck from top to bottom * five, publish == list == * [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BF:%E0%A6%95%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A6%BF/%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80/%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B0%BF%E0%B0%B5_%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%A8%E0%B0%BE&redirect=no ప్రతివ రానా] * [https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B0%B5%E0%B0%BE%E0%B0%A1%E0%B1%81%E0%B0%95%E0%B0%B0%E0%B0%BF:Depot,_KG/%E0%B0%B8%E0%B1%8D%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B1%80/%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D_%E0%B0%B2%E0%B0%BE%E0%B0%AE%E0%B1%8B&redirect=no హోర్ లామో] jiao60d81muijkk3yxko9wlni4jxx41 0 508177 4955009 4950140 2026-09-08T21:41:36Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955009 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = రాబిన్సన్ క్రూసో | title_orig = యార్క్‌కు చెందిన నావికుడు రాబిన్సన్ క్రూసో జీవితం మరియు విచిత్రమైన, ఆశ్చర్యకరమైన సాహసగాథలు: ఓరినోకో నదీ ముఖద్వారం సమీపంలోని అమెరికా తీరంలో గల ఒక నిర్జన ద్వీపంలో ఇతను ఇరవై ఎనిమిది సంవత్సరాల పాటు ఒంటరిగా జీవించాడు; ఒక నౌకా ప్రమాదంలో ఇతను తప్ప మిగిలిన వారందరూ మరణించగా, ఇతను మాత్రం ఆ తీరానికి కొట్టుకువచ్చాడు. చివరకు సముద్రపు దొంగల ద్వారా ఇతను ఏ విధంగా విచిత్రంగా బయటపడ్డాడనే వివరాలు కూడా ఇందులో ఉన్నాయి. దీనిని స్వయంగా అతనే రచించాడు. | translators = | image = Robinson Crusoe 1719 1st edition.jpg | caption = మొదటి ముద్రణ శీర్షికా పత్రం | author = [[డేనియల్ డెఫో]] | cover_artist = | country = [[గ్రేట్ బ్రిటన్ రాజ్యం|గ్రేట్ బ్రిటన్]] | language = ఆంగ్లం | series = | genre = సాహసం, చారిత్రక కల్పన | publisher = [[విలియం టేలర్ (పుస్తక విక్రేత)|విలియం టేలర్]] | release_date = {{start date and age|1719|4|25|df=y|p=y}} | english_release_date = | preceded_by = | followed_by = ది ఫేర్తెర్ అడ్వెంచర్స్ అఫ్ రాబిన్సన్ క్రూసో | wikisource = రాబిన్సన్ క్రూసో (డిఫో) | set_in = ఇంగ్లాండ్, కరేబియన్, పైరినీస్, 1651–1687 | congress = PR3403 .A1 | dewey = 823.51 }} '''''రాబిన్సన్ క్రూసో''''' అనేది డేనియల్ డిఫో రాసిన ఒక [[ఇంగ్లీషు భాష|ఆంగ్ల]] సాహస [[నవలా సాహిత్యము|నవల]], ఇది మొదట 25 ఏప్రిల్ 1719న ప్రచురించబడింది. ఒక సాహిత్య ప్రక్రియగా వాస్తవిక కల్పన ప్రారంభాన్ని ఇది సూచిస్తుందని తరచుగా ఘనత ఇవ్వబడుతుంది, దీనిని మొదటి [[నవలా సాహిత్యము|నవలగా]] లేదా కనీసం మొదటి ఆంగ్ల నవలగా వర్ణించారు - అయినప్పటికీ ఈ లేబుల్‌లు వివాదాస్పదంగా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite book|title=The Oxford Companion to English Literature|publisher=Oxford University Press|year=1996|editor-last=Drabble|editor-first=Margaret|location=Oxford, UK|page=265|chapter=Defoe}}</ref> <ref name="h011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZUfhDwAAQBAJ&pg=PA4|title=300 Years of Robinsonades|last=Peraldo|first=Emmanuelle|date=10 March 2020|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-5275-4840-4|page=4|quote=And it is precisely the middle class that [[Ian Watt]] (1957) considers as a defining characteristic of the emerging genre of the novel: Watt sees the novel as a genre that developed in the social context of the rise of the Middle Class in England in the first half of the eighteenth century and Defoe has been considered by many critics, including Watt, as one of the fathers of the novel. In The Rise of the Novel; Studies in Defoe, Richardson and Fielding (whose subtitle clearly mentions Defoe as an actor in the rise of the genre), lan Watt wrote that "Robinson Crusoe is certainly the first novel in the sense that it is the first fictional narrative in which an ordinary person's daily activities are the center of continuous literary attention." (Watt 1957, 74) There have been disagreements on that issue, and some critics have voiced their hesitations on Robinson Crusoe as the first novel, in Reconsidering the Rise of the Novel (2000) for example. As for Defoe himself, he would never have called his writings "novels" and the "novel" is a label that was given by critics later in the eighteenth century.|access-date=6 August 2025}}</ref> లేఖనాత్మక, ఆత్మకథాత్మక, బోధనాత్మక శైలుల కలయికతో వ్రాయబడిన ఈ పుస్తకం, కథానాయకుడైన రాబిన్సన్ క్రూట్జ్‌నార్‌ను అనుసరిస్తుంది. అతను ఒంటరిగా వదిలివేయబడి, [[వెనుజ్వేలా|వెనిజులా]], ట్రినిడాడ్ తీరాలకు సమీపంలో ఉన్న ఒక మారుమూల ఉష్ణమండల ఎడారి ద్వీపంలో 28 సంవత్సరాలు గడుపుతాడు. ఈ క్రమంలో అతను రక్షించబడటానికి ముందు నరమాంస భక్షకులను, బందీలను, తిరుగుబాటుదారులను ఎదుర్కొంటాడు. ఈ కథ అలెగ్జాండర్ సెల్కిర్క్ జీవితం ఆధారంగా రూపొందించబడిందని భావిస్తున్నారు, <ref>{{Cite web|last=Selcraig|first=Bruce|date=July 2005|title=The Real Robinson Crusoe|url=https://www.smithsonianmag.com/history/the-real-robinson-crusoe-74877644/|access-date=5 November 2023|website=Smithsonian Magazine|language=en}}</ref> అతను "మాస్ ఎ టియెర్రా" (ప్రస్తుతం [[చిలీ|చిలీలో]] భాగం) అనే పసిఫిక్ ద్వీపంలో నాలుగు సంవత్సరాలు నివసించిన ఒక స్కాటిష్ నావికుడు, దీనికి 1966లో రాబిన్సన్ క్రూసో ద్వీపం అని పేరు మార్చారు <ref name="Severin2002">{{Cite book|title=In Search of Robinson Crusoe|url=https://archive.org/details/insearchofrobins00seve_0|last=Severin|first=Tim|publisher=Basic Books|year=2002|isbn=0-465-07698-X|location=New York, NY}}</ref> : 23–24 <ref>{{Cite web|title=Rescue of Real-Life Robinson Crusoe|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/rescue-real-life-robinson-crusoe/|access-date=6 September 2023|website=education.nationalgeographic.org|language=en|archive-date=6 సెప్టెంబర్ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906151624/https://education.nationalgeographic.org/resource/rescue-real-life-robinson-crusoe/|url-status=dead}}</ref> పెడ్రో సెరానో మరొక నిజ జీవిత నావికుడు, అతని కథ ఈ నవలకు ప్రేరణగా నిలిచి ఉండవచ్చు. <ref>{{Cite web|date=28 June 2021|title=Pedro Serrano, el náufrago español que sobrevivió 8 años en una isla caribeña: inspiró a Robinson Crusoe|url=https://www.elespanol.com/cultura/historia/20210628/pedro-serrano-naufrago-sobrevivio-caribena-robinson-crusoe/591691199_0.html|access-date=5 November 2023|website=El Español|language=es}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Brule|first=Álvaro Van den|date=7 September 2019|title=El Robinson Crusoe español: la increíble peripecia del náufrago que inspiró a Defoe|url=https://www.elconfidencial.com/alma-corazon-vida/2019-09-07/pedro-serrano-naufrago-sumergido-bajo-estrellas_2213507/|access-date=5 November 2023|website=elconfidencial.com|language=es}}</ref> మొదటి ఎడిషన్ ఆ రచన కథానాయకుడైన రాబిన్సన్ క్రూసోను దాని రచయితగా పేర్కొంది, దీనివల్ల చాలా మంది పాఠకులు అతను నిజమైన వ్యక్తి అని, ఆ పుస్తకం ఒక నాన్-ఫిక్షన్ యాత్రా కథనం అని నమ్మారు. <ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323936804578227971298012486|title=Fiction as authentic as fact|last=Heitman|first=Danny|date=11 January 2013|work=Wall Street Journal|access-date=8 August 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802201739/https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887323936804578227971298012486|archive-date=2 August 2017}}</ref> దాని సరళమైన కథన శైలి ఉన్నప్పటికీ, ''రాబిన్సన్ క్రూసో'' సాహిత్య ప్రపంచంలో మంచి ఆదరణ పొందింది. 1719 ముగిసేలోపే, ఈ పుస్తకం ఇప్పటికే నాలుగు ముద్రణలను పూర్తి చేసుకుంది, ఇది చరిత్రలో అత్యంత విస్తృతంగా ప్రచురించబడిన పుస్తకాలలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఇది సాహిత్యంలోనే కాకుండా సినిమా, టెలివిజన్, రేడియోలలో కూడా ఎన్నో అనుకరణలకు దారితీసింది, దాని పేరును రాబిన్సనేడ్ అనే ఒక శైలిని నిర్వచించడానికి ఉపయోగిస్తారు. <ref>{{Cite web|title=UF Digital Collections|url=https://ufdc.ufl.edu/es/collections/DEFOE|access-date=5 November 2023|website=ufdc.ufl.edu}}</ref> == పాత్రలు == * రాబిన్సన్ క్రూసో: ఓడ ప్రమాదానికి గురైన ఈ నవల కథకుడు. * ఫ్రైడే : కరేబియన్ దేశస్థుడైన ఒక వ్యక్తిని క్రూసో నరమాంస భక్షణం నుండి కాపాడి, ఆ తర్వాత అతనికి "ఫ్రైడే" అని పేరు పెట్టాడు. అతను క్రూసోకు సేవకుడిగా, స్నేహితుడిగా మారతాడు. * జురీ: రోవర్ కెప్టెన్ నుండి బానిసత్వం నుండి ఇద్దరూ కలిసి తప్పించుకున్న తర్వాత క్రూసోకు సేవకుడు. తరువాత అతన్ని పోర్చుగీసు సముద్ర కెప్టెన్‌కు ఒప్పంద సేవకుడిగా అప్పగించారు. * వితంతువు: క్రూసో దూరంగా ఉన్నప్పుడు అతని ఆస్తులను చూసుకునే స్నేహితురాలు. * పోర్చుగీసు సముద్ర కెప్టెన్: బానిసత్వం నుండి తప్పించుకున్న తర్వాత క్రూసోను రక్షించాడు. తరువాత అతని డబ్బు, తోట విషయంలో సహాయం చేస్తాడు. * స్పానియార్డ్: నరమాంస భక్షకుల నుండి క్రూసో, ఫ్రైడే చేత రక్షించబడిన ఒక వ్యక్తి, అతను తరువాత వారు ఆ ద్వీపం నుండి తప్పించుకోవడానికి సహాయం చేస్తాడు. * ఫ్రైడే తండ్రి: స్పానియార్డ్‌తో పాటు అదే సమయంలో క్రూసో, ఫ్రైడే చేత రక్షించబడ్డాడు. * రాబిన్సన్ క్రూసో తండ్రి: క్రూట్జ్‌నార్ అనే వ్యాపారి. * రోవర్ కెప్టెన్: సల్లీకి చెందిన మూర్ సముద్రపు దొంగ, ఇతను క్రూసోను బంధించి బానిసగా చేసుకుంటాడు. * ద్రోహపూరిత సిబ్బంది సభ్యులు: తిరుగుబాటు చేసిన ఓడలోని సభ్యులు, వీరు నవల చివరిలో కనిపిస్తారు. * అనాగరికులు: క్రూసో ద్వీపానికి వచ్చే నరమాంస భక్షకులు, వీరు క్రూసో మత, నైతిక విశ్వాసాలకు, అలాగే అతని భద్రతకు కూడా ముప్పుగా పరిణమిస్తారు. == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:నవలలు]] [[వర్గం:ఆంగ్ల భాష]] [[వర్గం:ఆంగ్ల నవలలు]] mlsxkhkz8q7afax6pm315rcwb8rayzy 0 508347 4955030 4950197 2026-09-09T00:25:40Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955030 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = రూబెన్స్ పీల్ | image = Rembrandt Peale - Rubens Peale - Google Art Project.jpg | image_size = | alt = | caption = రెంబ్రాండ్ట్ పీల్ గీసిన రూబెన్స్ పీల్ చిత్రం, 1807 | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1784|05|04}} | birth_place = [[ఫిలడెల్ఫియా]], [[పెన్సిల్వేనియా]], అమెరికా | death_date = {{Death date and age|1865|07|17|1784|05|04}} | death_place = ఫిలడెల్ఫియా, పెన్సిల్వేనియా, అమెరికా | spouse = ఎలిజా బర్డ్ ప్యాటర్సన్ | training = పెన్సిల్వేనియా విశ్వవిద్యాలయం | movement = | works = | patrons = | parents = {{ubl|చార్లెస్ విల్సన్ పీల్|రాచెల్ బ్రూవర్}} | relatives = {{ubl|రెంబ్రాండ్ట్ పీల్ (సోదరుడు)|రాఫెల్ పీల్ (సోదరుడు)|సోఫోనిస్బా అంగుస్కియోలా పీల్ (సోదరి)|టిటియన్ రామ్సే పీల్ I (సోదరుడు)|ఫ్రాంక్లిన్ పీల్ (సవతి సోదరుడు)|టిటియన్ పీల్ (సవతి సోదరుడు)}} }} '''రూబెన్స్ పీల్''' (మే 4, 1784 – జూలై 17, 1865) ఒక అమెరికన్ [[మ్యూజియం]] అడ్మినిస్ట్రేటర్, కళాకారుడు. [[ఫిలడెల్ఫియా]]లో జన్మించిన ఇతను కళాకారుడు-ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త చార్లెస్ విల్సన్ పీల్ కుమారుడు. కంటిచూపు మందగించడం వల్ల, అతను తన జీవితంలో చివరి దశాబ్దం వరకు చిత్రలేఖనాన్ని తీవ్రంగా అభ్యసించలేదు, ఆ సమయంలో అతను స్టిల్ లైఫ్ చిత్రాలను గీశాడు. ==తొలి జీవితం, విద్య== అతను చార్లెస్ విల్సన్ పీల్ నాలుగవ కుమారుడు. రూబెన్స్‌కు కంటిచూపు తక్కువ, అతని తోబుట్టువుల వలె కాకుండా, అతను కళాకారుడిగా మారాలని అనుకోలేదు. అతను 1802లో కుటుంబంతో కలిసి యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌కు వెళ్ళాడు, కానీ అమియెన్స్ శాంతి ఒప్పందం తర్వాత యుద్ధం పునఃప్రారంభం కావడంతో ఖండంలో ప్రయాణించలేకపోయాడు.<ref>{{cite book| url=https://archive.org/details/mrpealesmuseumch00sell| url-access=registration| quote=Rubens Peale.| title=Mr. Peale's Museum | author=Charles Coleman Sellers| page=[https://archive.org/details/mrpealesmuseumch00sell/page/156 156]| isbn=0-393-05700-3 | year=1980 | publisher=Norton}}</ref> 1803లో అతను పెన్సిల్వేనియా [[విశ్వవిద్యాలయం]]<nowiki/>లో తరగతులకు హాజరయ్యాడు. అతను 1810 నుండి 1821 వరకు తన తండ్రి స్థాపించిన ఫిలడెల్ఫియా మ్యూజియానికి, ఆ తర్వాత బాల్టిమోర్‌లోని పీల్ మ్యూజియానికి డైరెక్టర్‌గా పనిచేశాడు, దీనిని అతను తన సోదరుడు రెంబ్రాండ్ట్ పీల్‌తో కలిసి నిర్వహించాడు.<ref>{{cite book| url=https://archive.org/details/mrpealesmuseumch00sell| url-access=registration| quote=Rubens Peale.| title=Mr. Peale's Museum | author=Charles Coleman Sellers | page=[https://archive.org/details/mrpealesmuseumch00sell/page/6 6]| publisher=W. W. Norton & Company| year=1980| isbn=978-0-393-05700-3 }}</ref> మ్యూజియంను ప్రోత్సహించడానికి, అతను అందులో గ్యాస్ లైటింగ్ ఇల్యూమినేషన్‌ను ఏర్పాటు చేశాడు.<ref>{{cite book| url=https://archive.org/details/mrpealesmuseumch00sell| url-access=registration| quote=Rubens Peale.| page=[https://archive.org/details/mrpealesmuseumch00sell/page/196 196]| title=Mr. Peale's Museum | author=Charles Coleman Sellers| isbn=0-393-05700-3 | year=1980 | publisher=Norton}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.portal.state.pa.us/portal/server.pt?open=512&objID=4569&&PageID=471310&level=4&css=L4&mode=2 |title=History |publisher=Portal.state.pa.us |date= |accessdate=2010-03-18}}</ref> రూబెన్స్ మ్యూజియం ఆదాయం, వ్యయాల రికార్డులను ఖచ్చితంగా నిర్వహించేవాడు. జూలై 1826లో సాయంత్రం రద్దీ నుండి వారు $243 సంపాదించారని, డిసెంబర్ 1826 నుండి మార్చి 1827 వరకు ఖడ్గమృగాన్ని ప్రదర్శించడానికి $16.50 ఖర్చు చేశారని అతను తన బుక్‌కీపింగ్‌లో రాశాడు.<ref>{{Cite book |last=Alderson |first=William T. |title=Mermaids, Mummies, and Mastodons: The Emergence of the American Museum |url=https://archive.org/details/mermaidsmummiesm0000unse |publisher=American Association of Museums |year=1992 |isbn=0-931201-15-2 |location=Baltimore, Maryland |pages=49–64 |language=English}}</ref> [[File:Landscape with quail cock hen and chickens rubens peale.jpg|thumb|రూబెన్స్ పీల్ గీసిన ''ల్యాండ్‌స్కేప్ విత్ క్వాయిల్ - కాక్, హెన్, చికెన్స్'', తేదీ తెలియదు]] [[File:Rembrandt Peale - Rubens Peale with a Geranium - Google Art ProjectFXD.jpg|thumb|రెంబ్రాండ్ట్ పీల్ గీసిన ''రూబెన్స్ పీల్ విత్ ఎ జెరేనియం'' (1801).]] ==కెరీర్== ===న్యూయార్క్ పీల్స్ మ్యూజియం=== పీల్ అక్టోబర్ 26, 1825న న్యూయార్క్‌లో తన సొంత మ్యూజియంను ప్రారంభించాడు. 1837 నాటి ఆర్థిక సంక్షోభం అతని మ్యూజియంను అప్పుల పాలు చేసింది. 1840 నాటికి, పీల్ పేరును న్యూయార్క్ మ్యూజియం ఆఫ్ నేచురల్ హిస్టరీ అండ్ సైన్స్‌గా మార్చాడు, పి.టి. బార్నమ్ స్థాపించిన అమెరికన్ మ్యూజియంతో పోటీపడ్డాడు. రూబెన్స్ 1843లో తన మొత్తం సేకరణను బార్నమ్‌కు విక్రయించవలసి వచ్చింది.<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=yc-CS54ARdUC&q=Rubens+Peale&pg=PA43| title=Performing America | author= Jeffrey D. Mason, J. Ellen Gainor| page=43| publisher=University of Michigan Press| year=2001| isbn=978-0-472-08792-1 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://theboweryboys.blogspot.com/2008/05/new-yorks-first-natural-history-museum.html |title=The Bowery Boys: New York City History: The forgotten museum of Rubens Peale |publisher=Theboweryboys.blogspot.com |date=2008-05-15 |accessdate=2010-03-18}}</ref> అతను పెన్సిల్వేనియాలోని పాట్స్‌టౌన్‌కు మారాడు. 1837లో, అతను పెన్సిల్వేనియాలోని స్కూల్‌కిల్ హెవెన్ సమీపంలో ఉన్న తన మామ జార్జ్ ప్యాటర్సన్ ఎస్టేట్‌కు పదవీ విరమణ చేసి, వుడ్‌ల్యాండ్ ఫామ్‌లో కంట్రీ జెంటిల్‌మెన్‌గా జీవించాడు.<ref name="rochester1">{{Cite web |url=http://mag.rochester.edu/seeingAmerica/essays/12.swf |title=Archived copy |access-date=2009-04-20 |archive-date=2009-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090511153645/http://mag.rochester.edu/seeingAmerica/essays/12.swf |url-status=dead }}</ref> అతను మెస్మరిజంతో ప్రయోగాలు చేశాడు, దీని గురించి తన సోదరుడు రెంబ్రాండ్ట్‌కు లేఖ రాశాడు.<ref>{{cite journal| jstor=986028| title=Rubens Peale's Experiment with Mesmerism| author=Edward John Nygren| journal=Proceedings of the American Philosophical Society|date=April 1970| volume=114| pages=100–108| issue=2| publisher=American Philosophical Society| pmid=11615470}}</ref> అక్టోబర్ 1855లో, అతను జర్నల్ రాయడం ప్రారంభించాడు, ప్రకృతి చరిత్రపై తన ఆసక్తికి పొడిగింపుగా స్టిల్ లైఫ్ [[చిత్రలేఖనం]] వైపు మళ్లాడు.<ref>{{cite web|url=http://www.tfaoi.com/aa/1aa/1aa124.htm |title=''The Peale Family: Creation of an American Legacy, 1770-1870'' Fine Arts Museums of San Francisco |publisher=Tfaoi.com |date= |accessdate=2010-03-18}}</ref> 1864లో, అతను ఫిలడెల్ఫియాకు తిరిగి వచ్చాడు, ఎడ్వర్డ్ మోరాన్‌తో కలిసి ల్యాండ్‌స్కేప్ చిత్రలేఖనాన్ని అభ్యసించాడు.<ref>{{Cite web|url=http://www.artfact.com/artist/peale-rubens-jhgkb4ywof|title=Rubens Peale Works on Sale at Auction & Biography|last=|first=|date=|website=Invaluable.com|access-date=2017-05-04}}</ref> తన జీవితంలో చివరి పదేళ్లలో, అతను 130 చిత్రాలను రూపొందించాడు. ===అబ్రహాం లింకన్ మరణంపై డైరీ ఎంట్రీలు=== [[File:1865, Peale, Rubens, Still Life with Watermelon.jpg|thumb|''స్టిల్ లైఫ్ విత్ వాటర్‌మెలన్'', 1865, ప్రిన్స్‌టన్ యూనివర్సిటీ ఆర్ట్ మ్యూజియం]] ఏప్రిల్ 15, 1865: <blockquote>అధ్యక్షుడు లింకన్ హత్యకు సంబంధించిన బాధాకరమైన వార్త, నిన్న రాత్రి వాషింగ్టన్‌లో ఫోర్డ్స్ థియేటర్‌లో ప్రదర్శనకు హాజరైనప్పుడు ఆయనను కాల్చారు. హంతకుడు అతని ప్రైవేట్ బాక్స్‌లోకి ప్రవేశించి తల వెనుక భాగంలో కాల్చి తప్పించుకున్నాడు, హంతకుడి పేరు ______,</blockquote> ఏప్రిల్ 22: <blockquote>ఈ మధ్యాహ్నం హారిస్‌బర్గ్ నుండి మృతదేహం చేరుకుంది, చీకటి పడింది, గ్రేట్ వాక్‌కు ఇరువైపులా ఎరుపు, నీలం, తెలుపు గ్రీక్ లైట్లతో కూడలి అద్భుతంగా ప్రకాశించినప్పటికీ, ఇది చాలా అద్భుతమైన రూపాన్ని ఇచ్చి మొత్తం చతురస్రం, వీధులను ప్రకాశవంతం చేసింది, అయినప్పటికీ ఊరేగింపులో చాలా భాగం మనకు దాదాపు కనబడలేదు. వాల్‌నట్ వీధిలో జనం ఎంత దట్టంగా ఉన్నారంటే, పోలీసులు వారిని అదుపు చేయడం చాలా కష్టమైంది.</blockquote> ఏప్రిల్ 23: <blockquote>మృతదేహం, హాల్ అలంకరణలను వీక్షించడానికి మంచి అవకాశం, జనరల్ వాషింగ్టన్, ఆయన భార్య విగ్రహం, చిత్రపటాలు మినహా మిగతా అంతా నల్లటి వస్త్రంతో కప్పబడి ఉంది. నేను ఒక గంట పాటు ఉండిపోయాను, మేరీ మృతదేహాన్ని చూస్తూనే ఉండిపోయింది, ఆమె అతని చిత్రాన్ని గీయాలని అనుకుంటోంది ...<ref>{{cite web|url=http://www.aaa.si.edu/exhibits/pastexhibits/presidents/lincolnpeale.htm |title=''U.S. President 1861-1865'', Selections from the Archives of American Art |publisher=Aaa.si.edu |date= |accessdate=2010-03-18}}</ref></blockquote> ==వ్యక్తిగత జీవితం== మార్చి 6, 1820న, అతను ఎలిజా బర్డ్ ప్యాటర్సన్‌ను (డిసెంబర్ 6, 1795 – 1864) వివాహం చేసుకున్నాడు, వారికి చార్లెస్ విల్సన్, జార్జ్ ప్యాటర్సన్, విలియం, మేరీ జేన్ (1826–1902) (ఈమె కూడా ఒక చిత్రకారిణి), జేమ్స్ బర్డ్, ఎడ్వర్డ్ బర్డ్ అనే పిల్లలు ఉన్నారు.<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=fxQVAAAAYAAJ&q=Eliza+Patterson+peale&pg=PA365| title=History of the early settlement of the Juniata Valley| pages=364–365| publisher=Harrisburg publishing company| year=1899 | author=Uriah James Jones, William Henry Egle }}</ref><ref>{{cite news| url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9E04EFD91E3DEE32A25750C2A9679D946397D6CF| title=MARY JANE PEALE DEAD.; She Was the Last of Family of Famous Portrait Painters.| work=The New York Times.| date=November 23, 1902 }}</ref><ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=sxh-ONZzMkYC&q=Rubens+Peale&pg=PA15| title=Still Life Painting in America | author=Wolfgang Born| page=16| publisher=Kessinger Publishing| year=2005| isbn=978-1-4191-1324-6 }}</ref><ref>{{cite book| url=https://archive.org/details/oldkenteasterns00hansgoog| quote=Rubens Peale.| title=Old Kent | author=George Adolphus Hanson| page=[https://archive.org/details/oldkenteasterns00hansgoog/page/n359 333]| publisher=John P. Des Forges| year=1876 }}</ref> చార్లెస్ విల్సన్ పీల్ (ఫిబ్రవరి 15, 1821 – సెప్టెంబర్ 30, 1871) హ్యారియెట్ ఫ్రీల్‌ను (జననం. ఆగస్టు 11, 1830) వివాహం చేసుకున్నాడు; వారి కుమారుడు ఆల్బర్ట్ చార్లెస్ పీల్ (1849-1914) US జియోలాజికల్ సర్వేలో భౌగోళిక [[శాస్త్రవేత్త]] అయ్యాడు.<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=uL0UAAAAYAAJ&q=Eliza+Patterson+peale&pg=PA133| title=American ancestry | author=Thomas Patrick Hughes, Frank Munsell| page=133| publisher=J. Munsell's sons| year=1893| volume=8}}</ref> ==వారసత్వం== 1985లో, నేషనల్ గ్యాలరీ ఆఫ్ ఆర్ట్ అతని సోదరుడు రెంబ్రాండ్ట్ పీల్ 1801లో గీసిన చిత్రపటం ''రూబెన్స్ పీల్ విత్ ఎ జెరేనియం'' కోసం $4.07 మిలియన్లు చెల్లించింది.<ref>{{cite news| work=Philadelphia Inquirer| date=December 6, 1985| page=D01| title=PEALE PAINTING SETS RECORD FOR U.S. ART| url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29A3269D2005F&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM| access-date=2026-08-30| archive-date=2018-09-28| archive-url=https://web.archive.org/web/20180928083001/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=PI&s_site=philly&p_multi=PI&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0EB29A3269D2005F&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM| url-status=dead}}</ref> వేలంలో విక్రయించబడిన అమెరికన్ కళాఖండానికి ఇది రికార్డు సృష్టించింది. 2007లో, జాన్ విల్మెర్డింగ్ గౌరవార్థం ప్రిన్స్‌టన్ యూనివర్సిటీ ఆర్ట్ మ్యూజియం రూబెన్స్ పీల్ గీసిన ''స్టిల్ లైఫ్ విత్ వాటర్‌మెలన్''ను కొనుగోలు చేసింది.<ref>{{cite web|last=Smithson |first=Ruta |url=http://www.princeton.edu/main/news/archive/S17/85/66I06/index.xml?section=topstories |title=Wilmerding to leave a legacy of Pop art to Princeton |publisher=Princeton University |date=2007-05-07 |accessdate=2010-03-18}}</ref> ==మూలాలు== {{reflist|colwidth=30em}} ==బాహ్య లింకులు== {{Commons category}} *''పీల్, రూబెన్స్, పేపర్స్. 1802-03.'', చార్లెస్ విల్సన్ పీల్, అతని కుటుంబ సేకరించిన లేఖలలో ఒరిజినల్స్, మైక్రోఫిచ్‌లు. లిలియన్ బి. మిల్లర్, ed. మిల్వుడ్, న్యూయార్క్.: క్రాస్ మైక్రోఫార్మ్, 1980. ఇంగ్లాండ్. *[http://www.mdhs.org/Library/fotofind/PP0010fa.html ''పీల్ కలెక్షన్'', ప్రింట్స్ అండ్ ఫోటోగ్రాఫ్స్ డివిజన్, మేరీల్యాండ్ హిస్టారికల్ సొసైటీ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718015049/http://www.mdhs.org/library/fotofind/pp0010fa.html |date=2009-07-18 }} *[http://www.aaa.si.edu/collections/collection/pealmarj.htm ''మేరీ జేన్ పీల్, పీల్ కుటుంబ ఎంపిక చేసిన పత్రాలు'', (సుమారు 1815)-1897, స్మిత్సోనియన్ ఆర్కైవ్స్ ఆఫ్ అమెరికన్ ఆర్ట్] ===కళ=== *[http://siris-artinventories.si.edu/ipac20/ipac.jsp?session=12401T2287FJ9.72809&profile=ariall&uri=link=3100006~!214898~!3100001~!3100002&aspect=Browse&menu=search&ri=1&source=~!siartinventories&term=Peale%2C+Rubens%2C+1784-1865%2C+painter.&index=AUTHOR#focus ''రూబెన్స్ పీల్'', స్మిత్సోనియన్ అమెరికన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం] *[http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?Artist_ID=752 ''రూబెన్స్ పీల్'', ది ఎథీనియం ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927102920/http://www.the-athenaeum.org/art/by_artist.php?Artist_ID=752 |date=2011-09-27 }} *[http://findingaid.winterthur.org/html/HTML_Finding_Aids/COL0396.htm ''పీల్ ఫ్యామిలీ కలెక్షన్'', ది జోసెఫ్ డౌన్స్ కలెక్షన్ ఆఫ్ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్ అండ్ ప్రింటెడ్ ఎఫెమెరా, ది వింటర్‌థుర్ లైబ్రరీ] *[http://www.nga.gov/cgi-bin/pinfo?Object=65073+0+none రెంబ్రాండ్ట్ పీల్ (కళాకారుడు), 1778-1860, ''రూబెన్స్ పీల్ విత్ ఎ జెరేనియం'']{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://americanart.si.edu/collections/search/artwork/?id=19313 ''రూబెన్స్ పీల్'', సుమారు 1800, రాఫెల్ పీల్, స్మిత్సోనియన్ అమెరికన్ ఆర్ట్ మ్యూజియం] *[http://antiquesandthearts.com/Antiques/TradeTalk/2007-05-15__08-50-17.html రూబెన్స్ పీల్ (1784–1865), ''స్టిల్ లైఫ్ విత్ వాటర్‌మెలన్'', 1865] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024204541/http://antiquesandthearts.com/Antiques/TradeTalk/2007-05-15__08-50-17.html |date=2008-10-24 }} {{Charles Willson Peale|state=collapsed}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:పీల్, రూబెన్స్}} [[వర్గం:1784 జననాలు]] [[వర్గం:1865 మరణాలు]] [[వర్గం:ప్రపంచ చిత్రకారులు]] [[వర్గం:అమెరికన్ స్టిల్ లైఫ్ చిత్రకారులు]] reqyspj1vrfyphf1c43ly1v3r0ikjgf 0 508484 4955279 4950832 2026-09-09T09:10:02Z Pranayraj1985 29393 4955279 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = '''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ''' | image = File:The Old Man and the Sea (1952) front cover, first edition.jpg | caption = మొదటి ఎడిషన్ కవర్ | author = [[ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్‌వే]] | cover_artist = | country = యునైటెడ్ స్టేట్స్ | language = [[ఆంగ్లం]] | genre = [[సాహిత్యపరమైన కల్పన]] | pub_date = సెప్టెంబరు 1, 1952 | publisher = [[చార్లెస్ స్క్రిబ్నర్స్ సన్స్]] | pages = 140 (మొదటి ముద్రణ హార్డ్‌కవర్) | awards = [[కల్పనా సాహిత్యం విభాగంలో పులిట్జర్ బహుమతి]] (1953) | isbn = 978-1-9075-9027-6 | oclc = 9583168 | dewey = 813.52 | congress = PS3515.E37 | preceded_by = | followed_by = }} '''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ''' అనేది [[అమెరికన్]] [[రచయిత]] [[ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్‌వే]] రాసిన 1952 నాటి ఒక [[నవలిక|చిన్న నవల]]. 1950 డిసెంబర్, 1951 ఫిబ్రవరి మధ్య వ్రాయబడిన ఇది, హెమింగ్‌వే తన జీవితకాలంలో ప్రచురించిన చివరి ప్రధాన కల్పనా రచన. ఇది వయసు పైబడిన జాలరి అయిన శాంటియాగో, ఒక భారీ మార్లిన్ చేపను పట్టుకోవడానికి పడిన సుదీర్ఘ పోరాటం గురించిన కథను చెబుతుంది. హెమింగ్‌వే తన జీవితంలో ఒక కల్లోలభరితమైన కాలంలో [[క్యూబా|క్యూబాలో]] ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ''' రాయడం ప్రారంభించాడు. అతని మునుపటి నవల ' ''అక్రాస్ ది రివర్ అండ్ ఇంటు ది ట్రీస్ ప్రతికూల సమీక్షలను ఎదుర్కొంది, తన భార్య మేరీతో సంబంధాలు దెబ్బతిన్న సమయంలో, అతను తన ప్రేరణ అయిన అడ్రియానా ఇవాన్సిచ్‌తో ప్రేమలో పడ్డాడు. తాను అనుకున్న 'సముద్ర త్రయం'లో ఒక పుస్తకాన్ని పూర్తి చేసిన తరువాత, పదిహేను సంవత్సరాల క్రితం తనకు చెప్పబడిన ఒక ముసలాయన, మార్లిన్ చేప గురించిన కథను అనుబంధంగా రాయడం హెమింగ్వే ప్రారంభించాడు. అతను రోజుకు వెయ్యి పదాల వరకు రాస్తూ, ఆరు వారాల్లో 26,531 పదాల రాతప్రతిని పూర్తి చేశాడు. తరువాతి సంవత్సర కాలంలో, ఆ రాతప్రతి ఒక నవలికగా స్వతంత్రంగా నిలబడగలదని హెమింగ్వేకు నమ్మకం మరింత బలపడింది. లైఫ్ పత్రిక 1952 సెప్టెంబర్ 1వ తేదీ సంచికలో పూర్తి నవలికను ప్రచురించింది. హెమింగ్‌వే ప్రచురణకర్త అయిన స్క్రైబ్నర్స్, తమ మొదటి ఎడిషన్‌ను ఒక వారం తర్వాత 8వ తేదీన విడుదల చేసింది. అనుకూలమైన తొలి సమీక్షలు, మౌఖిక ప్రచారం కారణంగా, ప్రజల అంచనాలు ఎంతగా పెరిగాయంటే, ఆ రెండు విడుదలలూ భారీగా నకిలీ చేయబడ్డాయి. ఆ పత్రిక రెండు రోజుల్లో రికార్డు స్థాయిలో 53 లక్షల కాపీలు అమ్ముడవ్వగా, స్క్రైబ్నర్స్ పదివేల కాపీలను మాత్రమే విక్రయించింది. 1952 చివరి నాటికి తొమ్మిది భాషల్లోకి అనువదించబడిన ' ''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ''', ఆరు నెలల పాటు న్యూయార్క్ టైమ్స్ బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో నిలిచింది. 1953లో, ఇది కల్పనా సాహిత్యానికి పులిట్జర్ బహుమతిని అందుకుంది, 1954లో హెమింగ్‌వేకు సాహిత్యానికి నోబెల్ బహుమతిని ప్రదానం చేసినప్పుడు స్పష్టంగా ప్రస్తావించబడిన ఏకైక రచన ఇదే. {{Apostrophe}} ''అక్రాస్ ది రివర్'కు వచ్చిన'' ప్రతికూల స్పందన తర్వాత హెమింగ్‌వే తిరిగి తన పూర్వ వైభవాన్ని అందుకున్నాడని భావిస్తూ, తొలి సమీక్షలు సానుకూలంగా ఉండి, చాలామంది దీనిని ప్రశంసించారు. ప్రారంభంలో లభించిన స్పందన అతిశయోక్తితో కూడుకున్నదని, మితిమీరిన ఉత్సాహంతో కూడుకున్నదని సాహిత్య విమర్శకులు భావించడం మొదలుపెట్టడంతో, కాలక్రమేణా ఆ ప్రశంసలు తగ్గుముఖం పట్టాయి. ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ హెమింగ్‌వే ఇతర రచనల కన్నా తక్కువ స్థాయిదా లేక సమానమైనదా అనేది అప్పటి నుండి పండితుల మధ్య చర్చనీయాంశంగా ఉంది. విషయ విశ్లేషణ [[క్రైస్తవ మతం|క్రైస్తవ]] చిత్రణ, ప్రతీకవాదంపై, హెమింగ్‌వే రచనలలోని దాని పూర్వ నవలలతో ఈ నవలిక ఇతివృత్తాల సారూప్యతపై, జాలరి శాంటియాగో పాత్రపై దృష్టి సారించింది. == నేపథ్యం, ప్రచురణ == [[దస్త్రం:Ernest_Hemingway_at_the_Finca_Vigia,_Cuba_1946_-_NARA_-_192660.jpg|alt=Photograph of a man reclining on a chair on a porch, smiling at the camera and holding a drink.|ఎడమ|thumb| 1946లో, హెమింగ్‌వే తన [[క్యూబా]] నివాసమైన ఫిన్కా విగియాలో, ఇక్కడే ఆయన '''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ''' రాశారు.]] {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 300 | image1 = Ernest Hemingway Aboard the Pilar 1935 - NARA - 192674.jpg | alt1 = A bearded man sitting on cushions on a boat in the sea aims a gun at the camera; the man looking next to him looks exasperated. | image2 = Ernest Hemingway 1950.jpg | alt2 = Photograph of an old bearded man sitting under fishing rods in a dimly lit ship's cabin. | footer = 1935లో (పైన), 1950 ప్రాంతంలో (కింద) 'పిలార్' పడవలో హెమింగ్‌వే. }} ''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ'' అనేది ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్‌వే ఆరవ ప్రధాన నవల, దీనికి ముందు ''ది సన్ ఆల్సో రైజెస్'' (1926), ''ఎ ఫేర్‌వెల్ టు ఆర్మ్స్'' (1929), ''టు హావ్ అండ్ హావ్ నాట్'' (1937), ''ఫర్ హూమ్ ది బెల్ టోల్స్'' (1940), ''అక్రాస్ ది రివర్ అండ్ ఇంటు ది ట్రీస్'' (1950) ఉన్నాయి. {{Sfnm|Baker|1962|Kosiba|2012}} సెప్టెంబర్ 7న ప్రచురించబడిన తరువాతిది, మొదటి నెలలో 75,000 కాపీలు అమ్ముడై, ఇరవై ఒక్క వారాల పాటు న్యూయార్క్ టైమ్స్ బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో ఉన్నప్పటికీ, విమర్శకుల స్పందన చాలా వరకు ప్రతికూలంగా ఉంది. {{Sfnm|Reynolds|1999|Baker|1988}} తన భార్య మేరీతో వైవాహిక సంబంధాలు దెబ్బతిన్న సమయంలో, హెమింగ్‌వే తన ప్రేరణ అయిన యువ ఇటాలియన్ అడ్రియానా ఇవాన్సిచ్‌తో మరింత గాఢంగా ప్రేమలో పడ్డాడు. ఆమె {{En dash}} శీతాకాలాన్ని [[క్యూబా|క్యూబాలో]] హెమింగ్‌వేల సాంగత్యంలో గడిపింది. డిసెంబర్ ప్రారంభంలో అకస్మాత్తుగా రాయగలిగే సామర్థ్యాన్ని పొంది, అతను తాను అనుకున్న "సముద్ర త్రయం"లోని ఒక పుస్తకాన్ని (1970లో ఐలాండ్స్ ఇన్ ది స్ట్రీమ్ పేరుతో ప్రచురించబడింది) పూర్తి చేశాడు, ఇవాన్సిచ్ పట్ల అతని అభిరుచి చల్లారడంతో, మరొక కథను రాయడం ప్రారంభించాడు. {{Sfnm|Reynolds|1999|Baker|1988}} 1930ల మధ్యలో, క్యూబన్ గైడ్ కార్లోస్ గుటియెరెజ్ ఒక వృద్ధుడు, ఒక భారీ మార్లిన్ చేపకు సంబంధించిన కథను హెమింగ్‌వేకు చెప్పాడు, అతను దానిని ఎస్క్వైర్ పత్రికలో "ఆన్ ది బ్లూ వాటర్: ఎ గల్ఫ్ స్ట్రీమ్ లెటర్" అనే శీర్షికతో ఒక వ్యాసంలో తిరిగి చెప్పాడు. {{Sfn|Sylvester|Grimes|Hays|2018|p=xiii}} మేరీ క్రూజ్ ప్రకారం, ఈ కథను బహుశా 1891లో క్యూబన్ రచయిత రామోన్ మెజా వై సువారెజ్ ఇంక్లాన్ మొదటిసారి చెప్పారు, తరువాతి నలభై సంవత్సరాలలో జాలర్లు దీనిని నిరంతరం తిరిగి చెప్పారు. {{Sfn|Cruz|1981|pp=168–170}} '''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ''' రాయడానికి ముందు దశాబ్దాలలో హెమింగ్‌వే గల్ఫ్ స్ట్రీమ్‌లో వేల గంటలు ప్రయాణించిన తన సొంత అనుభవం నుండి గణనీయమైన ప్రభావం వచ్చింది. అతను పెద్ద చేపలను పట్టే క్రీడను ఎంతో ఆస్వాదించాడు, అనేక టోర్నమెంట్లలో పాల్గొని గెలుపొందాడు, అతను ఒక ఉత్సాహభరితమైన ఔత్సాహిక ప్రకృతి శాస్త్రవేత్తగా కూడా మారాడు, హెన్రీ వీడ్ ఫౌలర్, [[Charles Cadwalader|చార్లెస్ కాడ్వాలాడర్]] వంటి ప్రముఖులను తన 'పిలార్' అనే పడవలో పట్టిన చేపలను నమోదు చేయడానికి, వర్ణించడానికి ఆహ్వానించాడు. ఓడలో గడిపిన ఒకే నెలలో, చేపలు పట్టడంలో, నౌకాయానంలో హెమింగ్‌వేకు ఉన్న నైపుణ్యం సహాయంతో, మత్స్య శాస్త్రవేత్త ఫౌలర్ "మొత్తం ఉత్తర అట్లాంటిక్‌కు మార్లిన్ వర్గీకరణను సవరించడానికి" సరిపడా నేర్చుకున్నారు. {{Sfnm|Baker|1988}} పదహారు సంవత్సరాలు నవల రాయడాన్ని వాయిదా వేసినప్పటికీ, చేపలు పట్టడం, సముద్రంపై తనకున్న ప్రేమ, పరిజ్ఞానం సహాయంతో, హెమింగ్‌వే అకస్మాత్తుగా రోజుకు వెయ్యి పదాలు రాయడం ప్రారంభించాడు—సాధారణం కంటే రెండింతలు వేగంగా. {{Sfnm|Baker|1988}} ఫిబ్రవరి 7, 1951న ఇవాన్సిచ్ నిష్క్రమణ హెమింగ్వేకు కొంత ఆందోళన కలిగించినప్పటికీ, ఆ నవలిక ఫిబ్రవరి 17 నాటికే దాదాపుగా పూర్తయింది; ప్రతిరోజూ సాయంత్రం దాని ఫలితాన్ని చదివే మేరీ, "[హెమింగ్వే] చేసిన అన్ని అసహ్యకరమైన పనులకు అతడిని క్షమించడానికి నేను సిద్ధంగా ఉన్నాను" అని వ్యాఖ్యానించింది. {{Sfnm|Baker|1988|Reynolds|1999}} ఆరు వారాల కంటే కొంచెం ఎక్కువ సమయంలో తాను రాసిన ఈ సాధారణ కథ నాణ్యతను చూసి హెమింగ్వే స్వయంగా ఆశ్చర్యపోయాడు. తరువాతి కొన్ని నెలల్లో, అతను తన ప్రచురణకర్త చార్లెస్ స్క్రిబ్నర్, అతని స్నేహితుడు AE హాట్నర్ సహా నమ్మకమైన స్నేహితులు, సహచరులకు కాపీలను పంపాడు, వారందరూ చాలా సానుకూలంగా స్పందించారు. {{Sfnm|Reynolds|1999|Baker|1988}} 26,531 పదాల మాన్యుస్క్రిప్ట్‌ను ఒక సంవత్సరానికి పైగా తాత్కాలికంగా నిలిపివేశారు, ఆ సమయంలో హెమింగ్‌వే దానిని "సీ ట్రయాలజీ"కి అనుబంధంగా కాకుండా, దాని స్వంత యోగ్యతల ఆధారంగా ప్రచురించాలని మరింత నిశ్చయించుకున్నాడు. {{Sfn|Baker|1988|pp=492–493, 499}} లీలాండ్ హేవర్డ్, వాలెస్ మేయర్‌లతో జరిగిన సంభాషణలు అతన్ని ఈ దిశగా ప్రోత్సహించాయి—1952 మే నెలలోలై మ్యాగజైన్ ఒకే సంచికలో హేవర్డ్ మొత్తం నవలికను ప్రచురింపజేయడంతో హెమింగ్‌వే చాలా సంతోషించాడు. అతను మేయర్‌కు రాసినట్లుగా, హెమింగ్‌వే తాను కేవలం ''[[వార్ అండ్ పీస్]]'' లేదా ''[[క్రైం అండ్ పనిష్మెంట్|క్రైమ్ అండ్ పనిష్‌మెంట్]]'' వంటి నవలలు మాత్రమే రాయాలనే ఆలోచనను తిరస్కరించాలని కోరుకున్నాడు. {{Sfnm|Meyers|1985|Baker|1988}} అతను తన ప్రచురణకర్త చార్లెస్ స్క్రైబ్నర్స్ సన్స్ నుండి వచ్చిన ప్రారంభ కవర్ డిజైన్లను తిరస్కరించాడు, ఇవాన్సిచ్‌ను మరింత అనువైనవిగా భావించిన స్కెచ్‌ల సమితిని గీయమని కోరాడు. {{Sfn|Baker|1988|p=501}} అతను ఆ పుస్తకాన్ని మేరీకి, తన పడవ అయిన పిలార్‌కు అంకితం చేయాలని అనుకున్నాడు, కానీ మెమోరియల్ డే రోజున తాను కోల్పోయిన స్నేహితుల గురించి ఆలోచించి తన మనసు మార్చుకున్నాడు; మేరీ ఉదారంగా స్క్రైబ్నర్, మాక్స్ పెర్కిన్స్‌లకు చేసిన కొత్త అంకితభావాన్ని అంగీకరించింది. {{Sfn|Reynolds|1999|p=250}} వేసవి కాలంలో పరిణామాలు నెమ్మదిగా, కానీ సానుకూలంగా సాగాయి. హెమింగ్‌వే పాత ప్రత్యర్థి విలియం ఫాల్క్‌నర్ చాలా సానుకూల సమీక్షను విడుదల చేశాడు, మౌఖిక ప్రచారం ఎంతగా వ్యాపించిందంటే, ''లైఫ్'', స్క్రైబ్నర్స్ ఎడిషన్లు రెండూ భారీగా నకిలీ చేయబడ్డాయి. {{Sfn|Baker|1988|pp=503–504}} ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ తొలి ప్రచురణతో కూడిన తమ లేబర్ డే ముద్రణను ''లైఫ్ పత్రిక'' 1952 సెప్టెంబర్ 1న విడుదల చేసింది; వారు రెండు రోజుల్లోనే రికార్డు స్థాయిలో 53 లక్షల కాపీలను అమ్ముకున్నారు. అమెరికాలో స్క్రైబ్నర్ ఎడిషన్, బ్రిటన్‌లో జోనాథన్ కేప్ ఎడిషన్ ముందస్తు అమ్మకాలు మొత్తం 70,000కు చేరుకున్నాయి, ఆ తర్వాత ఈ రెండు దేశాలలో కలిపి వారపు అమ్మకాలు సగటున 5,000గా నమోదయ్యాయి. ఇది ఇరవై ఆరు వారాల పాటు న్యూయార్క్ టైమ్స్ బెస్ట్ సెల్లర్ జాబితాలో నిలిచింది, 1953 ప్రారంభం నాటికి తొమ్మిది భాషల్లోకి అనువదించబడింది {{Sfnm|Meyers|1985|Reynolds|1999|Baker|1988}} == రిసెప్షన్, వారసత్వం == ''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ'' ప్రజాదరణ పొందింది. పుస్తకం ప్రచురణ అయిన తర్వాత మూడు వారాల పాటు, హెమింగ్‌వేకు శ్రేయోభిలాషుల నుండి రోజుకు ఎనభైకి పైగా లేఖలు అందగా, లైఫ్' పత్రికకు అంతకంటే మరెన్నో లేఖలు అందాయి. మత పెద్దలు తమ ప్రసంగాలలో ఈ పుస్తకంలోని అంశాలను ఉటంకించడం ప్రారంభించారు. {{Sfn|Baker|1988|p=505}} విమర్శకుల స్పందన మొదట్లో సమానంగా సానుకూలంగా ఉంది, ఈ నవలికనుఅక్రాస్ ది రివర్''' కంటే నాణ్యతలో ఉన్నతమైనదిగా, హెమింగ్‌వే తొలి రచనలకు సమానమైనదిగా పేర్కొన్నారు. [[టైమ్ (పత్రిక)|''టైమ్'' మ్యాగజైన్]] దీనిని "ఒక కళాఖండం" అని పేర్కొనగా, సిరిల్ కొన్నోలీ "హెమింగ్‌వే రాసిన అత్యుత్తమ కథ" అని ప్రశంసించారు, మార్క్ షోరర్ హెమింగ్‌వే "సాటిలేని" రచన అతన్ని "ఈ శతాబ్దంలో అమెరికన్ నవలలో గొప్ప శిల్పి"గా నిలబెట్టిందని పేర్కొన్నారు. {{Sfnm|Reynolds|1999|Meyers|1982|Meyers|1985|Schorer|1962}} చాలా మంది సమీక్షకులు దీనిని "హెమింగ్వే రచనలలో అత్యున్నతమైనది"గా భావించి, "క్లాసిక్" అని పేర్కొన్నారు. {{Sfn|Sylvester|Grimes|Hays|2018|pp=xix–xx}} హెమింగ్‌వేకి ఇష్టమైన సమీక్ష కళా చరిత్రకారుడు బెర్నార్డ్ బెరెన్సన్ నుండి వచ్చింది, అతను ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ హెర్మన్ మెల్విల్ [[మోబీ-డిక్]] కంటే ఉన్నతమైనదని, అనేక విధాలుగా [[హోమర్|హోమెరిక్ ఇతిహాసాలకు]] సమానమని రాశాడు. {{Sfnm|Baker|1988|Reynolds|1999}} [[దస్త్రం:Old-man-and-the-cat.jpg|thumb| హెమింగ్‌వే కథ <ref>{{Cite news|url=https://eu.petoskeynews.com/story/entertainment/2021/09/08/new-hemingway-sculpture-idea-born-decades-ago-cuba/5768079001/|title=New Hemingway sculpture idea was born decades ago in Cuba|date=8 September 2021|work=[[Petoskey News-Review]]|access-date=27 April 2025}}</ref> నుండి ప్రేరణ పొందిన జార్జ్ లండీన్ రచించిన ''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది క్యాట్'']] తొలి ప్రశంసలు తగ్గిన తర్వాత, అంతగా సానుకూల సమీక్షలు వెలువడటం మొదలయ్యాయి. అక్రాస్ ది రివర్ అంత చెడ్డగా ఈ నవలిక లేదని తొలి సమీక్షకులు ఊరట చెందడం వల్ల, వారు ప్రజాభిప్రాయాన్ని పక్షపాతంతో ప్రభావితం చేశారని డెల్మోర్ స్క్వార్ట్జ్ భావించారు. సేమౌర్ క్రిమ్ ' ''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ"కేవలం అదే కోవకు చెందినది" అని రాశారు, అయితే జాన్ డబ్ల్యూ. ఆల్డ్రిడ్జ్ ఆ నవలిక పట్ల "ప్రబలంగా ఉన్న ఉత్సాహంలో పాలుపంచుకోలేకపోతున్నానని" భావించాడు. {{Sfnm|Meyers|1985|Reynolds|1999}} సంవత్సరాల తరువాత, జెఫ్రీ మేయర్స్ దీనిని హెమింగ్‌వే "అత్యంత అతిగా అంచనా వేయబడిన రచన", "తీవ్రమైన బలహీనతలు" కలిగిన "వ్యంగ్య-గౌరవప్రదమైన నీతికథ" అని పిలిచారు. {{Sfn|Meyers|1985|pp=488–489}} విమర్శకుల దృక్పథం చల్లబడుతున్నప్పటికీ, ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ 1953 మే 4న ఫిక్షన్ విభాగంలో పులిట్జర్ ప్రైజ్‌ను గెలుచుకుంది—హెమింగ్‌వే ఈ అవార్డును అందుకోవడం ఇదే మొదటిసారి, అంతకుముందు ఎ ఫేర్‌వెల్ టు ఆర్మ్స్, ఫర్ హూమ్ ది బెల్ టోల్స్ రచనలకు ఆయనను విస్మరించారు. {{Sfnm|Reynolds|1999|Baker|1988|Meyers|1985}} కొత్త పాలనను వ్యక్తిగతంగా వ్యతిరేకించినప్పటికీ, ఫుల్జెన్సియో బాటిస్టా కొత్తగా స్థాపించిన క్యూబన్ నియంతృత్వం నుండి అతను మెడల్ ఆఫ్ ఆనర్‌ను కూడా స్వీకరించాడు. {{Sfn|Baker|1988|p=506}} హెమింగ్‌వేకు సాహిత్యానికి నోబెల్ బహుమతిని ప్రదానం చేస్తున్నప్పుడు స్వీడిష్ అకాడమీ పేర్కొన్న ఏకైక రచనగాది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ'' {{Apostrophe}} అక్టోబర్ 28, 1954న అత్యున్నత గుర్తింపును పొందింది; వారు దానిని "ఆధునిక కథన కళ శక్తివంతమైన, శైలిని సృష్టించే నైపుణ్యం" అని ప్రశంసించారు. {{Sfnm|Oliver|1999|Nobel Prize citation}} '''ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ' అనే నవల,'' తరతరాలుగా మారుతూ వచ్చిన గణనీయమైన విమర్శనాత్మక వ్యాఖ్యానానికి వస్తువుగా ఉంది. విర్ట్ విలియమ్స్ ప్రారంభ పాండిత్యం "సహజ విషాదం, క్రైస్తవ విషాదం, కళ, కళాకారుడి నీతి కథ, ఆత్మకథాత్మక విధానం" పై దృష్టి పెట్టిందని పేర్కొన్నాడు. {{Sfnm|Williams|1981}} ఈ ఇతివృత్తాల విశ్లేషణ 1960వ దశకం వరకు కొనసాగింది, ఆ సమయంలో జాన్ కిల్లింగర్ ఈ నవలికను [[ఆల్బర్ట్ కామూ]], [[జీన్-పాల్ సార్త్రే]], [[ఫ్రెడెరిక్ నీషె|ఫ్రెడ్రిక్ నీషేలతో]] అనుసంధానించగా, రిచర్డ్ హోవీ దీనిలోని ఇతివృత్తాలను ఈడిపస్ కాంప్లెక్స్‌కు ముడిపెట్టారు. అయితే, 1952 నాటి అసలు సంచికతో పోలిస్తే, 1966లో ఫిలిప్ యంగ్ పునఃప్రచురించిన ఎర్నెస్ట్ హెమింగ్వే: ఎ రీకన్సిడరేషన్ చాలా తక్కువ సానుకూలంగా ఉంది, ఇది రాబోయే దశాబ్దాలలో ఆధిపత్యం చెలాయించే నిస్వార్థ పాండిత్య ధోరణికి నాంది పలికింది. 1991లో గెర్రీ బ్రెన్నర్ తీవ్ర విమర్శనాత్మకమైన ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ: ది స్టోరీ ఆఫ్ ఎ కామన్ మ్యాన్ ప్రచురణతోనే విశ్లేషణ తీవ్రంగా పునఃప్రారంభమైంది, అప్పటి నుండి నిరంతరాయంగా కొనసాగుతోంది. {{Sfn|Sylvester|Grimes|Hays|2018|pp=xxiii–xxvii}} 1985లో రాస్తూ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా పాఠశాలల్లో ఇంగ్లీష్ పాఠాలలో ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ'ని'' ఉపయోగించారని, రాయల్టీలలో సంవత్సరానికి $100,000 సంపాదించడం కొనసాగించిందని మేయర్స్ పేర్కొన్నారు. {{Sfn|Meyers|1985|p=485}} [[సెంట్రల్ ఇంటిలిజెన్స్ ఏజన్సీ|CIA]] ప్రకారం, ఇది [[సద్దామ్ హుసేన్|సద్దాం హుస్సేన్‌కు]] ఇష్టమైన పుస్తకం, అతను తనను తాను, శాంటియాగో వలె, "అపారమైన ప్రతికూలతలకు వ్యతిరేకంగా ధైర్యం, పట్టుదల, గౌరవంతో పోరాడుతున్నట్లు" భావించుకున్నాడు. <ref>{{Cite web|title=Regime Strategic Intent – Central Intelligence Agency|url=https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/iraq_wmd_2004/chap1.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070613050723/https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/iraq_wmd_2004/chap1.html|archive-date=June 13, 2007|publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref> [[బీబీసీ|BBC]] నిర్వహించిన యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ 200 "అత్యంత ప్రియమైన నవలల" 2003 సర్వే అయిన 'ది బిగ్ రీడ్ ', ది ఓల్డ్ మ్యాన్ అండ్ ది సీ'ని'' 173వ స్థానంలో జాబితా చేసింది <ref>{{Cite web|title=BBC – The Big Read – Top 200 (150–200)|url=https://www.bbc.co.uk/arts/bigread/top200_2.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20031119033852/https://www.bbc.co.uk/arts/bigread/top200_2.shtml|archive-date=November 19, 2003|access-date=September 21, 2023|publisher=[[British Broadcasting Corporation]]}}</ref> స్పెన్సర్ ట్రేసీ నటించిన 1958 చలనచిత్ర అనుసరణ నిర్మాణంలో హెమింగ్వే నేరుగా పాలుపంచుకున్నారు. నిర్మాణం అనేక ఇబ్బందులతో దెబ్బతింది, డిమిత్రి టియోమ్కిన్ స్వరపరిచిన చిత్ర సౌండ్‌ట్రాక్ ఉత్తమ ఒరిజినల్ స్కోర్ కోసం అకాడమీ అవార్డును గెలుచుకున్నప్పటికీ, హెమింగ్‌వే తుది చిత్రాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. {{Sfnm|Oliver|1999|Meyers|1985}} మరో రెండు అనుసరణలు నిర్మించబడ్డాయి: ఆంథోనీ క్విన్ నటించిన 1990 టెలివిజన్ చిత్రం, {{Sfn|Oliver|1999|p=248}}, ఉత్తమ యానిమేటెడ్ షార్ట్ ఫిల్మ్ కోసం అకాడమీ అవార్డును గెలుచుకున్న అలెగ్జాండర్ పెట్రోవ్ 1999 నిర్మాణం . <ref>{{Cite news|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2000|title=The 72nd Academy Awards, 2000|work=Oscars.org|access-date=October 17, 2023|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417092419/https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2000|archive-date=April 17, 2018}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} ihg0kd6yhb3f7qc0gaf2iwz52hu4zrf 0 508524 4955037 4949968 2026-09-09T01:08:57Z InternetArchiveBot 88395 8 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955037 wikitext text/x-wiki {{Short description|సంస్కృత కవి (1935–2021)}} {{Use dmy dates|date=అక్టోబర్ 2020}} {{Use Indian English|date=డిసెంబర్ 2015}} {{Infobox writer | embed = | honorific_prefix = | name = రేవా ప్రసాద్ ద్వివేది | honorific_suffix = | image = File:During Shastri degree in BHU Wikipedia.jpg | image_size = 173x173px | image_upright = | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | pen_name = సనాతన | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1935|8|22}} | birth_place = [[గునా జిల్లా|నద్నేర్]], [[గ్వాలియర్ రాష్ట్రం]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = 21 మే 2021 (వయసు 85)<ref>{{Cite web|url=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-condoles-the-passing-away-of-noted-sanskrit-scholar-pandit-rewa-prasad-dwivedi/|title = PM condoles the passing away of noted Sanskrit scholar Pandit Rewa Prasad Dwivedi}}</ref> | death_place = [[వారణాసి]], [[ఉత్తర ప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]]<ref>{{Cite web|url=https://www.amarujala.com/madhya-pradesh/noted-sanskrit-scholar-pandit-rewa-prasad-dwivedi-passed-away-pm-modi-and-president-condolence|title=दुखद: संस्कृत के प्रकांड विद्वान महामहोपाध्याय डॉ. रेवा प्रसाद का निधन, 86 साल की उम्र में ली अंतिम सांस}}</ref> | resting_place = | occupation = {{flatlist| * రచయిత * విద్యావేత్త * విమర్శకుడు }} | language = సంస్కృతం | citizenship = భారతదేశం | education = {{Unbulleted list| ఆచార్య, ఎం.ఏ.-సంస్కృతం (బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం)| పీహెచ్.డీ. (రవిశంకర్ విశ్వవిద్యాలయం, 1965)| డీ.లిట్. (జబల్‌పూర్ విశ్వవిద్యాలయం, 1974) }} | alma_mater = | period = | genres = కవిత్వం, నాటకాలు, గద్యం, సాహిత్య పరిశోధన | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = | notable_works = | spouse = <!-- or: | spouses = --> | partner = <!-- or: | partners = --> | children = | relatives = | awards = {{Unbulleted list|లైఫ్‌టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ కోసం రాష్ట్రపతి అవార్డు (1978)| మహామహోపాధ్యాయ పి. వి. కానే గోల్డ్ మెడల్ (1983)| శ్రీవాణి అలంకరణ (1999)|భారతీయ కవిత్వానికి చేసిన విశేష కృషికి కబీర్ సమ్మాన్ (2017) }} | signature = | signature_alt = | years_active = | module = | website = <!-- {{URL|example.org}} --> }} [[File:Rewa Prasad Dwivedi 2019.jpg|thumb|రేవా ప్రసాద్ ద్వివేది (సెప్టెంబర్ 2019)|200x200px]] '''రేవా ప్రసాద్ ద్వివేది''' (22 ఆగస్టు 1935 - 21 మే 2021) ఒక సంస్కృత పండితుడు, కవి, రచయిత, ఉపాధ్యాయుడు, విమర్శకుడు. ఆయన అసలు రచనలలో మహాకావ్యాలు, గేయాలు, నాటకాలు, గద్య రచనలు ఉన్నాయి. ఆయన 'సనాతన' అనే కలం పేరుతో కొత్త సాహిత్యాన్ని రాశారు. దీని అర్థం 'శాశ్వతమైనది'. ఆయనను 'ఆచార్య' ద్వివేది అని కూడా పిలుస్తారు. ద్వివేది పాండిత్యంలో సంస్కృత కవిత్వం, నాటక రంగాలలోని ఆధునిక సిద్ధాంతాలతో సహా సాహిత్య సూత్రాలపై చేసిన కృషి ఉంది. ఆయన ప్రధాన సంస్కృత పండితులందరి రచనలను (సవరించడం, సంకలనం చేయడం, సూచిక చేయడం, తిరిగి ప్రచురించడం ద్వారా) భద్రపరిచారు.{{Citation needed|date=March 2021|}} == తొలి జీవితం, విద్య == రేవా ప్రసాద్ ద్వివేది 1935 ఆగస్టు 22న నద్నేర్‌లో జన్మించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Nandner,+Madhya+Pradesh+466448,+India/@22.8293524,77.9669864,1569m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x397e7f2b9dce4b39:0xf80cd7abe95db527!8m2!3d22.8299847!4d77.9696274?shorturl=1|title=Google Maps|website=Google Maps|language=en|access-date=2019-12-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sanskrit.nic.in/ASSP/writer/Rewaprasad.html|title=Adhunik Sanskrit Sahitya Pustakalaya|website=www.sanskrit.nic.in|access-date=2019-12-18}}</ref>[https://www.exoticindiaart.com/book/details/attribute-to-acharya-rewa-prasad-dwivedi-NZM636] మధ్యప్రదేశ్ లోని నర్మదా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ గ్రామంలో పండిట్ నర్మదా ప్రసాద్ ద్వివేది, లక్ష్మీ దేవి దంపతులకు ఆయన జన్మించారు. ఎనిమిదేళ్ల వయసులో ఆయన అనాథ అయ్యారు. మధ్యప్రదేశ్ లో సంస్కృతంలో ప్రాథమిక విద్య పూర్తి చేసిన తర్వాత, వారణాసిలోని బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో సంస్కృతం చదవడానికి వెళ్లారు.<ref>{{Cite web|url=http://www.bhu.ac.in/|title=Banaras Hindu University, Varanasi|website=www.bhu.ac.in|access-date=2019-12-19}}</ref> తీవ్రమైన పేదరికం ఉన్నప్పటికీ, బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలోని సంస్కృత విద్యా ధర్మ విజ్ఞాన్ ఫ్యాకల్టీలో సంప్రదాయ విధానంలో,<ref>{{Cite web|url=http://www.bhu.ac.in/svdv/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621083028/http://www.bhu.ac.in/svdv/|url-status=dead|archive-date=21 June 2013|title=BHU : Banaras Hindu University|website=www.bhu.ac.in|access-date=2019-12-19}}</ref> ఆర్ట్స్ ఫ్యాకల్టీలోని ఆధునిక విధానంలో<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.bhu.ac.in/arts/sanskrit/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330204511/http://www.bhu.ac.in/arts/sanskrit/|url-status=dead|archive-date=30 March 2017|title=Banaras Hindu University, Faculty of Arts, Department of Sanskrit, Varanasi|website=www.bhu.ac.in|access-date=2019-12-18}}</ref> సంస్కృత భాషా సాహిత్యాలలో ఆయన విశేష ప్రతిభ కనబరిచారు. ఆయన ప్రాథమిక గురువు, మార్గదర్శకుడు పండిట్ మహాదేవ్ శాస్త్రి.{{citation needed|date=February 2021}} ద్వివేది బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం నుండి సాహిత్యాచార్య బిరుదుతో పాటు సంస్కృతంలో ఎం.ఏ. పట్టా పొందారు.{{citation needed|date=February 2021}} 1965లో రాయ్ పూర్ లోని రవిశంకర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి పీహెచ్.డీ. పట్టా,<ref>{{Cite web|url=https://indcat.inflibnet.ac.in/index.php/thesesrequest?id=55601|title=IndCat|website=indcat.inflibnet.ac.in|access-date=2019-12-22}}</ref> 1974లో జబల్ పూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి డీ.లిట్. పట్టాలు పొందారు.<ref name="enc">[[#enc|Encyclopaedic Dictionary of Sanskrit Literature (2003)]], pp. 427–429</ref> ద్వివేది ప్రధానంగా సంస్కృత సాహిత్యంలో పనిచేశారు. ఆయన నవ్య-న్యాయం (తర్కం), దర్శనం (తత్వశాస్త్రం), వ్యాకరణం వంటి సంస్కృత భాషా విభాగాలలో నిష్ణాతుడు. అలాగే బ్రాహ్మీ, శారద, దేవనాగరి లిపులలో కూడా ఆయనకు అపారమైన ప్రావీణ్యం ఉంది.{{citation needed|date=February 2021}} == వృత్తి జీవితం == ద్వివేది వారణాసిలోని బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో సంస్కృత ఎమెరిటస్ ప్రొఫెసర్ గా పనిచేశారు.<ref>{{Citation|title=Special Report – 100 years of establishment of Banaras Hindu University (BHU)| date=12 October 2015 |url=https://www.youtube.com/watch?v=cqiB6lJ5DW4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/cqiB6lJ5DW4 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|access-date=2019-12-18}}{{cbignore}}</ref> అక్కడ ఆయన 1969 నుండి 1995 వరకు సంస్కృత సాహిత్యాన్ని బోధించారు. ఆయన 1979-1989 మధ్య కాలంలో మూడుసార్లు (రెండేళ్ల కాలపరిమితితో) సంస్కృత విద్యా ధర్మ విజ్ఞాన్ ఫ్యాకల్టీకి డీన్ గా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref>{{Cite web|url=http://www.bhu.ac.in/svdv/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621083028/http://www.bhu.ac.in/svdv/|url-status=dead|archive-date=21 June 2013|title=BHU: Banaras Hindu University|website=www.bhu.ac.in|access-date=2019-12-18}}</ref> అదే ఫ్యాకల్టీలో సంస్కృత సాహిత్య విభాగానికి బహుళ-కాలాల పాటు అధిపతిగా కూడా ఉన్నారు. బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం ఎగ్జిక్యూటివ్ కౌన్సిల్, అకడమిక్ కౌన్సిల్ లో ఆయన సభ్యుడిగా పనిచేశారు.{{citation needed|date=February 2021}} బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో చేరడానికి ముందు, ఆయన రాయ్ పూర్, ఇండోర్ లోని మధ్యప్రదేశ్ కళాశాలలలో వివిధ హోదాల్లో సంస్కృత సాహిత్యాన్ని బోధించారు. భారతదేశంలో సంస్కృత విద్య కోసం జాతీయ విధాన-రూపకల్పన సంస్థలలో ద్వివేది పనిచేశారు.{{citation needed|date=February 2021}} 1980ల ప్రారంభంలో, ద్వివేది బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో ప్రపంచ సంస్కృత సదస్సును నిర్వహించారు. భారత ప్రభుత్వ ప్రతినిధి బృందంలో భాగంగా అమెరికన్ ఓరియంటల్ సొసైటీ సమావేశంలో పాల్గొనడానికి ఆయన అమెరికా, కెనడా, యూరప్ లలో పర్యటించారు.<ref>{{Cite web|url=https://www.americanorientalsociety.org/annual-meeting/|title=Annual Meeting – American Oriental Society|website=www.americanorientalsociety.org|access-date=2019-12-17|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217211632/https://www.americanorientalsociety.org/annual-meeting/|url-status=dead}}</ref> హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయానికి చెందిన హౌటన్ లైబ్రరీ వంటి సంస్థలలో రాతప్రతుల సమీక్షలను వ్యక్తిగత హోదాలో నిర్వహించారు.<ref>{{Cite web|url=https://library.harvard.edu/libraries/houghton|title=Houghton Library|website=Harvard Library|language=en|access-date=2019-12-17}}</ref> ద్వివేది వారణాసిలో కాళిదాస్ సంస్థాన్ అనే లాభాపేక్ష లేని సంస్థను స్థాపించారు.<ref>{{Cite web|title=Google Maps|url=https://www.google.com/maps/place/25%C2%B016'05.8%22N+82%C2%B058'51.5%22E/@25.2678406,82.9843993,1766m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x398e32304a5943a1:0x5f9d389de7798c1!7e2!8m2!3d25.2682822!4d82.9809591|access-date=2019-12-23|website=Google Maps|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Home » Kalidas-Sansthan|url=https://kalidassansthan.com/|access-date=2021-02-03|website=Kalidas-Sansthan|language=en-US}}</ref> ఈ సంస్థ సంస్కృత సాహిత్యంలో పుస్తకాలను ప్రచురించింది.<ref name="enc" /> బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయంలో తన అధికారిక బాధ్యతల నుండి పదవీ విరమణ చేసిన తరువాత, ద్వివేది తన వ్యక్తిగత లైబ్రరీలో ప్రతిరోజూ చదవడం, పరిశోధన చేయడం, సాహిత్యాన్ని సృష్టించడం కొనసాగించారు.<ref>{{Cite web|title=Google Maps|url=https://www.google.com/maps/place/25%C2%B016'05.8%22N+82%C2%B058'51.5%22E/@25.2705168,82.9851205,1539m/data=!3m1!1e3!4m6!3m5!1s0x398e32304a5943a1:0x5f9d389de7798c1!7e2!8m2!3d25.2682821!4d82.9809594|access-date=2019-12-19|website=Google Maps|language=en}}</ref> అక్కడ ఆయన బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం సమీప క్యాంపస్ నుండి వచ్చే విద్యార్థులకు ఉచితంగా బోధించారు.<ref>{{Cite web|title=Google Maps|url=https://www.google.com/maps/place/Faculty+of+Sanskrit+Vidya+Dharma+Vigyan+(+SVDV+)/@25.2705168,82.9851205,1539m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x398e31860f9f711d:0xe601687a6cec07c6!8m2!3d25.2700891!4d82.9965913?shorturl=1|access-date=2019-12-19|website=Google Maps|language=en}}</ref> == జీవిత చరిత్రల రేఖాచిత్రాలు == ఆచార్య ద్వివేదిపై అనేక జీవిత చరిత్రలు,<ref name=":5" /><ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref name=":8" /> పీహెచ్.డీ. థీసిస్‌లు వచ్చాయి.<ref>Other Sources: *name=":4">{{Cite web|url=https://indcat.inflibnet.ac.in/index.php/thesesrequest?id=226301|title=Rewa Prasad Dwivedi vyaktittva evam krititva (a thesis at Rajasthan University, Jaipur, India)|last=Malik|first=Bela|website=indcat.inflibnet.ac.in|access-date=2019-12-22}} *{{Cite web|url=https://indcat.inflibnet.ac.in/index.php/thesesrequest?id=151508|title=Dr Rewa Prasad Dwivedi krit kavyalankar karika ka sameekshatmak adhyayan (a thesis at Rani Durgawati University, Jabalpur, India)|last=Singh|first=Annu|website=indcat.inflibnet.ac.in|access-date=2019-12-22}} *{{Cite web|url=https://indcat.inflibnet.ac.in/index.php/thesesrequest?id=158356|title=Sanskrit sahitya mein upalabdha sita charitra sambandhi samagri ke paruprekshya mein Shri Rewa Prasad Dwivedi Sanatan krit Sita Charitam Mahakavya ka sameekshatmak evam tulanatmak adhyayan (a thesis at Mahatma Jyotiba Phule Rohilkhand University, Bareilly, India)|last=Saxena|first=Abha Rani|website=indcat.inflibnet.ac.in|access-date=2019-12-22}} *{{Cite web|url=https://indcat.inflibnet.ac.in/index.php/thesesrequest?id=164921|title=Rajendra Mishra krit janaki jeevanam evam Rewa Prasad Dwivedi krit sita charitam ka sameekshatmak adhyayan (thesis at Dayalbagh Educational Institute, Agra, India).|last=Banshi|first=Indu|website=indcat.inflibnet.ac.in|access-date=2019-12-22}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్ లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్ వారి సౌత్ ఆసియా లిటరరీ ప్రాజెక్ట్‌లో భాగంగా ఆయన వివరాలు నమోదయ్యాయి.<ref name=":9" /> భారతీయ సాహిత్య సంస్థలు ఆయనపై రెండు డాక్యుమెంటరీలు రూపొందించాయి. సోషల్ మీడియాలో ఆయన గురించిన అనేక రికార్డింగ్‌లు అందుబాటులో ఉన్నాయి. *''సనాతనస్య కావ్యవైభవం ('సనాతన సాహిత్య వైభవం'):'' ఆచార్య ద్వివేదిపై సంస్కృత మోనోగ్రాఫ్. ఇది రాష్ట్రీయ సంస్కృత సంస్థాన్ ద్వారా ప్రచురించబడింది.<ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.sanskrit.nic.in/publications.php|title=Publications|website=www.sanskrit.nic.in|access-date=2019-12-17}}</ref> సంస్కృత కవిత్వంపై ఆయన చేసిన విశేష కృషిని ఇది వివరిస్తుంది. *''సంస్కృత సాహిత్య కే వటవృక్ష ('సంస్కృత సాహిత్యపు మర్రిచెట్టు')'': ఆచార్య ద్వివేది రచనలు, జీవితం, సేవలకు సంబంధించిన వివిధ కోణాల సంకలనం. ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ 2018లో నిర్వహించిన జాతీయ సదస్సులో ఈ సంపుటిని విడుదల చేశారు.<ref name=":7">{{Cite book|url=https://www.exoticindia.com/book/details/attribute-to-acharya-rewa-prasad-dwivedi-NZM636/|title=संस्कृत साहित्य के वटवृक्ष: Attribute to Acharya Rewa Prasad Dwivedi}}</ref><ref name=":6">{{Cite web|url=http://ignca.gov.in/events/sanskriti-samvaad-shrinkhala-9-varanasi-mahaopadhayay-acharya-reva-prasad-dwivedi/|title=IGNCA National Seminar on Rewa Prasad Dwivedi}}</ref> *''డా. రేవా ప్రసాద్ ద్వివేది, వ్యక్తిత్వ్ ఏవం కృతత్వ్ ('రేవా ప్రసాద్ ద్వివేది వ్యక్తిత్వం, సృజనాత్మకత')'':<ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.amazon.in/s?i=stripbooks&rh=p_27:Bela+Malik&ref=dp_byline_sr_book_1|title=Amazon.in: Bela Malik: Books|website=www.amazon.in|access-date=2019-12-18}}</ref> ఆచార్య ద్వివేది రచనలపై రాసిన పుస్తకం. ఇది 1991లో జైపూర్‌లోని రాజస్థాన్ విశ్వవిద్యాలయంలో పీహెచ్.డీ. థీసిస్‌కు ఆధారం.<ref name=":4">{{Cite web|url=https://indcat.inflibnet.ac.in/index.php/thesesrequest?id=226301|title=Rewa Prasad Dwivedi vyaktittva evam krititva (a thesis at Rajasthan University, Jaipur, India)|last=Malik|first=Bela|website=indcat.inflibnet.ac.in|access-date=2019-12-22}}</ref> *''అర్వాచీన సంస్కృత మహాకావ్య-పరంపరా మే రేవాప్రసాద ద్వివేదీ కే మహాకావ్య'':<ref>{{Cite book|title=Arvācīna Saṃskr̥ta mahākāvya-paramparā meṃ Revāprasāda Dvivedī ke mahākāvya|last=Rani|first=Kamlesh|publisher=Pratibha Prakashan|year=2016|isbn=9788177023862|location=Pratibha Prakashan, Delhi, India|pages=348 pages}}</ref> 2016లో ప్రచురితమైన ఈ పుస్తకం 'ఆధునిక సంస్కృత ఇతిహాస సంప్రదాయంలో రేవాప్రసాద్ ద్వివేది ఇతిహాసాలను' వివరిస్తుంది. * యునైటెడ్ స్టేట్స్ లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్ 2016లో తన సౌత్ ఏషియన్ లిటరరీ రికార్డింగ్ ప్రాజెక్ట్‌లో ఆచార్య ద్వివేది రచనలను రికార్డ్ చేసింది.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/dwivedi.html|title=Rewa Prasad Dwivedi - Sanskrit Writer: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office)|website=www.loc.gov|access-date=2019-12-18}}</ref> * భారతదేశపు రెండు ప్రధాన జాతీయ సంస్థలైన సాహిత్య అకాడమీ, ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్ వరుసగా 2017, 2018 సంవత్సరాల్లో ఆచార్య ద్వివేది జీవిత చరిత్ర, సాహిత్య ప్రదానాలపై పూర్తి స్థాయి డాక్యుమెంటరీలను రూపొందించాయి. * సోషల్ మీడియాలో ఆచార్య ద్వివేది ప్రసంగాలు, జీవిత విశేషాలతో పాటు ఇతరుల సమీక్షలు సంస్కృతం, హిందీ భాషలలో రికార్డింగ్‌ల రూపంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి.<ref>Other Sources: *{{Cite web|title=Pandit Rewa Prasad Dwivedi on Indian Poetics - YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=nL34WlHsHgY&feature=youtu.be |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/nL34WlHsHgY |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|access-date=2021-02-03|website=www.youtube.com| date=9 November 2020 }}{{cbignore}} *{{Citation|title=3-Sanskr̥ta kāvya śāstra lecture by Acharya Rewa Prasad Dwivedi| date=8 October 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=t5qcEckt3U4 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/t5qcEckt3U4 |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|access-date=2019-12-18}}{{cbignore}} *{{Citation|title=Lecture on some critical points of Sanskrit poetics by Acharya Rewa Prasad dwivedi| date=8 October 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=NT8C38AhDbk |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/NT8C38AhDbk |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|access-date=2020-01-03}}{{cbignore}} *{{Citation|title=Sanskrit Kavyashastra By Acharya Rewa Prasad Dwivedi| date=16 December 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=VfoKPLJCzxo |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/VfoKPLJCzxo |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|access-date=2019-12-18}}{{cbignore}} *{{Citation|title=पंचदश दिवसीय कार्यशाला - स्मृतितत्त्वविमर्श - पञ्चम दिवस- ११.०६.२०१९| date=18 June 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=alPW1rXe02U |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/alPW1rXe02U |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|access-date=2019-12-24}}{{cbignore}} *{{Citation|title=Rashtriya Sangoshthi Part-1.7, Bharat Adhyayan Kendra, BHU| date=23 January 2017 |url=https://www.youtube.com/watch?v=BOZ21NxhADw |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/BOZ21NxhADw |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|access-date=2019-12-18}}{{cbignore}} *{{Citation|title=Prof. Rewa Prasad Dwivedi, eminent Sanskrit author and scholar| date=3 October 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=kBTVZb8gbuY |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/kBTVZb8gbuY |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|access-date=2019-12-24}}{{cbignore}} *{{Citation|title=Some important point of sanskrit poetics by great sanskrit scholar Acharya Rewa Prasad Dwivedi| date=2 October 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=3kcljCySxuQ |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/3kcljCySxuQ |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|language=en|access-date=2019-12-24}}{{cbignore}} *{{Cite web|title=Acharya Rewa Prasad Dwivedi's lecture on sanskrit poetics in a program organized by sahitya Academy - YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=6AZqzKVzzlw&feature=youtu.be |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/6AZqzKVzzlw |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|access-date=2021-02-03|website=www.youtube.com| date=5 October 2014 }}{{cbignore}} *{{Cite web|title=कविपरिचयः, प्रो. रेवा प्रसाद द्विवेदी, वक्ता- डॉ.राम प्रताप मिश्र, 09/02/2020 - YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=TRKyreGuBvg&feature=youtu.be |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/TRKyreGuBvg |archive-date=2021-12-21 |url-status=live|access-date=2021-02-03|website=www.youtube.com| date=27 March 2020 }}{{cbignore}}</ref> == రచనలు == ద్వివేది సాహిత్య కృషిని మూడు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించవచ్చు: మౌలిక సాహిత్యం, కొత్త సాహిత్య సూత్రాలు, భవిష్యత్ తరాల కోసం పాత సాహిత్య పరిరక్షణ. ద్వివేది 3 మహాకావ్యాలు, 14 గేయాలు, 2 నాటకాలలో 13,000 పైగా శ్లోకాలు రాశారు. సంస్కృత సాహిత్య సూత్రాలు, సిద్ధాంతాలపై తన సొంత కొత్త సిద్ధాంతాలతో 5 పుస్తకాలు రచించారు. మరే ఇతర సంస్కృత సాహిత్య పండితుడు ఇంతటి విశేషమైన మౌలిక రచనలు చేసినట్లు ఆధారాలు లేవు.<ref>Gerow, Edwin. "Kalidasa". Encyclopedia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Kalidasa . Accessed 2 February 2021.</ref><ref>{{Cite web|title=About Kalidasa – कालिदास संस्कृत अकादमी ,उज्जैन ,म. प्र.|url=https://www.kalidasacademy.com/about-kalidasa/|access-date=2021-02-03|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.opensourceshakespeare.org/|title=Open Source Shakespeare: search Shakespeare's works, read the texts|website=www.opensourceshakespeare.org|access-date=2020-01-08}}</ref> == ఎంపిక చేసిన ప్రచురణలు == === మహాకావ్యాలు === * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JdBHAAAAMAAJ|title=Sītācaritam|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=1968|publisher=Saṃskr̥tapariṣad, Sāgaraviśvavidhyālayaḥ; Sudhīraprakāśanam, Rāyapuram|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jNljAAAAMAAJ|title=Svātantryasaṃbhavam: 28 sargātmakaṃ mahākāvyam, 1857-1984 gato Bhāratetihāsaḥ|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=1990|publisher=Kālidāsa Saṃsthānam|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xvRjAAAAMAAJ|title=Kumāravijayamahākāvyam|last1=Dwivedi|first1=Rewa Prasad|last2=Dvivedī|first2=Sadāśivakumāra|date=2002|publisher=Kālidāsasaṃsthānam|language=hi}} === గేయాలు === *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MNljAAAAMAAJ|title=Śrīrevābhadrapīṭham: 152 padyātmakaḥ Śrīnarmadāstavaḥ|last1=Dwivedi|first1=Rewa Prasad|last2=Dvivedī|first2=Sadāśivakumāra|date=2003|publisher=Kālidāsa Saṃsthāna|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iN9jAAAAMAAJ|title=Śaraśayyā|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=2002|publisher=Kālidāsasaṃsthānam|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5d5jAAAAMAAJ|title=Pramathaḥ: paramāṇuyugīyāni nava kāvyāni|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=1988|publisher=Kālidāsa Saṃsthānam|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ot9jAAAAMAAJ|title=Śatapatram: kavitāviṣayakaṃ Saṃskr̥tapadyaśatakam|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=1987|publisher=Kālidāsasaṃsthānam|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yN5jAAAAMAAJ|title=Matāntaram: yugāntaranāndī|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=2001|publisher=Kālidāsasaṃsthānam|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Pt9jAAAAMAAJ|title=Śakaṭāram: mānavapratāḍanākāvyam|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=2000|publisher=Kālidāsasaṃsthānam|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=U99jAAAAMAAJ|title=Sarabhaṅgam: adhyātmarahasyakāvyam|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=2001|publisher=Kālidāsa Saṃsthānam|language=hi}} === నాటకాలు === *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KN9jAAAAMAAJ|title=Saptarṣikāṅgresam: daśāṅkaṃ nāṭakam|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=2000|publisher=Kālidāsasaṃsthānam|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u99jAAAAMAAJ|title=Yūthikā|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=1976|publisher=Saṃskr̥taprakāśanam|language=hi}} === కొత్త సాహిత్య భావనలు === *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=734tAQAAIAAJ|title=Kāvyālaṅkārakārikā: Abhinavaṃ kāvyaśāstram|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=1977|publisher=Caukhambā Surabhāratī Prakāśana|language=sa}} *{{Cite web|url=http://www.vedicbooks.net/alam-brahma-p-3304.html|title=Alam Brahma by Rewaprasada Dwivedi at Vedic Books|website=www.vedicbooks.net|access-date=2020-01-10}} === సాహిత్య పరిరక్షణ === గత సంస్కృత సాహిత్య పండితుల రచనల విమర్శనాత్మక ప్రచురణలు, సమీక్షలు, అనువాదాలు, వ్యాఖ్యానాలు: *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S-NjAAAAMAAJ|title=Kālidāsa-granthāvalī|last1=Kālidāsa|last2=Dwivedi|first2=Rewa Prasad|date=1986|publisher=Kāśī-Hindū-Viśvavidyālayaḥ|language=hi}} *{{Cite book|title=Kalidas-Shabdanukramkoshah|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad and Sadashiv Kumar|publisher=Kalidasa Sansthan, Varanasi|year=2017|isbn=978-8192642796|location=Varanasi, India|pages=740}} *{{Cite web|url=https://asiaticsociety.org.in/journal/|title=Journal of the Asiatic Society of Mumbai|website=asiaticsociety.org.in|access-date=2020-01-10}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sWaxC1dm80YC|title=Kālidāsaḥ, mānavaśilpī mahākaviḥ|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=1973|publisher=Saṃskr̥tapariṣad, Sāgaraviśvavidyālayaḥ|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0tZjAAAAMAAJ|title=Kālidāsapraṇītaṃ Kumārasambhavamahākāvyam|last1=Kālidāsa|last2=Dwivedi|first2=Rewa Prasad|last3=Aruṇagirinātha|last4=Nārāyaṇapaṇḍita|last5=Viśvavidyālaya|first5=Sampūrṇānanda Saṃskr̥ta|date=2004|publisher=Sampūrṇānanda Saṃskr̥ta Viśvavidyālaya|isbn=9788172701246|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yfs8AQAAIAAJ|title=Raghuvaṃśadarpaṇaḥ|last1=Hemādri|last2=Kālidāsa|last3=Dwivedi|first3=Rewa Prasad|date=1973|publisher=Kāśīprasādajāyasavāla-anuśīlanasaṃsthānanideśakena|language=hi}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=c7UNAAAAIAAJ|title=The Rt̥usaṃhāra of Kālidāsa|last1=Kālidāsa|last2=Dwivedi|first2=Rewā Prasāda|date=1990|publisher=Sahitya Akad.|isbn=978-81-7201-019-5|language=en}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iC1oAAAAMAAJ|title=संस्कृतकाव्यशास्त्र को आलोचनात्मक इतिहास: 300 ई. पू. से 2005 ई. सन् तक|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=2007|publisher=कालिदाससंस्थान|isbn=9788171245437|language=hi}} *{{Cite book|url=https://www.exoticindia.com/book/details/shringar-prakasha-set-of--volumes-NZU392/|title=श्रृंगारप्रकाशः [साहित्यप्रकाशः], ग्रंथकृद, भोजराजः: Shringar Prakasha (Set of 2 Volumes)}} *{{Cite book|url=https://www.amazon.in/SAhityashastrasamucchaya-Vol-Bhamah-Udbhat-Original/dp/B07BGR1LZ9/ref=sr_1_3?keywords=rewa+prasad&qid=1577154086&s=books&sr=1-3|title=SAhityashastrasamucchaya Vol.- I - Dandi, Bhamah, Udbhat, Vaman, Rudrat - Original Edited Texts|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad Dwivedi & Sadashiv Kumar|date=2014|publisher=Kalidas Sansthan, 28 Mahamanpuri, PO- BHU, Varanasi - 221005}} *{{Cite book|url=https://www.amazon.in/Sahityashastrasamucchaya-Vol-Dhvanyaloka-Anandavardhan-Abhinavagupta/dp/B07BGR4368/ref=sr_1_2?keywords=rewa+prasad&qid=1577154086&s=books&sr=1-2|title=Sahityashastrasamucchaya Vol.- II - Dhvanyaloka of Anandavardhan with Lochana of Abhinavagupta|last=Dwivedi|first=REwa Prasad Dwivedi and Sadashiv Kumar|date=2013|publisher=Kalidas Sansthan, 28 Mahamanpuri, PO- BHU, Varanasi - 221005}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SNlHAAAAMAAJ|title=Vyakttivivekaḥ|last1=Mahimabhaṭṭa|last2=Ruyyaka|last3=Dwivedi|first3=Rewa Prasad|date=1964|publisher=Caukhambā Saṃskr̥ta sīrīja āphisa|language=hi}} *{{Cite book|url=https://www.exoticindia.com/book/details/alamkara-sarvasva-NZY205/|title=अलंकार सर्वस्व: Alamkara Sarvasva}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zgMPAAAAMAAJ|title=Ānandavardhana: Ācārya Ānandavardhana ke kāvyaśāstrīya siddhānta-krama, punarnirdhāraṇa, cintana|last=Dwivedi|first=Rewa Prasad|date=1972|publisher=Madhyapradeśa Hindī Grantha Akādamī|language=hi}} *{{Cite web|url=http://books.iias.org/home/rewa-prasad-tr-dwivedi/p-6246657-64208696438-cat.html#variant_id=6246657-64208696438|title=Buy Bharata's Natyasastra online - Indian Institute of Advanced Study|website=books.iias.org|language=en|access-date=2019-12-18}}{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{Cite web|url=https://www.samskritabharati.in/|title=संस्कृतभारती {{!}} Samskrita Bharati|website=www.samskritabharati.in|language=en|access-date=2020-01-10}} *{{Cite book|url=https://www.exoticindia.com/book/details/abhidhavrttamatrka-by-rajanka-mukula-NZM800/|title=अभिधावृत्तमातृका : Abhidhavrttamatrka By Rajanka Mukula}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XJU3AAAAIAAJ|title=Kāvyaprakāśaḥ|last=Mammaṭācārya|date=1981|publisher=Kāśīhindūviśvavidyālayaḥ|language=sa}} *{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wtlHAAAAMAAJ|title=Śiṅgabhūpālapraṇīto Rasārṇavasudhākaraḥ|last1=Śiṅgabhūpāla|last2=Dwivedi|first2=Rewa Prasad|date=1969|publisher=Saṃskr̥tapariṣad, Sāgaraviśvavidyālayaḥ|language=hi}} == పురస్కారాలు, సత్కారాలు == ద్వివేది తన 43వ ఏట 1978లో భారత రాష్ట్రపతి నుంచి సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ ఆనర్ పొందిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా గుర్తింపు పొందారు.<ref name=":10">{{Cite web|title=The Presidential Award of Certificate of Honour to Sanskrit, Pali, Prakrit, Arabic, Persian, Classical Oriya, Classical Kannada, Classical Telugu and Classical Malayalam Scholars and Maharshi Badrayan Vyas Samman for young scholars in the same field {{!}} Government of India, Ministry of Human Resource Development|url=https://mhrd.gov.in/presidential-award-certificate-honour-sanskrit-pali-prakrit-arabic-persian-classical-oriya-classical|access-date=2019-12-18|website=mhrd.gov.in}}</ref> ఆయన సంస్కృతంలో సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం అందుకున్నారు.<ref name="loc">{{Cite web|title=Rewa Prasad Dwivedi - Sanskrit Writer: The South Asian Literary Recordings Project (Library of Congress New Delhi Office)|url=https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/dwivedi.html|access-date=2020-01-08|website=www.loc.gov}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=..:: SAHITYA : Akademi Awards ::..|url=https://sahitya-akademi.gov.in/awards/akademi%20samman_suchi.jsp#SANSKRIT|access-date=2019-12-18|website=sahitya-akademi.gov.in}}</ref> ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ ముంబై నుండి మూడు రత్న అవార్డులతో పాటు పి.వి. కానే గోల్డ్ మెడల్ సాధించారు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Fellowships and Medals|url=http://asiaticsociety.org.in/index.php/activities/fellowships-and-medals|access-date=2019-12-17|website=asiaticsociety.org.in}}</ref><ref>{{Cite web|title=History|url=https://asiaticsociety.org.in/index.php/about-us/history-asiatic|access-date=2019-12-18|website=asiaticsociety.org.in}}</ref> ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ ముంబై ద్వివేదికి తన గౌరవ ఫెలోషిప్‌ను కూడా ప్రదానం చేసింది.<ref name=":0" /> [[File:PV Kane Gold Medal awarded to Acharya Dwivedi 1983.jpg|thumb|158x158px|చారిత్రక ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ ముంబై ద్వారా 1983లో ఆచార్య ద్వివేదికి ప్రదానం చేయబడిన మహామహోపాధ్యాయ పి. వి. కానే గోల్డ్ మెడల్.]] === అంతర్జాతీయ పురస్కారాలు === *ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ ముంబై నుండి ''మహామహోపాధ్యాయ పి. వి. కానే గోల్డ్ మెడల్'', 1983.<ref name=":0" /> *ఆసియాటిక్ సొసైటీ ఆఫ్ ముంబై ద్వారా ''గౌరవ ఫెలోషిప్'', 1995.<ref name=":0" /> *న్యూఢిల్లీలోని రామకృష్ణ జయదయాళ్ దాల్మియా శ్రీవాణి న్యాస్ నుండి ''శ్రీవాణి అలంకరణ'', 1999. ప్రధానమంత్రి అటల్ బిహారీ వాజ్‌పేయి చేతుల మీదుగా ప్రదానం చేయబడింది.<ref>Britannica, The Editors of Encyclopaedia. "Atal Bihari Vajpayee". Encyclopedia Britannica, https://www.britannica.com/biography/Atal-Bihari-Vajpayee . Accessed 2 February 2021.</ref> *లక్నోలోని ఉత్తర ప్రదేశ్ సంస్కృత సంస్థాన్ నుండి ''విశ్వభారతి అవార్డు'', 2005.<ref>{{Cite web|url=http://upsanskritsansthanam.in/en/page/award-scheme|title=Official Website of Uttar Pradesh Sanskrit Sansthan, Uttar Pradesh, India:: / Important Schemes / Award Scheme|website=upsanskritsansthanam.in|access-date=2019-12-19|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219023841/http://upsanskritsansthanam.in/en/page/award-scheme|url-status=dead}}</ref> === జాతీయ పురస్కారాలు === *1978లో గౌరవనీయులైన భారత రాష్ట్రపతి నీలం సంజీవ రెడ్డి చేతుల మీదుగా ''సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ ఆనర్'': సంస్కృతంలో లైఫ్ టైమ్ అచీవ్ మెంట్ కి ఇచ్చే అత్యున్నత సాహిత్య పురస్కారం, ఈ అవార్డు పొందిన అతి పిన్న వయస్కుడు ఆయనే.<ref name=":10" /> *న్యూఢిల్లీ సాహిత్య అకాడమీ నుండి ''సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు'',<ref name=":1" /> 1991. *కలకత్తా భారతీయ భాషా పరిషత్ నుండి ''కల్పవల్లి పురస్కారం'',<ref>{{Cite web|url=http://www.bharatiyabhashaparishad.org/contact-us.html|title=Bharatiya Bhasha Parishad|website=www.bharatiyabhashaparishad.org|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221164748/http://www.bharatiyabhashaparishad.org/contact-us.html|url-status=dead}}</ref> 1993. *న్యూఢిల్లీ కె.కె. బిర్లా ఫౌండేషన్ నుండి ''వాచస్పతి పురస్కారం'', 1997.<ref>{{Cite web|url=http://kkbirlafoundation.org/vachaspati-r.html|title=K.K. Birla Foundation|date=2013-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221133715/http://kkbirlafoundation.org/vachaspati-r.html|access-date=2019-12-22|archive-date=21 December 2013}}</ref> *న్యూఢిల్లీ యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ నుండి ''ఆనరరీ ఎమెరిటస్ ఫెలోషిప్'',<ref>{{Cite web|url=https://www.ugc.ac.in/ef/eligiblity.aspx|title=UGC:Emeritus|website=www.ugc.ac.in|access-date=2019-12-22}}</ref> 1991–1993. *న్యూఢిల్లీ యూనివర్శిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ ద్వారా 2005 సంవత్సరానికి గాను ''రాష్ట్రీయ సంస్కృత వేద వ్యాస పురస్కారం'',<ref>{{Cite web|url=https://www.ugc.ac.in/subpage/About-Vedavyas.aspx|title=Honours & Awards|website=www.ugc.ac.in|access-date=2019-12-22}}</ref> 2010లో ప్రదానం చేయబడింది. *పూణే దేవదేవేశ్వర సంస్థానం ద్వారా ''నానా సాహెబ్ పీష్వా ధార్మిక ఆధ్యాత్మిక పురస్కారం'',<ref>{{Cite web|url=https://sdspune.in/|title=SDSPune|website=sdspune.in|access-date=2019-12-22}}</ref> 2010. *న్యూఢిల్లీ ఢిల్లీ సంస్కృత అకాడమీ ద్వారా ''మహర్షి వేదవ్యాస సమ్మాన్'',<ref>{{Cite web|url=http://sanskritacademy.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/doit_sanskrit/Sanskrit+Academy/home?presentationtemplate=PT_Home_en|title=Delhi Sanskrit Academy|website=sanskritacademy.delhi.gov.in|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222233049/http://sanskritacademy.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/doit_sanskrit/Sanskrit%2BAcademy/home%3Fpresentationtemplate%3DPT_Home_en|url-status=dead}}</ref> 2012. *లక్నో ఉత్తర ప్రదేశ్ హిందీ సంస్థాన్ ద్వారా ''సౌహార్ద సమ్మాన్'',<ref>{{Cite web|url=https://uphindisansthan.in/|title=Up Hindi Sansthan Home Page|website=uphindisansthan.in|access-date=2019-12-22}}</ref> 2015. *భారతీయ కవిత్వానికి చేసిన విశేష కృషికి మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క అత్యున్నత సాహిత్య గౌరవం ''కబీర్ సమ్మాన్'',<ref>{{Cite web|url=https://www.culturemp.in/english/awards.php|title=Directorate of Culture, Govt. Of M.P.|website=www.culturemp.in|access-date=2019-12-22}}</ref> భోపాల్‌లో భారత రాష్ట్రపతి రామ్‌నాథ్ కోవింద్ ఈ అవార్డును 2017లో ప్రదానం చేశారు. === రాష్ట్ర, స్థానిక పురస్కారాలు === *ఉత్తర ప్రదేశ్ సంస్కృత సంస్థాన్, లక్నో ద్వారా నాలుగు సార్లు ''సాహిత్య పురస్కారం'',<ref name=":3">{{Cite web|url=http://upsanskritsansthanam.in/en|title=Official Website of Uttar Pradesh Sanskrit Sansthan, Uttar Pradesh, India|website=upsanskritsansthanam.in|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219024034/http://upsanskritsansthanam.in/en|url-status=dead}}</ref> 1975, 1979, 1980, 1982. *ఉత్తర ప్రదేశ్ సంస్కృత సంస్థాన్ ద్వారా ''విశిష్ట పురస్కారం'',<ref name=":3" /> 2002. *ఉత్తర ప్రదేశ్ సంస్కృత సంస్థానం ద్వారా ''వాల్మీకి పురస్కారం'',<ref name=":3" /> 2004. *వారణాసిలోని సంపూర్ణానంద్ సంస్కృత విశ్వవిద్యాలయం ద్వారా ''కర్పాత్రస్వామి పురస్కారం'',<ref>{{Cite web|url=https://www.ssvv.ac.in/|title=Welcome to the Sampurnanand Sanskrit Vishwavidyalaya, Sampurnanand Sanskrit University Varanasi, Varanasi Sanskrit University, Universities in Varanasi, Sanskrit University in UP, Sanskrit University in India|website=www.ssvv.ac.in|access-date=2020-01-10}}</ref> 2018. === గౌరవ బిరుదులు === *కంచి పీఠాధిపతి జగద్గురు శంకరాచార్య స్వామి జయేంద్ర సరస్వతి నుండి ''సాహిత్య రత్న'', 2010.<ref>{{Cite web|url=https://www.kamakoti.org/|title=Shri Kanchi Kamakoti Peetham|website=www.kamakoti.org|access-date=2020-01-10}}</ref> *చిత్రకూటంలోని శ్రీ రామభద్రాచార్య వికలాంగ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ''పండిత రత్న'', 2008.<ref>{{Cite web|url=https://jrhu.com/|title=Jagadguru Rambhadracharya Handicapped University – Accredited with "B" Grade By NAAC|language=en-US|access-date=2020-01-10}}</ref> *ఉజ్జయిని కాళిదాస సంస్కృత అకాడమీ నుండి అత్యున్నత గౌరవ ఫెలోషిప్ ''రత్న సదస్య'', 2007.<ref>{{Cite web|url=https://kalidasacademy.com/about-kalidasa/|title=About Kalidasa – कालिदास संस्कृत अकादेमी ,उज्जैन ,म. प्र.|language=en-US|access-date=2019-12-22}}</ref> *న్యూఢిల్లీలోని శ్రీ లాల్‌బహదూర్ శాస్త్రి కేంద్రీయ సంస్కృత విద్యాపీఠం ద్వారా ''మహామహోపాధ్యాయ'', 2009.<ref>{{Cite web|url=https://www.slbsrsv.ac.in/|title=Home {{!}} Shri Lal Bahadur Shastri Rashtriya Sanskrit Vidyapeetha|website=www.slbsrsv.ac.in|access-date=2020-01-10}}<br /></ref> *మద్రాస్ సంస్కృత కళాశాల శతాబ్ది ఉత్సవాల్లో ''శాస్త్రకళానిధి'', 2006.<ref>{{Cite web|url=https://www.madrassanskritcollege.edu.in/|title=Madras Sanskrit College|website=madrassanskritcollege.edu.in|language=en|access-date=2019-12-22}}</ref> *కోల్‌కతా యాదవ్ పూర్‌లోని శ్రీ సత్యానంద దేవాయతన్ నుండి ''ప్రజ్ఞానభారతి'', 2011.<ref>{{Cite web|url=https://sreesatyanandamahapeeth.com/|title=Sree Satyananda Mahapeeth – Devoted to the Service of Humanity|language=en-US|access-date=2020-01-10|archive-date=2019-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190630002128/http://sreesatyanandamahapeeth.com/|url-status=dead}}</ref> *వారణాసి వాగ్యోగ చేతనా పీఠం నుండి ''వాగ్యోగ సమ్మాన్'', 2015.<ref>{{Cite web|url=http://www.vagyoga.co.in/default.htm|title=Sanskrit, Kundalini Meditation, Tantra, Yoga, Mnemonic Sanskrit|website=www.vagyoga.co.in|access-date=2020-01-10|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018201628/http://www.vagyoga.co.in/default.htm|url-status=dead}}</ref> *న్యూఢిల్లీలోని బీఏపీఎస్ స్వామినారాయణ్ శోధ్ సంస్థాన్ అక్షరధామ్ నుండి ''సంస్కృతవిద్వద్గౌరవం'', 2019.<ref>{{Cite web|url=https://swaminarayanresearch.akshardham.com/|title=BAPS Swaminarayan Research Institute|website=swaminarayanresearch.akshardham.com|language=en-US|access-date=2019-12-22|archive-date=2019-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191208170237/https://swaminarayanresearch.akshardham.com/|url-status=dead}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బయటి లింకులు == * ఆచార్య రేవా ప్రసాద్ ద్వివేది సాహిత్యం, ఆయన స్వంత సాహిత్య ఆడియో రికార్డింగ్‌లకు అంకితమైన ''యునైటెడ్ స్టేట్స్ లైబ్రరీ ఆఫ్ కాంగ్రెస్'' వెబ్ పేజీ: [https://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/dwivedi.html LOC Overseas] * ఆచార్య రేవా ప్రసాద్ ద్వివేది జీవితం, రచనలపై భారతదేశపు ''ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ ది ఆర్ట్స్'' నిర్వహించిన ఒకరోజు జాతీయ సదస్సు: http://ignca.gov.in/events/sanskriti-samvaad-shrinkhala-9-varanasi-mahaopadhayay-acharya-reva-prasad-dwivedi/ * జె.ఎన్. భట్టాచార్య, నీలాంజన సర్కార్ రచించిన ''ఎన్‌సైక్లోపెడిక్ డిక్షనరీ ఆఫ్ సంస్కృత లిటరేచర్'' (పేజీలు 427–429), {{ISBN|978-81-8220-780-6}}, 2వ ఎడిషన్, 2016; గ్లోబల్ విజన్ పబ్లిషింగ్ హౌస్: http://globalvisionpub.com/globalbooks/index.php?route=product/product&filter_name=sanskrit&product_id=2475{{Dead link|date=సెప్టెంబర్ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://indcat.inflibnet.ac.in/index.php/main/theses: ప్రధాన భారతీయ విశ్వవిద్యాలయాల ప్రచురణలు, థీసిస్‌లు మొదలైన ఆన్‌లైన్ కేటలాగ్. { {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Dwivedi, Rewa Prasad}} [[వర్గం:1935 జననాలు]] [[వర్గం:2021 మరణాలు]] [[వర్గం:భారతీయ సంస్కృత పండితులు]] [[వర్గం:సంస్కృత కవులు]] e25co9hnspzwckkq66d2mqx0he4cmo9 0 508540 4955274 4950088 2026-09-09T09:05:38Z Pranayraj1985 29393 4955274 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = వార్ అండ్ పీస్ | author = [[లియో టాల్‌స్టాయ్]] | language = రష్యన్, కొంత ఫ్రెంచ్, అప్పుడప్పుడు జర్మన్ | country = రష్యా | genre = [[నవల]] (చారిత్రక నవల) | publisher = ''[[ది రష్యన్ మెసెంజర్]]'' (ధారావాహిక) | isbn = | title_orig = Война и миръ | orig_lang_code = ru | translators = నాథన్ హాస్కెల్ డోల్ ద్వారా మొదటిసారిగా 1889లో ఆంగ్లంలోకి అనువదించబడింది | image = Tolstoy - War and Peace - first edition, 1869.jpg | caption = ''వార్ అండ్ పీస్'' మొదటి సంచికలోని ఆరవ సంపుటి ముఖచిత్రం, 1869 (రష్యన్) | cover_artist = | series = | release_date = [[ధారావాహిక ప్రచురణ|ధారావాహికగా]] 1865–1867; పుస్తకంగా 1869 | media_type = ముద్రిత పుస్తకం | pages = 1,225 (మొదటి ప్రచురిత సంచిక) | preceded_by = | followed_by = [[ది డిసెంబ్రిస్ట్స్]] | wikisource = War and Peace (Tolstoy) | native_wikisource = Война и мир (Толстой) }} '''వార్ అండ్ పీస్''' అనేది [[రష్యన్]] రచయిత [[లియో టాల్‌స్టాయ్]] రాసిన ఒక [[ఇతిహాసములు|ఇతిహాస]] [[నవల]]. నెపోలియన్ యుద్ధాల కాలంలో సాగే ఈ రచనలో, ఒక కల్పిత కథనంతో పాటు, టాల్‌స్టాయ్ చరిత్ర, తత్వశాస్త్రం గురించి చర్చించిన అధ్యాయాలు కూడా ఉన్నాయి. దీని తొలి కూర్పు 1865లో ధారావాహికగా ప్రచురించబడటం ప్రారంభమైంది, ఆ తర్వాత మొత్తం పుస్తకాన్ని తిరిగి వ్రాసి 1869లో ప్రచురించారు. ఈ నవల ఇప్పటివరకు రాసిన నవలలలోకెల్లా గొప్పదని చెప్పుకుంటుంది. ''[[అన్నా కరెనీనా|అన్నా కరెనినాతో]]'' పాటు, ఇది టాల్‌స్టాయ్ అత్యుత్తమ సాహిత్య విజయంగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది అంతర్జాతీయంగా ప్రశంసించబడిన ప్రపంచ సాహిత్య క్లాసిక్‌గా మిగిలిపోయింది. <ref>Thirlwell, Adam [https://www.theguardian.com/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy "A masterpiece in miniature"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109005856/https://www.theguardian.com/books/2005/oct/08/classics.leonikolaevichtolstoy|date=2017-11-09}}. ''The Guardian'' (London, UK) October 8, 2005</ref> ఈ పుస్తకం నెపోలియన్ కాలంలో రష్యాపై జరిగిన ఫ్రెంచ్ దండయాత్రను, దాని పర్యవసానాలను వివరిస్తుంది. జారిస్ట్ సమాజంపై నెపోలియన్ చూపిన ప్రభావాన్ని వివరించడానికి, ఇది వివిధ రష్యన్ ఉన్నత వర్గాల కుటుంబాల కథనాలను పరస్పరం అనుసంధానిస్తూ ఐదు కథాంశాలను ఉపయోగిస్తుంది. 1869లో ఈ నవల పూర్తిగా ప్రచురితం కావడానికి ముందు, 'ది ఇయర్ 1805'<ref name="Pevear 2008 VIII–IX">{{cite book|url=https://archive.org/details/warpeace00tols_1|title=War and Peace|last=Pevear|first=Richard|publisher=Vintage Books|others=Trans. Pevear; [[Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|Volokhonsky, Larissa]]|year=2008|isbn=978-1-4000-7998-8|location=New York|pages=VIII–IX|chapter=Introduction|author-link=Richard Pevear and Larissa Volokhonsky|url-access=registration}}</ref> అనే పేరుతో దీని పూర్వపు వెర్షన్‌లోని కొన్ని భాగాలు 1865 నుండి 1867 వరకు 'ది రష్యన్ మెసెంజర్' పత్రికలో ధారావాహికగా ప్రచురితమయ్యాయి.<ref name="Knowles">Knowles, A. V. ''Leo Tolstoy'', Routledge 1997.</ref> ఉత్తమ రష్యన్ సాహిత్యం యూరోపియన్ సాహిత్య ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉండదని టాల్‌స్టాయ్ చెప్పాడు, అందువల్ల 'వార్ అండ్ పీస్'ను వర్గీకరించడానికి సంకోచించాడు, అది "ఒక నవల కాదు, అంతకన్నా కాదు, ఒక చారిత్రక గ్రంథం అంతకన్నా కాదు" అని అన్నాడు. పెద్ద భాగాలు, ముఖ్యంగా తరువాతి అధ్యాయాలు, కథనం కంటే తాత్విక చర్చలుగా ఉన్నాయి.<ref name="wordsworth_intro">{{Cite book|title=War and Peace|publisher=Wordsworth Editions|year=1993|isbn=978-1-85326-062-9|chapter=Introduction?|access-date=2009-03-24|chapter-url=https://books.google.com/books?id=c4HEAN-ti1MC&pg=PR10}}</ref> అతను 'అన్నా కరెనినా'ను తన మొదటి నిజమైన నవలగా భావించాడు. == భాష == [[దస్త్రం:Guerraepace.jpg|thumb| ''వార్ అండ్ పీస్'' ముఖచిత్రం, ఇటాలియన్ అనువాదం, 1899.]] ఈ పుస్తకం ప్రధానంగా రష్యన్ భాషలో ఉన్నప్పటికీ, సంభాషణలోని ముఖ్యమైన భాగాలు ఫ్రెంచ్‌లో ఉన్నాయి. ఫ్రెంచ్ వాడకం ఒక ఉద్దేశపూర్వక సాహిత్య ప్రక్రియ అని, కృత్రిమత్వాన్ని చిత్రీకరించడానికి, రష్యన్ భాష చిత్తశుద్ధి, నిజాయితీ, తీవ్రత భాషగా ఉద్భవించిందని సూచించబడింది . అయితే, ఇది పుస్తకం వ్రాయబడిన వాస్తవిక శైలి మరొక అంశాన్ని కూడా సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే ఆ సమయంలో రష్యన్ ఉన్నత వర్గాల వారికి, సాధారణంగా ఖండాంతర ఐరోపాలోని ఉన్నత వర్గాల వారికి ఫ్రెంచ్ సాధారణ భాషగా ఉండేది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=E5fotqsglPEC&q=French+language+in+Russian+aristocracy|title=The ideology of English: French perceptions of English as a world language|last=Flaitz|first=Jeffra|publisher=Walter de Gruyter|year=1988|isbn=978-3-110-11549-9|page=3|access-date=2010-11-22}}</ref> నిజానికి, రష్యన్ ఉన్నత వర్గాల వారికి తమ సేవకులను ఆదేశించడానికి సరిపడా మాత్రమే రష్యన్ భాష తెలిసేది: నవలలోని ఒక పాత్ర అయిన జూలీ కరాగినకు తన దేశపు మాతృభాష అంతగా తెలియకపోవడంతో, ఆమె రష్యన్ పాఠాలు నేర్చుకోవలసి వస్తుంది. పుస్తకం ముందుకు సాగేకొద్దీ ఫ్రెంచ్ వాడకం తగ్గుతుంది. విదేశీ సాంస్కృతిక ఆధిపత్యం నుండి రష్యా విముక్తి పొందుతోందని ప్రదర్శించడానికి, <ref name="figs" />, ఒకప్పుడు స్నేహపూర్వక దేశం శత్రువుగా మారిందని చూపించడానికి ఇది ఉద్దేశించబడిందని సూచించబడింది. పుస్తకం మధ్యభాగం వచ్చేసరికి, రష్యన్ ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన చాలామంది తమ కోసం రష్యన్ ట్యూటర్లను వెతుక్కోవడానికి ఆసక్తి చూపుతారు. == నేపథ్యం, చారిత్రక సందర్భం == [[దస్త్రం:Russia_3577_-_1812_(4166101638).jpg|thumb| ''1812 లో'' రష్యన్ కళాకారుడు ఇల్లారియన్ ప్రియనిష్నికోవ్ చేత.]] ఈ నవల 1805 నుండి 1820 వరకు గల కాలాన్ని వివరిస్తుంది. వృద్ధుల మనసుల్లో కేథరీన్ మహారాణి శకం ఇంకా తాజాగానే ఉంది. కేథరీన్ తన రాజసభ భాషగా ఫ్రెంచును చేసింది. <ref name="cath">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9sHebfZIXFAC&q=catherine+the+great+introduce+French+language+to+Russian+court|title=Catherine the Great and the French philosophers of the Enlightenment: Montesquieu, Voltaire, Rousseau, Diderot and Grim|last=Inna|first=Gorbatov|publisher=[[Academica Press]]|year=2006|isbn=978-1-933-14603-4|page=14|access-date=3 December 2010}}</ref> తరువాతి 100 సంవత్సరాల పాటు, రష్యన్ ఉన్నత వర్గాల వారు ఫ్రెంచ్ మాట్లాడటం, ఫ్రెంచ్ సంస్కృతిని అర్థం చేసుకోవడం ఒక సామాజిక అవసరంగా మారింది. <ref name="cath" /> నెపోలియన్ యుద్ధాల సమయంలో రష్యాను అలెగ్జాండర్ I పాలిస్తున్న కాలంలో, 1804లో ఎంగియన్ డ్యూక్ అయిన లూయిస్ ఆంటోయిన్‌ను వివాదాస్పదంగా ఉరితీయడంతో ఈ నవల చారిత్రక నేపథ్యం ప్రారంభమవుతుంది. ఈ నవలలో పొందుపరిచిన ముఖ్య చారిత్రక సంఘటనలలో ఉల్మ్ దండయాత్ర, ఆస్టర్లిట్జ్ యుద్ధం, టిల్సిట్ ఒప్పందాలు, ఎర్ఫర్ట్ కాంగ్రెస్ ఉన్నాయి. రష్యాపై ఫ్రెంచ్ దండయాత్రకు కొద్దికాలం ముందు టాల్‌స్టాయ్ 1811 నాటి గొప్ప తోకచుక్క గురించి కూడా ప్రస్తావించాడు. <ref name="Leo">{{Cite book|title=War and Peace|url=https://archive.org/details/warpeace0000leot_w3w4|last=Tolstoy|first=Leo|date=1949|publisher=International Collectors Library|location=Garden City}}</ref> మాస్కో ఆక్రమణ, తదనంతర అగ్నిప్రమాదానికి ముందు, టాల్‌స్టాయ్ తన నవలలో ఓస్ట్రోవ్నో యుద్ధం, షెవర్డినో రెడౌట్ యుద్ధాన్ని ఉపయోగించాడు. ఈ నవల టారుటినో యుద్ధం, మలోయరోస్లావెట్స్ యుద్ధం, వ్యాజ్మా యుద్ధం, క్రాస్నోయ్ యుద్ధంతో కొనసాగుతుంది. పేర్కొన్న చివరి యుద్ధం బెరెజినా యుద్ధం, ఆ తర్వాత పాత్రలు మాస్కోను, వారి జీవితాలను పునర్నిర్మించుకోవడంతో ముందుకు సాగుతాయి. <ref name="Leo" /> == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Articles that link to Wikisource]] [[వర్గం:రష్యన్ నవలలు]] [[వర్గం:లియో టాల్‌స్టాయ్ రచనలు]] [[వర్గం:రష్యన్ భాష]] 1qox6o8csgtqjcmmc22fr8ojumu7zh5 0 508541 4955283 4949696 2026-09-09T09:13:24Z Pranayraj1985 29393 4955283 wikitext text/x-wiki {{Infobox comics meta series | name = ఆస్టెరిక్స్ | image = Asterix.svg | image_size = | caption = | title_nonEN = {{lang|fr|ఆస్టెరిక్స్ ది గాల్}} | graphic_novel = y | anthology = ''[[పిలోట్]]'' | titles = [[ఆస్టెరిక్స్ సంపుటాల జాబితా|పూర్తి జాబితా]] | writers = {{Plainlist| *[[రెనె గోసిన్నీ]] (1959–1977) *[[ఆల్బెర్ట్ ఉదెర్జో]] (1980–2009) *[[జీన్-య్వెస్ ఫెర్రీ]] (2013–2021) *[[ఫాబ్‌కారో]] (2023–ప్రస్తుతం) }} | artists = {{plainlist| *[[ఆల్బెర్ట్ ఉదెర్జో]] (1959–2009) *[[దిదియే కొన్‌రాడ్]] (2013–ప్రస్తుతం) }} | translators = {{plainlist| *ఆంగ్లం: [[ఆంథియా బెల్]], [[డెరిక్ హాక్‌రిడ్జ్]] (1969–2013); [[ఆంథియా బెల్]] (2013–2016); [[అడ్రియానా హంటర్]] (2017–ప్రస్తుతం)}} | country = ఫ్రాన్స్ (మూలం), ఇతర దేశాలు (అనువాద పుస్తకాలకు) | genre = {{plainlist| *[[హాస్యం]] *[[వ్యంగ్యం]]}} | publisher = ఫ్రెంచ్‌లో ప్రామాణిక సంపుటాలకు [[దార్గో]], [[ఎడిషన్స్ ఆల్బెర్ట్ రెనే]], [[హషెట్ (ప్రచురణ సంస్థ)|హషెట్]]; ఫ్రెంచ్‌లో ప్రామాణికం కాని సంపుటాలకు (1976–1996) ఇతర ప్రచురణకర్తలు; ఆంగ్లంలో ప్రామాణికం కాని సంపుటాలకు (1976–1996) [[హోడర్ & స్టాటన్|హోడర్]], హషెట్ మరియు ఇతరులు | date = 29 అక్టోబర్ 1959 – ప్రస్తుతం (మూల ప్రచురణ); 1969–ప్రస్తుతం (ఆంగ్ల అనువాదం) | nonUS = y | altcat = ఆస్టెరిక్స్ | alttop = y | sort = A }} '''ఆస్టెరిక్స్ (ఆస్టెరిక్స్ అండ్ ఒబెలిక్స్ లేదా ది అడ్వెంచర్స్ ఆఫ్ ఆస్టెరిక్స్)''' అనేది ఒక [[ఫ్రెంచ్]] కామిక్ ఆల్బమ్ [[గ్రంథమాల|సిరీస్]] . గాల్ యుద్ధాల తర్వాత కాలంలో, బలాన్ని పెంచే ఒక మాయా పానీయం సహాయంతో, ఒక గాల్ష్ గ్రామం [[జూలియస్ సీజర్]] రోమన్ రిపబ్లిక్ సైన్యాన్ని ఎదిరించడం దీని కథాంశం. కథానాయకుడైన ఆస్టెరిక్స్, అతని స్నేహితుడైన ఒబెలిక్స్ అనేక సాహసయాత్రల నిమిత్తం రోమ్‌కు, ఆవలకి వెళతారు. ఈ ధారావాహిక తొలిసారిగా 1959 అక్టోబర్ 29న ఫ్రాంకో-బెల్జియన్ కామిక్ పత్రిక ''<nowiki/>'పిలోటే'లో'' ప్రచురితమైంది. దీనిని రెనే గోస్సిన్నీ రచించగా, 1977లో గోస్సిన్నీ మరణించే వరకు ఆల్బర్ట్ ఉడెర్జో చిత్రాలు గీశారు. ఆ తర్వాత ఉడెర్జో 2009 వరకు రచనా బాధ్యతలు చేపట్టారు, ఆ సంవత్సరంలో ఆయన హక్కులను హాచెట్ అనే ప్రచురణ సంస్థకు విక్రయించారు; ఆయన 2020లో మరణించారు. 2013లో, జీన్-య్వెస్ ఫెర్రీ (స్క్రిప్ట్), డిడియర్ కాన్రాడ్ (ఆర్ట్‌వర్క్)లతో కూడిన కొత్త బృందం బాధ్యతలు స్వీకరించింది. {{As of|2025}} 41 సంపుటాలు విడుదలయ్యాయి; అత్యంత ఇటీవలి సంపుటాన్ని కొత్త రచయిత ఫాబ్‌కారో రచించి, 23 అక్టోబర్ 2025న విడుదల చేశారు. ఆ సమయానికి, ఆ సంపుటాలు మొత్తం 393 మిలియన్ కాపీలు అమ్ముడయ్యాయి, <ref>{{Cite web|title=The Asterix Phenomenon – ''Asterix and the White Iris''|url=https://asterix40.com/en/the-asterix-phenomenon/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230510013359/https://asterix40.com/en/the-asterix-phenomenon/|archive-date=10 May 2023|access-date=2024-03-07}}</ref> తద్వారా అవి అత్యధికంగా అమ్ముడైన యూరోపియన్ కామిక్ పుస్తక శ్రేణిగా, ప్రపంచంలో నాల్గవ అత్యధికంగా అమ్ముడైన కామిక్ పుస్తక శ్రేణిగా, సంకలనం చేయబడిన సంపుటాల ఆకృతి కామిక్స్ పరంగా ''వన్ పీస్'' తర్వాత రెండవదిగా నిలిచాయి. <ref>{{Cite web|title=Top Selling Comic Book Character of All Time Revealed|url=https://www.accio.com/business/top-selling-comic-book-character-of-all-time|website=Accio}}</ref> == అనువాదాలు == ఈ వివిధ సంపుటాలు 120కి పైగా భాషలు, మాండలికాల్లోకి అనువదించబడ్డాయి. అసలైన ఫ్రెంచ్ భాషతో పాటు, చాలా ఆల్బమ్‌లు అరబిక్, బాస్క్, బల్గేరియన్, కాటలాన్, చైనీస్, క్రొయేషియన్, చెక్, డానిష్, డచ్, ఇంగ్లీష్, ఎస్టోనియన్, ఫిన్నిష్, గెలిషియన్, జర్మన్, గ్రీక్, హీబ్రూ, హిందీ, ఐస్లాండిక్, ఐరిష్, ఇటాలియన్, జపనీస్, కొరియన్, లాటిన్, లాట్వియన్, నార్వేజియన్, పోలిష్, పోర్చుగీస్, రొమేనియన్, రష్యన్, సెర్బియన్, స్లోవేనియన్, స్పానిష్, స్వీడిష్, టర్కిష్, ఉక్రేనియన్ భాషలలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. <ref name="Asterix around the World">{{Cite web|title=Asterix around the World|url=http://www.asterix-obelix.nl/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100123051237/http://www.asterix-obelix.nl/|archive-date=23 January 2010|access-date=9 March 2010|publisher=asterix-obelix-nl.com}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Accueil – Astérix – le site officiel|url=http://www.asterix.com/the-collection/translations/asterix-in-latin.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170130012927/http://www.asterix.com/the-collection/translations/asterix-in-latin.html|archive-date=30 January 2017|access-date=25 February 2017}}</ref> కొన్ని పుస్తకాలు ఎస్పెరాంటో, స్కాటిష్ గేలిక్, ఐరిష్, స్కాట్స్, ఇండోనేషియన్, హిందీ, పర్షియన్, బెంగాలీ, ఆఫ్రికాన్స్, అరబిక్, ఫ్రిసియన్, రోమాన్స్చ్, థాయ్, వియత్నామీస్, వెల్ష్, సింహళ, ప్రాచీన గ్రీక్, లక్సెంబర్గిష్ వంటి భాషల్లోకి కూడా అనువదించబడ్డాయి. <ref name="Asterix around the World" /> యూరప్‌లో, అనేక సంపుటాలు ఫ్రాన్స్‌లో అల్సేషియన్, బ్రెటన్, చ్టిమి ( పికార్డ్ ), కార్సికన్ ; జర్మనీలో బవేరియన్, స్వాబియన్, లో జర్మన్ ;, ఫిన్‌లాండ్‌లో సావో, కరేలియా, రౌమా, హెల్సింకి స్లాంగ్ మాండలికాలు వంటి వివిధ ప్రాంతీయ భాషలు, మాండలికాలలోకి అనువదించబడ్డాయి. పోర్చుగల్‌లో మొదటి సంపుటి, ''[[ఆస్టెరిక్స్ ది గాల్|ఆస్టెరిక్స్ ది గౌల్]]'' ప్రత్యేక సంచిక స్థానిక భాష మిరాండీస్‌లోకి అనువదించబడింది. <ref name="Asterix.com">{{Cite web|title=Translations|url=http://www.asterix.com/encyclopedia/translations/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211214621/http://www.asterix.com/encyclopedia/translations/|archive-date=11 February 2010|access-date=11 March 2010|publisher=Asterix.com}}</ref> గ్రీస్‌లో, క్రేటన్ గ్రీక్, సైప్రియట్ గ్రీక్, పోంటిక్ గ్రీక్ మాండలికాలలో అనేక సంపుటాలు వెలువడ్డాయి. <ref>{{Cite web|title=List of Asterix comics published in Greece by Mamouth Comix|url=http://www.mamouthcomix.gr/asterix/index.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090409055539/http://www.mamouthcomix.gr/asterix/index.html|archive-date=9 April 2009|access-date=30 March 2009|language=el}}</ref> ఇటాలియన్ వెర్షన్‌లో, గాల్స్ ప్రామాణిక ఇటాలియన్ మాట్లాడగా, లెజియోనరీలు రోమనెస్క్ మాండలికంలో మాట్లాడతారు. పూర్వపు యుగోస్లేవియాలో, "ఫోరమ్" అనే ప్రచురణ సంస్థ '', ఆస్టెరిక్స్ ఇన్ కోర్సికాలోని'' కోర్సికన్ మూలపాఠాన్ని సెర్బో-క్రొయేషియన్ మాంటెనెగ్రిన్ మాండలికంలోకి (నేడు మాంటెనెగ్రిన్ అని పిలుస్తారు) అనువదించింది. నెదర్లాండ్స్‌లో, అనేక సంపుటాలు ఫ్రైస్‌లాండ్ ప్రావిన్స్‌లో మాట్లాడే జర్మనిక్ భాష అయిన వెస్ట్ ఫ్రిసియన్‌లోకి ; డచ్ లింబర్గ్‌లోనే కాకుండా బెల్జియన్ లింబర్గ్, జర్మనీలోని నార్త్ రైన్-వెస్ట్‌ఫాలియాలో కూడా మాట్లాడే ప్రాంతీయ భాష అయిన లింబర్గిష్‌లోకి ;, తూర్పు ప్రావిన్స్ అయిన ఓవర్‌ఐజెల్‌లోని ట్వెంట్ ప్రాంతంలో ఒక మాండలికమైన ట్వీంట్స్‌లోకి అనువదించబడ్డాయి. [[సెర్బియా|సెర్బియాలో]] నివసిస్తున్న హంగేరియన్ మైనారిటీ కోసం పూర్వ యుగోస్లేవియాలో హంగేరియన్ భాషా పుస్తకాలు ప్రచురించబడ్డాయి. పూర్తి స్వయంప్రతిపత్తి గల మాండలికంలోకి అనువదించబడనప్పటికీ, ఈ పుస్తకాలు హంగరీలో ప్రచురించబడిన పుస్తకాల భాషకు కొద్దిగా భిన్నంగా ఉంటాయి. [[శ్రీలంక|శ్రీలంకలో]], ఈ కార్టూన్ ధారావాహికను [[సింహళ భాష|సింహళంలోకి]] ''<nowiki/>'సుర పప్పా'గా'' అనువదించారు. <ref name="Asterix.com" /> ఈ ప్రాచీన భాషలను బోధించే పద్ధతిగా, చాలా సంపుటాలు [[లాటిన్]], ప్రాచీన గ్రీకు భాషల్లోకి అనువదించబడ్డాయి, వాటితో పాటు ఉపాధ్యాయుల మార్గదర్శకాలు కూడా జతచేయబడ్డాయి. == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:ఫ్రెంచి నవలలు]] [[వర్గం:పుస్తకాలు]] [[వర్గం:హాస్య రచనలు]] 7pk2f72z4ot54sn2zq0hlm4zp1v7e0w 0 508542 4955284 4949697 2026-09-09T09:18:07Z Pranayraj1985 29393 4955284 wikitext text/x-wiki {{Infobox poem |name = ''ఎనీడ్'' |image = |image_size = <!-- చిత్రం కోసం అనుకూల పరిమాణం (డిఫాల్ట్ 220px) --> |caption = సుమారు 1470 నాటి మాన్యుస్క్రిప్ట్, [[క్రిస్టోఫోరో మజోరానా]] |subtitle = |author = [[విర్జిల్]] |original_title = |original_title_lang = la |translator = [[జాన్ డ్రైడెన్]]<br />[[హెన్రీ హోవర్డ్, సర్రీ ఎర్ల్]]<br />[[సీమస్ హీనీ]]<br />[[అలెన్ మాండెల్‌బామ్]]<br />[[రాబర్ట్ ఫిట్జ్‌జెరాల్డ్]]<br />[[రాబర్ట్ ఫేగల్స్]]<br />[[ఫ్రెడరిక్ ఆల్]]<br />[[సారా రూడెన్]] |written = క్రీ.పూ. 29–19 |first = క్రీ.పూ. 19 |illustrator = <!-- ప్రధానంగా చిత్రాలు ఉన్నప్పుడు నిరంతరం ఉపయోగించిన చిత్రకారుడు --> |cover_artist = <!-- ముఖచిత్ర కళాకారుడు --> |country = [[రోమన్ గణతంత్రం]], [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] |language = [[క్లాసికల్ లాటిన్]] |series = |subject = [[మహాకావ్య చక్రం]], [[ట్రోజన్ యుద్ధం]], [[రోమ్ స్థాపన]] |genre = [[మహాకావ్యం]] |form = <!-- రూపం (ఉదా: సానెట్, క్వాట్రైన్, ఓడ్ మొదలైనవి) --> |meter = [[డాక్టిలిక్ హెక్సామీటర్]] |rhyme = <!-- ప్రాస పద్ధతి --> |publisher = <!-- ప్రధాన ప్రచురణకర్త (ప్రాధాన్యంగా మొదటి సంచిక) --> | publication_date = 1469 | publication_date_en = {{start date and age|1697}} |media_type = [[మాన్యుస్క్రిప్ట్]] |lines = 9,896 |pages = |size_weight = |isbn = |oclc = |preceded_by = ''[[జియార్జిక్స్]]'' |followed_by = |wikisource = Aeneid }} [[దస్త్రం:Aeneas'_Flight_from_Troy_by_Federico_Barocci.jpg|thumb|300x300px| ఫెడెరికో బరోచి (1598) గీసిన ''<nowiki/>'ఏనియాస్ ఫ్లీస్ బర్నింగ్ ట్రాయ్''' . గల్లెరియా బోర్ఘేస్, రోమ్, ఇటలీ]] [[దస్త్రం:Aeneae_exsilia.svg|కుడి|thumb|300x300px| ఏనియాస్ యొక్క పురాణ ప్రయాణ పటం]] ది '''''ఎనిడ్''''' అనేది ఒక [[లాటిన్]] [[పురాణ కవిత్వం|ఇతిహాస కావ్యం]], ఇది [[ట్రోయ్ సంగ్రామం|ట్రాయ్ పతనం నుండి]] పారిపోయి ఇటలీకి ప్రయాణించి, అక్కడ రోమన్లకు పూర్వీకుడైన ట్రోజన్ అయిన ఐనియాస్ యొక్క [[లెజెండు|పురాణ]] గాథను చెబుతుంది. రోమన్ కవి వర్జిల్ క్రీ.పూ. 29, క్రీ.పూ. 19 మధ్య రాశాడు. ''ఏనీడ్'' డాక్టిలిక్ హెక్సామీటర్‌లో 9,896 పంక్తులను కలిగి ఉంది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8wx2JHE_7j0C&pg=PA161|title=Landmarks in Classical Literature|last=Gaskell|first=Philip|date=1999|publisher=Fitzroy Dearborn|isbn=1-57958-192-7|location=Chicago|page=161|author-link=Philip Gaskell}}</ref> దీని పన్నెండు పుస్తకాలలో మొదటి ఆరు, ట్రాయ్ నుండి ఇటలీకి ఏనియాస్ చేసిన సంచారాల కథను చెబుతాయి. తరువాతి ఆరు పుస్తకాలు, లాటిన్లపై ట్రోజన్లు సాధించిన అంతిమ విజయవంతమైన యుద్ధం గురించి వివరిస్తాయి. ఈ లాటిన్ల పేరు మీదే ఏనియాస్, అతని ట్రోజన్ అనుచరులు విలీనం కావడం విధిగా నిర్ణయించబడింది. ''[[ఇలియడ్|ఇలియడ్‌లో]]'' ఒక పాత్రగా ఉండటం వల్ల, వీరుడు ఐనియాస్ గ్రీకో-రోమన్ ఇతిహాసాలు, గాథలకు అప్పటికే సుపరిచితుడు. వర్జిల్, ఏనియాస్ యొక్క విడివిడి సంచార కథలను, రోమ్ స్థాపనతో అతనికున్న అస్పష్టమైన సంబంధాన్ని, నిష్ఠగల ''భక్తి'' తప్ప మరే స్థిరాస్తి లేని వ్యక్తిగా అతని వర్ణనను తీసుకుని, ''ఏనీడ్‌ను'' ఒక ఆకర్షణీయమైన స్థాపన పురాణంగా లేదా జాతీయ ఇతిహాసంగా తీర్చిదిద్దాడు. ఇది రోమ్‌ను ట్రాయ్ ఇతిహాసాలతో ముడిపెట్టింది, ప్యూనిక్ యుద్ధాలను వివరించింది, సాంప్రదాయ రోమన్ సద్గుణాలను కీర్తించింది, జూలియో-క్లాడియన్ రాజవంశాన్ని రోమ్, ట్రాయ్ స్థాపకులు, వీరులు, దేవుళ్ల వారసులుగా చట్టబద్ధం చేసింది. ''ఏనీడ్'' వర్జిల్ యొక్క ఉత్తమ రచనగా, [[లాటిన్ సాహిత్యం|లాటిన్ సాహిత్యంలో]] గొప్ప రచనలలో ఒకటిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. <ref>{{Cite news|url=https://news.cornell.edu/stories/2008/05/new-translation-aeneid-restores-originals-humor-meter|title=New translation of 'Aeneid' restores Virgil's wordplay and original meter|last=Aloy|first=Daniel|date=22 May 2008|work=Cornell Chronicle|access-date=5 December 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Damen|first=Mark|date=2004|title=Chapter 11: Vergil and The Aeneid|url=https://www.usu.edu/markdamen/1320anclit/chapters/11verg.htm|access-date=5 December 2016}}</ref> == పురాణశాస్త్రం, మూలాలు == పతనమైన ట్రాయ్ నుండి ఏనియాస్ తప్పించుకుని ఇటలీలో కొత్త నివాసాన్ని ఏర్పరచుకుని, తద్వారా చివరికి రోమన్లకు పూర్వీకుడిగా మారిన ఖచ్చితమైన కథను వర్జిల్ క్రోడీకరించినప్పటికీ, ట్రాయ్ అనంతర ఏనియాస్ సాహసాల పురాణం అతని కంటే శతాబ్దాల ముందే ఉంది. {{Sfn|Kinsey|2012|p=[https://books.google.com/books?id=4hlfEAAAQBAJ&pg=PA18 18]}} క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దంలో గ్రీకు స్థావరాలు విస్తరించడం ప్రారంభమైనప్పుడు, గ్రీకు వలసవాదులు తరచుగా తమ కొత్త నివాసాలను, అక్కడ వారు కనుగొన్న స్థానిక ప్రజలను, వారి పూర్వపు పురాణాలతో అనుసంధానించడానికి ప్రయత్నించేవారు; {{Sfn|Kinsey|2012|p=[https://books.google.com/books?id=4hlfEAAAQBAJ&pg=PA18 18]}} {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} అనేక సుదూర దేశాలలో ఒడిస్సియస్ ప్రయాణాలను కలిగి ఉన్న ''[[ఒడిస్సీ (నవల)|ఒడిస్సీ]]'' అప్పటికే అటువంటి అనుసంధానాన్ని అందించింది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} ఏనియాస్ కథ కేవలం రోమన్ అంశాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ గ్రీకు, ఎట్రుస్కన్, లాటిన్, రోమన్ అంశాల కలయికను ప్రతిబింబిస్తుంది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} తమ కొత్త మాతృభూములను తమతో అనుసంధానించుకోవాలని కోరుకున్న మాగ్నా గ్రీసియా, సిసిలీలోని గ్రీకు వలసవాసులకు ట్రాయ్ చాలా అనువైన కథనాన్ని అందించింది, {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}}, ఇటలీలో మొదట ఏనియాస్ కథను స్వీకరించి, త్వరగా అతనితో సంబంధం ఏర్పరచుకున్న ఎట్రుస్కాన్‌లకు కూడా ఇది అనువైన కథనాన్ని అందించింది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దం నాటి గ్రీకు జాడీలు, వర్జిల్‌ కంటే చాలా కాలం ముందు ఎట్రూరియాలో ఏనియాస్ ఒక కొత్త నివాసాన్ని స్థాపించాడనే ఈ తొలి గ్రీకు పౌరాణిక కథలకు సాక్ష్యాలను అందిస్తున్నాయి, {{Sfn|Gagarin|2010|p=[https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=PA21 21]}}, అతను స్థాపించిన నగరమైన లావినియంలో అతన్ని పూజించేవారని తెలుసు. {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}} లావినియంలో పదమూడు పెద్ద బలిపీఠాల ఆవిష్కరణ క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దం నుండి నాల్గవ శతాబ్దం వరకు నాటి ప్రారంభ గ్రీకు ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది. {{Sfn|Gagarin|2010|p=[https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=PA21 21]}} తరువాతి శతాబ్దాలలో, రోమన్లు గ్రీకు వలస ప్రాంతాలతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకొని, వాటిని జయించి, ఐనియాస్ గాథను తమ సొంత పౌరాణిక కథనాలలో విలీనం చేసుకున్నారు. {{Sfn|Momigliano|1977|p=[https://books.google.com/books?id=ykWAVgI1UKQC&pg=PA267 267]}} క్రీ.పూ. 280లో ఎపిరస్ రాజు పిర్రస్‌పై జరిగిన యుద్ధం తరువాత, వారు గ్రీకు పురాణాలపై— రోమ్, రోమన్ ప్రజలకు సంబంధించిన వారి స్వంత స్థాపన గాథలలో వాటిని చేర్చడంపై—పూర్తిగా ఆసక్తి కనబరిచి ఉండవచ్చు, {{Sfn|Momigliano|1977|p=[https://books.google.com/books?id=ykWAVgI1UKQC&pg=PA268 268]}} ఎందుకంటే గ్రీకులు తమ కొత్త భూములతో తమను తాము అనుసంధానించుకోవడానికి గతంలో ఉన్నదానిలాగే, గ్రీకు చారిత్రక సంప్రదాయంలో రోమ్‌ను చేర్చడానికి ట్రాయ్ ఒక మార్గాన్ని అందించింది. {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}} వర్జిల్ కంటే ముందు ఏనియాస్ ప్రయాణం గురించి ఒక ధృవీకరణ ఉన్నట్లు సాహిత్య ఆధారాలు కూడా లభ్యమవుతాయి. క్రీ.పూ. ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన లెస్‌బోస్‌కు చెందిన లాగోగ్రాఫర్ హెల్లానికస్ రచించిన ' ''ఆర్గోస్ పూజారుల చరిత్ర''' అనే గ్రంథంలోని ఒక భాగం ప్రకారం, ఒడిస్సియస్ సహాయంతో ఏనియాస్ రోమ్‌ను స్థాపించాడని, ఏనియాస్‌కు పరిచయం ఉన్న ట్రోజన్ మహిళ [[Rhome (mythology)|రోమ్]] పేరు మీద దానికి ఆ పేరు పెట్టారని పేర్కొంది. {{Sfn|Solmsen|1986|pp=[https://books.google.com/books?id=vb9rhwYbdKUC&pg=PA93 93-5]}} ఈ భాగం హెల్లనికస్‌కు ఆపాదించబడటం కొంత సందేహం, తిరస్కరణకు గురైంది, కానీ ఇతర పండితులు అంతగా కొట్టిపారేయలేదు. {{Sfn|Farrell|Putnam|2014|p=[https://books.google.com/books?id=SZwKAgAAQBAJ&pg=PA45 45]}} సుమారు క్రీ.పూ. నాల్గవ శతాబ్దంలో, అంతగా తెలియని ఆల్సిమస్ అనే వ్యక్తి, టైర్హేనియా ద్వారా ఏనియాస్‌ను రోములస్‌కు తండ్రిగా పేర్కొన్నట్లు తెలుస్తోంది. రోములస్ యొక్క మనవడు రోమస్ ( రెమస్ ) రోమ్‌ను స్థాపించాడు. {{Sfn|Farrell|Putnam|2014|p=[https://books.google.com/books?id=SZwKAgAAQBAJ&pg=PA44 44]}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రోమన్ సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:పద్యాలు]] [[వర్గం:కావ్యాలు]] qarcs9nvbglvee8brgkmorujxonfa97 4955285 4955284 2026-09-09T09:19:29Z Pranayraj1985 29393 [[వర్గం:పద్యాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:పద్యము]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4955285 wikitext text/x-wiki {{Infobox poem |name = ''ఎనీడ్'' |image = |image_size = <!-- చిత్రం కోసం అనుకూల పరిమాణం (డిఫాల్ట్ 220px) --> |caption = సుమారు 1470 నాటి మాన్యుస్క్రిప్ట్, [[క్రిస్టోఫోరో మజోరానా]] |subtitle = |author = [[విర్జిల్]] |original_title = |original_title_lang = la |translator = [[జాన్ డ్రైడెన్]]<br />[[హెన్రీ హోవర్డ్, సర్రీ ఎర్ల్]]<br />[[సీమస్ హీనీ]]<br />[[అలెన్ మాండెల్‌బామ్]]<br />[[రాబర్ట్ ఫిట్జ్‌జెరాల్డ్]]<br />[[రాబర్ట్ ఫేగల్స్]]<br />[[ఫ్రెడరిక్ ఆల్]]<br />[[సారా రూడెన్]] |written = క్రీ.పూ. 29–19 |first = క్రీ.పూ. 19 |illustrator = <!-- ప్రధానంగా చిత్రాలు ఉన్నప్పుడు నిరంతరం ఉపయోగించిన చిత్రకారుడు --> |cover_artist = <!-- ముఖచిత్ర కళాకారుడు --> |country = [[రోమన్ గణతంత్రం]], [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] |language = [[క్లాసికల్ లాటిన్]] |series = |subject = [[మహాకావ్య చక్రం]], [[ట్రోజన్ యుద్ధం]], [[రోమ్ స్థాపన]] |genre = [[మహాకావ్యం]] |form = <!-- రూపం (ఉదా: సానెట్, క్వాట్రైన్, ఓడ్ మొదలైనవి) --> |meter = [[డాక్టిలిక్ హెక్సామీటర్]] |rhyme = <!-- ప్రాస పద్ధతి --> |publisher = <!-- ప్రధాన ప్రచురణకర్త (ప్రాధాన్యంగా మొదటి సంచిక) --> | publication_date = 1469 | publication_date_en = {{start date and age|1697}} |media_type = [[మాన్యుస్క్రిప్ట్]] |lines = 9,896 |pages = |size_weight = |isbn = |oclc = |preceded_by = ''[[జియార్జిక్స్]]'' |followed_by = |wikisource = Aeneid }} [[దస్త్రం:Aeneas'_Flight_from_Troy_by_Federico_Barocci.jpg|thumb|300x300px| ఫెడెరికో బరోచి (1598) గీసిన ''<nowiki/>'ఏనియాస్ ఫ్లీస్ బర్నింగ్ ట్రాయ్''' . గల్లెరియా బోర్ఘేస్, రోమ్, ఇటలీ]] [[దస్త్రం:Aeneae_exsilia.svg|కుడి|thumb|300x300px| ఏనియాస్ యొక్క పురాణ ప్రయాణ పటం]] ది '''''ఎనిడ్''''' అనేది ఒక [[లాటిన్]] [[పురాణ కవిత్వం|ఇతిహాస కావ్యం]], ఇది [[ట్రోయ్ సంగ్రామం|ట్రాయ్ పతనం నుండి]] పారిపోయి ఇటలీకి ప్రయాణించి, అక్కడ రోమన్లకు పూర్వీకుడైన ట్రోజన్ అయిన ఐనియాస్ యొక్క [[లెజెండు|పురాణ]] గాథను చెబుతుంది. రోమన్ కవి వర్జిల్ క్రీ.పూ. 29, క్రీ.పూ. 19 మధ్య రాశాడు. ''ఏనీడ్'' డాక్టిలిక్ హెక్సామీటర్‌లో 9,896 పంక్తులను కలిగి ఉంది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8wx2JHE_7j0C&pg=PA161|title=Landmarks in Classical Literature|last=Gaskell|first=Philip|date=1999|publisher=Fitzroy Dearborn|isbn=1-57958-192-7|location=Chicago|page=161|author-link=Philip Gaskell}}</ref> దీని పన్నెండు పుస్తకాలలో మొదటి ఆరు, ట్రాయ్ నుండి ఇటలీకి ఏనియాస్ చేసిన సంచారాల కథను చెబుతాయి. తరువాతి ఆరు పుస్తకాలు, లాటిన్లపై ట్రోజన్లు సాధించిన అంతిమ విజయవంతమైన యుద్ధం గురించి వివరిస్తాయి. ఈ లాటిన్ల పేరు మీదే ఏనియాస్, అతని ట్రోజన్ అనుచరులు విలీనం కావడం విధిగా నిర్ణయించబడింది. ''[[ఇలియడ్|ఇలియడ్‌లో]]'' ఒక పాత్రగా ఉండటం వల్ల, వీరుడు ఐనియాస్ గ్రీకో-రోమన్ ఇతిహాసాలు, గాథలకు అప్పటికే సుపరిచితుడు. వర్జిల్, ఏనియాస్ యొక్క విడివిడి సంచార కథలను, రోమ్ స్థాపనతో అతనికున్న అస్పష్టమైన సంబంధాన్ని, నిష్ఠగల ''భక్తి'' తప్ప మరే స్థిరాస్తి లేని వ్యక్తిగా అతని వర్ణనను తీసుకుని, ''ఏనీడ్‌ను'' ఒక ఆకర్షణీయమైన స్థాపన పురాణంగా లేదా జాతీయ ఇతిహాసంగా తీర్చిదిద్దాడు. ఇది రోమ్‌ను ట్రాయ్ ఇతిహాసాలతో ముడిపెట్టింది, ప్యూనిక్ యుద్ధాలను వివరించింది, సాంప్రదాయ రోమన్ సద్గుణాలను కీర్తించింది, జూలియో-క్లాడియన్ రాజవంశాన్ని రోమ్, ట్రాయ్ స్థాపకులు, వీరులు, దేవుళ్ల వారసులుగా చట్టబద్ధం చేసింది. ''ఏనీడ్'' వర్జిల్ యొక్క ఉత్తమ రచనగా, [[లాటిన్ సాహిత్యం|లాటిన్ సాహిత్యంలో]] గొప్ప రచనలలో ఒకటిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. <ref>{{Cite news|url=https://news.cornell.edu/stories/2008/05/new-translation-aeneid-restores-originals-humor-meter|title=New translation of 'Aeneid' restores Virgil's wordplay and original meter|last=Aloy|first=Daniel|date=22 May 2008|work=Cornell Chronicle|access-date=5 December 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Damen|first=Mark|date=2004|title=Chapter 11: Vergil and The Aeneid|url=https://www.usu.edu/markdamen/1320anclit/chapters/11verg.htm|access-date=5 December 2016}}</ref> == పురాణశాస్త్రం, మూలాలు == పతనమైన ట్రాయ్ నుండి ఏనియాస్ తప్పించుకుని ఇటలీలో కొత్త నివాసాన్ని ఏర్పరచుకుని, తద్వారా చివరికి రోమన్లకు పూర్వీకుడిగా మారిన ఖచ్చితమైన కథను వర్జిల్ క్రోడీకరించినప్పటికీ, ట్రాయ్ అనంతర ఏనియాస్ సాహసాల పురాణం అతని కంటే శతాబ్దాల ముందే ఉంది. {{Sfn|Kinsey|2012|p=[https://books.google.com/books?id=4hlfEAAAQBAJ&pg=PA18 18]}} క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దంలో గ్రీకు స్థావరాలు విస్తరించడం ప్రారంభమైనప్పుడు, గ్రీకు వలసవాదులు తరచుగా తమ కొత్త నివాసాలను, అక్కడ వారు కనుగొన్న స్థానిక ప్రజలను, వారి పూర్వపు పురాణాలతో అనుసంధానించడానికి ప్రయత్నించేవారు; {{Sfn|Kinsey|2012|p=[https://books.google.com/books?id=4hlfEAAAQBAJ&pg=PA18 18]}} {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} అనేక సుదూర దేశాలలో ఒడిస్సియస్ ప్రయాణాలను కలిగి ఉన్న ''[[ఒడిస్సీ (నవల)|ఒడిస్సీ]]'' అప్పటికే అటువంటి అనుసంధానాన్ని అందించింది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} ఏనియాస్ కథ కేవలం రోమన్ అంశాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ గ్రీకు, ఎట్రుస్కన్, లాటిన్, రోమన్ అంశాల కలయికను ప్రతిబింబిస్తుంది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} తమ కొత్త మాతృభూములను తమతో అనుసంధానించుకోవాలని కోరుకున్న మాగ్నా గ్రీసియా, సిసిలీలోని గ్రీకు వలసవాసులకు ట్రాయ్ చాలా అనువైన కథనాన్ని అందించింది, {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}}, ఇటలీలో మొదట ఏనియాస్ కథను స్వీకరించి, త్వరగా అతనితో సంబంధం ఏర్పరచుకున్న ఎట్రుస్కాన్‌లకు కూడా ఇది అనువైన కథనాన్ని అందించింది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దం నాటి గ్రీకు జాడీలు, వర్జిల్‌ కంటే చాలా కాలం ముందు ఎట్రూరియాలో ఏనియాస్ ఒక కొత్త నివాసాన్ని స్థాపించాడనే ఈ తొలి గ్రీకు పౌరాణిక కథలకు సాక్ష్యాలను అందిస్తున్నాయి, {{Sfn|Gagarin|2010|p=[https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=PA21 21]}}, అతను స్థాపించిన నగరమైన లావినియంలో అతన్ని పూజించేవారని తెలుసు. {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}} లావినియంలో పదమూడు పెద్ద బలిపీఠాల ఆవిష్కరణ క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దం నుండి నాల్గవ శతాబ్దం వరకు నాటి ప్రారంభ గ్రీకు ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది. {{Sfn|Gagarin|2010|p=[https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=PA21 21]}} తరువాతి శతాబ్దాలలో, రోమన్లు గ్రీకు వలస ప్రాంతాలతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకొని, వాటిని జయించి, ఐనియాస్ గాథను తమ సొంత పౌరాణిక కథనాలలో విలీనం చేసుకున్నారు. {{Sfn|Momigliano|1977|p=[https://books.google.com/books?id=ykWAVgI1UKQC&pg=PA267 267]}} క్రీ.పూ. 280లో ఎపిరస్ రాజు పిర్రస్‌పై జరిగిన యుద్ధం తరువాత, వారు గ్రీకు పురాణాలపై— రోమ్, రోమన్ ప్రజలకు సంబంధించిన వారి స్వంత స్థాపన గాథలలో వాటిని చేర్చడంపై—పూర్తిగా ఆసక్తి కనబరిచి ఉండవచ్చు, {{Sfn|Momigliano|1977|p=[https://books.google.com/books?id=ykWAVgI1UKQC&pg=PA268 268]}} ఎందుకంటే గ్రీకులు తమ కొత్త భూములతో తమను తాము అనుసంధానించుకోవడానికి గతంలో ఉన్నదానిలాగే, గ్రీకు చారిత్రక సంప్రదాయంలో రోమ్‌ను చేర్చడానికి ట్రాయ్ ఒక మార్గాన్ని అందించింది. {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}} వర్జిల్ కంటే ముందు ఏనియాస్ ప్రయాణం గురించి ఒక ధృవీకరణ ఉన్నట్లు సాహిత్య ఆధారాలు కూడా లభ్యమవుతాయి. క్రీ.పూ. ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన లెస్‌బోస్‌కు చెందిన లాగోగ్రాఫర్ హెల్లానికస్ రచించిన ' ''ఆర్గోస్ పూజారుల చరిత్ర''' అనే గ్రంథంలోని ఒక భాగం ప్రకారం, ఒడిస్సియస్ సహాయంతో ఏనియాస్ రోమ్‌ను స్థాపించాడని, ఏనియాస్‌కు పరిచయం ఉన్న ట్రోజన్ మహిళ [[Rhome (mythology)|రోమ్]] పేరు మీద దానికి ఆ పేరు పెట్టారని పేర్కొంది. {{Sfn|Solmsen|1986|pp=[https://books.google.com/books?id=vb9rhwYbdKUC&pg=PA93 93-5]}} ఈ భాగం హెల్లనికస్‌కు ఆపాదించబడటం కొంత సందేహం, తిరస్కరణకు గురైంది, కానీ ఇతర పండితులు అంతగా కొట్టిపారేయలేదు. {{Sfn|Farrell|Putnam|2014|p=[https://books.google.com/books?id=SZwKAgAAQBAJ&pg=PA45 45]}} సుమారు క్రీ.పూ. నాల్గవ శతాబ్దంలో, అంతగా తెలియని ఆల్సిమస్ అనే వ్యక్తి, టైర్హేనియా ద్వారా ఏనియాస్‌ను రోములస్‌కు తండ్రిగా పేర్కొన్నట్లు తెలుస్తోంది. రోములస్ యొక్క మనవడు రోమస్ ( రెమస్ ) రోమ్‌ను స్థాపించాడు. {{Sfn|Farrell|Putnam|2014|p=[https://books.google.com/books?id=SZwKAgAAQBAJ&pg=PA44 44]}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రోమన్ సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:పద్యము]] [[వర్గం:కావ్యాలు]] tl6wujftxdfks4qdlnms8tp2dzsxeou 4955286 4955285 2026-09-09T09:20:24Z Pranayraj1985 29393 [[వర్గం:కావ్యాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:పుస్తకము]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4955286 wikitext text/x-wiki {{Infobox poem |name = ''ఎనీడ్'' |image = |image_size = <!-- చిత్రం కోసం అనుకూల పరిమాణం (డిఫాల్ట్ 220px) --> |caption = సుమారు 1470 నాటి మాన్యుస్క్రిప్ట్, [[క్రిస్టోఫోరో మజోరానా]] |subtitle = |author = [[విర్జిల్]] |original_title = |original_title_lang = la |translator = [[జాన్ డ్రైడెన్]]<br />[[హెన్రీ హోవర్డ్, సర్రీ ఎర్ల్]]<br />[[సీమస్ హీనీ]]<br />[[అలెన్ మాండెల్‌బామ్]]<br />[[రాబర్ట్ ఫిట్జ్‌జెరాల్డ్]]<br />[[రాబర్ట్ ఫేగల్స్]]<br />[[ఫ్రెడరిక్ ఆల్]]<br />[[సారా రూడెన్]] |written = క్రీ.పూ. 29–19 |first = క్రీ.పూ. 19 |illustrator = <!-- ప్రధానంగా చిత్రాలు ఉన్నప్పుడు నిరంతరం ఉపయోగించిన చిత్రకారుడు --> |cover_artist = <!-- ముఖచిత్ర కళాకారుడు --> |country = [[రోమన్ గణతంత్రం]], [[రోమన్ సామ్రాజ్యం]] |language = [[క్లాసికల్ లాటిన్]] |series = |subject = [[మహాకావ్య చక్రం]], [[ట్రోజన్ యుద్ధం]], [[రోమ్ స్థాపన]] |genre = [[మహాకావ్యం]] |form = <!-- రూపం (ఉదా: సానెట్, క్వాట్రైన్, ఓడ్ మొదలైనవి) --> |meter = [[డాక్టిలిక్ హెక్సామీటర్]] |rhyme = <!-- ప్రాస పద్ధతి --> |publisher = <!-- ప్రధాన ప్రచురణకర్త (ప్రాధాన్యంగా మొదటి సంచిక) --> | publication_date = 1469 | publication_date_en = {{start date and age|1697}} |media_type = [[మాన్యుస్క్రిప్ట్]] |lines = 9,896 |pages = |size_weight = |isbn = |oclc = |preceded_by = ''[[జియార్జిక్స్]]'' |followed_by = |wikisource = Aeneid }} [[దస్త్రం:Aeneas'_Flight_from_Troy_by_Federico_Barocci.jpg|thumb|300x300px| ఫెడెరికో బరోచి (1598) గీసిన ''<nowiki/>'ఏనియాస్ ఫ్లీస్ బర్నింగ్ ట్రాయ్''' . గల్లెరియా బోర్ఘేస్, రోమ్, ఇటలీ]] [[దస్త్రం:Aeneae_exsilia.svg|కుడి|thumb|300x300px| ఏనియాస్ యొక్క పురాణ ప్రయాణ పటం]] ది '''''ఎనిడ్''''' అనేది ఒక [[లాటిన్]] [[పురాణ కవిత్వం|ఇతిహాస కావ్యం]], ఇది [[ట్రోయ్ సంగ్రామం|ట్రాయ్ పతనం నుండి]] పారిపోయి ఇటలీకి ప్రయాణించి, అక్కడ రోమన్లకు పూర్వీకుడైన ట్రోజన్ అయిన ఐనియాస్ యొక్క [[లెజెండు|పురాణ]] గాథను చెబుతుంది. రోమన్ కవి వర్జిల్ క్రీ.పూ. 29, క్రీ.పూ. 19 మధ్య రాశాడు. ''ఏనీడ్'' డాక్టిలిక్ హెక్సామీటర్‌లో 9,896 పంక్తులను కలిగి ఉంది. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8wx2JHE_7j0C&pg=PA161|title=Landmarks in Classical Literature|last=Gaskell|first=Philip|date=1999|publisher=Fitzroy Dearborn|isbn=1-57958-192-7|location=Chicago|page=161|author-link=Philip Gaskell}}</ref> దీని పన్నెండు పుస్తకాలలో మొదటి ఆరు, ట్రాయ్ నుండి ఇటలీకి ఏనియాస్ చేసిన సంచారాల కథను చెబుతాయి. తరువాతి ఆరు పుస్తకాలు, లాటిన్లపై ట్రోజన్లు సాధించిన అంతిమ విజయవంతమైన యుద్ధం గురించి వివరిస్తాయి. ఈ లాటిన్ల పేరు మీదే ఏనియాస్, అతని ట్రోజన్ అనుచరులు విలీనం కావడం విధిగా నిర్ణయించబడింది. ''[[ఇలియడ్|ఇలియడ్‌లో]]'' ఒక పాత్రగా ఉండటం వల్ల, వీరుడు ఐనియాస్ గ్రీకో-రోమన్ ఇతిహాసాలు, గాథలకు అప్పటికే సుపరిచితుడు. వర్జిల్, ఏనియాస్ యొక్క విడివిడి సంచార కథలను, రోమ్ స్థాపనతో అతనికున్న అస్పష్టమైన సంబంధాన్ని, నిష్ఠగల ''భక్తి'' తప్ప మరే స్థిరాస్తి లేని వ్యక్తిగా అతని వర్ణనను తీసుకుని, ''ఏనీడ్‌ను'' ఒక ఆకర్షణీయమైన స్థాపన పురాణంగా లేదా జాతీయ ఇతిహాసంగా తీర్చిదిద్దాడు. ఇది రోమ్‌ను ట్రాయ్ ఇతిహాసాలతో ముడిపెట్టింది, ప్యూనిక్ యుద్ధాలను వివరించింది, సాంప్రదాయ రోమన్ సద్గుణాలను కీర్తించింది, జూలియో-క్లాడియన్ రాజవంశాన్ని రోమ్, ట్రాయ్ స్థాపకులు, వీరులు, దేవుళ్ల వారసులుగా చట్టబద్ధం చేసింది. ''ఏనీడ్'' వర్జిల్ యొక్క ఉత్తమ రచనగా, [[లాటిన్ సాహిత్యం|లాటిన్ సాహిత్యంలో]] గొప్ప రచనలలో ఒకటిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. <ref>{{Cite news|url=https://news.cornell.edu/stories/2008/05/new-translation-aeneid-restores-originals-humor-meter|title=New translation of 'Aeneid' restores Virgil's wordplay and original meter|last=Aloy|first=Daniel|date=22 May 2008|work=Cornell Chronicle|access-date=5 December 2016}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Damen|first=Mark|date=2004|title=Chapter 11: Vergil and The Aeneid|url=https://www.usu.edu/markdamen/1320anclit/chapters/11verg.htm|access-date=5 December 2016}}</ref> == పురాణశాస్త్రం, మూలాలు == పతనమైన ట్రాయ్ నుండి ఏనియాస్ తప్పించుకుని ఇటలీలో కొత్త నివాసాన్ని ఏర్పరచుకుని, తద్వారా చివరికి రోమన్లకు పూర్వీకుడిగా మారిన ఖచ్చితమైన కథను వర్జిల్ క్రోడీకరించినప్పటికీ, ట్రాయ్ అనంతర ఏనియాస్ సాహసాల పురాణం అతని కంటే శతాబ్దాల ముందే ఉంది. {{Sfn|Kinsey|2012|p=[https://books.google.com/books?id=4hlfEAAAQBAJ&pg=PA18 18]}} క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దంలో గ్రీకు స్థావరాలు విస్తరించడం ప్రారంభమైనప్పుడు, గ్రీకు వలసవాదులు తరచుగా తమ కొత్త నివాసాలను, అక్కడ వారు కనుగొన్న స్థానిక ప్రజలను, వారి పూర్వపు పురాణాలతో అనుసంధానించడానికి ప్రయత్నించేవారు; {{Sfn|Kinsey|2012|p=[https://books.google.com/books?id=4hlfEAAAQBAJ&pg=PA18 18]}} {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} అనేక సుదూర దేశాలలో ఒడిస్సియస్ ప్రయాణాలను కలిగి ఉన్న ''[[ఒడిస్సీ (నవల)|ఒడిస్సీ]]'' అప్పటికే అటువంటి అనుసంధానాన్ని అందించింది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} ఏనియాస్ కథ కేవలం రోమన్ అంశాలను మాత్రమే కాకుండా, వివిధ గ్రీకు, ఎట్రుస్కన్, లాటిన్, రోమన్ అంశాల కలయికను ప్రతిబింబిస్తుంది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} తమ కొత్త మాతృభూములను తమతో అనుసంధానించుకోవాలని కోరుకున్న మాగ్నా గ్రీసియా, సిసిలీలోని గ్రీకు వలసవాసులకు ట్రాయ్ చాలా అనువైన కథనాన్ని అందించింది, {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}}, ఇటలీలో మొదట ఏనియాస్ కథను స్వీకరించి, త్వరగా అతనితో సంబంధం ఏర్పరచుకున్న ఎట్రుస్కాన్‌లకు కూడా ఇది అనువైన కథనాన్ని అందించింది. {{Sfn|Schultz|Ward|Heichelheim|Yeo|2019|p=[https://books.google.com/books?id=ZQaQDwAAQBAJ&pg=PT54 54]}} క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దం నాటి గ్రీకు జాడీలు, వర్జిల్‌ కంటే చాలా కాలం ముందు ఎట్రూరియాలో ఏనియాస్ ఒక కొత్త నివాసాన్ని స్థాపించాడనే ఈ తొలి గ్రీకు పౌరాణిక కథలకు సాక్ష్యాలను అందిస్తున్నాయి, {{Sfn|Gagarin|2010|p=[https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=PA21 21]}}, అతను స్థాపించిన నగరమైన లావినియంలో అతన్ని పూజించేవారని తెలుసు. {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}} లావినియంలో పదమూడు పెద్ద బలిపీఠాల ఆవిష్కరణ క్రీ.పూ. ఆరవ శతాబ్దం నుండి నాల్గవ శతాబ్దం వరకు నాటి ప్రారంభ గ్రీకు ప్రభావాన్ని సూచిస్తుంది. {{Sfn|Gagarin|2010|p=[https://books.google.com/books?id=lNV6-HsUppsC&pg=PA21 21]}} తరువాతి శతాబ్దాలలో, రోమన్లు గ్రీకు వలస ప్రాంతాలతో సంబంధాలు ఏర్పరచుకొని, వాటిని జయించి, ఐనియాస్ గాథను తమ సొంత పౌరాణిక కథనాలలో విలీనం చేసుకున్నారు. {{Sfn|Momigliano|1977|p=[https://books.google.com/books?id=ykWAVgI1UKQC&pg=PA267 267]}} క్రీ.పూ. 280లో ఎపిరస్ రాజు పిర్రస్‌పై జరిగిన యుద్ధం తరువాత, వారు గ్రీకు పురాణాలపై— రోమ్, రోమన్ ప్రజలకు సంబంధించిన వారి స్వంత స్థాపన గాథలలో వాటిని చేర్చడంపై—పూర్తిగా ఆసక్తి కనబరిచి ఉండవచ్చు, {{Sfn|Momigliano|1977|p=[https://books.google.com/books?id=ykWAVgI1UKQC&pg=PA268 268]}} ఎందుకంటే గ్రీకులు తమ కొత్త భూములతో తమను తాము అనుసంధానించుకోవడానికి గతంలో ఉన్నదానిలాగే, గ్రీకు చారిత్రక సంప్రదాయంలో రోమ్‌ను చేర్చడానికి ట్రాయ్ ఒక మార్గాన్ని అందించింది. {{Sfn|Neel|2017|pp=[https://books.google.com/books?id=hIibDgAAQBAJ&pg=PA19 18–19]}} వర్జిల్ కంటే ముందు ఏనియాస్ ప్రయాణం గురించి ఒక ధృవీకరణ ఉన్నట్లు సాహిత్య ఆధారాలు కూడా లభ్యమవుతాయి. క్రీ.పూ. ఐదవ శతాబ్దానికి చెందిన లెస్‌బోస్‌కు చెందిన లాగోగ్రాఫర్ హెల్లానికస్ రచించిన ' ''ఆర్గోస్ పూజారుల చరిత్ర''' అనే గ్రంథంలోని ఒక భాగం ప్రకారం, ఒడిస్సియస్ సహాయంతో ఏనియాస్ రోమ్‌ను స్థాపించాడని, ఏనియాస్‌కు పరిచయం ఉన్న ట్రోజన్ మహిళ [[Rhome (mythology)|రోమ్]] పేరు మీద దానికి ఆ పేరు పెట్టారని పేర్కొంది. {{Sfn|Solmsen|1986|pp=[https://books.google.com/books?id=vb9rhwYbdKUC&pg=PA93 93-5]}} ఈ భాగం హెల్లనికస్‌కు ఆపాదించబడటం కొంత సందేహం, తిరస్కరణకు గురైంది, కానీ ఇతర పండితులు అంతగా కొట్టిపారేయలేదు. {{Sfn|Farrell|Putnam|2014|p=[https://books.google.com/books?id=SZwKAgAAQBAJ&pg=PA45 45]}} సుమారు క్రీ.పూ. నాల్గవ శతాబ్దంలో, అంతగా తెలియని ఆల్సిమస్ అనే వ్యక్తి, టైర్హేనియా ద్వారా ఏనియాస్‌ను రోములస్‌కు తండ్రిగా పేర్కొన్నట్లు తెలుస్తోంది. రోములస్ యొక్క మనవడు రోమస్ ( రెమస్ ) రోమ్‌ను స్థాపించాడు. {{Sfn|Farrell|Putnam|2014|p=[https://books.google.com/books?id=SZwKAgAAQBAJ&pg=PA44 44]}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:రోమన్ సామ్రాజ్యం]] [[వర్గం:పద్యము]] [[వర్గం:పుస్తకము]] p1q5kjqji1403m470r7cqvyk3w221p3 0 508543 4955288 4949698 2026-09-09T09:24:00Z Pranayraj1985 29393 4955288 wikitext text/x-wiki {{Infobox poem | name = ''మెటామార్ఫోసెస్'' | image = Ovidius Naso - Metamorphoses, del MCCCCLXXXXVII Adi X del mese di aprile - 1583162 Carta a1r.jpeg | image_size = <!-- చిత్రం కోసం అనుకూల పరిమాణం (డిఫాల్ట్ 220px) --> | caption = 1497లో వెనిస్‌లో [[లుకాంటోనియో జుంటి]] ప్రచురించిన ఓవిడ్ యొక్క ''మెటామార్ఫోసెస్'' సంచికలోని ఒక పేజీ | author = [[ఓవిడ్]] | original_title = ''మెటామార్ఫోసెస్'' | translator = <!-- అసలు రచన ఆంగ్లంలో లేకపోతే అనువాదకుడు/అనువాదకులు --> | first = క్రీ.శ. 8 | language = [[లాటిన్]] | genre = [[కథన కవిత్వం]], [[మహాకావ్య కవిత్వం|మహాకావ్యం]], [[ఎలెజీ]], [[విషాద నాటకం]], [[పాస్టరల్]] (''[[#Contents|విషయసూచిక]]'' చూడండి) | form = <!-- రూపం (ఉదా: సానెట్, క్వాట్రైన్, ఓడ్ మొదలైనవి) --> | meter = [[డాక్టిలిక్ హెక్సామీటర్]] | rhyme = <!-- ప్రాస పద్ధతి --> | publisher = <!-- ప్రధాన ప్రచురణకర్త (ప్రాధాన్యంగా మొదటి సంచిక) --> | publication_date = 1471 | publication_date_en = {{start date and age|1480}} | media_type = [[ఇంక్యునబుల్]] | lines = 11,995 | pages = <!-- పేజీల సంఖ్య (ప్రాధాన్యంగా మొదటి సంచిక) --> | size_weight = <!-- పరిమాణం మరియు బరువు --> | isbn = <!-- [[ఇంటర్నేషనల్ స్టాండర్డ్ బుక్ నంబర్|ISBN]] --> | oclc = <!-- [[OCLC]] --> | preceded_by = | followed_by = <!-- సిరీస్‌లో తదుపరి కవిత పేరు --> | wikisource = Metamorphoses }} [[దస్త్రం:Hayden_White_11.jpg|thumb| జోవాన్నెస్ గ్రిఫియస్ ప్రచురించిన 1556 సంచిక యొక్క శీర్షిక పేజీ (తరువాత అలంకారపు అంచు జోడించబడింది). హేడెన్ వైట్ అరుదైన పుస్తకాల సేకరణ, కాలిఫోర్నియా విశ్వవిద్యాలయం, శాంటా క్రూజ్. <ref>{{Cite web|title=The Hayden White Rare Book Collection|url=http://library.ucsc.edu/special-collections-exhibits|access-date=15 April 2013|publisher=University of California, Santa Cruz}}</ref>]] '''మెటామార్ఫోసెస్''' అనేది [[సామాన్య శకం|క్రీ.శ.]] 8వ శతాబ్దంలో రోమన్ కవి ఓవిడ్ రచించిన ఒక [[లాటిన్]] కథాకావ్యం . ఇది అతని ''మహోన్నత రచనగా'' పరిగణించబడుతుంది. ఈ కావ్యం 250కి పైగా పురాణాలు, 15 పుస్తకాలు, 11,995 పంక్తులతో కూడిన పౌరాణిక-చారిత్రక చట్రంలో, ప్రపంచ సృష్టి నుండి [[జూలియస్ సీజర్|జూలియస్ సీజర్‌ను]] దైవంగా ప్రకటించడం వరకు దాని చరిత్రను వివరిస్తుంది. ఇది [[పురాణ కవిత్వం|ఇతిహాసానికి]] ఉండాల్సిన కొన్ని ప్రమాణాలను నెరవేర్చినప్పటికీ, దానిలోని విభిన్న ఇతివృత్తాలు, భావాల కారణంగా ఈ కావ్యం సరళమైన ప్రక్రియ వర్గీకరణకు లొంగదు. ఓవిడ్ రూపాంతర కవిత్వ ప్రక్రియ నుండి ప్రేరణ పొందాడు. ''మెటామార్ఫోసెస్‌లోని'' కొన్ని భాగాలు అవే పురాణాల మునుపటి విశ్లేషణల నుండి ఉద్భవించినప్పటికీ, ఓవిడ్ తన నమూనాలన్నింటి నుండి గణనీయంగా వైదొలిగాడు. [[పాశ్చాత్య నాగరికత|పాశ్చాత్య సంస్కృతిలో]] అత్యంత ప్రభావవంతమైన రచనలలో 'ది ''మెటామార్ఫోసెస్'<nowiki/>'' ఒకటి. ఇది డాంటే అలిఘేరి, గియోవన్నీ బొకాసియో, జెఫ్రీ చాసర్, [[విలియం షేక్‌స్పియర్|విలియం షేక్స్పియర్]] వంటి రచయితలకు స్ఫూర్తినిచ్చింది. ఈ కావ్యంలోని అనేక ఘట్టాలు, ముఖ్యంగా [[రినైజెన్స్|పునరుజ్జీవన]] కాలంలో, శిల్పకళ, చిత్రలేఖనం, సంగీత రూపాలలో చిత్రీకరించబడ్డాయి. 20వ శతాబ్దం చివరిలో ఓవిడ్ రచనల పట్ల మళ్ళీ ఆసక్తి పెరిగింది. 'ది ''మెటామార్ఫోసెస్''' వివిధ మాధ్యమాల ద్వారా స్ఫూర్తినిస్తూ, పునఃకథనాలు చేయబడుతూనే ఉంది. ఈ రచనకు అనేక ఆంగ్ల అనువాదాలు చేయబడ్డాయి, మొదటిది 1480లో విలియం కాక్స్టన్ చేత చేయబడింది. == ఆధారాలు, నమూనాలు == ''మెటామార్ఫోసెస్‌కు'' పురాణాన్ని ప్రధాన విషయంగా చేయాలనే ఓవిడ్ నిర్ణయం అలెగ్జాండ్రియన్ కవిత్వం ద్వారా ప్రభావితమైంది. {{Sfn|Galinsky|1975|p=1}} ఆ సంప్రదాయంలో, పురాణం నైతిక ప్రతిబింబం లేదా అంతర్దృష్టికి వాహనంగా పనిచేసింది, అయినప్పటికీ ఓవిడ్ దానిని "ఆట, కళాత్మక తారుమారు వస్తువు"గా సంప్రదించాడు. {{Sfn|Galinsky|1975|p=1}} రూపాంతర పురాణాల సంకలనానికి నమూనా హెలెనిస్టిక్ సంప్రదాయంలోని [[Metamorphosis poetry|రూపాంతర కవిత్వంలో]] కనుగొనబడింది, ఇది మొదట బోయియోస్ ' ''[[Ornithogonia|ఓర్నిథోగోనియా'<nowiki/>]]'' ద్వారా ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది —ఇది మానవులు పక్షులుగా రూపాంతరం చెందడం గురించిన పురాణాల సంకలనం ఇప్పుడు అసంపూర్ణంగా ఉన్న కవిత. తరువాతి హెల్లెనిస్టిక్ రచయితలచే వ్రాయబడిన ''మెటామార్ఫోసెస్'' కు మూడు ఉదాహరణలు ఉన్నాయి, కానీ వాటి విషయాల గురించి పెద్దగా తెలియదు. {{Sfn|Galinsky|1975|p=2}} నికాండర్ ఆఫ్ కొలోఫోన్ రచించిన ''[[Heteroioumena|హెటెరోయియుమెనా]]'' బాగా ప్రసిద్ధి చెందింది, పద్యంపై స్పష్టంగా ప్రభావం చూపింది: ఈ రచనలోని 21 కథలు ''మెటామోర్ఫోసెస్‌లో'' చర్చించబడ్డాయి. {{Sfn|Galinsky|1975|p=2}} అయితే, ఆ కాలపు రచయితలకు విలక్షణమైన రీతిలో, ఓవిడ్ తన ఆదర్శాల నుండి గణనీయంగా వైదొలిగాడు. ''మెటామార్ఫోసెస్'' అనేది రూపాంతర పురాణాల మునుపటి ఏ సేకరణ కంటే పొడవైనది (నికాండర్ రచన బహుశా నాలుగు లేదా ఐదు పుస్తకాలను కలిగి ఉంది) {{Sfn|Galinsky|1975|pp=2–3}}, చారిత్రక చట్రంలో తనను తాను ఉంచుకుంది. {{Sfn|Galinsky|1975|p=3}} ''మెటామార్ఫోసెస్‌లోని'' కొన్ని భాగాలు, అవే పురాణాల గురించిన మునుపటి సాహిత్య, కవితా రచనల నుండి ఉద్భవించాయి. ఈ విషయం నాణ్యత, సమగ్రతలో విభిన్నంగా ఉంది; అందులో కొంత "చక్కగా రూపొందించబడింది", ఇతర సందర్భాల్లో ఓవిడ్ పరిమిత విషయంతో పనిచేసి ఉండవచ్చు. {{Sfn|Anderson|1997|p=14}} మొదటి పుస్తకంలోని ఇయో పురాణం వంటి తరచుగా ఉపయోగించే పురాణం విషయంలో, ఇది క్రీ.పూ. 5వ శతాబ్దం నాటికే, అతని తరానికి ఒక తరం ముందు వరకు సాహిత్య అనుసరణకు వస్తువుగా ఉంది, ఓవిడ్ తనకు ఇష్టమైన అంశాలను ప్రముఖంగా చూపడానికి, ''మెటామార్ఫోసెస్'' కీలక ఇతివృత్తాలను మూర్తీభవించడానికి ఇప్పటికే ఉన్న విషయాన్ని పునర్వ్యవస్థీకరించి, నూతనీకరించాడు. {{Sfn|Anderson|1997|p=19}} అనేక అంతరపాఠ్య సూచనల ద్వారా కథనం, ప్రేరక పరిధి మరింత విస్తృతం చేయబడింది; అందువల్ల సాహిత్య పూర్వగాములు మూల సామగ్రిగా మాత్రమే కాకుండా ''మెటామోర్ఫోసెస్‌లో'' ప్రదర్శించబడిన పౌరాణిక దృశ్యాన్ని సుసంపన్నం చేయడానికి కూడా ఉపయోగించబడతాయి. {{Sfn|Böttcher|2023}} == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:పద్యము]] [[వర్గం:పద్యాలు]] [[వర్గం:లాటిన్ లిపి అక్షరాలు]] 25ypczno2amj3gko0cfgwmt5hxsp26m 0 508671 4955289 4950477 2026-09-09T09:25:38Z Pranayraj1985 29393 4955289 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | italic title = <!--(పైన చూడండి)--> | name = డివైన్ కామెడీ | image = Dante Domenico di Michelino.jpg | image_size = 250px | caption = [[దాంతే]] ''డివైన్ కామెడీ'' ప్రతిని చేతిలో పట్టుకుని, నరక ప్రవేశద్వారం, ప్రాయశ్చిత్త పర్వతంలోని ఏడు మేడలు, [[ఫ్లోరెన్స్]] నగరం పక్కన నిలబడి ఉన్న దృశ్యం. పైన స్వర్గంలోని గోళాలు కనిపిస్తాయి. ఇది [[దొమెనికో ది మిచెలినో]] 1465లో చిత్రించిన ఫ్రెస్కో | author = [[దాంతే అలిగియేరి]] | audio_read_by = | title_orig = | orig_lang_code = | title_workings = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = [[మధ్యయుగ ఇటలీ|ఇటలీ]] | language = [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]] | series = | release_number = | subject = | genre = [[కథన కవిత]] | set_in = | publisher = | publisher2 = | pub_date = {{circa|1321}} | english_pub_date = | published = | media_type = | pages = | awards = | isbn = | isbn_note = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | wikisource = Divine Comedy | notes = | exclude_cover = | website = }} ది '''డివైన్ కామెడీ''' అనేది డాంటే అలిఘేరి రచించిన ఒక [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్]] కథాత్మక [[కావ్యం]]. ఇది {{Circa|1308}}, {{Circa|1321}}, [[రచయిత]] మరణానికి కొద్దికాలం ముందు రాయబడింది. ఇది [[ఇటాలియన్ సాహిత్యం|ఇటాలియన్ సాహిత్యంలో]] అత్యంత ప్రముఖ రచనగా, పాశ్చాత్య సాహిత్యంలో గొప్ప రచనలలో ఒకటిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడుతుంది. మరణానంతర జీవితం గురించిన ఈ కవిత ఊహాత్మక దృశ్యం, 14వ శతాబ్దం నాటికి పాశ్చాత్య చర్చిలో నెలకొని ఉన్న మధ్యయుగ ప్రపంచ దృక్పథానికి ప్రతినిధిగా ఉంది. ఇది వ్రాయబడిన టస్కన్ భాషను ప్రామాణిక [[ఇటాలియన్ భాష|ఇటాలియన్ భాషగా]] స్థాపించడానికి సహాయపడింది. <ref>See {{Cite book|title=The Italian Language Today|last=Lepschy|first=Laura|last2=Lepschy|first2=Giulio|year=1977|author-link=Anna Laura Lepschy|author-link2=Giulio Lepschy}} Or any other history of [[ఇటాలియన్ భాష|Italian language]].</ref> ఇది ''ఇన్ఫెర్నో'', ''పర్గాటోరియో'', ''పారాడిసో'' అని మూడు భాగాలుగా విభజించబడింది: ఈ కవిత మరణానంతరం ఆత్మ స్థితిని అన్వేషిస్తుంది, దైవిక న్యాయం దృశ్యాన్ని చిత్రీకరిస్తుంది, దీనిలో వ్యక్తులు వారి చర్యల ఆధారంగా తగిన శిక్ష లేదా బహుమతిని పొందుతారు. ఇది డాంటే నరకం, శుద్ధీకరణ స్థలం, స్వర్గం గుండా చేసిన ప్రయాణాలను వివరిస్తుంది. రూపకాలంకారంగా, ఈ కావ్యం ఆత్మ [[దేవుడు|దేవుని]] వైపు చేసే ప్రయాణాన్ని సూచిస్తుంది; ఇది పాపాన్ని గుర్తించి, తిరస్కరించడంతో ( ''ఇన్ఫెర్నో'' ) ప్రారంభమై, పశ్చాత్తాపంతో కూడిన క్రైస్తవ జీవితం ( ''పర్గటోరియో'' ) కొనసాగి, ఆపై ఆత్మ దేవుని వద్దకు ఆరోహణం ( ''పారాడిసో'' ) చేయడంతో ముగుస్తుంది. డాంటే మధ్యయుగపు కాథలిక్ వేదాంతం, తత్వశాస్త్రం నుండి, ముఖ్యంగా [[థామస్ అక్వినాస్]] ''సుమ్మా థియోలాజికా'' నుండి ఉద్భవించిన థోమిస్టిక్ తత్వశాస్త్రం నుండి స్ఫూర్తి పొందాడు. ఈ కావ్యంలో, యాత్రికుడైన డాంటేకు ముగ్గురు మార్గదర్శకులు తోడుగా ఉంటారు: మానవ హేతువుకు ప్రతీక అయిన వర్జిల్, ''ఇన్ఫెర్నో'' అంతటా, ''పర్గేటోరియోలో'' చాలా భాగం అతనికి మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు; వేదాంతం, కృప, విశ్వాసంతో పాటు దైవిక ప్రకటనకు ప్రతీక అయిన బీట్రైస్ ; ''పర్గేటోరియో'' చివరి నుండి అతనికి మార్గనిర్దేశం చేస్తుంది;, ధ్యాన ఆధ్యాత్మికతకు, తల్లి మేరీ పట్ల భక్తికి ప్రతీక అయిన సెయింట్ బెర్నార్డ్ ఆఫ్ క్లైర్వాక్స్, ''పారడిసో'' చివరి కాంటోలలో అతనికి మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు. ఈ రచనకు మొదట కేవలం '''''Comedìa''''' అని పేరు పెట్టారు ({{IPA|it|komeˈdiːa|pron}} ( టస్కన్ భాషలో "కామెడీ") – 1472లో ప్రచురించబడిన మొదటి ముద్రిత సంచికలో కూడా ఇదే విధంగా ఉండేది – తరువాత దీనిని ఆధునిక ఇటాలియన్ {{Lang|it|Commedia}} మార్చారు. . {{Lang|it|Divina}} విశేషణం మొట్టమొదటిగా తెలిసిన ఉపయోగం గియోవన్నీ బొకాసియో <ref name="Treccani_Divina">{{Cite web|last=|first=|author-link=|last2=|first2=|date=|year=|orig-date=|editor-first=|title=Divina Commedia|script-title=|trans-title=|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/divina-commedia/|url-status=|archive-url=https://archive.today/20210218225636/https://www.treccani.it/enciclopedia/divina-commedia/|archive-date=18 February 2021|access-date=19 February 2021|website=[[Enciclopedia Italiana]]|series=|location=|page=|pages=|at=|language=it|type=|format=|via=|arxiv=|asin=|bibcode=|doi=|isbn=|issn=|jfm=|jstor=|lccn=|mr=|oclc=|ol=|osti=|pmc=|pmid=|rfc=|ssrn=|zbl=|id=|quote=}}</ref> జీవితచరిత్ర రచన ''ట్రాటాటెల్లో ఇన్ లాడే డి డాంటే'' ("డాంటే ప్రశంసలో గ్రంథం") లో కనిపిస్తుంది, ఇది 1351, 1355 మధ్య వ్రాయబడింది - ఈ విశేషణం బహుశా కవిత లోతైన విషయం, ఉన్నతమైన శైలిని సూచిస్తుంది. ''డివినా కొమెడియా'' అనే కవితను శీర్షికలో పేర్కొన్న మొదటి ఎడిషన్ వెనీషియన్ మానవతావాది లోడోవికో డోల్స్, 1555లో గాబ్రియేల్ గియోలిటో డి' ఫెరారీ ప్రచురించారు. == నిర్మాణం, కథ == [[దస్త్రం:Dante03.jpg|ఎడమ|thumb| [[బ్రోంజినో|ఆగ్నోలో బ్రోంజీనో]] గీసిన ఒక రూపకాత్మక చిత్రపటంలో డాంటే పర్గేటరీ పర్వతాన్ని చూస్తున్నాడు, ఇది {{Circa|1530}}]] ది ''డివైన్ కామెడీ'' 14,233 పంక్తులతో కూడి ఉంటుంది, అవి మూడు ''కాంటికే'' (ఏకవచనం ''కాంటికా'' )లుగా విభజించబడ్డాయి.&nbsp;– ''ఇన్ఫెర్నో'' ( [[నరకం]] ), ''పర్గటోరియో'' ( శుద్ధీకరణ స్థలం ), ''పారాడిసో'' ( [[స్వర్గం]] )&nbsp;– ఒక్కొక్కటి 33 కాంటోలను (ఇటాలియన్ బహువచనం ''కాంటి'' ) కలిగి ఉంటుంది. పద్యానికి పరిచయంగా పనిచేసే, సాధారణంగా మొదటి ''కాంటికాలో'' భాగంగా పరిగణించబడే ప్రారంభ కాంటోతో, మొత్తం కాంటోల సంఖ్య 100కి చేరుతుంది. అయితే, మొదటి రెండు కాంటోలు మొత్తం ఇతిహాసానికి ఏకీకృత ప్రస్తావనగా పనిచేస్తాయని, ప్రతి ''కాంటికా'' ప్రారంభ రెండు కాంటోలు మూడు ''కాంటిచెలలో'' ప్రతిదానికి ప్రస్తావనలుగా పనిచేస్తాయని సాధారణంగా అంగీకరించబడింది. ఈ రచనలో మూడు అనే సంఖ్య ప్రముఖంగా కనిపిస్తుంది, ఇది ''కాంటిచ్‌ల'' సంఖ్య, వాటి నిడివి ద్వారా పాక్షికంగా సూచించబడింది. అదనంగా, ఉపయోగించిన పద్య పథకం, ''టెర్జా రిమా'', హెండెకాసిలాబిక్ (పదకొండు అక్షరాల పంక్తులు), ఈ పంక్తులు ABA BCB CDC DED అనే ప్రాస పథకం ప్రకారం టెర్సెట్‌లను ఏర్పరుస్తాయి.{{Spaces}}... ఈ విధంగా ప్రతి టెర్సెట్‌లోని మొత్తం అక్షరాల సంఖ్య 33, ఇది ప్రతి ''కాంటికాలోని'' కాంటోల సంఖ్యకు సమానం. ఉత్తమ పురుషంలో వ్రాయబడిన ఈ కావ్యం, 1300వ సంవత్సరం వసంతకాలంలో [[గుడ్ ఫ్రైడే|గుడ్ ఫ్రైడేకు]] ముందు రాత్రి నుండి [[ఈస్టర్]] తర్వాత బుధవారం వరకు సాగిన, మృతుల మూడు లోకాల గుండా డాంటే చేసిన ప్రయాణాన్ని వివరిస్తుంది. రోమన్ కవి వర్జిల్ అతనికి నరకం, శుద్ధీకరణ స్థలం గుండా మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు; డాంటే ఆదర్శ మహిళ అయిన బీట్రైస్ అతనికి స్వర్గం గుండా మార్గనిర్దేశం చేస్తుంది. బీట్రైస్ అతను చిన్నతనంలో కలుసుకున్న ఫ్లోరెంటైన్ మహిళ, అప్పట్లో ఫ్యాషన్‌గా ఉన్న ఆస్థాన ప్రేమ సంప్రదాయం ప్రకారం ఆమెను దూరం నుండి ఆరాధించాడు, దీనిని డాంటే తన మునుపటి రచన ''లా విటా నుయోవాలో'' ప్రముఖంగా ప్రస్తావించాడు. {{Sfn|Shaw|2014|pp=xx, 100–101, 108}} సిస్టెర్షియన్ మఠాధిపతి బెర్నార్డ్ ఆఫ్ క్లైర్వాక్స్ డాంటేకు చివరి మూడు కాంటోల ద్వారా మార్గనిర్దేశం చేస్తాడు. మూడు లోకాల నిర్మాణం 9 ప్లస్ 1, మొత్తం 10 అనే ఉమ్మడి సంఖ్యా నమూనాను అనుసరిస్తుంది. నరకంలో తొమ్మిది వలయాలు ఉన్నాయి, దాని అడుగున లూసిఫర్ ఉంటాడు; శుద్ధీకరణ పర్వతంలో తొమ్మిది వలయాలు ఉన్నాయి, దాని శిఖరాగ్రంలో ఏదేను తోట ఉంటుంది;, పారడైసోలో తొమ్మిది ఖగోళ వస్తువులు ఉన్నాయి, దాని తర్వాత దేవుని సాక్షాత్ సారాన్ని కలిగి ఉన్న ఎంపైరియన్ ఉంటుంది . తొమ్మిది అంశాల ప్రతి సమూహంలో, ఏడు అంశాలు ఒక నిర్దిష్ట నైతిక పథకానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి, వీటిని మూడు ఉపవర్గాలుగా విభజించారు, అయితే మరింత ప్రత్యేకత కలిగిన మరో రెండు అంశాలను కలిపి మొత్తం తొమ్మిదిగా చేశారు. ఉదాహరణకు, పర్గటోరీలో శుద్ధి చేయబడే ఏడు ఘోర పాపాలతో పాటు, ఆలస్యంగా పశ్చాత్తాపపడినవారికి, బహిష్కరించబడినవారికి ప్రత్యేక లోకాలు కూడా ఉన్నాయి. పర్గటరీలోని ఏడు ప్రధాన పాపాలు వక్రీకరించబడిన ప్రేమ నైతిక పథకానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి, ఇవి మితిమీరిన ప్రేమ ( కామం, తిండిపోతుతనం, దురాశ ), లోపభూయిష్ట ప్రేమ ( సోమరితనం ), దుష్ట ప్రేమ ( [[క్రోధం]], [[అసూయ]], అహంకారం ) అనే మూడు సమూహాలుగా విభజించబడ్డాయి. {{Sfn|Eiss|2017|p=8}} మధ్య ఇటలీలో గ్వెల్ఫ్‌లు, గిబెల్లిన్‌ల మధ్య జరిగిన రాజకీయ పోరాటంలో, డాంటే గ్వెల్ఫ్‌ల పక్షంలో ఉండేవాడు. వీరు సాధారణంగా పవిత్ర రోమన్ చక్రవర్తి కంటే [[పోప్|పోప్ పాలనకే]] మొగ్గు చూపేవారు. సుమారు 1300లో ఫ్లోరెన్స్ గ్వెల్ఫ్‌లు వర్గాలుగా విడిపోయారు{{Spaced ndash}}తెల్ల గ్వెల్ఫ్‌లు, నల్ల గ్వెల్ఫ్‌లు. ఒకప్పుడు ఇద్దరూ బలమైన పోప్ పాలనకు మద్దతు ఇచ్చినప్పటికీ, ఆ తర్వాత వైట్ గ్వెల్ఫ్‌లు ఇటలీలో అధిక సామ్రాజ్య శక్తికి మద్దతు ఇచ్చారు. ఇటలీ, ఐరోపాలో శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి ఒక బలమైన చక్రవర్తి కావాలన్న డాంటే కోరిక, ఈ కావ్యం అంతటా ఒక ప్రధాన ఇతివృత్తంగా కొనసాగుతుంది. బ్లాక్ గ్వెల్ఫ్‌లకు మద్దతు ఇచ్చిన పోప్ బోనిఫేస్ VIII అభ్యర్థన మేరకు, చార్లెస్ ఆఫ్ వాలాయిస్ ఆధ్వర్యంలోని సైన్యాలు నగరంలోకి ప్రవేశించిన తరువాత, 1302లో లార్డ్-మేయర్ కాంటే డి' గాబ్రియెల్లి డి గబ్బియో చేత బహిష్కరించబడిన వైట్ గ్వెల్ఫ్‌లలో డాంటే ఒకడు. డాంటే జీవితాంతం కొనసాగిన ఈ బహిష్కరణ, ''కామెడీలోని'' అనేక భాగాలలో దాని ప్రభావాన్ని చూపుతుంది, డాంటే బహిష్కరణ గురించిన ప్రవచనాల నుండి డాంటే రాజకీయ అభిప్రాయాల వరకు, అతని ప్రత్యర్థులలో కొందరి శాశ్వత నరకం వరకు. {{Sfn|Trone|2000|pp=362–364}} మూడు ''కాంటిచెలలో'' ప్రతిదాని చివరి పదం ''స్టెల్లే'' ("నక్షత్రాలు"). == మూలాలు == {{Reflist}} [[వర్గం:Articles that link to Wikisource]] [[వర్గం:హాస్య రచనలు]] [[వర్గం:పద్యము]] [[వర్గం:పద్యాలు]] [[వర్గం:ఇటలీ చరిత్ర]] [[వర్గం:ఇటలీ]] [[వర్గం:ఫిక్షన్ పుస్తకాలు]] 9m4723vxfi3x0agb6vqvvkz9mgaaqnd 1 508673 4955230 4950479 2026-09-09T05:54:26Z Chaduvari 97 4955230 wikitext text/x-wiki [[వార్ధా]] వ్యాసాన్ని [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] మెరుగుపరచి మంచివ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. నేను ఆ వ్యాసాన్ని సమీక్షించి కింది సూచనలు చేస్తున్నాను. ప్రధానంగా - * కృతక భాష, కర్మణి వాక్యాల వంటి భాషాదోషాలున్నాయి. * మూలాల్లో సిఎస్1 లోపాలున్నాయి * కాలదోషం పట్టిన వాక్యాలున్నాయి కింది ఉదాహరణలు కేవలం కొన్ని మాత్రమే; వ్యాసాన్ని పూర్తిగా చదివి చేసినవి కావు. మొత్తం వ్యాసంలో మరిన్ని లోపాలు ఉండే అవకాశం ఉంది. # వర్ధా - అక్షర దోషం # తరువాత దానిని కొత్త పేరు పలక జిల్లా ఆసుపత్రితో కప్పివేశారు. - దోష వాక్యం. కృతక భాష # పిప్రి అనే పేరుకు అయోమయ నివృత్తి లింకు ఇచ్చారు. # తరువాత CNI సెవాగ్రామ్‌లో క్రైస్ట్ చర్చిని స్థాపించింది.- CNI తరువాత కామా ఉంటే అర్థవంతంగా ఉంటుంది. # మాజీ ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడణవీస్ - ఇప్పటి ముఖ్యమంత్రి ఆయనే. మాజీ అనేది ఇక్కడ పొసగలేదు. # ఈ కాలంలో బెంగాల్ శనగ (శనగ) సాగు రైతులలో ప్రముఖ ఎంపికగా ఉంది - "ప్రముఖ ఎంపిక" ఏంటి? ఏ కాలంలో? # ఈ గోడలు ఒక చిన్న ఉద్యానవనాన్ని చుట్టుముట్టి ఉంటాయి - కృతకం # లేదా గాంధీజీ పిలిచిన విధంగా ఫుజీ గురూజీ కల. - గాంధీ ఏమని పిలిచాడు. గురూజీ అనా, కల అనా? వాక్య నిర్మాణం సరిగా లేదు. # ఎంతో ప్రశాంతమైన వాతావరణాన్ని కలిగి ఉంది - "కలిగి ఉంది" కృతకం # **సేవాగ్రామ్** - ఈ చుక్కలు ఎందుకు? # (హిందీలో "సేవా గ్రామం" అని అర్థం) - ఇంగ్లీషు వ్యాసంలో అర్థం రాసినంత మాత్రాన తెలుగు లోనూ రాయాలనేమీ లేదు. అవసరం ఉంటేనే రాయాలి. ఇక్కడ అవసరం లేదు. # సైటేషన్ నీడెడ్ అనే మూస ఉంది. # "దియోలి మీదుగా నిర్మాణంలో ఉంది", "మూడవ, నాల్గవ రైల్వే లైన్ల నిర్మాణం జరుగుతోంది" - ఏ సమయానికి ఇవి జరుగుతున్నాయి? పూర్తై ఉండవచ్చు లేదా ఏదో నాటికి పూర్తౌతాయి. అప్పుడు ఈ వాక్యాలకు కాలదోషం పడుతుంది. ఫలానా సమయానికి నిర్మాణం జరుగుతోంది అని రాయాలి. # 1930లో ఆయన చేపట్టిన దండి ఉప్పు సత్యాగ్రహం అనంతరం, సబర్మతిలోని తన ఆశ్రమానికి తిరిగి వెళ్లకూడదని ఆయన నిర్ణయించుకున్నారు - ఇక్కడ మూలం ఇవ్వాలి * అ.ని. పేజీలకు లింకులున్నాయి వ్యాసాన్ని మరింత మెరుగుపరచి మళ్ళీ సమీక్ష కోసం సమర్పించవలసినది.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 06:57, 2 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) mi0kjcy3ouozn368t56mswdb6daxhxu 0 508685 4955291 4950630 2026-09-09T09:26:25Z Pranayraj1985 29393 4955291 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Nibelungenlied_manuscript-c_f1r.jpg|thumb|368x368px| మాన్యుస్క్రిప్ట్ C నుండి మొదటి పేజీ ( {{Circa}}&nbsp;1230)]] '''నిబెలుంగెన్‌లీడ్''' '''(''<nowiki/>'ది సాంగ్ ఆఫ్ ది నిబెలుంగ్స్'<nowiki/>'')''' అనేది సుమారు 1200లో మధ్య ఉన్నత [[జర్మన్]] భాషలో వ్రాయబడిన ఒక [[పురాణ కవిత్వం|ఇతిహాస కావ్యం]]. దీని అజ్ఞాత కవి బహుశా పాసౌ ప్రాంతానికి చెందినవాడై ఉంటాడు. ది ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్'' ఇది 5వ, 6వ శతాబ్దాల చారిత్రక సంఘటనలు, వ్యక్తుల నుండి కొంత మూలాన్ని కలిగి ఉండి, దాదాపు జర్మనిక్ మాట్లాడే ఐరోపా అంతటా వ్యాపించిన జర్మనిక్ వీరగాథల మౌఖిక సంప్రదాయంపై ఆధారపడి ఉంది. జర్మన్ పద్యానికి స్కాండినేవియన్ సమాంతరాలు ముఖ్యంగా ''పోయెటిక్ ఎడ్డాలోని'' వీరగాథలలో, ''వోల్సుంగా సాగాలో'' కనిపిస్తాయి. ఈ కవిత రెండు భాగాలుగా విభజించబడింది. మొదటి భాగంలో, యువరాజు సీగ్‌ఫ్రైడ్, బర్గండియన్ యువరాణి క్రిమ్‌హిల్డ్‌ను ఆమె సోదరుడైన రాజు గుంథర్ నుండి వివాహం చేసుకోవడానికి వోర్మ్స్‌కు వస్తాడు. యోధురాలైన రాణి బ్రూన్‌హిల్డ్‌ను తన భార్యగా పొందడానికి సీగ్‌ఫ్రీడ్ సహాయం చేస్తే, సీగ్‌ఫ్రీడ్‌ను క్రిమ్‌హిల్డ్‌తో వివాహం చేసుకోవడానికి గుంథర్ అంగీకరిస్తాడు. సీగ్‌ఫ్రీడ్ ఈ పని చేసి క్రిమ్‌హిల్డ్‌ను వివాహం చేసుకుంటాడు; అయితే, బ్రూన్‌హిల్డ్, క్రిమ్‌హిల్డ్ ప్రత్యర్థులుగా మారతారు, ఇది చివరికి గుంథర్ ప్రమేయంతో బర్గండియన్ సామంతుడైన హేగన్ చేత సీగ్‌ఫ్రీడ్ హత్యకు దారితీస్తుంది. రెండవ భాగంలో, వితంతువు అయిన క్రిమ్‌హిల్డ్ [[హూణ సామ్రాజ్యం|హూన్‌ల]] రాజు అయిన ఎట్జెల్‌ను వివాహం చేసుకుంటుంది. ఆమె తర్వాత హేగన్‌ను చంపాలనే ఉద్దేశ్యంతో తన సోదరుడిని, అతని ఆస్థానాన్ని ఎట్జెల్ రాజ్యానికి ఆహ్వానిస్తుంది. ఆమె ప్రతీకారం ఫలితంగా ఎట్జెల్ ఆస్థానానికి వచ్చిన బర్గండియన్లందరూ మరణించడమే కాకుండా, ఎట్జెల్ రాజ్యం నాశనమై, క్రిమ్‌హిల్డ్ కూడా మరణిస్తుంది. ది ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్'' జర్మన్ వాడుక భాషలో లిఖితరూపంలోకి వచ్చిన మొట్టమొదటి వీరగాథ ఇది, తద్వారా అక్కడ లిఖిత వీరకావ్యం అనే ఒక విస్తృతమైన ప్రక్రియకు పునాది వేయడానికి సహాయపడింది. ఆ పద్యంలోని విషాదం మధ్యయుగపు ప్రేక్షకులను కలవరపరిచినట్లు కనిపిస్తుంది, అతి ప్రారంభంలోనే దానికి కొనసాగింపుగా {{Lang|de|[[Nibelungenklage]]}} అనే పేరుతో రచన జరిగింది. దీంతో ఆ విషాదం అంతిమం కాకుండా పోయింది. సుమారు 1500 తర్వాత ఆ కవిత మరుగునపడిపోయినా, 1755లో తిరిగి కనుగొనబడింది. "జర్మన్ ''[[ఇలియడ్]]'' " అని పిలువబడే ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్'' జర్మన్ జాతీయ ఇతిహాసంగా కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించింది. ఈ కవితను జాతీయవాద ప్రయోజనాల కోసం వాడుకున్నారు, [[రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం|రెండవ ప్రపంచ యుద్ధానికి]] ముందు, యుద్ధ సమయంలో ప్రజాస్వామ్య వ్యతిరేక, ప్రతిచర్యవాద, నాజీ ప్రచారంలో విరివిగా ఉపయోగించారు. దీని వారసత్వం నేడు రిచర్డ్ వాగ్నర్ ఒపెరాటిక్ చక్రం {{Lang|de|[[Der Ring des Nibelungen]]}} అత్యంత స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అయితే, ఇది ఎక్కువగా పాత నార్స్ మూలాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. 2009లో, ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్'' మూడు ప్రధాన వ్రాతప్రతులు వాటి చారిత్రక ప్రాముఖ్యతకు గుర్తింపుగా [[యునెస్కో]] ' మెమరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్ రిజిస్టర్'లో నమోదు చేయబడ్డాయి. {{Sfn|UNESCO|2009}} దీనిని "మధ్యయుగాల జర్మన్ ఇతిహాసాలలో అత్యంత ఆకట్టుకునే, నిస్సందేహంగా అత్యంత శక్తివంతమైన వాటిలో ఒకటి" అని పిలుస్తారు. {{Sfn|Garland|Garland|1997}} == రచనా విధానం, తేదీలు == ఇతర మధ్య ఉన్నత జర్మన్ వీరగాథల వలె, ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్'' కూడా అనామకం. {{Sfn|Curschmann|1987|p=935|ps=, "gattungtypisch anonym".}} ఈ అజ్ఞాతత్వం ఇతర మధ్య ఉన్నత జర్మన్ రచనలలోని సాహిత్య చర్చలకు కూడా విస్తరించింది: ఇతరుల కవితలను విమర్శించడం లేదా ప్రశంసించడం సాధారణ పద్ధతి అయినప్పటికీ, ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్'' రచయితను మరే ఇతర కవి ప్రస్తావించలేదు. {{Sfn|Millet|2008|p=185}} ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్'' కవిని, బ్లిగ్గర్ వాన్ స్టెయినాక్ వంటి తెలిసిన రచయితలతో గుర్తించే ప్రయత్నాలు విస్తృత ఆమోదం పొందలేదు, బ్లిగ్గర్ వాన్ స్టెయినాక్‌కు గోట్‌ఫ్రైడ్ వాన్ స్ట్రాస్‌బర్గ్ ఒక కోల్పోయిన ఇతిహాసాన్ని ఆపాదించారు. {{Sfn|Müller|2009|p=45}} అయినప్పటికీ, ఈ కవితకు ఒకే రచయిత ఉన్నారని, బహుశా అతను "నిబెలుంగెన్ వర్క్‌షాప్" (" {{Lang|de|Nibelungenwerkstatt}} ")లో పనిచేస్తూ ఉండవచ్చని నమ్ముతారు. ''నిబెలుంగెన్‌క్లాగే'' రచయితతో పాటు. {{Sfn|Lienert|2015|p=33}} {{Sfn|Bumke|1996|pp=559, 590–595}} తరువాతి రచన "మీస్టర్ కొన్రాడ్"ను ''నిబెలుంగెన్లీడ్'' అసలు లాటిన్ వెర్షన్ రచయితగా గుర్తిస్తుంది, కానీ ఇది సాధారణంగా కల్పనగా పరిగణించబడుతుంది. {{Sfn|Lienert|2015|p=58}} ఒకే ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్-'' కవి అని తరచుగా ప్రతిపాదించినప్పటికీ, పాఠంలోని వైవిధ్యం, అస్పష్టమైన మౌఖిక సంప్రదాయంలో దాని నేపథ్యం కారణంగా రచయిత ఉద్దేశ్యం గురించిన ఆలోచనలను జాగ్రత్తగా వర్తింపజేయాలి. {{Sfn|Müller|2009|p=55}} బహుశా " ''నిబెలుంగెన్లీడ్-'' కవి"గా పరిగణించబడే ఒకే "నాయకుడి" దర్శకత్వంలో పలువురు కవులు పాల్గొని ఉండవచ్చు. {{Sfn|Heinzle|2013|p=1001}} సాంప్రదాయకంగా ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్‌ను'' సుమారుగా క్రీ.శ. 1200 నాటిదిగా పరిగణిస్తారు. వోల్ఫ్రామ్ వాన్ ఎస్చెన్‌బాక్ తన శృంగార కావ్యం ''[[పార్జివాల్]]'' (సుమారు 1204/5)లో, సాధారణంగా ''నిబెలుంగెన్‌లీడ్'' కవి కల్పనగా భావించే వంటవాడు రుమోల్ట్‌ను ప్రస్తావించాడు, తద్వారా ఆ ఇతిహాసం రచించబడి ఉండవలసిన తేదీకి ఒక గరిష్ట పరిమితిని అందిస్తున్నాడు. అదనంగా, ఈ పద్యంలోని ప్రాస పద్ధతి 1190, 1205 మధ్య ఉపయోగించిన పద్ధతిని చాలా దగ్గరగా పోలి ఉంటుంది {{Sfn|Millet|2008|p=185}} ఈ పద్యం వివిధ చారిత్రక సంఘటనలను సూచిస్తుందని చూపించే ప్రయత్నాలు సాధారణంగా ఒప్పించలేకపోయాయి. {{Sfn|Lienert|2015|pp=32–33}} ఈ కావ్యం సృష్టికి సంబంధించిన ప్రస్తుత సిద్ధాంతం, కవి పాసౌ ప్రాంతంపై దృష్టి కేంద్రీకరించాడని నొక్కి చెబుతుంది: ఉదాహరణకు, ఈ కావ్యం పాసౌ బిషప్ పిలిగ్రిమ్ అనే సాపేక్షంగా ప్రాముఖ్యత లేని వ్యక్తిని ప్రముఖంగా చూపిస్తుంది, ఇతర ప్రాంతాలతో పోలిస్తే ఈ ప్రాంతంలో కవికి భౌగోళిక పరిజ్ఞానం చాలా దృఢంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది. ఈ వాస్తవాలు, కాలనిర్ణయంతో కలిపి, పాసౌ బిషప్ అయిన వోల్ఫ్‌గర్ వాన్ ఎర్లా (పాలన 1191–1204) ఈ కావ్యానికి పోషకుడని పండితులు విశ్వసించడానికి దారితీశాయి. వాల్తేర్ వాన్ డెర్ వోగెల్‌వైడ్, థామస్సిన్ వాన్ జిర్‌క్లేరే వంటి ఇతర సాహిత్య ప్రముఖులను వోల్ఫ్గర్ పోషించినట్లు తెలిసింది. {{Sfn|Müller|2009|pp=45–46}} నిజమైన చారిత్రక వ్యక్తి అయిన పాసౌ బిషప్ పిల్‌గ్రిమ్‌కు ప్రాతినిధ్యం వహించే బిషప్ పిల్‌గ్రిమ్‌కు చూపిన ప్రాధాన్యత, వోల్ఫ్‌గర్‌కు పరోక్ష నివాళి అవుతుంది. అంతేకాకుండా, వోల్ఫ్‌గర్ ఆ పద్యం రాసే సమయంలో పిలిగ్రిమ్‌ను సాధువుగా నిరూపించడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాడు, ఇది అతని ప్రాముఖ్యతకు అదనపు కారణం. {{Sfn|Millet|2008|pp=186–187}} {{Sfn|Lienert|2015|p=33}} ఈ కవిత పూర్తిగా కొత్త సృష్టేనా లేక దీనికి మునుపటి రూపం ఉందా అనే విషయంపై కొంత చర్చ జరుగుతోంది. జర్మన్ మధ్యయుగ చరిత్రకారుడు జాన్-డిర్క్ ముల్లర్, ఈ పద్యం దాని వ్రాత రూపంలో పూర్తిగా కొత్తదని పేర్కొన్నాడు, అయినప్పటికీ సాపేక్షంగా స్థిరమైన విషయాలతో మౌఖికంగా ప్రసారం చేయబడిన ఇతిహాసం దానికి ముందు ఉండి ఉండవచ్చనే అవకాశాన్ని అతను అంగీకరించాడు. {{Sfn|Müller|2009|p=54}} మరోవైపు, జర్మన్ భాషావేత్త ఎలిసబెత్ లీనార్ట్, నిబెలుంగెన్‌లీడ్ ఆ కాలంలో ''ప్రచారంలో ఉన్న'' పద్యరూపాన్ని ఉపయోగించడం వల్ల, సుమారు 1150 నాటి పాఠం మునుపటి సంస్కరణను ప్రతిపాదించారు ( రూపం, శైలి చూడండి). {{Sfn|Lienert|2015|p=36}} ఆ కవి ఎవరైనప్పటికీ, వారికి జర్మన్ మిన్నెసాంగ్, వీరగాథల గురించి పరిజ్ఞానం ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. ఈ కావ్యం ప్రేమ ( ''మిన్నె'' ) పై దృష్టి పెట్టడం, సిగ్‌ఫ్రీడ్ క్రిమ్‌హిల్డ్ కోసం ప్రేమ సేవలో నిమగ్నమై ఉన్నట్లు చిత్రీకరించడం ఆ కాలంలోని ఆస్థాన శృంగార కథలకు అనుగుణంగా ఉంది, బహుశా హెన్రిక్ వాన్ వెల్డెకే ''ఎనియాస్రోమన్'' దీనికి నిర్దిష్ట నమూనాలను అందిస్తుంది. ఇతర సంభావ్య ప్రభావాలు హార్ట్‌మాన్ వాన్ ఆయు ''ఐవీన్'' {{Sfn|Lienert|2015|p=32}} {{Sfn|Millet|2008|p=201}} {{Sfn|Müller|2009|pp=81–87}}, ''ఎరెక్'' . ఈ ఆస్థాన అంశాలను జాన్-డిర్క్ ముల్లర్ ఒక రకమైన ముఖభాగంగా వర్ణించారు, దాని కింద పద్యం పాత వీరగాథ నిలిచి ఉంటుంది. {{Sfn|Müller|2009|pp=87–89}} అంతేకాకుండా, ఆ కవికి లాటిన్ సాహిత్యం గురించి తెలిసి ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. రెండవ (వాస్తవానికి మొదటి) చరణంలో క్రిమ్‌హిల్డ్‌కు ఇవ్వబడిన పాత్ర ట్రాయ్ హెలెన్‌ను సూచిస్తుంది, ఈ పద్యం వర్జిల్ ''ఏనీడ్'' నుండి అనేక అంశాలను తీసుకున్నట్లు కనిపిస్తుంది. {{Sfn|Heinzle|2013|p=1012}} కవికి పాత ఫ్రెంచ్ ''chanson de geste'' తో పరిచయం ఉందో లేదో అనే విషయంపై కొంత చర్చ ఉంది. {{Sfn|Heinzle|2013|p=1013}} == మూలాలు == {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:పద్యము]] [[వర్గం:జర్మన్ భాష]] [[వర్గం:12వ శతాబ్దం]] 1rswxpgn5bg6gj3l9b7ntaydangqr03 0 509031 4955287 4953779 2026-09-09T09:22:53Z InternetArchiveBot 88395 2 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955287 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు (జననం 1950)}} {{Infobox officeholder | name = విజయ్ జె. దర్దా | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1950|05|14}} | birth_place = [[యవత్మాల్]], [[బాంబే స్టేట్]], (ప్రస్తుత మహారాష్ట్ర) భారతదేశం | death_date = | constituency = [[మహారాష్ట్ర నుండి రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా|మహారాష్ట్ర]] | office = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ|పార్లమెంటు సభ్యుడు]], [[రాజ్యసభ]] | term_start = (1998-2004), (2004-2010), (2010 | term_end = 2016) | spouse = జ్యోత్స్నా విజయ్ దర్దా | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | children = దేవేంద్ర దర్దా (కుమారుడు), పూర్వ (కుమార్తె)<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/the-barons-of-nagpur/|title = The Barons of Nagpur|date = 9 September 2012}}</ref> | parents = [[జవహర్‌లాల్ ఎ. దర్దా]], వీణాదేవి జె. దర్దా | relatives = [[రాజేంద్ర దర్దా]] (సోదరుడు) | alma_mater = | profession = రాజకీయ నాయకుడు, సంపాదకుడు | website = https://www.vijaydarda.in/ | footnotes = | image = Vijay Darda 2024 1.jpg }} '''విజయ్ జవహర్‌లాల్ దర్దా''' (జననం 14 మే 1950)<ref>{{cite web|url=http://india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=155 |title=Detailed Profile - Shri Vijay Jawaharlal Darda - Members of Parliament (Rajya Sabha) - Who's Who - Government: National Portal of India |publisher=India.gov.in |access-date=2012-09-19}}</ref> [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] పార్టీకి చెందిన రాజకీయ నాయకుడు. 1998 నుండి [[రాజ్యసభ]]లో [[మహారాష్ట్ర]]కు ప్రాతినిధ్యం వహించిన [[భారత పార్లమెంటు]] సభ్యుడు. భారత పార్లమెంటు ఎగువ సభకు వరుసగా మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు. అతను లోక్‌మత్ మీడియా గ్రూప్ చైర్మన్.<ref>{{cite web|url=http://www.lokmat.net/vijay-darda.html |title=Lokmat Media Pvt. Ltd |publisher=Lokmat.net |access-date=2012-09-19}}</ref> అతను సకల్ జైన్ సమాజ్ వ్యవస్థాపకుడు, అధ్యక్షుడు.<ref>{{Cite web|title=Observe Chaturmas by staying at home: Darda|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/observe-chaturmas-by-staying-at-home-darda/1915467|access-date=2021-03-24|website=Outlook India}}{{dead link|date=August 2026|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> దర్దా 1997 నుండి 1998 వరకు న్యూఢిల్లీలోని ఇండియన్ న్యూస్‌పేపర్ సొసైటీ అధ్యక్షుడిగా పనిచేశాడు. అతను దాని కార్యనిర్వాహక కమిటీ సభ్యుడిగా కొనసాగుతున్నాడు.<ref name=":2">{{Cite web|date=2010-09-17|title=Vijay Darda elected ABC chairperson|url=https://www.deccanherald.com/content/97303/vijay-darda-elected-abc-chairperson.html|access-date=2021-04-26|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> == ప్రారంభ జీవితం, రాజకీయ జీవితం == దర్దా యవత్మాల్‌లోని ఒక శ్వేతాంబర [[జైనమతం|జైన]] కుటుంబంలో జన్మించాడు. అతని తండ్రి జవహర్‌లాల్ దర్దా భారత స్వాతంత్ర్య పోరాటంలో స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు. జవహర్‌లాల్ దర్దా 1971 డిసెంబర్ 15న [[నాగ్‌పూర్|నాగ్‌పూర్‌లో]] దినపత్రిక అయిన లోక్‌మత్‌ను ప్రారంభించాడు.<ref>{{Cite web|title=Lokmat Media|url=https://india.mom-rsf.org/?L=0&cHash=6d2d68f275c5ecd755e6b5bcf5b738d5&id=1630&tx_lfrogmom_companydetail%5Baction%5D=show&tx_lfrogmom_companydetail%5Bcompany%5D=3296&tx_lfrogmom_companydetail%5Bcontroller%5D=Company|access-date=2021-03-24|website=india.mom-rsf.org|language=en}}</ref><ref name="Who is Vijay Darda">{{Cite web|date=2012-09-04|title=Who is Vijay Darda?|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|access-date=2021-03-24|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> విజయ్ జె దర్దా 1988లో [[ముంబై విశ్వవిద్యాలయం]] నుండి జర్నలిజం, ప్రింటింగ్ టెక్నాలజీలో డిప్లొమా పొందాడు.<ref name=":0">{{Cite web|title=Vijay Jawaharlal Darda of Maharashtra contact address & email|url=https://nocorruption.in/politician/vijay-jawaharlal-darda/|access-date=2021-03-24|website=nocorruption.in|language=en}}</ref> పత్రికారంగం, సామాజిక సేవ, విద్య, రాజకీయం, దాతృత్వం వంటి రంగాల్లో సమాజ శ్రేయస్సు కోసం చేసిన విశేష కృషికి గానూ విజయ్ దర్దాకు అంతర్జాతీయ ప్రఖ్యాతి గాంచిన డి.వై.పాటిల్ విశ్వవిద్యాలయం డి.లిట్. (డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్) ప్రదానం చేసింది. 2023 మార్చి 28న నవీ ముంబైలో జరిగిన విశ్వవిద్యాలయ స్నాతకోత్సవంలో [[మహారాష్ట్ర]] గవర్నర్ [[రమేష్ బైస్]], డాక్టర్ డి.వై.పాటిల్ విశ్వవిద్యాలయ ఛాన్సలర్ డాక్టర్ విజయ్ పాటిల్ చేతుల మీదుగా, మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి [[ఏకనాథ్ షిండే]], వివిధ రంగాలకు చెందిన ప్రముఖుల సమక్షంలో ఈ పట్టా అందుకున్నాడు.<ref>{{Cite news |date=29 March 2023 |title=Lokmat Group chairman Vijay Darda honoured with D.Litt |work=The Print |url=https://theprint.in/india/lokmat-group-chairman-vijay-darda-honoured-with-d-litt/1480620/ |access-date=29 March 2023}}</ref> అతను తన మొదటి [[రాజ్యసభ]] ఎన్నికల్లో పోటీ చేసి, కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి రామ్ ప్రధాన్‌పై స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా గెలిచాడు.<ref>{{Cite web|date=2012-09-04|title=Who is Vijay Darda?|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|access-date=2021-04-05|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా గెలిచిన తరువాత, కాంగ్రెస్ పార్టీ అతన్ని 2004, 2010 [[రాజ్యసభ]] ఎన్నికలకు నామినేట్ చేసింది, అందులో అతను విజయం సాధించాడు.<ref>{{Cite news|last=Jog|first=Sanjay|date=2012-09-07|title=Newsmaker: Vijay Darda|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html|access-date=2021-03-24}}</ref> దర్దా ఎన్నికై 2010-11 కాలానికి ఆడిట్ బ్యూరో ఆఫ్ సర్క్యులేషన్ (ABC) చైర్మన్‌గా పనిచేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2010-09-18|title=Vijay Darda is new Audit bureau chief|url=https://www.hindustantimes.com/delhi/vijay-darda-is-new-audit-bureau-chief/story-KioGlgiXL6sZCTDlEhmvSI.html|access-date=2021-03-24|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> [[File:Vijay Darda with Rajnath Singh.jpg|thumb|[[కార్గిల్|కార్గిల్‌లోని]] వార్ మెమోరియల్‌కు కాపలాగా ఉన్న సైనికుల ఇళ్ల నిర్మాణం కోసం 2022 జూన్ 28న భారత రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]], ఆర్మీ స్టాఫ్ చీఫ్ జనరల్ [[మనోజ్ పాండే|మనోజ్ పాండేలకు]] రూ. 71 లక్షల విలువైన చెక్కును అందజేస్తున్న విజయ్ దర్దా.]] [[కార్గిల్|కార్గిల్‌లోని]] వార్ మెమోరియల్‌కు కాపలాగా ఉన్న సైనికుల ఇళ్ల నిర్మాణం కోసం లోక్‌మత్ ఫౌండేషన్ తరఫున 2022 జూన్ 28న విజయ్ దర్దా భారత రక్షణ మంత్రి [[రాజ్‌నాథ్ సింగ్]], ఆర్మీ స్టాఫ్ చీఫ్ జనరల్ [[మనోజ్ పాండే|మనోజ్ పాండేలకు]] రూ. 71 లక్షల విలువైన చెక్కును అందజేశాడు. 1999లో కార్గిల్ యుద్ధం విజయం సాధించిన తర్వాత [[శ్రీనగర్]] నుండి [[లేహ్]] వెళ్లే జాతీయ రహదారి ఎన్హెచ్-1డి పై 2004లో కార్గిల్‌లో [[కార్గిల్ వార్ మెమోరియల్]] నిర్మించబడింది. ఈ ప్రదేశం పాకిస్తాన్ సరిహద్దుకు చాలా దగ్గరగా ఉన్నందున, ఇక్కడ ఉగ్రదాడి జరిగే అవకాశం బలంగా ఉన్నందున, దాని భద్రత కోసం ఆర్మీ బృందాన్ని మోహరించారు.<ref>{{Cite news |date=20 June 2022 |title=71 lakh contribution for accommodation of soldiers posted in Kargil, checks handed over to Defense Minister by Lokmat Foundation – Marathi News {{!}} Contribution of Rs 71 lakh for accommodation of personnel deployed in Kargil Checks handed over to Defense Minister by Lokmat Foundation ARY Tv News |work=ATN News |url=https://arytvnews.com/71-lakh-contribution-for-accommodation-of-soldiers-posted-in-kargil-checks-handed-over-to-defense-minister-by-lokmat-foundation-marathi-news-contribution-of-rs-71-lakh-for-accommodation-of-perso/ |access-date=29 June 2022}}</ref> లోక్‌మత్ ఫౌండేషన్ అందించిన విరాళం, ప్రజల నుండి సేకరించిన నిధులతో జవాన్ల కోసం కార్గిల్ వార్ మెమోరియల్ హోమ్ నిర్మించబడింది. 2022 జూలై 26న 23వ కార్గిల్ విజయ్ దివస్ సందర్భంగా [[లడఖ్|లడఖ్‌లోని]] [[ద్రాస్|ద్రాస్‌లో]] రాజేంద్ర దర్దా, బ్రిగేడియర్ యు ఎస్ ఆనంద్, బ్రిగేడియర్ బి ఎస్ ముల్తానీ, లెఫ్టినెంట్ జనరల్ అనింద్య సేన్‌గుప్తా, మేజర్ జనరల్ నాగేంద్ర సింగ్‌ల సమక్షంలో విజయ్ దర్దా ఈ వార్ మెమోరియల్ హోమ్‌ను జవాన్లకు అంకితం చేశాడు.<ref>{{Cite news |date=28 July 2022 |title=कारगिल जवानांसाठी लोकमत तर्फे मेमोरियल होम |work=Lokmat |url=https://www.lokmat.com/national/memorial-home-for-kargil-jawans-by-lokmat-a601/ |access-date=27 July 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 July 2022 |title=Kargil War Memorial Home for Jawans helmed by Lokmat Media inaugurated in Dras on Vijay Diwas |work=The Print |url=https://theprint.in/india/kargil-war-memorial-home-for-jawans-helmed-by-lokmat-media-inaugurated-in-dras-on-vijay-diwas/1059182/ |access-date=28 July 2022}}</ref> 1986లో, భారతీయ క్రీడను అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లేందుకు [[యవత్మాల్|యవత్మాల్‌లో]] ఆల్ ఇండియా కబడ్డీ గోల్డ్ ట్రోఫీ టోర్నమెంట్‌ను నిర్వహించాడు.<ref name=":0" /> [[వార్ధా]]-[[యవత్మాల్]]-[[నాందేడ్]] రైల్వే ప్రాజెక్టు అమలులో జాప్యం జరిగినప్పుడు, జోక్యం చేసుకోవాలని దర్దా అధికారులను కోరాడు. ఆ ప్రాంత ప్రజలు ఎదుర్కొంటున్న సమస్యల దృష్ట్యా 2014 జూన్ 11న పార్లమెంటులో [[విదర్భ]]కు ప్రత్యేక రాష్ట్రం కావాలని డిమాండ్ చేశాడు. దేశంలో మొట్టమొదటి కార్గో హబ్‌ను నాగ్‌పూర్‌లో ఏర్పాటు చేయాలని ఆయన డిమాండ్ చేశాడు, ఇది విస్తృత ఉపాధిని సృష్టించడంతో పాటు ఆ ప్రాంతంలో వృద్ధి, అభివృద్ధిని పెంచుతుంది. వార్ధాలోని సేవాగ్రామ్ ఆశ్రమం '[[సత్యాగ్రహం|సత్యాగ్రహానికి]]', జాతీయ స్వాతంత్ర్య పోరాటానికి సాక్షిగా నిలిచినందున దానిని జాతీయ వారసత్వ కట్టడంగా ప్రకటించాలని ఆయన కోరినట్లు ప్రకటనలో తెలిపారు. పత్రికా స్వేచ్ఛకు ఎలాంటి ఆటంకం కలగకుండా చూడాలని ప్రభుత్వాన్ని డిమాండ్ చేశాడు.<ref>{{Cite news|title=Vijay Darda calls for separate Vidarbha state|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/vijay-darda-calls-for-separate-vidarbha-state/articleshow/36590712.cms?from=mdr|access-date=2021-04-05}}</ref> పార్లమెంటు సభ్యుడిగా తన వివిధ సేవలను వివరిస్తూ దర్దా ''పబ్లిక్ ఇష్యూస్ బిఫోర్ పార్లమెంట్'' పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని ప్రచురించాడు. ఈ పుస్తకాన్ని అప్పటి [[భారత ఉపరాష్ట్రపతుల జాబితా|భారత ఉపరాష్ట్రపతి]] హమీద్ అన్సారీ ఆవిష్కరించాడు.<ref>{{Cite web|date=2014-02-20|title=Vice President released a book entitled Public Issues Before Parliament|url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-entitled-public-issues-before-parliament-1392877152-1|access-date=2021-04-05|website=Jagranjosh.com|archive-date=2026-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714173022/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/vice-president-released-a-book-entitled-public-issues-before-parliament-1392877152-1|url-status=dead}}</ref> 2014లో, దర్దా [[విదర్భ]] ప్రాంత ప్రజల సమస్యలను చురుకుగా ఎత్తిచూపాడు. ఆత్మహత్య చేసుకున్న రైతుల వితంతువుల కోసం 200 కోట్ల రూపాయల ప్యాకేజీని ప్రకటించాలని కేంద్రాన్ని కోరాడు, వెనుకబడిన ప్రాంతంలోని ఉన్నత విద్యాసంస్థలకు మద్దతు ఇచ్చాడు. ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టించేందుకు వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల నమూనాను ఆయన సూచించాడు.<ref>{{Cite news|title=Congress member flags Vidarbha farmers' suicide issue in Rajya Sabha|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/congress-member-flags-vidarbha-farmers-suicide-issue-in-rajya-sabha/articleshow/39425120.cms|access-date=2021-04-05}}</ref> విదర్భ ప్రాంతానికి మరిన్ని పారిశ్రామిక పెట్టుబడులను ఆకర్షించేందుకు అదనపు ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలు ఇవ్వాలని దర్దా కోరాడు.<ref>{{Cite web|title=State will try its best to ensure its Advantage Vidarbha, says CM - Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/state-will-try-its-best-to-ensure-it-s-advantage-vidarbha-says-cm/1074671/|access-date=2021-04-05|website=Indian Express}}</ref> జైనమత బోధనలను ప్రచారం చేయడం, కార్యక్రమాలు, వేడుకలను నిర్వహించడం లక్ష్యంగా 2015లో దర్దా సకల్ జైన్ సమాజ్ అనే లాభాపేక్ష లేని సంస్థను స్థాపించాడు. పౌర విమానయాన మంత్రిత్వ శాఖ పార్లమెంటు సభ్యుల సలహా కమిటీ సమావేశంలో, మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం విమానాశ్రయాల నిర్వహణ గురించి దర్దా పలు సమస్యలను లేవనెత్తాడు. విమానాశ్రయాల నిర్వహణ, మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో [[మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం|మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి]] ఎటువంటి నైపుణ్యం లేదని, విమానాశ్రయాల అభివృద్ధికి పెట్టుబడులు పెట్టగల వ్యూహాత్మక భాగస్వామిని నియమించకపోవడం వల్లే విమానాశ్రయ పరిస్థితి దిగజారుతోందని ఆయన ఎత్తిచూపాడు.<ref name=":1">{{Cite web|title=Civil Aviation V J Darda|url=https://www.civilaviation.gov.in/sites/default/files/moca_001345.pdf|access-date=2026-09-05|archive-date=2016-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914191844/http://civilaviation.gov.in/sites/default/files/moca_001345.pdf|url-status=dead}}</ref> 2011లో [[పాకిస్తాన్|పాకిస్తాన్‌లోని]] ఇస్లామాబాద్‌లో జరిగిన పాకిస్తాన్-భారతదేశ పార్లమెంటేరియన్ల చర్చలలో దర్దా పాల్గొన్నాడు. 26/11 ఘటన భారత్‌కు ముఖ్యమైనదని, దానిని ముగిసిన అధ్యాయంగా పరిగణించలేమని ఆయన విలేకరులతో అన్నాడు. సర్బ్‌జిత్ సింగ్‌ను విడుదల చేయడానికి చర్యలు తీసుకుంటే నమ్మక రాహిత్యాన్ని కూడా తగ్గించవచ్చు. 2008 ముంబై దాడి కేసులో ప్రమేయం ఉన్న వారిపై విచారణ, [[దావూద్ ఇబ్రహీం|దావూద్ ఇబ్రహీంను]] అప్పగించడం వంటి భారతదేశ దీర్ఘకాలిక భద్రతా ఆందోళనలపై పాకిస్తాన్ స్పందించాల్సి ఉంటుంది. వీసాలను కూడా స్వేచ్ఛగా జారీ చేయాలి, ఆరోగ్య సంరక్షణ వంటి రంగాలలో భారతదేశ నైపుణ్యం నుండి పాకిస్తాన్ ప్రయోజనం పొందవచ్చని దర్దా పేర్కొన్నాడు. పేదరికం, విద్య, నదీ జలాల పంపిణీకి సంబంధించిన విభేదాలు వంటి కీలక సమస్యలను కూడా ఇరు పక్షాలు పరిష్కరించుకోవాలి అని తెలిపాడు.<ref>{{Cite web|title=India, Pak Must Address Security Concerns: Darda|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/india-pak-must-address-security-concerns-darda/707670|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426085746/https://www.outlookindia.com/newswire/story/india-pak-must-address-security-concerns-darda/707670|url-status=dead|archive-date=26 April 2021|access-date=2021-04-26|website=www.outlookindia.com}}</ref> వన్యప్రాణుల సంరక్షణ అంశాలను దర్దా పార్లమెంటులో లేవనెత్తాడు.<ref>{{Cite web|date=2010-08-01|title=Into the wild|url=https://www.hindustantimes.com/books/into-the-wild/story-OGLVgu3qZHw1XEH5Hue6TK.html|access-date=2021-04-05|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> గ్లోబల్ వార్మింగ్‌ను ఎదుర్కోవడం, యమునా నదిని శుభ్రపరచడం, దేశంలో అటవీ విస్తీర్ణం తగ్గడం వంటి అంశాలపై దర్దా [[రాజ్యసభ|రాజ్యసభలో]] నిశితంగా అనుసరించాడు. వేటను అరికట్టడానికి, చిరుతపులి చర్మం, శరీర భాగాల అక్రమ రవాణాను అరికట్టడానికి జాతీయ పార్కులలో నిఘా వ్యవస్థల ఏర్పాటును కూడా ఆయన ప్రతిపాదించాడు.<ref>{{Cite web|title= prsindia.org/mptrack/vijayjawaharlaldarda|url=https://www.prsindia.org/mptrack/vijayjawaharlaldarda}}</ref> [[నాగ్‌పూర్|నాగ్‌పూర్‌లో]] సీనియర్ జర్నలిస్టులతో జరిగిన ముఖాముఖిలో శ్రీ విజయ్ దర్దా మాట్లాడుతూ తన కలల ప్రాజెక్టు అయిన వార్ధా-యవత్మాల్-నాందేడ్ రైల్వే మార్గాన్ని సకాలంలో పూర్తి చేయడానికి బలమైన రాజకీయ సంకల్పం అవసరం అని అన్నారు. గత 13 ఏళ్లుగా ఈ ప్రాజెక్టు కోసం నిరంతరం కృషి చేస్తున్నానని దర్దా చెప్పారు. ఇప్పటివరకు ఆయన ఈ ప్రాజెక్టు గురించి పదకొండు మంది రైల్వే మంత్రులతో చర్చించాడు, సంబంధిత అధికారులతో పలుమార్లు ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలు జరిపాడు. ప్రాజెక్ట్ 284 కిలోమీటర్ల ఎల్లో లైన్ అసలు వ్యయం 274.55 కోట్లు కాగా, 2021 నాటికి ఆ వ్యయం 3,165 కోట్లకు పెరిగిందని దర్దా చెప్పాడు.<ref>{{Cite news|date=22 December 2021|title=Wardha Yavatmal Nanded Railway Line|work=Lokmat Online|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/need-strong-political-will-wardha-yavatmal-nanded-railway-line-says-vijay-darda-a653/|access-date=22 November 2021}}</ref> == ప్రచురణలు == * ''తప్సి: రెమినిసెన్సెస్ ఆఫ్ వీణాదేవి దర్దా, మై రెస్పెక్టెడ్ మదర్: ది ఇండియన్ ఎమర్జెన్సీ యాజ్ సీన్ బై యాన్ ఇండియన్'' (ఆంగ్ల కూర్పు) * ''లోక్‌మత్ కాంగ్రెస్ సెంటెనరీ స్పెషల్-1985'' * ''సంస్కార్ పుష్ప'', జైన సాధ్వి ప్రీతి సుధా జీ ప్రవచనాలు * ''రక్తాంజలి'', కార్గిల్ అమరవీరులకు అంకితం చేస్తూ కల్నల్ వి.పి.సింగ్ రాసిన స్ఫూర్తిదాయక కవితల పుస్తకం<ref name=":6">{{Cite web|title=Oswals|url=http://oswals.net/gotras/darda|access-date=2021-05-14|website=oswals.net}}</ref> * ''స్ట్రెయిట్ థాట్స్'' * ''న సంపనారే శబ్ద'' * ''సీధీ బాత్'' * ''సత్యం శివం సుందరం'' * ''పబ్లిక్ ఇష్యూస్ బిఫోర్ పార్లమెంట్''<ref name=":6" /> * ''రింగ్‌సైడ్''<ref>{{Cite news |date=27 May 2023 |title=Dr Vijay Darda's new book 'RINGSIDE' to be released |work=The Print Media |url=https://theprint.in/india/dr-vijay-dardas-new-book-ringside-to-be-released-by-shashi-tharoor-in-delhi-on-may-30/1597465/ |access-date=17 August 2023}}</ref> * కుచ్ జఖ్మ్ కుచ్ ఆవాజ్ * త్యా జఖ్మ తో ఆవాజ్<ref>{{Cite web |date=2023-05-31 |title=Asking questions of party leadership isn't rebellion: ex-MP Darda |url=https://indianexpress.com/article/india/asking-questions-of-party-leadership-isnt-rebellion-ex-mp-darda-8637745/ |access-date=2025-06-10 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> * ''ది చర్న్''<ref>{{Cite web |last=PTI |date=2025-04-03 |title=Former MP Vijay Darda's book 'The Churn' released |url=https://theprint.in/india/former-mp-vijay-dardas-book-the-churn-released/2576924/ |access-date=2025-04-04 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-04-04 |title=Veteran journalist and political figure Dr Vijay Darda's 'The Churn' launched |url=https://www.dynamitenews.com/story/veteran-journalist-and-politician-dr-vijay-dardas-the-churn-launched |access-date=2025-04-04 |website=Dynamite News |language=en}}</ref> == కుటుంబం == విజయ్ సోదరుడు, రాజేంద్ర దర్దా కూడా 1998 నుండి ఔరంగాబాద్ తూర్పు అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుండి మూడుసార్లు ఎన్నికయ్యాడు. ఆయన మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వంలో విద్యా, పరిశ్రమల మంత్రిగా పనిచేశాడు. విజయ్ దర్దా జ్యోత్స్నా దర్దాను వివాహం చేసుకున్నాడు, వారికి ఇద్దరు పిల్లలు - దేవేంద్ర దర్దా (కుమారుడు), పూర్వ దర్దా కొఠారి (కుమార్తె).<ref name="Who is Vijay Darda"/><ref>{{Cite web|date=2012-09-09|title=The Barons of Nagpur|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/the-barons-of-nagpur/|access-date=2021-03-24|website=The Indian Express|language=en}}</ref> అతని తండ్రి [[జవహర్‌లాల్ ఎ. దర్దా]] [[యవత్మాల్]] జిల్లాకు చెందినవాడు. స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు అయిన జవహర్‌లాల్ దర్దా ఎంపీసీసీ రాష్ట్ర కోశాధికారిగా కూడా పనిచేశాడు. మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర పరిశ్రమలు, విద్యుత్ శాఖ మంత్రిగా మంత్రివర్గంలో పనిచేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2012-09-04|title=Who is Vijay Darda?|url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/who-is-vijay-darda/story-cf6SZazEOhxldr3ObjZgnK.html|access-date=2021-05-14|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> == దక్షిణాసియా ఎడిటర్ ఫోరమ్ == దక్షిణాసియాలోని దినపత్రికల సంపాదకులతో ఏర్పాటైన సౌత్ ఏషియన్ ఎడిటర్స్ ఫోరమ్ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Newsmaker: Vijay Darda |url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250321045739/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/newsmaker-vijay-darda-112090700074_1.html |archive-date=2025-03-21 |access-date=2026-02-18 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=2020-09-23 |title=Vijay Darda to speak on role of media in promotion of peace tomorrow - www.lokmattimes.com |url=https://www.lokmattimes.com/maharashtra/vijay-darda-to-speak-on-role-of-media-in-promotion-of-peace-tomorrow/ |access-date=2026-02-18 |website=Lokmat Times |language=en}}</ref> == స్పందన == కాంగ్రెస్ సభ్యుడైనప్పటికీ 2012 జూలై 29న [[అహ్మదాబాద్|అహ్మదాబాద్‌లో]] జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో దర్దా, [[గుజరాత్]] ముఖ్యమంత్రి [[నరేంద్ర మోదీ|నరేంద్ర మోదీని]] పులి, జాతీయ సాధువు అని వ్యాఖ్యానించాడు.<ref name="ibnlive">{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/modi-is-a-tiger-national-saint-says-congress-mp/276010-37.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801074941/http://ibnlive.in.com/news/modi-is-a-tiger-national-saint-says-congress-mp/276010-37.html |url-status=dead |archive-date=1 August 2012 |title=Narendra Modi is a tiger, a national saint, says Congress MP Vijay Darda - Politics News - IBNLive |publisher=Ibnlive.in.com |date=29 July 2012 |access-date=2012-09-19}}</ref> == దాతృత్వం == దర్దా యవత్మాల్‌లోని శ్రీ జవహర్‌లాల్ దర్దా ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ వ్యవస్థాపకుడు, శ్రీమతి కుసుమాబాయి దర్దా ట్రస్ట్‌తో పాటు పూణేలోని ప్రెస్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మహారాష్ట్రకు మేనేజింగ్ ట్రస్టీగా వ్యవహరిస్తున్నాడు.<ref name=":0" /> సంసద్ ఆదర్శ్ గ్రామ యోజన కింద యవత్మాల్ జిల్లాలోని భారీ గ్రామాన్ని దర్దా దత్తత తీసుకున్నాడు. ఈ గ్రామాన్ని కోటి రూపాయల వ్యయంతో ఆదర్శ గ్రామంగా తీర్చిదిద్దారు.<ref>{{Cite web|title=Vijay Darda(Indian National Congress(INC)):(MAHARASHTRA) - Affidavit Information of Candidate|url=https://myneta.info/rajsab09aff/candidate.php?candidate_id=254|access-date=2021-04-05|website=myneta.info}}</ref> [[తాంతియా తోపే]] వంశస్థుల కుటుంబ పరిస్థితి దిగజారడంతో దర్దా వారికి 5 లక్షల రూపాయలు విరాళంగా ఇచ్చాడు.<ref>{{Cite web|date=2007-07-04|title=Indian Rly honours Tatya Tope's family|url=https://www.hindustantimes.com/india/indian-rly-honours-tatya-tope-s-family/story-24EOwr0g5tTkCqjLYUo66O.html|access-date=2021-04-05|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> సుల్తానా బేగం (బహదూర్ షా జఫర్ మునిమనవరాలు) కుమార్తె వివాహానికి ఆయన ఆర్థిక సాయం చేశాడు.<ref>{{Cite web|date=2009-05-03|title=Mughal heiress gets help to marry off daughter|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/mughal-heiress-gets-help-to-marry-off-daughter/|access-date=2021-04-05|website=The Indian Express|language=en}}</ref> తన జైన మూలాల కారణంగా కబేళాలను అరికట్టే దిశగా దర్దా పనిచేశాడు, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ పట్ల ఆసక్తి కనబరిచాడు.<ref>{{Cite web|date=2010-08-01|title=Into the wild|url=https://www.hindustantimes.com/books/into-the-wild/story-OGLVgu3qZHw1XEH5Hue6TK.html|access-date=2021-04-26|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> 1984లో, నాందేడ్, పర్భానీలో వరదల వల్ల ప్రభావితమైన ప్రజల కోసం దర్దా నిధులు ఏర్పాటు చేశాడు. పాఠశాల భవనాలు నిర్మించారు. బీహార్ (1988), కిల్లాటి (లాతూర్, మరాఠ్వాడా 1993) భూకంపాల సమయంలో లోక్‌మత్ రిలీఫ్ ఫండ్‌కు ఆయన మద్దతు ఇచ్చాడు. ఔరంగాబాద్, నాగ్‌పూర్, లాతూర్, సోలాపూర్ నుండి కార్గిల్ అమరవీరుల కోసం ఆయన, అతని బృందం కార్గిల్ సహాయ నిధులను సేకరించారు, వాటి ద్వారా హాస్టళ్లను నిర్మించారు.<ref>{{Cite web|date=2012-09-09|title=The Barons of Nagpur|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/the-barons-of-nagpur/|access-date=2021-05-14|website=The Indian Express|language=en}}</ref> గడ్చిరోలి జిల్లా, రాష్ట్రంలో శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ కోసం ప్రాణాలర్పించిన అమరవీరులైన పోలీసుల పిల్లలకు ఉన్నత విద్య కోసం గణనీయమైన సహాయం అందించేందుకు విజయ్ దర్దా చొరవ తీసుకున్నాడు. 2022 డిసెంబర్ 14న గడ్చిరోలి పోలీసు ప్రధాన కార్యాలయంలో జరిగిన కార్యక్రమంలో 20 మంది పిల్లలకు ఒక్కొక్కరికి రూ.50,000 చొప్పున ఆర్థిక సహాయం అందజేశారు.<ref>{{Cite news |last= |date=6 June 2023 |title=Vijay Darda, Chairman of editorial board of Lokmat Media and former MP; Sandeep Patil, DIG, Gadchiroli Range; Neelotpal, Gadchiroli SP |work=The Hitavada |location=Nagpur |publication-date=17 December 2022 |url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2022/12/17/Jawaharlal-Darda-Foundation-provides-assistance-to-children-of-martyred-cops.html |access-date=6 June 2023}}</ref> == సామాజిక, మతపరమైన విషయాలు == శ్రీ విజయ్ దర్దా మార్గదర్శకత్వంలో, లోక్‌మత్ మీడియా గ్రూప్ 2021 అక్టోబర్ 24న నాగ్‌పూర్‌లో జాతీయ అంతర్-మత సదస్సును నిర్వహించింది. వివిధ మతాలకు చెందిన మత, ఆధ్యాత్మిక నాయకులు ఈ సదస్సులో పాల్గొని మత సామరస్యం, విశ్వ సోదరభావం కోసం పిలుపునిచ్చారు. ఈ సమావేశాన్ని అలంకరించిన మత నాయకులలో ఆర్ట్ ఆఫ్ లివింగ్ వ్యవస్థాపకుడు గురుదేవ్ శ్రీ శ్రీ రవిశంకర్ జీ, హరిద్వార్‌లోని పతంజలి యోగపీఠం వ్యవస్థాపకుడు స్వామి రామ్‌దేవ్ జీ, అహింసా విశ్వభారతి వ్యవస్థాపకుడు ఆచార్య డాక్టర్ లోకేష్‌ముని జీ, BAPS స్వామినారాయణ్ సంస్థకు చెందిన బ్రహ్మవిహారిదాస్ స్వామి జీ, ముంబై ఆర్చ్‌బిషప్ కార్డినల్ ఓస్వాల్డ్ గ్రేసియస్ జీ, ముంబైలోని జీవన్‌విద్యా మిషన్‌కు చెందిన ప్రహ్లాద్ వామన్‌రావ్ పాయ్ జీ, లేహ్, లడఖ్ మహాబోధి ఇంటర్నేషనల్ మెడిటేషన్ సెంటర్ వ్యవస్థాపకుడు భిక్షు సంఘసేన, దర్గా అజ్మీర్ షరీఫ్ గద్దీ నషీన్ హాజీ సయ్యద్ సల్మాన్ చిష్తీ ఉన్నారు. ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథిగా భారత ప్రభుత్వ రోడ్డు రవాణా, రహదారుల శాఖ కేంద్ర మంత్రి శ్రీ నితిన్ గడ్కరీ, విశిష్ట అతిథిగా నాగ్‌పూర్ మేయర్ శ్రీ దయాశంకర్ తివారీ హాజరయ్యారు.<ref>{{Cite news|title=Lokmat Media successfully hosts the first-ever National Inter-Religious Conference in Nagpur|work=Business Standard|date=26 October 2021 |url=https://www.business-standard.com/content/press-releases-ani/lokmat-media-successfully-hosts-the-first-ever-national-inter-religious-conference-in-nagpur-121102600553_1.html|access-date=26 October 2021}}</ref> == అవార్డులు, గుర్తింపు == * జర్నలిజంలో విశేష కృషికి ఫిరోజ్ గాంధీ మెమోరియల్ అవార్డు (1990–91)<ref>{{Cite web|date=2010-09-17|title=Vijay Darda elected ABC chairperson|url=https://www.deccanherald.com/content/97303/vijay-darda-elected-abc-chairperson.html|access-date=2021-03-24|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> * భారతదేశ గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో న్యాయ విద్యారంగంలో చేసిన కృషికి గాను రైట్ ఆనరబుల్ లార్డ్ ఫిలిప్స్ (UK సుప్రీం కోర్ట్ ప్రెసిడెంట్) చేతులమీదుగా UKలో ఇంటర్నేషనల్ జ్యూరిస్ట్s అవార్డు (2011)<ref>{{Cite web|title=Vijay Darda awarded international jurists award in UK - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/vijay-darda-awarded-international-jurists-award-in-uk/articleshow/8949444.cms|access-date=2021-03-24|website=The Times of India}}</ref> * భారతదేశంలోని మహారాష్ట్రలో జర్నలిజం రంగంలో చేసిన ఉత్తమ సేవలకు జెయింట్ ఇంటర్నేషనల్ జర్నలిజం అవార్డు (2016)<ref>{{Cite web|title=Giants International Awards 2016 {{!}} Giants International Awards 2016 Celebrity Pics {{!}} Giants International Awards 2016 Photo Gallery - ETimes Photogallery|url=https://photogallery.indiatimes.com/awards/awards-and-honours/giants-international-awards-2016/articleshow/54389709.cms|access-date=2021-04-26|website=photogallery.indiatimes.com}}</ref> * 1983లో భారత రాష్ట్రపతి శ్రీ జ్ఞానీ జైల్ సింగ్ చేతుల మీదుగా ది బెస్ట్ ప్రొడ్యూస్డ్ న్యూస్‌పేపర్ ఫర్ ది బెస్ట్ ప్రింటింగ్ టెక్నాలజీ అవార్డు. * 1996లో జర్నలిజం రంగంలో అత్యుత్తమ ప్రతిభ కనబరిచినందుకు నేమిచంద్ శ్రీశ్రీమాల్ ఫౌండేషన్ అవార్డు * మహారాష్ట్రలో జర్నలిజం రంగంలో ఉత్తమ సేవలకు గాను 1997 జర్నలిజం అవార్డు * మహారాష్ట్ర కళా నికేతన్ 7వ మహారాష్ట్ర సినీ నాట్య పారితోషికం 2003<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3m-J50FHmGcC&dq=Best+Produced+Newspaper+Award%E2%80%99++for+the+%E2%80%98best+Printing+Technology+-+darda&pg=PA268|title=History of Oswals|publisher=Panchshil Publications|isbn=978-81-923730-2-7|language=en}}</ref> * 1987లో ఇండియన్ నేషనల్ జేసీస్, చాప్టర్-యవత్మాల్ కాటన్ సిటీ జేసీస్ వారిచే ఔట్‌స్టాండింగ్ యూత్ పర్సన్ * టెన్ ఔట్‌స్టాండింగ్ బిజినెస్‌మెన్, ఇండస్ట్రియలిస్ట్స్ & ప్రొఫెషనల్స్ అవార్డ్, 2001 * పత్రికారంగానికి బ్రిజ్‌లాల్ బియానీ అవార్డు, 2006 * యవత్మాల్ రోటరీ క్లబ్ వారిచే యవత్మాల్ భూషణ్ అవార్డు 2007 * 2007 సంవత్సరానికి గాను దివంగత ఎస్.ఎం. గార్గే జర్నలిజం అవార్డు<ref name=":7">{{Cite web|title=Rajya sabha side|url=https://rajyasabha.nic.in/rsnew/larrdis/WhosWho_2010.pdf}}</ref> * సమాజంలో ప్రేమ, సామాజిక సామరస్యాన్ని కొనసాగించడంలో చేసిన కృషికి గుర్తింపుగా మహాకరుణ అవార్డు. లేహ్ (లడఖ్)లోని మహాబోధి ఇంటర్నేషనల్ మెడిటేషన్ సెంటర్ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు, ఆధ్యాత్మిక సంచాలకుడు భిక్షు సంఘసేన జీ చేతుల మీదుగా ఈ అవార్డును ప్రదానం చేశారు<ref>{{Cite news |date=29 July 2022 |title=Mahakaruna Award conferred on Vijay Darda by MIMC at Leh |pages= |work=Lokmat Media |url=https://www.lokmat.com/national/mahakaruna-award-presented-to-vijay-darda-at-leh-a601/ |access-date=29 July 2022}}</ref> * అజ్మీర్ (రాజస్థాన్)లోని చిష్టీ ఫౌండేషన్ ఆధ్వర్యంలో జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ సూఫీ రంగ్ మహోత్సవ్ 2022 సందర్భంగా దేశానికి, మానవాళికి చేసిన అద్భుతమైన నాయకత్వ, సేవలకు గాను గ్లోబల్ పీస్ అవార్డు<ref>{{Cite news |date=9 October 2022 |title=Vijay Darda honoured with Global Peace Award at 15th International Sufi Rang Mahotsav |work=Lokmat Times |url=http://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOKTIME_AULT_20221009_16_2 |access-date=9 October 2022}}</ref> * న్యూఢిల్లీలోని రాజ్‌ఘాట్‌లోని సత్యాగ్రహ హాల్‌లో జరిగిన వరల్డ్ సమ్మిట్ ఫర్ గ్లోబల్ అచీవర్స్ 2022 వేడుకలో 'గ్లోబల్ అచీవర్' (ఉత్తమ రాజకీయ నాయకుడు) అవార్డు,<ref>{{Cite news |date=19 October 2022 |title=Vijay Darda Honoured with Global Achievers Award |work=Lokmat Times |url=http://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOKTIME_NPLT_20221019_2_5 |access-date=19 October 2022}}</ref> * పత్రికారంగంలో ఆయన చేసిన విశేష కృషికి గుర్తింపుగా కాకాసాహెబ్ పురందరే అవార్డు.<ref>{{Cite web |title=Lokmat ePaper: Marathi News Paper {{!}} Online English, Hindi & Marathi Paper {{!}} Daily News ePaper{{!}} Today's News Papers {{!}} लोकमत वृत्तपत्रे |url=https://epaper.lokmat.com/articlepage.php?articleid=LOKTIME_NPLT_20250317_5_12 |access-date=2025-04-11 |website=epaper.lokmat.com}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20070810162840/http://164.100.24.167:8080/members/website/Mainweb.asp?mpcode=155 రాజ్యసభ వెబ్‌సైట్‌లో ప్రొఫైల్] {{DEFAULTSORT:దర్దా, విజయ్ జె.}} [[వర్గం:మహారాష్ట్రకు చెందిన భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1950 జననాలు]] [[వర్గం:మహారాష్ట్ర నుండి ఎన్నికైన రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:దర్దా కుటుంబం]] rlniht52wcrztd94z1zyjrn24p7xhto 0 509040 4955325 4953335 2026-09-09T11:19:56Z స్వరలాసిక 13980 /* 18వ శతాబ్దం */ 4955325 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Bach_Matthäuspassion_O_Haupt_voll_Blut_und_Wunden.jpg|thumb| సెయింట్ మాథ్యూ ప్యాషన్‌లో కనిపించే విధంగా " ఓ హాప్ట్ వోల్ బ్లట్ అండ్ వుండెన్ " బాచ్ నాలుగు-భాగాల కోరల్ సెట్టింగ్.]] లూథరన్ కోరల్ అనే సంగీత ప్రక్రియ నుండి ఉద్భవించిన అనేక సంబంధిత [[సంగీత రూపం|సంగీత రూపాల]] సముదాయమే '''కోరల్''' . 16వ శతాబ్దం మొదటి పాదం చివరిలో, చర్చి సంగీతంలో స్థిరపడిన పద్ధతికి విరుద్ధంగా, [[మార్టిన్ లూథర్]] పవిత్ర గీతాలను వాడుక భాష (జర్మన్)లోకి అనువదించినప్పుడు కోరల్ ఉద్భవించింది. లూథర్ కొత్త పద్ధతి ప్రకారం మొదటి కీర్తనల పుస్తకాలు 1524లో ప్రచురించబడ్డాయి. లూథర్, అతని అనుచరులు ఛందస్సుతో కూడిన కీర్తనల సాహిత్యాన్ని రచించడమే కాకుండా, ఆ రచనలకు ఛందస్సుతో కూడిన సంగీత కూర్పులను కూడా చేశారు. ఈ సంగీతం పాక్షికంగా చర్చి కీర్తనలు, ప్రసిద్ధ లౌకిక పాటల స్థిరపడిన రాగాలపై ఆధారపడి ఉంది. 17వ శతాబ్దంలో కోరల్ ట్యూన్‌లకు మరిన్ని [[కోయిర్|కోరల్]], ఆర్గాన్ కూర్పులను జోడించడం ద్వారా ప్రదర్శనల జాబితా సుసంపన్నమైంది. శతాబ్దం చివరి నాటికి SATB స్వరాల కోసం నాలుగు-భాగాల కూర్పు బృందగాన కూర్పులకు ప్రామాణికంగా మారింది, అయితే బృందగానాల సామూహిక గానం వాద్య సహకారంతో ఏకస్వర గానం వైపు మొగ్గు చూపింది. కొత్త లూథరన్ కోరల్ ట్యూన్‌ల విస్తృతమైన సృష్టి ఆ సమయానికి ముగిసింది. వాస్తవానికి కేవలం రెసిటేటివ్‌లు, [[అరియా|ఏరియాలను]] మాత్రమే కలిగి ఉన్న కాంటాటా ప్రక్రియ, 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో లూథరన్ చర్చి సేవలలో ప్రవేశపెట్టబడింది. త్వరలోనే ఈ ఫార్మాట్‌ను నాలుగు భాగాల కోరల్స్ రూపంలో కోరల్ మూవ్‌మెంట్స్‌తో విస్తరించారు. [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్]], గాట్‌ఫ్రైడ్ హెన్రిచ్ స్టోల్జెల్ వంటి స్వరకర్తలు తరచుగా ఈ బృందగానాలను తమ చర్చి సంగీత రచనల ముగింపు భాగంగా చేర్చేవారు. 19వ శతాబ్దపు [[రొమాంటిక్ మ్యూజిక్|రొమాంటిక్]] సింఫనీల వంటి మరింత లౌకిక ప్రక్రియలలో కోరల్ ఫైనాలేను అనుకరించారు. ఫ్రాంక్ వంటి ఆ కాలంలోని ఇతర స్వరకర్తలు, ఒక శతాబ్దానికి పైగా క్రితం బాచ్ వంటి చివరి [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]] స్వరకర్తలు సృష్టించిన వాటిని అనుకరిస్తూ, ఆర్గాన్ కోరల్ సంగీత సంకలనాన్ని విస్తరించారు. రొమాంటిక్ యుగం తర్వాత పూర్తిగా కొత్త కోరల్ స్వరకల్పనలు అరుదయ్యాయి, కానీ అప్పటికే నాలుగు-స్వర కోరల్స్‌లో ఉదాహరించబడిన నాలుగు-స్వర శ్రావ్యత పద్ధతి పాశ్చాత్య సంగీతంలో ఒక భాగంగా మారింది. [[జర్మన్ భాష|జర్మన్]] భాషలో, {{Lang|de|Choral}} అనే పదం గ్రెగోరియన్ చాంట్‌తో సహా ఇతర గాత్ర (చర్చి) సంగీత రూపాల వలె [[ప్రొటెస్టంటు|ప్రొటెస్టంట్]] సమాజ గానాన్ని కూడా సూచించవచ్చు. {{Sfn|Praßl|2001}} ఈ జర్మన్ పదం నుండి ఉద్భవించిన ఆంగ్ల పదం, అంటే ''కోరల్'', అయితే దాదాపు ప్రత్యేకంగా జర్మన్ సంస్కరణలో ఉద్భవించిన సంగీత రూపాలను సూచిస్తుంది. {{Sfn|Parry|Martineau|1900}} === 17వ శతాబ్దం === లూథరన్ శ్లోకాల సాహిత్యం, కోరల్ శ్రావ్యతలలో ఎక్కువ భాగం 17వ శతాబ్దం చివరికి ముందే సృష్టించబడ్డాయి. {{Sfn|Parry|Martineau|1900}} జోహాన్ పాచెల్‌బెల్ ''ఎర్స్టర్ థీల్ ఎట్లిచెర్ చోరేల్'', ఆర్గాన్ కోరల్స్ సమితి, 17వ శతాబ్దం చివరి దశాబ్దంలో ప్రచురించబడింది. [[జోహన్ సెబాస్టియన్ బాచ్]] తొలికాలపు స్వరరచనలు, బహుశా అతను తన పదిహేనవ పుట్టినరోజుకు ముందే రాసిన ఆర్గాన్ రచనలు, BWV 700, 724, 1091, 1094, 1097, 1112, 1113, 1119 కోరల్స్‌ను కలిగి ఉన్నాయి. === 18వ శతాబ్దం === 18వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఎర్డ్‌మాన్ న్యూమైస్టర్, లూథరన్ ప్రార్థనా సంగీతంలో కాంటాటా రూపాన్ని ప్రవేశపెట్టారు, ఇది మొదట్లో కేవలం రెసిటేటివ్‌లు, [[అరియా|ఏరియాలను]] మాత్రమే కలిగి ఉండేది. కొన్ని సంవత్సరాలలోనే, ఈ ఫార్మాట్‌ను కోరల్ కాన్సర్టో వంటి అప్పటికే ఉన్న ఇతర ప్రార్థనా క్రమ ఫార్మాట్‌లతో కలపడం జరిగింది. దీని ఫలితంగా, రెసిటేటివ్‌లు, ఏరియాలలో ఉపయోగించిన స్వేచ్ఛా కవిత్వం, డిక్టా,/లేదా శ్లోకాల ఆధారిత భాగాలతో కూడిన చర్చి కాంటాటాలు ఏర్పడ్డాయి: 1704లో మైనింగెన్‌లో ప్రచురించబడిన ''<nowiki/>'సొన్‌టాగ్స్-ఉండ్ ఫెస్ట్-అండాచ్టెన్''' కాంటాటా లిబ్రెట్టో చక్రంలో అటువంటి విస్తృతమైన కాంటాటా పాఠాలు ఉన్నాయి. దాని లిబ్రెట్టో పూర్తిగా మార్పులేని లూథరన్ కీర్తనగా ఉన్నప్పుడు ''పెర్ ఓమ్నెస్ వర్సస్'' (అన్ని పద్యాల ద్వారా) అని పిలువబడే కోరల్ కాంటాటా కూడా, మునుపటి రకాల నుండి ఆధునీకరించబడిన ఒక రూపం. డైటెరిచ్ బక్స్టెహుడ్ ''ప్రతి ఒమ్నెస్ వర్సెస్'' కోరల్ సెట్టింగ్‌లకు సిక్స్ కంపోజ్ చేసారు. {{Sfn|Zager|2006|pp=[https://books.google.com/books?id=GeT9AAAAQBAJ&pg=PA38 38ff.]}} 1707లో స్వరపరచబడిన తొలి బాక్ కాంటాటా అయిన BWV 4 కూడా ఇదే ఫార్మాట్‌లో ఉంది. తరువాత, 1720లలో వచ్చిన తన రెండవ కాంటాటా చక్రం కోసం, బాచ్ ఒక కోరల్ కాంటాటా ఫార్మాట్‌ను అభివృద్ధి చేశాడు, దీనిలో అంతర్గత కదలికలు, ఆ కాంటాటాకు ఆధారమైన [[స్తోత్రగీతం]] అంతర్గత పద్యాల వచనాన్ని ఉటంకించకుండా, తమ మాటల్లోకి మార్చి చెప్పాయి. మైనింగెన్ కాంటాటా లిబ్రెట్టోలలో ప్రతి ఒక్కటి ఒకే ఒక కోరల్-ఆధారిత మూవ్‌మెంట్‌ను కలిగి ఉండి, దానితోనే అది ముగిసేది. బాక్, స్టోల్జెల్, జార్జ్ ఫిలిప్ టెలిమాన్ వంటి 18వ శతాబ్దపు మొదటి అర్ధభాగపు స్వరకర్తలు, కాంటాటా లిబ్రెట్టోలో అప్పటికే లూథరన్ శ్లోకం పద్యాలు ఉన్నా లేకపోయినా, తరచుగా ఒక కాంటాటాను నాలుగు-భాగాల కోరల్ కూర్పుతో ముగించేవారు. బాచ్ 1726లో మైనింగెన్ లిబ్రెట్టోలలో కొన్నింటికి సంగీతం సమకూర్చాడు, స్టోల్జెల్ 1720ల ప్రారంభంలో బెంజమిన్ ష్మోల్క్ ''సైటెన్‌స్పీల్'' చక్రానికి సంగీతం సమకూర్చినప్పుడు, ప్రతి హాఫ్ కాంటాటాకు ముగింపు కోరల్‌ను జోడించి ఆ చక్రపు లిబ్రెట్టోలను విస్తరించాడు. టెలిమాన్ రచించిన అటువంటి రెండు ముగింపు కోరల్స్ అనుకోకుండా ''బాక్-వెర్కే-వెర్జీచ్నిస్'' (BWV)లో చేరాయి: అవి BWV 218, 219 కాంటాటాల ఐదవ మూవ్‌మెంట్‌లు, టెలిమాన్ గాత్ర రచనల కేటలాగ్‌లో వరుసగా నెం. 1:634/5, 1:1328/5గా స్వీకరించబడ్డాయి. ఈ ముగింపు కోరల్స్ దాదాపు ఎల్లప్పుడూ ఈ రూప లక్షణాలకు అనుగుణంగా ఉండేవి: * లూథరన్ కీర్తనలోని ఒకటి లేదా అసాధారణంగా రెండు చరణాలతో కూడిన పాఠం * అత్యంత ఎత్తైన స్వరంతో పాడిన బృందగాన గీతం * సమధ్వని వచన అమరిక * SATB గాయకుల కోసం నాలుగు-స్వరాల శ్రావ్యత * కొల్లా పార్టే ఇన్‌స్ట్రుమెంటేషన్, కంటిన్యూతో సహా బాచ్ స్వరపరిచిన అటువంటి సుమారు 400 కూర్పులు లభ్యమవుతుండగా, వాటిలో సగానికి పైగా కూర్పులకు కొల్లా పార్టే వాద్యసంగీత కూర్పు నేటికీ నిలిచి ఉంది. అవి చర్చి కాంటాటాల ముగింపు భాగాలలో మాత్రమే కనిపించవు: అవి కాంటాటాలలో ఇతర చోట్ల కూడా కనిపించవచ్చు, అసాధారణంగా, ఒక కాంటాటాను ప్రారంభిస్తూ కూడా ( BWV 80b ). బాచ్ <nowiki><i id="mwmg">జెసు, మెయిన్ ఫ్రూడ్</i></nowiki> మోటెట్‌లో ఇటువంటి అనేక స్వరాలు ఉన్నాయి. పాషన్స్, ఒరేటోరియోస్ వంటి పెద్ద-స్థాయి కూర్పులలో తరచుగా బహుళ నాలుగు-భాగాల కోరల్ సెట్టింగ్‌లు ఉంటాయి, ఇవి పాక్షికంగా కూర్పు నిర్మాణాన్ని నిర్వచిస్తాయి: ఉదాహరణకు, బాక్ ''సెయింట్ జాన్'', ''సెయింట్ మాథ్యూ'' పాషన్స్‌లో, కథనంలోని తదుపరి భాగం వచ్చే ముందు అవి తరచుగా యూనిట్‌లను (దృశ్యాలను) ముగిస్తాయి, ''Wer ist der, so von Edom kömmt'' Passion pasticcio లో " Christus, der uns selig macht " అనే స్తోత్రగీతంలోని దాదాపు అన్ని చరణాల నాలుగు-భాగాల కోరల్ సెట్టింగ్‌ల ద్వారా కథనం ముందుకు సాగుతుంది. ఈ కాలపు గాత్ర చర్చి సంగీతంలో ఇతర రకాల కోరల్ కూర్పులు కూడా ఉండేవి, వీటి సాధారణ స్వరూపాన్ని కోరల్ ఫాంటసియాగా సూచిస్తారు: ఇందులో ఒక స్వరం, అది అత్యధిక శృతి గల స్వరం కానవసరం లేదు, కోరల్ బాణీని ఆలపిస్తుంది; మిగిలిన స్వరాలు హోమోరిథమిక్‌గా కాకుండా [[కౌంటర్ పాయింట్|కాంట్రాపంటల్‌గా]] ఉంటాయి, తరచుగా కోరల్ బాణీ కాకుండా ఇతర శ్రావ్యతలను కలిగి ఉంటాయి, గానం మధ్యలో వాద్య సంగీత విరామాలు ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, బాక్ తన రెండవ కాంటాటా చక్రాన్ని ప్రారంభించిన నాలుగు కాంటాటాలు ప్రతి ఒక్కటి కోరల్ ఫాంటాసియా ఫార్మాట్‌లో ఒక కోరల్ మూవ్‌మెంట్‌తో ప్రారంభమవుతాయి, ఇక్కడ కోరల్ ట్యూన్‌ను వరుసగా సోప్రానో పాడుతుంది ( BWV 20, 11).&nbsp;జూన్ 1724), ఆల్టో ( BWV 2, 18&nbsp;జూన్ 1724), టెనార్ ( BWV 7, 24&nbsp;జూన్ 1724), బాస్ ( BWV 135, 25&nbsp;జూన్ 1724) స్వరాలు. కోరల్ ఫాంటసియా కూర్పులు తప్పనిసరిగా కోరల్ మూవ్‌మెంట్‌లు కావు: ఉదాహరణకు, కాంటాటా BWV 10 ఐదవ మూవ్‌మెంట్ ఆ ఫార్మాట్‌లో ఆల్టో, టెనార్ స్వరాల కోసం ఒక యుగళగీతం. బాచ్ ఆ యుగళగీతాన్ని స్వరపరిచిన పావు శతాబ్దం తర్వాత, దానిని ఆర్గాన్ కోసం ఒక కూర్పులో ' ''షూబ్లర్ కోరల్స్'లో'' నాల్గవదిగా ప్రచురించాడు. దీని ద్వారా కోరల్ ఫాంటసియా ఫార్మాట్, ఆర్గాన్ కోసం కోరల్ ప్రిల్యూడ్ వంటి పూర్తిగా వాద్య సంగీత ప్రక్రియలకు చాలా చక్కగా అనుకూలించుకుంటుందని నిరూపించాడు. బాక్ సుమారు 200 కోరల్ ప్రిల్యూడ్‌లు లభ్యమవుతున్నాయి, వాటిలో చాలా వరకు కోరల్ ఫాంటసియా రూపంలో ఉన్నాయి (ఇతరాలు ఫ్యూగ్‌లు లేదా హోమోరిథమిక్ కూర్పులు). 18వ శతాబ్దం మొదటి భాగంలో, {{Lang|de|[[Hausmusik]]}} కోరల్స్ కూడా కనిపిస్తాయి. (కుటుంబ సభ్యుల మధ్య సంగీత ప్రదర్శన కోసం), ఉదాహరణకు ''<nowiki/>'నోట్‌బుక్ ఫర్ అన్నా మాగ్డలీనా బాచ్'లోని'' BWV 299,/లేదా బోధనా ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడతాయి, బాచ్ నాలుగు-భాగాల కోరల్స్‌లో చాలా వరకు, సుమారు 370, 1765, 1787 మధ్య మొదటిసారిగా ప్రచురించబడ్డాయి: ''ది ఆర్ట్ ఆఫ్ ఫ్యూగ్'' (1751), 1800లో స్వరకర్త మరణించిన 50వ వార్షికోత్సవం మధ్య ప్రచురించబడిన స్వరకర్త ఏకైక రచనలు ఇవే. 18వ శతాబ్దం చివరిలో సింఫొనీలలో కోరల్ మూవ్‌మెంట్ ఉండేది: ఉదాహరణకు జోసెఫ్ మార్టిన్ క్రాస్ 1792 ''సింఫొనీ ఫ్యూనెబ్రే'' మూడవ మూవ్‌మెంట్ " నున్ లాస్ట్ ఉన్స్ డెన్ లీబ్ బెగ్రాబెన్ " (స్వీడిష్ వెర్షన్) పై ఒక కోరల్. {{Sfn|Will|2002|p=[https://books.google.com/books?id=Wp_z2jsDZkQC&pg=PA219 219]}} 7qalfnlobxuxlafk6puu2fwk44cosps 0 509053 4955226 4953408 2026-09-09T05:40:22Z InternetArchiveBot 88395 1 మూలము(ల)ను భద్రపరచటానికి ప్రయత్నించగా, 0 పనిచేయనివిగా గుర్తించాను.) #IABot (v2.0.9.5 4955226 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =లైమ్ వ్యాధి |synonym =లైమ్ బోరెలియోసిస్ |image =Adult deer tick.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =వయోజన జింక పేను (లైమ్ వ్యాధికి చాలా కేసులు వయోజన పేనుల కంటే నింఫల్ పేనుల వల్ల కలుగుతాయి) |pronounce = |specialty = అంటువ్యాధి |symptoms = టిక్ కాటు వేసిన ప్రదేశంలో ఎర్రబడటం , జ్వరం , తలనొప్పి , అలసట<ref name=CDC2013S/> |complications = ముఖ నాడి పక్షవాతం , కీళ్లవాపు , మెనింజైటిస్<ref name=CDC2013S/> |onset =కాటు వేసిన వారం తర్వాత<ref name=CDC2013S/> |duration = |types = |causes =టిక్స్ ద్వారా వ్యాపించే బోరెలియా<ref name=NEJM2014/> |risks = |diagnosis =లక్షణాలు, టిక్ ఎక్స్పోజర్, రక్త పరీక్షల ఆధారంగా <ref name=CDC2013Diag/> |differential = |prevention =టిక్ కాటు నివారణ (అవయవాలకు బట్టలు వేయడం, DEET ), డాక్సిసైక్లిన్<ref name=NEJM2014/> |treatment = |medication = డాక్సీసైక్లిన్ , అమోక్సిసిలిన్ , అజిత్రోమైసిన్ , సెఫ్ట్రియాక్సోన్ , సెఫ్యూరోక్సిమ్<ref name=BNF2022/> |prognosis = |frequency =సంవత్సరానికి 365,000<ref name=NEJM2014/><ref name=Berg2014/> |deaths = }} '''లైమ్ బోరెలియోసిస్''' అని కూడా పిలువబడే '''లైమ్ వ్యాధి''', బొరేలియా బాక్టీరియం వల్ల కలిగే అంటు వ్యాధి, ఇది పేలు ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. సంక్రమణ అత్యంత సాధారణ సంకేతం చర్మంపై ఎర్రదనం విస్తరిస్తున్న ప్రాంతం, దీనిని ఎరిథెమా మైగ్రాన్స్ అని పిలుస్తారు, ఇది సంభవించిన ఒక వారం తర్వాత టిక్ కాటు ఉన్న ప్రదేశంలో కనిపిస్తుంది.<ref name="CDC2013S" /> దద్దుర్లు సాధారణంగా దురద లేదా బాధాకరంగా ఉండవు..<ref name="CDC2013S" /> వ్యాధి సోకిన వారిలో సుమారు 70-80% దద్దుర్లు ఏర్పడతాయి.<ref name="CDC2013S" /> ఇతర ప్రారంభ లక్షణాలు జ్వరం, [[తలనొప్పి]], [[నీరసం|అలసట]] , వాపు గ్రంథులు కావచ్చు.<ref name="Kumar2020">{{Cite book|last=Barlow|first=Gavin|last2=Irving|first2=William L.|last3=Moss|first3=Peter J.|editor-last=Feather|editor-first=Adam|editor-last2=Randall|editor-first2=David|editor-last3=Waterhouse|editor-first3=Mona|title=Kumar and Clark's Clinical Medicine|date=2020|publisher=Elsevier|isbn=978-0-7020-7870-5|page=549|edition=10th|chapter-url=https://books.google.com/books?id=sl3sDwAAQBAJ&pg=PA549|language=en|chapter=20. Infectious disease|access-date=14 January 2023|archive-date=15 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115034331/https://books.google.com/books?id=sl3sDwAAQBAJ&pg=PA549}}</ref> ఇది సాధారణంగా ఈ దశలో పరిష్కరించబడుతుంది..<ref name="Kumar2020" /> చికిత్స చేయకపోతే, కొందరు వ్యక్తులు తరువాత ముఖం ఒకటి లేదా రెండు వైపులా కదలగల సామర్థ్యాన్ని కోల్పోవచ్చు, [[కీళ్ళనొప్పులు|కీళ్ల నొప్పులు]], [[మెదడు వాపు|మెడ దృఢత్వంతో తీవ్రమైన తలనొప్పి]] లేదా [[గుండెదడ|గుండె దడ]] వంటివి ఇతరులలో అభివృద్ధి చెందుతాయి.<ref name="CDC2013S" /> నెలల నుండి సంవత్సరాల తరువాత కీళ్ల నొప్పి, వాపు పునరావృతమయ్యే ఎపిసోడ్లు సంభవించవచ్చు.<ref name="CDC2013S" /><ref name="Kumar2020" /> అప్పుడప్పుడు ప్రజలు వారి చేతులు, కాళ్ళలో షూటింగ్ నొప్పులు లేదా జలదరింపులను అభివృద్ధి చేస్తారు.<ref name="CDC2013S" /> తగిన చికిత్స ఉన్నప్పటికీ, సుమారు 10 నుండి 20% మంది ప్రజలు కీళ్ల నొప్పులు, జ్ఞాపకశక్తి సమస్యలు, కనీసం ఆరు నెలల పాటు అలసటను అభివృద్ధి చేస్తారు.<ref name="CDC2013S">{{Cite web|title=Signs and Symptoms of Lyme Disease|url=https://www.cdc.gov/lyme/signs_symptoms/index.html|website=cdc.gov|access-date=2 March 2015|date=11 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116063305/http://www.cdc.gov/lyme/signs_symptoms/index.html|archive-date=16 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130116063305/http://www.cdc.gov/lyme/signs_symptoms/index.html|date=16 January 2013}}</ref> లైమ్ వ్యాధి ''ఇక్సోడ్స్'' జాతికి చెందిన సోకిన పేలు కాటు ద్వారా మానవులకు వ్యాపిస్తుంది.<ref>{{Cite book|vauthors=Johnson RC|chapter=Borrelia|title=Baron's Medical Microbiology|editor-last=Baron S|edition=4th|publisher=Univ of Texas Medical Branch|year=1996|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?&rid=mmed.section.1965|isbn=978-0-9631172-1-2|pmid=21413339|display-editors=etal|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207104450/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi|archive-date=7 February 2009|df=dmy-all}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఆందోళన కలిగించే పేలు సాధారణంగా ఇక్సోడ్స్ స్కాపులారిస్ రకానికి చెందినవి, , బ్యాక్టీరియా వ్యాప్తి చెందడానికి కనీసం 36 గంటల ముందు జోడించబడాలి.<ref name="CDC2013T">{{Cite web|title=Lyme disease transmission|url=https://www.cdc.gov/lyme/transmission/index.html|website=cdc.gov|access-date=2 March 2015|date=11 January 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150303002640/http://www.cdc.gov/Lyme/transmission/index.html|archive-date=3 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150303002640/http://www.cdc.gov/Lyme/transmission/index.html|date=3 March 2015}}</ref> ఐరోపాలో, ''ఇక్సోడ్స్ రిసినస్'' రకం పేలు బ్యాక్టీరియాను మరింత వేగంగా వ్యాప్తి చేయవచ్చు..<ref name=Ste2016>{{cite journal |last1=Steere |first1=AC |last2=Strle |first2=F |last3=Wormser |first3=GP |last4=Hu |first4=LT |last5=Branda |first5=JA |last6=Hovius |first6=JW |last7=Li |first7=X |last8=Mead |first8=PS |title=Lyme borreliosis. |journal=Nature Reviews. Disease Primers |date=15 December 2016 |volume=2 |pages=16090 |doi=10.1038/nrdp.2016.90 |pmid=27976670|pmc=5539539 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/media/en/healthtopics/emerging_and_vector-borne_diseases/tick_borne_diseases/public_health_measures/Documents/HCP_factsheet_LB_highres.pdf|title=Lyme borreliosis|last=|first=|date=|website=[[European Centre for Disease Prevention and Control|ECDC]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929000428/https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/media/en/healthtopics/emerging_and_vector-borne_diseases/tick_borne_diseases/public_health_measures/Documents/HCP_factsheet_LB_highres.pdf|archive-date=29 September 2018|access-date=29 September 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929000428/https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/media/en/healthtopics/emerging_and_vector-borne_diseases/tick_borne_diseases/public_health_measures/Documents/HCP_factsheet_LB_highres.pdf|date=29 September 2018}}</ref> ఉత్తర అమెరికాలో, ''బోరేలియా బర్గ్డోర్ఫెరి'' , ''బోరేలియా మయోని'' అనే బ్యాక్టీరియా లైమ్ వ్యాధికి కారణమవుతాయి.<ref name="NEJM2014">{{Cite paper}} {{Cite web |url=http://portal.mah.harvard.edu/templatesnew/departments/MTA/Lyme/uploaded_documents/NEJMcp1314325.pdf |title=ఆర్కైవ్ నకలు |access-date=5 సెప్టెంబర్ 2026 |archive-date=19 అక్టోబర్ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161019142422/http://portal.mah.harvard.edu/templatesnew/departments/MTA/Lyme/uploaded_documents/NEJMcp1314325.pdf |url-status=dead }}</ref> ఐరోపా , ఆసియాలో, ''బోరేలియా అఫ్జెలి'' , ''బోరేలియా గరిని'' కూడా ఈ వ్యాధికి కారణాలు. ఈ వ్యాధి ప్రజల మధ్య, ఇతర జంతువుల ద్వారా లేదా ఆహారం ద్వారా వ్యాపించినట్లు కనిపించదు.<ref name="CDC2013T" /> రోగనిర్ధారణ అనేది లక్షణాల కలయిక, మచ్చలు బహిర్గతం అయిన చరిత్ర , రక్తంలో నిర్దిష్ట ప్రతిరోధకాల కోసం బహుశా పరీక్షపై ఆధారపడి ఉంటుంది..<ref name="CDC2013Diag">{{Cite web|title=Lyme Disease Diagnosis and Testing|url=https://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/index.html|website=cdc.gov|access-date=2 March 2015|date=10 January 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150302013440/http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/index.html|archive-date=2 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302013440/http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/index.html|date=2 March 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=Two-step Laboratory Testing Process|url=https://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/LabTest/TwoStep/index.html|website=cdc.gov|access-date=2 March 2015|date=15 November 2011|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150312123313/http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/labtest/twostep/index.html|archive-date=12 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150312123313/http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/labtest/twostep/index.html|date=12 March 2015}}</ref> వ్యాధి ప్రారంభ దశల్లో రక్త పరీక్షలు తరచుగా ప్రతికూలంగా ఉంటాయి..<ref name="NEJM2014" /> వ్యక్తిగత పేలు పరీక్ష సాధారణంగా ఉపయోగపడదు.<ref>{{Cite web|title=Testing of Ticks|url=https://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/LabTest/Testing/index.html|website=cdc.gov|access-date=2 March 2015|date=4 June 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219183735/http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/LabTest/Testing/index.html|archive-date=19 February 2015|quote=Although some commercial groups offer testing, in general this is not recommended}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219183735/http://www.cdc.gov/lyme/diagnosistesting/LabTest/Testing/index.html|date=19 February 2015}}</ref> నివారణలో చేతులు , కాళ్ళను కప్పడానికి దుస్తులు ధరించడం , DEET ఆధారిత పురుగుల వికర్షకాలను ఉపయోగించడం వంటి మచ్చలను నివారించే ప్రయత్నాలు ఉంటాయి. పురుగుల సంఖ్యను తగ్గించడానికి పురుగుమందులను ఉపయోగించడం కూడా ప్రభావవంతంగా ఉండవచ్చు.<ref name="NEJM2014" /> పట్టకార్లను ఉపయోగించి పేలు తొలగించవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Tick Removal|url=https://www.cdc.gov/lyme/removal/index.html|website=cdc.gov|access-date=2 March 2015|date=23 June 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150310141610/http://www.cdc.gov/lyme/removal/index.html|archive-date=10 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150310141610/http://www.cdc.gov/lyme/removal/index.html|date=10 March 2015}}</ref> తొలగించిన మచ్చ రక్తంతో నిండి ఉంటే, సంక్రమణ అభివృద్ధిని నివారించడానికి [[డాక్సీసైక్లిన్]] ఒకే మోతాదును ఉపయోగించవచ్చు, కానీ సంక్రమణ అభివృద్ధి అరుదుగా ఉన్నందున సాధారణంగా సిఫార్సు చేయబడదు.<ref name="NEJM2014" /> ఒక సంక్రమణ అభివృద్ధి చెందితే, డాక్సీసైక్లిన్, [[అమోక్సిసిలిన్]], అజిత్రోమైసిన్, సెఫ్ట్రియాక్సోన్ , సెఫ్యురాక్సిమ్ వంటి అనేక యాంటీబయాటిక్స్ ప్రభావవంతంగా ఉంటాయి.<ref name="BNF2022">{{Cite book|title=[[British National Formulary|British National Formulary (BNF)]]|date=September 2021 - March 2022|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|location=London|isbn=978-0-85711-413-6|edition=82|pages=620-621|chapter=5. Infection: 2.3. Lyme disease}}</ref> ప్రామాణిక చికిత్స సాధారణంగా రెండు లేదా మూడు వారాల పాటు కొనసాగుతుంది.<ref name="NEJM2014" /> కొంతమందికి జ్వరం , కండరాలు , కీళ్ల నొప్పులు చికిత్స నుండి వస్తాయి, ఇవి ఒకటి లేదా రెండు రోజుల పాటు కొనసాగవచ్చు.<ref name="NEJM2014" /> నిరంతర లక్షణాలను అభివృద్ధి చేసేవారిలో, దీర్ఘకాలిక యాంటీబయాటిక్ చికిత్స ఉపయోగకరంగా ఉన్నట్లు కనుగొనబడలేదు.<ref name="NEJM2014" /><ref name="CDC2017PT">{{Cite web|title=Post-Treatment Lyme Disease Syndrome|url=https://www.cdc.gov/lyme/postLDS/index.html|website=cdc.gov|access-date=20 June 2018|date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227054926/http://www.cdc.gov/lyme/postLDS/index.html|archive-date=27 February 2015|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150227054926/http://www.cdc.gov/lyme/postLDS/index.html|date=27 February 2015}}</ref> లైమ్ వ్యాధి అనేది [[ఉత్తరార్ధగోళం|ఉత్తర అర్ధగోళంలో]] పేలు ద్వారా వ్యాపించే అత్యంత సాధారణ వ్యాధి..<ref>{{Cite book|title=Regional Disease Vector Ecology Profile: Central Europe|date=April 2001|publisher=DIANE Publishing|isbn=9781428911437|page=136|url=https://books.google.com/books?id=Hpr10wAwoE0C&pg=PA136|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908151350/https://books.google.com/books?id=Hpr10wAwoE0C&pg=PA136|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref> ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్లో సంవత్సరానికి 300,000 మంది ప్రజలను , ఐరోపాలో సంవత్సరానికి 65,000 మందిని ప్రభావితం చేస్తుందని అంచనా.<ref name="Berg2014">{{Cite book|last=Berger|first=Stephen|title=Lyme disease: Global Status 2014 Edition|date=2014|publisher=GIDEON Informatics Inc|isbn=9781498803434|page=7|url=https://books.google.com/books?id=DuKCBQAAQBAJ&pg=PA7|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908151350/https://books.google.com/books?id=DuKCBQAAQBAJ&pg=PA7|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref> వసంత ఋతువు వేసవి ప్రారంభంలో అంటువ్యాధులు సర్వసాధారణం.<ref name="NEJM2014" /> 1975లో ఓల్డ్ లైమ్, కనెక్టికట్ మొదటిసారిగా లైమ్ వ్యాధిని ఒక ప్రత్యేక పరిస్థితిగా గుర్తించారు.<ref name="Car2007">{{Cite book|last=Williams|first=Carolyn|title=Infectious disease epidemiology : theory and practice|date=2007|publisher=Jones and Bartlett Publishers|location=Sudbury, Mass.|isbn=9780763728793|page=447|edition=2nd|url=https://books.google.com/books?id=o_j-G4zJ4cQC&pg=PA447|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908151350/https://books.google.com/books?id=o_j-G4zJ4cQC&pg=PA447|archive-date=8 September 2017|df=dmy-all}}</ref> దీనిని మొదట బాల్య రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ అని తప్పుగా భావించారు.<ref name="Car2007" /> ఇందులో ఉన్న బాక్టీరియాను మొదటిసారిగా 1981లో విల్లీ బర్గ్దోర్ఫర్ వర్ణించారు.<ref name="Tele2014">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11265730/Willy-Burgdorfer-obituary.html|title=Willy Burgdorfer – obituary|work=Daily Telegraph|date=1 December 2014|access-date=1 December 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141201213904/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11265730/Willy-Burgdorfer-obituary.html|archive-date=1 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141201213904/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/11265730/Willy-Burgdorfer-obituary.html|date=1 December 2014}}</ref> చికిత్స తరువాత దీర్ఘకాలిక లక్షణాలు బాగా వివరించబడ్డాయి , వాటిని "చికిత్స అనంతర లైమ్ వ్యాధి సిండ్రోమ్" (పిటిఎల్డిఎస్) అని పిలుస్తారు.<ref name="CDC2017PT" /> పిటిఎల్డిఎస్ దీర్ఘకాలిక లైమ్ వ్యాధి భిన్నంగా ఉంటుంది, ఈ పదానికి ఇకపై శాస్త్రీయ సమాజం మద్దతు ఇవ్వదు , వివిధ సమూహాలచే వివిధ మార్గాల్లో ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="CDC2017PT" /> కొంతమంది ఆరోగ్య సంరక్షణ ప్రదాతలు పిటిఎల్డిఎస్ అనేది నిరంతర సంక్రమణ వల్ల సంభవిస్తుందని పేర్కొన్నారు, అయితే ఇది నిజం కాదని నమ్ముతారు, ఎందుకంటే ప్రామాణిక చికిత్స తర్వాత నిరంతర సంక్రమణకు ఎటువంటి ఆధారాలు దొరకవు. లైమ్ వ్యాధికి టీకా 1998 , 2002 మధ్య యునైటెడ్ స్టేట్స్లో విక్రయించబడింది, కానీ తక్కువ అమ్మకాల కారణంగా మార్కెట్ నుండి ఉపసంహరించబడింది.<ref name="NEJM2014" /> కొత్త టీకాలను అభివృద్ధి చేయడానికి పరిశోధనలు కొనసాగుతున్నాయి.<ref name="NEJM2014" /> == సూచనలు == [[వర్గం:Translated from MDWiki]] rpkvydi0mts4585vpmgisfqbmp09izg 1 509084 4954941 4954220 2026-09-08T15:26:21Z K.Venkataramana 27319 /* పునః పరిశీలన అభ్యర్థన */ 4954941 wikitext text/x-wiki [[సావిత్రి (నటి)]] వ్యాసంపై చేసిన [[చర్చ:సావిత్రి (నటి)/GA1|తొలిసమీక్ష]] మేరకు, [[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] మెరుగుపరచి రెండవసారి మంచివ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. నేను ఆ వ్యాసాన్ని సమీక్షించి కింది సూచనలు చేస్తున్నాను. ఇది రెండవ సమీక్ష. # నెలల పేర్లలో మూడు చోట్ల తప్పులున్నాయి (1935 డిసెంబర్ 6 - 1981 డిసెంబర్ 26, సావిత్రి 1934 డిసెంబర్ 6 న ) # పై మూడు చోట్లా తేదీలకు, సంబవత్సరాలకు లింకులిచ్చారు # ఆమెకు “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్” గౌరవం లభించింది - గౌరవం అని రాసారు, అది పురస్కారమా? లేక ఆమెను అలా వర్ణించారా? "పద్మశ్రీ అనే పురస్కారం లభించింది" అనం, ప్రసిద్ధి చెందిన పురస్కారం కాబట్టి. “ఎ మూన్ అమంగ్ స్టార్స్” కు ప్రసిద్ధి లేదు కదా. అందుచేత "గౌరవం" కు ముందు "అనే" రావాలి. #"ఆమెను తెలుగులో మహానటి (గొప్ప నటి) తమిళంలో నడిగైయర్ తిలగం (అందరు నటీమణుల గర్వకారణం) అనే బిరుదులతో ప్రజలు అభిమానంగా పిలిచేవారు." - మహానటి పక్కన పక్కన కామా ఉండాలి, బ్రాకెట్లో గొప్ప నటి అక్కర్లేదు. # జీవిత చరిత్రాత్మక చిత్రం - జీవిత చరిత్ర చిత్రం # ఆమె సహోదరుడు అయిన మారుతిని- ఇంగ్లీషులో ఓల్డర్ సిబ్లింగ్ అని రాసారు. అంచేత ఇక్కడ "ఆమె అన్నయ్య మారుతిని" అని రాయాలి. # తన అత్తామామల ఇంటికి వెళ్ళింది - ఇక్కడ కొంత తికమక ఏర్పడింది. ఇంగ్లీషులో ఆంట్, అంకుల్ అని ఉంది. కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య సావిత్రి మామగారు అని రాసారు. బహుశా ఆమె తల్లి పిల్లలను తీసుకుని పుట్టింటికి వెళ్ళిందేమో అనిపిస్తోంది. వెంకట్రామయ్య ఆమెకు అన్నయ్య/తమ్ముడు, సావిత్రికి మేనమామ అయి ఉండవచ్చు. పరిశీలించాలి. # రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి - "ఇతరులు" సరిగా లేదు. "రోజూ అక్కడి విద్యార్థులు నాట్యం చేయడం చూసి" అంటే బావుంటుంది. # "సావిత్రిలో నాట్య ప్రతిభ కనిపించడంతో, ఆమె మామగారైన కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య ఆమెకు నాట్య శిక్షణ ఇప్పించాడు" ఈ వాక్యం, ఆ తరువాత వచ్చిన "రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆ నృత్యనిలయంలో చేరి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యం నేర్చుకొని విజయవాడలో తన చిన్నతనంలోనే ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది." అనే వాక్యం - ఈ రెండూ పరస్పర సంబంధం ఉన్నవి, ఒకే విభాగంలో ఉన్నవీను. అంచేత రెండు కలిపి రాస్తే బాగుంటుంది. ఒక నమూనా ఇలా- <blockquote>రోజూ ఇతరులు నాట్యం చేయటం చూసి ఆమెకు నాట్యంపై ఆసక్తి కలిగింది. ఆమెలో నాట్య ప్రతిభ ఉందని గమనించిన మామగారు కొమ్మారెడ్డి వెంకటరామయ్య, ఆమెను ఆ నృత్యనిలయంలో చేర్పించి శిష్ట్లా పూర్ణయ్య శాస్త్రి దగ్గర [[సంగీతము|సంగీతం]], శాస్త్రీయ నృత్యాలలో శిక్షణ ఇప్పించాడు. చిన్నతనం లోనే ఆమె, విజయవాడలో ప్రదర్శనలు ఇచ్చింది.</blockquote> అలాగే ఇక్కడ మూలం కావాలి. # కొంతకాలం [[నందమూరి తారక రామారావు|ఎన్టీఆర్]], [[కొంగర జగ్గయ్య|జగ్గయ్య]] తదితరులు నడుపుతున్న నాటకాల కంపెనీలో పనిచేసి, - జగ్గయ్య, ఎన్టీయార్ కలిసి ఒక నాటక కంపెనీ నడిపారా, లేక వారివి వేరువేరు కంపెనీలా? ఒకటే అయితే, "కలిసి నడుపుతున్న" అంటే మెరుగు. ఆ కంపెనీ పేరు రాస్తే మరింత బాగు. వేరువేరు అయితే "నాటకాల కంపెనీలో" అనేది తప్పు. కింద "జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో" అని వచ్చింది. అది గమనించాలి. # "నాటక ప్రదర్శనల సమయంలో ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలను బట్టి ఆమెకు గుర్తింపు లభించింది. ఆమె అనేక నాటకాలలో నటించింది; అందులో ఒక నాటకానికి గాను ప్రముఖ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]] ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు." - ఈ వాక్యాలను ఇలా అమర్చాలి: "సావిత్రి అనేక నాటకాలలో నటించింది. ఆమె కళ్ళలో పలికించే భావాలకు గాను ఆమెకు విశిష్టమైన గుర్తింపు లభించింది. ఒక నాటకంలో ఆమె నటనను చూసిన ప్రముఖ హిందీ నటుడు [[పృథ్వీరాజ్ కపూర్]], ఆమెను పూలదండతో సత్కరించాడు." (ఇదీ, ఇలాంటివీ కేవలం సూచనలే. కచ్చితంగా ఇలానే రాయాలని కాదు. మార్చాల్సిన అవసరాన్ని ఎత్తి చూపడమే ప్రధాన ఉద్దేశం. అక్కడ ఉన్న సందర్భాన్ని బట్టి తగిన విధంగా మార్చాలి.) # ఇబ్బంది పడి, ఆ అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది - "అవకాశాన్ని కొనసాగించలేకపోయింది" అనేది అతకలేదు. # వాక్యం పూర్తి కాగానే, స్పేసు లేకుండా ఫుల్‌స్టాప్ ఉండాలి. ఆ తరువాత వెంటనే, స్పేసు లేకుండా, మూలం ఉండాలి. ఇలాంటి లోపాలు. ## '''ఇలా ఉండాలి.[1]''' ## ఇలా కాదు[1]. ## ఇలా కూడా కాదు [1]. ## ఇలానూ కాదు[1] . ## ఇలా కూడా ఉండకూడదు. [1] # చేయడాంతో - అక్షర దోషం # సావిత్రి చిన్నతనంలో నృత్య నాటకాలలో నటించింది, - ఇక్కడ కామా కాదు, ఫుల్‌స్టాప్ ఉండాలి # ఇందులో జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కొంత పని ఉంది. - ఇది అర్థవంతంగా లేదు. "ఇందులో భాగంగా జగ్గయ్య నడుపుతున్న నాటక కంపెనీలో కూడా పనిచేసింది." అని అర్థం వచ్చేలా రాయాలా? # అగ్ని పరీక్ష - లింకు ఇవ్వాలి # సంసారం (1950) - లింకు ఇవ్వాలి. # ఆమె చాలా ఉద్వేగానికి గురైంది, అనేక రీటేక్‌లు, చివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు. - వాక్యం అర్థవంతంగా లేదు. - "ఆ సినిమా చిత్రీకరణలో ఆమె చాలా టెన్షనుకు లోనైంది. అనేక రీటేక్‌లు తీసుకుంది." అని రాయవచ్చు. ఆ తరువాత వచ్చిన "చిివరికి ఆమె పాత్రను భర్తీ చేయాల్సిన అవసరం ఏర్పడినందున ఆ పాత్ర వాస్తవికంగా మారలేదు." వాక్యంలో చెప్పదలచిన విషయం ఏంటో అర్థం కావడం లేదు. ఆ వాక్యాన్ని సహజంగా రాస్తే అర్థవంతంగా ఉంటుంది. చివరికి ఆమెను తీసేసి, వేరేవారిని తీసుకున్నారని చెప్పదలచారా? ఇంగ్లీషు రీప్లేస్‌ను "భర్తీ చెయ్యడం" అని యంత్రం అనువదిస్తుంది గానీ తెలుగులో ఆ వాడుక లేదు. అందువలన కృతకంగా ఉంటుంది, అర్థం కాదు. # ఈ చిత్రంలో ఆమెకు చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర ఇవ్వబడింది, - కామా కాదు, ఫుల్‌స్టాపుండాలి. "చిన్నపాటి మాట్లాడే పాత్ర" అర్థం కావడం లేదు. "ఇవ్వబడింది" - లభించింది/దొరికింది అంటే సహజంగా ఉంటుంది. # "ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద బ్రేక్ రాకముందు రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో)లో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసింది." - ఫ్లాష్‌బ్యాక్ పద్ధతిలో చెప్పిన వాక్యం ఇది. ఇది ఇంగ్లీషుకు సహజంగానే ఉంటుంది గానీ, తెలుగులో అంతగా అతకదు. తెలుగులో సహజంగా, "రూపవతి, పాతాళ భైరవి (రెండూ 1951లో) లలో మరో రెండు చిన్న పాత్రలు చేసాక, ఆ తర్వాతి సంవత్సరం, పెళ్లి చేసి చూడు (1952)లో రెండవ కథానాయికగా ఆమెకు పెద్ద అవకాశం లభించింది." # "అల్లరి పల్లెటూరి అమ్మాయిగా ఆమె సహజ నటన, ఆమెను భవిష్యత్తులో రాణించే ప్రతిభావంతురాలిగా నిలబెట్టింది" - వాక్యాన్ని మరింత సహజంగా రాయాలి # "పాత్రను అద్భుతంగా పోషించడం ద్వారా ఆమె అత్యున్నత స్థాయి గుర్తింపును)" -పోషించడం ద్వారా బదులు పోషించి అంటే బాగుంటుంది. చివర్లో బ్రాకెట్టు పొరపాటున పడినట్లుంది. # అలాగే, 'మిస్సమ్మ' (1955) చిత్రంలో నటి భానుమతి స్థానంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రను పోషించి మంచి గుర్తింపు పొందింది - భానుమతి స్థానంలో ఆమె రావడం అనేది ఒక పెద్ద విశేషం. దాని గురించి ముందు రాయలేదు కాబట్టి, ఇక్కడ మరీ ఇంత మామూలుగా తేల్చేయకుండా, వేరే వాక్యంగా రాస్తే బాగుంటుంది, ఇలా: "'మిస్సమ్మ' (1955) చిత్రంలో 'మిస్ మేరీ' పాత్రకు ముందుగా అనుకున్న భానుమతి స్థానంలో సావిత్రిని తీసుకున్నారు. ఆమె ఆ పాత్రను చక్కగా పోషించి మంచి గుర్తింపు తెచ్చుకుంది." # ఆమె అతిథులకు గౌరవించడం, దాతృత్వ కార్యక్రమాలు చేసేది. - వాక్య నిర్మాణ దోషం # కానీ ఖర్చులపై ఆమెకు అదుపు ఉండేది కాదు.- కానీ అక్కరలేదు # గణేశన్ ఇతర స్త్రీలతో సంబంధాలు కొనసాగిస్తుండగా, ఆమె మాత్రం తన చుట్టూ చేరిన వారికి ఉదారంగా సహాయం చేసేది. - వాక్యంలో మొదటి భాగానికీ, రెండో భాగానికీ కార్యకారణ సంబంధం లాంటిది ఉన్నట్ల్కు రాసారు. కానీ ఆ రెండు పరస్పర సంబంధం ఉన్నవి కావు. # వంటి చిత్రాలలో నటించడం ద్వారా ఆమె బాలీవుడ్‌లోనూ - వంటి చిత్రాలలో నటించి, బాలీవుడ్‌లోనూ # అదే సమయంలో కొందరు పొగడ్తలతో ఆమెను ప్రోత్సహించి, విజయవంతం కాని, ఆర్థికంగా నష్టపరిచిన చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించేలా, వాటిని నిర్మించేలా చేశారు. - ఈ వాక్యాన్ని మరింత సహజంగా రాయాలి # ఆయన తన గోరింటాకు (1979) వంటి అనేక చిత్రాలలో సావిత్రికి పాత్రలు ఇచ్చాడు. "ఆయన తన" అక్కర్లేదు. # చాముండేశ్వరికి అభినయ్ వడ్డి అనే కుమారుడు ఉన్నాడు. ఆయన రామానుజన్ (2014) చిత్రంలో నటించాడు. అందువల్ల ఆయన సావిత్రికి మనుమడు అవుతాడు. - ఈ వాక్యాల అమరిక సరిగా లేదు. తప్పు అర్థం ఇస్తున్నాయి. తిరగరాయాలి. అప్పుడు కూడా "అందువలన.." ఉండకూడదు. చాముండేశ్వరికి అభినయ్ వడ్డి అనే కుమారుడు - సావిత్రికి మనుమడు - ఉన్నాడు. ఆయన రామానుజన్ (2014) చిత్రంలో నటించాడు. లేదా సావిత్రి మనుమడు అణేది పూర్తిగా తీసెయ్యవచ్చు. # 1972–73 మధ్యకాలంలో పెరుగుతున్న మధుమేహం, రక్తపోటు కారణంగా ఆమె ఆరోగ్యం వేగంగా క్షీణించడం ప్రారంభమైంది. - "మధ్యకాలంలో" తరువాత కామా ఉండాలి. "పెరుగుతున్న మధుమేహం, రక్తపోటు కారణంగా" బదులు "మధుమేహం, రక్తపోటు పెరిగి," అని రాస్తే మరింత సహజంగా ఉంటుంది. # అయితే, 1980 మే 10న బెంగళూరులోని హోటల్ చాళుక్యలో బస చేసింది. - "అయితే" అక్కరలేదు. # అక్కడ తన మిగిలిన పన్ను బకాయిలకు సంబంధించిన కోర్టు నోటీసు అందుకుంది. - హోటల్లో నోటీసులు అందుకుందా? అయి ఉండదు. ఆమె హోటల్లో ఉండగా ఇంటికి నోటీసులు వచ్చాయేమో! మళ్ళీ పరిశీలించండి. # ఎటువంటి ఆహారం తీసుకోకుండానే నిద్రపోయేది - ఇక్కడ "నిద్రపోయింది" అనాలి. # పడకకు పరిమితమైన స్థితి - దీన్ని తెలుగు నుడీలో మంచాన పడి అంటాం. అలా రాస్తే సహజంగా ఉంటుంది. # "సావిత్రిని మొండితనం ఉన్న, దృఢనిశ్చయంతో కూడిన, ఏ పాత్రనైనా అలవోకగా ఒంటబట్టించుకోగల, చలాకీ స్వభావం కలిగిన, ప్రసిద్ధ దాతగా ప్రేమతో స్మరించుకుంటారు" - వాక్యాన్ని సహజంగా రాయాలి # “కథలు, చిత్రీకరణలు కేవలం పురుష తారలను దృష్టిలో పెట్టుకొని ప్రణాళిక చేయబడిన కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలను, దర్శకులను భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్య వినోద పరిశ్రమలో ఆమె "సదాహరిత తార" గా ఎదిగింది.” - సహజంగా రాయాలి. నమూనా వాక్యాలు: “హీరోలను దృష్టిలో పెట్టుకొని కథలు రాసిన, సినిమాలు తీసిన ఆ కాలంలో, సావిత్రి నటన, ఆమె హావభావాలు, ఆమె అందం రచయితలనూ, దర్శకులనూ భిన్నంగా ఆలోచించేలా చేశాయి. పురుషాధిక్యత ఉండే సినిమా పరిశ్రమలో ఆమె "సతతహరిత తార" గా ఎదిగింది.” # ఆమె పేరిట గౌరవించేందుకు - గౌరవించేందుకు ఆమె పేరిట # మహానటి సావిత్రి సాహిత్య సాంస్కృతిక కళాపీఠం సావిత్రి కళాపీఠం పురస్కారాలను - ఇవి రెండు వేరువేరు పురస్కారాలా? లేక పొరపాటున రెండుసార్లు పడిందా? వేరువేరైతే మధ్యలో కామా పెట్టి, చివర్లో "అనే రెండు పురస్కారాలను" అని రాయాలి. లేదంటే సందిగ్ధంగా ఉంటుంది. # ఆమె మరణించిన తరువాత, ఒక నిర్దిష్ట నంది పురస్కారం విభాగానికి ఆమె పేరు శాశ్వతంగా పెట్టాలని ప్రముఖ సినీ విమర్శకులు, ప్రాంతీయ ప్రముఖులు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలను నిరంతరం కోరుతున్నారు. - ఇంకా కోరుతున్నారా? లేక పెట్టారా? పెడితే వాక్యానికి కాలదోషం పట్టినట్టు. అలాగే, ఈ వాక్యానికి మూలం ఉండాలి. # ఫ్యాషన్ డిజైనర్లు చైతన్యపూర్వకంగా కృషి చేశారు - "చైతన్యపూర్వకంగా" అనేది అర్థం కావడం లేదు. # అభిమానులు, ప్రచారసాధనాలు సావిత్రి జన్మదినాన్ని డిసెంబరు 6 గా జరుపుకుంటాయి. - వాక్య నిర్మాణ దోషం # ఎర్రవర్గాలు 12 ఉన్నాయి. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 02:54, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ==పునః పరిశీలన అభ్యర్థన== [[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ మీరు తెలియజేసిన సూచనలను పాటిస్తూ మరల వ్యాసాన్ని సవరించాను. శుద్ధి చేసాను. ఈ సమీక్ష మూలంగా వ్యాసం ఎలా రాయాలో, వాక్య నిర్మాణం ఎలా ఉండాలో, మూలాలు ఎలా చేర్చాలో స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. ఈ కార్యక్రమం వలన మరిన్ని మంచి వ్యాసాలను తీర్చిదిద్దే అనుభవం వస్తుంది. ధన్యవాదాలు. శుద్ధి చేసిన ఈ వ్యాసాన్ని మరలా పునః సమీక్ష చేయవలసినదిగా కోరుచున్నాను.➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:30, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, ఇది పరిశీలించండి: "పుష్పవల్లితో ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు" - అంగీకరించనిది "పెదనాన్న" అని మార్చాలి, కదా? :అడిగేవాడికి చెప్పేవాడు లోకువ లాగా నేను సమీక్ష చేస్తూ పోయాను. దాన్ని రంధ్రాన్వేషణ లాగా భావించకుండా సహృదయంతో అర్థం చేసుకుని బోలెడు మార్పులు చేసారు. అందువలన వ్యాసం మెరుగుపడి చాలా చక్కటి రూపానికి వచ్చింది. మీకు చాలా ధన్యవాదాలు. ఈ సమీక్ష వలన నేను కూడా చాలా నేర్చుకున్నాను. ముందుముందు మరిన్ని సమీక్షలు చేసేందుకు మీ తోడ్పాటు నాకు ప్రోత్సాహాన్నిచ్చింది. నేను రాయబోయే వ్యాసాలకు కూడా ఈ అనుభవం పనికొస్తుంది. నమస్కారం. __ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 16:51, 6 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::@[[వాడుకరి:K.Venkataramana|K.Venkataramana]] గారూ, "సావిత్రి ఒక సినిమాలో అవకాశం కోసం తన మామయ్యతో కలిసి", "పుష్పవల్లితో ప్రేమసంబంధం ఉండటం వల్ల ఆమె మామయ్య, ఆ పెళ్ళికి అంగీకరించలేదు" - ఈ రెండు వాక్యాల్లో "మామయ్య" స్థానే "పెదనాన్న" అని రాయాలనుకుంటాను, చూడండి.__ [[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 00:20, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) ::::[[User:Chaduvari|చదువరి]] గారూ, మీరు తెలియజేసిన మార్పులను చేసాను. ded links మూలాలను సరిచేసాను. ➤ <span style="white-space:nowrap;text-shadow:white 0em 0em 0.8em,#FF5800 -0.8em -0.8em 0.9em,#00FF00 0.7em 0.7em 0.8em;color:#00FF00"><span style="color:blue"> [[User:K.Venkataramana|కె.వెంకటరమణ]] ❋ [[User talk:K.Venkataramana|చర్చ]]</span></span> 15:26, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) lzamv1lknu473jcfry6ad48l2omzcwc 10 509100 4955048 4953682 2026-09-09T01:47:16Z స్వరలాసిక 13980 4955048 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = బెంజోడియాజిపైన్‌లు | title = [[బెంజోడియాజిపైన్|బెంజోడియాజిపైన్‌]]లు | state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist | group1 = 1,4-బెంజోడియాజిపైన్‌లు | list1 = * [[2-ఆక్సోక్వాజెపం]] * [[3-హైడ్రోక్సైఫినాజెపం]] * [[బ్రోమాజెపం]] * [[బ్రోమోనార్డియాజెపం]] * [[బిఎంఎస్-906024]] * [[కామాజెపం]] * [[కార్బురాజెపం]] * [[క్లోర్డియాజెపాక్సైడ్]] * [[Cinazepam]] * [[Cinolazepam]] * [[క్లోనాజెపం]] * [[Cloniprazepam]] * [[Clorazepate]] * [[Cyprazepam]] * [[Delorazepam]] * [[Demoxepam]] * [[Desmethylflunitrazepam]] * [[Devazepide]]* * [[డయాజెపామ్]] * [[Diclazepam]] * [[Difludiazepam]] * [[Doxefazepam]] * [[Elfazepam]] * [[Ethyl carfluzepate]] * [[Ethyl dirazepate]] * [[Ethyl loflazepate]] * [[Flubromazepam]] * [[Fletazepam]] * [[Fludiazepam]] * [[Flunitrazepam]] * [[ఫ్లూరాజెపం]] * [[Flutemazepam]] * [[Flutoprazepam]] * [[Fosazepam]] * [[Gidazepam]] * [[Halazepam]] * [[Iclazepam]] * [[Irazepine]]* * [[Kenazepine]] * [[Ketazolam]] * [[లోరాజెపం]] * [[Lormetazepam]] * [[Lufuradom]]* * [[Meclonazepam]] * [[Medazepam]] * [[Menitrazepam]] * [[Metaclazepam]] * [[Motrazepam]] * [[N-Desalkylflurazepam|''N''-Desalkylflurazepam]] * [[Nifoxipam]] * [[Nimetazepam]] * [[Nitemazepam]] * [[Nitrazepam]] * [[Nitrazepate]] * [[Nordazepam]] * [[Nortetrazepam]] * [[ఆక్సాజెపామ్]] * [[Phenazepam]] * [[Pinazepam]] * [[Pivoxazepam]] * [[Prazepam]] * [[Proflazepam]] * [[Quazepam]] * [[QH-II-66]] * [[Reclazepam]] * [[RO4491533]]* * [[Ro05-4082]] * [[Ro5-4864]]* * [[Ro07-5220]] * [[Ro07-9749]] * [[Ro20-8065]] * [[Ro20-8552]] * [[SH-I-048A]] * [[Sulazepam]] * [[Temazepam]] * [[Tetrazepam]] * [[Tifluadom]]* * [[Timelotem]]* * [[Tolufazepam]] * [[Triflunordazepam]] * [[Tuclazepam]] * [[Uldazepam]] | group2 = 1,5-బెంజోడియాజిపైన్‌లు | list2 = * [[Arfendazam]] * [[Clobazam]] * [[CP-1414S]] * [[Lofendazam]] * [[Triflubazam]] | group3 = 2,3-బెంజోడియాజిపైన్‌లు* | list3 = * [[Girisopam]] * [[GYKI-52,466|GYKI-52466]] * [[GYKI-52895]] * [[Nerisopam]] * [[Talampanel]] * [[Tofisopam]] | group4 = [[Triazolobenzodiazepine]]s | list4 = * [[Adinazolam]] * [[ఆల్ప్రాజోలం]] * [[Bromazolam]] * [[Clonazolam]] * [[Estazolam]] *[[Ethylbromazolam]] * [[Fluadinazolam]] * [[Flualprazolam]] * [[Flubromazolam]] * [[Flunitrazolam]] * [[Nitrazolam]] * [[Phenazolam]] * [[Pyrazolam]] * [[Rilmazolam]] (active metabolite of [[Rilmazafone]]) * [[Triazolam]] | group5 = Imidazoబెంజోడియాజిపైన్‌లు | list5 = * [[Bretazenil]] * [[Climazolam]] * [[EVT-201]] * [[FG-8205]] * [[Flumazenil]] * [[GL-II-73]] * [[Imidazenil]] * [[Iomazenil|¹²³I-Iomazenil]] * [[L-655,708]] * [[Loprazolam]] * [[Midazolam]] * [[PWZ-029]] * [[Remimazolam]] * [[Ro15-4513]] * [[Ro48-6791]] * [[Ro48-8684]] * [[Ro4938581]] * [[Sarmazenil]] * [[SH-053-R-CH3-2′F]] | group6 = Oxazoloబెంజోడియాజిపైన్‌లు | list6 = * [[Cloxazolam]] * [[Flutazolam]] * [[Haloxazolam]] * [[Mexazolam]] * [[Oxazolam]] | group7 = [[Thienodiazepine]]s | list7 = * [[Bentazepam]] * [[Clotiazepam]] * [[Ro09-9212]] | group8 = [[Thienotriazolodiazepine]]s | list8 = * [[alpha-Hydroxyetizolam|α-Hydroxyetizolam]] * [[Apafant]]* * [[Brotizolam]] * [[Ciclotizolam]] * [[Clotizolam]] * [[Deschloroclotizolam]] * [[Deschloroetizolam]] * [[Etizolam]] * [[Flubrotizolam]] * [[Fluclotizolam]] * [[Fluetizolam]] * [[Israpafant]]* * [[JQ1]]* * [[Metizolam]] | group9 = [[Thienobenzodiazepine]]s* | list9 = * [[Olanzapine]] * [[Telenzepine]] | group10 = Pyridodiazepines | list10 = * [[Lopirazepam]] | group11 = [[Pyridotriazolodiazepine]]s | list11 = * [[Zapizolam]] | group12 = Pyrazolodiazepines | list12 = * [[Razobazam]]* * [[Ripazepam]] * [[Zolazepam]] * [[Zomebazam]] * [[Zometapine]]* | group13 = Pyrrolodiazepines | list13 = * [[Premazepam]] | group14 = Tetrahydroisoquinoబెంజోడియాజిపైన్‌లు | list14 = * [[Clazolam]] | group15 = [[Pyrrolobenzodiazepine]]s* | list15 = * [[Anthramycin]] | group16 = Benzodiazepine prodrugs | list16 = * [[Alprazolam triazolobenzophenone]] * [[Avizafone]] * [[Rilmazafone]] | group17 = Others/unsorted | list17 = * [[NTX-1955|NTX-1955 (RO-7308480)]] | list18 = <nowiki>*</nowiki> atypical activity profile (not [[GABAA receptor|GABA_A receptor]] ligands) }}<noinclude> {{collapsible option}} '''''See also:''''' [[Template:Benzos]] [[Category:బెంజోడియాజిపైన్‌లు|*]] Exitenstial </noinclude> e1ssucz5flop4i5hq0w1gkkuvqc4kgi 0 509102 4955173 4953680 2026-09-09T04:54:43Z స్వరలాసిక 13980 4955173 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =మల్టిపుల్ మైలోమా |synonym = ప్లాస్మా సెల్ మైలోమా, మైలోమాటోసిస్, కాహ్లర్ వ్యాధి, మైలోమా <ref>{{cite web |title=Myeloma Canada {{!}} What is Multiple Myeloma? |url =https://www.myelomacanada.ca/en/about-multiple-myeloma/what-is-myeloma |website =www.myelomacanada.ca |access-date =17 April 2020 |archive-date =13 May 2020 |archive-url =https://web.archive.org/web/20200513072222/https://myelomacanada.ca/en/about-multiple-myeloma/what-is-myeloma |url-status =dead }}</ref> |image ={{Photomontage |photo1a =Blausen 0656 MultipleMyeloma.png |photo2a =Plasmacytoma_ultramini1.jpg |size =320 |spacing =2 |color =#FFFFFF |text =}} |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =పైభాగం: ఎముకలలో పుండ్లు ఎక్కువగా వచ్చే ప్రదేశం వెన్నెముక. కిందిభాగం: ప్లాస్మాసైటోమా యొక్క మైక్రోగ్రాఫ్ , H&E స్టెయిన్. |pronounce = |specialty = హెమటాలజీ & ఆంకాలజీ |symptoms = ఎముక నొప్పి , రక్తస్రావం, తరచుగా వచ్చే ఇన్ఫెక్షన్లు, రక్తహీనత<ref name=NIH2016Pt/> |complications = అమైలోసిస్ , మూత్రపిండాల సమస్యలు , ఎముక పగుళ్లు , రక్తం అధికంగా చిక్కబడటం<ref name=NIH2016Pt/><ref name=NIH2016Pro/> |onset = |duration =దీర్ఘకాలిక<ref name=NIH2016Pro/> |types = |causes =తెలియని<ref name=WCR2014Cp513/> |risks =ఊబకాయం<ref name=WCR2014Cp2/> |diagnosis =రక్త లేదా మూత్ర పరీక్షలు, ఎముక మజ్జ బయాప్సీ , వైద్య ఇమేజింగ్<ref name=Raab2009/> |differential = |prevention = |treatment = స్టెరాయిడ్లు , కీమోథెరపీ , థాలిడోమైడ్ , మూల కణ మార్పిడి , బిస్ఫాస్ఫోనేట్లు , రేడియేషన్ థెరపీ<ref name=NIH2016Pro/><ref name=Raab2009/> |medication = |prognosis = ఐదేళ్ల మనుగడ రేటు 52% / ఆయుర్దాయం 6 సంవత్సరాలు (USA)<ref name=SEER2016/> |frequency =488,200 (2015లో ప్రభావితమయ్యారు)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal|last1=GBD 2015 Disease and Injury Incidence and Prevalence|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|pmid=27733282|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6|pmc=5055577}}</ref> |deaths =101,100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903}}</ref> }} '''ప్లాస్మా సెల్ '''మైలోమా'''''' సాధారణ మైలోమా అని కూడా పిలువబడే '''బహుళ మైలోమా''' అనేది ప్లాస్మా కణాల [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]], ఇది సాధారణంగా ప్రతిరోధకాలను ఉత్పత్తి చేసే ఒక రకమైన [[తెల్ల రక్తకణాలు|తెల్ల రక్త కణాలు]]. తరచుగా, ప్రారంభంలో ఎటువంటి లక్షణాలు కనిపించవు..<ref name="NIH2016Pt">{{Cite web|title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma)—Patient Version|url=http://www.cancer.gov/types/myeloma|website=NCI|access-date=8 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727234102/http://www.cancer.gov/types/myeloma|archive-date=27 July 2016|date=1980-01-01}}</ref> ఇది పెరిగే కొద్దీ, ఎముక నొప్పి, రక్తస్రావం, తరచుగా ఇన్ఫెక్షన్లు, [[రక్తహీనత]] సంభవించవచ్చు.<ref name="NIH2016Pt" /> సంక్లిష్టతలు [[అమిలోయిడోసిస్]] కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2016Pro">{{Cite web|title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma) Treatment (PDQ®)–Health Professional Version|url=http://www.cancer.gov/types/myeloma/hp/myeloma-treatment-pdq|website=NCI|access-date=8 August 2016|date=July 29, 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704233112/http://www.cancer.gov/types/myeloma/hp/myeloma-treatment-pdq|archive-date=4 July 2016}}</ref> బహుళ మైలోమా కారణం తెలియదు.<ref name="WCR2014Cp513">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|pages=Chapter 5.13}}</ref> ప్రమాద కారకాలలో [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]], [[వికిరణం|రేడియేషన్]] ఎక్స్పోజర్, కుటుంబ చరిత్ర, కొన్ని రసాయనాలు ఉన్నాయి..<ref name="WCR2014Cp2">{{Cite book|title=World Cancer Report 2014|date=2014|publisher=World Health Organization|isbn=978-9283204299|pages=Chapter 2.3 and 2.6}}</ref><ref>{{Cite web|title=Plasma Cell Neoplasms (Including Multiple Myeloma) Treatment|url=https://www.cancer.gov/types/myeloma/patient/myeloma-treatment-pdq#section/all|website=National Cancer Institute|access-date=28 November 2017|date=1980-01-01|archive-date=2021-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210109231912/https://www.cancer.gov/types/myeloma/patient/myeloma-treatment-pdq#section/all|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2014 E-Book: 5 Books in 1|date=2013|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0323084314|page=726|url=https://books.google.ca/books?id=H63KViNwsdcC&pg=PA726|access-date=2020-08-06|archive-date=2019-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190917193640/https://books.google.ca/books?id=H63KViNwsdcC&pg=PA726}}</ref> బహుళ మైలోమా అనేది నిర్ణయించని ప్రాముఖ్యత కలిగిన మోనోక్లోనల్ గమ్మోపతి నుండి అభివృద్ధి చెందవచ్చు, ఇది మైలోమాను పొగబెట్టడానికి దారితీస్తుంది . అసాధారణ ప్లాస్మా కణాలు అసాధారణ ప్రతిరోధకాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, ఇవి మూత్రపిండాల సమస్యలను, మితిమీరిన మందపాటి రక్తాన్ని కలిగిస్తాయి.<ref name="NIH2016Pt" /> ప్లాస్మా కణాలు [[ఎముక మజ్జ]] లేదా మృదువైన కణజాలంలో కూడా ద్రవ్యరాశిని ఏర్పరుస్తాయి.<ref name="NIH2016Pt" /> ఒక కణితి ఉన్నప్పుడు, దీనిని ప్లాస్మాసైటోమా అని పిలుస్తారు, ఒకటి కంటే ఎక్కువ కణితులను బహుళ మైలోమా అని పిలుస్తున్నారు.<ref name="NIH2016Pt" /> రక్తం లేదా మూత్ర పరీక్షలలో అసాధారణ ప్రతిరక్షకాలు, ఎముక మజ్జ బయాప్సీ క్యాన్సర్ ప్లాస్మా కణాలు, ఎముక గాయాలను కనుగొనే వైద్య చిత్రాల ఆధారంగా బహుళ మైలోమా నిర్ధారణ చేయబడుతుంది. మరొక సాధారణ అన్వేషణ అధిక రక్త కాల్షియం స్థాయిలు.<ref name=Raab2009>{{cite journal |vauthors=Raab MS, Podar K, Breitkreutz I, Richardson PG, Anderson KC |title=Multiple myeloma |journal=Lancet |volume=374 |issue=9686 |pages=324–39 |date=July 2009 |pmid=19541364 |doi=10.1016/S0140-6736(09)60221-X}}</ref> బహుళ మైలోమాను చికిత్స చేయదగినదిగా పరిగణిస్తారు, కానీ సాధారణంగా నయం చేయలేనిదిగా పరిగణించబడుతుంది.<ref name="NIH2016Pro" /> స్టెరాయిడ్స్, కీమోథెరపీ, లక్షిత చికిత్స, మూల కణ మార్పిడి ద్వారా ఉపశమనాలు తీసుకురావచ్చు.<ref name="NIH2016Pro" /> బిస్ఫాస్ఫోనేట్లు, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] కొన్నిసార్లు ఎముక గాయాల నుండి నొప్పిని తగ్గించడానికి ఉపయోగిస్తారు..<ref name="NIH2016Pro" /> ప్రపంచవ్యాప్తంగా, బహుళ మైలోమా 488,000 మందిని ప్రభావితం చేసింది, ఫలితంగా 2015 లో 101,100 మరణాలు సంభవించాయి. యునైటెడ్ స్టేట్స్లో, ఇది సంవత్సరానికి 100,000 మందికి 6.5% లో అభివృద్ధి చెందుతుంది, 0.7% మంది ప్రజలు వారి జీవితాల్లో ఏదో ఒక సమయంలో ప్రభావితమవుతారు.<ref name="SEER2016">{{Cite web|title=SEER Stat Fact Sheets: Myeloma|url=http://seer.cancer.gov/statfacts/html/mulmy.html|website=NCI Surveillance, Epidemiology, and End Results Program|access-date=8 August 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160727230344/http://seer.cancer.gov/statfacts/html/mulmy.html|archive-date=27 July 2016}}</ref> ఇది సాధారణంగా 60 సంవత్సరాల వయస్సులో సంభవిస్తుంది, మహిళల కంటే పురుషులలో ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇది 40 ఏళ్ల వయస్సులోపు అరుదు.<ref name=Raab2009 /> చికిత్స లేకుండా, సాధారణ మనుగడ ఏడు నెలలు ఉంటుంది.<ref name="NIH2016Pro" /> ప్రస్తుత చికిత్సలతో, మనుగడ సాధారణంగా 4 నుండి 5 సంవత్సరాలు ఉంటుంది.<ref name="NIH2016Pro" /> ఐదు సంవత్సరాల మనుగడ రేటు సుమారు 49%.<ref name="SEER2016" /> మైలోమా అనే పదం గ్రీకు మైలో నుండి వచ్చింది-అంటే "మజ్జ" & -ఓమా అంటే "కణితి".<ref>{{Cite book|last=Diepenbrock|first=Nancy H.|title=Quick Reference to Critical Care|date=2011|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|isbn=9781608314645|page=292|url=https://books.google.ca/books?id=Xk7znn4rxIMC&pg=PA292|archive-url=https://web.archive.org/web/20160821001921/https://books.google.ca/books?id=Xk7znn4rxIMC&pg=PA292|archive-date=2016-08-21}}</ref> ==మూలాలు== {{మూలాలజాబితా}} [[వర్గం:Translated from MDWiki]] n69bhtryd2vx3p8nhu847s1lfub7p86 0 509223 4955071 4954883 2026-09-09T03:43:57Z Depot, KG 146037 light post-editing of neural machine translated text part1 4955071 wikitext text/x-wiki <!-- [http://web.archive.org/web/20260908095958/https://te.wikipedia.org/w/index.php?limit=50&fulltext=1&ns0=1&profile=advanced&search=%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D&title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95%3A%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B7%E0%B0%A3 హోర్/hor] [http://web.archive.org/web/20260908102101/https://te.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D&title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95%3A%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B7%E0%B0%A3&profile=advanced&fulltext=1&advancedSearch-current=%7B%22fields%22%3A%7B%22intitle%22%3A%22%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D%22%7D%7D&ns0=1 intitle:హోర్/hor] --> <!-- 1 Hor Lhamo (late 19th – early 20th century) was a Tibetan woman from Kham, on Tibetan territory. She rebelled against local lords and collaborating officials as well as against Chinese influence, at a time when the region was still Tibetan and independent. Her actions are one of the few known examples of female resistance against patriarchal oppression and external interference in Tibetan history. 2 Qinghai, now in Northwestern China used to be under the dominion of Tibet, and the feudal government at Lhasa required payment of tribute from the local nomadic serfs. @ Hor Lhamo's family suffered under these requirements and in 1918 led a delegation representing 150 families to the local ruler to protest the excessive taxation. her family suffered under payment of tribute. @ This was refused and Lhamo returned with what has been described as a peasant army. 3 Lhamo's army defeated the Tibetan authorities, taking 45 soldiers prisoner and killing the local ruler. The Tibetan government responded by sending a superior force to restore order. @ Lhamo's revolt was subdued and she was executed. == References == {{Reflist}} --> <!-- 1 హోర్ లామో (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) టిబెటన్ భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ మరియు స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు చైనా ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు చైనా ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్య అణచివేత మరియు బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. # హోర్ లామో (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) టిబెటన్ భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు చైనా ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్య అణచివేత, బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. 2 # ఇప్పుడు వాయువ్య చైనాలో ఉన్న క్వింగై, టిబెట్ ఆధిపత్యంలో ఉండేది, లాసాలోని భూస్వామ్య ప్రభుత్వం స్థానిక సంచార దాసుల నుండి కప్పం చెల్లించాల్సి ఉండేది. ఆమె కుటుంబం కప్పము చెల్లింపులవలన బాధపడింది. 1918లో 150 కుటుంబాల బృందం ఆమె ప్రాతినిధ్యంలో అధిక పన్నును వ్యతిరేకించింతు స్థానిక పాలకుడికు ఘట్టిగా చెప్పుట జరిగింది. ఇది తిరస్కరించబడింది, ఆమె రైతు సైన్యంతొ తిరిగి రావల్సి వచ్చింది. @ హోర్ లామో కుటుంబం ఈ అవసరాలతో బాధపడింది, 1918లో 150 కుటుంబాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ప్రతినిధి బృందం అధిక పన్నును నిరసిస్తూ స్థానిక పాలకుడికి నాయకత్వం వహించింది. @ ఇది తిరస్కరించబడింది మరియు లామో రైతు సైన్యం అని వర్ణించబడిన దానితో తిరిగి వచ్చాడు. 3 ఆమె సైన్యం టిబెటన్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెటన్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. @ ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు. # ఆమె సైన్యం టిబెటన్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెటన్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు. --> == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} js7lk33vthhjfqa9iot4t7421cexsx7 4955261 4955071 2026-09-09T07:34:22Z Depot, KG 146037 no new refs, old kept as it is 4955261 wikitext text/x-wiki <!-- [http://web.archive.org/web/20260908095958/https://te.wikipedia.org/w/index.php?limit=50&fulltext=1&ns0=1&profile=advanced&search=%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D&title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95%3A%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B7%E0%B0%A3 హోర్/hor] [http://web.archive.org/web/20260908102101/https://te.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D&title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95%3A%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B7%E0%B0%A3&profile=advanced&fulltext=1&advancedSearch-current=%7B%22fields%22%3A%7B%22intitle%22%3A%22%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D%22%7D%7D&ns0=1 intitle:హోర్/hor] --> <!-- 1 Hor Lhamo (late 19th – early 20th century) was a Tibetan woman from Kham, on Tibetan territory. She rebelled against local lords and collaborating officials as well as against Chinese influence, at a time when the region was still Tibetan and independent. Her actions are one of the few known examples of female resistance against patriarchal oppression and external interference in Tibetan history. 2 Qinghai, now in Northwestern China used to be under the dominion of Tibet, and the feudal government at Lhasa required payment of tribute from the local nomadic serfs. @ Hor Lhamo's family suffered under these requirements and in 1918 led a delegation representing 150 families to the local ruler to protest the excessive taxation. her family suffered under payment of tribute. @ This was refused and Lhamo returned with what has been described as a peasant army. 3 Lhamo's army defeated the Tibetan authorities, taking 45 soldiers prisoner and killing the local ruler. The Tibetan government responded by sending a superior force to restore order. @ Lhamo's revolt was subdued and she was executed. == References == {{Reflist}} --> <!-- 1 హోర్ లామో (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) టిబెటన్ భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ మరియు స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు చైనా ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు చైనా ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్య అణచివేత మరియు బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. # హోర్ లామో (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) టిబెటన్ భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు చైనా ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్య అణచివేత, బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. 2 # ఇప్పుడు వాయువ్య చైనాలో ఉన్న క్వింగై, టిబెట్ ఆధిపత్యంలో ఉండేది, లాసాలోని భూస్వామ్య ప్రభుత్వం స్థానిక సంచార దాసుల నుండి కప్పం చెల్లించాల్సి ఉండేది. ఆమె కుటుంబం కప్పము చెల్లింపులవలన బాధపడింది. 1918లో 150 కుటుంబాల బృందం ఆమె ప్రాతినిధ్యంలో అధిక పన్నును వ్యతిరేకించింతు స్థానిక పాలకుడికు ఘట్టిగా చెప్పుట జరిగింది.<ref name="isbn9780742539907">{{Cite book|title=China's Tibet? autonomy or assimilation|last=Smith|first=Warren W.|date=2009|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3990-7|edition=paperback|location=Lanham}}</ref> ఇది తిరస్కరించబడింది, ఆమె రైతు సైన్యంతొ తిరిగి రావల్సి వచ్చింది.<ref name="isbn9780742539907" /><ref>{{Cite book|title=The encyclopedia of Amazons: women warriors from antiquity to the modern era|last=Salmonson|first=Jessica Amanda|date=1991|publisher=Paragon House|isbn=978-1-55778-420-9|edition=1st|location=New York}}</ref> @ హోర్ లామో కుటుంబం ఈ అవసరాలతో బాధపడింది, 1918లో 150 కుటుంబాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ప్రతినిధి బృందం అధిక పన్నును నిరసిస్తూ స్థానిక పాలకుడికి నాయకత్వం వహించింది. @ ఇది తిరస్కరించబడింది మరియు లామో రైతు సైన్యం అని వర్ణించబడిన దానితో తిరిగి వచ్చాడు. 3 ఆమె సైన్యం టిబెటన్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెటన్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. @ ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు. # ఆమె సైన్యం టిబెటన్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెటన్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు.<ref name="isbn9780742539907" /> --> == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} obguqv7dw3z0wen1rg8ttbplz6216nh 4955267 4955261 2026-09-09T07:52:55Z Depot, KG 146037 add wikilinks 4955267 wikitext text/x-wiki <!-- [http://web.archive.org/web/20260908095958/https://te.wikipedia.org/w/index.php?limit=50&fulltext=1&ns0=1&profile=advanced&search=%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D&title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95%3A%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B7%E0%B0%A3 హోర్/hor] [http://web.archive.org/web/20260908102101/https://te.wikipedia.org/w/index.php?search=intitle%3A%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D&title=%E0%B0%AA%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%A4%E0%B1%8D%E0%B0%AF%E0%B1%87%E0%B0%95%3A%E0%B0%85%E0%B0%A8%E0%B1%8D%E0%B0%B5%E0%B1%87%E0%B0%B7%E0%B0%A3&profile=advanced&fulltext=1&advancedSearch-current=%7B%22fields%22%3A%7B%22intitle%22%3A%22%E0%B0%B9%E0%B1%8B%E0%B0%B0%E0%B1%8D%22%7D%7D&ns0=1 intitle:హోర్/hor] --> <!-- 1 Hor Lhamo (late 19th – early 20th century) was a Tibetan woman from Kham, on Tibetan territory. She rebelled against local lords and collaborating officials as well as against Chinese influence, at a time when the region was still Tibetan and independent. Her actions are one of the few known examples of female resistance against patriarchal oppression and external interference in Tibetan history. 2 Qinghai, now in Northwestern China used to be under the dominion of Tibet, and the feudal government at Lhasa required payment of tribute from the local nomadic serfs. @ Hor Lhamo's family suffered under these requirements and in 1918 led a delegation representing 150 families to the local ruler to protest the excessive taxation. her family suffered under payment of tribute. @ This was refused and Lhamo returned with what has been described as a peasant army. 3 Lhamo's army defeated the Tibetan authorities, taking 45 soldiers prisoner and killing the local ruler. The Tibetan government responded by sending a superior force to restore order. @ Lhamo's revolt was subdued and she was executed. == References == {{Reflist}} --> <!-- 1 హోర్ లామో (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) టిబెటన్ భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ మరియు స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు చైనా ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు చైనా ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్య అణచివేత మరియు బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. # హోర్ లామో (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) [[టిబెట్ స్వాధికార ప్రాంతం|టిబెట్]] భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు [[చైనా]] ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్య అణచివేత, బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. 2 # ఇప్పుడు వాయువ్య చైనాలో ఉన్న క్వింగై, టిబెట్ ఆధిపత్యంలో ఉండేది, లాసాలోని భూస్వామ్య ప్రభుత్వం స్థానిక సంచార దాసుల నుండి కప్పం చెల్లించాల్సి ఉండేది. ఆమె కుటుంబం కప్పము చెల్లింపులవలన బాధపడింది. 1918లో 150 కుటుంబాల బృందం ఆమె ప్రాతినిధ్యంలో అధిక పన్నును వ్యతిరేకించింతు స్థానిక పాలకుడికు ఘట్టిగా చెప్పుట జరిగింది.<ref name="isbn9780742539907">{{Cite book|title=China's Tibet? autonomy or assimilation|last=Smith|first=Warren W.|date=2009|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3990-7|edition=paperback|location=Lanham}}</ref> ఇది తిరస్కరించబడింది, ఆమె రైతు సైన్యంతొ తిరిగి రావల్సి వచ్చింది.<ref name="isbn9780742539907" /><ref>{{Cite book|title=The encyclopedia of Amazons: women warriors from antiquity to the modern era|last=Salmonson|first=Jessica Amanda|date=1991|publisher=Paragon House|isbn=978-1-55778-420-9|edition=1st|location=New York}}</ref> @ హోర్ లామో కుటుంబం ఈ అవసరాలతో బాధపడింది, 1918లో 150 కుటుంబాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న ప్రతినిధి బృందం అధిక పన్నును నిరసిస్తూ స్థానిక పాలకుడికి నాయకత్వం వహించింది. @ ఇది తిరస్కరించబడింది మరియు లామో రైతు సైన్యం అని వర్ణించబడిన దానితో తిరిగి వచ్చాడు. 3 ఆమె సైన్యం టిబెటన్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెటన్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. @ ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు. # ఆమె సైన్యం టిబెటన్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెటన్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు.<ref name="isbn9780742539907" /> --> == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} opj7j4qj3m6ahykub24mub2pw87thyu 4955268 4955267 2026-09-09T07:58:32Z Depot, KG 146037 remove eng and telugu rough draft 4955268 wikitext text/x-wiki హోర్ లామో (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) [[టిబెట్ స్వాధికార ప్రాంతం|టిబెట్]] భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెటన్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు [[చైనా]] ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్య అణచివేత, బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. ఇప్పుడు వాయువ్య చైనాలో ఉన్న క్వింగై, టిబెట్ ఆధిపత్యంలో ఉండేది, లాసాలోని భూస్వామ్య ప్రభుత్వం స్థానిక సంచార దాసుల నుండి కప్పం చెల్లించాల్సి ఉండేది. ఆమె కుటుంబం కప్పము చెల్లింపులవలన బాధపడింది. 1918లో 150 కుటుంబాల బృందం ఆమె ప్రాతినిధ్యంలో అధిక పన్నును వ్యతిరేకించింతు స్థానిక పాలకుడికు ఘట్టిగా చెప్పుట జరిగింది.<ref name="isbn9780742539907">{{Cite book|title=China's Tibet? autonomy or assimilation|last=Smith|first=Warren W.|date=2009|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3990-7|edition=paperback|location=Lanham}}</ref> ఇది తిరస్కరించబడింది, ఆమె రైతు సైన్యంతొ తిరిగి రావల్సి వచ్చింది.<ref name="isbn9780742539907" /><ref>{{Cite book|title=The encyclopedia of Amazons: women warriors from antiquity to the modern era|last=Salmonson|first=Jessica Amanda|date=1991|publisher=Paragon House|isbn=978-1-55778-420-9|edition=1st|location=New York}}</ref> ఆమె సైన్యం టిబెటన్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెట్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలను పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు.<ref name="isbn9780742539907" /> == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} 581vz4o9grofhcc43cufw7792esn1yw 4955290 4955268 2026-09-09T09:26:13Z Depot, KG 146037 final light post-editing of neural machine translated text 4955290 wikitext text/x-wiki '''హోర్ లామో''' (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) [[టిబెట్ స్వాధికార ప్రాంతం|టిబెట్]] భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెట్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు [[చైనా]] ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్యం అణచివేత, బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. ఇప్పుడు వాయువ్య చైనాలో ఉన్న క్వింగై, టిబెట్ ఆధిపత్యంలో ఉండేది, లాసాలోని భూస్వామ్య ప్రభుత్వం స్థానిక సంచార దాసుల నుండి కప్పం చెల్లించాల్సి ఉండేది. ఆమె కుటుంబం కప్పము చెల్లింపులవలన ఇబ్భందులు ఎదురుకొవల్సివచింది. 1918లో 150 కుటుంబాల బృందంతొ ఆమె ప్రాతినిధ్యంలో అధిక కప్పంను వ్యతిరేకించింతు స్థానిక పాలకుడికు ఘట్టిగా చెప్పుట జరిగింది.<ref name="isbn9780742539907">{{Cite book|title=China's Tibet? autonomy or assimilation|last=Smith|first=Warren W.|date=2009|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3990-7|edition=paperback|location=Lanham}}</ref> ఇది తిరస్కరించబడింది, ఆమె రైతు సైన్యంతొ తిరిగి రావల్సి వచ్చింది.<ref name="isbn9780742539907" /><ref>{{Cite book|title=The encyclopedia of Amazons: women warriors from antiquity to the modern era|last=Salmonson|first=Jessica Amanda|date=1991|publisher=Paragon House|isbn=978-1-55778-420-9|edition=1st|location=New York}}</ref> ఆమె సైన్యం టిబెట్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెట్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలనుకప్పం పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు.<ref name="isbn9780742539907" /> == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} gmhnau5brkrphqr51ywo1heh2hxcj06 4955298 4955290 2026-09-09T09:32:33Z Depot, KG 146037 Depot, KG, [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/హోర్ లామో]] పేజీని [[హోర్ లామో]] కు తరలించారు 4955290 wikitext text/x-wiki '''హోర్ లామో''' (19వ శతాబ్దం చివర-20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో) [[టిబెట్ స్వాధికార ప్రాంతం|టిబెట్]] భూభాగంలోని ఖామ్ కు చెందిన టిబెటన్ మహిళ. ఈ ప్రాంతం టిబెట్ స్వతంత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆమె స్థానిక ప్రభువులు, సహకరించే అధికారులతో పాటు [[చైనా]] ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. టిబెట్ చరిత్రలో పితృస్వామ్యం అణచివేత, బాహ్య జోక్యానికి వ్యతిరేకంగా మహిళల ప్రతిఘటనకు తెలిసిన కొన్ని ఉదాహరణలలో ఆమె చర్యలు ఒకటి. ఇప్పుడు వాయువ్య చైనాలో ఉన్న క్వింగై, టిబెట్ ఆధిపత్యంలో ఉండేది, లాసాలోని భూస్వామ్య ప్రభుత్వం స్థానిక సంచార దాసుల నుండి కప్పం చెల్లించాల్సి ఉండేది. ఆమె కుటుంబం కప్పము చెల్లింపులవలన ఇబ్భందులు ఎదురుకొవల్సివచింది. 1918లో 150 కుటుంబాల బృందంతొ ఆమె ప్రాతినిధ్యంలో అధిక కప్పంను వ్యతిరేకించింతు స్థానిక పాలకుడికు ఘట్టిగా చెప్పుట జరిగింది.<ref name="isbn9780742539907">{{Cite book|title=China's Tibet? autonomy or assimilation|last=Smith|first=Warren W.|date=2009|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-0-7425-3990-7|edition=paperback|location=Lanham}}</ref> ఇది తిరస్కరించబడింది, ఆమె రైతు సైన్యంతొ తిరిగి రావల్సి వచ్చింది.<ref name="isbn9780742539907" /><ref>{{Cite book|title=The encyclopedia of Amazons: women warriors from antiquity to the modern era|last=Salmonson|first=Jessica Amanda|date=1991|publisher=Paragon House|isbn=978-1-55778-420-9|edition=1st|location=New York}}</ref> ఆమె సైన్యం టిబెట్ అధికారులను ఓడించి, 45 మంది సైనికులను ఖైదీలుగా తీసుకొని స్థానిక పాలకుడిని చంపారు. టిబెట్ ప్రభుత్వం శాంతిభద్రతలనుకప్పం పునరుద్ధరించడానికి ఉన్నత బలగాలను పంపడం జరిగింది. ఆమె తిరుగుబాటు అనిచివేషారు. ఆమెను ఉరితీశారు.<ref name="isbn9780742539907" /> == మూలాలు == {{Reflist}} {{Authority control}} gmhnau5brkrphqr51ywo1heh2hxcj06 0 509225 4954890 2026-09-08T12:10:22Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|భారతీయ విద్యావేత్త (1943–2020)}} {{More citations needed|date=September 2023}} {{Use dmy dates|date=May 2022}} {{Use Indian English|date=May 2022}} {{Infobox scientist | name = నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ | image = Prof_N_K_Bansal.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | captio...' 4954890 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ విద్యావేత్త (1943–2020)}} {{More citations needed|date=September 2023}} {{Use dmy dates|date=May 2022}} {{Use Indian English|date=May 2022}} {{Infobox scientist | name = నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ | image = Prof_N_K_Bansal.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ | birth_date = 11 డిసెంబర్ {{birth-date|1943}} | birth_place = బూందీ, రాజస్థాన్<ref>{{Cite web|url=https://www.tourmyindia.com/states/rajasthan/rajasthan_bundi.html|title=Bundi Travel Guide: Best Places to Visit & Top Things to Do &#124; Rajasthan Tourism &#124; Tour My India|website=tour-my-india}}</ref> | death_date = {{death date and age|2020|2|4|1943|12|11|df=y}} | other_names = ఎన్.కె బన్సాల్ | occupation = ప్రొఫెసర్ | known_for = శక్తి, పర్యావరణ రంగంలో సేవలు | doctoral_students = [[విశాల్ గార్గ్]] | notable_works = }} '''ఎన్ కె బన్సాల్''' ('''నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్''') (డిసెంబర్ 1943 - ఫిబ్రవరి 2020) [[ఐఐటి ఢిల్లీ|ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (IIT) ఢిల్లీ]] లోని సెంటర్ ఫర్ ఎనర్జీ స్టడీస్ విభాగానికి మాజీ అధిపతి, సీనియర్ ప్రొఫెసర్.<ref>{{Cite web |title=Prof. Dr. Narendra Kumar Bansal |url=https://www.humboldt-foundation.de/en/connect/explore-the-humboldt-network/singleview/1001422/prof-dr-narendra-kumar-bansal |access-date=2025-01-06 |website=www.humboldt-foundation.de |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url= https://ces.iitd.ac.in/?page=bansal|title= Bio |website=ces.iitd.ac.in|access-date=2020-12-09}}</ref> ఆయన [[శ్రీ మాతా వైష్ణో దేవి విశ్వవిద్యాలయం|శ్రీ మాతా వైష్ణో దేవి విశ్వవిద్యాలయానికి (SMVDU)]] వైస్-ఛాన్సలర్‌గా కూడా పనిచేశారు.<ref name="auto2">{{Cite web|url=http://www.smvdu.ac.in/index.php/admission|title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in|first=Rajeshwar|last=sharma|website=www.smvdu.ac.in}}</ref><ref name="auto4">{{Cite web|url=http://www.smvdu.ac.in/index.php/admission|title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in|first=Webmaster|last=SMVDU|website=www.smvdu.ac.in}}</ref> బన్సాల్ జర్మన్ అకడమిక్ ఎక్స్ఛేంజ్ సర్వీస్ ఫెలోషిప్‌తో పాటు జర్మనీకి చెందిన అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్ ఫెలోషిప్‌ను అందుకున్నారు. వాతావరణ మండలాలు, ప్యాసివ్ బిల్డింగ్ డిజైన్‌పై ఆయన చేసిన పరిశోధనలను పరిశోధకులు, వృత్తినిపుణులు విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last1=Bansal |first1=N. K. |url=https://books.google.com/books?id=BD1SAAAAMAAJ |title=Passive Building Design: A Handbook of Natural Climatic Control |last2=Hauser |first2=Gerd |last3=Minke |first3=Gernot |date=22 December 1994 |publisher=Elsevier Science B.V. |isbn=9780444817457 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bansal |first1=N. K |title=Passive building design: a handbook of natural climatic control |last2=Hauser |first2=Gerd |last3=Minke |first3=Gernot |date=9 December 1994 |publisher=Elsevier Science B.V. |oclc=29361241 }}</ref> == కుటుంబం == నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ శైలా బన్సాల్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి షాలిని, పూజా, శ్వేత అనే ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. తన పిల్లలను ఢిల్లీ పబ్లిక్ స్కూల్‌లో విద్యాభ్యాసం చేయించి, ఆపై ఉన్నత చదువుల కోసం [[అరిజోనా స్టేట్ యూనివర్శిటీ]]కి పంపడం ద్వారా స్వతంత్ర ఉద్యోగినులుగా మార్చాలని ఆయన ఆశించారు.{{citation needed|date=May 2022}} శైలా బన్సాల్ తన జీవితకాలంలో ప్యాంక్రియాటిక్ క్యాన్సర్‌తో సహా పలు క్యాన్సర్‌ల బారిన పడ్డారు. బన్సాల్ భార్య శైలా బన్సాల్ 2019 అక్టోబరులో మరణించారు. వారికి ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు.{{citation needed|date=May 2022}} == తొలి జీవితం, విద్య == నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ 1943 డిసెంబర్ 11న ఓం ప్రకాష్ గుప్తా, ప్రేమ్ లతా దంపతులకు విద్యావేత్తల కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి విశ్రాంత ఉపాధ్యాయుడు, తల్లి చిన్న పిల్లలకు విద్యాబుద్ధులు నేర్పేందుకు ఒక పాఠశాలను స్థాపించారు. ఏడుగురు సంతానంలో ఆయన ఒకరు కాగా వారిలో నలుగురు అబ్బాయిలు, ఇద్దరు అమ్మాయిలు, ఒక దత్తత తీసుకున్న తోబుట్టువు ఉన్నారు.{{citation needed|date=May 2022}} నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ తన 13వ ఏట 11వ తరగతి ప్రారంభించి, 15 ఏళ్ళ వయసులో ఉన్నత పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత వైద్య విద్య కోసం [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]లో చేరారు.<ref>{{cite web |url=https://www.bhu.ac.in/ |title=Home |website=bhu.ac.in}}</ref> అయితే ఆటోఇమ్యూన్ వ్యాధి కారణంగా ఆయన ఆ కోర్సును మధ్యలోనే వదిలివేసి, [[ఢిల్లీ]]లోని [[ఆల్ ఇండియా ఇనిస్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడికల్ సైన్సెస్ (ఎయిమ్స్)|అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ (AIIMS)]]లో ఏడాది పాటు ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందారు.<ref name="aiims.edu">{{Cite web|url=https://www.aiims.edu/en.html|title = AIIMS - All India Institute of Medical Science}}</ref> కోలుకున్న తర్వాత తన 20వ ఏట ఆగ్రా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (BSc) డిగ్రీని పొందారు.<ref>{{cite web |url=http://www.dbrau.org.in/ |title=Home |website=dbrau.org.in}}</ref> ఆపై 1966లో ఐఐటి ఢిల్లీ నుంచి మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc), 1969లో అదే సంస్థ నుంచి భౌతిక శాస్త్రంలో డాక్టరేట్ పూర్తి చేశారు. ఆయన [[బ్యాడ్మింటన్]], [[టేబుల్ టెన్నిస్]] క్రీడలలో ఛాంపియన్‌గా నిలిచారు. తన తోబుట్టువులపై సరదాగా అల్లరి చేయడం ఆయనకు ఎంతో ఇష్టం. కుటుంబంలో మంచి హాస్య చతురత గల వ్యక్తిగా ఆయనకు పేరుంది.{{citation needed|date=May 2022}} ==విద్యా వృత్తి== 1970లో నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ [[సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాల, ఢిల్లీ|సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాల]]లో అధ్యాపకుడిగా చేరి అక్కడ ఐదేళ్ల పాటు పనిచేశారు. తర్వాత 1975లో [[అణు విద్యుత్తు|అణు ఇంధన]] రంగంలో పోస్ట్-డాక్టోరల్ పరిశోధనల కోసం జర్మనీ వెళ్లారు. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత బన్సాల్ [[పునరుత్పాదక శక్తి]], [[స్థిరమైన వాస్తుశిల్పం|భవనాలలో ఇంధన సామర్థ్యం]], ఎనర్జీ ప్లానింగ్ మోడల్స్, [[పర్యావరణ వ్యవస్థల విశ్లేషణ]]ల వైపు తన దృష్టిని మళ్లించారు.<ref name="auto1">https://ces.iitd.ac.in/index.php?page=bansal</ref> 1979లో ఐఐటి ఢిల్లీలోని సెంటర్ ఆఫ్ ఎనర్జీ స్టడీస్‌లో చేరిన బన్సాల్ పాఠ్యప్రణాళిక, ప్రయోగశాలల అభివృద్ధితో పాటు జాతీయ, అంతర్జాతీయ ప్రాజెక్టుల రూపకల్పనకు సహకారం అందించారు.<ref name="auto1" /> 1988లో చీఫ్ సైంటిఫిక్ ఆఫీసర్‌గా పదోన్నతి పొంది, ఆ తర్వాత 1991లో ప్రొఫెసర్ అయ్యారు. పదవీ విరమణకు ముందు 1997-1999 మధ్యకాలంలో సెంటర్ ఆఫ్ ఎనర్జీ స్టడీస్‌ విభాగానికి అధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. === జర్మనీ === 1975 డిసెంబర్‌లో బన్సాల్ [[జర్మన్ అకడమిక్ ఎక్స్ఛేంజ్ సర్వీస్]] కోసం [[కార్ల్స్‌రూహ్]]‌కు ప్రయాణమయ్యారు. [[ఫ్రీబర్గ్ ఇమ్ బ్రీస్‌గావ్|ఫ్రీబర్గ్‌]]లోని [[గోథే-ఇన్‌స్టిట్యూట్|గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్‌]]లో [[జర్మన్ భాష]] నేర్చుకున్న అనంతరం 1976 ఏప్రిల్ 1న కార్ల్స్‌రూహ్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రంలో చేరారు. ఫిబ్రవరిలో తన కుటుంబం కోసం ఒక అపార్ట్‌మెంట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ఆయన చీఫ్ సైంటిఫిక్ అడ్వైజర్‌ను కలిశారు. ఆ సమయంలో [[అణు భద్రత|అణు భద్రత]]పై తాను చేస్తున్న పరిశోధనలు భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయ బోధనకు సరిపోవని గ్రహించారు. 1977లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత దానికి బదులుగా [[సౌర శక్తి]] రంగంలో పనిచేయడం ప్రారంభించారు. ఆచెన్ పాలిటెక్నిక్ విశ్వవిద్యాలయంతో పాటు [[ఎసెన్ విశ్వవిద్యాలయం]], [[కాసెల్ విశ్వవిద్యాలయం]], [[సీగెన్ విశ్వవిద్యాలయం]]లు బన్సాల్‌ను పలు సందర్భాల్లో ఉపన్యాసకుడిగా ఆహ్వానించాయి.{{citation needed|date=May 2022}} మైఖేల్ మెలిస్ స్థాపించిన "సోలార్ అండ్ అదర్ రెన్యూవబుల్ టెక్నాలజీస్" సంస్థాగత వర్కింగ్ గ్రూప్‌కు చెందిన సైంటిఫిక్ అడ్వైజరీ బోర్డుకు ఆయన ఎన్నికయ్యారు. ఆ తర్వాత మెలిస్‌తో ఆయనకు సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి.{{citation needed|date=May 2022}} ఆయన జర్మనీ పర్యటనలకు, సోలార్ ఫోటోవోల్టాయిక్ ఎనర్జీ, పర్యావరణ విశ్లేషణ రంగాల్లో ఆయన చేసిన అనేక ప్రాజెక్టులకు [[జర్మన్ పరిశోధన, సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ]] నిధులు సమకూర్చింది.<ref name="fh-aachen.de">{{Cite web |title=Suche |url=https://www.fh-aachen.de/suche/?FH=bansal}}</ref>{{citation needed|date=May 2022}} === SMVDU స్థాపన === 2004 నవంబర్ 15న [[జమ్మూ కాశ్మీర్|జమ్మూ కాశ్మీర్]] గవర్నర్ SMVDU స్థాపన కోసం బన్సాల్‌ను ఆహ్వానించారు. వైస్ ఛాన్సలర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టిన బన్సాల్ ఆ విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఐఐటి ఢిల్లీ తరహాలో తీర్చిదిద్దారు.<ref name="auto2" /><ref>{{Cite web |title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in |url=https://www.smvdu.ac.in/index.php/latest-news/15-2017-university-news/march/56-international-conference-on-renewable-energy-inaugurated-at-smvdu?highlight=WyJuIiwiayIsImsnIiwiYmFuc2FsIiwiYmFuc2FsJ3MiLCJuIGsiLCJuIGsgYmFuc2FsIiwiayBiYW5zYWwiXQ==}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hussain |first=Masood |title=Viashno Devi Univ plans to go IIT |newspaper=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/economy/viashno-devi-univ-plans-to-go-iit/articleshow/2204477.cms?from=mdr}}</ref> 2009 వరకు ఆయన పదవీకాలంలో ఆ విశ్వవిద్యాలయం జాతీయ, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{Cite web |date=24 November 2006 |title=Vaishnodeevi Varsity VC gets two year extension |url=https://www.oneindia.com/2006/11/23/vaishnodeevi-varsity-vc-gets-two-year-extension-1164337505.html |website=www.oneindia.com}}</ref> సైన్స్, [[నిర్వహణ (మ్యానేజ్మెంట్)|మేనేజ్‌మెంట్]], [[శక్తి అభివృద్ధి|శక్తి]], హ్యుమానిటీస్, సోషల్ సైన్సెస్ విభాగాల్లో బన్సాల్ వివిధ ప్రోగ్రామ్‌లను ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite book |last=Sinha |first=Shreenivas Kumar |url=https://books.google.com/books?id=OVJSPgAACAAJ |title=Guarding India's Integrity: A Proactive Governor Speaks |date=22 December 2009 |publisher=Manas Publications |isbn=9788170493488 |via=Google Books}}</ref> నరేంద్ర బన్సాల్ మరణానంతరం విశ్వవిద్యాలయ ప్రధాన ప్రాంగణంలో ఆయన జ్ఞాపకార్థం శ్రద్ధాంజలి సభ నిర్వహించారు.<ref name="auto2" /> == పారిశ్రామిక అనుభవం == ఆ తర్వాత ఆయన తిరిగి జర్మనీ వెళ్లారు. ఈసారి [[రీసెర్చ్ సెంటర్ జులిచ్‌]]లో సౌర శక్తి రంగంలో చేరి సోలార్ థర్మల్ టెక్నాలజీలు, శక్తి సామర్థ్య భవనాలు, ఎనర్జీ ఎకనామిక్స్ ప్లానింగ్ విభాగాల్లో పనిచేశారు. ఆయన జి. మింకే, జి. హౌసర్‌లతో కలిసి ''ది క్లైమేట్ జోన్స్ ఆఫ్ ఇండియా అండ్ ప్యాసివ్ బిల్డింగ్ డిజైన్: ఏ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ న్యాచురల్ క్లైమేట్ కంట్రోల్'' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. ఆ తర్వాత అది ఆ రంగంలో ప్రామాణిక గ్రంథంగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=Climatic Zones in India |url=https://new-learn.info/packages/clear/thermal/climate/diversity/india/index.html}}</ref> సింటెక్స్ ప్లాస్టిక్స్ టెక్నాలజీ లిమిటెడ్,<ref>{{Cite web |last=fabrics |first=Sintex Industries Limited-In the area of textiles, we have been pioneers in high value |title=Building Products & Custom Moulding Solutions, Plastic Water Tanks In India |url=https://www.sintexplastics.com/ |website=Sintex Plastics Technology Limited}}</ref> [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]],<ref>{{Cite web |title=Tata Consultancy Services &#124; Business &#124; Tata group |url=https://www.tata.com/business/tcs |website=www.tata.com}}</ref> పంజాబ్ ఆగ్రో ఇండస్ట్రీస్,<ref>{{Cite web |title=Punjab Agro Industries Corporation Limited - Service Provider from Chandigarh, India &#124; About Us |url=https://www.indiamart.com/punjabagro-industries-corporation/aboutus.html |website=www.indiamart.com}}</ref> రోనక్ ఇండస్ట్రీస్<ref>{{Cite web |title=Ronak Industries, Ghaziabad - Manufacturer of Storage Tanks and Pollution Control Equipment |url=https://www.ronakindustries.net/ |website=www.ronakindustries.net}}</ref> వంటి సంస్థలకు బన్సాల్ బోర్డు మెంబర్‌గా, నిపుణుల బృందాల సభ్యుడిగా, కన్సల్టెంట్‌గా సేవలందించారు. సాంప్రదాయేతర ఇంధన వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ, టాటా ఎనర్జీ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్,<ref>{{Cite web |title=TERI: Innovative Solutions for Sustainable Development - India |url=https://www.teriin.org/ |website=www.teriin.org}}</ref> స్వీడిష్ ఎనర్జీ డెవలప్‌మెంట్ ఏజెన్సీ,<ref>{{Cite web |title=Swedish Energy Agency |url=http://www.energimyndigheten.se/en/ |website=www.energimyndigheten.se}}</ref> మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎకనామిక్ కోఆపరేషన్‌తో పాటు<ref>{{Cite web |title=India's Development Co-operation - OECD |url=https://www.oecd.org/dac/dac-global-relations/indias-development-co-operation.htm |website=www.oecd.org}}</ref> భారత్, జర్మనీ దేశాల ప్రణాళికా సంఘాల వంటి ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థలకు కూడా ఆయన కన్సల్టెంట్‌గా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web |last=BMZ |first=Federal Ministry for Economic Cooperation and Development |title=India |url=https://www.bmz.de/en/countries_regions/asien/indien/index.html |website=Federal Ministry for Economic Cooperation and Development}}</ref> SMVDU లో పదవీకాలం ముగిసిన తర్వాత బన్సాల్ ఢిల్లీకి తిరిగి వచ్చారు. జాతీయ సంస్థలన్నింటికీ వివిధ స్థాయిలలో కోర్సు కరిక్యులమ్‌ను రూపొందించడానికి హెచ్ఆర్ కన్సల్టెంట్‌గా [[కొత్త, పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ]] ఆయనను ఆహ్వానించింది. అదే సమయంలో సెప్ట్ (CEPT) విశ్వవిద్యాలయంలో<ref>{{Cite web |title=CEPT University |url=https://cept.ac.in/ |website=cept.ac.in}}</ref> సింటెక్స్ చైర్ ప్రొఫెసర్‌గా<ref>{{Cite web |date=7 May 2013 |title=Sintex Ind Appoints Narendra Bansal As Independent, Non Executive Director |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/announcements/-1739941.html |website=Moneycontrol}}</ref> పారిశ్రామిక పదవిని ఢిల్లీ నుంచే నిర్వర్తించే అవకాశంతో ఆయనకు ఆఫర్ వచ్చింది. ఆయన దానిని అంగీకరించి 2019 మే నెలలో పదవీ విరమణ చేసే వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగారు. == మలి జీవితం, మరణం == 2019 అక్టోబరులో ఆయన భార్య ఆరోగ్యం క్షీణించి 2019 అక్టోబర్ 24న మరణించారు. ఆయన వెన్నెముక గాయంతో బాధపడ్డారు, ఆ తర్వాత 2020 జనవరిలో [[న్యుమోనియా]] బారిన పడ్డారు. మ్యాక్స్ సాకేత్ ఆసుపత్రిలో చేరిన ఆయనకు వెంటిలేటర్‌పై చికిత్స అందించారు. వెంటిలేటర్‌పై 4 రోజుల పాటు ఉన్న ఆయన 2020 ఫిబ్రవరి 4న తుదిశ్వాస విడిచారు.{{citation needed|date=May 2022}} == వారసత్వం == పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో బోధన, పరిశోధన అభివృద్ధి (R&D) పనుల్లో బన్సాల్‌కు 41 సంవత్సరాలకు పైగా అనుభవం ఉంది. అంతర్జాతీయ మ్యాగజైన్లలో ఆయన 20కి పైగా పుస్తకాలు, 16 సమీక్షలు, 300కు పైగా ప్రచురణలకు రచయితగా, ఎడిటర్‌గా వ్యవహరించారు.<ref>Publications, Articles, Books: https://scholar.google.com/citations?view_op=list_works&hl=en&user=bunbTi8AAAAJ</ref> అనేక మంది అంతర్జాతీయ విద్యార్థులతో పాటు తన వద్ద పీహెచ్‌డీ (Ph.D) చేస్తున్న 35 మంది విద్యార్థులకు, ఎంటెక్ (MTech) చేస్తున్న 40 మంది విద్యార్థులకు బన్సాల్ మార్గనిర్దేశం చేశారు.<ref name="auto1" /> జర్మనీ, [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యూకే]], స్వీడన్ దేశాల్లో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. యూఎస్ ఎయిడ్ (US AID), జర్మన్ టెక్నికల్ కోఆపరేషన్ సొసైటీతో పాటు భారతదేశం, విదేశాల్లోని ఇతర పరిశ్రమలకు ఆయన కన్సల్టెంట్‌గా సేవలందించారు. ఒక జర్మన్ రాష్ట్రపు సైంటిఫిక్ అడ్వైజరీ కమిటీ సభ్యుడిగా, సోలార్-ఇన్‌స్టిట్యూట్ జులిచ్ బోర్డు సభ్యుడిగా, డెన్మార్క్ ఇంజనీరింగ్ అసోసియేషన్ సమన్వయం చేసిన భవిష్యత్ వాతావరణంపై యూరోపియన్ ప్రాజెక్ట్ సలహా మండలి సభ్యుడిగా ఆయన పనిచేశారు. బన్సాల్ గౌరవార్థం 2021లో ఆయన విద్యార్థులు స్మారక ఉపన్యాస కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాలని ప్రణాళికలు రచించారు.{{citation needed|date=January 2021}} ఆయన విద్యార్థులు రాసిన ''బిల్డింగ్ ఎనర్జీ సిమ్యులేషన్: ఏ వర్క్‌బుక్ యూజింగ్ డిజైన్‌బిల్డర్TM''<ref>{{Cite book |last1=Garg |first1=Vishal |url=https://books.google.com/books?id=EPn2DwAAQBAJ |title=Building Energy Simulation: A Workbook Using DesignBuilderTM |last2=Mathur |first2=Jyotirmay |last3=Bhatia |first3=Aviruch |date=17 August 2020 |publisher=CRC Press |isbn=9781000095760 |via=Google Books}}</ref> అనే పుస్తకాన్ని నరేంద్ర బన్సాల్‌కు అంకితం ఇచ్చారు. === పురస్కారాలు === *డా. సి. ఎం. జాకబ్ గోల్డ్ మెడల్ (సిస్టమ్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా, 1991) *పయనీర్ ఇన్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ (WREN 1996, ఫ్లోరెన్స్, ఇటలీ) *సోలార్ పయనీర్ ఫ్రమ్ ఇండియా<ref>{{Cite web|url=https://news.statetimes.in/smvdu-fraternity-mourns-demise-of-prof-bansal/|title=SMVDU fraternity mourns demise of Prof Bansal|date=5 February 2020 }}</ref> (జర్మన్ మ్యాగజైన్ 2004) *లైఫ్ టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డ్ ఇన్ ఎడ్యుకేషన్ (2005) *రాజీవ్ గాంధీ శిరోమణి అవార్డు<ref name="auto3">{{Cite web |title=earlytimesnews.com |url=http://earlytimesnews.com/newsdet.aspx?q=16390 |website=earlytimesnews.com}}</ref> *అమిటీ ఎక్సలెన్స్ అవార్డు (2008)<ref name="auto1" /> *అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్ ఫెలోషిప్, జర్మనీకి చెందిన డాడ్ (DAAD) ఫెలోషిప్ గ్రహీత.<ref>{{Cite web|url=https://www.humboldt-foundation.de/en/connect/explore-the-humboldt-network/singleview?tx_rsmavhsolr_solrview%5BpPersonId%5D=1001422&cHash=741ac0ab9c616c8776ce7761a984cd5e|title=Prof. Dr. Narendra Kumar Bansal|website=www.humboldt-foundation.de}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == *{{ResearchGate|N_K_Bansal}} *{{google scholar id|bunbTi8AAAAJ}} {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Bansal, NK}} [[వర్గం:1943 జననాలు]] [[వర్గం:2020 మరణాలు]] [[వర్గం:సోలార్ బిల్డింగ్ డిజైనర్లు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలల అధిపతులు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుషుల బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుషుల టేబుల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:బూందీకి చెందిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:డాక్టర్ భీమ్‌రావ్ అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:ఐఐటి ఢిల్లీ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:ఐఐటి ఢిల్లీ విద్యా సిబ్బంది]] 03xz45td5yciz0kvhxd395fdjt4235u 4954891 4954890 2026-09-08T12:12:38Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4954891 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ విద్యావేత్త (1943–2020)}} {{Use dmy dates|date=May 2022}} {{Use Indian English|date=May 2022}} {{Infobox scientist | name = నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ | image = Prof_N_K_Bansal.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ | birth_date = 11 డిసెంబర్ {{birth-date|1943}} | birth_place = బూందీ, రాజస్థాన్<ref>{{Cite web|url=https://www.tourmyindia.com/states/rajasthan/rajasthan_bundi.html|title=Bundi Travel Guide: Best Places to Visit & Top Things to Do &#124; Rajasthan Tourism &#124; Tour My India|website=tour-my-india}}</ref> | death_date = {{death date and age|2020|2|4|1943|12|11|df=y}} | other_names = ఎన్.కె బన్సాల్ | occupation = ప్రొఫెసర్ | known_for = శక్తి, పర్యావరణ రంగంలో సేవలు | doctoral_students = [[విశాల్ గార్గ్]] | notable_works = }} '''ఎన్ కె బన్సాల్''' ('''నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్''') (డిసెంబర్ 1943 - ఫిబ్రవరి 2020) ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (IIT) ఢిల్లీ లోని సెంటర్ ఫర్ ఎనర్జీ స్టడీస్ విభాగానికి మాజీ అధిపతి, సీనియర్ ప్రొఫెసర్.<ref>{{Cite web |title=Prof. Dr. Narendra Kumar Bansal |url=https://www.humboldt-foundation.de/en/connect/explore-the-humboldt-network/singleview/1001422/prof-dr-narendra-kumar-bansal |access-date=2025-01-06 |website=www.humboldt-foundation.de |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url= https://ces.iitd.ac.in/?page=bansal|title= Bio |website=ces.iitd.ac.in|access-date=2020-12-09}}</ref> ఆయన శ్రీ మాతా వైష్ణో దేవి విశ్వవిద్యాలయానికి (SMVDU) వైస్-ఛాన్సలర్‌గా కూడా పనిచేశారు.<ref name="auto2">{{Cite web|url=http://www.smvdu.ac.in/index.php/admission|title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in|first=Rajeshwar|last=sharma|website=www.smvdu.ac.in}}</ref><ref name="auto4">{{Cite web|url=http://www.smvdu.ac.in/index.php/admission|title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in|first=Webmaster|last=SMVDU|website=www.smvdu.ac.in}}</ref> బన్సాల్ జర్మన్ అకడమిక్ ఎక్స్ఛేంజ్ సర్వీస్ ఫెలోషిప్‌తో పాటు జర్మనీకి చెందిన అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్ ఫెలోషిప్‌ను అందుకున్నారు. వాతావరణ మండలాలు, ప్యాసివ్ బిల్డింగ్ డిజైన్‌పై ఆయన చేసిన పరిశోధనలను పరిశోధకులు, వృత్తినిపుణులు విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last1=Bansal |first1=N. K. |url=https://books.google.com/books?id=BD1SAAAAMAAJ |title=Passive Building Design: A Handbook of Natural Climatic Control |last2=Hauser |first2=Gerd |last3=Minke |first3=Gernot |date=22 December 1994 |publisher=Elsevier Science B.V. |isbn=9780444817457 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bansal |first1=N. K |title=Passive building design: a handbook of natural climatic control |last2=Hauser |first2=Gerd |last3=Minke |first3=Gernot |date=9 December 1994 |publisher=Elsevier Science B.V. |oclc=29361241 }}</ref> == కుటుంబం == నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ శైలా బన్సాల్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి షాలిని, పూజా, శ్వేత అనే ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. తన పిల్లలను ఢిల్లీ పబ్లిక్ స్కూల్‌లో విద్యాభ్యాసం చేయించి, ఆపై ఉన్నత చదువుల కోసం అరిజోనా స్టేట్ యూనివర్శిటీకి పంపడం ద్వారా స్వతంత్ర ఉద్యోగినులుగా మార్చాలని ఆయన ఆశించారు.{{citation needed|date=May 2022}} శైలా బన్సాల్ తన జీవితకాలంలో ప్యాంక్రియాటిక్ క్యాన్సర్‌తో సహా పలు క్యాన్సర్‌ల బారిన పడ్డారు. బన్సాల్ భార్య శైలా బన్సాల్ 2019 అక్టోబరులో మరణించారు. వారికి ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు.{{citation needed|date=May 2022}} == తొలి జీవితం, విద్య == నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ 1943 డిసెంబర్ 11న ఓం ప్రకాష్ గుప్తా, ప్రేమ్ లతా దంపతులకు విద్యావేత్తల కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి విశ్రాంత ఉపాధ్యాయుడు, తల్లి చిన్న పిల్లలకు విద్యాబుద్ధులు నేర్పేందుకు ఒక పాఠశాలను స్థాపించారు. ఏడుగురు సంతానంలో ఆయన ఒకరు కాగా వారిలో నలుగురు అబ్బాయిలు, ఇద్దరు అమ్మాయిలు, ఒక దత్తత తీసుకున్న తోబుట్టువు ఉన్నారు.{{citation needed|date=May 2022}} నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ తన 13వ ఏట 11వ తరగతి ప్రారంభించి, 15 ఏళ్ళ వయసులో ఉన్నత పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత వైద్య విద్య కోసం [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]లో చేరారు.<ref>{{cite web |url=https://www.bhu.ac.in/ |title=Home |website=bhu.ac.in}}</ref> అయితే ఆటోఇమ్యూన్ వ్యాధి కారణంగా ఆయన ఆ కోర్సును మధ్యలోనే వదిలివేసి, [[ఢిల్లీ]]లోని అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ (AIIMS)లో ఏడాది పాటు ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందారు.<ref name="aiims.edu">{{Cite web|url=https://www.aiims.edu/en.html|title = AIIMS - All India Institute of Medical Science}}</ref> కోలుకున్న తర్వాత తన 20వ ఏట ఆగ్రా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (BSc) డిగ్రీని పొందారు.<ref>{{cite web |url=http://www.dbrau.org.in/ |title=Home |website=dbrau.org.in}}</ref> ఆపై 1966లో ఐఐటి ఢిల్లీ నుంచి మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc), 1969లో అదే సంస్థ నుంచి భౌతిక శాస్త్రంలో డాక్టరేట్ పూర్తి చేశారు. ఆయన [[బ్యాడ్మింటన్]], [[టేబుల్ టెన్నిస్]] క్రీడలలో ఛాంపియన్‌గా నిలిచారు. తన తోబుట్టువులపై సరదాగా అల్లరి చేయడం ఆయనకు ఎంతో ఇష్టం. కుటుంబంలో మంచి హాస్య చతురత గల వ్యక్తిగా ఆయనకు పేరుంది.{{citation needed|date=May 2022}} ==విద్యా వృత్తి== 1970లో నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాలలో అధ్యాపకుడిగా చేరి అక్కడ ఐదేళ్ల పాటు పనిచేశారు. తర్వాత 1975లో అణు ఇంధన రంగంలో పోస్ట్-డాక్టోరల్ పరిశోధనల కోసం జర్మనీ వెళ్లారు. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత బన్సాల్ పునరుత్పాదక శక్తి, భవనాలలో ఇంధన సామర్థ్యం, ఎనర్జీ ప్లానింగ్ మోడల్స్, పర్యావరణ వ్యవస్థల విశ్లేషణల వైపు తన దృష్టిని మళ్లించారు.<ref name="auto1">https://ces.iitd.ac.in/index.php?page=bansal</ref> 1979లో ఐఐటి ఢిల్లీలోని సెంటర్ ఆఫ్ ఎనర్జీ స్టడీస్‌లో చేరిన బన్సాల్ పాఠ్యప్రణాళిక, ప్రయోగశాలల అభివృద్ధితో పాటు జాతీయ, అంతర్జాతీయ ప్రాజెక్టుల రూపకల్పనకు సహకారం అందించారు.<ref name="auto1" /> 1988లో చీఫ్ సైంటిఫిక్ ఆఫీసర్‌గా పదోన్నతి పొంది, ఆ తర్వాత 1991లో ప్రొఫెసర్ అయ్యారు. పదవీ విరమణకు ముందు 1997-1999 మధ్యకాలంలో సెంటర్ ఆఫ్ ఎనర్జీ స్టడీస్‌ విభాగానికి అధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. === జర్మనీ === 1975 డిసెంబర్‌లో బన్సాల్ జర్మన్ అకడమిక్ ఎక్స్ఛేంజ్ సర్వీస్ కోసం కార్ల్స్‌రూహ్‌కు ప్రయాణమయ్యారు. ఫ్రీబర్గ్‌లోని గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో [[జర్మన్ భాష]] నేర్చుకున్న అనంతరం 1976 ఏప్రిల్ 1న కార్ల్స్‌రూహ్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రంలో చేరారు. ఫిబ్రవరిలో తన కుటుంబం కోసం ఒక అపార్ట్‌మెంట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ఆయన చీఫ్ సైంటిఫిక్ అడ్వైజర్‌ను కలిశారు. ఆ సమయంలో అణు భద్రతపై తాను చేస్తున్న పరిశోధనలు భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయ బోధనకు సరిపోవని గ్రహించారు. 1977లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత దానికి బదులుగా [[సౌర శక్తి]] రంగంలో పనిచేయడం ప్రారంభించారు. ఆచెన్ పాలిటెక్నిక్ విశ్వవిద్యాలయంతో పాటు ఎసెన్ విశ్వవిద్యాలయం, కాసెల్ విశ్వవిద్యాలయం, సీగెన్ విశ్వవిద్యాలయంలు బన్సాల్‌ను పలు సందర్భాల్లో ఉపన్యాసకుడిగా ఆహ్వానించాయి.{{citation needed|date=May 2022}} మైఖేల్ మెలిస్ స్థాపించిన "సోలార్ అండ్ అదర్ రెన్యూవబుల్ టెక్నాలజీస్" సంస్థాగత వర్కింగ్ గ్రూప్‌కు చెందిన సైంటిఫిక్ అడ్వైజరీ బోర్డుకు ఆయన ఎన్నికయ్యారు. ఆ తర్వాత మెలిస్‌తో ఆయనకు సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి.{{citation needed|date=May 2022}} ఆయన జర్మనీ పర్యటనలకు, సోలార్ ఫోటోవోల్టాయిక్ ఎనర్జీ, పర్యావరణ విశ్లేషణ రంగాల్లో ఆయన చేసిన అనేక ప్రాజెక్టులకు జర్మన్ పరిశోధన, సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ నిధులు సమకూర్చింది.<ref name="fh-aachen.de">{{Cite web |title=Suche |url=https://www.fh-aachen.de/suche/?FH=bansal}}</ref>{{citation needed|date=May 2022}} === SMVDU స్థాపన === 2004 నవంబర్ 15న [[జమ్మూ కాశ్మీర్|జమ్మూ కాశ్మీర్]] గవర్నర్ SMVDU స్థాపన కోసం బన్సాల్‌ను ఆహ్వానించారు. వైస్ ఛాన్సలర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టిన బన్సాల్ ఆ విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఐఐటి ఢిల్లీ తరహాలో తీర్చిదిద్దారు.<ref name="auto2" /><ref>{{Cite web |title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in |url=https://www.smvdu.ac.in/index.php/latest-news/15-2017-university-news/march/56-international-conference-on-renewable-energy-inaugurated-at-smvdu?highlight=WyJuIiwiayIsImsnIiwiYmFuc2FsIiwiYmFuc2FsJ3MiLCJuIGsiLCJuIGsgYmFuc2FsIiwiayBiYW5zYWwiXQ==}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hussain |first=Masood |title=Viashno Devi Univ plans to go IIT |newspaper=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/economy/viashno-devi-univ-plans-to-go-iit/articleshow/2204477.cms?from=mdr}}</ref> 2009 వరకు ఆయన పదవీకాలంలో ఆ విశ్వవిద్యాలయం జాతీయ, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{Cite web |date=24 November 2006 |title=Vaishnodeevi Varsity VC gets two year extension |url=https://www.oneindia.com/2006/11/23/vaishnodeevi-varsity-vc-gets-two-year-extension-1164337505.html |website=www.oneindia.com}}</ref> సైన్స్, మేనేజ్‌మెంట్, శక్తి, హ్యుమానిటీస్, సోషల్ సైన్సెస్ విభాగాల్లో బన్సాల్ వివిధ ప్రోగ్రామ్‌లను ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite book |last=Sinha |first=Shreenivas Kumar |url=https://books.google.com/books?id=OVJSPgAACAAJ |title=Guarding India's Integrity: A Proactive Governor Speaks |date=22 December 2009 |publisher=Manas Publications |isbn=9788170493488 |via=Google Books}}</ref> నరేంద్ర బన్సాల్ మరణానంతరం విశ్వవిద్యాలయ ప్రధాన ప్రాంగణంలో ఆయన జ్ఞాపకార్థం శ్రద్ధాంజలి సభ నిర్వహించారు.<ref name="auto2" /> == పారిశ్రామిక అనుభవం == ఆ తర్వాత ఆయన తిరిగి జర్మనీ వెళ్లారు. ఈసారి రీసెర్చ్ సెంటర్ జులిచ్‌లో సౌర శక్తి రంగంలో చేరి సోలార్ థర్మల్ టెక్నాలజీలు, శక్తి సామర్థ్య భవనాలు, ఎనర్జీ ఎకనామిక్స్ ప్లానింగ్ విభాగాల్లో పనిచేశారు. ఆయన జి. మింకే, జి. హౌసర్‌లతో కలిసి ''ది క్లైమేట్ జోన్స్ ఆఫ్ ఇండియా అండ్ ప్యాసివ్ బిల్డింగ్ డిజైన్: ఏ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ న్యాచురల్ క్లైమేట్ కంట్రోల్'' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. ఆ తర్వాత అది ఆ రంగంలో ప్రామాణిక గ్రంథంగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=Climatic Zones in India |url=https://new-learn.info/packages/clear/thermal/climate/diversity/india/index.html}}</ref> సింటెక్స్ ప్లాస్టిక్స్ టెక్నాలజీ లిమిటెడ్,<ref>{{Cite web |last=fabrics |first=Sintex Industries Limited-In the area of textiles, we have been pioneers in high value |title=Building Products & Custom Moulding Solutions, Plastic Water Tanks In India |url=https://www.sintexplastics.com/ |website=Sintex Plastics Technology Limited}}</ref> [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]],<ref>{{Cite web |title=Tata Consultancy Services &#124; Business &#124; Tata group |url=https://www.tata.com/business/tcs |website=www.tata.com}}</ref> పంజాబ్ ఆగ్రో ఇండస్ట్రీస్,<ref>{{Cite web |title=Punjab Agro Industries Corporation Limited - Service Provider from Chandigarh, India &#124; About Us |url=https://www.indiamart.com/punjabagro-industries-corporation/aboutus.html |website=www.indiamart.com}}</ref> రోనక్ ఇండస్ట్రీస్<ref>{{Cite web |title=Ronak Industries, Ghaziabad - Manufacturer of Storage Tanks and Pollution Control Equipment |url=https://www.ronakindustries.net/ |website=www.ronakindustries.net}}</ref> వంటి సంస్థలకు బన్సాల్ బోర్డు మెంబర్‌గా, నిపుణుల బృందాల సభ్యుడిగా, కన్సల్టెంట్‌గా సేవలందించారు. సాంప్రదాయేతర ఇంధన వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ, టాటా ఎనర్జీ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్,<ref>{{Cite web |title=TERI: Innovative Solutions for Sustainable Development - India |url=https://www.teriin.org/ |website=www.teriin.org}}</ref> స్వీడిష్ ఎనర్జీ డెవలప్‌మెంట్ ఏజెన్సీ,<ref>{{Cite web |title=Swedish Energy Agency |url=http://www.energimyndigheten.se/en/ |website=www.energimyndigheten.se}}</ref> మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎకనామిక్ కోఆపరేషన్‌తో పాటు<ref>{{Cite web |title=India's Development Co-operation - OECD |url=https://www.oecd.org/dac/dac-global-relations/indias-development-co-operation.htm |website=www.oecd.org}}</ref> భారత్, జర్మనీ దేశాల ప్రణాళికా సంఘాల వంటి ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థలకు కూడా ఆయన కన్సల్టెంట్‌గా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web |last=BMZ |first=Federal Ministry for Economic Cooperation and Development |title=India |url=https://www.bmz.de/en/countries_regions/asien/indien/index.html |website=Federal Ministry for Economic Cooperation and Development}}</ref> SMVDU లో పదవీకాలం ముగిసిన తర్వాత బన్సాల్ ఢిల్లీకి తిరిగి వచ్చారు. జాతీయ సంస్థలన్నింటికీ వివిధ స్థాయిలలో కోర్సు కరిక్యులమ్‌ను రూపొందించడానికి హెచ్ఆర్ కన్సల్టెంట్‌గా కొత్త, పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ ఆయనను ఆహ్వానించింది. అదే సమయంలో సెప్ట్ (CEPT) విశ్వవిద్యాలయంలో<ref>{{Cite web |title=CEPT University |url=https://cept.ac.in/ |website=cept.ac.in}}</ref> సింటెక్స్ చైర్ ప్రొఫెసర్‌గా<ref>{{Cite web |date=7 May 2013 |title=Sintex Ind Appoints Narendra Bansal As Independent, Non Executive Director |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/announcements/-1739941.html |website=Moneycontrol}}</ref> పారిశ్రామిక పదవిని ఢిల్లీ నుంచే నిర్వర్తించే అవకాశంతో ఆయనకు ఆఫర్ వచ్చింది. ఆయన దానిని అంగీకరించి 2019 మే నెలలో పదవీ విరమణ చేసే వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగారు. == మలి జీవితం, మరణం == 2019 అక్టోబరులో ఆయన భార్య ఆరోగ్యం క్షీణించి 2019 అక్టోబర్ 24న మరణించారు. ఆయన వెన్నెముక గాయంతో బాధపడ్డారు, ఆ తర్వాత 2020 జనవరిలో [[న్యుమోనియా]] బారిన పడ్డారు. మ్యాక్స్ సాకేత్ ఆసుపత్రిలో చేరిన ఆయనకు వెంటిలేటర్‌పై చికిత్స అందించారు. వెంటిలేటర్‌పై 4 రోజుల పాటు ఉన్న ఆయన 2020 ఫిబ్రవరి 4న తుదిశ్వాస విడిచారు.{{citation needed|date=May 2022}} == వారసత్వం == పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో బోధన, పరిశోధన అభివృద్ధి (R&D) పనుల్లో బన్సాల్‌కు 41 సంవత్సరాలకు పైగా అనుభవం ఉంది. అంతర్జాతీయ మ్యాగజైన్లలో ఆయన 20కి పైగా పుస్తకాలు, 16 సమీక్షలు, 300కు పైగా ప్రచురణలకు రచయితగా, ఎడిటర్‌గా వ్యవహరించారు.<ref>Publications, Articles, Books: https://scholar.google.com/citations?view_op=list_works&hl=en&user=bunbTi8AAAAJ</ref> అనేక మంది అంతర్జాతీయ విద్యార్థులతో పాటు తన వద్ద పీహెచ్‌డీ (Ph.D) చేస్తున్న 35 మంది విద్యార్థులకు, ఎంటెక్ (MTech) చేస్తున్న 40 మంది విద్యార్థులకు బన్సాల్ మార్గనిర్దేశం చేశారు.<ref name="auto1" /> జర్మనీ, [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యూకే]], స్వీడన్ దేశాల్లో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. యూఎస్ ఎయిడ్ (US AID), జర్మన్ టెక్నికల్ కోఆపరేషన్ సొసైటీతో పాటు భారతదేశం, విదేశాల్లోని ఇతర పరిశ్రమలకు ఆయన కన్సల్టెంట్‌గా సేవలందించారు. ఒక జర్మన్ రాష్ట్రపు సైంటిఫిక్ అడ్వైజరీ కమిటీ సభ్యుడిగా, సోలార్-ఇన్‌స్టిట్యూట్ జులిచ్ బోర్డు సభ్యుడిగా, డెన్మార్క్ ఇంజనీరింగ్ అసోసియేషన్ సమన్వయం చేసిన భవిష్యత్ వాతావరణంపై యూరోపియన్ ప్రాజెక్ట్ సలహా మండలి సభ్యుడిగా ఆయన పనిచేశారు. బన్సాల్ గౌరవార్థం 2021లో ఆయన విద్యార్థులు స్మారక ఉపన్యాస కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాలని ప్రణాళికలు రచించారు.{{citation needed|date=January 2021}} ఆయన విద్యార్థులు రాసిన ''బిల్డింగ్ ఎనర్జీ సిమ్యులేషన్: ఏ వర్క్‌బుక్ యూజింగ్ డిజైన్‌బిల్డర్TM''<ref>{{Cite book |last1=Garg |first1=Vishal |url=https://books.google.com/books?id=EPn2DwAAQBAJ |title=Building Energy Simulation: A Workbook Using DesignBuilderTM |last2=Mathur |first2=Jyotirmay |last3=Bhatia |first3=Aviruch |date=17 August 2020 |publisher=CRC Press |isbn=9781000095760 |via=Google Books}}</ref> అనే పుస్తకాన్ని నరేంద్ర బన్సాల్‌కు అంకితం ఇచ్చారు. === పురస్కారాలు === *డా. సి. ఎం. జాకబ్ గోల్డ్ మెడల్ (సిస్టమ్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా, 1991) *పయనీర్ ఇన్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ (WREN 1996, ఫ్లోరెన్స్, ఇటలీ) *సోలార్ పయనీర్ ఫ్రమ్ ఇండియా<ref>{{Cite web|url=https://news.statetimes.in/smvdu-fraternity-mourns-demise-of-prof-bansal/|title=SMVDU fraternity mourns demise of Prof Bansal|date=5 February 2020 }}</ref> (జర్మన్ మ్యాగజైన్ 2004) *లైఫ్ టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డ్ ఇన్ ఎడ్యుకేషన్ (2005) *రాజీవ్ గాంధీ శిరోమణి అవార్డు<ref name="auto3">{{Cite web |title=earlytimesnews.com |url=http://earlytimesnews.com/newsdet.aspx?q=16390 |website=earlytimesnews.com}}</ref> *అమిటీ ఎక్సలెన్స్ అవార్డు (2008)<ref name="auto1" /> *అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్ ఫెలోషిప్, జర్మనీకి చెందిన డాడ్ (DAAD) ఫెలోషిప్ గ్రహీత.<ref>{{Cite web|url=https://www.humboldt-foundation.de/en/connect/explore-the-humboldt-network/singleview?tx_rsmavhsolr_solrview%5BpPersonId%5D=1001422&cHash=741ac0ab9c616c8776ce7761a984cd5e|title=Prof. Dr. Narendra Kumar Bansal|website=www.humboldt-foundation.de}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * * {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Bansal, NK}} [[వర్గం:1943 జననాలు]] [[వర్గం:2020 మరణాలు]] [[వర్గం:సోలార్ బిల్డింగ్ డిజైనర్లు]] [[వర్గం:భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలల అధిపతులు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుషుల బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:భారతీయ పురుషుల టేబుల్ టెన్నిస్ క్రీడాకారులు]] [[వర్గం:బూందీకి చెందిన వ్యక్తులు]] [[వర్గం:బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:డాక్టర్ భీమ్‌రావ్ అంబేద్కర్ విశ్వవిద్యాలయ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:ఐఐటి ఢిల్లీ పూర్వ విద్యార్థులు]] [[వర్గం:ఐఐటి ఢిల్లీ విద్యా సిబ్బంది]] cswkkzmuu5yr8vkyft1lea8wla197wv 4954892 4954891 2026-09-08T12:13:19Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4954892 wikitext text/x-wiki {{Short description|భారతీయ విద్యావేత్త (1943–2020)}} {{Use dmy dates|date=May 2022}} {{Use Indian English|date=May 2022}} {{Infobox scientist | name = నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ | image = Prof_N_K_Bansal.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ | birth_date = 11 డిసెంబర్ {{birth-date|1943}} | birth_place = బూందీ, రాజస్థాన్<ref>{{Cite web|url=https://www.tourmyindia.com/states/rajasthan/rajasthan_bundi.html|title=Bundi Travel Guide: Best Places to Visit & Top Things to Do &#124; Rajasthan Tourism &#124; Tour My India|website=tour-my-india}}</ref> | death_date = {{death date and age|2020|2|4|1943|12|11|df=y}} | other_names = ఎన్.కె బన్సాల్ | occupation = ప్రొఫెసర్ | known_for = శక్తి, పర్యావరణ రంగంలో సేవలు | doctoral_students = [[విశాల్ గార్గ్]] | notable_works = }} '''ఎన్ కె బన్సాల్''' ('''నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్''') (డిసెంబర్ 1943 - ఫిబ్రవరి 2020) ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (IIT) ఢిల్లీ లోని సెంటర్ ఫర్ ఎనర్జీ స్టడీస్ విభాగానికి మాజీ అధిపతి, సీనియర్ ప్రొఫెసర్.<ref>{{Cite web |title=Prof. Dr. Narendra Kumar Bansal |url=https://www.humboldt-foundation.de/en/connect/explore-the-humboldt-network/singleview/1001422/prof-dr-narendra-kumar-bansal |access-date=2025-01-06 |website=www.humboldt-foundation.de |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url= https://ces.iitd.ac.in/?page=bansal|title= Bio |website=ces.iitd.ac.in|access-date=2020-12-09}}</ref> ఆయన శ్రీ మాతా వైష్ణో దేవి విశ్వవిద్యాలయానికి (SMVDU) వైస్-ఛాన్సలర్‌గా కూడా పనిచేశారు.<ref name="auto2">{{Cite web|url=http://www.smvdu.ac.in/index.php/admission|title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in|first=Rajeshwar|last=sharma|website=www.smvdu.ac.in}}</ref><ref name="auto4">{{Cite web|url=http://www.smvdu.ac.in/index.php/admission|title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in|first=Webmaster|last=SMVDU|website=www.smvdu.ac.in}}</ref> బన్సాల్ జర్మన్ అకడమిక్ ఎక్స్ఛేంజ్ సర్వీస్ ఫెలోషిప్‌తో పాటు జర్మనీకి చెందిన అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్ ఫెలోషిప్‌ను అందుకున్నారు. వాతావరణ మండలాలు, ప్యాసివ్ బిల్డింగ్ డిజైన్‌పై ఆయన చేసిన పరిశోధనలను పరిశోధకులు, వృత్తినిపుణులు విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last1=Bansal |first1=N. K. |url=https://books.google.com/books?id=BD1SAAAAMAAJ |title=Passive Building Design: A Handbook of Natural Climatic Control |last2=Hauser |first2=Gerd |last3=Minke |first3=Gernot |date=22 December 1994 |publisher=Elsevier Science B.V. |isbn=9780444817457 |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Bansal |first1=N. K |title=Passive building design: a handbook of natural climatic control |last2=Hauser |first2=Gerd |last3=Minke |first3=Gernot |date=9 December 1994 |publisher=Elsevier Science B.V. |oclc=29361241 }}</ref> == కుటుంబం == నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ శైలా బన్సాల్‌ను వివాహం చేసుకున్నారు. వారికి షాలిని, పూజా, శ్వేత అనే ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు. తన పిల్లలను ఢిల్లీ పబ్లిక్ స్కూల్‌లో విద్యాభ్యాసం చేయించి, ఆపై ఉన్నత చదువుల కోసం అరిజోనా స్టేట్ యూనివర్శిటీకి పంపడం ద్వారా స్వతంత్ర ఉద్యోగినులుగా మార్చాలని ఆయన ఆశించారు.{{citation needed|date=May 2022}} శైలా బన్సాల్ తన జీవితకాలంలో ప్యాంక్రియాటిక్ క్యాన్సర్‌తో సహా పలు క్యాన్సర్‌ల బారిన పడ్డారు. బన్సాల్ భార్య శైలా బన్సాల్ 2019 అక్టోబరులో మరణించారు. వారికి ముగ్గురు కుమార్తెలు ఉన్నారు.{{citation needed|date=May 2022}} == తొలి జీవితం, విద్య == నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ 1943 డిసెంబర్ 11న ఓం ప్రకాష్ గుప్తా, ప్రేమ్ లతా దంపతులకు విద్యావేత్తల కుటుంబంలో జన్మించారు. ఆయన తండ్రి విశ్రాంత ఉపాధ్యాయుడు, తల్లి చిన్న పిల్లలకు విద్యాబుద్ధులు నేర్పేందుకు ఒక పాఠశాలను స్థాపించారు. ఏడుగురు సంతానంలో ఆయన ఒకరు కాగా వారిలో నలుగురు అబ్బాయిలు, ఇద్దరు అమ్మాయిలు, ఒక దత్తత తీసుకున్న తోబుట్టువు ఉన్నారు.{{citation needed|date=May 2022}} నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ తన 13వ ఏట 11వ తరగతి ప్రారంభించి, 15 ఏళ్ళ వయసులో ఉన్నత పాఠశాల విద్యను పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత వైద్య విద్య కోసం [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]]లో చేరారు.<ref>{{cite web |url=https://www.bhu.ac.in/ |title=Home |website=bhu.ac.in}}</ref> అయితే ఆటోఇమ్యూన్ వ్యాధి కారణంగా ఆయన ఆ కోర్సును మధ్యలోనే వదిలివేసి, [[ఢిల్లీ]]లోని అఖిల భారత వైద్య విజ్ఞాన సంస్థ (AIIMS)లో ఏడాది పాటు ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందారు.<ref name="aiims.edu">{{Cite web|url=https://www.aiims.edu/en.html|title = AIIMS - All India Institute of Medical Science}}</ref> కోలుకున్న తర్వాత తన 20వ ఏట ఆగ్రా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (BSc) డిగ్రీని పొందారు.<ref>{{cite web |url=http://www.dbrau.org.in/ |title=Home |website=dbrau.org.in}}</ref> ఆపై 1966లో ఐఐటి ఢిల్లీ నుంచి మాస్టర్ ఆఫ్ సైన్స్ (MSc), 1969లో అదే సంస్థ నుంచి భౌతిక శాస్త్రంలో డాక్టరేట్ పూర్తి చేశారు. ఆయన [[బ్యాడ్మింటన్]], [[టేబుల్ టెన్నిస్]] క్రీడలలో ఛాంపియన్‌గా నిలిచారు. తన తోబుట్టువులపై సరదాగా అల్లరి చేయడం ఆయనకు ఎంతో ఇష్టం. కుటుంబంలో మంచి హాస్య చతురత గల వ్యక్తిగా ఆయనకు పేరుంది.{{citation needed|date=May 2022}} ==విద్యా వృత్తి== 1970లో నరేంద్ర కుమార్ బన్సాల్ సెయింట్ స్టీఫెన్స్ కళాశాలలో అధ్యాపకుడిగా చేరి అక్కడ ఐదేళ్ల పాటు పనిచేశారు. తర్వాత 1975లో అణు ఇంధన రంగంలో పోస్ట్-డాక్టోరల్ పరిశోధనల కోసం జర్మనీ వెళ్లారు. తిరిగి వచ్చిన తర్వాత బన్సాల్ పునరుత్పాదక శక్తి, భవనాలలో ఇంధన సామర్థ్యం, ఎనర్జీ ప్లానింగ్ మోడల్స్, పర్యావరణ వ్యవస్థల విశ్లేషణల వైపు తన దృష్టిని మళ్లించారు.<ref name="auto1">https://ces.iitd.ac.in/index.php?page=bansal</ref> 1979లో ఐఐటి ఢిల్లీలోని సెంటర్ ఆఫ్ ఎనర్జీ స్టడీస్‌లో చేరిన బన్సాల్ పాఠ్యప్రణాళిక, ప్రయోగశాలల అభివృద్ధితో పాటు జాతీయ, అంతర్జాతీయ ప్రాజెక్టుల రూపకల్పనకు సహకారం అందించారు.<ref name="auto1" /> 1988లో చీఫ్ సైంటిఫిక్ ఆఫీసర్‌గా పదోన్నతి పొంది, ఆ తర్వాత 1991లో ప్రొఫెసర్ అయ్యారు. పదవీ విరమణకు ముందు 1997-1999 మధ్యకాలంలో సెంటర్ ఆఫ్ ఎనర్జీ స్టడీస్‌ విభాగానికి అధిపతిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. === జర్మనీ === 1975 డిసెంబర్‌లో బన్సాల్ జర్మన్ అకడమిక్ ఎక్స్ఛేంజ్ సర్వీస్ కోసం కార్ల్స్‌రూహ్‌కు ప్రయాణమయ్యారు. ఫ్రీబర్గ్‌లోని గోథే ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో [[జర్మన్ భాష]] నేర్చుకున్న అనంతరం 1976 ఏప్రిల్ 1న కార్ల్స్‌రూహ్‌లోని పరిశోధనా కేంద్రంలో చేరారు. ఫిబ్రవరిలో తన కుటుంబం కోసం ఒక అపార్ట్‌మెంట్‌ను ఏర్పాటు చేయడానికి ఆయన చీఫ్ సైంటిఫిక్ అడ్వైజర్‌ను కలిశారు. ఆ సమయంలో అణు భద్రతపై తాను చేస్తున్న పరిశోధనలు భారతదేశంలోని విశ్వవిద్యాలయ బోధనకు సరిపోవని గ్రహించారు. 1977లో భారతదేశానికి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత దానికి బదులుగా [[సౌర శక్తి]] రంగంలో పనిచేయడం ప్రారంభించారు. ఆచెన్ పాలిటెక్నిక్ విశ్వవిద్యాలయంతో పాటు ఎసెన్ విశ్వవిద్యాలయం, కాసెల్ విశ్వవిద్యాలయం, సీగెన్ విశ్వవిద్యాలయంలు బన్సాల్‌ను పలు సందర్భాల్లో ఉపన్యాసకుడిగా ఆహ్వానించాయి.{{citation needed|date=May 2022}} మైఖేల్ మెలిస్ స్థాపించిన "సోలార్ అండ్ అదర్ రెన్యూవబుల్ టెక్నాలజీస్" సంస్థాగత వర్కింగ్ గ్రూప్‌కు చెందిన సైంటిఫిక్ అడ్వైజరీ బోర్డుకు ఆయన ఎన్నికయ్యారు. ఆ తర్వాత మెలిస్‌తో ఆయనకు సన్నిహిత సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి.{{citation needed|date=May 2022}} ఆయన జర్మనీ పర్యటనలకు, సోలార్ ఫోటోవోల్టాయిక్ ఎనర్జీ, పర్యావరణ విశ్లేషణ రంగాల్లో ఆయన చేసిన అనేక ప్రాజెక్టులకు జర్మన్ పరిశోధన, సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ నిధులు సమకూర్చింది.<ref name="fh-aachen.de">{{Cite web |title=Suche |url=https://www.fh-aachen.de/suche/?FH=bansal}}</ref>{{citation needed|date=May 2022}} === SMVDU స్థాపన === 2004 నవంబర్ 15న [[జమ్మూ కాశ్మీర్|జమ్మూ కాశ్మీర్]] గవర్నర్ SMVDU స్థాపన కోసం బన్సాల్‌ను ఆహ్వానించారు. వైస్ ఛాన్సలర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టిన బన్సాల్ ఆ విశ్వవిద్యాలయాన్ని ఐఐటి ఢిల్లీ తరహాలో తీర్చిదిద్దారు.<ref name="auto2" /><ref>{{Cite web |title=Admission Starts at Shri Mata Vaishno Devi University - www.smvdu.ac.in |url=https://www.smvdu.ac.in/index.php/latest-news/15-2017-university-news/march/56-international-conference-on-renewable-energy-inaugurated-at-smvdu?highlight=WyJuIiwiayIsImsnIiwiYmFuc2FsIiwiYmFuc2FsJ3MiLCJuIGsiLCJuIGsgYmFuc2FsIiwiayBiYW5zYWwiXQ==}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hussain |first=Masood |title=Viashno Devi Univ plans to go IIT |newspaper=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/economy/viashno-devi-univ-plans-to-go-iit/articleshow/2204477.cms?from=mdr}}</ref> 2009 వరకు ఆయన పదవీకాలంలో ఆ విశ్వవిద్యాలయం జాతీయ, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{Cite web |date=24 November 2006 |title=Vaishnodeevi Varsity VC gets two year extension |url=https://www.oneindia.com/2006/11/23/vaishnodeevi-varsity-vc-gets-two-year-extension-1164337505.html |website=www.oneindia.com}}</ref> సైన్స్, మేనేజ్‌మెంట్, శక్తి, హ్యుమానిటీస్, సోషల్ సైన్సెస్ విభాగాల్లో బన్సాల్ వివిధ ప్రోగ్రామ్‌లను ప్రారంభించారు.<ref>{{Cite book |last=Sinha |first=Shreenivas Kumar |url=https://books.google.com/books?id=OVJSPgAACAAJ |title=Guarding India's Integrity: A Proactive Governor Speaks |date=22 December 2009 |publisher=Manas Publications |isbn=9788170493488 |via=Google Books}}</ref> నరేంద్ర బన్సాల్ మరణానంతరం విశ్వవిద్యాలయ ప్రధాన ప్రాంగణంలో ఆయన జ్ఞాపకార్థం శ్రద్ధాంజలి సభ నిర్వహించారు.<ref name="auto2" /> == పారిశ్రామిక అనుభవం == ఆ తర్వాత ఆయన తిరిగి జర్మనీ వెళ్లారు. ఈసారి రీసెర్చ్ సెంటర్ జులిచ్‌లో సౌర శక్తి రంగంలో చేరి సోలార్ థర్మల్ టెక్నాలజీలు, శక్తి సామర్థ్య భవనాలు, ఎనర్జీ ఎకనామిక్స్ ప్లానింగ్ విభాగాల్లో పనిచేశారు. ఆయన జి. మింకే, జి. హౌసర్‌లతో కలిసి ''ది క్లైమేట్ జోన్స్ ఆఫ్ ఇండియా అండ్ ప్యాసివ్ బిల్డింగ్ డిజైన్: ఏ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ న్యాచురల్ క్లైమేట్ కంట్రోల్'' అనే పుస్తకాన్ని రాశారు. ఆ తర్వాత అది ఆ రంగంలో ప్రామాణిక గ్రంథంగా మారింది.<ref>{{Cite web |title=Climatic Zones in India |url=https://new-learn.info/packages/clear/thermal/climate/diversity/india/index.html}}</ref> సింటెక్స్ ప్లాస్టిక్స్ టెక్నాలజీ లిమిటెడ్,<ref>{{Cite web |last=fabrics |first=Sintex Industries Limited-In the area of textiles, we have been pioneers in high value |title=Building Products & Custom Moulding Solutions, Plastic Water Tanks In India |url=https://www.sintexplastics.com/ |website=Sintex Plastics Technology Limited}}</ref> [[టాటా కన్సల్టెన్సీ సర్వీసెస్]],<ref>{{Cite web |title=Tata Consultancy Services &#124; Business &#124; Tata group |url=https://www.tata.com/business/tcs |website=www.tata.com}}</ref> పంజాబ్ ఆగ్రో ఇండస్ట్రీస్,<ref>{{Cite web |title=Punjab Agro Industries Corporation Limited - Service Provider from Chandigarh, India &#124; About Us |url=https://www.indiamart.com/punjabagro-industries-corporation/aboutus.html |website=www.indiamart.com}}</ref> రోనక్ ఇండస్ట్రీస్<ref>{{Cite web |title=Ronak Industries, Ghaziabad - Manufacturer of Storage Tanks and Pollution Control Equipment |url=https://www.ronakindustries.net/ |website=www.ronakindustries.net}}</ref> వంటి సంస్థలకు బన్సాల్ బోర్డు మెంబర్‌గా, నిపుణుల బృందాల సభ్యుడిగా, కన్సల్టెంట్‌గా సేవలందించారు. సాంప్రదాయేతర ఇంధన వనరుల మంత్రిత్వ శాఖ, టాటా ఎనర్జీ రీసెర్చ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్,<ref>{{Cite web |title=TERI: Innovative Solutions for Sustainable Development - India |url=https://www.teriin.org/ |website=www.teriin.org}}</ref> స్వీడిష్ ఎనర్జీ డెవలప్‌మెంట్ ఏజెన్సీ,<ref>{{Cite web |title=Swedish Energy Agency |url=http://www.energimyndigheten.se/en/ |website=www.energimyndigheten.se}}</ref> మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎకనామిక్ కోఆపరేషన్‌తో పాటు<ref>{{Cite web |title=India's Development Co-operation - OECD |url=https://www.oecd.org/dac/dac-global-relations/indias-development-co-operation.htm |website=www.oecd.org}}</ref> భారత్, జర్మనీ దేశాల ప్రణాళికా సంఘాల వంటి ప్రభుత్వ, ప్రభుత్వేతర సంస్థలకు కూడా ఆయన కన్సల్టెంట్‌గా పనిచేశారు.<ref>{{Cite web |last=BMZ |first=Federal Ministry for Economic Cooperation and Development |title=India |url=https://www.bmz.de/en/countries_regions/asien/indien/index.html |website=Federal Ministry for Economic Cooperation and Development}}</ref> SMVDU లో పదవీకాలం ముగిసిన తర్వాత బన్సాల్ ఢిల్లీకి తిరిగి వచ్చారు. జాతీయ సంస్థలన్నింటికీ వివిధ స్థాయిలలో కోర్సు కరిక్యులమ్‌ను రూపొందించడానికి హెచ్ఆర్ కన్సల్టెంట్‌గా కొత్త, పునరుత్పాదక ఇంధన మంత్రిత్వ శాఖ ఆయనను ఆహ్వానించింది. అదే సమయంలో సెప్ట్ (CEPT) విశ్వవిద్యాలయంలో<ref>{{Cite web |title=CEPT University |url=https://cept.ac.in/ |website=cept.ac.in}}</ref> సింటెక్స్ చైర్ ప్రొఫెసర్‌గా<ref>{{Cite web |date=7 May 2013 |title=Sintex Ind Appoints Narendra Bansal As Independent, Non Executive Director |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/announcements/-1739941.html |website=Moneycontrol}}</ref> పారిశ్రామిక పదవిని ఢిల్లీ నుంచే నిర్వర్తించే అవకాశంతో ఆయనకు ఆఫర్ వచ్చింది. ఆయన దానిని అంగీకరించి 2019 మే నెలలో పదవీ విరమణ చేసే వరకు ఆ పదవిలో కొనసాగారు. == మలి జీవితం, మరణం == 2019 అక్టోబరులో ఆయన భార్య ఆరోగ్యం క్షీణించి 2019 అక్టోబర్ 24న మరణించారు. ఆయన వెన్నెముక గాయంతో బాధపడ్డారు, ఆ తర్వాత 2020 జనవరిలో [[న్యుమోనియా]] బారిన పడ్డారు. మ్యాక్స్ సాకేత్ ఆసుపత్రిలో చేరిన ఆయనకు వెంటిలేటర్‌పై చికిత్స అందించారు. వెంటిలేటర్‌పై 4 రోజుల పాటు ఉన్న ఆయన 2020 ఫిబ్రవరి 4న తుదిశ్వాస విడిచారు.{{citation needed|date=May 2022}} == వారసత్వం == పునరుత్పాదక ఇంధన రంగంలో బోధన, పరిశోధన అభివృద్ధి (R&D) పనుల్లో బన్సాల్‌కు 41 సంవత్సరాలకు పైగా అనుభవం ఉంది. అంతర్జాతీయ మ్యాగజైన్లలో ఆయన 20కి పైగా పుస్తకాలు, 16 సమీక్షలు, 300కు పైగా ప్రచురణలకు రచయితగా, ఎడిటర్‌గా వ్యవహరించారు.<ref>Publications, Articles, Books: https://scholar.google.com/citations?view_op=list_works&hl=en&user=bunbTi8AAAAJ</ref> అనేక మంది అంతర్జాతీయ విద్యార్థులతో పాటు తన వద్ద పీహెచ్‌డీ (Ph.D) చేస్తున్న 35 మంది విద్యార్థులకు, ఎంటెక్ (MTech) చేస్తున్న 40 మంది విద్యార్థులకు బన్సాల్ మార్గనిర్దేశం చేశారు.<ref name="auto1" /> జర్మనీ, [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|అమెరికా]], [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యూకే]], స్వీడన్ దేశాల్లో ఉపన్యాసాలు ఇచ్చారు. యూఎస్ ఎయిడ్ (US AID), జర్మన్ టెక్నికల్ కోఆపరేషన్ సొసైటీతో పాటు భారతదేశం, విదేశాల్లోని ఇతర పరిశ్రమలకు ఆయన కన్సల్టెంట్‌గా సేవలందించారు. ఒక జర్మన్ రాష్ట్రపు సైంటిఫిక్ అడ్వైజరీ కమిటీ సభ్యుడిగా, సోలార్-ఇన్‌స్టిట్యూట్ జులిచ్ బోర్డు సభ్యుడిగా, డెన్మార్క్ ఇంజనీరింగ్ అసోసియేషన్ సమన్వయం చేసిన భవిష్యత్ వాతావరణంపై యూరోపియన్ ప్రాజెక్ట్ సలహా మండలి సభ్యుడిగా ఆయన పనిచేశారు. బన్సాల్ గౌరవార్థం 2021లో ఆయన విద్యార్థులు స్మారక ఉపన్యాస కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించాలని ప్రణాళికలు రచించారు.{{citation needed|date=January 2021}} ఆయన విద్యార్థులు రాసిన ''బిల్డింగ్ ఎనర్జీ సిమ్యులేషన్: ఏ వర్క్‌బుక్ యూజింగ్ డిజైన్‌బిల్డర్TM''<ref>{{Cite book |last1=Garg |first1=Vishal |url=https://books.google.com/books?id=EPn2DwAAQBAJ |title=Building Energy Simulation: A Workbook Using DesignBuilderTM |last2=Mathur |first2=Jyotirmay |last3=Bhatia |first3=Aviruch |date=17 August 2020 |publisher=CRC Press |isbn=9781000095760 |via=Google Books}}</ref> అనే పుస్తకాన్ని నరేంద్ర బన్సాల్‌కు అంకితం ఇచ్చారు. === పురస్కారాలు === *డా. సి. ఎం. జాకబ్ గోల్డ్ మెడల్ (సిస్టమ్ సొసైటీ ఆఫ్ ఇండియా, 1991) *పయనీర్ ఇన్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ (WREN 1996, ఫ్లోరెన్స్, ఇటలీ) *సోలార్ పయనీర్ ఫ్రమ్ ఇండియా<ref>{{Cite web|url=https://news.statetimes.in/smvdu-fraternity-mourns-demise-of-prof-bansal/|title=SMVDU fraternity mourns demise of Prof Bansal|date=5 February 2020 }}</ref> (జర్మన్ మ్యాగజైన్ 2004) *లైఫ్ టైమ్ అచీవ్‌మెంట్ అవార్డ్ ఇన్ ఎడ్యుకేషన్ (2005) *రాజీవ్ గాంధీ శిరోమణి అవార్డు<ref name="auto3">{{Cite web |title=earlytimesnews.com |url=http://earlytimesnews.com/newsdet.aspx?q=16390 |website=earlytimesnews.com}}</ref> *అమిటీ ఎక్సలెన్స్ అవార్డు (2008)<ref name="auto1" /> *అలెగ్జాండర్ వాన్ హంబోల్ట్ ఫెలోషిప్, జర్మనీకి చెందిన డాడ్ (DAAD) ఫెలోషిప్ గ్రహీత.<ref>{{Cite web|url=https://www.humboldt-foundation.de/en/connect/explore-the-humboldt-network/singleview?tx_rsmavhsolr_solrview%5BpPersonId%5D=1001422&cHash=741ac0ab9c616c8776ce7761a984cd5e|title=Prof. Dr. Narendra Kumar Bansal|website=www.humboldt-foundation.de}}</ref> == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * * {{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Bansal, NK}} [[వర్గం:1943 జననాలు]] [[వర్గం:2020 మరణాలు]] 67uwq91skn7597ndmukfuuva1f4v4l2 0 509226 4954895 2026-09-08T12:39:30Z ~2026-34429-77 151072 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Infobox television | show_name = పౌర్ణమి (ధారావాహిక) | director = జె.ఎస్. రాజు | caption = పౌర్ణమి ధారావాహిక పోస్టర్ | camera = మల్టిఫుల్ కెమెరా | editor = పసుపులేటి గుణశేఖర్<br/>సుబ్రహ్మణ్యం...' 4954895 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = పౌర్ణమి (ధారావాహిక) | director = జె.ఎస్. రాజు | caption = పౌర్ణమి ధారావాహిక పోస్టర్ | camera = మల్టిఫుల్ కెమెరా | editor = పసుపులేటి గుణశేఖర్<br/>సుబ్రహ్మణ్యం పోలిసెట్టి | picture_format = 576ఐ ఎస్.డి., <br/> 1080ఐ హెచ్.డి. | runtime = 20-22 నిముషాలు | creator = | developer = | producer = వైదేహి రామ్మూర్తి | executive_producer = | writer = మహేందర్ దొంగరి (వర్మ), <br/> '''మాటలు''' <br/> నరసింహ మూర్తి నల్లం | starring = [[రష్మీ ప్రభాకర్]] <br/> కిరణ్ కాంత్ <br/>ఎక్ నాథ్ <br/> సంయుక్త<br/> రాజ్ కుమార్ <br/> భావన | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = | country = [[భారతదేశం]] | language = [[తెలుగు]] | network = [[జెమినీ టీవీ]] | first_aired = 12 నవంబరు 2018 - ప్రస్తుతం | num_episodes = 309 (28 డిసెంబరు 2019) | followed_by = | preceded_by = మాయ్ | image = [[దస్త్రం:Pournami Serial Title.jpg|200px]] | num_seasons = 1 | genre = కుటుంబ కథ | cinematography = శరవరణ్ | screenplay = మహేందర్ దొంగరి (వర్మ) | company = విజన్ టైం ఇండియా ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ | creative_director = కె.వి. కిరణ్ కుమార్ | website = http://visiontime.in/ }} '''నా ఫ్రెండ్ చారు''' 2026, సెప్టెంబర్ 28న [[జెమినీ టీవీ]]లో ప్రారంభమైన ధారావాహిక.<ref name="బుల్లితెర రేటింగ్స్ ఎలా ఉన్నాయంటే..">{{cite news |last1=టివి5 |first1=తాజావార్తలు |title=బుల్లితెర రేటింగ్స్ ఎలా ఉన్నాయంటే.. |url=http://tv5news.in/telugu-tv-shows-ratings-on-june-22-to-28/ |accessdate=19 February 2020 |date=7 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200101071030/http://tv5news.in/telugu-tv-shows-ratings-on-june-22-to-28/ |archivedate=1 జనవరి 2020 |work= |url-status=dead }}</ref><ref name="సినీ హీరోయిన్లకు దీటుగా ఈమె తెలుగు చానెళ్లను దున్నేస్తున్నది..!">{{cite web |last1=ముచ్చట |first1=సీరియల్స్ |title=సినీ హీరోయిన్లకు దీటుగా ఈమె తెలుగు చానెళ్లను దున్నేస్తున్నది..! |url=https://muchata.com/premi-viswanath-ruling-telugu-channels/ |website=www.muchata.com |publisher=ఎం.ఎస్. రావు |accessdate=19 February 2020 |date=2 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200101071106/https://muchata.com/premi-viswanath-ruling-telugu-channels/ |archive-date=1 జనవరి 2020 |url-status=dead }}</ref> సోమవారం నుండి శనివారం వరకు రాత్రి 9:30 గంటలకు ప్రసారంచేయబడుంది.<ref>{{Cite web|url=http://www.sunnetwork.in/program-details.aspx?IProgramID=FnkQ7sShzG8=&ShowType=What%27s%20New|title=SunNetwork - Program Detail|website=www.sunnetwork.in|access-date=31 December 2019}}{{Dead link|date=జూలై 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ఈ ధారావాహికలో [[రష్మీ ప్రభాకర్]],<ref>{{Cite web|url=https://www.onenov.in/rashmi-prabhakar-indian-television-actress/|title=Rashmi Prabhakar|date=2018-06-15|website=Onenov|language=en-US|access-date=31 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720080626/https://www.onenov.in/rashmi-prabhakar-indian-television-actress/|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}</ref> కిరణ్ కాంత్, ఎక్ నాథ్,<ref>{{Cite web|url=https://www.todayincity.com/chit-chat-with-telugu-serial-actor-kiran-kanth/|title=Chit Chat with Telugu Serial Actor Kiran Kanth -|date=6 May 2018|language=en|access-date=31 December 2019|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720093112/https://www.todayincity.com/chit-chat-with-telugu-serial-actor-kiran-kanth/|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}</ref> సంయుక్త, రాజ్ కుమార్,<ref>{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actor/raj-kumar|title=Tollywood Movie Actor Raj Kumar Biography, News, Photos, Videos|website=nettv4u|language=en|access-date=31 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720094128/https://nettv4u.com/celebrity/telugu/movie-actor/raj-kumar|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}</ref> భావన<ref>{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/telugu/tv-actress/bhavana|title=Telugu Tv Actress Bhavana Biography, News, Photos, Videos|website=nettv4u|language=en|access-date=31 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720094103/https://nettv4u.com/celebrity/telugu/tv-actress/bhavana|archive-date=20 జూలై 2019|url-status=dead}}</ref> తదితరులు ముఖ్యపాత్రల్లో నటించారు. mlbod37q3ceuynob6pj7xngmqw3h7vg 0 509227 4954898 2026-09-08T13:12:43Z Rajasekhar1961 2596 Rajasekhar1961, [[ఆచార్య మసన చెన్నప్ప]] పేజీని [[మసన చెన్నప్ప]] కు తరలించారు 4954898 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[మసన చెన్నప్ప]] tazvhklvb0bxdfr0n8tkwm2iuvcoh0o 1 509228 4954900 2026-09-08T13:12:43Z Rajasekhar1961 2596 Rajasekhar1961, [[చర్చ:ఆచార్య మసన చెన్నప్ప]] పేజీని [[చర్చ:మసన చెన్నప్ప]] కు తరలించారు 4954900 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[చర్చ:మసన చెన్నప్ప]] 0z97s5gmrht1akzrhn8u2fy2ocsmmwo 0 509229 4954901 2026-09-08T13:13:14Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{redirect|ములుగు}} {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption...' 4954901 wikitext text/x-wiki {{redirect|ములుగు}} {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం మరియు రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == {{unreferenced section|date=అక్టోబర్ 2017}} ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (వార్తాపత్రిక)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], [[డెక్కన్ క్రానికల్]]'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == {{unreferenced section|date=అక్టోబర్ 2017}} ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో [[కోయ (తెగ)|కోయ]], [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} {{ములుగు జిల్లా}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు]] [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] kb4s8gqx4sja46jgg3rjykpzkynz08d 4954902 4954901 2026-09-08T13:14:02Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4954902 wikitext text/x-wiki {{redirect|ములుగు}} {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం మరియు రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == {{unreferenced section|date=అక్టోబర్ 2017}} ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (వార్తాపత్రిక)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], [[డెక్కన్ క్రానికల్]]'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == {{unreferenced section|date=అక్టోబర్ 2017}} ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో [[కోయ (తెగ)|కోయ]], [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు]] [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] 1gbdlx7ixzsz7b3xpyghq3anxlzb1xa 4954903 4954902 2026-09-08T13:16:29Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* ప్రభుత్వం మరియు రాజకీయాలు */ 4954903 wikitext text/x-wiki {{redirect|ములుగు}} {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == {{unreferenced section|date=అక్టోబర్ 2017}} ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (వార్తాపత్రిక)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], [[డెక్కన్ క్రానికల్]]'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == {{unreferenced section|date=అక్టోబర్ 2017}} ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో [[కోయ (తెగ)|కోయ]], [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు]] [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] b67d5ora90i8c58zyvccwgge4jln430 4954904 4954903 2026-09-08T13:17:02Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* ప్రసార మాధ్యమాలు */ 4954904 wikitext text/x-wiki {{redirect|ములుగు}} {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (ప్రసారమధ్యమ సమూహం)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], డెక్కన్ క్రానికల్'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == {{unreferenced section|date=అక్టోబర్ 2017}} ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో [[కోయ (తెగ)|కోయ]], [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు]] [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] ptdd4b41v7rzze1bwotg2use7jyk0fn 4954905 4954904 2026-09-08T13:17:17Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రవాణా */ 4954905 wikitext text/x-wiki {{redirect|ములుగు}} {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (ప్రసారమధ్యమ సమూహం)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], డెక్కన్ క్రానికల్'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో [[కోయ (తెగ)|కోయ]], [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో [[లంబాడీ భాష|లంబాడీ]] లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు]] [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] 6oedhlb685xzx9ko3va9vg28vniw3h5 4954906 4954905 2026-09-08T13:17:38Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* జనాభా గణాంకాలు */ 4954906 wikitext text/x-wiki {{redirect|ములుగు}} {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (ప్రసారమధ్యమ సమూహం)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], డెక్కన్ క్రానికల్'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో కోయ, [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో లంబాడీ లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు]] [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] qjtg98chmqpze9zhlmgibxi81iggqrr 4954907 4954906 2026-09-08T13:18:02Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4954907 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (ప్రసారమధ్యమ సమూహం)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], డెక్కన్ క్రానికల్'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో కోయ, [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో లంబాడీ లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు]] [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] 4isye8fjyrillywps00rg1xo9bmduaj 4954912 4954907 2026-09-08T13:49:56Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని నగరాలు మరియు పట్టణాలు]] ను తీసివేసారు; [[వర్గం:ములుగు జిల్లా నగరాలు, పట్టణాలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4954912 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (ప్రసారమధ్యమ సమూహం)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], డెక్కన్ క్రానికల్'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో కోయ, [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో లంబాడీ లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లా నగరాలు, పట్టణాలు]] [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] 89u3vc0nt8r621snbn6efdyp4zre5ay 4954913 4954912 2026-09-08T14:03:00Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:ములుగు జిల్లాలోని మండలాలు]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4954913 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Use Indian English|date=ఫిబ్రవరి 2019}} {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (ప్రసారమధ్యమ సమూహం)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], డెక్కన్ క్రానికల్'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో కోయ, [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో లంబాడీ లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లా నగరాలు, పట్టణాలు]] dpqktk8bf6eg8x2vryjh673q56lsde6 4954914 4954913 2026-09-08T14:03:43Z యర్రా రామారావు 28161 4954914 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ములుగు | official_name = | native_name = | settlement_type = [[పట్టణం]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = తెలంగాణ గిరిజన రాజధాని | pushpin_map = India Telangana#India | pushpin_label_position = Right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = తెలంగాణ, భారతదేశంలో స్థానం | coordinates = {{coord|18|11|28|N|79|56|35|E|region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = దేశం | subdivision_name = {{flag|భారతదేశం}} | subdivision_type1 = [[భారతదేశ రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు|రాష్ట్రం]] | subdivision_type2 = [[భారతదేశ ప్రాంతాలు|ప్రాంతం]] | subdivision_type3 = [[భారతదేశ జిల్లాల జాబితా|జిల్లా]] | subdivision_name1 = [[తెలంగాణ]] | subdivision_name2 = తెలంగాణ | established_title = | established_date = అక్టోబర్ 2016 | founder = | government_type = [[మున్సిపల్ కౌన్సిల్]] | governing_body = | leader_title1 = కలెక్టర్ | leader_name1 = శ్రీ దివాకర టి.ఎస్., ఐఏఎస్ | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|title=పట్టణ స్థానిక సంస్థల సమాచారం|url=http://www.dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|website=పట్టణ మరియు దేశ ప్రణాళికా సంచాలకత్వం|publisher=తెలంగాణ ప్రభుత్వం|access-date=28 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160615135503/http://dtcp.telangana.gov.in/ULBs-List-68.pdf|archive-date=15 June 2016}}</ref> | area_total_km2 = 102.2 | area_rank = 1వ | elevation_footnotes = | elevation_m = 177 | population_total = 12135 | population_as_of = 2011 | population_est = 25,000 | pop_est_as_of = 2025 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = 1వ | population_demonym = ములుగువాసి | demographics_type1 = భాషలు | demographics1_title1 = అధికారిక | timezone1 = [[భారత ప్రామాణిక కాలమానం|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[పోస్టల్ ఇండెక్స్ నంబర్|పిన్]] | postal_code = 506 343 | area_code = 08715 | area_code_type = టెలిఫోన్ కోడ్ | registration_plate = TG–37 | blank1_name_sec1 = [[లోక్‌సభ]] | blank1_info_sec1 = [[మహబూబాబాద్ లోక్‌సభ నియోజకవర్గం]] | website = {{URL|mulugu.telangana.gov.in}} | footnotes = | leader_title2 = పార్లమెంట్ సభ్యుడు | leader_name2 = పోరిక బలరాం నాయక్ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title3 = శాసనసభ సభ్యుడు | leader_name3 = దనసరి అనసూయ [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] (ఐఎన్‌సీ) | leader_title4 = [[పోలీస్ సూపరింటెండెంట్|ఎస్పీ]] | leader_name4 = డా. పి. శబరీష్, ఐపీఎస్ <ref>{{cite web | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/040124/state-govt-transfers-23-ips-officers.html | title=రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 23 మంది ఐపీఎస్ అధికారులను బదిలీ చేసింది | date=4 January 2024 }}</ref> | demographics1_info1 = తెలుగు | blank2_name_sec1 = [[శాసనసభ నియోజకవర్గం]] | blank2_info_sec1 = [[ములుగు శాసనసభ నియోజకవర్గం]] }} '''ములుగు''' [[ములుగు జిల్లా]], [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రంలోని పట్టణం. ఇది ములుగు జిల్లా కేంద్రం. 2019లో [[జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా]] విభజన తరువాత ములుగు జిల్లా ఏర్పడింది. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లా ఏర్పాటుకు ముందు ములుగు [[వరంగల్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది. ఇది [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]]పై ఉంది. ములుగు పట్టణ పరిపాలన ములుగు మున్సిపల్ కౌన్సిల్ పరిధిలో ఉంటుంది. == ప్రభుత్వం రాజకీయాలు == ములుగు మేజర్ 2011లో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీగా వర్గీకరించబడింది. పౌర సంస్థ పరిధి {{convert|44.99|km2|mi2|abbr=on}} విస్తీర్ణంలో ఉంది.<ref name="civicbody" /> === రాజకీయాలు === ములుగుకు [[తెలంగాణ శాసనసభ]]లో ఒక నియోజకవర్గ స్థానం ఉంది. [[2018 తెలంగాణ శాసనసభ ఎన్నికలు|2018 సాధారణ ఎన్నికల్లో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్|కాంగ్రెస్ పార్టీ]]కి చెందిన దనసరి అనసూయ ములుగు నియోజకవర్గం నుంచి ఎన్నికయ్యారు. ఇది రెండవ శ్రేణి మున్సిపాలిటీ. రెవెన్యూ పరిపాలనను ఆర్.డీ.ఓ., ఎం.ఆర్.ఓ.లు పర్యవేక్షిస్తారు. == వాతావరణం == {{stack|{{climate chart |Mulugu |11|26.5|15 |14|31|5 |22|36|5 |26|40|7 |28|48|15 |28|37|50 |25|32|85 |25|31|170 |23|33|160 |22|33|70 |16|31|10 |10|26|0 |source=<ref name="accuweather_191819">{{cite web | url=https://www.accuweather.com/en/in/mahbubabad/191819/weather-forecast/191819?partner=Googleonex | title=మహబూబాబాద్, భారతదేశం | publisher=AccuWeather | accessdate=21 February 2019 }}</ref> |float=right |clear=right }}}} ములుగులో అర్ధ ఉష్ణమండల వాతావరణం ఉంటుంది. వేసవిలో ఉష్ణోగ్రతలు 48&nbsp;°C కంటే ఎక్కువగా నమోదవుతాయి. శీతాకాలంలో ఉష్ణోగ్రతలు 12&nbsp;°C నుంచి 27&nbsp;°C వరకు ఉంటాయి. ములుగుకు జూన్ నుంచి సెప్టెంబరు వరకు నైరుతి రుతుపవనాలు, అక్టోబరు నుంచి నవంబరు వరకు ఈశాన్య రుతుపవనాల ద్వారా వర్షపాతం లభిస్తుంది. పట్టణం ప్రధానంగా రుతుపవనాలు, వర్షపాతంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.{{Citation needed|date=జూలై 2025}} == ప్రసార మాధ్యమాలు == ములుగులో ముద్రిత, వినోద ప్రసార మాధ్యమాలు ఉన్నాయి. ఇన్ ములుగు కేబుల్ స్థానిక వినోద ఛానల్‌గా టెలివిజన్ కార్యక్రమాలను ప్రసారం చేస్తుంది. === ముద్రిత మాధ్యమాలు === ''నమస్తే తెలంగాణ, [[సాక్షి (ప్రసారమధ్యమ సమూహం)|సాక్షి]], [[ఈనాడు]], [[వార్త]], ఆంధ్రజ్యోతి, [[ప్రజాశక్తి]], [[ఆంధ్రభూమి]], [[ది హిందూ]], డెక్కన్ క్రానికల్'', ''[[టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియా]]'' వార్తాపత్రికలు పట్టణంలో అందుబాటులో ఉన్నాయి. ''సిరాచుక్క'' స్థానిక టాబ్లాయిడ్. ఇది వారానికొకసారి ప్రచురించబడుతుంది. == రవాణా == ములుగు పట్టణం రాష్ట్రంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలతో రహదారి మార్గాల ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంది. [[జాతీయ రహదారి 163 (భారతదేశం)|జాతీయ రహదారి 163]] ములుగు మీదుగా వెళ్తూ [[ఛత్తీస్‌గఢ్]] వైపు కొనసాగుతుంది. === రహదారి రవాణా === ములుగులో [[తెలంగాణ రాష్ట్ర రోడ్డు రవాణా సంస్థ|టీఎస్‌ఆర్‌టీసీ]] బస్‌స్టాండ్ ఉంది. దీని సామర్థ్యం 40 బస్సులు. పట్టణ ప్రజల అవసరాలకు అనుగుణంగా అనేక బస్సు సర్వీసులు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ములుగు [[వరంగల్]]–[[భద్రాచలం]] ప్రధాన రహదారి మార్గంలో ఉంది. బస్సు సౌకర్యాల ద్వారా ప్రతిరోజూ సుమారు 20,000 మంది ప్రయాణిస్తారు. అదనంగా అనేక ఏడు సీట్ల ఆటో రిక్షాలు, కమాండర్ జీపులు సమీప గ్రామాలను పట్టణంతో అనుసంధానిస్తాయి. == జనాభా గణాంకాలు == 2011 జనగణన నివేదికల ప్రకారం ములుగు జిల్లా జనాభా సుమారు 294,671. పురుషుల జనాభా 146,205 (49.6%), మహిళల జనాభా 148,466 (50.04%). ప్రతి 1000 మంది పురుషులకు 1015 మంది మహిళలు ఉన్నారు. ఇది జాతీయ సగటు 943:1000 కంటే ఎక్కువ. అక్షరాస్యత రేటు 63.57%. పురుషుల అక్షరాస్యత 73.49%, మహిళల అక్షరాస్యత 53.83%.<ref>{{Cite web |title=అక్షరాస్యత రేటు {{!}} ములుగు జిల్లా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం {{!}} భారతదేశం |url=https://mulugu.telangana.gov.in/literacy-rate/ |access-date=2023-04-17 |language=en-US}}</ref> తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ జనాభా వాటా అత్యధికంగా ఉన్న జిల్లాల్లో ములుగు ఒకటి. మొత్తం జనాభాలో 96.10% గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. సుమారు 11,493 మంది, అంటే 3.9% మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు.<ref name=":0">{{Cite web |title=తెలంగాణ గణాంక సారాంశం 2021 |url=https://www.tsdps.telangana.gov.in/Statistical_Abstract_2021.pdf}}</ref> గతంలో తెలంగాణ రాష్ట్రంలో అతిపెద్ద రెవెన్యూ డివిజన్లలో ములుగు ఒకటి. ప్రస్తుతం జిల్లాలో 1 రెవెన్యూ డివిజన్, 9 రెవెన్యూ మండలాలు, 336 రెవెన్యూ గ్రామాలు, 174 రెవెన్యూ గ్రామ పంచాయతీలు ఉన్నాయి.<ref name=":0" /> ప్రధానంగా [[తెలుగు భాష|తెలుగు]] మాట్లాడతారు. [[హిందీ]] కూడా మాట్లాడే ప్రజలు ఉన్నారు. కొంతమంది [[ఉర్దూ]] మాట్లాడతారు. విద్యావంతులలో కొందరు [[ఆంగ్ల భాష|ఆంగ్లం]] మాట్లాడగలరు. అధికారిక సమాచారంలో, బోధనా మాధ్యమంలో తెలుగు, ఆంగ్ల భాషలు ఉపయోగించబడతాయి. పట్టణంతో సహా అనేక గ్రామాలు, ఆవాసాల్లో [[షెడ్యూల్డ్ తెగలు]] అధికంగా నివసిస్తారు. ప్రధాన గిరిజన సముదాయాల్లో కోయ, [[లంబాడీ]]లు ఉన్నారు. గిరిజన సముదాయాల్లో లంబాడీ లేదా [[బంజారా భాష|బంజారా]] భాషల వినియోగం ఉంది. ఈ భాషను భారత ప్రభుత్వం గుర్తించిన భాషా రూపాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తారు. దీనికి ప్రత్యేక లిపి లేదు. మౌఖిక సంప్రదాయం ద్వారా భాష కొనసాగుతోంది. {{Historical populations |1901|4366 |1911|5087 |1921|4211 |1931|7098 |1941|9866 |1951|9898 |1961|10567 |1971|12334 |1981|24566 |1991|31765 |2001|36766 |2011|46901 |state= |title=ములుగు నగర జనాభా |footnote=మూలాలు:<ref name="Census 1951-61">{{cite book|title=పట్టణ అంచు అభివృద్ధి ప్రక్రియ: ఒక నమూనా|url=https://books.google.com/books?id=buz5csyXFmwC|publisher=Concept Publishing Company|page=25|last=Gopi|first=K.N|year=1978|accessdate=6 August 2013}}</ref><ref name="Census Hyderabad">{{cite web|title=భారతదేశంలోని బెంగళూరు, హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థ, జనాభా, పట్టణ విస్తరణపై తులనాత్మక అధ్యయనం|url=http://www.cicred.org/Eng/Seminars/Details/Seminars/PDE2007/Papers/IYER_Neelakantan_paperNairobi2007-project.pdf|last1=Iyer|first1=Neelakantan Krishna|last2=Kulkarni|first2=Sumati|last3=Raghavaswam|first3=V.|page=21|date=13 June 2007|publisher=circed.org|accessdate=10 December 2012}}</ref><ref name="greater Hyderabad">{{cite web|title=2011 జనగణన ప్రకారం 1 లక్షకు పైగా జనాభా కలిగిన నగరాలు|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|page=11|year=2011|publisher=భారత ప్రభుత్వం|accessdate=10 December 2012}}</ref>}} == ఆరోగ్య సంరక్షణ == 100 పడకల మినీ మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్ ఆసుపత్రి నగరంలోని అతిపెద్ద ఆసుపత్రి. ఇది పొరుగున ఉన్న [[ఖమ్మం]], [[కరీంనగర్]] జిల్లాల నుంచి వచ్చే రోగులకు కూడా వైద్య సేవలు అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=https://www.sehat.com/mmgm-mini-mahatma-gandhi-memorial-hospitals-mulug|title=ములుగులో ఎంఎంజీఎం (మహాత్మా గాంధీ మెమోరియల్) ఆసుపత్రి – Sehat|publisher=|accessdate=28 July 2015}}</ref> ప్రసూతి, ఛాతీ, క్షయ వ్యాధుల కోసం ఉన్న ప్రధాన ప్రభుత్వ ఆసుపత్రులతో పాటు అప్పయ్య, రవీందర్, స్టార్, సూపర్‌స్పెషాలిటీ, ఏరియా హాస్పిటల్, సెయింట్ ఆన్స్ వంటి అనేక ప్రైవేట్ ప్రత్యేక ఆసుపత్రులు కూడా ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/141029/nation-current-affairs/article/biomedical-wastes-pose-threat-lives|title=బయోమెడికల్ వ్యర్థాలు ప్రాణాలకు ముప్పుగా మారుతున్నాయి|work=[[డెక్కన్ క్రానికల్]]|date=29 October 2014 }}</ref> == మూలాలు == {{reflist}} [[వర్గం:ములుగు జిల్లా నగరాలు, పట్టణాలు]] lpx0j6cw2t1n9nxr6axwzdinzb8rzx8 3 509230 4954924 2026-09-08T15:03:09Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4954924 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">KAG1234 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> KAG1234 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:03, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 1w0xjt2s8sube4bt2ijr7vhshg2njsp 3 509231 4954925 2026-09-08T15:03:33Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4954925 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Thiru999 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Thiru999 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:03, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) gb7noaw9xtl02i3ut12b3uvw3nvrn3t 3 509232 4954926 2026-09-08T15:03:57Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4954926 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Chakrag225 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Chakrag225 గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:03, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) kytemjpdsfg0ghjjgrvz658arn0zfw0 3 509233 4954928 2026-09-08T15:04:17Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4954928 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">రమణ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> రమణ గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:04, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) o7bth3g6jgs6vmqo8lvypxjwqbp24v6 3 509234 4954929 2026-09-08T15:04:58Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4954929 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Aditya N Dwivedi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Aditya N Dwivedi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 15:04, 8 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) gwo5bw1ekkpekswxbu8n0ju2ys0stjt 0 509235 4954945 2026-09-08T15:43:32Z Kalasagary 107518 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|కంప్యూటర్ ద్వారా డిజిటల్ పద్ధతిలో సృష్టించబడిన కళ}} దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బ...' 4954945 wikitext text/x-wiki {{Short description|కంప్యూటర్ ద్వారా డిజిటల్ పద్ధతిలో సృష్టించబడిన కళ}} [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), లేదా '''డిజిటల్ ఆర్ట్స్''' అనగా సృజనాత్మక, ప్రదర్శన ప్రక్రియలో భాగంగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించే కళాత్మక పని. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. nzmh3sd6eoibmkzwdq9kmyvuvzso7qv 4954946 4954945 2026-09-08T15:44:06Z Kalasagary 107518 4954946 wikitext text/x-wiki {{Short description|కంప్యూటర్ ద్వారా డిజిటల్ పద్ధతిలో సృష్టించబడిన కళ}} [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), లేదా '''డిజిటల్ ఆర్ట్స్''' అనగా సృజనాత్మక, ప్రదర్శన ప్రక్రియలో భాగంగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించే కళాత్మక పని. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా కంప్యూటర్‌ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === {{See also|కృత్రిమ మేధ కళ}}కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == {{See also|యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్|అడోబ్ క్రియేటివ్ క్లౌడ్|కృత్రిమ మేధ కళ}} [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === {{See also|డెమోసీన్}} [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === {{See also|ఇంటరాక్టివ్ కళ}} డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === {{See also|ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్}} ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === {{See also|ఎన్.ఎఫ్.టి|జెనరేటివ్ ఆర్ట్}} 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] {{See also|కంప్యూటర్ ఆర్ట్}} డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} {{See also|కంప్యూటర్ యానిమేషన్}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == {{portal |కళ |సాంకేతికత}} * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Digital art}} {{Computer science}}{{Branches of the visual arts}}{{Authority control}} [[Category:డిజిటల్ కళ| ]] [[Category:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] exv8gb5zeah0c7wslwnwmgge3mmjcb0 4954948 4954946 2026-09-08T15:45:00Z Kalasagary 107518 4954948 wikitext text/x-wiki {{Short description|కంప్యూటర్ ద్వారా డిజిటల్ పద్ధతిలో సృష్టించబడిన కళ}} [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), లేదా '''డిజిటల్ ఆర్ట్స్''' అనగా సృజనాత్మక, ప్రదర్శన ప్రక్రియలో భాగంగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించే కళాత్మక పని. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. <nowiki>== చరిత్ర ==</nowiki> 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా కంప్యూటర్‌ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === {{See also|కృత్రిమ మేధ కళ}}కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == {{See also|యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్|అడోబ్ క్రియేటివ్ క్లౌడ్|కృత్రిమ మేధ కళ}} [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === {{See also|డెమోసీన్}} [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === {{See also|ఇంటరాక్టివ్ కళ}} డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === {{See also|ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్}} ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === {{See also|ఎన్.ఎఫ్.టి|జెనరేటివ్ ఆర్ట్}} 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] {{See also|కంప్యూటర్ ఆర్ట్}} డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} {{See also|కంప్యూటర్ యానిమేషన్}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == {{portal |కళ |సాంకేతికత}} * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Digital art}} {{Computer science}}{{Branches of the visual arts}}{{Authority control}} [[Category:డిజిటల్ కళ| ]] [[Category:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] a96at36v4mnjlrpjqguujj4cpsrcjdb 4954949 4954948 2026-09-08T15:45:52Z Kalasagary 107518 4954949 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), లేదా '''డిజిటల్ ఆర్ట్స్''' అనగా సృజనాత్మక, ప్రదర్శన ప్రక్రియలో భాగంగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించే కళాత్మక పని. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. <nowiki>== చరిత్ర ==</nowiki> 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా కంప్యూటర్‌ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Digital art}} {{Computer science}}{{Branches of the visual arts}}{{Authority control}} [[Category:డిజిటల్ కళ| ]] [[Category:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] k1tewr5ipxzefdwj0zgjpcwwfx81o5y 4954951 4954949 2026-09-08T15:46:29Z Kalasagary 107518 4954951 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), లేదా '''డిజిటల్ ఆర్ట్స్''' అనగా సృజనాత్మక, ప్రదర్శన ప్రక్రియలో భాగంగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించే కళాత్మక పని. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా కంప్యూటర్‌ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Digital art}} {{Computer science}}{{Branches of the visual arts}}{{Authority control}} [[Category:డిజిటల్ కళ| ]] [[Category:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] 7svsm9opv6bly2io1zmp2960vroqz0y 4954953 4954951 2026-09-08T15:47:41Z Kalasagary 107518 4954953 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), లేదా '''డిజిటల్ ఆర్ట్స్''' అనగా సృజనాత్మక, ప్రదర్శన ప్రక్రియలో భాగంగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించే కళాత్మక పని. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా కంప్యూటర్‌ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Digital art}} {{Computer science}}{{Branches of the visual arts}}{{Authority control}} [[Category:డిజిటల్ కళ]] [[Category:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] [[Category:డిజిటల్ ఆర్ట్]] 2e5lv9140qfxheixzk08xtrw2jojh44 4954954 4954953 2026-09-08T15:51:53Z Kalasagary 107518 4954954 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), అనగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించి సృష్టించే కళాత్మక సృజన. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా కంప్యూటర్‌ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Digital art}} {{Computer science}}{{Branches of the visual arts}}{{Authority control}} [[Category:డిజిటల్ కళ]] [[Category:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] [[Category:డిజిటల్ ఆర్ట్]] 94z82q2awo5bjp7izu2bc91rj91gmn2 4954955 4954954 2026-09-08T15:51:56Z యర్రా రామారావు 28161 [[వర్గం:డిజిటల్ కళ]] ను తీసివేసారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4954955 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), అనగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించి సృష్టించే కళాత్మక సృజన. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా కంప్యూటర్‌ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Digital art}} {{Computer science}}{{Branches of the visual arts}}{{Authority control}} [[Category:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] [[Category:డిజిటల్ ఆర్ట్]] a257on4fc4gjukh49e5ptpue1aemlbo 4954956 4954955 2026-09-08T15:52:45Z యర్రా రామారావు 28161 /* బాహ్య లింకులు */ 4954956 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), అనగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించి సృష్టించే కళాత్మక సృజన. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య సాల్వడార్ డాలీ రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన అబ్రహాం లింకన్ చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా కంప్యూటర్‌ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Authority control}} [[వర్గం:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] [[వర్గం:డిజిటల్ ఆర్ట్]] gdjwut3mgrz2g1eipihvk4mmn0mgqk0 4954958 4954956 2026-09-08T15:54:40Z Kalasagary 107518 4954958 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), అనగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించి సృష్టించే కళాత్మక సృజన. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య [[సాల్వడార్ డాలీ]] రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన [[అబ్రహం లింకన్|అబ్రహాం లింకన్]] చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా [[కంప్యూటర్ సాఫ్ట్‌వేర్|కంప్యూటర్‌]]<nowiki/>ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Authority control}} [[వర్గం:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] [[వర్గం:డిజిటల్ ఆర్ట్]] iknfz6iwx5gj3pcglvr5u0llr9fjb0t 4954959 4954958 2026-09-08T15:55:51Z Kalasagary 107518 4954959 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Boundaryfunctions_1.jpg|alt=Boundary Functions at the Tokyo Intercommunications Center, 1999.|thumb|టోక్యోలోని ఎన్టీటీ ఇంటర్‌కమ్యూనికేషన్ సెంటర్‌లో స్కాట్ స్నిబ్బె రూపొందించిన ''బౌండరీ ఫంక్షన్స్'' (1998) ఇంటరాక్టివ్ ఫ్లోర్ ప్రొజెక్షన్<ref name="bf2">{{Cite web|last=Snibbe|first=Scott|date=1998|title=Boundary Functions - Interactive Art|url=https://www.snibbe.com/art/boundaryfunctions|access-date=|website=|language=}}</ref>]] '''డిజిటల్ ఆర్ట్''' (డిజిటల్ కళ), అనగా డిజిటల్ సాంకేతికతను ఉపయోగించి సృష్టించే కళాత్మక సృజన. డిజిటల్ మీడియాతో అనుసంధానమై ఉపయోగించే కంప్యూటేషనల్ కళను సూచించడానికి కూడా ఇది వాడబడుతుంది.<ref>{{cite book|title=A Companion to Digital Art|last1=Paul|first1=Christiane|date=2016|publisher=Wiley|isbn=978-1-118-47520-1|editor1-last=Paul|editor1-first=Christiane|location=Malden, MA|pages=1–2|chapter=Introduction From Digital to Post-Digital—Evolutions of an Art Form}}</ref> 1960ల నుండి డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను వర్ణించడానికి కంప్యూటర్ కళ, ఎలక్ట్రానిక్ కళ, మల్టీమీడియా కళ,<ref>{{cite journal |author=Reichardt, Jasia |author-link=Jasia Reichardt |date=1974 |title=Twenty years of symbiosis between art and science |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000009559 |journal=Art and Science |volume=XXIV |issue=1 |pages=41–53}}</ref> న్యూ మీడియా కళ వంటి అనేక పేర్లను ఉపయోగించారు.<ref>Christiane Paul (2006). ''Digital Art'', pp. 7–8. Thames & Hudson.</ref><ref>Lieser, Wolf. ''Digital Art''. Langenscheidt: h.f. ullmann. 2009, pp. 13–15</ref> డిజిటల్ ఆర్ట్‌లో భౌతిక మాధ్యమాలలో భద్రపరిచిన డిజిటల్ పెయింటింగ్ వంటి కళాఖండాలు, వెబ్‌సైట్లలోని డిజిటల్ గ్యాలరీలు కూడా ఉంటాయి. డిజిటల్ ఆర్ట్ విజువల్ కంప్యూటింగ్ రంగానికి కూడా విస్తరించింది. == చరిత్ర == 1960ల ప్రారంభంలో జాన్ విట్నీ గణిత ప్రక్రియలను ఉపయోగించి మొట్టమొదటి కంప్యూటర్-ఆధారిత కళను అభివృద్ధి చేశాడు.<ref>{{Cite web|last=Grierson|first=Mick|title=Creative Coding for Audiovisual Art: The CodeCircle Platform|url=https://ualresearchonline.arts.ac.uk/id/eprint/15056/3/Grierson_Chapter-%20revised%2BSE.pdf}}</ref> 1963లో ఇవాన్ సదర్లాండ్ స్కెచ్‌ప్యాడ్ అని పిలువబడే మొదటి యూజర్ ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్-గ్రాఫిక్స్ ఇంటర్‌ఫేస్‌ను కనుగొన్నాడు.<ref>{{Cite web|title=Sketchpad {{!}} computer program {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/technology/Sketchpad|access-date=2022-12-01|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> 1974, 1977 మధ్య [[సాల్వడార్ డాలీ]] రెండు పెద్ద కాన్వాసులను సృష్టించాడు. అవి "రికగ్నిషన్ ఆఫ్ ఫేసెస్" లో ప్రచురితమై లియోన్ హార్మోన్ ద్వారా కంప్యూటర్‌లో ప్రాసెస్ చేయబడిన [[అబ్రహం లింకన్|అబ్రహాం లింకన్]] చిత్రపటం ఆధారంగా రూపొందినవి.<ref name="Pitxot">{{cite book|title=Guía - Teatro-Museo Dalí - Figueres|last1=Pitxot|first1=Antoni|last2=Aguer|first2=Montse|date=2022|publisher=Fundació Gala-Salvador Dalí - Triangle Books|isbn=978-84-8478-714-3|location=Barcelona|page=97|language=es|chapter=Cúpula|quote=A la derecha llama la atención el inmenso óleo fotográfico "Gala desnuda mirando al mar que a 18 metros aparece el presidente Lincoln" (1975), nueva muestra anticipadora de Dalí que representa, en este caso, el primer ejemplo de utilización de imagen digitalizada en la pintura.|author1-link=Antoni Pitxot|trans-quote=On the right, attention is attracted by the immense photographic oil "Nude Gala Looking at the Sea that from 18 Meters Appears as Lincoln (1975), new anticipating sample of Dalí that represents, in this case, the first example of the use of the digitized image in painting.}}</ref><ref name="Harmon">{{cite journal |last1=Harmon |first1=Leon D. |date=November 1973 |title=The Recognition of Faces |url=https://www.scientificamerican.com/article/the-recognition-of-faces/ |journal=Scientific American |language=en |volume=229 |issue=5 |pages=70–82 |bibcode=1973SciAm.229e..70H |doi=10.1038/scientificamerican1173-70 |pmid=4748120 |url-access=subscription |access-date=4 September 2023}}</ref> ఈ సాంకేతికత తరువాత ఫోటోగ్రాఫిక్ మొజాయిక్స్‌గా పిలువబడే దానికి సమానంగా ఉంటుంది. జులై 1985లో లింకన్ సెంటర్‌లో బహిరంగంగా పరిచయం చేయబడిన అమిగా [[కంప్యూటర్ సాఫ్ట్‌వేర్|కంప్యూటర్‌]]<nowiki/>ను ఉపయోగించి ఆండీ వార్హోల్ డిజిటల్ ఆర్ట్‌ను సృష్టించాడు. ఒక వీడియో కెమెరా నుండి డెబ్బీ హ్యారీ చిత్రాన్ని మోనోక్రోమ్‌లో బంధించి ప్రోపెయింట్ అనే గ్రాఫిక్స్ ప్రోగ్రామ్‌లోకి డిజిటలైజ్ చేశారు. వార్హోల్ ఫ్లడ్ ఫిల్స్ ఉపయోగించి రంగులను జోడించడం ద్వారా చిత్రాన్ని మార్చాడు.<ref>'{{cite web |last=Reimer |first=Jeremy |date=October 21, 2007 |title=A history of the Amiga, part 4: Enter Commodore |url=https://arstechnica.com/hardware/news/2007/10/amiga-history-4-commodore-years.ars/4 |access-date=June 10, 2011 |work=Arstechnica.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |title=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507045347/http://www.youtube.com/watch?v=3oqUd8utr14 |archive-date=2009-05-07 }}</ref> == డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ == అత్యంత కంప్యూటేషనల్, డిజిటల్ మాధ్యమాల ద్వారా ప్రదర్శించబడే, స్పష్టంగా డిజిటల్ సాంకేతికతలతో నిమగ్నమయ్యే కళాకృతులను "డిజిటల్ మాధ్యమం కోసం రూపొందించిన కళ"గా వర్గీకరిస్తారు. ఇది డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళకు భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇవి సృష్టి ప్రక్రియలో డిజిటల్ సాంకేతికతను పొందుపరుస్తాయి కానీ డిజిటల్ ప్రపంచం వెలుపల ఉనికిలో ఉండవచ్చు. ఉత్పత్తి, వ్యాప్తి ప్రక్రియలో ఎక్కడో ఒకచోట డిజిటల్ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే అన్ని కళలను డిజిటల్ కళగా వర్గీకరించడం చాలా సమస్యాత్మకం అని డిజిటల్ ఆర్ట్ చరిత్రకారిణి క్రిస్టియన్ పాల్ రాసింది.<ref>{{Cite book |title=A companion to digital art |date=2016 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-47521-8 |editor=Christiane Paul |location=Chichester, West Sussex |pages=1–2 |oclc=925426732}}</ref> == డిజిటల్ సాధనాలను ఉపయోగించే కళ == [[File:Graphics tablet.jpg|thumb|క్రిటా సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగిస్తున్న ఎక్స్‌పి-పెన్ డెకో 01వి3 గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్]] డిజిటల్ కళ అనేది పూర్తిగా కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడినది కావచ్చు (ఫ్రాక్టల్స్, అల్గారిథమిక్ కళ వంటివి) లేదా స్కాన్ చేసిన ఛాయాచిత్రం లేదా మౌస్, గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్ ఉపయోగించి వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్‌తో గీసిన చిత్రం వంటి ఇతర మూలాల నుండి తీసుకోబడినది కావచ్చు. డిజిటల్ కాని పెయింటింగ్స్ మాదిరిగానే కంప్యూటర్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై సాఫ్ట్‌వేర్ ఉపయోగించి సృష్టించినప్పుడు, ఫలిత చిత్రాన్ని కాన్వాస్‌పై చిత్రించినట్లు డిజిటల్‌గా అవుట్‌పుట్ చేసినప్పుడు కళాకృతులను డిజిటల్ పెయింటింగ్‌లుగా పరిగణిస్తారు. కళలపై డిజిటల్ టెక్నాలజీ ప్రభావం గురించి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, సృజనాత్మక రంగాన్ని విస్తరించడంలో దీని గణనీయమైన సహకారం గురించి డిజిటల్ కళా సంఘంలో ఏకాభిప్రాయం ఉంది, అనగా ఇది వృత్తిపరమైన, వృత్తిేతర కళాకారులకు అందుబాటులో ఉన్న సృజనాత్మక అవకాశాలను బాగా విస్తృతం చేసింది.<ref>{{cite journal |author=Bessette, Juliette |author2=Frederic Fol Leymarie |author3=Glenn W. Smith|date=16 September 2019|title=Trends and Anti-Trends in Techno-Art Scholarship: The Legacy of the Arts "Machine" Special Issues|journal=Arts|volume=8|issue=3|pages=120|doi=10.3390/arts8030120|doi-access=free}}</ref> == కళా సిద్ధాంతకర్తలు, కళా చరిత్రకారులు == ఈ రంగంలో ప్రముఖ కళా సిద్ధాంతకర్తలు, చరిత్రకారులలో ఒలివర్ గ్రౌ, జోన్ ఇప్పోలిటో, క్రిస్టియన్ పాల్, ఫ్రాంక్ పాప్పర్, జసియా రీచార్డ్ట్, మారియో కోస్టా, క్రిస్టీన్ బుసి-గ్లక్స్‌మాన్, డొమినిక్ మౌలాన్, రాయ్ అస్కాట్, కేథరీన్ పెరెట్, మార్గోట్ లవ్‌జాయ్, ఎడ్మండ్ కౌచోట్, టీనా రివర్స్ ర్యాన్, ఫ్రెడ్ ఫారెస్ట్, ఎడ్వర్డ్ ఎ. షాంకెన్ ఉన్నారు. === డిజిటల్ పెయింటింగ్ === డిజిటల్ పెయింటింగ్ అనేది డిజిటల్ ఫైన్ ఆర్ట్ సందర్భంలో డిజిటల్ ఎలక్ట్రానిక్స్, స్ప్రే పెయింట్ రోబోటిక్స్ వాడకంతో చేసిన భౌతిక పెయింటింగ్<ref>Christiane Paul, ''Digital Art'', Thames & Hudson World of Art, 2003, pp. 51-60</ref> లేదా సాంప్రదాయ పెయింటింగ్, ఇలస్ట్రేషన్ కళాకృతులను అనుకరించే కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై పిక్సెల్‌లతో చేసిన చిత్ర కళ.<ref>Christiane Paul ''Digital Art'', Fourth Edition, Thames & Hudson Ltd, pp. 177-181</ref> === కృత్రిమ మేధ కళ === కళాకారులు కనీసం 1960ల నుండి కళాకృతులను సృష్టించడానికి కృత్రిమ మేధస్సును ఉపయోగిస్తున్నారు.<ref>{{Cite book |last=McCorduck |first=Pamela |title=AARONS's Code: Meta-Art. Artificial Intelligence, and the Work of Harold Cohen |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1991 |isbn=0-7167-2173-2 |location=New York |pages=210 |language=English}}</ref> 2014లో వాటి రూపకల్పన నుండి కొంతమంది కళాకారులు జెనరేటివ్ అడ్వర్సరియల్ నెట్‌వర్క్ (GAN) ఉపయోగించి కళాకృతులను సృష్టించారు. ఇది రెండు అల్గారిథమ్‌లను ఒకదానితో ఒకటి పోటీ పడేలా చేసే మెషీన్ లెర్నింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్.<ref name=":3">{{Cite web |last1=Karpathy |first1=Andrej |last2=Abbeel |first2=Pieter |last3=Brockman |first3=Greg |last4=Chen |first4=Peter |last5=Cheung |first5=Vicki |last6=Duan |first6=Rock |last7=Goodfellow |first7=Ian |last8=Kingma |first8=Durk |last9=Ho |first9=Jonathan |last10=Houthooft |first10=Rein |last11=Salimans |first11=Tim |last12=Schulman |first12=John |last13=Sutskeyer |first13=Ilya |last14=Zaermba |first14=Wojciech |date=2016-06-16 |title=Generative Models, OpenAI |url=https://openai.com/blog/generative-models/ |access-date=2022-10-09 |website=OpenAI |language=en}}</ref><ref name=":2">{{cite arXiv |last1=Ramesh |first1=Aditya |last2=Pavlov |first2=Mikhail |last3=Goh |first3=Gabriel |last4=Gray |first4=Scott |last5=Voss |first5=Chelsea |last6=Radford |first6=Alec |last7=Chen |first7=Mark |last8=Sutskever |first8=Ilya |date=2021-02-26 |title=Zero-Shot Text-to-Image Generation |class=cs.CV |eprint=2102.12092 }}</ref> సాంప్రదాయ లలిత కళల మాదిరిగానే దృశ్య ప్రభావాలను కలిగి ఉండే చిత్రాలను రూపొందించడానికి దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ఇమేజ్ జనరేటర్ల ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఏమిటంటే ప్రజలు టెక్స్ట్ వివరణలను ఉపయోగించి AI వారి టెక్స్ట్‌ను దృశ్య చిత్ర కంటెంట్‌గా మార్చడానికి అనుమతించడం. పిక్చర్ జనరేటర్ ద్వారా ఎవరైనా తమ భాషను పెయింటింగ్‌గా మార్చుకోవచ్చు.<ref name=":12">{{Cite web |last=Roose |first=Kevin |date=2022-09-02 |title=An A.I.-Generated Picture Won an Art Prize. Artists Aren't Happy. |url=https://www.nytimes.com/2022/09/02/technology/ai-artificial-intelligence-artists.html |access-date=2022-10-04 |website=The New York Times |language=en-US}}</ref> == డిజిటల్ కళా విద్య == [[File:Digital art classroom.webp|thumb|డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్క్‌స్టేషన్లలో గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లతో కూడిన డిజిటల్ ఆర్ట్ తరగతి గది 3D డిజైన్]] డిజిటల్ హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ అభివృద్ధితో డిజిటల్ కళా విద్య మరింత సాధారణమైంది. గ్రాఫిక్స్ టాబ్లెట్లు, స్టైలస్‌లు, టాబ్లెట్లు, 3డి స్కానర్లు, వర్చువల్ రియాలిటీ హెడ్‌సెట్‌లు, డిజిటల్ కెమెరాల వంటి హార్డ్‌వేర్ నుండి; డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి మోడలింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి రెండరింగ్, డిజిటల్ స్కల్ప్టింగ్, 2డి గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్, డిజిటల్ పెయింటింగ్, 3డి టెర్రైన్ జనరేషన్, 2డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, 3డి యానిమేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్, రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ ఎడిటర్లు, గణిత ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్, వీడియో ఎడిటింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్ వరకు.<ref>{{cite web | url=https://edtechmagazine.com/k12/article/2021/06/how-tech-reinventing-arts-education | title=How Tech is Reinventing Arts Education }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.rmcad.edu/blog/integrating-technology-in-art-education-tools-and-best-practices/ | title=Integrating Technology in Art Education: Tools and Techniques | date=17 October 2024 }}</ref> == స్కాలర్‌షిప్, ఆర్కైవ్‌లు == అసలైన కళా సృష్టికి అదనంగా డిజిటల్ కళా సేకరణలను పరిమాణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి AI ని ఉపయోగించే పరిశోధన పద్ధతులు రూపొందించబడ్డాయి. గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా కళాకృతులను పెద్ద ఎత్తున డిజిటలైజేషన్ చేయడం వల్ల ఇది సాధ్యమైంది.<ref>{{Cite journal |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Björn |date=2021-08-21 |title=Transforming Information Into Knowledge: How Computational Methods Reshape Art History |url=https://www.digitalhumanities.org/dhq/vol/15/3/000560/000560.html |journal=Digital Humanities Quarterly |volume=015 |issue=3 |issn=1938-4122}}</ref> డిజిటలైజేషన్ ముఖ్య లక్ష్యం ఈ సేకరణల ప్రాప్యత, అన్వేషణను అనుమతించడం అయినప్పటికీ, వాటిని విశ్లేషించడంలో AI వాడకం కొత్త పరిశోధన దృక్కోణాలను తీసుకువచ్చింది.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Cetinic |first1=Eva |last2=She |first2=James |date=2022-02-16 |title=Understanding and Creating Art with AI: Review and Outlook |journal=ACM Transactions on Multimedia Computing, Communications, and Applications |volume=18 |issue=2 |pages=66:1–66:22 |doi=10.1145/3475799 |arxiv=2102.09109 |s2cid=231951381 |issn=1551-6857}}</ref> డిజిటలైజ్ చేసిన కళను విశ్లేషించడానికి క్లోజ్ రీడింగ్, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ అనే రెండు గణన పద్ధతులు సాధారణ విధానాలు.<ref name=":6">{{Cite conference |last1=Lang |first1=Sabine |last2=Ommer |first2=Bjorn |date=2018 |title=Reflecting on How Artworks Are Processed and Analyzed by Computer Vision: Supplementary Material |book-title=Proceedings of the European Conference on Computer Vision (ECCV) Workshops |url=https://openaccess.thecvf.com/content_eccv_2018_workshops/w13/html/Lang_Reflecting_on_How_Artworks_Are_Processed_and_Analyzed_by_Computer_ECCVW_2018_paper.html |via=Computer Vision Foundation}}</ref> క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక భాగం నిర్దిష్ట దృశ్య అంశాలపై దృష్టి పెడుతుంది. క్లోజ్ రీడింగ్ పద్ధతుల్లో యంత్రాలు చేసే కొన్ని పనులలో కంప్యూటేషనల్ ఆర్టిస్ట్ అథెంటికేషన్, బ్రష్‌స్ట్రోక్స్ లేదా టెక్స్‌చర్ లక్షణాల విశ్లేషణ ఉన్నాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పద్ధతుల ద్వారా ఒక నిర్దిష్ట లక్షణం కోసం మొత్తం సేకరణలో సారూప్యతను గణాంకపరంగా దృశ్యమానం చేయవచ్చు. ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన సాధారణ పనులలో ఆటోమేటిక్ వర్గీకరణ, ఆబ్జెక్ట్ డిటెక్షన్, మల్టీమోడల్ పనులు, కళా చరిత్రలో జ్ఞాన ఆవిష్కరణ, కంప్యూటేషనల్ ఈస్తటిక్స్ ఉన్నాయి.<ref name=":1" /> డిస్టెంట్ వ్యూయింగ్ పెద్ద సేకరణల విశ్లేషణను కలిగి ఉండగా, క్లోజ్ రీడింగ్ ఒక కళాఖండాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రకృతి వైపరీత్యాలు, యుద్ధం వంటి సంఘటనల ద్వారా నాశనం అయ్యే చరిత్రను భద్రపరచడానికి 2D, 3D డిజిటల్ కళ ప్రయోజనకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ 3D స్కాన్‌లను ఎవరు స్వంతం చేసుకోవాలి {{En dash}} అనగా, డిజిటల్ కాపీరైట్‌లను ఎవరు కలిగి ఉండాలి అనే సమస్య ఉంది.<ref>{{cite web |last=Sydell |first=Laura |date=21 May 2018 |title=3D Scans Help Preserve History, But Who Should Own Them? 2018 |url=https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183055/https://www.npr.org/sections/alltechconsidered/2018/05/21/609084578/3d-scans-help-preserve-history-but-who-should-own-them?t=1612716311697 |archive-date=2022-01-18 |access-date=7 February 2021 |website=NPR}}</ref> === కంప్యూటర్ డెమోలు === [[File:Debris. 04.jpg|thumb|2007లో ఫార్బ్రాష్ విడుదల చేసిన "fr-041: డెబ్రిస్" డెమో ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ ఫ్రేమ్]] కంప్యూటర్ డెమోలు సాధారణంగా నాన్-ఇంటరాక్టివ్ కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఇది ఆడియోవిజువల్ ప్రదర్శనలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇవి 1980ల ప్రారంభంలో హోమ్ కంప్యూటర్ విప్లవం పర్యవసానంగా ఉద్భవించిన నవల కళారూపం. డిజిటల్ ఆర్ట్ వర్గీకరణలో వీటిని రియల్ టైమ్ ప్రొసీజరల్లీ జనరేటెడ్ యానిమేటెడ్ ఆడియో-విజువల్స్‌గా ఉత్తమంగా వర్ణించవచ్చు. ఈ కళారూపం తుది ప్రదర్శన సౌందర్యంపై మాత్రమే కాకుండా, ప్రదర్శనను సృష్టించడంలో ఉన్న సంక్లిష్టతలు, నైపుణ్యాలపై కూడా దృష్టి పెడుతుంది. అందుకని సంబంధిత కంప్యూటర్ టెక్నాలజీల గురించి సాపేక్షంగా అధిక జ్ఞానం ఉన్న వ్యక్తులు మాత్రమే దీనిని పూర్తిగా ఆస్వాదించగలరు. హువా జిన్, జీ యాంగ్ చెప్పినట్లుగా దీనికి ఉదాహరణ, ఆర్ట్ డిజైన్ బోధనలో తరగతి కంటెంట్‌ను ప్రదర్శించడానికి కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్ సాఫ్ట్‌వేర్‌ను ఉపయోగించడం, "చేత్తో గీసిన పనితీరుకు బదులుగా కంప్యూటర్-ఎయిడెడ్ డిజైన్‌ను సమర్థించడం కోసం కాదు, మరింత సహేతుకమైన కోర్సు ఏర్పాటు ద్వారా వృత్తికి ముందుగానే సేవలందించేలా చేయడం కోసం."<ref>{{Cite journal |last1=Jin |first1=H |last2=Yang |first2=J |date=2021 |title=Using computer-aided design software in teaching environmental art design |url=https://www.cad-journal.net/files/vol_19/CAD_19(S1)_2022_173-183.pdf |journal=Computer-Aided Design and Applications |volume=19 |issue=S1 |pages=173–183|doi=10.14733/cadaps.2022.S1.173-183 }}</ref> మరోవైపు, సృష్టించబడిన కళాఖండాలలో చాలా వరకు ప్రాథమికంగా సౌందర్యంగా లేదా వినోదభరితంగా ఉంటాయి, వాటిని సాధారణ ప్రజలు ఆనందించవచ్చు. === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ === డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళ కళాత్మక పద్ధతులు, వివిధ రకాల రూపాలతో కూడిన విస్తృత రంగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కొన్ని వీడియో ఇన్‌స్టాలేషన్‌లను పోలి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా ప్రొజెక్షన్‌లు, లైవ్ వీడియో క్యాప్చర్‌తో కూడిన భారీ-స్థాయి పనులు. సెన్సరీ ఎన్వలప్‌మెంట్ గురించి ప్రేక్షకుల ముద్రను పెంచే ప్రొజెక్షన్ పద్ధతులను ఉపయోగించడం ద్వారా చాలా డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌లు లీనమయ్యే వాతావరణాలను సృష్టించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. మరికొన్ని మరింత ముందుకు వెళ్లి వర్చువల్ రియాలిటీ రంగాలలో పూర్తి ఇమ్మర్షన్‌ను సులభతరం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఈ రకమైన ఇన్‌స్టాలేషన్ సాధారణంగా నిర్దిష్ట సైట్‌కు అనుగుణంగా, స్కేలబుల్ గా ఉంటుంది, స్థిరమైన పరిమాణం లేకుండా ఉంటుంది. అంటే విభిన్న ప్రదర్శన ప్రదేశాలకు అనుగుణంగా దీనిని మార్చుకోవచ్చు.<ref>{{Cite book |last=Paul |first=Christiane |title=Digital art |publisher=Thames & Hudson |year=2023 |isbn=9780500204801 |edition=4th |location=London |pages=71}}</ref> స్కాట్ స్నిబ్బె రచించిన "బౌండరీ ఫంక్షన్స్" ఆగ్మెంటెడ్ రియాలిటీ డిజిటల్ ఇన్‌స్టాలేషన్ కళకు ఒక ఉదాహరణ, ఇది ఇన్‌స్టాలేషన్‌లోకి ప్రవేశించే వ్యక్తుల మధ్య రేఖలను గీయడం ద్వారా వారి వ్యక్తిగత స్థలాన్ని సూచిస్తుంది.<ref name="bf2" /> నోహ్ వార్డ్రిప్-ఫ్రూయిన్ "స్క్రీన్" (2003) ఇంటరాక్టివ్, టెక్స్ట్-ఆధారిత డిజిటల్ అనుభవాన్ని సృష్టించడానికి కేవ్ ఆటోమేటిక్ వర్చువల్ ఎన్విరాన్మెంట్ (CAVE) ను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది వీక్షకుడిని బహుళ-సెన్సరీ పరస్పర చర్యలో నిమగ్నం చేస్తుంది.<ref>{{cite web |last=Wardrip-Fruin |first=Noah |date=2002 |title=screen |url=http://www.noahwf.com/screen/index.html |access-date=}}</ref> === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్, నెట్.ఆర్ట్ === ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ అనేది ఇంటర్నెట్ నిర్దిష్ట లక్షణాలను ఉపయోగించే, ఇంటర్నెట్‌లో ప్రదర్శించబడే డిజిటల్ ఆర్ట్. "ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదం "నెట్ ఆర్ట్" ద్వారా చేర్చబడింది, దీని కోసం నెట్‌వర్క్ చరిత్ర ద్వారా రిఫ్రెష్ అవుతుందని కళాకారులు భావిస్తారు. కాబట్టి ఇంటర్నెట్ మీడియా వెలుపల ఉన్న కళాకృతులను మినహాయించడానికి "పోస్ట్-ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్" అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite web |last=DANAE |date=2019-12-02 |title=Net Art, Post-internet Art, New Aesthetics: The Fundamentals of Art on the Internet |url=https://medium.com/danae/net-art-post-internet-art-new-aesthetics-the-fundamentals-of-art-on-the-internet-55dcbd9d6a5#f65b |access-date= |website=DANAE.IO |language=}}</ref> ప్రోటోకాల్స్ ఫర్ అచీవ్‌మెంట్స్ అనేది ఒక ప్రాతినిధ్య ఉదాహరణ, ఇది కిట్ష్ సౌందర్యాన్ని ఎదుర్కొనే డిజిటల్ ఫోటో ఫ్రేమ్, సంస్థాగత మీడియాలో వ్యక్తిగత కళాత్మక డైనమిక్స్‌ను చొప్పించే సాధనం.<ref>{{Cite web |last=GCC |date=2013 |title=Protocols for Achievements |url=https://artsandculture.google.com/story/MgUxxWs5PRkA8A |website=Art Post-Internet}}</ref> === డిజిటల్ ఆర్ట్, బ్లాక్‌చెయిన్ === 2020-2021 ఎన్‌ఎఫ్‌టిల బూమ్ నుండి డిజిటల్ కళలకు బ్లాక్‌చెయిన్, ప్రత్యేకంగా నాన్-ఫంగిబుల్ టోకెన్‌లు (NFTలు) ఒక సాధారణ సాధనంగా మారాయి.<ref>{{cite book |last1=Sestino |first1=Andrea |title=Non-Fungible Tokens (NFTs). Examining the Impact on Consumers and Marketing Strategies |last2=Guido |first2=Gianluigi |last3=Peluso |first3=Alessandro M. |date=2022 |publisher=Palgrave |isbn=978-3-031-07202-4 |page=26 f |doi=10.1007/978-3-031-07203-1 |s2cid=250238540}}</ref> డిజిటల్ కళాకృతులను ఎన్‌ఎఫ్‌టిలుగా ముద్రించడం ద్వారా, కళాకారులు నిరూపించదగిన యాజమాన్యాన్ని స్థాపించగలరు.<ref>{{cite journal |last1=Kugler |first1=Logan |date=2021 |title=Non-Fungible Tokens and the Future of Art |journal=Communications of the ACM |volume=64 |issue=9 |pages=19–20 |doi=10.1145/3474355 |s2cid=237283169 |quote=There is nothing stopping someone online from viewing, copying, and sharing a digital art file, but thanks to NFTs, they cannot fake possession of the art. NFTs make it possible to have exclusive ownership of digital art — something that was previously impossible. |doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Trautman |first=Lawrence J. |date=2021 |title=Virtual Art and Non-fungible Tokens |url=https://www.ssrn.com/abstract=3814087 |journal=SSRN Electronic Journal |language=en |doi=10.2139/ssrn.3814087 |issn=1556-5068 |quote=Trautman references Zittrain, Jonathan; Marks, Will (7 April 2021). "What Critics Don't Understand About NFTs. The complexity and arbitrariness of non-fungible tokens are a big part of their appeal". The Atlantic. Retrieved 11 January 2023. The buyer is not, however, acquiring anything that they alone can use. (...) an NFT buyer is not purchasing a work, but rather a publicly available token that links to a work. (...) The token itself is visible to all, as is the work to which it points, so anyone else can look at the work and download it. And most NFT transactions don't purport to convey copyright or other intellectual-property interests regarding the work in question (...) By these terms, many NFT purchases are akin to acquiring a piece of art that nevertheless remains in the gallery where it was sold, open all the time to members of the public, who may grab a free print of the work after their visit.}}</ref> అయితే, ఈ సాంకేతికత తీవ్ర విమర్శలను అందుకుంది, దోపిడీ, మోసానికి సంబంధించిన అనేక లోపాలను కలిగి ఉంది (''దాని దాదాపు పూర్తిగా క్రమబద్ధీకరించబడని స్వభావం కారణంగా'').<ref>{{Cite web |last=Lu |first=Fei |date=2022-01-06 |title=Does NFT Art Have A Place In The Museum In 2022? |url=https://jingculturecommerce.com/pamm-nfts-the-next-500-years-takeaways/ |website=Jing Daily Culture |language=}}</ref> అంతేకాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న వేలం గృహాలు, మ్యూజియంలు, గ్యాలరీలు ఎన్‌ఎఫ్‌టిలను ఏకీకృతం చేయడం, డిజిటల్ కళాకారులతో సహకరించడం ప్రారంభించాయి, వారి కళాకృతులను (''సంబంధిత ఎన్‌ఎఫ్‌టిలతో అనుబంధించబడిన'') వర్చువల్ గ్యాలరీలు, నిజ జీవిత స్క్రీన్‌లు, మానిటర్‌లు, టీవీలలో ప్రదర్శిస్తున్నాయి.<ref>{{cite journal |last1=Trautman |first1=Lawrence J. |date=2022 |title=Virtual Art and Non-Fungible Tokens |journal=Hofstra Law Review |volume=50 |issue=361 |pages=371 |doi=10.2139/ssrn.3814087 |s2cid=234830426}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-06-03 |title=Natively Digital: A Curated NFT Sale |url=https://www.sothebys.com/en/digital-catalogues/natively-digital-a-curated-nft-sale |website=sothebys.com |language=}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kastrenakes |first=Jacob |date=2021-03-11 |title=Beeple sold an NFT for $69 million |url=https://www.theverge.com/2021/3/11/22325054/beeple-christies-nft-sale-cost-everydays-69-million |website=theverge.com |language=}}</ref> మార్చి 2024లో సోథెబైస్ మునుపటి దశాబ్దంలో డిజిటల్ కళాకారుల ముఖ్యమైన సహకారాన్ని హైలైట్ చేస్తూ ఒక వేలం నిర్వహించింది, ఇది వేలం గృహం నిర్వహించిన డిజిటల్ కళాకృతుల అనేక రికార్డ్ బ్రేకింగ్ వేలంలో ఒకటి.<ref>{{Cite web |date=2024-03-15 |title=Evolutionaries Digital Art Through The Decade |url=https://www.sothebys.com/en/auction-catalogue/2024/revolutionaries-digital-art-through-the-decade?s=intro |website=sothebys.com}}</ref> ఈ వేలం 21వ శతాబ్దంలో డిజిటల్ కళ సాంస్కృతిక ప్రభావాన్ని విస్తృతంగా పరిశీలిస్తుంది. జెన్నిఫర్, కెవిన్ మెక్కాయ్, వెరా మోల్నార్, క్లాడియా హార్ట్, జోనాథన్ మొనాఘన్, సారా జుకర్ వంటి కళాకారుల పనిని ప్రదర్శిస్తుంది.<ref>{{Cite web |last=Tremayne-Pengelly |first=Alexandra |date=2023-10-27 |title=Traditional and Digital Art Will Merge in Sotheby's ThankYouX Show |url=https://observer.com/2023/10/thankyoux-sothebys-exhibition/ |website=The New York Observer}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escalante-De Mattei |first=Shanti |date=2022-04-13 |title=Sotheby's Is Launching Another Digital Art Auction, This Time on the Art Before NFTs |url=https://www.artnews.com/art-news/news/sothebys-announces-third-natively-digital-auction-generative-art-1234625167/ |website=ARTnews}}</ref> === కంప్యూటర్-ఉత్పత్తి దృశ్య మాధ్యమం === [[File:Inkscape.png|thumb|ఇంక్‌స్కేప్‌పై కారు డిజిటల్ డ్రాయింగ్]] డిజిటల్ విజువల్ ఆర్ట్ అనేది ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై ప్రదర్శించబడే 2D దృశ్య సమాచారాన్ని లేదా ఎలక్ట్రానిక్ విజువల్ డిస్‌ప్లేపై పర్స్పెక్టివ్ ప్రొజెక్షన్ ద్వారా వీక్షించబడే 3D సమాచారంగా గణితశాస్త్రపరంగా అనువదించబడిన సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని సరళమైన రూపం 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, పెన్సిల్ లేదా కాగితంతో ఒకరు ఎలా గీయవచ్చో ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, చిత్రం కంప్యూటర్ స్క్రీన్‌పై ఉంటుంది, మీరు గీసే సాధనం టాబ్లెట్ స్టైలస్ లేదా మౌస్ కావచ్చు. మీ స్క్రీన్‌పై ఉత్పన్నమయ్యేది పెన్సిల్, పెన్ లేదా పెయింట్‌బ్రష్‌తో గీసినట్లుగా అనిపించవచ్చు. రెండవ రకం 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్, ఇక్కడ స్క్రీన్ వర్చువల్ పర్యావరణంలోకి ఒక విండోగా మారుతుంది, ఇక్కడ మీరు కంప్యూటర్ ద్వారా "ఫోటోగ్రాఫ్" చేయడానికి వస్తువులను అమర్చుతారు. సాధారణంగా 2D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ వాటి మూల డేటా ప్రాతినిధ్యాల ప్రాథమిక సాధనంగా రాస్టర్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, అయితే 3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ లీనమయ్యే వర్చువల్ రియాలిటీ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ల సృష్టిలో వెక్టార్ గ్రాఫిక్స్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌లలో కోడ్ చేయబడిన అల్గారిథమ్‌ల అమలు ద్వారా పూర్తిగా 2D లేదా 3D లో కళను రూపొందించడం సాధ్యమయ్యే మూడవ నమూనా. దీనిని కంప్యూటర్ స్థానిక కళారూపంగా పరిగణించవచ్చు, దీని చరిత్రకు పరిచయం కంప్యూటర్ ఆర్ట్ మార్గదర్శకుడు ఫ్రైడర్ నాకేతో చేసిన ఇంటర్వ్యూలో అందుబాటులో ఉంది.<ref>{{cite journal |author=Smith, Glenn|date=31 May 2019|title=An Interview with Frieder Nake|journal=Arts|volume=8|issue=2|pages=69|doi=10.3390/arts8020069|doi-access=free}}</ref> ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్, డేటామోషింగ్, అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్, రియల్ టైమ్ జెనరేటివ్ ఆర్ట్ దీనికి ఉదాహరణలు. === కంప్యూటర్-సృజిత 3D నిశ్చల చిత్రాలు === {{Main|3D కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్}} చలనచిత్రం, టెలివిజన్, ప్రింట్, ర్యాపిడ్ ప్రోటోటైపింగ్, గేమ్‌లు/సిమ్యులేషన్‌లు, ప్రత్యేక దృశ్య ప్రభావాలు వంటి వివిధ మాధ్యమాలలో ఉపయోగించడానికి త్రిమితీయ వస్తువులు, దృశ్యాలను సృష్టించడానికి జ్యామితీయ ఆకారాలు, బహుభుజులు లేదా నర్బ్స్ (NURBS) వక్రతల నుండి చిత్రాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ద్వారా 3D గ్రాఫిక్స్ సృష్టించబడతాయి.<ref>Wands, Bruce (2006). ''Art of the Digital Age'', pp. 15–16. Thames & Hudson.</ref> దీన్ని చేయడానికి అనేక సాఫ్ట్‌వేర్ ప్రోగ్రామ్‌లు ఉన్నాయి. ఈ సాంకేతిక పరిజ్ఞానం సహకారాన్ని సులభతరం చేస్తుంది, ఓపెన్ సోర్స్ ఉద్యమం, క్రియేటివ్ కామన్స్ మాదిరిగానే సృజనాత్మక ప్రయత్నం ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయడానికి, అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇందులో వినియోగదారులు కళను సృష్టించడానికి ఒక ప్రాజెక్ట్‌పై కలిసి పని చేయవచ్చు.<ref>{{Cite web|last=Foundation|first=Blender|title=About|url=https://www.blender.org/about/|access-date=2021-02-25|website=blender.org|language=en}}</ref> === కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన యానిమేషన్ చిత్రాలు === {{Main|కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ}} కంప్యూటర్ ద్వారా రూపొందించబడిన యానిమేషన్‌లు అనగా 3D కళాకారుల ద్వారా సృష్టించబడిన డిజిటల్ నమూనాల నుండి లేదా విధానపరంగా సృష్టించబడిన కంప్యూటర్‌తో రూపొందించిన యానిమేషన్‌లు. ఈ పదం సాధారణంగా పూర్తిగా కంప్యూటర్‌తో సృష్టించబడిన పనులకు వర్తించబడుతుంది. చలనచిత్రాలు కంప్యూటర్ ద్వారా సృష్టించబడిన గ్రాఫిక్‌లను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి; చలనచిత్ర పరిశ్రమలో వాటిని కంప్యూటర్-జనరేటెడ్ ఇమేజరీ (CGI) అని పిలుస్తారు. 1990లు, 2000ల ప్రారంభంలో వాస్తవిక 3D కంప్యూటర్ యానిమేషన్‌ను సృష్టించడం మొదటిసారిగా సాధ్యమయ్యేంతగా CGI అభివృద్ధి చెందింది, అయితే 70ల మధ్యకాలం నుండి చలనచిత్రాలు విస్తృతమైన కంప్యూటర్ చిత్రాలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. అనేక ఆధునిక చిత్రాలు ఫోటో-రియలిస్టిక్ CGI ని ఎక్కువగా ఉపయోగించినందుకు గుర్తింపు పొందాయి.<ref>Lev Manovich (2001) ''The Language of New Media'' Cambridge, Massachusetts: The MIT Press.</ref> ==== ఉత్పత్తి ప్రక్రియ ==== సాధారణంగా వినియోగదారు ఇన్‌పుట్‌ను సెట్ చేయవచ్చు, ఇన్‌పుట్ కంటెంట్‌లో వినియోగదారు కోరుకునే వివరణాత్మక చిత్ర కంటెంట్ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, కంటెంట్ అనేది దృశ్య కంటెంట్, పాత్రలు, వాతావరణం, పాత్రల సంబంధాలు, నిర్దిష్ట అంశాలు మొదలైనవి కావచ్చు. నిర్దిష్ట కళాకారుడి శైలి, స్క్రీన్ శైలి, ఇమేజ్ పిక్సెల్ పరిమాణం, ప్రకాశం మొదలైనవాటిని ఎంచుకోవడం కూడా ఇందులో ఉండవచ్చు. అప్పుడు పిక్చర్ జనరేటర్లు ఇన్‌పుట్ ప్రకారం రూపొందించిన సారూప్య చిత్రాలను అందిస్తాయి (సాధారణంగా, ఇప్పుడు 4 చిత్రాలు ఇవ్వబడతాయి).<ref name=":2" /> పిక్చర్ జనరేటర్లు సృష్టించిన ఫలితాలను స్వీకరించిన తర్వాత, వినియోగదారు తనకు కావలసిన ఒక చిత్రాన్ని ఫలితంగా ఎంచుకోవచ్చు లేదా జనరేటర్‌ను తిరిగి గీయమని అడగవచ్చు, కొత్త చిత్రాలకు మారవచ్చు. ==== అవార్డులు, గుర్తింపు ==== 1991, 1992 రెండింటిలోనూ కార్ల్ సిమ్స్ కృత్రిమ పరిణామాన్ని ఉపయోగించి తన 3D AI యానిమేటెడ్ వీడియోలకు ప్రిక్స్ ఆర్స్ ఎలక్ట్రానికాలో గోల్డెన్ నికా అవార్డును గెలుచుకున్నాడు.<ref>{{Cite web |title=Golden Nicas |url=https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230226175528/https://ars.electronica.art/center/en/golden-nicas/ |archive-date=2023-02-26 |access-date=2023-02-26 |website=Ars Electronica Center |language=en-US}}</ref> 2009లో ఎరిక్ మిల్లికిన్ డెట్రాయిట్‌లో ప్రభుత్వ అవినీతిని విమర్శించిన అతని కృత్రిమ మేధస్సు కళకు పులిట్జర్ బహుమతితో పాటు అనేక ఇతర అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు, దీని ఫలితంగా నగర మేయర్‌ను జైలుకు పంపారు.<ref name="Detroit Free Press IRE">"Mayoral reporting: Free Press wins top honor". (April 1, 2009). ''Detroit Free Press'', p. 5A.</ref><ref name="Detroit Free Press Pulitzer">"Free Press wins its 9th Pulitzer; Reporting led to downfall of mayor". (April 21, 2009). ''Detroit Free Press'', p.1A.</ref> 2018లో న్యూయార్క్‌లోని క్రిస్టీస్ వేలం గృహం "ఎడ్మండ్ డి బెలమీ" అనే కృత్రిమ మేధస్సు కళాకృతిని US$432,500కు విక్రయించింది. దీనిని ప్యారిస్‌లో "ఆబ్వియస్" అనే సముదాయం సృష్టించింది.<ref>{{Cite news |last=Cohn |first=Gabe |date=2018-10-25 |title=AI Art at Christie's Sells for $432,500 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/10/25/arts/design/ai-art-sold-christies.html |access-date=2022-10-04 |issn=0362-4331}}</ref> 2019లో స్టెఫానీ డింకిన్స్ "రంగు జాతుల ప్రజల ఆసక్తులు, సంస్కృతి(ల)" ఆధారంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న కృత్రిమ మేధస్సును సృష్టించినందుకు క్రియేటివ్ క్యాపిటల్ అవార్డును గెలుచుకుంది.<ref>{{Cite web |title=Not the Only One |url=https://creative-capital.org/projects/not-the-only-one/ |access-date=2023-02-26 |website=Creative Capital |language=en}}</ref> 2022లో మిడ్‌జర్నీని ఉపయోగించిన ఒక ఔత్సాహిక కళాకారుడు కొలరాడో స్టేట్ ఫెయిర్‌లో జరిగిన డిజిటల్ ఆర్ట్ పోటీలో మొదటి స్థానంలో నిలిచి $300 బహుమతిని గెలుచుకున్నాడు.<ref name=":0">{{Cite web |title=2022 Fine Arts Placings of the Colorado State Fair |url=https://coloradostatefair.com/wp-content/uploads/2022/08/2022-Fine-Arts-First-Second-Third.pdf }}</ref><ref name=":12" /> అలాగే 2022లో రెఫిక్ అనాడోల్ న్యూయార్క్‌లోని మ్యూజియం ఆఫ్ మోడరన్ ఆర్ట్‌లో మ్యూజియం సొంత సేకరణ ఆధారంగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఆర్ట్ ఇన్‌స్టాలేషన్‌ను సృష్టించాడు.<ref>{{Cite web |title=Refik Anadol: Unsupervised {{!}} MoMA |url=https://www.moma.org/calendar/exhibitions/5535 |access-date=2023-02-26 |website=The Museum of Modern Art |language=en}}</ref> == డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; width:100%;" ! colspan="4" | డిజిటల్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా<ref>{{cite web | url=https://www.g2.com/articles/free-drawing-software | title=15 Best Free Drawing Software for 2024 }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.parblo.com/blogs/guides/7-best-software-for-drawing-tablets | title=7 Best Software for Drawing Tablets }}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.clipstudio.net/how-to-draw/archives/155465 | title=Best Drawing Apps and Software in 2024 (Free & Paid) | date=4 September 2019 }}</ref> |- ! సాఫ్ట్‌వేర్ !! డెవలపర్ !! ప్లాట్‌ఫారమ్ !! లైసెన్స్ |- | 3D-కోట్ || పిల్‌గ్వే || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ట్రయల్‌వేర్}} |- | అడోబ్ ఫ్రెస్కో || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, ఐఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | అడోబ్ ఫోటోషాప్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ ఇలస్ట్రేటర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అడోబ్ సబ్‌స్టాన్స్ 3D మోడలర్ || అడోబ్ ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | అఫినిటీ డిజైనర్ || సెరిఫ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | ఆర్ట్‌రేజ్ || యాంబియెంట్ డిజైన్ లిమిటెడ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ EULA}} |- | ఆర్ట్‌వీవర్ || బోరిస్ ఐరిచ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఆటోడెస్క్ స్కెచ్‌బుక్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | బ్లెండర్ || బ్లెండర్ ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | కోరెల్ పెయింటర్ || కోరెల్ కార్పొరేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | క్లిప్ స్టూడియో పెయింట్ || సెల్సిస్, ఇంక్. || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, ఐఓఎస్, ఆండ్రాయిడ్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | గింప్ (GIMP) || గ్నూ ఇమేజ్ మానిప్యులేషన్ ప్రోగ్రామ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | ఇంక్‌స్కేప్ || ఇంక్‌స్కేప్ డెవలపర్లు || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | క్రిటా || క్రిటా ఫౌండేషన్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv3}} |- | మడ్‌బాక్స్ || ఆటోడెస్క్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | మైపెయింట్ || మైపెయింట్ కంట్రిబ్యూటర్స్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్, BSD || {{Open source|GPLv2}} |- | పెన్సిల్2D || పెన్సిల్2D టీమ్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్, లైనక్స్ || {{Open source|GPLv2}} |- | ప్రోక్రియేట్ || సావేజ్ ఇంటరాక్టివ్ || ఐపాడ్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |- | టెర్రాజెన్ || ప్లానెట్‌సైడ్ సాఫ్ట్‌వేర్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Free|ఫ్రీవేర్}} |- | జెడ్‌బ్రష్ || పిక్సోలాజిక్ || విండోస్, మాక్ ఓఎస్ || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} {{image key|{{legend|#FFCCEE|ప్రొప్రైటరీ}}|{{legend|#9EFF9E|ఓపెన్ సోర్స్}}|{{legend|#DDFFFF|ఫ్రీవేర్/ఫ్రీమియం/ట్రయల్‌వేర్}} }} === 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా === 2D, వెక్టర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీలు వ్యక్తిగతంగా లేదా బల్క్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ముక్కలను అందిస్తాయి. ప్రొప్రైటరీ రిపోజిటరీలు ఏదైనా ఇమేజ్‌కి లైసెన్స్ ఇవ్వడానికి లేదా ఉపయోగించడానికి కొనుగోలు చేయవలసి ఉంటుంది, అయితే ఫ్లాటికాన్, వెక్టీజీ మొదలైన ఫ్రీమియం మోడల్‌ల క్రింద పనిచేసేవి కొన్ని చిత్రాలను ఉచితంగా, మరికొన్నింటిని టయర్‌ల ఆధారంగా రుసుముతో అందిస్తాయి.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |date=2022-05-18 |title=10 Best Websites For Free Graphics & Vector Designs - PageTraffic |url=https://www.pagetraffic.in/blog/10-free-vector-graphic-websites/ |access-date=2024-08-25 |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="3" | 2D డిజిటల్ ఆర్ట్ రిపోజిటరీల జాబితా<ref name=":4">{{cite web | url=https://geekflare.com/platforms-to-get-icons/#geekflare-toc-pngtree | title=13 Platforms to Get Icons for Your Website &#91;Free and Paid&#93; | date=26 July 2020 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Estefani |first=Nikka |date=27 July 2023 |title=10 Best Free Vector Websites for Designers |url=https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523160627/https://uigarage.net/blog-post/10-best-free-vector-websites-designers/ |archive-date=23 May 2024 |website=UI Garage}}</ref> |- ! రిపోజిటరీ !! కంపెనీ !! లైసెన్స్ |- | వెక్టీజీ || ఈజీ ఎల్‌ఎల్‌సి || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఫ్లాటికాన్ || ఫ్రీపిక్ కంపెనీ || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ది నౌన్ ప్రాజెక్ట్ || నౌన్ ప్రాజెక్ట్ ఇంక్. || {{Free|ఫ్రీమియం}} |- | ఓపెన్‌క్లిపార్ట్ || కమ్యూనిటీ-ఆధారితం || {{open source|పబ్లిక్ డొమైన్}} |- | పిక్సాబే || కాన్వా || {{open source|ఉచిత వినియోగం (పిక్సాబే కంటెంట్ లైసెన్స్)}} |- | షట్టర్‌స్టాక్ || షట్టర్‌స్టాక్, ఇంక్. || {{Nonfree|ప్రొప్రైటరీ}} |} == ఉప రకాలు == {{div col|colwidth=22em}} * ఆర్ట్ గేమ్ * ఆస్కీ ఆర్ట్ * చిప్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ సీన్ * కంప్యూటర్ సంగీతం * క్రిప్టో ఆర్ట్ * సైబర్‌ఆర్ట్స్ * డిజిటల్ ఇలస్ట్రేషన్ * డిజిటల్ ఇమేజింగ్ * డిజిటల్ సాహిత్యం * డిజిటల్ పెయింటింగ్ * డిజిటల్ ఫోటోగ్రఫీ * డిజిటల్ కవిత్వం * డిజిటల్ శిల్పం * డిజిటల్ ఆర్కిటెక్చర్ * ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం * ఎవల్యూషనరీ ఆర్ట్ * హోలోగ్రఫీ ఆర్ట్ * ఫ్రాక్టల్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ సంగీతం * జిఫ్ ఆర్ట్ * ఇమ్మర్షన్ (వర్చువల్ రియాలిటీ) * ఇంటరాక్టివ్ ఆర్ట్ * ఇంటర్నెట్ ఆర్ట్ * మోషన్ గ్రాఫిక్స్ * మ్యూజిక్ విజువలైజేషన్ * ఫోటో మానిప్యులేషన్ * పిక్సెల్ ఆర్ట్ * రెండర్ ఆర్ట్ * సాఫ్ట్‌వేర్ ఆర్ట్ * సిస్టమ్స్ ఆర్ట్ * టెక్స్చర్స్ {{div col end}} == సంబంధిత సంస్థలు, సమావేశాలు == * ఆర్ట్‌ఫ్యూచురా * ఆర్ట్‌మీడియా * ఆస్టిన్ మ్యూజియం ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్స్ సొసైటీ * ఇవా (EVA) సమావేశాలు * లాస్ ఏంజిల్స్ సెంటర్ ఫర్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * ల్యూమెన్ ప్రైజ్ * వన్‌డాట్‌జీరో * రైజోమ్ * V&A డిజిటల్ ఫ్యూచర్స్ == ఇవి కూడా చూడండి == * AI ఆర్ట్ * అల్గారిథమిక్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ ఆర్ట్ * కంప్యూటర్ గ్రాఫిక్స్ * ఎలక్ట్రానిక్ ఆర్ట్ * జెనరేటివ్ ఆర్ట్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్స్ * గ్రాఫిక్ ఆర్ట్ సాఫ్ట్‌వేర్ * 2D గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ జాబితా * న్యూ మీడియా ఆర్ట్ * థియేటర్ ఆఫ్ డిజిటల్ ఆర్ట్ * వెక్టర్ గ్రాఫిక్స్ * వర్చువల్ ఆర్ట్ == మూలాలు == {{Reflist|30em}} == బాహ్య లింకులు == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|wikititle=digital art}} *{{Commons category-inline}} * Dreher, Thomas. [http://iasl.uni-muenchen.de/links/GCA_Indexe.html "History of Computer Art"] * Zorich, Diane M. [http://journalofdigitalhumanities.org/1-2/transitioning-to-a-digital-world-by-diane-zorich/ "Transitioning to a Digital World"] * Chitrakala [https://www.chitrakalaart.in/art-and-technology-exploring-the-impact-of-digital-art-in-the-modern-world/ "Digital Art"] {{Authority control}} [[వర్గం:గ్రాఫిక్స్ సాఫ్ట్‌వేర్]] [[వర్గం:డిజిటల్ ఆర్ట్]] [[వర్గం:కళలు]] brpq2glh924a9rheebhjoiwsm65dlye 0 509238 4954970 2026-09-08T17:26:38Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1373676967|Betty Gilpin]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4954970 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=బెట్టీ గిల్పిన్|image=Betty Gilpin by Gage Skidmore.jpg|image_caption=2019లో బెట్టీ గిల్పిన్|birth_name=<!-- Valid citation required for full name for BLP. (WP:BLPPRIVACY) -->|birth_date={{Birth date and age|1986|7|21}}|birth_place=న్యూయార్క్ నగరం, అమెరికా|death_date=|death_place=|occupation=నటి|education=ఫోర్డ్‌హామ్ విశ్వవిద్యాలయం (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్)|spouse={{marriage|కాస్మో ఫైల్|2016}}|children=2<ref>{{cite web | url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/betty-gilpin-interview-three-women-starz-1236005925/ |last=Rankin |first=Seija | title=Betty Gilpin Doesn't Want to be "Somebody's Fantasy" | website=[[The Hollywood Reporter]] | date=September 19, 2024 }}</ref>|father=జాక్ గిల్పిన్|years_active=2006–ప్రస్తుతం}} '''ఎలిజబెత్ "బెట్టీ" గిల్పిన్''' (ఆంగ్లం: Betty Gilpin; జననం 1986 జూలై 21) ఒక అమెరికన్ నటి. ఆమె [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] కామెడీ సిరీస్ గ్లో (2017-2019)లో డెబ్బీ "లిబర్టీ బెల్లె" ఈగన్ పాత్రను పోషించింది, దీనికి ఆమె ఒక కామెడీ సిరీస్లో అత్యుత్తమ సహాయ నటిగా మూడు ప్రైమ్ టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డులకు ఎంపికైంది.<ref>{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=August 30, 2016|title='G.L.O.W.': Betty Gilpin To Co-Star In Netflix's 1980s Wrestling Comedy Series|url=https://deadline.com/2016/08/glow-betty-gilpin-cast-netflix-1980s-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810731/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160831095650/http://deadline.com/2016/08/glow-betty-gilpin-cast-netflix-1980s-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810731/|archive-date=August 31, 2016|access-date=August 30, 2016|website=Deadline Hollywood}}</ref> ఆమె షోటైమ్ కామెడీ-డ్రామా సిరీస్ ''నర్స్ జాకీ'' (2013-2015)లో డాక్టర్ క్యారీ రోమన్ గా కూడా నటించింది.<ref>{{Cite web|last=Peterpaul|first=Robert|title=Doctors' Orders: Nurse Jackie's Betty Gilpin Prescribes Her Best Acting Anecdotes|url=http://www.nycastings.com/dmxreadyv2/blogmanager/v3_blogmanager.asp?post=doctorsorders-nursejackiesbettygilpin|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625155758/http://www.nycastings.com/dmxreadyv2/blogmanager/v3_blogmanager.asp?post=doctorsorders-nursejackiesbettygilpin|archive-date=June 25, 2014|access-date=June 3, 2015|website=NY Castings}}</ref><ref>{{Cite web|title=Betty Gilpin as Dr. Carrie Roman in Nurse Jackie|url=http://www.sho.com/sho/nurse-jackie/cast/21803/dr-carrie-roman|access-date=June 3, 2015|website=Showtime}}</ref> 2023లో, ఆమె పీకాక్ సైన్స్-ఫిక్షన్ సిరీస్ మిసెస్ డేవిస్లో ఏఐతో పోరాడే సన్యాసినిగా ప్రధాన పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఇటీవల 2026 ఆపిల్ టీవీ కామెడీ-హర్రర్ సిరీస్ విడోస్ బేలో అతిథి పాత్రలో నటించింది, ఈ పట్టణ వ్యవస్థాపకుడు రిచర్డ్ వారెన్ భార్య సారా వెస్ట్కాట్ వారెన్గా నటించింది, దీనికి ఆమె ఒక హాస్య ధారావాహికలో అత్యుత్తమ అతిథి నటిగా ప్రైమ్ టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డును గెలుచుకుంది. మిస్టరీ థ్రిల్లర్ చిత్రం ట్రూ స్టోరీ (2015), సైన్స్ ఫిక్షన్ రొమాంటిక్ కామెడీ ఫ్యూచర్ '38 (2017), ఫాంటసీ రొమాంటిక్ కమేడీ ఇజ్ నాట్ ఇట్ రొమాంటిక్ (2019), డ్రామా ఎ డాగ్స్ జర్నీ (2019), యాక్షన్ కామెడీ ''స్టూబర్'' (2019) లలో ఆమె కనిపించింది. 2020లో, ఆమె భయానక చిత్రం ''ది గ్రడ్జ్'', వ్యంగ్య థ్రిల్లర్ చిత్రం ''ది హంట్'', యాక్షన్ కామెడీ ''కాఫీ &amp;amp; కరీమ్'' లలో నటించింది. ''ది హంట్'' కోసం, ఆమె యాక్షన్ మూవీలో ఉత్తమ నటిగా క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ సూపర్ అవార్డును గెలుచుకుంది. == ప్రారంభ జీవితం == బెట్టీ గిల్పిన్ 1986 జూలై 21న, నటులు జాక్ గిల్పిన్, ఆన్ మెక్డొనౌగ్ దంపతులకు జన్మించింది.<ref>{{Cite web|date=June 18, 2017|title=Betty Gilpin is wrestling her way to stardom|url=http://www.toledoblade.com/TV-Radio/2017/06/18/Betty-Gilpin-is-wrestling-her-way-to-stardom.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001074615/http://www.toledoblade.com/TV-Radio/2017/06/18/Betty-Gilpin-is-wrestling-her-way-to-stardom.html|archive-date=October 1, 2017|access-date=June 28, 2017|website=Toledo Blade}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Schulman|first=Michael|date=February 4, 2015|title=The Burden of a Famous Artist Parent|url=https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/burden-famous-artist-parent|magazine=[[The New Yorker]]}}</ref> ఆమె తండ్రి, ఎపిస్కోపల్ చర్చి ఫాదర్ కూడా, 2007 నుండి 2018 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం అధ్యక్షుడు అయిన డ్రూ గిల్పిన్ ఫాస్ట్ బంధువు.<ref name="Bradley2009">{{Cite news|url=https://www.bostonmagazine.com/2009/05/18/drew-gilpin-faust-harvard/3/|title=Drew Gilpin Faust and the Incredible Shrinking Harvard|last=Bradley|first=Richard|date=May 18, 2009|work=Boston Magazine|access-date=February 20, 2020|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220213021/https://www.bostonmagazine.com/2009/05/18/drew-gilpin-faust-harvard/3/|archive-date=February 20, 2020}}</ref> బెట్టీ గిల్పిన్ మన్హట్టన్ లోని సౌత్ స్ట్రీట్ సీపోర్ట్ పరిసరాల్లో పెరిగింది.<ref>{{Cite web|last=Kelly and Ryan|date=June 25, 2018|title="Glow" Star Betty Gilpin Grew up in the South Street Seaport|url=https://www.youtube.com/watch?v=0FrLRb5RDN0|access-date=July 30, 2019|website=YouTube|language=en-US}}</ref> బెట్టీ గిల్పిన్ 2004లో లూమిస్ చాఫీ స్కూల్ లో, 2008లో ఫోర్డ్హామ్ విశ్వవిద్యాలయం లో చదువు పూర్తిచేసింది.<ref>{{Cite web|date=May 13, 2009|title=News Post|url=http://www.loomischaffee.org/cf_news/view.cfm?newsid=176|access-date=August 7, 2022|website=Loomis Chaffee}}</ref><ref>{{Cite web|last=Loizzo-Desai|first=Alexandria|date=May 23, 2018|title=Wrestling Her Way to the Top: Betty Gilpin, Star of the Netflix Series GLOW|url=https://news.fordham.edu/fordham-magazine/wrestling-her-way-to-the-top-betty-gilpin-star-of-the-netflix-series-glow/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127030016/https://news.fordham.edu/fordham-magazine/wrestling-her-way-to-the-top-betty-gilpin-star-of-the-netflix-series-glow/|archive-date=November 27, 2018|access-date=August 7, 2022|website=Fordham News|publisher=Fordham University}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == లూమిస్ చాఫీ స్కూల్లో ఉన్నత పాఠశాలలో ఉన్నప్పుడు, బెట్టీ గిల్పిన్ నటుడు, సంగీతకారుడు డామన్ డౌన్నో తో డేటింగ్ చేసింది. 2016లో, ఆమె నటుడు కాస్మో ఫీల్ ను వివాహం చేసుకుంది. వారికి నవంబరు 2020లో ఒక పాప,<ref>{{Cite web|last=Levine|first=Daniel S.|date=June 24, 2017|title=Betty Gilpin: 5 Fast Facts You Need to Know|url=http://heavy.com/entertainment/2017/06/betty-gilpin-debbie-eagan-glow-husband-family-nurse-jackie/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628192117/http://heavy.com/entertainment/2017/06/betty-gilpin-debbie-eagan-glow-husband-family-nurse-jackie/|archive-date=June 28, 2017|access-date=June 28, 2017|website=Heavy}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-09|title=Versatile and self-aware, Betty Gilpin moves with ease onscreen and onstage|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2025-01-09/betty-gilpin-american-primeval-oh-mary|access-date=2025-01-27|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> మే 2024లో, మరో కుమార్తె జన్మించింది.<ref>{{Cite web|last=Donnelly|first=Elisabeth|date=September 5, 2022|title=Betty Gilpin Is a Vivid Talker|url=https://www.nytimes.com/2022/09/05/style/betty-gilpin-all-the-women-in-my-brain.html|access-date=May 18, 2023|website=The New York Times}}</ref> == కెరీర్ == ''లా &amp;amp; ఆర్డర్ః క్రిమినల్ ఇంటెంట్'', ఫ్రింజ్, మీడియం, లా & ఆర్డర్, స్పెషల్ విక్టిమ్స్ యూనిట్, ఎలిమెంటరీ వంటి టెలివిజన్ సిరీస్లలో అతిథి పాత్రలతో బెట్టీ గిల్పిన్ తన కెరీర్ ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite magazine|last=Abrams|first=Natalie|date=December 31, 2015|title=Elementary: Betty Gilpin cast as Sherlock's love interest|url=https://www.ew.com/article/2015/12/31/elementary-betty-gilpin-sherlock-love-interest|magazine=Entertainment Weekly|access-date=February 13, 2016}}</ref> షోటైమ్ కామెడీ-డ్రామా సిరీస్ ''నర్స్ జాకీ'' డాక్టర్ క్యారీ రోమన్ పాత్రకు ఆమె మరింత గుర్తింపు పొందింది, ఇది 2013 నుండి 2015 వరకు సిరీస్ కొనసాగింది. ఆమె హార్ట్ లెస్, ఐ యామ్ గోన్నా ప్రే ఫర్ యు సో హార్డ్, వి లివ్ హియర్ వంటి బ్రాడ్వే నిర్మాణాలలో కూడా కనిపించింది.<ref>{{Cite web|last=Blank|first=Matthew|date=January 22, 2015|title=PHOTO CALL: I'm Gonna Pray For You So Hard, With Reed Birney and Betty Gilpin, Opens Off-Broadway|url=http://www.playbill.com/news/article/photo-call-im-gonna-pray-for-you-so-hard-with-reed-birney-and-betty-gilpin-opens-off-broadway-339936|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065126/http://www.playbill.com/news/article/photo-call-im-gonna-pray-for-you-so-hard-with-reed-birney-and-betty-gilpin-opens-off-broadway-339936|archive-date=March 4, 2016|access-date=June 3, 2015|website=Playbill}}</ref><ref>{{Cite web|title=Betty Gilpin Theatre Credits|url=http://www.broadwayworld.com/people/Betty-Gilpin/|access-date=June 3, 2015|website=Broadway World}}</ref> ''ఘోస్ట్ టౌన్'' (2008), టేక్ కేర్ (2014), ట్రూ స్టోరీ (2015), ఫ్యూచర్ '38 (2017) చిత్రాలలో ఆమె సహాయక పాత్రలు పోషించింది. [[File:Alison_Brie_and_Betty_Gilpin_GLOW_interview_1_(cropped).jpg|thumb|జూలై 2018లో తోటి గ్లో నటి అలిసన్ బ్రీతో యబెట్టీ గిల్పిన్ ''(ఎడమ'').]] 1980ల మహిళా ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్ లీగ్ గార్జియస్ లేడీస్ ఆఫ్ రెజ్లింగ్ తో ప్రేరణ పొందిన [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] కామెడీ-డ్రామా సిరీస్ గ్లో (2017-2019)లో డెబ్బీ "లిబర్టీ బెల్లె" ఈగన్ పాత్రతో కెరీర్ లో ఆమె పురోగతి సాధించింది. ఆమె నటనకు విమర్శకుల ప్రశంసలు, అవార్డు ప్రతిపాదనలను అందుకుంది, ఇందులో ఒక కామెడీ సిరీస్లో ఉత్తమ సహాయ నటి మూడు క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ టెలివిజన్ అవార్డులు, ఒక కామెడీ సిరీస్లోని అత్యుత్తమ సహాయ నటిగా రెండు ప్రైమ్ టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డులు ఉన్నాయి. 2019, 2020ల మధ్య, బెట్టీ గిల్పిన్ ఫాంటసీ రొమాంటిక్ కామెడీ చిత్రం ఇస్ నాట్ ఇట్ రొమాంటిక్, కామెడీ-డ్రామా చిత్రం ఎ డాగ్స్ జర్నీ, యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం ''స్టూబర్'', యాక్షన్ హర్రర్ చిత్రం ''ది హంట్'' లలో కనిపించింది. 2021లో, ఆమె సైన్స్ ఫిక్షన్ యాక్షన్ చిత్రం ది టుమారో వార్ లో కనిపించింది. అదే సంవత్సరంలో, బెట్టీ గిల్పిన్ [[హెచ్.బి.ఓ]] సిరీస్ బ్లడ్ షుగర్ లో నటించడానికి సిద్ధమైంది.<ref>{{Cite web|last=Nellie|first=Andreeva|date=October 18, 2021|title=Betty Gilpin To Headline & EP 'Blood Sugar' Series In Works At HBO|url=https://deadline.com/2021/10/betty-gilpin-star-ep-blood-sugar-series-hbo-1234857576/|access-date=October 18, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2022లో, ఆమె స్టార్జ్ పొలిటికల్ థ్రిల్లర్ లిమిటెడ్ సిరీస్ గ్యాస్లిట్ లో మో డీన్ గా కనిపించింది. ఆమె ఒక చిత్రం/చిన్న ధారావాహికలో ఉత్తమ సహాయ నటిగా క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ టెలివిజన్ అవార్డుకు నామినేషన్ తో తన పాత్రకు గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{Cite web|last=Zhan|first=Jennifer|date=December 14, 2022|title=Everything Everywhere Leads Film Nominees for the 2023 Critics' Choice Awards|url=https://www.vulture.com/2022/12/critics-choice-awards-2023-nominations.html|access-date=January 14, 2023|website=Vulture|language=en-us}}</ref> అదే సంవత్సరంలో, ఆమె ఆపిల్ టీవీ + ఆంథాలజీ సిరీస్ రోర్ ఎపిసోడ్ లో కనిపించింది. సెప్టెంబరు 2022లో, ఆమె ఆల్ ది ఉమెన్ ఇన్ మై బ్రెయిన్ః అండ్ అదర్ కన్సర్న్స్ అనే పేరుతో 20 వ్యాసాల సేకరణను ప్రచురించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/09/05/style/betty-gilpin-all-the-women-in-my-brain.html|title=Betty Gilpin Is a Vivid Talker|last=Donnelly|first=Elisabeth|date=September 5, 2022|work=The New York Times|access-date=January 14, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> 2023లో, పీకాక్ సైన్స్ ఫిక్షన్ సిరీస్ మిసెస్ డేవిస్లో కృత్రిమ మేధస్సుతో పోరాడే సన్యాసిని సిస్టర్ సిమోన్/ఎలిజబెత్ అబోట్ గా బెట్టీ గిల్పిన్ నటించింది. ఇందులో నటనకు, బెట్టీ గిల్పిన్ విమర్శకుల ప్రశంసలు, అంతేకాకుండా టీసీఏ అవార్డుకు ఎంపికైంది.<ref>{{Cite web|last=Hailu|first=Selome|date=June 30, 2023|title=TCA Award Nominations: ''The Bear,'' ''Succession,'' ''The Last of Us'' Lead With Five Nominations Each|url=https://variety.com/2023/tv/news/2023-tca-award-nominations-full-list-1235658596/|access-date=July 2, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> నెట్‌ఫ్లిక్స్ యానిమేటెడ్ అడ్వెంచర్ సిరీస్ స్కల్ ఐలాండ్ లో ఐరీన్ గా ఆమె ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. 2025లో, బెట్టీ గిల్పిన్ నెట్‌ఫ్లిక్స్ వెస్ట్రన్ మినిసిరీస్ అమెరికన్ ప్రైమివల్ లో టేలర్ కిట్చ్ తో కలిసి నటించింది, ఇందులో ఆమె మార్మన్ మిలిటియాస్, భారతీయులు, సమాఖ్య ప్రభుత్వాల మధ్య శత్రుత్వాల మధ్య తన చిన్న కొడుకుతో సరిహద్దు దాటాలని కోరుకునే మహిళగా నటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2025/01/15/1224776159/american-primeval-is-a-nasty-and-gritty-western|title='American Primeval' is a nasty and gritty Western : Pop Culture Happy Hour|last=Weldon|first=Glen|date=2025-01-15|work=NPR|access-date=2025-03-28|language=en}}</ref> ఆమె నెట్‌ఫ్లిక్స్ చారిత్రక డ్రామా మినిసిరీస్ డెత్ బై లైట్నింగ్ లో లుక్రేటియా గార్ఫీల్డ్ పాత్రను కూడా పోషించింది.<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=February 28, 2024|title=Nick Offerman, Betty Gilpin Join Netflix's President Garfield Assassination Series ''Death by Lightning''|url=https://variety.com/2024/tv/news/nick-offerman-betty-gilpin-netflix-president-garfield-assassination-series-death-by-lightning-1235925784/|access-date=February 28, 2024|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ఆమె ఓ, మేరీ! లో కోల్ ఎస్కోలా నుండి మేరీ టాడ్ లింకన్ పాత్రను స్వీకరించి బ్రాడ్వే అరంగేట్రం చేసింది. ''ఓ మేరీ!'', 2025 ప్రారంభంలో ఎనిమిది వారాలు ప్రసారమైంది.<ref>{{Cite web|last=Evans|first=Greg|date=December 3, 2024|title=Cole Escola To Leave Broadway Smash 'Oh, Mary!' But Show Will Go On With Betty Gilpin|url=https://deadline.com/2024/12/cole-escola-oh-mary-broadway-betty-gilpin-1236192471/|access-date=3 December 2024|website=Deadline}}</ref> 2026లో, ఆమె ఆపిల్ టీవీ కామెడీ-హర్రర్ టెలివిజన్ సిరీస్ విడోస్ బేలో పట్టణ వ్యవస్థాపకుడు రిచర్డ్ వారెన్ భార్య సారా వెస్ట్కాట్ వారెన్ గా అతిథి పాత్ర పోషించింది. == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1986 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 0voevtzsrab7xhx5rz6t2n93yrhks1p 4954971 4954970 2026-09-08T17:27:48Z Muralikrishna m 106628 4954971 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=బెట్టీ గిల్పిన్|image=Betty Gilpin by Gage Skidmore.jpg|image_caption=2019లో బెట్టీ గిల్పిన్|birth_name=<!-- Valid citation required for full name for BLP. (WP:BLPPRIVACY) -->|birth_date={{Birth date and age|1986|7|21}}|birth_place=న్యూయార్క్ నగరం, అమెరికా|death_date=|death_place=|occupation=నటి|education=ఫోర్డ్‌హామ్ విశ్వవిద్యాలయం (బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్)|spouse={{marriage|కాస్మో ఫైల్|2016}}|children=2<ref>{{cite web | url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-features/betty-gilpin-interview-three-women-starz-1236005925/ |last=Rankin |first=Seija | title=Betty Gilpin Doesn't Want to be "Somebody's Fantasy" | website=[[The Hollywood Reporter]] | date=September 19, 2024 }}</ref>|father=జాక్ గిల్పిన్|years_active=2006–ప్రస్తుతం}} '''ఎలిజబెత్ "బెట్టీ" గిల్పిన్''' (ఆంగ్లం: Betty Gilpin; జననం 1986 జూలై 21) ఒక అమెరికన్ నటి. ఆమె [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] కామెడీ సిరీస్ గ్లో (2017-2019)లో డెబ్బీ "లిబర్టీ బెల్లె" ఈగన్ పాత్రను పోషించింది, దీనికి ఆమె ఒక కామెడీ సిరీస్లో అత్యుత్తమ సహాయ నటిగా మూడు ప్రైమ్ టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డులకు ఎంపికైంది.<ref>{{Cite web|last=Andreeva|first=Nellie|date=August 30, 2016|title='G.L.O.W.': Betty Gilpin To Co-Star In Netflix's 1980s Wrestling Comedy Series|url=https://deadline.com/2016/08/glow-betty-gilpin-cast-netflix-1980s-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810731/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160831095650/http://deadline.com/2016/08/glow-betty-gilpin-cast-netflix-1980s-wrestling-comedy-series-jenji-kohan-1201810731/|archive-date=August 31, 2016|access-date=August 30, 2016|website=Deadline Hollywood}}</ref> ఆమె షోటైమ్ కామెడీ-డ్రామా సిరీస్ ''నర్స్ జాకీ'' (2013-2015)లో డాక్టర్ క్యారీ రోమన్ గా కూడా నటించింది.<ref>{{Cite web|last=Peterpaul|first=Robert|title=Doctors' Orders: Nurse Jackie's Betty Gilpin Prescribes Her Best Acting Anecdotes|url=http://www.nycastings.com/dmxreadyv2/blogmanager/v3_blogmanager.asp?post=doctorsorders-nursejackiesbettygilpin|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625155758/http://www.nycastings.com/dmxreadyv2/blogmanager/v3_blogmanager.asp?post=doctorsorders-nursejackiesbettygilpin|archive-date=June 25, 2014|access-date=June 3, 2015|website=NY Castings}}</ref><ref>{{Cite web|title=Betty Gilpin as Dr. Carrie Roman in Nurse Jackie|url=http://www.sho.com/sho/nurse-jackie/cast/21803/dr-carrie-roman|access-date=June 3, 2015|website=Showtime}}</ref> 2023లో, ఆమె పీకాక్ సైన్స్-ఫిక్షన్ సిరీస్ మిసెస్ డేవిస్లో ఏఐతో పోరాడే సన్యాసినిగా ప్రధాన పాత్రలో నటించింది. ఆమె ఇటీవల 2026 ఆపిల్ టీవీ కామెడీ-హర్రర్ సిరీస్ విడోస్ బేలో అతిథి పాత్రలో నటించింది, ఈ పట్టణ వ్యవస్థాపకుడు రిచర్డ్ వారెన్ భార్య సారా వెస్ట్కాట్ వారెన్గా నటించింది, దీనికి ఆమె ఒక హాస్య ధారావాహికలో అత్యుత్తమ అతిథి నటిగా ప్రైమ్ టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డును గెలుచుకుంది. మిస్టరీ థ్రిల్లర్ చిత్రం ట్రూ స్టోరీ (2015), సైన్స్ ఫిక్షన్ రొమాంటిక్ కామెడీ ఫ్యూచర్ '38 (2017), ఫాంటసీ రొమాంటిక్ కమేడీ ఇజ్ నాట్ ఇట్ రొమాంటిక్ (2019), డ్రామా ఎ డాగ్స్ జర్నీ (2019), యాక్షన్ కామెడీ ''స్టూబర్'' (2019) లలో ఆమె కనిపించింది. 2020లో, ఆమె భయానక చిత్రం ''ది గ్రడ్జ్'', వ్యంగ్య థ్రిల్లర్ చిత్రం ''ది హంట్'', యాక్షన్ కామెడీ ''కాఫీ &amp; కరీమ్'' లలో నటించింది. ''ది హంట్'' కోసం, ఆమె యాక్షన్ మూవీలో ఉత్తమ నటిగా క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ సూపర్ అవార్డును గెలుచుకుంది. == ప్రారంభ జీవితం == బెట్టీ గిల్పిన్ 1986 జూలై 21న, నటులు జాక్ గిల్పిన్, ఆన్ మెక్డొనౌగ్ దంపతులకు జన్మించింది.<ref>{{Cite web|date=June 18, 2017|title=Betty Gilpin is wrestling her way to stardom|url=http://www.toledoblade.com/TV-Radio/2017/06/18/Betty-Gilpin-is-wrestling-her-way-to-stardom.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171001074615/http://www.toledoblade.com/TV-Radio/2017/06/18/Betty-Gilpin-is-wrestling-her-way-to-stardom.html|archive-date=October 1, 2017|access-date=June 28, 2017|website=Toledo Blade}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Schulman|first=Michael|date=February 4, 2015|title=The Burden of a Famous Artist Parent|url=https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/burden-famous-artist-parent|magazine=[[The New Yorker]]}}</ref> ఆమె తండ్రి, ఎపిస్కోపల్ చర్చి ఫాదర్ కూడా, 2007 నుండి 2018 వరకు హార్వర్డ్ విశ్వవిద్యాలయం అధ్యక్షుడు అయిన డ్రూ గిల్పిన్ ఫాస్ట్ బంధువు.<ref name="Bradley2009">{{Cite news|url=https://www.bostonmagazine.com/2009/05/18/drew-gilpin-faust-harvard/3/|title=Drew Gilpin Faust and the Incredible Shrinking Harvard|last=Bradley|first=Richard|date=May 18, 2009|work=Boston Magazine|access-date=February 20, 2020|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220213021/https://www.bostonmagazine.com/2009/05/18/drew-gilpin-faust-harvard/3/|archive-date=February 20, 2020}}</ref> బెట్టీ గిల్పిన్ మన్హట్టన్ లోని సౌత్ స్ట్రీట్ సీపోర్ట్ పరిసరాల్లో పెరిగింది.<ref>{{Cite web|last=Kelly and Ryan|date=June 25, 2018|title="Glow" Star Betty Gilpin Grew up in the South Street Seaport|url=https://www.youtube.com/watch?v=0FrLRb5RDN0|access-date=July 30, 2019|website=YouTube|language=en-US}}</ref> బెట్టీ గిల్పిన్ 2004లో లూమిస్ చాఫీ స్కూల్ లో, 2008లో ఫోర్డ్హామ్ విశ్వవిద్యాలయం లో చదువు పూర్తిచేసింది.<ref>{{Cite web|date=May 13, 2009|title=News Post|url=http://www.loomischaffee.org/cf_news/view.cfm?newsid=176|access-date=August 7, 2022|website=Loomis Chaffee}}</ref><ref>{{Cite web|last=Loizzo-Desai|first=Alexandria|date=May 23, 2018|title=Wrestling Her Way to the Top: Betty Gilpin, Star of the Netflix Series GLOW|url=https://news.fordham.edu/fordham-magazine/wrestling-her-way-to-the-top-betty-gilpin-star-of-the-netflix-series-glow/|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127030016/https://news.fordham.edu/fordham-magazine/wrestling-her-way-to-the-top-betty-gilpin-star-of-the-netflix-series-glow/|archive-date=November 27, 2018|access-date=August 7, 2022|website=Fordham News|publisher=Fordham University}}</ref> == వ్యక్తిగత జీవితం == లూమిస్ చాఫీ స్కూల్లో ఉన్నత పాఠశాలలో ఉన్నప్పుడు, బెట్టీ గిల్పిన్ నటుడు, సంగీతకారుడు డామన్ డౌన్నో తో డేటింగ్ చేసింది. 2016లో, ఆమె నటుడు కాస్మో ఫీల్ ను వివాహం చేసుకుంది. వారికి నవంబరు 2020లో ఒక పాప,<ref>{{Cite web|last=Levine|first=Daniel S.|date=June 24, 2017|title=Betty Gilpin: 5 Fast Facts You Need to Know|url=http://heavy.com/entertainment/2017/06/betty-gilpin-debbie-eagan-glow-husband-family-nurse-jackie/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628192117/http://heavy.com/entertainment/2017/06/betty-gilpin-debbie-eagan-glow-husband-family-nurse-jackie/|archive-date=June 28, 2017|access-date=June 28, 2017|website=Heavy}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-09|title=Versatile and self-aware, Betty Gilpin moves with ease onscreen and onstage|url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/tv/story/2025-01-09/betty-gilpin-american-primeval-oh-mary|access-date=2025-01-27|website=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> మే 2024లో, మరో కుమార్తె జన్మించింది.<ref>{{Cite web|last=Donnelly|first=Elisabeth|date=September 5, 2022|title=Betty Gilpin Is a Vivid Talker|url=https://www.nytimes.com/2022/09/05/style/betty-gilpin-all-the-women-in-my-brain.html|access-date=May 18, 2023|website=The New York Times}}</ref> == కెరీర్ == ''లా &amp; ఆర్డర్ః క్రిమినల్ ఇంటెంట్'', ఫ్రింజ్, మీడియం, లా & ఆర్డర్, స్పెషల్ విక్టిమ్స్ యూనిట్, ఎలిమెంటరీ వంటి టెలివిజన్ సిరీస్లలో అతిథి పాత్రలతో బెట్టీ గిల్పిన్ తన కెరీర్ ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite magazine|last=Abrams|first=Natalie|date=December 31, 2015|title=Elementary: Betty Gilpin cast as Sherlock's love interest|url=https://www.ew.com/article/2015/12/31/elementary-betty-gilpin-sherlock-love-interest|magazine=Entertainment Weekly|access-date=February 13, 2016}}</ref> షోటైమ్ కామెడీ-డ్రామా సిరీస్ ''నర్స్ జాకీ'' డాక్టర్ క్యారీ రోమన్ పాత్రకు ఆమె మరింత గుర్తింపు పొందింది, ఇది 2013 నుండి 2015 వరకు సిరీస్ కొనసాగింది. ఆమె హార్ట్ లెస్, ఐ యామ్ గోన్నా ప్రే ఫర్ యు సో హార్డ్, వి లివ్ హియర్ వంటి బ్రాడ్వే నిర్మాణాలలో కూడా కనిపించింది.<ref>{{Cite web|last=Blank|first=Matthew|date=January 22, 2015|title=PHOTO CALL: I'm Gonna Pray For You So Hard, With Reed Birney and Betty Gilpin, Opens Off-Broadway|url=http://www.playbill.com/news/article/photo-call-im-gonna-pray-for-you-so-hard-with-reed-birney-and-betty-gilpin-opens-off-broadway-339936|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065126/http://www.playbill.com/news/article/photo-call-im-gonna-pray-for-you-so-hard-with-reed-birney-and-betty-gilpin-opens-off-broadway-339936|archive-date=March 4, 2016|access-date=June 3, 2015|website=Playbill}}</ref><ref>{{Cite web|title=Betty Gilpin Theatre Credits|url=http://www.broadwayworld.com/people/Betty-Gilpin/|access-date=June 3, 2015|website=Broadway World}}</ref> ''ఘోస్ట్ టౌన్'' (2008), టేక్ కేర్ (2014), ట్రూ స్టోరీ (2015), ఫ్యూచర్ '38 (2017) చిత్రాలలో ఆమె సహాయక పాత్రలు పోషించింది. [[File:Alison_Brie_and_Betty_Gilpin_GLOW_interview_1_(cropped).jpg|thumb|జూలై 2018లో తోటి గ్లో నటి అలిసన్ బ్రీతో యబెట్టీ గిల్పిన్ ''(ఎడమ'').]] 1980ల మహిళా ప్రొఫెషనల్ రెజ్లింగ్ లీగ్ గార్జియస్ లేడీస్ ఆఫ్ రెజ్లింగ్ తో ప్రేరణ పొందిన [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] కామెడీ-డ్రామా సిరీస్ గ్లో (2017-2019)లో డెబ్బీ "లిబర్టీ బెల్లె" ఈగన్ పాత్రతో కెరీర్ లో ఆమె పురోగతి సాధించింది. ఆమె నటనకు విమర్శకుల ప్రశంసలు, అవార్డు ప్రతిపాదనలను అందుకుంది, ఇందులో ఒక కామెడీ సిరీస్లో ఉత్తమ సహాయ నటి మూడు క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ టెలివిజన్ అవార్డులు, ఒక కామెడీ సిరీస్లోని అత్యుత్తమ సహాయ నటిగా రెండు ప్రైమ్ టైమ్ ఎమ్మీ అవార్డులు ఉన్నాయి. 2019, 2020ల మధ్య, బెట్టీ గిల్పిన్ ఫాంటసీ రొమాంటిక్ కామెడీ చిత్రం ఇస్ నాట్ ఇట్ రొమాంటిక్, కామెడీ-డ్రామా చిత్రం ఎ డాగ్స్ జర్నీ, యాక్షన్ కామెడీ చిత్రం ''స్టూబర్'', యాక్షన్ హర్రర్ చిత్రం ''ది హంట్'' లలో కనిపించింది. 2021లో, ఆమె సైన్స్ ఫిక్షన్ యాక్షన్ చిత్రం ది టుమారో వార్ లో కనిపించింది. అదే సంవత్సరంలో, బెట్టీ గిల్పిన్ [[హెచ్.బి.ఓ]] సిరీస్ బ్లడ్ షుగర్ లో నటించడానికి సిద్ధమైంది.<ref>{{Cite web|last=Nellie|first=Andreeva|date=October 18, 2021|title=Betty Gilpin To Headline & EP 'Blood Sugar' Series In Works At HBO|url=https://deadline.com/2021/10/betty-gilpin-star-ep-blood-sugar-series-hbo-1234857576/|access-date=October 18, 2021|website=Deadline Hollywood}}</ref> 2022లో, ఆమె స్టార్జ్ పొలిటికల్ థ్రిల్లర్ లిమిటెడ్ సిరీస్ గ్యాస్లిట్ లో మో డీన్ గా కనిపించింది. ఆమె ఒక చిత్రం/చిన్న ధారావాహికలో ఉత్తమ సహాయ నటిగా క్రిటిక్స్ ఛాయిస్ టెలివిజన్ అవార్డుకు నామినేషన్ తో తన పాత్రకు గుర్తింపు పొందింది.<ref>{{Cite web|last=Zhan|first=Jennifer|date=December 14, 2022|title=Everything Everywhere Leads Film Nominees for the 2023 Critics' Choice Awards|url=https://www.vulture.com/2022/12/critics-choice-awards-2023-nominations.html|access-date=January 14, 2023|website=Vulture|language=en-us}}</ref> అదే సంవత్సరంలో, ఆమె ఆపిల్ టీవీ + ఆంథాలజీ సిరీస్ రోర్ ఎపిసోడ్ లో కనిపించింది. సెప్టెంబరు 2022లో, ఆమె ఆల్ ది ఉమెన్ ఇన్ మై బ్రెయిన్ః అండ్ అదర్ కన్సర్న్స్ అనే పేరుతో 20 వ్యాసాల సేకరణను ప్రచురించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/09/05/style/betty-gilpin-all-the-women-in-my-brain.html|title=Betty Gilpin Is a Vivid Talker|last=Donnelly|first=Elisabeth|date=September 5, 2022|work=The New York Times|access-date=January 14, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> 2023లో, పీకాక్ సైన్స్ ఫిక్షన్ సిరీస్ మిసెస్ డేవిస్లో కృత్రిమ మేధస్సుతో పోరాడే సన్యాసిని సిస్టర్ సిమోన్/ఎలిజబెత్ అబోట్ గా బెట్టీ గిల్పిన్ నటించింది. ఇందులో నటనకు, బెట్టీ గిల్పిన్ విమర్శకుల ప్రశంసలు, అంతేకాకుండా టీసీఏ అవార్డుకు ఎంపికైంది.<ref>{{Cite web|last=Hailu|first=Selome|date=June 30, 2023|title=TCA Award Nominations: ''The Bear,'' ''Succession,'' ''The Last of Us'' Lead With Five Nominations Each|url=https://variety.com/2023/tv/news/2023-tca-award-nominations-full-list-1235658596/|access-date=July 2, 2023|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> నెట్‌ఫ్లిక్స్ యానిమేటెడ్ అడ్వెంచర్ సిరీస్ స్కల్ ఐలాండ్ లో ఐరీన్ గా ఆమె ప్రధాన పాత్ర పోషించింది. 2025లో, బెట్టీ గిల్పిన్ నెట్‌ఫ్లిక్స్ వెస్ట్రన్ మినిసిరీస్ అమెరికన్ ప్రైమివల్ లో టేలర్ కిట్చ్ తో కలిసి నటించింది, ఇందులో ఆమె మార్మన్ మిలిటియాస్, భారతీయులు, సమాఖ్య ప్రభుత్వాల మధ్య శత్రుత్వాల మధ్య తన చిన్న కొడుకుతో సరిహద్దు దాటాలని కోరుకునే మహిళగా నటించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/2025/01/15/1224776159/american-primeval-is-a-nasty-and-gritty-western|title='American Primeval' is a nasty and gritty Western : Pop Culture Happy Hour|last=Weldon|first=Glen|date=2025-01-15|work=NPR|access-date=2025-03-28|language=en}}</ref> ఆమె నెట్‌ఫ్లిక్స్ చారిత్రక డ్రామా మినిసిరీస్ డెత్ బై లైట్నింగ్ లో లుక్రేటియా గార్ఫీల్డ్ పాత్రను కూడా పోషించింది.<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=February 28, 2024|title=Nick Offerman, Betty Gilpin Join Netflix's President Garfield Assassination Series ''Death by Lightning''|url=https://variety.com/2024/tv/news/nick-offerman-betty-gilpin-netflix-president-garfield-assassination-series-death-by-lightning-1235925784/|access-date=February 28, 2024|website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ఆమె ఓ, మేరీ! లో కోల్ ఎస్కోలా నుండి మేరీ టాడ్ లింకన్ పాత్రను స్వీకరించి బ్రాడ్వే అరంగేట్రం చేసింది. ''ఓ మేరీ!'', 2025 ప్రారంభంలో ఎనిమిది వారాలు ప్రసారమైంది.<ref>{{Cite web|last=Evans|first=Greg|date=December 3, 2024|title=Cole Escola To Leave Broadway Smash 'Oh, Mary!' But Show Will Go On With Betty Gilpin|url=https://deadline.com/2024/12/cole-escola-oh-mary-broadway-betty-gilpin-1236192471/|access-date=3 December 2024|website=Deadline}}</ref> 2026లో, ఆమె ఆపిల్ టీవీ కామెడీ-హర్రర్ టెలివిజన్ సిరీస్ విడోస్ బేలో పట్టణ వ్యవస్థాపకుడు రిచర్డ్ వారెన్ భార్య సారా వెస్ట్కాట్ వారెన్ గా అతిథి పాత్ర పోషించింది. == మూలాలు == [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1986 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 1zctvfu5iui10sia3rv6fnepuq83nrv 0 509239 4954978 2026-09-08T17:48:24Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364616017|Easy listening]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4954978 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 220px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |బాహ్య ఆడియో |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_arts.svg|alt=audio icon|class=noviewer|16x16px]]1956లో జాన్ సెర్రీ తన ''<nowiki/>'స్క్వీజ్ ప్లే''' ఆల్బమ్‌లో ప్రదర్శించిన సులభ శ్రవణ సంగీత ఉదాహరణలను మీరు వినవచ్చు.<br /><br /><br /><br /> [https://listenbrainz.org/artist/9ff7e10c-d72b-4948-9a2e-635b0ad19be0/ '''ఇక్కడ listenbrainz.orgలో'''] |} {| class="infobox" style="width: 220px; clear: right; float:right;margin:0 0 4px 1.5em" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:115%" |బాహ్య ఆడియో |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | [[File:Nuvola_apps_arts.svg|alt=audio icon|class=noviewer|16x16px]]1956లో జాన్ సెర్రీ తన ''<nowiki/>'స్క్వీజ్ ప్లే''' ఆల్బమ్‌లో ప్రదర్శించిన సులభ శ్రవణ సంగీత ఉదాహరణలను మీరు వినవచ్చు.<br /><br /><br /><br /> [https://listenbrainz.org/artist/9ff7e10c-d72b-4948-9a2e-635b0ad19be0/ '''ఇక్కడ listenbrainz.orgలో'''] |}   '''ఈజీ లిజనింగ్''' ('''మూడ్ మ్యూజిక్‌తో''' సహా <ref name="musiker">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ipnrAgAAQBAJ&pg=PT16|title=Conductors and Composers of Popular Orchestral Music: A Biographical and Discographical Sourcebook|last=Musiker|first=Naomi|last2=Musiker|first2=Reuben|publisher=Routledge|year=2014|isbn=978-1-135-91770-8|page=16|quote=Mood music has come to be known as easy-listening music; however ... in the strict sense of the term, mood music means background music written for radio and television programs (including 'commercials'), as well as feature, documentary and newsreel films.}}</ref>) అనేది 1950ల నుండి 1970ల వరకు అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఒక [[ప్రజా సంగీతం|ప్రసిద్ధ సంగీత]] శైలి <ref>{{Cite web|title=BBC Four - the Joy of Easy Listening|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011g614}}</ref> <ref>{{Cite web|title=What is Easy Listening Music?|url=https://www.liveabout.com/easy-listening-genre-overview-2522405}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Easy Listening Music Genre Overview|url=https://www.allmusic.com/genre/easy-listening-ma0000002567|website=[[AllMusic]]}}</ref>, రేడియో ఫార్మాట్. <ref name="lanza">{{Cite book|title=Sound Unbound: Sampling Digital Music and Culture|last=Lanza|first=Joseph|publisher=[[MIT Press]]|year=2008|isbn=978-0-262-63363-5|editor-last=Miller|editor-first=Paul D.|editor-link=DJ Spooky|location=Cambridge, Massachusetts|page=161|chapter=Chapter 16: Zing! Went the Strings|ref={{SfnRef|Lanza et al.|2008}}|chapter-url=https://books.google.com/books?id=9vvapHTNuqwC&pg=PA161}}</ref> ఇది మిడిల్ ఆఫ్ ది రోడ్ (MOR) సంగీతానికి <ref name="keightley">{{Cite book|title=Continuum Encyclopedia of Popular Music of the World Volume 8: Genres: North America|last=Keightley|first=Keir|date=2012|publisher=A&C Black|isbn=978-1-4411-4874-2|editor-last=Shepherd|editor-first=John|page=192|chapter=Easy-Listening|editor-last2=Horn|editor-first2=David|chapter-url=https://books.google.com/books?id=__DTvryrBZkC&pg=PA192}}</ref> సంబంధించినది, ప్రమాణాల వాయిద్య రికార్డింగ్‌లు, హిట్ పాటలు, నాన్- రాక్ గాత్రాలు, ఎంచుకున్న ప్రముఖ రాక్ పాటల వాయిద్య కవర్లను కలిగి ఉంటుంది. ఇది ప్రధానంగా రాక్ అండ్ రోల్ శకానికి ముందు కాలం నాటి సంగీతంపై, ముఖ్యంగా 1940లు, 1950ల నాటి సంగీతంపై దృష్టి పెడుతుంది. ప్రసార దినంలోని వివిధ భాగాలకు సరిపోయేలా, కొంత శాతం గాత్రం, స్వరకల్పనలు, [[టెంపో|వేగాలను]] చేర్చడం వంటి విభిన్న శైలుల ద్వారా, ఇది ప్రధానంగా వాద్య సంగీతంతో కూడిన రమణీయ సంగీత ఫార్మాట్ నుండి భిన్నంగా నిలిచింది. సులభంగా వినగలిగే సంగీతాన్ని తరచుగా లాంజ్ మ్యూజిక్‌తో పోల్చి పొరబడతారు, కానీ అది కూడా అవే ప్రదేశాలలో కొన్నింటిలో ప్రాచుర్యం పొందినప్పటికీ, దానిని నేపథ్య సంగీతంగా కాకుండా ఆనందం కోసం వినడానికి ఉద్దేశించారు. == చరిత్ర == ఈ శైలి "స్ట్రింగ్స్‌తో" అనే పదానికి పర్యాయపదంగా మారింది. 1930లలో స్వీట్ బ్యాండ్‌లలో తీగ వాయిద్యాలను ఉపయోగించేవారు, హాలీవుడ్ స్వర్ణయుగంలోని సినిమాలకు అవే ప్రధాన నేపథ్య సంగీతంగా ఉండేవి. 1940వ, 1950వ దశకాలలో [[జాజ్]], [[ప్రజా సంగీతం|పాపులర్ సంగీత]] సందర్భాలలో తీగ వాయిద్యాలను ఉపయోగించారు. జాజ్ శైలిలో ఉదాహరణలుగా, ఫ్రాంక్ సినాట్రా రికార్డింగ్‌లు ఉన్నాయి. <ref>{{Citation|last=Auster|first=Albert|title=Pop Music and Easy Listening|date=2017-07-05|pages=159–167|editor-last=Hawkins|editor-first=Stan|chapter=Frank Sinatra|chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781351553780/chapters/10.4324/9781315089669-8|edition=1|publisher=Routledge|language=en|doi=10.4324/9781315089669-8|isbn=978-1-315-08966-9|access-date=2025-06-03}}</ref> ప్రజాదరణ పొందిన సందర్భంలో దీనిని ఆచరించిన మరొక ఉదాహరణ డైనా వాషింగ్టన్ "వాట్ ఎ డిఫరెన్స్ ఎ డే మేక్స్". 1950వ దశకంలో, అభివృద్ధి చెందుతున్న ఈజీ లిజనింగ్ సంగీత ప్రక్రియలో తీగ వాయిద్యాల వాడకం త్వరగా ఒక ప్రధాన లక్షణంగా మారింది. తొలి పది ఆల్బమ్‌లు గోల్డ్ సాధించిన జాకీ గ్లీసన్, "ఎప్పుడూ అంతరాయం కలిగించని, కానీ అనుకూలమైన సంగీత నేపథ్యాన్ని" సృష్టించడమే లక్ష్యమని వ్యక్తం చేశారు. <ref>{{Cite web|last=AoL Music|year=2012|title=Jackie Gleason Albums|url=http://music.aol.com/album/the-romantic-moods-of-jackie-gleason/191846|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120712164054/http://music.aol.com/album/the-romantic-moods-of-jackie-gleason/191846|archive-date=July 12, 2012|access-date=August 16, 2012|website=AoL Music|publisher=AOL Inc}}</ref> అదేవిధంగా, 1956లో, జాన్ సెర్రీ సీనియర్ తన ''స్క్వీజ్ ప్లే'' ఆల్బమ్‌లో "తక్కువ ఒత్తిడి"తో వినడానికి అనువైన ప్రశాంతమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి జాజ్ సెక్స్టెట్ సందర్భంలో అకార్డియన్‌ను ఉపయోగించుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hgoEAAAAMBAJ&pg=PA22|title=Billboard|date=1956-12-01|publisher=Nielsen Business Media, Inc.|pages=22|language=en}}</ref> qwfcb52uhi123kr08ruk4djgffz0pry 0 509240 4954980 2026-09-08T17:53:10Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1369263108|Hymn]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4954980 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Arvid_Liljelund_-_Man_Singing_Hymn_-_A_I_187_-_Finnish_National_Gallery.jpg|thumb|Arvid Liljelund [ de ; fi ; sv ] 's ''Man Singing Hymn'' (1884)]] {{Multiple image | direction = horizontal | width = 300 | image1 = Länna kyrka pelarmålning.jpg | image2 = Högmässa Länna kyrka brödbrytelsen.jpg | footer = స్వీడన్‌లోని [[నార్టాల్జే]]లోని లన్నా చర్చి (ఎవాంజెలికల్-లూథరన్)లో [[గంభీరమైన మాస్|హై మాస్]] సమర్పణ సమయంలో [[స్తోత్రం బోర్డు]] కనిపిస్తుంది }} '''స్తోత్రగీతం''' అనేది ఒక రకమైన [[పాట]],, భక్తి గీతానికి పాక్షికంగా పర్యాయపదంగా ఉంటుంది, ఇది ప్రత్యేకంగా ఆరాధన లేదా ప్రార్థన ప్రయోజనం కోసం వ్రాయబడుతుంది, సాధారణంగా ఒక దేవత లేదా దేవతలకు, లేదా ఒక ప్రముఖ వ్యక్తికి లేదా వ్యక్తిత్వానికి ఉద్దేశించబడుతుంది. <ref>{{Cite web|date=2024-04-01|title=Definition of HYMN|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/hymn|access-date=2024-04-08|website=www.merriam-webster.com|language=en}}</ref> ''hymn'' అనే పదం [[గ్రీకు భాష|గ్రీకు]] {{Lang|grc|ὕμνος}} నుండి ఉద్భవించింది. ( ''హైమ్నోస్'' ), అంటే "స్తుతి గీతం". <ref>{{Cite web|title=hymn {{!}} Search Online Etymology Dictionary|url=https://www.etymonline.com/search?q=hymn|access-date=2024-04-08|website=www.etymonline.com}}</ref> కీర్తనలు రాసే రచయితను కీర్తనకారుడు లేదా కీర్తనల కవిగాడు అని పిలుస్తారు. స్తోత్రాలను పాడటాన్ని లేదా రచించడాన్ని '''స్తోత్రగానం''' అంటారు. కీర్తనల సంకలనాలను కీర్తనల పుస్తకాలు అని అంటారు. కీర్తనలలో వాద్య సహకారం ఉండవచ్చు లేదా ఉండకపోవచ్చు. పాలీహిమ్నియా గ్రీకు స్తోత్రాల దేవత. <ref>{{Cite web|title=Polyhymnia ***|url=https://www.talesbeyondbelief.com/nymphs/polyhymnia-muse.htm|access-date=2024-04-08|website=www.talesbeyondbelief.com}}</ref> ఆంగ్లం మాట్లాడేవారికి క్రైస్తవ మత సందర్భంలో ఎక్కువగా పరిచితమైనప్పటికీ, స్తోత్రాలు ఇతర ప్రపంచ మతాలలో, ముఖ్యంగా భారత ఉపఖండంలో కూడా ఒక భాగంగా ఉన్నాయి (స్తోత్రాలు).<ref>{{Cite book|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780198610250.001.0001/acref-9780198610250|title=A Dictionary of Hinduism|date=2009-01-01|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-861025-0|edition=1|language=en|doi=10.1093/acref/9780198610250.001.0001|quote=A short praise poem or hymn in Sanskrit verse, usually intended to be sung. They are frequently excerpted or anthologized in Stotramāla.}}</ref> స్తోత్రాలు ప్రాచీన కాలం నుండి, ముఖ్యంగా ఈజిప్షియన్, గ్రీకు సంస్కృతుల నుండి కూడా లభించాయి. స్వరలిపి సంగీతానికి సంబంధించిన అత్యంత పురాతన ఉదాహరణలలో కొన్ని గ్రీకు పాఠాలతో కూడిన స్తోత్రాలు.<ref>{{Cite web|last=ANDREWS|first=EVAN|date=2015-12-18|title=What Is the Oldest Known Piece of Music?|url=https://www.history.com/news/what-is-the-oldest-known-piece-of-music|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190720132159/http://www.history.com/news/what-is-the-oldest-known-piece-of-music|archive-date=2019-07-20|access-date=2024-04-08|website=HISTORY|language=en}}</ref> == మూలాలు == ప్రాచీన తూర్పు స్తోత్రాలలో సుమేరియన్ కేశ్ దేవాలయ స్తోత్రం (ప్రపంచంలో మిగిలి ఉన్న అత్యంత పురాతన సాహిత్య గ్రంథం);<ref name="BlackBlack2006">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=a1W2mTtGVV4C&pg=PA325|title=The Literature of Ancient Sumer|author1=Jeremy A. Black|author2=Jeremy Black|author3=Graham Cunningham|author4=Eleanor Robson|date=13 April 2006|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-929633-0|pages=325–|access-date=2 June 2011}}</ref> ఫారో అఖెనాటెన్ రచించిన ఈజిప్షియన్ గ్రేట్ హిమ్న్ టు అటెన్;<ref>{{Cite web|title=Amarna Belief|url=https://www.ucl.ac.uk/museums-static/digitalegypt/amarna/belief.html|access-date=2024-04-08|website=www.ucl.ac.uk}}</ref> హుర్రియన్ హిమ్న్ టు నిక్కల్;<ref>{{citation|last=Witzel|first=Michael|title=Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas|volume=2|pages=259{{ndash}}264|year=1997|editor-last=Michael Witzel|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804151138/http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/canon.pdf|series=Harvard Oriental Series, Opera Minora|chapter=The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu|chapter-url=http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/canon.pdf|place=Cambridge|publisher=Harvard University Press|access-date=22 September 2015|archive-date=4 August 2020|author-link=Michael Witzel|url-status=live}}</ref> భారతీయ వేద స్తోత్రాల సంకలనం అయిన ఋగ్వేదం;<ref>{{citation|last=Witzel|first=Michael|title=Inside the Texts, Beyond the Texts: New Approaches to the Study of the Vedas|volume=2|pages=259{{ndash}}264|year=1997|editor-last=Michael Witzel|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804151138/http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/canon.pdf|series=Harvard Oriental Series, Opera Minora|chapter=The Development of the Vedic Canon and its Schools: The Social and Political Milieu|chapter-url=http://www.people.fas.harvard.edu/~witzel/canon.pdf|place=Cambridge|publisher=Harvard University Press|access-date=22 September 2015|archive-date=4 August 2020|author-link=Michael Witzel|url-status=live}}</ref> క్రీ.పూ. 11వ నుండి 7వ శతాబ్దాల నాటి చైనీస్ కవితల సంకలనం అయిన క్లాసిక్ ఆఫ్ పొయెట్రీ (షిజింగ్) నుండి స్తోత్రాలు;<ref>{{Cite web|title=Shijing {{!}} Classical Poetry, Ancient Texts & Confucianism {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Shijing|access-date=2024-04-08|website=www.britannica.com|language=en}}</ref> గాథలు—జొరాస్టర్ రచించినట్లు భావించే అవెస్తాన్ స్తోత్రాలు;<ref>{{Cite web|title=The Gathas ("Hymns") of Zarathushtra|url=http://www.avesta.org/gathas.htm|access-date=2024-04-08|website=www.avesta.org}}</ref>, బైబిల్‌లోని కీర్తనల గ్రంథం ఉన్నాయి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hKAaJXvUaUoC&pg=PA589|title=The Oxford Dictionary of the Jewish Religion|last=Berlin|first=Adele|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-973004-9|pages=589|language=en}}</ref> పాశ్చాత్య స్తోత్రగీతాల సంప్రదాయం హోమెరిక్ స్తోత్రాలతో ప్రారంభమవుతుంది, ఇది ప్రాచీన గ్రీకు స్తోత్రాల సంకలనం, వీటిలో అత్యంత పురాతనమైనవి క్రీ.పూ. 7వ శతాబ్దంలో ప్రాచీన గ్రీకు మతాల దేవతలను స్తుతిస్తూ వ్రాయబడ్డాయి.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BbQwDwAAQBAJ&q=homeric+hymns|title=The Homeric Hymns: A Translation, with Introduction and Notes|last=Rayor|first=Diane J.|date=2014-03-14|publisher=Univ of California Press|isbn=978-0-520-28211-7|pages=1–2|language=en}}</ref> క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుండి అలెగ్జాండ్రియా కవి కాలిమాకస్ రచించిన ఆరు సాహిత్య స్తోత్రాల (Ὕμνοι) సంకలనం లభ్యమవుతోంది.<ref>{{Cite book|title=The Oxford dictionary of the classical world|last=Roberts|first=John Willoby|date=2007|publisher=Oxford University press Inc|isbn=978-0-19-280146-3|location=New-York}}</ref> ఓర్ఫిక్ స్తోత్రాలు గ్రీకు మతంలోని 87 చిన్న పద్యాల సంకలనం.<ref>{{Cite journal |last=Calame |first=C. |title=Orphism, Orphic poetry In Brill's New Pauly Online |url=https://wikipedialibrary.wmflabs.org/ |language=en |doi=10.1163/1574-9347_bnp_e901320 |url-access=subscription |access-date=2024-04-08 |website=wikipedialibrary.wmflabs.org}}</ref> పితృసంబంధ రచయితలు ὕμνος, లేదా లాటిన్‌లో hymnus అనే పదాన్ని క్రైస్తవ స్తుతి గీతాలకు వర్తింపజేయడం ప్రారంభించారు, తరచుగా ఈ పదాన్ని "కీర్తన"కు పర్యాయపదంగా ఉపయోగించారు.<ref>Entry on {{lang|grc|ὕμνος}}, Liddell and Scott, ''[[A Greek-English Lexicon]]'' (Oxford: Clarendon Press, 8th edition 1897, 1985 printing), p. 1849; entry on 'hymnus,' Lewis and Short, ''[[A Latin Dictionary]]'' (Oxford: Clarendon Press 1879, 1987 printing), p. 872.</ref> [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] p7wz7qkp1ejrafcgc1ov994vuc3tvk4 0 509241 4954982 2026-09-08T18:01:10Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1372391396|Mikaela Hoover]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4954982 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=మికైలా హూవర్|image=Mikaela Hoover GalaxyCon 2025.jpg|caption=2025లో మికైలా హూవర్|birth_date={{Birth date and age|1984|07|12|mf=yes}}|birth_place=కోల్బర్ట్, వాషింగ్టన్, అమెరికా|occupation=Actress|known_for={{ubl|''హ్యాపీ ఎండింగ్స్ (టీవీ సిరీస్)''|''హౌ ఐ మెట్ యువర్ మదర్''}}|education=లయోలా మేరీమౌంట్ విశ్వవిద్యాలయం|years_active=2006–ప్రస్తుతం}} '''మికైలా హూవర్''' (ఆంగ్లం: Mikaela Hoover; జననం 1984 జూలై 12) ఒక అమెరికన్ నటి. ఆమె తరచుగా దర్శకుడు జేమ్స్ గన్ (James Gunn)తో కలిసి పనిచేస్తూ, అతని సూపర్ (2010), ''గార్డియన్స్ ఆఫ్ ది గెలాక్సీ'' (2014), ''ది సూసైడ్ స్క్వాడ్'' (2021), ''సూపర్‌మ్యాన్'' (2025) వంటి చిత్రాలలో కనిపించింది. [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] లైవ్-యాక్షన్ వన్ పీస్ అనుసరణ రెండవ సీజన్లో టోనీ టోనీ చాపర్ కోసం ఆమె గాత్రదానం చేసింది. == ప్రారంభ జీవితం == మికైలా హూవర్ 1984 జూలై 12న [[వాషింగ్టన్]] లోని కోల్బెర్ట్ లో ఫ్రాంక్, నాన్సీ హూవర్ దంపతులకు జన్మించింది.<ref>{{Cite web|last=<!--not stated or generic "Staff"-->|title=Mikaela Hoover|url=http://www.craveonline.com/girl/mikaela-hoover|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016083917/http://www.craveonline.com/girl/mikaela-hoover|archive-date=October 16, 2016|access-date=29 July 2017|website=craveonline.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=<!--not stated or generic "Staff"-->|date=2017|title=Mikaela Hoover|url=http://www.hollywood.com/celebrities/mikaela-hoover-57921612/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729051811/http://www.hollywood.com/celebrities/mikaela-hoover-57921612/|archive-date=2017-07-29|access-date=25 July 2017|website=[[Hollywood.com]]}}</ref> ఆమె తండ్రి ఇటాలియన్, జర్మన్ సంతతికి చెందినవాడు, తల్లి ఇరానియన్-అమెరికన్.<ref name="Bellus">{{Cite interview |interviewer=Joshua |title=Mikaela Hoover |url=http://www.bellusmagazine.com/mikaela-hoover/ |access-date=24 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220075809/http://www.bellusmagazine.com/mikaela-hoover/ |archive-date=20 December 2016 |url-status=dead |work=bellusmagazine.com |date=15 May 2014}}</ref> ఆమె రెండు సంవత్సరాల వయస్సులో నృత్యంలో శిక్షణ తీసుకోవడం ప్రారంభించింది, పాఠశాల నాటకాలలో నటించింది. అలాగే తన చిన్నతనంలో స్థానిక వాణిజ్య ప్రకటనలలో కనిపించింది. ఆమె [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్]] లోని లయోలా మేరీమౌంట్ విశ్వవిద్యాలయంలో నాటకంలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీతో పట్టభద్రురాలైంది.<ref name="Bellus" /><ref name="Swagger">{{Cite interview |interviewer=Maximus |title=Mikaela Hoover |url=http://www.swaggermagazine.com/home/women/mikaela-hoover/ |access-date=24 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920003721/https://www.swaggermagazine.com/home/women/mikaela-hoover/ |archive-date=September 20, 2020 |url-status=live |work=swaggermagazine.com |date=2014-06-09}}</ref> == కెరీర్ == మికైలా హూవర్ 2007లో ''ఫ్రాంక్'' చిత్రంలో ఒక పాత్రతో తన కెరీర్ ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|title=Films starring Mikaela Hoover|url=https://letterboxd.com/actor/mikaela-hoover/|access-date=2025-09-17|website=letterboxd.com|language=en}}</ref> ఆ తర్వాత, ఆమె సోరోరిటీ ఫరెవర్ (2008) అనే వెబ్ సిరీస్ లో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|last=Hustvedt|first=Marc|date=2008-09-08|title=\'Sorority Forever\' Season Premiere Monday, Will Viewers Rush? (Trailer)|url=https://www.tubefilter.com/2008/09/07/sorority-forever-season-premiere-monday-will-viewers-rush-trailer/|access-date=2025-09-18|website=Tubefilter|language=en-US}}</ref> అదే సమయంలో, ఆమె దర్శకుడు జేమ్స్ గన్ ప్రాజెక్ట్ హ్యూమన్జీ! (2008) కోసం ఆడిషన్ చేసింది.<ref>{{Cite web|last=Hustvedt|first=Marc|date=2009-10-13|title=James Gunn's 'Humanzee!' Premieres on Blip, Too Racy for XBox Live|url=https://www.tubefilter.com/2009/10/13/james-gunns-humanzee-premieres-on-blip-too-racy-for-xbox-live/|access-date=2025-09-18|website=Tubefilter|language=en-US}}</ref> ఇది ఆయన, పీటర్ సఫ్రాన్ నిర్మించిన ఎక్స్‌బాక్స్ సిరీస్ ''స్పార్కీ & మికైలా'' ప్రధాన పాత్రలో నటించడానికి దారితీసింది.<ref>{{Cite magazine|last=Davids|first=Brian|date=2025-07-18|title=Mikaela Hoover Talks 'Superman,' Cat Grant's Clark Kent Crush and 17 Years of James Gunn Team-Ups|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/superman-cat-grant-mikaela-hoover-1236319335/|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250718195043/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/superman-cat-grant-mikaela-hoover-1236319335/|archive-date=2025-07-18|access-date=2025-09-18}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Villaverde|first=Noah|date=2025-08-11|title=Before Superman, Mikaela Hoover Starred In A Forgotten James Gunn Web Series|url=https://www.slashfilm.com/1933274/superman-mikaela-hoover-james-gunn-web-series/|access-date=2025-09-18|website=SlashFilm|language=en-US}}</ref> 2010లో, మికైలా హూవర్ హౌ ఐ మెట్ యువర్ మదర్ లో అతిథి పాత్రతో సహా అమెరికన్ టెలివిజన్ నిర్మాణాలలో కనిపించడం ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|title=Mikaela Hoover Wore Her Own Glasses While Filming 'Superman': 'I Better Get Those Back' (Exclusive)|url=https://people.com/mikaela-hoover-wore-her-own-glasses-superman-exclusive-11775939|access-date=2025-09-18|website=People.com|language=en}}</ref> అదే సంవత్సరం, ఆమె జేమ్స్ గన్ రూపొందించిన డార్క్ కామెడీ చిత్రం సూపర్ (2010)లో సహాయక పాత్ర పోషించింది.<ref name=":0" /> ఆమె అనేక సిట్కామ్ లు, కామెడీ సిరీస్లలో అతిథి పాత్రలలో కనిపించింది. 2011లో, ఆమె హ్యాపీ ఎండింగ్స్ రెండు ఎపిసోడ్లలో జాకీ పాత్రను పోషించింది, 2012లో ఆమె యాంగర్ మేనేజ్మెంట్ ఎపిసోడ్లో కనిపించింది.<ref>{{Cite web|last=Masters|first=Megan|date=2012-02-10|title=TVLine Items: Happy Endings Rebound Girl Returns, Munsters Delayed, Pilot Scoop and More!|url=https://www.tvline.com/casting-news/happy-endings-mikaela-hoover-munsters-2012-reboot-delayed-298274/|access-date=2025-09-18|website=TVLine|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=DeFellipo|first=Michael|date=2014-09-13|title=Interview: Mikaela Hoover talks Guardians of the Galaxy, Zombie Basement, and Hide & Seek.|url=https://www.horrorsociety.com/2014/09/13/interview-mikaela-hoover/|access-date=2025-09-18|website=Horror Society|language=en-US}}</ref> 2013లో, ఆమె టూ అండ్ ఎ హాఫ్ మెన్, ది ''లీగ్'' లలో అతిథి పాత్ర పోషించింది, తరువాత 2014లో ''సెయింట్ జార్జ్'' లో కనిపించింది.<ref>{{Cite web|last=Sharp|date=2014-08-29|title=A Woman You Should Meet: Mikaela Hoover|url=https://sharpmagazine.com/2014/08/29/mikaela-hoover-is-a-woman-you-should-meet/|access-date=2025-09-18|website=Sharp Magazine|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=paulalabonte|date=2024-02-05|title=CAPE presents Featured Guest for CAPE 2024...|url=https://www.cornwallseawaynews.com/community/cape-presents-featured-guest-for-cape-2024/|access-date=2025-09-18|website=Cornwall Seaway News|language=en-US}}</ref> ''గార్డియన్స్ ఆఫ్ ది గెలాక్సీ'' (2014)లో నోవా ప్రైమ్ సహాయకురాలిగా కనిపించిన ఆమె జేమ్స్ గన్ తో తన సహకారాన్ని కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> తరువాత ఆమె జేమ్స్ గన్ నిర్మించిన ది బెల్కో ఎక్స్పెరిమెంట్ (2016) లో రజియా మెమేరియన్ పాత్రను పోషించింది.<ref name=":1" /> 2017లో, ఆమె టెలివిజన్లో 2 బ్రోక్ గర్ల్స్, ది గెస్ట్ బుక్, లూసిఫెర్ లలో ఒకే-ఎపిసోడ్ పాత్రలు పోషించింది.<ref name="Kroll">{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=2021-03-05|title='Holidate' Star Mikaela Hoover Signs With Buchwald|url=https://deadline.com/2021/03/mikaela-hoover-buchwald-1234706934/|access-date=2025-09-18|website=Deadline|language=en-US}}</ref> ఆమె ''ది సూసైడ్ స్క్వాడ్'' (2021), కామెడీ గెస్ట్ హౌస్ (2020) లలో సహాయక పాత్రలతో చలన చిత్రాలకు తిరిగి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=Lammers|first=Tim|date=2021-08-26|title=The Suicide Squad's Mikaela Hoover Reveals What It Was Like Working With The Star-Studded Cast - Exclusive|url=https://www.looper.com/494376/the-suicide-squads-mikaela-hoover-reveals-what-it-was-like-working-with-the-star-studded-cast-exclusive/|access-date=2025-09-17|website=Looper|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-12-23|title=This New Pauly Shore Movie Is the #9 Film on Netflix and We Are So Confused|url=https://www.purewow.com/entertainment/guest-house-netflix|access-date=2025-09-18|website=PureWow|language=en}}</ref> అదే సంవత్సరం, ఆమె [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] రొమాంటిక్ కామెడీ హాలిడేట్ ప్రధాన తారాగణంలో భాగంగా ఉంది.<ref name="Kroll" /> దీని తరువాత ఆమె నెట్‌ఫ్లిక్స్ లవ్ హార్డ్ (2021)లో మరో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=2020-10-15|title=Darren Barnet, Harry Shum Jr., James Saito, Mikaela Hoover and Heather McMahan Join 'Love Hard'|url=https://deadline.com/2020/10/darren-barnet-harry-shum-jr-james-saito-mikaela-hoover-heather-mcmahan-love-hard-1234597847/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116165718/https://deadline.com/2020/10/darren-barnet-harry-shum-jr-james-saito-mikaela-hoover-heather-mcmahan-love-hard-1234597847/|archive-date=January 16, 2021|access-date=2025-09-18|website=Deadline|language=en-US}}</ref> మికైలా హూవర్ తరువాత డీసి స్టూడియోస్ కోసం జేమ్స్ గన్ రూపొందించిన ''సూపర్‌మ్యాన్'' లో క్యాట్ గ్రాంట్ గా నటించింది.<ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=2024-06-07|title=Mikaela Hoover & Christopher MacDonald Join 'Superman'|url=https://deadline.com/2024/06/superman-adds-mikaela-hoover-christopher-mcdonald-to-cast-1235962433/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607215905/https://deadline.com/2024/06/superman-adds-mikaela-hoover-christopher-mcdonald-to-cast-1235962433/|archive-date=June 7, 2024|access-date=2025-09-17|website=Deadline|language=en-US}}</ref> 2025లో, ఆమె నెట్‌ఫ్లిక్స్ సిరీస్ వన్ పీస్ రెండవ సీజన్లో ప్రధాన తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించబడింది, టోనీ టోనీ చాపర్ కు స్వరాన్ని అందించింది.<ref>{{Cite web|title=voiced by the incredible Mikaela Hoover|url=https://x.com/onepiecenetflix/status/1928977011474583573}}</ref><ref name="Maas">{{Cite web|last=Maas|first=Jennifer|date=2025-06-01|title=‘One Piece’ Casts Mikaela Hoover as Tony Tony Chopper; Netflix to Release Season 2 in 2026|url=https://variety.com/2025/tv/news/one-piece-season-2-release-2026-tony-tony-chopper-1236414205/|access-date=2025-09-17|website=Variety|language=en-US}}</ref> ఈ సీజన్ 2026లో ప్రసారమైంది. <ref name="Maas" /> ఆగష్టు 2026లో, మికైలా హూవర్ హెచ్.బి.ఓ ధారావాహిక ''ది పీపుల్ వి. గొరిల్లా గ్రోడ్'' లో క్యాట్ గ్రాంట్ గా తన డీసి స్టూడియోస్ పాత్రను తిరిగి పోషిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=2026-08-21|title=DC’s ‘People v. Gorilla Grodd’ Mockumentary Series Set at HBO Max, Skyler Gisondo and Jimmy Tatro to Star|url=https://variety.com/2026/tv/news/people-v-gorilla-grodd-hbo-max-skyler-gisondo-jimmy-tatro-1236840183/|access-date=2026-08-22|website=Variety|language=en-US}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 6ryarp3xndhet252xbqya3s27b48uun 4954983 4954982 2026-09-08T18:01:35Z Muralikrishna m 106628 4954983 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=మికైలా హూవర్|image=Mikaela Hoover GalaxyCon 2025.jpg|caption=2025లో మికైలా హూవర్|birth_date={{Birth date and age|1984|07|12|mf=yes}}|birth_place=కోల్బర్ట్, వాషింగ్టన్, అమెరికా|occupation=Actress|known_for={{ubl|''హ్యాపీ ఎండింగ్స్ (టీవీ సిరీస్)''|''హౌ ఐ మెట్ యువర్ మదర్''}}|education=లయోలా మేరీమౌంట్ విశ్వవిద్యాలయం|years_active=2006–ప్రస్తుతం}} '''మికైలా హూవర్''' (ఆంగ్లం: Mikaela Hoover; జననం 1984 జూలై 12) ఒక అమెరికన్ నటి. ఆమె తరచుగా దర్శకుడు జేమ్స్ గన్ (James Gunn)తో కలిసి పనిచేస్తూ, అతని సూపర్ (2010), ''గార్డియన్స్ ఆఫ్ ది గెలాక్సీ'' (2014), ''ది సూసైడ్ స్క్వాడ్'' (2021), ''సూపర్‌మ్యాన్'' (2025) వంటి చిత్రాలలో కనిపించింది. [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] లైవ్-యాక్షన్ వన్ పీస్ అనుసరణ రెండవ సీజన్లో టోనీ టోనీ చాపర్ కోసం ఆమె గాత్రదానం చేసింది. == ప్రారంభ జీవితం == మికైలా హూవర్ 1984 జూలై 12న [[వాషింగ్టన్]] లోని కోల్బెర్ట్ లో ఫ్రాంక్, నాన్సీ హూవర్ దంపతులకు జన్మించింది.<ref>{{Cite web|last=<!--not stated or generic "Staff"-->|title=Mikaela Hoover|url=http://www.craveonline.com/girl/mikaela-hoover|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016083917/http://www.craveonline.com/girl/mikaela-hoover|archive-date=October 16, 2016|access-date=29 July 2017|website=craveonline.com}}</ref><ref>{{Cite web|last=<!--not stated or generic "Staff"-->|date=2017|title=Mikaela Hoover|url=http://www.hollywood.com/celebrities/mikaela-hoover-57921612/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729051811/http://www.hollywood.com/celebrities/mikaela-hoover-57921612/|archive-date=2017-07-29|access-date=25 July 2017|website=[[Hollywood.com]]}}</ref> ఆమె తండ్రి ఇటాలియన్, జర్మన్ సంతతికి చెందినవాడు, తల్లి ఇరానియన్-అమెరికన్.<ref name="Bellus">{{Cite interview |interviewer=Joshua |title=Mikaela Hoover |url=http://www.bellusmagazine.com/mikaela-hoover/ |access-date=24 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220075809/http://www.bellusmagazine.com/mikaela-hoover/ |archive-date=20 December 2016 |url-status=dead |work=bellusmagazine.com |date=15 May 2014}}</ref> ఆమె రెండు సంవత్సరాల వయస్సులో నృత్యంలో శిక్షణ తీసుకోవడం ప్రారంభించింది, పాఠశాల నాటకాలలో నటించింది. అలాగే తన చిన్నతనంలో స్థానిక వాణిజ్య ప్రకటనలలో కనిపించింది. ఆమె [[లాస్ ఏంజలెస్|లాస్ ఏంజిల్స్]] లోని లయోలా మేరీమౌంట్ విశ్వవిద్యాలయంలో నాటకంలో బ్యాచిలర్ డిగ్రీతో పట్టభద్రురాలైంది.<ref name="Bellus" /><ref name="Swagger">{{Cite interview |interviewer=Maximus |title=Mikaela Hoover |url=http://www.swaggermagazine.com/home/women/mikaela-hoover/ |access-date=24 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920003721/https://www.swaggermagazine.com/home/women/mikaela-hoover/ |archive-date=September 20, 2020 |url-status=live |work=swaggermagazine.com |date=2014-06-09}}</ref> == కెరీర్ == మికైలా హూవర్ 2007లో ''ఫ్రాంక్'' చిత్రంలో ఒక పాత్రతో తన కెరీర్ ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|title=Films starring Mikaela Hoover|url=https://letterboxd.com/actor/mikaela-hoover/|access-date=2025-09-17|website=letterboxd.com|language=en}}</ref> ఆ తర్వాత, ఆమె సోరోరిటీ ఫరెవర్ (2008) అనే వెబ్ సిరీస్ లో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|last=Hustvedt|first=Marc|date=2008-09-08|title=\'Sorority Forever\' Season Premiere Monday, Will Viewers Rush? (Trailer)|url=https://www.tubefilter.com/2008/09/07/sorority-forever-season-premiere-monday-will-viewers-rush-trailer/|access-date=2025-09-18|website=Tubefilter|language=en-US}}</ref> అదే సమయంలో, ఆమె దర్శకుడు జేమ్స్ గన్ ప్రాజెక్ట్ హ్యూమన్జీ! (2008) కోసం ఆడిషన్ చేసింది.<ref>{{Cite web|last=Hustvedt|first=Marc|date=2009-10-13|title=James Gunn's 'Humanzee!' Premieres on Blip, Too Racy for XBox Live|url=https://www.tubefilter.com/2009/10/13/james-gunns-humanzee-premieres-on-blip-too-racy-for-xbox-live/|access-date=2025-09-18|website=Tubefilter|language=en-US}}</ref> ఇది ఆయన, పీటర్ సఫ్రాన్ నిర్మించిన ఎక్స్‌బాక్స్ సిరీస్ ''స్పార్కీ & మికైలా'' ప్రధాన పాత్రలో నటించడానికి దారితీసింది.<ref>{{Cite magazine|last=Davids|first=Brian|date=2025-07-18|title=Mikaela Hoover Talks 'Superman,' Cat Grant's Clark Kent Crush and 17 Years of James Gunn Team-Ups|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/superman-cat-grant-mikaela-hoover-1236319335/|magazine=[[The Hollywood Reporter]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250718195043/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/superman-cat-grant-mikaela-hoover-1236319335/|archive-date=2025-07-18|access-date=2025-09-18}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=Villaverde|first=Noah|date=2025-08-11|title=Before Superman, Mikaela Hoover Starred In A Forgotten James Gunn Web Series|url=https://www.slashfilm.com/1933274/superman-mikaela-hoover-james-gunn-web-series/|access-date=2025-09-18|website=SlashFilm|language=en-US}}</ref> 2010లో, మికైలా హూవర్ హౌ ఐ మెట్ యువర్ మదర్ లో అతిథి పాత్రతో సహా అమెరికన్ టెలివిజన్ నిర్మాణాలలో కనిపించడం ప్రారంభించింది.<ref>{{Cite web|title=Mikaela Hoover Wore Her Own Glasses While Filming 'Superman': 'I Better Get Those Back' (Exclusive)|url=https://people.com/mikaela-hoover-wore-her-own-glasses-superman-exclusive-11775939|access-date=2025-09-18|website=People.com|language=en}}</ref> అదే సంవత్సరం, ఆమె జేమ్స్ గన్ రూపొందించిన డార్క్ కామెడీ చిత్రం సూపర్ (2010)లో సహాయక పాత్ర పోషించింది.<ref name=":0" /> ఆమె అనేక సిట్కామ్ లు, కామెడీ సిరీస్లలో అతిథి పాత్రలలో కనిపించింది. 2011లో, ఆమె హ్యాపీ ఎండింగ్స్ రెండు ఎపిసోడ్లలో జాకీ పాత్రను పోషించింది, 2012లో ఆమె యాంగర్ మేనేజ్మెంట్ ఎపిసోడ్లో కనిపించింది.<ref>{{Cite web|last=Masters|first=Megan|date=2012-02-10|title=TVLine Items: Happy Endings Rebound Girl Returns, Munsters Delayed, Pilot Scoop and More!|url=https://www.tvline.com/casting-news/happy-endings-mikaela-hoover-munsters-2012-reboot-delayed-298274/|access-date=2025-09-18|website=TVLine|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|last=DeFellipo|first=Michael|date=2014-09-13|title=Interview: Mikaela Hoover talks Guardians of the Galaxy, Zombie Basement, and Hide & Seek.|url=https://www.horrorsociety.com/2014/09/13/interview-mikaela-hoover/|access-date=2025-09-18|website=Horror Society|language=en-US}}</ref> 2013లో, ఆమె టూ అండ్ ఎ హాఫ్ మెన్, ది ''లీగ్'' లలో అతిథి పాత్ర పోషించింది, తరువాత 2014లో ''సెయింట్ జార్జ్'' లో కనిపించింది.<ref>{{Cite web|last=Sharp|date=2014-08-29|title=A Woman You Should Meet: Mikaela Hoover|url=https://sharpmagazine.com/2014/08/29/mikaela-hoover-is-a-woman-you-should-meet/|access-date=2025-09-18|website=Sharp Magazine|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=paulalabonte|date=2024-02-05|title=CAPE presents Featured Guest for CAPE 2024...|url=https://www.cornwallseawaynews.com/community/cape-presents-featured-guest-for-cape-2024/|access-date=2025-09-18|website=Cornwall Seaway News|language=en-US}}</ref> ''గార్డియన్స్ ఆఫ్ ది గెలాక్సీ'' (2014)లో నోవా ప్రైమ్ సహాయకురాలిగా కనిపించిన ఆమె జేమ్స్ గన్ తో తన సహకారాన్ని కొనసాగించింది.<ref name=":1" /> తరువాత ఆమె జేమ్స్ గన్ నిర్మించిన ది బెల్కో ఎక్స్పెరిమెంట్ (2016) లో రజియా మెమేరియన్ పాత్రను పోషించింది.<ref name=":1" /> 2017లో, ఆమె టెలివిజన్లో 2 బ్రోక్ గర్ల్స్, ది గెస్ట్ బుక్, లూసిఫెర్ లలో ఒకే-ఎపిసోడ్ పాత్రలు పోషించింది.<ref name="Kroll">{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=2021-03-05|title='Holidate' Star Mikaela Hoover Signs With Buchwald|url=https://deadline.com/2021/03/mikaela-hoover-buchwald-1234706934/|access-date=2025-09-18|website=Deadline|language=en-US}}</ref> ఆమె ''ది సూసైడ్ స్క్వాడ్'' (2021), కామెడీ గెస్ట్ హౌస్ (2020) లలో సహాయక పాత్రలతో చలన చిత్రాలకు తిరిగి వచ్చింది.<ref>{{Cite web|last=Lammers|first=Tim|date=2021-08-26|title=The Suicide Squad's Mikaela Hoover Reveals What It Was Like Working With The Star-Studded Cast - Exclusive|url=https://www.looper.com/494376/the-suicide-squads-mikaela-hoover-reveals-what-it-was-like-working-with-the-star-studded-cast-exclusive/|access-date=2025-09-17|website=Looper|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-12-23|title=This New Pauly Shore Movie Is the #9 Film on Netflix and We Are So Confused|url=https://www.purewow.com/entertainment/guest-house-netflix|access-date=2025-09-18|website=PureWow|language=en}}</ref> అదే సంవత్సరం, ఆమె [[నెట్‌ఫ్లిక్స్]] రొమాంటిక్ కామెడీ హాలిడేట్ ప్రధాన తారాగణంలో భాగంగా ఉంది.<ref name="Kroll" /> దీని తరువాత ఆమె నెట్‌ఫ్లిక్స్ లవ్ హార్డ్ (2021)లో మరో ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|last=Kroll|first=Justin|date=2020-10-15|title=Darren Barnet, Harry Shum Jr., James Saito, Mikaela Hoover and Heather McMahan Join 'Love Hard'|url=https://deadline.com/2020/10/darren-barnet-harry-shum-jr-james-saito-mikaela-hoover-heather-mcmahan-love-hard-1234597847/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116165718/https://deadline.com/2020/10/darren-barnet-harry-shum-jr-james-saito-mikaela-hoover-heather-mcmahan-love-hard-1234597847/|archive-date=January 16, 2021|access-date=2025-09-18|website=Deadline|language=en-US}}</ref> మికైలా హూవర్ తరువాత డీసి స్టూడియోస్ కోసం జేమ్స్ గన్ రూపొందించిన ''సూపర్‌మ్యాన్'' లో క్యాట్ గ్రాంట్ గా నటించింది.<ref>{{Cite web|last=Grobar|first=Matt|date=2024-06-07|title=Mikaela Hoover & Christopher MacDonald Join 'Superman'|url=https://deadline.com/2024/06/superman-adds-mikaela-hoover-christopher-mcdonald-to-cast-1235962433/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607215905/https://deadline.com/2024/06/superman-adds-mikaela-hoover-christopher-mcdonald-to-cast-1235962433/|archive-date=June 7, 2024|access-date=2025-09-17|website=Deadline|language=en-US}}</ref> 2025లో, ఆమె నెట్‌ఫ్లిక్స్ సిరీస్ వన్ పీస్ రెండవ సీజన్లో ప్రధాన తారాగణంలో చేరినట్లు ప్రకటించబడింది, టోనీ టోనీ చాపర్ కు స్వరాన్ని అందించింది.<ref>{{Cite web|title=voiced by the incredible Mikaela Hoover|url=https://x.com/onepiecenetflix/status/1928977011474583573}}</ref><ref name="Maas">{{Cite web|last=Maas|first=Jennifer|date=2025-06-01|title=‘One Piece’ Casts Mikaela Hoover as Tony Tony Chopper; Netflix to Release Season 2 in 2026|url=https://variety.com/2025/tv/news/one-piece-season-2-release-2026-tony-tony-chopper-1236414205/|access-date=2025-09-17|website=Variety|language=en-US}}</ref> ఈ సీజన్ 2026లో ప్రసారమైంది. <ref name="Maas" /> ఆగష్టు 2026లో, మికైలా హూవర్ హెచ్.బి.ఓ ధారావాహిక ''ది పీపుల్ వి. గొరిల్లా గ్రోడ్'' లో క్యాట్ గ్రాంట్ గా తన డీసి స్టూడియోస్ పాత్రను తిరిగి పోషిస్తున్నట్లు ప్రకటించింది.<ref>{{Cite web|last=Otterson|first=Joe|date=2026-08-21|title=DC’s ‘People v. Gorilla Grodd’ Mockumentary Series Set at HBO Max, Skyler Gisondo and Jimmy Tatro to Star|url=https://variety.com/2026/tv/news/people-v-gorilla-grodd-hbo-max-skyler-gisondo-jimmy-tatro-1236840183/|access-date=2026-08-22|website=Variety|language=en-US}}</ref> == మూలాలు == [[వర్గం:అమెరికన్ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:1984 జననాలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] sq6tqts5hn9s2gp705necrhmae0ysi0 0 509242 4954984 2026-09-08T18:06:26Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1457370|Quetiapine]] to:te #mdwikicx 4954984 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =443404910 |drug_name =Quetiapine |image =Quetiapine.svg |width =250px |alt = |image2 =Quetiapine-from-xtal-3D-balls.png |width2 =225px |caption =<!-- |type = <!-- Names --> |pronounce ={{IPAc-en|k|w|ᵻ|ˈ|t|aɪ|.|ə|p|iː|n}} {{respell|kwi|TY|ə-peen}} |tradename =Seroquel, Temprolide, others |synonyms = |IUPAC_name =2-(2-(4-Dibenzo[''b'',''f''][1,4]thiazepine-11-yl-1-piperazinyl)ethoxy)ethanol <!-- Clinical data --> |class =[[Atypical antipsychotic]]<ref name=AHFS2017/> |pregnancy_AU =B3 |pregnancy_category= |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|quetiapine-fumarate}} |MedlinePlus =a698019 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx-only |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status = |DailyMedID =Quetiapine |licence_US =Quetiapine |licence_EU = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =100%<ref name = Medscape /> |protein_bound =83%<ref name=EMC>{{cite web|title=Quetiapine 25 mg film-coated tablets - Summary of Product Characteristics|date=January 2013|access-date=20 October 2013|website=electronic Medicines Compendium|publisher=Sandoz|url=http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/26575/SPC/Quetiapine+25+mg+film-coated+tablets/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020062812/http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/26575/SPC/Quetiapine+25+mg+film-coated+tablets/|archive-date=20 October 2013|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020062812/http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/26575/SPC/Quetiapine+25+mg+film-coated+tablets/ |date=20 October 2013 }}</ref> |metabolism =[[Liver]] via CYP3A4-catalysed sulfoxidation to its active metabolite norquetiapine (N-desalkylquetiapine)<ref name = GG>{{cite book|vauthors=Brunton L, Chabner B, Knollman B|title=Goodman and Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics|edition=12th|publisher=McGraw Hill Professional|year=2010|isbn=978-0071624428|url=https://books.google.com/books?id=bVUfAQAAQBAJ|access-date=2018-07-23|archive-date=2020-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806023105/https://books.google.com/books?id=bVUfAQAAQBAJ|url-status=live}}</ref> |elimination_half-life=7 hours (parent compound); 9–12 hours (active metabolite, norquetiapine)<ref name = EMC/><ref name = DD>Truven Health Analytics, Inc. DrugPoint System (Internet) [cited 2013 Sep 18]. Greenwood Village, CO: Thomsen Healthcare; 2013.</ref> |excretion =[[Kidney]] (73%), faeces (20%)<ref name=Medscape>{{cite web|title=quetiapine (Rx) - Seroquel, Seroquel XR|url=http://reference.medscape.com/drug/seroquel-xr-quetiapine-342984#10|website=Medscape Reference|publisher=WebMD|access-date=11 October 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020163700/http://reference.medscape.com/drug/seroquel-xr-quetiapine-342984#10|archive-date=20 October 2013|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190821113224/https://reference.medscape.com/drug/seroquel-xr-quetiapine-342984#10 |date=21 August 2019 }}</ref><ref name = EMC/><ref name = DD /><ref name=DM>{{cite web|title=QUETIAPINE FUMARATE tablet QUETIAPINE FUMARATE (quetiapine fumarate ) tablet [Ascend Laboratories, LLC]|website=DailyMed|publisher=Ascend Laboratories, LLC|date=October 2013|access-date=26 November 2013|url=http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=3112a006-1c61-47f2-84f5-9a7670d09c9b|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224630/http://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=3112a006-1c61-47f2-84f5-9a7670d09c9b|archive-date=2 December 2013|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130123909/https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=3112a006-1c61-47f2-84f5-9a7670d09c9b |date=30 January 2020 }}</ref> <!-- Chemical and physical data --> |C =21 |H =25 |N =3 |O =2 |S =1 |SMILES =N\1=C(\c3c(Sc2c/1cccc2)cccc3)N4CCN(CCOCCO)CC4 |StdInChI =1S/C21H25N3O2S/c25-14-16-26-15-13-23-9-11-24(12-10-23)21-17-5-1-3-7-19(17)27-20-8-4-2-6-18(20)22-21/h1-8,25H,9-16H2 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =URKOMYMAXPYINW-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |solubility =3.29 }} '''క్వెటియాపైన్''', ఇతరులలో '''సెరోక్వెల్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడుతుంది, ఇది [[స్కిజోఫ్రీనియా|స్కిజోఫ్రెనియా]], [[బైపోలార్ డిజార్డర్]], మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్ చికిత్సకు ఉపయోగించే ఒక అసాధారణ యాంటీసైకోటిక్ ఔషధం.<ref name="AHFS2017">{{Cite web|title=Quetiapine Fumarate|url=https://www.drugs.com/monograph/quetiapine-fumarate.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=26 March 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829153057/https://www.drugs.com/monograph/quetiapine-fumarate.html|archive-date=29 August 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829064406/https://www.drugs.com/monograph/quetiapine-fumarate.html|date=29 August 2019}}</ref> దాని ఉపశమన ప్రభావం కారణంగా నిద్ర సహాయంగా విస్తృతంగా ఉపయోగించినప్పటికీ, అటువంటి ఉపయోగం ప్రయోజనాలు సాధారణంగా దుష్ప్రభావాలను అధిగమించినట్లు కనిపించవు.ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2017" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], బరువు పెరగడం, నోరు పొడిగా ఉండటం వంటివి ఉంటాయి.<ref name="AHFS2017" /> ఇతర దుష్ప్రభావాలలో నిలబడి ఉన్న తక్కువ రక్తపోటు, మూర్ఛలు, సుదీర్ఘమైన అంగస్తంభన, అధిక రక్తంలో చక్కెర, టార్డివ్ డైస్కినీసియా, న్యూరోలెప్టిక్ ప్రాణాంతక సిండ్రోమ్ ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2017" />[[చిత్త భ్రంశం (డెమెన్షియా)|చిత్తవైకల్యం]] ఉన్న వృద్ధులలో, దాని ఉపయోగం మరణ ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది.<ref name="AHFS2017" />[[గర్భం]] [[గర్భం|మూడవ త్రైమాసికంలో]] ఉపయోగించడం వలన పుట్టిన తరువాత కొంతకాలం శిశువులో కదలిక రుగ్మత ఏర్పడవచ్చు.<ref name="AHFS2017" />క్వెటియాపైన్ సెరోటోనిన్, డోపామైన్ సహా అనేక గ్రాహకాలను నిరోధించడం ద్వారా పనిచేస్తుందని నమ్ముతారు.<ref name="AHFS2017" /> క్వెటియాపైన్ 1985లో అభివృద్ధి చేయబడింది, 1997లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2017" /> ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా ఉంది.<ref name="WHO23rd">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=The selection and use of essential medicines 2023: web annex A: World Health Organization model list of essential medicines: 23rd list (2023)|year=2023|hdl=10665/371090|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2023.02|hdl-access=free}}</ref>ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="BNF74" />యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2017 నాటికి టోకు ధర నెలకు సుమారు US $12.<ref name="NAD2017">{{Cite web|title=NADAC as of 2017-03-22|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2017-03-22/9q7x-utx9|publisher=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=26 March 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170326230852/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2017-03-22/9q7x-utx9|archive-date=26 March 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170326230852/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2017-03-22/9q7x-utx9|date=2017-03-26}}</ref>యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 2017 నాటికి ఒక నెల సరఫరా NHS కు సుమారు £60 ఖర్చు అవుతుంది.<ref name="BNF74">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 74|date=2017|publisher=British Medical Association|isbn=978-0857112989|page=383|edition=74}}</ref>2017లో ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 76వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం, పది మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=18 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200318234059/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}</ref><ref>{{Cite web|title=Quetiapine - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/QuetiapineFumarate|access-date=11 April 2020|archive-date=8 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708075526/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/QuetiapineFumarate|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708075526/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/QuetiapineFumarate|date=8 July 2020}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 1sfv9vy0yrvi6mreq3jyb51bpijr2rn 0 509243 4954986 2026-09-08T18:25:03Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1458734|Clonazepam]] to:te #mdwikicx 4954986 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =458436513 |drug_name =Clonazepam |image =Clonazepam 200.svg |alt = |image2 =Clonazepam_ball-and-stick_model.png |caption =<!-- |type = <!-- Names --> |pronounce =kləʊˈnazɪpam |tradename =Klonopin, Rivotril, others<ref>{{cite news|title=Clonazepam - Drugs.com|url=https://www.drugs.com/international/clonazepam.html|newspaper=Drugs.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825060941/https://www.drugs.com/international/clonazepam.html|archive-date=2017-08-25}}</ref> |synonyms = |IUPAC_name =5-(2-Chlorophenyl)-7-nitro-1,3-dihydro-1,4-benzodiazepin-2-one <!-- Clinical data --> |class =[[Benzodiazepine]] |pregnancy_AU =B3 |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{cite web | title=Clonazepam Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=4 May 2020 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/clonazepam.html | access-date=17 May 2020 | archive-date=28 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200728161048/https://www.drugs.com/pregnancy/clonazepam.html | url-status=live }}</ref> |pregnancy_category= |routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]], [[Intramuscular injection|intramuscular]], [[Intravenous therapy|intravenous]], [[Sublingual administration|sublingual]] |onset =Within an hour<ref name=Coop2007/> |duration_of_action=6–12 hours<ref name=Coop2007/> |dependency_liability=[[Physical dependence|Physical]]: Low to moderate<ref name=Pag2017/><br /> [[Psychological dependence|Psychological]]: Moderate to high<ref name=Pag2017>{{cite book |last1=Pagliaro |first1=Ann Marie |last2=Pagliaro |first2=Louis A. |title=Women's Drug and Substance Abuse: A Comprehensive Analysis and Reflective Synthesis |date=2017 |publisher=Routledge |isbn=9781351618250 |page=PT145 |url=https://books.google.com/books?id=IWE1DwAAQBAJ&pg=PT145 |access-date=2020-07-30 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728045807/https://books.google.com/books?id=IWE1DwAAQBAJ&pg=PT145 |url-status=live }}</ref> |addiction_liability=Moderate<ref>{{cite book |last1=Hupp |first1=James R. |last2=Tucker |first2=Myron R. |last3=Ellis |first3=Edward |title=Contemporary Oral and Maxillofacial Surgery - E-Book |date=2013 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9780323226875 |page=679 |url=https://books.google.com/books?id=RcbsAwAAQBAJ&pg=PA679 |access-date=2020-07-30 |archive-date=2020-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812212632/https://books.google.com/books?id=RcbsAwAAQBAJ&pg=PA679 |url-status=live }}</ref> <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|clonazepam}} |MedlinePlus =a682279 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_BR =B1 |legal_CA =Schedule IV |legal_DE =Rx-only/Anlage III |legal_NZ =Class C |legal_UN =Psychotropic Schedule IV |legal_UK =CD (Benz) POM |legal_US =Schedule IV |legal_status =Rx-only |DailyMedID =Clonazepam |licence_US =Clonazepam |licence_EU = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =90% |protein_bound =≈85% |metabolism =[[Liver]] ([[CYP3A]])<ref name=AHFS2015/> |metabolites =7-aminoclonazepam; 7-acetaminoclonazepam; 3-hydroxy clonazepam<ref name="auto">{{cite journal |author=Ebel S |author2=Schütz H |date= February 27, 1977 |title=[Studies on the detection of clonazepam and its main metabolites considering in particular thin-layer chromatography discrimination of nitrazepam and its major metabolic products (author's transl)] |volume=27 |issue=2 |pages=325–37 |pmid=577149 |journal=Arzneimittelforschung}}</ref><ref>{{cite journal|title=Blood concentrations of clonazepam and 7-aminoclonazepam in forensic cases in Denmark for the period 2002-2007|first1=Anni|last1=Steentoft|first2=Kristian|last2=Linnet|date=30 January 2009|journal=Forensic Science International|volume=184|issue=1–3|pages=74–79|doi=10.1016/j.forsciint.2008.12.004|pmid=19150586}}</ref> |elimination_half-life=18–60 hours<ref name="Riss-2008"/> |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =15 |Cl =1 |H =10 |N =3 |O =3 |SMILES =[O-][N+](C1=CC2=C(C=C1)NC(CN=C2C3=CC=CC=C3Cl)=O)=O |StdInChI =1S/C15H10ClN3O3/c16-12-4-2-1-3-10(12)15-11-7-9(19(21)22)5-6-13(11)18-14(20)8-17-15/h1-7H,8H2,(H,18,20) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =DGBIGWXXNGSACT-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |molecular_weight =315.715 }} '''క్లోనాజెపం''', క్లోన్పిన్ బ్రాండ్ క్రింద విక్రయించబడుతుంది, ఇది మూర్ఛలు, తీవ్ర [[భయాందోళన రుగ్మత]], అకాతిసియా అని పిలువబడే కదలిక రుగ్మత నివారించడానికి, చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే ఔషధం.<ref name="AHFS2015">{{Cite web|title=Clonazepam|url=https://www.drugs.com/monograph/clonazepam.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=August 15, 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150905085907/http://www.drugs.com/monograph/clonazepam.html|archive-date=2015-09-05}}</ref> ఇది బెంజోడియాజిపైన్ తరగతికి చెందిన ఒక ప్రశాంతకారి..<ref name="AHFS2015" /> ఇది నోటి ద్వారా తీసుకోబడుతుంది.<ref name="AHFS2015" /> ప్రభావాలు ఒక గంటలో ప్రారంభమై ఆరు నుండి పన్నెండు గంటల మధ్య ఉంటాయి.<ref name="Coop2007">{{Cite book|last=Cooper|first=edited by Grant|title=Therapeutic uses of botulinum toxin|date=2007|publisher=Humana Press|location=Totowa, N.J.|isbn=9781597452472|page=214|url=https://books.google.com/books?id=UIUhCmMtqq8C&pg=PA214|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819100221/https://books.google.ca/books?id=UIUhCmMtqq8C&pg=PA214|archive-date=2016-08-19}}</ref> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో నిద్రపోవడం, సరైన సమన్వయం లేకపోవడం, ఆందోళన వంటివి ఉంటాయి..<ref name="AHFS2015" /> దీర్ఘకాలిక ఉపయోగం అకస్మాత్తుగా నిలిపివేయబడితే సహనం, ఆధారపడటం, ఉపసంహరణ లక్షణాలకు దారితీయవచ్చు.<ref name="AHFS2015" /> క్లోనాజెపంను నాలుగు వారాల కంటే ఎక్కువసేపు తీసుకునే వారిలో మూడింట ఒక వంతు మందిలో డిపెండెన్స్ సంభవిస్తుంది.<ref name="Riss-2008">{{Cite journal | last1 = Riss | first1 = J. | last2 = Cloyd | first2 = J. | last3 = Gates | first3 = J. | last4 = Collins | first4 = S. | title = Benzodiazepines in epilepsy: pharmacology and pharmacokinetics | url = http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/120119477/PDFSTART | format = PDF | journal = Acta Neurol Scand | volume = 118 | issue = 2 | pages = 69–86 |date=Aug 2008 | doi = 10.1111/j.1600-0404.2008.01004.x | pmid = 18384456 }}{{dead link|date=February 2019|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> [[ఆత్మహత్య]] ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంది, ముఖ్యంగా అప్పటికే నిరాశకు గురైన వారిలో.<ref name="AHFS2015" /><ref name="Dodd2017">{{Cite paper|title=Prescribed Benzodiazepines and Suicide Risk: A Review of the Literature}}</ref> గర్భధారణ సమయంలో ఉపయోగించినట్లయితే అది శిశువుకు హాని కలిగించవచ్చు.<ref name="AHFS2015" /> క్లోనాజెపం GABAA గ్రాహకాలతో బంధిస్తుంది, తద్వారా చీఫ్ ఇన్హిబిటరి న్యూరోట్రాన్స్మిటర్ γ-అమినోబ్యూటిక్ ఆమ్లం (GABA) ప్రభావాన్ని పెంచుతుంది. క్లోనాజెపామ్ 1960 లో పేటెంట్ చేయబడింది, 1975లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో రోచ్ నుండి అమ్మకానికి వెళ్ళింది.<ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=535|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA535|access-date=2020-07-30|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801020341/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA535}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shorter|first=Edward|title=A Historical Dictionary of Psychiatry|date=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190292010|chapter-url=https://books.google.com/books?id=juAJCAAAQBAJ&pg=PT66|chapter=B|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002125926/https://books.google.ca/books?id=juAJCAAAQBAJ&pg=PT66|archive-date=2015-10-02}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2015" /> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో టోకు ధర మాత్రకు US $0.01, US $0.07 మధ్య ఉంటుంది.<ref name="ref">{{Cite web|title=Clonazepam|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=196&searchYear=2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122125135/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=196&searchYear=2014|url-status=dead|archive-date=22 January 2018|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=15 August 2015}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మాత్రలు ఒక్కొక్కటి సుమారు US $0.40.<ref name="AHFS2015" /> 2017 లో, ఇది 20 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 34 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Clonazepam - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Clonazepam|access-date=11 April 2020|archive-date=29 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170429114759/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Clonazepam|url-status=live}}</ref> ప్రపంచంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో దీనిని సాధారణంగా వినోద ఔషధంగా ఉపయోగిస్తారు.<ref>{{Cite book|last=Martino|first=edited by Davide|last2=Cavanna|first2=Andrea E.|title=Advances in the neurochemistry and neuropharmacology of Tourette Syndrome|date=2013|publisher=Elsevier Science|location=Burlington|isbn=9780124115613|page=357|url=https://books.google.com/books?id=RYhqAAAAQBAJ&pg=PA357|quote=In several countries, prescription and use is now severely limited due to abusive recreational use of clonazepam.|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002132021/https://books.google.ca/books?id=RYhqAAAAQBAJ&pg=PA357|archive-date=2015-10-02}}</ref><ref>{{Cite book|last=Fisher|first=Gary L.|title=Encyclopedia of substance abuse prevention, treatment, & recovery|date=2009|publisher=SAGE|location=Los Angeles|isbn=9781412950848|page=100|url=https://books.google.com/books?id=CGxXIspuXVMC&pg=PT134|quote=frequently abused|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812092733/https://books.google.ca/books?id=CGxXIspuXVMC&pg=PT134|archive-date=2016-08-12}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] onkzfexf2b1l5nhvijiixjn7v0zaf8e 0 509244 4954987 2026-09-08T18:27:27Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500778|Bovine spongiform encephalopathy]] to:te #mdwikicx 4954987 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Bovine spongiform encephalopathy |synonym =Mad cow disease |image =Aphis.usda.gov BSE 3.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt =A cow with BSE |caption =A cow with BSE which has [[Downer (animal)|lost its ability to stand]]. |pronounce = |specialty =[[Veterinary medicine]] |symptoms =Abnormal behavior, trouble walking, weight loss, unable to move<ref name=Cas2018/> |complications = |onset =4–5 years after exposure<ref name=WHO2002/> |duration = |types =Classic, atypical<ref name=Cas2018/> |causes =A type of [[prion]]<ref name=CDC2018Ab/> |risks = |diagnosis =Suspected based on symptoms, confirmed by examination of the brain<ref name=Cas2018/> |differential = |prevention =Not allowing older animals to enter the food supply, disallowing certain products in animal food<ref name=CDC2018Con/> |treatment = |medication = |prognosis =Death within weeks to months<ref name=WHO2002/> |frequency =4 cases (2017)<ref name=Cas2018/> |deaths = }} '''బోవిన్ స్పాంజిఫార్మ్ ఎన్సెఫలోపతి''' (BSE) సాధారణంగా '''పిచ్చి ఆవు వ్యాధి''' అని పిలుస్తారు, ఇది పశువుల న్యూరోడెజెనరేటివ్ వ్యాధి.<ref name="WHO2002" /> లక్షణాలు అసాధారణ ప్రవర్తన, నడకలో ఇబ్బంది, బరువు తగ్గడం..<ref name="Cas2018">{{Cite book|last=Casalone|first=C|last2=Hope|first2=J|title=Atypical and classic bovine spongiform encephalopathy.|work=Handbook of Clinical Neurology|date=2018|volume=153|pages=121–134|doi=10.1016/B978-0-444-63945-5.00007-6|pmid=29887132|isbn=9780444639455}}</ref> తరువాత వ్యాధి సమయంలో ఆవు కదలలేకపోతుంది.<ref name="Cas2018" /> సంక్రమణ, లక్షణాలు ప్రారంభమయ్యే మధ్య సమయం సాధారణంగా నాలుగు నుండి ఐదు సంవత్సరాలు.<ref name="WHO2002">{{Cite web|title=Bovine spongiform encephalopathy|url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs113/en/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218132047/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs113/en/|url-status=dead|archive-date=2012-12-18|website=WHO|access-date=27 October 2018|date=November 2002}}</ref> లక్షణాలు ప్రారంభమైనప్పటి నుండి మరణం వరకు సాధారణంగా వారాల నుండి నెలల వరకు ఉంటుంది.<ref name="WHO2002" /> మానవులకు వ్యాపించడం వల్ల క్రెట్జ్ఫెల్డ్-జాకోబ్ వ్యాధి (vCJD) వేరియంట్ ఏర్పడుతుందని నమ్ముతారు.<ref name="CDC2018Ab">{{Cite web|title=About BSE BSE (Bovine Spongiform Encephalopathy) Prion Diseases|url=https://www.cdc.gov/prions/bse/about.html|website=CDC|access-date=26 October 2018|language=en-us|date=2 October 2018|archive-date=24 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181024012846/https://www.cdc.gov/prions/bse/about.html|url-status=live}}</ref> 2018 నాటికి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా మొత్తం 231 విసిజెడి కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref name="CDC2018">{{Cite web|title=BSE in North America BSE (Bovine Spongiform Encephalopathy) Prion Diseases|url=https://www.cdc.gov/prions/bse/bse-north-america.html|website=CDC|access-date=26 October 2018|language=en-us|date=2 October 2018|archive-date=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027061541/https://www.cdc.gov/prions/bse/bse-north-america.html|url-status=live}}</ref> బిఎస్ఇ అనేది ప్రియాన్ అని పిలువబడే తప్పుగా మడతపెట్టిన ప్రోటీన్ ద్వారా సంక్రమణం కారణంగా ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.<ref name="CDC2018Ab" /><ref name="FDA2018">{{Cite web|title=Bovine Spongiform Encephalopathy (BSE) Questions and Answers|url=https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/safety-availability-biologics/bovine-spongiform-encephalopathy-bse-questions-and-answers|website=FDA|access-date=16 June 2019|language=en|date=22 May 2019|archive-date=26 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726120952/https://www.fda.gov/vaccines-blood-biologics/safety-availability-biologics/bovine-spongiform-encephalopathy-bse-questions-and-answers|url-status=live}}</ref> పశువులకు మాంసం, ఎముకల భోజనం (MBM) ఇవ్వడం ద్వారా వ్యాధి సోకినట్లు నమ్ముతారు, ఇందులో వ్యాధి లేదా స్క్రాపీ-సోకిన గొర్రె ఉత్పత్తులను ఆకస్మికంగా అభివృద్ధి చేసిన పశువుల అవశేషాలు ఉన్నాయి.<ref name="CDC2018Ab" /> పాడి ఆవుల చిన్న దూడలకు మాంసం, ఎముకల భోజనాన్ని తినిపించే పద్ధతి కారణంగా యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌ అంతటా ఈ వ్యాప్తి పెరిగింది.<ref name="CDC2018Ab" /> లక్షణాలు ఆధారంగా కేసులు అనుమానించబడతాయి, మెదడును పరీక్షించడం ద్వారా నిర్ధారించబడతాయి.<ref name="Cas2018" /> కేసులు క్లాసిక్ లేదా అసాధారణమైనవిగా వర్గీకరించబడ్డాయి, రెండోది H- L రకాలుగా విభజించబడింది.<ref name="Cas2018" /> ఇది ఒక రకమైన ట్రాన్స్‌మిసిబుల్ స్పాంజిఫార్మ్ ఎన్సెఫలోపతి (TSE).<ref>{{Cite web|title=Bovine spongiform encephalopathy (BSE)|url=https://www.who.int/zoonoses/diseases/bse/en/|website=WHO|access-date=20 February 2019|archive-date=22 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190422052531/https://www.who.int/zoonoses/diseases/bse/en/|url-status=live}}</ref> UKలో ఈ వ్యాధిని నివారించే ప్రయత్నాలలో 30 నెలల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న ఏ జంతువును మానవ ఆహారం లేదా జంతు ఆహార సరఫరా ప్రవేశించడానికి అనుమతించడం లేదు.<ref name="CDC2018Con" /> ఐరోపాలో 30 నెలల కంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న అన్ని పశువులు మానవ ఆహారంగా మారుతాయా అని పరీక్షించాలి.<ref name="CDC2018Con">{{Cite web|title=Control Measures BSE (Bovine Spongiform Encephalopathy) Prion Diseases|url=https://www.cdc.gov/prions/bse/control-measures.html|website=CDC|access-date=27 October 2018|language=en-us|date=2 October 2018|archive-date=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027101314/https://www.cdc.gov/prions/bse/control-measures.html|url-status=live}}</ref> ఉత్తర అమెరికాలో, నిర్దిష్ట ప్రమాద పదార్థం అని పిలువబడే ఆందోళన కణజాలం, జంతువుల ఆహారం లేదా పెంపుడు జంతువుల ఆహారం చేర్చబడదు.<ref>{{Cite web|title=Feed Bans BSE (Bovine Spongiform Encephalopathy) {{!}} Prion Diseases|url=https://www.cdc.gov/prions/bse/feed-ban.html|website=CDC|access-date=27 October 2018|language=en-us|date=2 October 2018|archive-date=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027101303/https://www.cdc.gov/prions/bse/feed-ban.html|url-status=live}}</ref> UKలో నిర్మూలన కార్యక్రమంలో సుమారు 4.4 మిలియన్ ఆవులు చంపబడ్డాయి.<ref>{{Cite news|title='All steps taken' after BSE diagnosis|url=https://www.bbc.com/news/uk-scotland-north-east-orkney-shetland-45954225|access-date=27 October 2018|work=BBC News|date=23 October 2018|archive-date=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027064617/https://www.bbc.com/news/uk-scotland-north-east-orkney-shetland-45954225|url-status=live}}</ref> 2017లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా నాలుగు కేసులు నమోదయ్యాయి, ఈ పరిస్థితి దాదాపుగా నిర్మూలించబడినట్లు పరిగణించబడుతుంది.<ref name="Cas2018" /> [[యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్|యునైటెడ్ కింగ్డమ్]], 1986 నుండి 2015 వరకు, 184,000 కంటే ఎక్కువ పశువులకు 1993లో సంభవించిన కొత్త కేసుల గరిష్ట స్థాయి ఉన్నట్లు నిర్ధారణ జరిగింది.<ref name="CDC2018Ab" /> ప్రపంచంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కొన్ని వేల అదనపు కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref name="Cas2018" /> ఈ పరిస్థితి ఉన్న కొన్ని మిలియన్ల పశువులు వ్యాప్తి సమయంలో ఆహార సరఫరాలోకి ప్రవేశించాయని నమ్ముతారు.<ref name="Cas2018" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 81a00mec43ztzdeoxfb8uomxpkm6tl7 0 509245 4954988 2026-09-08T18:29:50Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503857|Ondansetron]] to:te #mdwikicx 4954988 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |verifiedrevid =477170896 |drug_name =Ondansetron |image =Ondansetron skeletal.svg |width =225 |image2 =Ondansetron 3D.png |width2 =250 <!-- Names --> |pronounce = |tradename =Zofran, Zuplenz, Ondisolv, others |synonyms = |IUPAC_name =(''RS'')-9-Methyl-3-[(2-methyl-1''H''-imidazol-1-yl)methyl]-2,3-dihydro-1''H''-carbazol-4(9''H'')-one <!-- Clinical data --> |class =[[5-HT3 antagonist|Serotonin 5-HT₃ receptor antagonist]]<ref name=MSF2020I>{{cite web |title=ONDANSETRON injectable - Essential drugs |url=https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/ondansetron-injectable-16683003.html |website=medicalguidelines.msf.org |access-date=4 September 2020 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828195741/https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/ondansetron-injectable-16683003.html |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210828195741/https://medicalguidelines.msf.org/viewport/EssDr/english/ondansetron-injectable-16683003.html |date=28 August 2021 }}</ref> |pregnancy_AU =B1 |routes_of_administration=By mouth, [[Suppository|rectal]], [[intravenous therapy]] (IV), [[intramuscular injection]] (IM), [[Thin-film drug delivery|thin film]] |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|ondansetron-hydrochloride}} |MedlinePlus =a601209 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_CA =Rx-only |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |DailyMedID =Ondansetron <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =~60% |protein_bound =70–76% |metabolism =[[Liver]] ([[CYP3A4]], [[CYP1A2]], [[CYP2D6]]) |elimination_half-life=5.7 hours |excretion =[[Kidney]] <!-- Chemical and physical data --> |C =18 |H =19 |N =3 |O =1 |SMILES =O=C1c2c3ccccc3n(C)c2CCC1Cn4ccnc4C |StdInChI =1S/C18H19N3O/c1-12-19-9-10-21(12)11-13-7-8-16-17(18(13)22)14-5-3-4-6-15(14)20(16)2/h3-6,9-10,13H,7-8,11H2,1-2H3 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =FELGMEQIXOGIFQ-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} }} '''జోఫ్రాన్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించబడే ఒండాన్సెట్రాన్, క్యాన్సర్ కీమోథెరపీ, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]] లేదా శస్త్రచికిత్స వల్ల కలిగే వికారం, వాంతులను నివారించడానికి ఉపయోగించే మందు.<ref name="AHFS2016">{{Cite web|title=Ondansetron Hydrochloride|url=https://www.drugs.com/monograph/ondansetron-hydrochloride.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=February 11, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503132329/http://www.drugs.com/monograph/ondansetron-hydrochloride.html|archive-date=May 3, 2016|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503132329/http://www.drugs.com/monograph/ondansetron-hydrochloride.html|date=May 3, 2016}}</ref> ఇది గ్యాస్ట్రోఎంటరైటిస్ చికిత్సకు కూడా ప్రభావవంతంగా ఉంటుంది . చలన అనారోగ్యం వల్ల కలిగే వాంతులకు చికిత్స చేయడానికి ఇది అసమర్థమైనది . దీనిని నోటి ద్వారా లేదా కండరాలలోకి లేదా సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఇవ్వవచ్చు.<ref name="AHFS2016" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో అతిసారం, మలబద్ధకం, తలనొప్పి, నిద్రపోవడం, దురద ఉంటాయి..<ref name="AHFS2016" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో QT పొడిగింపు, తీవ్రమైన అలెర్జీ ప్రతిచర్య ఉన్నాయి.<ref name="AHFS2016" /> ఇది గర్భధారణ సమయంలో సురక్షితంగా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది కానీ ఈ సమూహంలో బాగా అధ్యయనం చేయబడలేదు.<ref name="AHFS2016" /> ఇది [[సెరటోనిన్|సెరోటోనిన్]] 5-HT₃ గ్రాహక విరోధి.<ref name="AHFS2016" /> ఇది డోపామైన్ గ్రాహకాలు లేదా మస్కరినిక్ గ్రాహకాలపై ఎటువంటి ప్రభావాన్ని చూపదు.<ref name="Mil2012">{{Cite book|last=Miloro|first=ed. by Michael|title=Peterson's principles of oral and maxillofacial surgery.|date=2012|publisher=People's Medical Pub. House-USA|location=Shelton, CT|isbn=978-1-60795-111-7|page=86|edition=3rd|url=https://books.google.ca/books?id=Gxo8AwAAQBAJ&pg=PA86|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201173938/https://books.google.ca/books?id=Gxo8AwAAQBAJ&pg=PA86|archive-date=2016-02-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013185712/https://books.google.ca/books?id=Gxo8AwAAQBAJ&pg=PA86|date=2022-10-13}}</ref> ఒండాన్సెట్రాన్ 1984లో పేటెంట్ చేయబడింది & 1990లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref>{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=448|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA448|language=en|access-date=2019-02-28|archive-date=2019-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222071610/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA448}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221013185702/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA448|date=2022-10-13}}</ref> ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ అత్యవసర ఔషధాల జాబితా ఉంది.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> ఇది సాధారణ ఔషధంగా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2016" /> అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో ఇంజెక్షన్ రూపంలో టోకు ధర మోతాదుకు US $0.10 నుండి US $0.76 వరకు ఉంటుంది.<ref name="ref">{{Cite web|title=Ondansetron|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1040&searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=26 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510161828/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1040&searchYear=2014|archive-date=10 May 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170510161828/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=1040&searchYear=2014|date=10 May 2017}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో దీని ధర ఒక టాబ్లెట్కు US $1.37.<ref name="AHFS2016" /> 2017లో, ఇది తొమ్మిది మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 83వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించబడిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Ondansetron - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Ondansetron|access-date=11 April 2020|archive-date=8 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708073723/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Ondansetron|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200708073723/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Ondansetron|date=8 July 2020}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] cyz322qu75h134rp9y0vrys76y4lp0e 2 509246 4954989 2026-09-08T18:32:12Z Vjsuseela 35888 [[WP:AES|←]]Created page with '=== '''వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా?''' === వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే...' 4954989 wikitext text/x-wiki === '''వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా?''' === వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] <small>([[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari|చర్చ]] • [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Chaduvari|రచనలు]])</small> [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#c-Chaduvari-20260530000100-వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం|00:01, 30 మే 2026 (UTC)]] === '''Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు''' === ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం "వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు" పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] <small>([[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari|చర్చ]] • [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Chaduvari|రచనలు]])</small> [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#c-Chaduvari-20260607024300-Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target|02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC)]] === '''ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి''' === * కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది. ** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, "గమనికల"ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. ** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ "CS1 errors" వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి. ** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు * పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు. ** '''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు : {{code|.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */|lang=css}} === '''మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు''' === వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] <small>([[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari|చర్చ]] • [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Chaduvari|రచనలు]])</small> [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#c-Chaduvari-20260618061300-మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు|06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC)]] === '''తెవికీలో తేదీ ఆకృతి''' === మన తేదీ ఆకృతి "'''2026 జూలై 1'''" లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' ("1 జూలై 2026", "జూలై 1, 2026", "2026-07-02" వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు. అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి. నిర్వాహకులకు గమనికలు: # కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి. # తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__ # mjqu4vaynvk5i8fj3fp7lw4wlju1tdc 4955294 4954989 2026-09-09T09:28:05Z Vjsuseela 35888 4955294 wikitext text/x-wiki === '''వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం ఎలా?''' === వ్యాసంలో మూలాలను ఎలా ఉల్లేఖించాలి, అందులో ఎలాంటి లోపాలు జరుగుతాయి అనే విషయమై సమాచారాన్ని [[సహాయం:మూలాల ఉల్లేఖన పద్ధతులు, లోపాలు]] అనే పేజీలో చూడవచ్చు. ఈ అంశానికి సంబంధించి ఏమైనా సందేహాలుంటే ఇక్కడే, దీనికిందనే రాయండి.__ [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] <small>([[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari|చర్చ]] • [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Chaduvari|రచనలు]])</small> [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#c-Chaduvari-20260530000100-వ్యాసంలో మూలాలను ఉల్లేఖించడం|00:01, 30 మే 2026 (UTC)]] === '''Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target లోపాలు''' === ఇన్‌లైను మూలాలు ఇవ్వడానికి Cite book, Cite web, Cite journal లాంటి పలు CS1 మూసలు, Citatation అనే CS2 మూస వాడడం మామూలే. వీటిని వాడుతూనే మూలాలను ప్రదర్శించే మరొక పద్ధతి పొట్టి మూలాలు. అది ఇవ్వడంలో దొర్లే లోపాల గురించి చెప్పే సహాయకం "వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు" పేజీలో [[వికీపీడియా:వాడుకరులకు సూచనలు#Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు|Harv, Sfn మూలాల్లో no-target లోపాలు]] విభాగంలో చూడవచ్చు. __ [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] <small>([[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari|చర్చ]] • [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Chaduvari|రచనలు]])</small> [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#c-Chaduvari-20260607024300-Harv, Sfn లాంటి పొట్టి మూలాల్లో no-target|02:43, 7 జూన్ 2026 (UTC)]] === '''ప్రచురించాక మూలాల్లో లోపాలు లేవని నిర్థారించుకోవాలి''' === * కొత్త పేజీని ప్రచురించాక గానీ, పాత పేజీలో కొత్తగా మూలాలు చేర్చి ప్రచురించినపుడు గానీ మూలాల్లో లోపాలేమీ లేవని నిర్థారించుకోవాలి. లోపాలు ఉంటే ఆ పేజీ, కింది వర్గాల్లోకి చేరుతుంది. ** [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] - ఖాళీ మూలం ఇవ్వడం, ఒకే మూలాన్ని పదేపదే నిర్వచించడం, "గమనికల"ను పాఠ్యంలో చేర్చి, సంబంధిత ప్రదర్శన మూసను ఇవ్వకపోవడం వలన ఈ లోపాలు ఏర్పడతాయి. ** [[:వర్గం:CS1 errors]] - మూలాల్లో వాడే CS1 మూసల్లో ఇచ్చే పరామితుల విలువలు సరిగా ఇవ్వకపోతే దొర్లే లోపాలు. ఇందులో 50 పైగా రకాల లోపాలు ఉన్నాయి. వీటికి ఒక్కొక్కదానికీ ప్రత్యేకించిన వర్గం ఉంది. అవి -CS1 errors: dates, CS1 errors: unrecognized parameter రూపంలో ఉంటాయి. అవన్నీ ఈ "CS1 errors" వర్గంలో ఉపవర్గాలుగా ఉంటాయి. ** [[:వర్గం:Harv and Sfn no-target errors]] - పొట్టి మూలాలు ఇచ్చి, సంబంధిత పొడుగు మూలాలు ఇవ్వకపోయినా, సరిగా ఇవ్వకపోయినా దొర్లే లోపాలు * పైవి కాకుండా పాఠ్యంతో పాటు మూస పేరును/పరామితి పేరును కూడా అనువదించినపుడు, సాఫ్టువేరుకు ఆ పేర్లు అర్థం కాక, లోపం చూపిస్తుంది. ఆ లోపం ఉన్న పేజీలు [[:వర్గం:మూలాల లోపాలున్న పేజీలు]] వర్గం లోకే చేరతాయి. ఈ లోపాలున్న పేజీలను ప్రత్యేకించి చూపేందుకు, వేరే వర్గం కూడా ఉంది. {{tl|మూసలను అనువదించారు}} అనే మూసను ఈ పేజీల్లో మానవికంగా చేర్చినపుడు ఆ పేజీ [[:వర్గం:మూలాల మూసలను అనువదించిన పేజీలు]] అనే వర్గం లోకి చేరుతుంది. తద్వారా ఈ లోపాలను గుర్తించవచ్చు. ** '''గమనిక''': ఈ లోపం మామూలుగా (డిఫాల్టుగా) కనబడదు. ప్రతీ వాడుకరికీ ప్రత్యేకించిన [[ప్రత్యేక:MyPage/common.css]] అనే పేజీలో కింది లైన్‌ను చేర్చుకుంటే ఈ లోపాలు కనిపిస్తాయి. ఈ పేజీ ప్రస్తుతం ఉనికిలో లేకపోతే, ఈ లైనుతో కొత్తగా సృష్టించుకోవాలి. ఉదాహరణకు [[వాడుకరి:Chaduvari/common.css|ఈ పేజీ]] చూడవచ్చు. డిఫాల్టుగా కనబడే సౌకర్యం భవిష్యత్తులో రావచ్చని భావిస్తున్నారు : {{code|.harv-error {display: inline !important;} /* display Module:Footnotes errors */|lang=css}} === '''మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు''' === వ్యాసాల్లోని నాణ్యత పెంచి, మంచి వ్యాసాలుగా మలచేందుకు [[వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/మంచి వ్యాసాల ఫ్యాక్టరీ]] అనే వికీప్రాజెక్టు మొదలుపెట్టాను. ఆసక్తి ఉన్నవారు చేరండి. __ [[వాడుకరి:Chaduvari|చదువరి]] <small>([[వాడుకరి చర్చ:Chaduvari|చర్చ]] • [[ప్రత్యేక:చేర్పులు/Chaduvari|రచనలు]])</small> [[వికీపీడియా:రచ్చబండ#c-Chaduvari-20260618061300-మంచి వ్యాసాల వికీప్రాజెక్టు|06:13, 18 జూన్ 2026 (UTC)]] === '''తెవికీలో తేదీ ఆకృతి''' === మన తేదీ ఆకృతి "'''2026 జూలై 1'''" లాగా ఉండాలన్న సంగతి మనకు తెలిసినదే! వ్యాసాల్లో వాడుకరులు ఈ ఆకృతినే వాడాలి. మూసలూ, మాడ్యూళ్ళు ఇతర తేదీ ఆకృతులను కూడా అనుమతిస్తాయి. గతంలో అవి ఇతర ఆకృతులను '''మాత్రమే''' ("1 జూలై 2026", "జూలై 1, 2026", "2026-07-02" వంటివి) అనుమతించేవి. తెవికీ తేదీ ఆకృతిని మనం విధానబద్ధం చేసుకున్నాక, అనేక మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో కొత్త ఆకృతిని కూడా చేర్చుకున్నాం. అయితే, మూసలు మాడ్యూళ్ళ తాజా కూర్పులను దిగుమతి చేసుకుంటూ ఉంటాం కాబట్టి, అలా చేసుకున్నపుడు మనం చేసుకున్న మార్పులు పోతాయి. తాజాకూర్పులో ఆ మార్పులు మళ్ళీ చేసుకోవాలి. అలా చేసుకోనపుడు అవి మన తేదీ ఆకృతిని అంగీకరించవు. అలాంటి మాడ్యూళ్ళు, మూసలూ మనం ఎక్కువగా వాడేవాటిని పరిశీలించి, అవసరమైన మార్పులు చేసి, అవి చాలావరకు మన తేదీ ఆకృతిని అనుమతిస్తున్నాయని నిర్థారించుకున్నాను. ఇంకా ఎక్కడైనా మిగిలిపోతే ఇక్కడ చెప్పండి. నిర్వాహకులకు గమనికలు: # కొన్ని మూసలు మాడ్యూళ్ళు సంరక్షణలో ఉన్నందున నేను తేదీ ఆకృతి సవరణలు చెయ్యలేకపోయాను. వాటిలో మీరు చెయ్యండి. అలాగే, ఎక్కువగా వాడేవాటిలో ఇంకా ఏమైనా మిగిలిపోతే అవి కూడా చెయ్యండి. # తెవికీ తేదీ ఆకృతికి సంబంధించి, ఏయే మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో మార్పులు చెయ్యాలో [[వికీపీడియా:దిగుమతి చేసిన మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో చెయ్యవలసిన స్థానికీకరణ]] పేజీలో ఉంది. అవసరాన్ని బట్టి ఆయా మూసలు, మాడ్యూళ్ళలో తగు చర్యలు తీసుకోవలసినదిగా వినతి.__ === వికీలింకులే ఇవ్వాలి === తెవికీలో తెవికీ పేజీలకు లింకులు ఇవ్వడానికి కొందరు యూఆరెల్ మొత్తాన్నీ లింకులో ఇస్తున్నారు (బయటి లింకు లాగా). ఒక్కోసారి పొట్టి లింకు తెచ్చి ఇస్తున్నారు. ఈ రెండూ ఇవ్వకూడదు; వికీలింకు ఇవ్వాలి. వికీలింకు ఇవ్వడానికి ఆ పేజీకి వెళ్ళకుండానే, ఉదాహరణకు, <nowiki>[[అమరావతి]]</nowiki> అని నేరుగా లింకు ఇచ్చేయొచ్చు.. === [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసాలు]] === ht0hz2k8sb3be60op8p3wlondwrwtlr 0 509247 4954990 2026-09-08T18:32:58Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1501716|Dysentery]] to:te #mdwikicx 4954990 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Dysentery |synonym =Bloody diarrhea |image =Dysentery Patient, Burma Hospital, Siam Art.IWMART1541787.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A person with dysentery in a [[Myanmar|Burmese]] hospital, 1943 |pronounce = |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms =Bloody diarrhea, [[abdominal pain]], [[fever]]<ref name=WHO2014/><ref name=Dor2009/> |complications =[[Dehydration]]<ref name=EMRO2019/> |onset = |duration =Less than a week<ref name=NHS2019/> |types = |causes =Usually ''[[Shigella]]'' or ''[[Entamoeba histolytica]]''<ref name=WHO2014/> |risks =Contamination of food and water with feces due to poor [[sanitation]]<ref name=Mar2013/> |diagnosis = |differential = |prevention =[[Hand washing]], [[food safety]]<ref name=NHS2019/> |treatment =Drinking sufficient fluids, [[antibiotics]] (severe cases)<ref name=NHS2019/> |medication = |prognosis = |frequency =Common in the developing world<ref name=WHO2016Shig/> |deaths => million a year<ref name=WHO2016Shig/> }}[[అతిసారం|విరేచనాలు]] అనేది రక్తంతో అతిసారానికి దారితీసే ఒక రకమైన జీర్ణశయాంతర వ్యాధి.<ref name="WHO2014">{{Cite web|title=Dysentery|url=http://www.who.int/topics/dysentery/en/|website=who.int|access-date=28 November 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205051849/http://www.who.int/topics/dysentery/en/|archive-date=5 December 2014}}</ref><ref name="CDC2019">{{Cite web|title=Controlling the Spread of Infections{{!}}Health and Safety Concerns|url=https://www.cdc.gov/disasters/disease/infectevac.html|website=www.cdc.gov|access-date=15 November 2019|archive-date=29 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029161200/https://www.cdc.gov/disasters/disease/infectevac.html|url-status=live}}</ref> ఇతర లక్షణాలలో జ్వరం, కడుపు నొప్పి, అసంపూర్ణ మలవిసర్జన అనుభూతి ఉండవచ్చు.<ref name="Dor2009">{{Cite web|title=Dorlands Medical Dictionary:dysentery|url=http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands_split.jsp?pg=/ppdocs/us/common/dorlands/dorland/three/000033012.htm|website=web.archive.org|access-date=6 May 2025|date=4 October 2009|archive-date=4 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091004113612/http://www.mercksource.com/pp/us/cns/cns_hl_dorlands_split.jsp?pg=/ppdocs/us/common/dorlands/dorland/three/000033012.htm|url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="Tri2017">{{Cite paper|title=Antibiotic Therapy for Acute Watery Diarrhea and Dysentery.|date=September 2017}}</ref> సంక్లిష్టతలు నిర్జలీకరణాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="EMRO2019">{{Cite web|title=WHO EMRO {{!}} Dysentery {{!}} Health topics|url=http://www.emro.who.int/health-topics/dysentery/index.html|website=www.emro.who.int|access-date=15 November 2019|archive-date=15 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191115081122/http://www.emro.who.int/health-topics/dysentery/index.html|url-status=live}}</ref> విరేచనాలకు కారణం సాధారణంగా ''షిగెల్లా'' బ్యాక్టీరియా, ఈ సందర్భంలో దీనిని షిగెల్లోసిస్ లేదా అమీబా ఎంటమోయెబా హిస్టోలిటికా అని పిలుస్తారు.<ref name="WHO2014" /> ఇతర కారణాలలో కొన్ని రసాయనాలు, ఇతర బ్యాక్టీరియా, ఇతర ప్రోటోజోవా లేదా పరాన్నజీవి పురుగులు ఉండవచ్చు.<ref name="Dor2009" /> ఇది ప్రజల మధ్య వ్యాప్తి చెందవచ్చు.<ref name="NHS2019">{{Cite web|title=Dysentery|url=https://www.nhs.uk/conditions/dysentery/|website=nhs.uk|access-date=15 November 2019|language=en|date=18 October 2017|archive-date=13 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150113075353/http://www.nhs.uk/Conditions/Dysentery/Pages/Symptoms.aspx|url-status=live}}</ref> ప్రమాద కారకాలలో పేలవమైన పారిశుద్ధ్యం కారణంగా ఆహారం, నీరు మలంతో కలుషితం అవుతాయి.<ref name="Mar2013">{{Cite paper|title=Amoebic dysentery.}}</ref> దీనికి కారణమయ్యే అంతర్లీన యంత్రాంగం ప్రేగు, ముఖ్యంగా పెద్దప్రేగు వాపు.<ref name="Dor2009" /> విరేచనాలను నివారించే ప్రయత్నాలలో అధిక ప్రమాదం ఉన్న ప్రాంతాల్లో ప్రయాణించేటప్పుడు [[చేతులు కడుక్కోవడం]], ఆహార భద్రత చర్యలు ఉంటాయి..<ref name="NHS2019" /> ఈ పరిస్థితి సాధారణంగా ఒక వారంలోనే స్వయంగా పరిష్కరించుకునేటప్పుడు, నోటి ద్వారా నిర్జలీకరణ ద్రావణం వంటి తగినంత ద్రవాలు తాగడం ముఖ్యం.<ref name="NHS2019" /> అజిత్రోమైసిన్ లేదా సిప్రోఫ్లోక్సాసిన్ వంటి యాంటీబయాటిక్స్ను అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచం ప్రయాణానికి సంబంధించిన తీవ్రమైన కేసులు లేదా కేసులకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="Tri2017" /><ref name="Book2022">{{Cite book|title=The WHO AWaRe (Access, Watch, Reserve) antibiotic book|date=9 December 2022|url=https://www.who.int/publications/i/item/9789240062382|access-date=16 August 2023|language=en|archive-date=13 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813134739/https://www.who.int/publications/i/item/9789240062382}}</ref> అతిసారాన్ని తగ్గించడానికి ఉపయోగించే మందులు లోపెరమైడ్ వంటివి స్వయంగా సిఫారసు చేయబడనప్పటికీ, వాటిని యాంటీబయాటిక్స్‌తో కలిపి ఉపయోగించవచ్చు.<ref name="Tri2017" /><ref name="NHS2019" /> ''షిగెల్లా'' ఫలితంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచంలో దాదాపు అన్ని కేసులతో సంవత్సరానికి సుమారు 16.5 కోట్ల విరేచనాలు, 11 లక్షల మరణాలు సంభవిస్తున్నాయి.<ref name="WHO2016Shig">{{Cite web|title=Dysentery (Shigellosis)|url=https://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/21/applications/s6_paed_antibiotics_appendix5_dysentery.pdf|website=WHO|access-date=15 November 2019|page=2|date=November 2016|archive-date=20 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920174136/http://www.who.int/selection_medicines/committees/expert/21/applications/s6_paed_antibiotics_appendix5_dysentery.pdf|url-status=live}}</ref> పేలవమైన పారిశుద్ధ్యం ఉన్న ప్రాంతాల్లో దాదాపు సగం అతిసారం కేసులు ఎంటామోయబా హిస్టోలిటికా కారణంగా ఉన్నాయి. ''ఎంటమీబా హిస్టోలిటికా'' లక్షలాది మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది, సంవత్సరానికి 55,000 కంటే ఎక్కువ మరణాలకు కారణమవుతుంది. ఇది సాధారణంగా మధ్య & దక్షిణ అమెరికా, ఆఫ్రికా, ఆసియాలోని తక్కువ అభివృద్ధి చెందిన ప్రాంతాలలో సంభవిస్తుంది.<ref name=Shir2018>{{cite journal |last1=Shirley |first1=DT |last2=Farr |first2=L |last3=Watanabe |first3=K |last4=Moonah |first4=S |title=A Review of the Global Burden, New Diagnostics, and Current Therapeutics for Amebiasis. |journal=Open Forum Infectious Diseases |date=July 2018 |volume=5 |issue=7 |pages=ofy161 |doi=10.1093/ofid/ofy161 |pmid=30046644|pmc=6055529 |doi-access=free }}</ref> మలబద్ధకం గురించి కనీసం [[హిప్పోక్రేట్స్]] కాలం నుండి వర్ణించబడింది.<ref>{{Cite book|last=Grove|first=David|title=Tapeworms, Lice, and Prions: A compendium of unpleasant infections|date=2013|publisher=OUP Oxford|isbn=9780191653452|page=PT517|url=https://www.google.com/books/edition/Tapeworms_Lice_and_Prions/KpxKAgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Dysentery+hippocrates&pg=PT517|language=en|access-date=31 July 2020|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307223906/https://www.google.com/books/edition/Tapeworms_Lice_and_Prions/KpxKAgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Dysentery+hippocrates&pg=PT517}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] kpv1zz1mng3hnkrgnkct3t7292szzhp 0 509248 4954992 2026-09-08T19:02:40Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1489501|Sarcoidosis]] to:te #mdwikicx 4954992 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Sarcoidosis |synonym =Sarcoïdosis, sarcoid, Besnier-Boeck-Schaumann disease<ref>{{cite book|last1=Konstantinidis|first1=G.|title=Elsevier's Dictionary of Medicine and Biology: in English, Greek, German, Italian and Latin|date=2005|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-046012-3|page=1454|url=https://books.google.ca/books?id=lCKRIT-7X6UC&pg=PA1454|language=en|access-date=2017-10-17|archive-date=2020-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416091104/https://books.google.ca/books?id=lCKRIT-7X6UC&pg=PA1454|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014025238/https://books.google.ca/books?id=lCKRIT-7X6UC&pg=PA1454 |date=2022-10-14 }}</ref> |image =Chest X-ray of sarcoidosis nodules.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Chest X-ray showing the typical nodularity of sarcoidosis, predominantly in the bases of the lungs. |pronounce =sar-koy-DO-sis |specialty =[[Rheumatology]] |symptoms =Depends on the organ involved<ref name=NIH2013What/><br>'''Lungs''': [[wheezing]], cough, [[shortness of breath]], chest pain<ref name=NIH2013Sym/><br>'''Skin''': lumps, ulcers, discolored skin<ref name=NIH2013Sym/><br>'''Children''': weight loss, bone pain, feeling tired<ref name=NIH2013Sym/> |complications = |onset =20–50 year old women<ref name=NIH2013Risk/> |duration =Few years to long term<ref name=NIH2013What/><ref name=Wj2015/> |types = |causes =Unknown<ref name=NIH2013What/> |risks =Family history<ref name=NIH2013Risk/> |diagnosis =Based on symptoms and [[tissue biopsy]]<ref name=Gov2015/> |differential =[[Tuberculosis]], [[lymphoma]], [[infectious mononucleosis]], [[pulmonary eosinophilia]]<ref>{{cite book|last1=Ferri|first1=Fred F.|title=Ferri's differential diagnosis: a practical guide to the differential diagnosis of symptoms, signs, and clinical disorders|date=2010|publisher=Elsevier/Mosby|location=Philadelphia, PA|isbn=978-0-323-07699-9|page=Chapter S|edition=2nd}}</ref> |prevention = |treatment =[[Ibuprofen]], [[prednisone]], [[methotrexate]]<ref name=Dr2014>{{cite journal | vauthors = Drent M, Cremers JP, Jansen TL | title = Pulmonology meets rheumatology in sarcoidosis: a review on the therapeutic approach | journal = Current Opinion in Rheumatology | volume = 26 | issue = 3 | pages = 276–84 | date = May 2014 | pmid = 24614277 | doi = 10.1097/bor.0000000000000052 }}</ref><ref name=Jud2016/> |medication = |prognosis =Mortality 1–7%<ref name=Wj2015/> |frequency =1.9 million with [[interstitial lung disease]] (2015)<ref name=GBD2015Pre>{{cite journal | title = Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1545–1602 | date = October 2016 | pmid = 27733282 | pmc = 5055577 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 | author1 = GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators }}</ref> |deaths =122,000 with interstitial lung disease (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal | title = Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet | volume = 388 | issue = 10053 | pages = 1459–1544 | date = October 2016 | pmid = 27733281 | pmc = 5388903 | doi = 10.1016/S0140-6736(16)31012-1 | author1 = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators }}</ref> }} '''సార్కోయిడోసిస్''' అనేది గ్రాన్యులోమాస్ అని పిలువబడే గడ్డలను ఏర్పరుచుకునే తాపజనక కణాల అసాధారణ సేకరణలతో కూడిన వ్యాధి.<ref name="NIH2013What">{{Cite web|title=What Is Sarcoidosis?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc|website=NHLBI|access-date=28 March 2016|date=June 14, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406004249/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc|archive-date=6 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406004249/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc|date=6 April 2016}}</ref> ఈ వ్యాధి సాధారణంగా ఊపిరితిత్తులు, చర్మం లేదా శోషరస కణుపులలో ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="NIH2013What" /> కళ్ళు, కాలేయం, గుండె, మెదడు తక్కువగా ప్రభావితమవుతాయి.<ref name="NIH2013What" /> అయితే, ఏ అవయవమైనా ప్రభావితం కావచ్చు.<ref name="NIH2013What" /> లక్షణాలు పాల్గొన్న అవయవంపై ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name="NIH2013What" /> తరచుగా, ఏదీ లేదు, లేదా తేలికపాటి లక్షణాలు మాత్రమే కనిపిస్తాయి.<ref name="NIH2013What" /> ఇది ఊపిరితిత్తులను ప్రభావితం చేసినప్పుడు, శ్వాసలో గురక, దగ్గు, [[ఆయాసం|శ్వాస ఆడకపోవడం]] లేదా ఛాతీ నొప్పి సంభవించవచ్చు..<ref name="NIH2013Sym">{{Cite web|title=What Are the Signs and Symptoms of Sarcoidosis?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/signs|website=NHLBI|access-date=29 March 2016|date=June 14, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407101632/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/signs|archive-date=7 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407101632/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/signs|date=7 April 2016}}</ref> కొందరికి జ్వరం, పెద్ద శోషరస కణుపులు, [[కీళ్ళనొప్పులు]], ఎరితీమా నోడోసం అని పిలువబడే దద్దుర్లు తో లోఫ్గ్రెన్ సిండ్రోమ్ ఉండవచ్చు.<ref name="NIH2013What" /> సార్కోయిడోసిస్ కారణం తెలియదు.<ref name="NIH2013What" /> జన్యుపరంగా ముందస్తుగా ఉన్నవారిలో సంక్రమణ లేదా రసాయనాలు వంటి ట్రిగ్గర్‌కు రోగనిరోధక ప్రతిస్పందన కారణంగా ఇది ఉండవచ్చని కొందరు నమ్ముతారు.<ref>{{Cite web|title=What Causes Sarcoidosis?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/causes|website=NHLBI|access-date=28 March 2016|date=June 14, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406004424/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/causes|archive-date=6 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160406004424/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/causes|date=6 April 2016}}</ref> బాధిత కుటుంబ సభ్యులు ఉన్నవారికి ఎక్కువ ప్రమాదం ఉంది.<ref name="NIH2013Risk">{{Cite web|title=Who Is at Risk for Sarcoidosis?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/atrisk|publisher=NHLBI|access-date=28 March 2016|date=June 14, 2013|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407101620/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/atrisk|archive-date=7 April 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160407101620/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/sarc/atrisk|date=7 April 2016}}</ref> రోగనిర్ధారణ పాక్షికంగా సంకేతాలు, లక్షణాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది, దీనికి [[బయాప్సీ]] ద్వారా మద్దతు ఇవ్వవచ్చు.<ref name=Gov2015>{{cite journal | vauthors = Govender P, Berman JS | title = The Diagnosis of Sarcoidosis | journal = Clinics in Chest Medicine | volume = 36 | issue = 4 | pages = 585–602 | date = December 2015 | pmid = 26593135 | doi = 10.1016/j.ccm.2015.08.003 }}</ref> ఊపిరితిత్తుల మూలంలో రెండు వైపులా పెద్ద శోషరస కణుపులు, సాధారణ పారాథైరాయిడ్ హార్మోన్ స్థాయితో అధిక రక్త కాల్షియం లేదా రక్తంలో యాంజియోటెన్సిన్-మార్పిడి ఎంజైమ్ ఉన్నత స్థాయిలు వంటివి దీనిని తయారు చేసే ఫలితాలలో ఉన్నాయి.<ref name=Gov2015 /> [[క్షయ|క్షయవ్యాధి]] వంటి సారూప్య లక్షణాలకు ఇతర కారణాలను మినహాయించిన తర్వాత మాత్రమే రోగ నిర్ధారణ చేయాలి. సార్కోయిడోసిస్ కొన్ని సంవత్సరాలలో ఎటువంటి చికిత్స లేకుండా పరిష్కరించవచ్చు.<ref name="NIH2013What" /><ref name=Wj2015>{{cite journal | vauthors = Wijsenbeek MS, Culver DA | title = Treatment of Sarcoidosis | journal = Clinics in Chest Medicine | volume = 36 | issue = 4 | pages = 751–67 | date = December 2015 | pmid = 26593147 | doi = 10.1016/j.ccm.2015.08.015 }}</ref> అయితే, కొంతమందికి దీర్ఘకాలిక లేదా తీవ్రమైన వ్యాధి ఉండవచ్చు.<ref name=Wj2015 /> [[ఐబుప్రోఫెన్|ఇబుప్రోఫెన్]] వంటి శోథ నిరోధక మందుల వాడకంతో కొన్ని లక్షణాలు మెరుగుపడవచ్చు. ఈ పరిస్థితి గణనీయమైన ఆరోగ్య సమస్యలను కలిగించే సందర్భాల్లో, ప్రిడ్నిసోన్ వంటి స్టెరాయిడ్లు సూచించబడతాయి.<ref name=Jud2016>{{cite journal | vauthors = Judson MA | title = Corticosteroids in Sarcoidosis | journal = Rheumatic Diseases Clinics of North America | volume = 42 | issue = 1 | pages = 119–35, ix | date = February 2016 | pmid = 26611555 | doi = 10.1016/j.rdc.2015.08.012 }}</ref> మెథోట్రెక్సేట్, [[క్లోరోక్విన్]] లేదా అజాథియోప్రిన్ వంటి మందులు అప్పుడప్పుడు స్టెరాయిడ్ల దుష్ప్రభావాలను తగ్గించే ప్రయత్నంలో ఉపయోగించబడతాయి. మరణించే ప్రమాదం 1-7%. ఇంతకు ముందు వ్యాధి ఉన్నవారిలో వ్యాధి తిరిగి వచ్చే అవకాశం 5% కంటే తక్కువ.<ref name="NIH2013What" /> 2015 లో, పల్మనరీ సార్కోయిడోసిస్, మధ్యంతర ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి ప్రపంచవ్యాప్తంగా 19 లక్షల మందిని ప్రభావితం చేశాయి, ఫలితంగా 122,000 మంది మరణించారు. ఇది స్కాండినేవియన్లలో సర్వసాధారణం, కానీ ప్రపంచంలోని అన్ని ప్రాంతాలలో సంభవిస్తుంది.<ref name=Kob2015>{{cite journal | vauthors = Kobak S | title = Sarcoidosis: a rheumatologist's perspective | journal = Therapeutic Advances in Musculoskeletal Disease | volume = 7 | issue = 5 | pages = 196–205 | date = October 2015 | pmid = 26425148 | pmc = 4572362 | doi = 10.1177/1759720x15591310 }}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో శ్వేతజాతీయులతో పోలిస్తే నల్లజాతీయులలో ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఇది సాధారణంగా 20 & 50 సంవత్సరాల మధ్య ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="NIH2013Risk" /> ఇది పురుషుల కంటే మహిళల్లో ఎక్కువగా సంభవిస్తుంది.<ref name="NIH2013Risk" /> సార్కోయిడోసిస్‌ను మొదటిసారిగా 1877లో ఆంగ్ల వైద్యుడు జోనాథన్ హచిన్సన్ నొప్పి లేని చర్మ వ్యాధిగా వర్ణించారు. == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 2om3zmam9ixwazs1pyk6nczmcbswjk7 0 509249 4954993 2026-09-08T19:08:39Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1498241|Stroke]] to:te #mdwikicx 4954993 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Stroke |synonym =Cerebrovascular accident (CVA), cerebrovascular insult (CVI), brain attack |image =MCA Territory Infarct.svg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[CT scan]] of the brain showing a prior right-sided [[ischemic]] stroke from blockage of an artery. Changes on a CT may not be visible early on.<ref>{{cite web |last1=Gaillard |first1=Frank |title=Ischaemic stroke |url=https://radiopaedia.org/articles/ischaemic-stroke |website=radiopaedia.org |access-date=3 June 2018 |language=en |archive-date=28 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128000612/https://radiopaedia.org/articles/ischaemic-stroke |url-status=live }}</ref> |pronounce = |specialty =[[Neurology]], stroke medicine |symptoms =[[hemiplegia|Inability to move or feel]] on one side of the body, [[receptive aphasia|problems understanding]] or [[expressive aphasia|speaking]], [[dizziness]], [[Homonymous hemianopsia|loss of vision to one side]]<ref name=Donnan2008/><ref name=HLB2014S/> |complications =[[Persistent vegetative state]]<ref>{{cite book|last1=PhD|first1=Gary Martin|title=Palliative Care Nursing: Quality Care to the End of Life, Third Edition|date=2009|publisher=Springer Publishing Company|isbn=978-0-8261-5792-8|page=290|url=https://books.google.com/books?id=rTexGiX5bqoC&pg=PA290|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803132127/https://books.google.com/books?id=rTexGiX5bqoC&pg=PA290|archive-date=2017-08-03|df=}}</ref> |onset = |duration = |types = |causes =[[brain ischemia|Ischemic]] (blockage) and [[intracranial hemorrhage|hemorrhagic]] (bleeding)<ref name=HLB2014W/> |risks =[[hypertension|High blood pressure]], [[tobacco smoking]], [[obesity]], [[hypercholesterolemia|high blood cholesterol]], [[diabetes mellitus]], previous [[Transient ischemic attack|TIA]], [[end-stage kidney disease]], [[atrial fibrillation]]<ref name=Donnan2008/><ref name=HLB2014C/><ref name="Hu2018">{{cite journal |last1=Hu |first1=A |last2=Niu |first2=J |last3=Winkelmayer |first3=WC |title=Oral Anticoagulation in Patients With End-Stage Kidney Disease on Dialysis and Atrial Fibrillation. |journal=Seminars in Nephrology |date=November 2018 |volume=38 |issue=6 |pages=618–28 |doi=10.1016/j.semnephrol.2018.08.006 |pmid=30413255 |pmc=6233322 }}</ref> |diagnosis =Based on symptoms with [[medical imaging]] typically used to rule out bleeding<ref name=HLB2014D/><ref name=AFP2009>{{cite journal | vauthors = Yew KS, Cheng E | title = Acute stroke diagnosis | journal = American Family Physician | volume = 80 | issue = 1 | pages = 33–40 | date = July 2009 | pmid = 19621844 | pmc = 2722757 }}</ref> |differential =[[Hypoglycemia|Low blood sugar]]<ref name=HLB2014D/> |prevention = |treatment =Based on the type<ref name=Donnan2008/> |medication = |prognosis =Average life expectancy 1 year<ref name=Donnan2008/> |frequency =42.4 million (2015)<ref name=GBD2015Pre/> |deaths =6.3 million (2015)<ref name=GBD2015De/> }} '''స్ట్రోక్''' అనేది [[మెదడు]] పేలవమైన రక్త ప్రవాహం సెల్ మరణం కారణమయ్యే [[వ్యాధి|వైద్య పరిస్థితి]].<ref name="HLB2014W">{{Cite web|title=What Is a Stroke?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke|website=www.nhlbi.nih.gov/|access-date=26 February 2015|date=March 26, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150218230259/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/|archive-date=18 February 2015}}</ref> రెండు ప్రధాన రకాల స్ట్రోక్లు ఉన్నాయి: రక్త ప్రవాహం లేకపోవడం వల్ల ఇస్కీమిక్, రక్తస్రావం కారణంగా [[రక్తస్రావం]].<ref name="HLB2014W" /> రెండూ మెదడులోని భాగాలు సరిగ్గా పనిచేయడం ఆగిపోయేలా చేస్తాయి.<ref name="HLB2014W" /> స్ట్రోక్ సంకేతాలు, లక్షణాలు శరీరానికి ఒక వైపు కదలడం లేదా అనుభూతి చెందలేకపోవడం, అర్థం చేసుకోవడం లేదా మాట్లాడటం, మైకము లేదా ఒక వైపు దృష్టి కోల్పోవడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="Donnan2008">{{Cite paper|title=Stroke|date=May 2008}}{{Subscription required}}</ref><ref name="HLB2014S" /> స్ట్రోక్ సంభవించిన వెంటనే సంకేతాలు, లక్షణాలు తరచుగా కనిపిస్తాయి.<ref name="HLB2014S" /> లక్షణాలు ఒకటి లేదా రెండు గంటల కన్నా తక్కువ ఉంటే, స్ట్రోక్ అనేది తాత్కాలిక ఇస్కీమిక్ దాడి (టిఐఏ), దీనిని మినీ-స్ట్రోక్ అని కూడా పిలుస్తారు.<ref name="HLB2014S">{{Cite web|title=What Are the Signs and Symptoms of a Stroke?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/signs|website=www.nhlbi.nih.gov|access-date=27 February 2015|date=March 26, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227083736/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/signs|archive-date=27 February 2015}}</ref> రక్తస్రావం స్ట్రోక్ కూడా తీవ్రమైన తలనొప్పి ముడిపడి ఉండవచ్చు.<ref name="HLB2014S" /> స్ట్రోక్ లక్షణాలు శాశ్వతంగా ఉండవచ్చు.<ref name="HLB2014W" /> దీర్ఘకాలిక సమస్యలలో [[న్యుమోనియా]], [[మూత్రం నియంత్రణలేమి|మూత్రాశయం నియంత్రణ కోల్పోవడం]] వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="HLB2014S" /> స్ట్రోక్కు ప్రధాన ప్రమాద కారకం అధిక రక్తపోటు.<ref name="HLB2014C">{{Cite web|title=Who Is at Risk for a Stroke?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/atrisk|website=www.nhlbi.nih.gov|access-date=27 February 2015|date=March 26, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227085058/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/atrisk|archive-date=27 February 2015}}</ref> ఇతర ప్రమాద కారకాలలో పొగాకు ధూమపానం, [[స్థూల కాయం|ఊబకాయం]], అధిక రక్త కొలెస్ట్రాల్, [[మధుమేహం|డయాబెటిస్ మెల్లిటస్]], మునుపటి TIA, చివరి దశ మూత్రపిండాల వ్యాధి, కర్ణిక దడ ఉన్నాయి.<ref name="HLB2014C" /> ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్ సాధారణంగా రక్తనాళాల అడ్డంకి వల్ల సంభవిస్తుంది, అయితే తక్కువ సాధారణ కారణాలు కూడా ఉన్నాయి.<ref name="HLB2014T" /><ref>{{Cite book|last=Roos|first=Karen L.|title=Emergency Neurology|date=2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-88584-1|page=360|url=https://books.google.com/books?id=0jH7TZW8WVAC&pg=PA360|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108190342/https://books.google.com/books?id=0jH7TZW8WVAC&pg=PA360|archive-date=2017-01-08|df=}}</ref><ref>{{Cite book|last=Wityk|first=Robert J.|last2=Llinas|first2=Rafael H.|title=Stroke|date=2007|publisher=ACP Press|isbn=978-1-930513-70-9|page=296|url=https://books.google.com/books?id=Ispt6JRBgU4C&pg=PA296|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170108185918/https://books.google.com/books?id=Ispt6JRBgU4C&pg=PA296|archive-date=2017-01-08|df=}}</ref> మెదడులోకి నేరుగా రక్తస్రావం లేదా మెదడు పొరల మధ్య ఖాళీలో రక్తస్రావం వల్ల హెమోరాజిక్ స్ట్రోక్ సంభవిస్తుంది.<ref name="HLB2014T">{{Cite web|title=Types of Stroke|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/types|website=www.nhlbi.nih.gov|access-date=27 February 2015|date=March 26, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319163549/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/types|archive-date=19 March 2015}}</ref> మెదడు రక్తనాళము పగిలిపోవడం వల్ల రక్తస్రావం జరగవచ్చు.<ref name="HLB2014T" /> రోగనిర్ధారణ సాధారణంగా శారీరక పరీక్షపై ఆధారపడి ఉంటుంది, సి.టీ స్కాన్ లేదా MRI స్కాన్ వంటి వైద్య చిత్రాల ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది. ఒక సి.టీ స్కాన్ రక్తస్రావం జరగదని తోసిపుచ్చగలదు, కానీ ఇస్కీమియాను తప్పనిసరిగా తోసిపుచ్చి ఉండకపోవచ్చు, ఇది ప్రారంభంలో సాధారణంగా CT స్కాన్లో కనిపించదు. ప్రమాద కారకాలను గుర్తించడానికి, ఇతర సంభావ్య కారణాలను తోసిపుచ్చడానికి ఎలెక్ట్రాకార్డియోగ్రామ్ (ECG), [[రక్తపరీక్ష|రక్త పరీక్షలు]] వంటి ఇతర పరీక్షలు జరుగుతాయి.<ref name="HLB2014D" /> తక్కువ రక్తంలో చక్కెర ఇలాంటి లక్షణాలను కలిగించవచ్చు. ఇలాంటి లక్షణాలు ఉండవచ్చు.<ref name="HLB2014D">{{Cite web|title=How Is a Stroke Diagnosed?|url=http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/diagnosis|website=www.nhlbi.nih.gov|access-date=27 February 2015|date=March 26, 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150227083640/http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/stroke/diagnosis|archive-date=27 February 2015}}</ref> నివారణలో ప్రమాద కారకాలు తగ్గడం, సమస్యాత్మక కరోటిడ్ ఇరుకైన వారిలో మెదడుకు ధమనులను తెరవడానికి శస్త్రచికిత్స, కర్ణిక దడ ఉన్నవారిలో [[వార్ఫరిన్]] లేదా ఇతర ప్రతిస్కందకాలు ఉంటాయి.<ref name="Donnan2008" /> నివారణ కోసం [[ఆస్పిరిన్]] లేదా స్టాటిన్స్ సిఫార్సు చేయబడవచ్చు.<ref name="Donnan2008" /> ఒక స్ట్రోక్ లేదా TIA తరచుగా అత్యవసర సంరక్షణ అవసరం.<ref name="HLB2014W" /> ఒక ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్, మూడు నుండి నాలుగున్నర గంటలలోపు గుర్తించినట్లయితే, గడ్డను విచ్ఛిన్నం చేసే మందులతో చికిత్స చేయవచ్చు.<ref name="Donnan2008" /> కొన్ని రక్తస్రావం స్ట్రోకులు శస్త్రచికిత్స నుండి ప్రయోజనం పొందుతాయి..<ref name="Donnan2008" /> కోల్పోయిన పనితీరును తిరిగి పొందడానికి ప్రయత్నించే చికిత్సను స్ట్రోక్ పునరావాసం అని పిలుస్తారు, ఆదర్శంగా స్ట్రోక్ యూనిట్లో జరుగుతుంది, అయితే ఇవి ప్రపంచంలోని చాలా ప్రాంతాల్లో అందుబాటులో లేవు.<ref name="Donnan2008" /> 2013 లో సుమారు 6.9 మిలియన్ల మందికి ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్, 3.4 మిలియన్ల మందికి హెమరేజిక్ స్ట్రోక్ ఉంది.<ref>{{Cite paper|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 301 acute and chronic diseases and injuries in 188 countries, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013|date=August 2015}}</ref> 2015 లో సుమారు 42.4 మిలియన్ల మంది ప్రజలు గతంలో స్ట్రోక్ కలిగి ఉన్నారు, ఇంకా సజీవంగా ఉన్నారు.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite paper|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=October 2016}}</ref> 1990 & 2010 మధ్య ప్రతి సంవత్సరం సంభవించే స్ట్రోక్ల సంఖ్య అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచం సుమారు 10% తగ్గింది, అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచంలో 10% పెరిగింది.<ref name="Fei2013" /> 2015 లో, కరోనరీ ఆర్టరీ వ్యాధి తరువాత మరణానికి రెండవ అత్యంత సాధారణ కారణం స్ట్రోక్, ఇది 6 మిలియన్ల మరణాలకు (మొత్తం మరణాలలో 11%) కారణమైంది.<ref name="GBD2015De">{{Cite paper|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|date=October 2016}}</ref> ఇస్కీమిక్ స్ట్రోక్ కారణంగా సుమారు 3 మిలియన్ల మరణాలు సంభవించగా, హెమరేజిక్ స్ట్రోక్ కారణంగా 3.3 మిలియన్ల మరణాలకు కారణమైంది.<ref name="GBD2015De" /> స్ట్రోక్ ఉన్నవారిలో సగం మంది ఒక సంవత్సరం కన్నా తక్కువ కాలం జీవిస్తారు.<ref name="Donnan2008" /> మొత్తంమీద, 65 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో మూడింట రెండు వంతుల స్ట్రోకులు సంభవించాయి.<ref name="Fei2013">{{Cite paper|title=Global and regional burden of stroke during 1990-2010: findings from the Global Burden of Disease Study 2010|date=January 2014}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 3j0al7p39loa3lg41y07d6vli7ny1du 0 509250 4954994 2026-09-08T19:14:56Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502008|Fentanyl]] to:te #mdwikicx 4954994 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Watchedfields =changed |verifiedrevid =443760208 |image =Fentanyl2DCSD.svg |image2 =Fentanyl-xtal-3D-balls.png <!-- Names --> |pronounce =/ˈfɛntənɪl/ or /ˈfɛntənəl/ |tradename =Actiq, Duragesic, Fentora, others |synonyms = |IUPAC_name =''N''-phenyl-''N''-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]propanamide <!-- Clinical data --> |class =[[Opioid]] |pregnancy_AU =C |routes_of_administration=[[Oral mucosa|Buccal]], [[epidural]], [[Intramuscular injection|IM]], [[Intrathecal administration|IT]], [[Intravenous therapy|IV]], [[sublingual]], [[Transdermal patch|skin patch]] |onset =5 minutes<ref name=Cl2010>{{cite book|title=Clinically Oriented Pharmacology|date=2010|publisher=Quick Review of Pharmacology|page=172|edition=2|url=https://books.google.com/books?id=PaOhT_4zBL8C&pg=PA172}}</ref> |duration_of_action={{Abbr|IV|Intravaneous}}: 30–60 minutes<ref name=Cl2010/><ref>{{cite web |url=http://rcp.nshealth.ca/sites/default/files/clinical-practice-guidelines/fentanyl.pdf |title=Guideline for administration of fentanyl for pain relief in labour |publisher=RCP |access-date=7 October 2015 |quote=Onset of action after IV administration of Fentanyl is 3–5 minutes; duration of action is 30–60 minutes. |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100402/http://rcp.nshealth.ca/sites/default/files/clinical-practice-guidelines/fentanyl.pdf |archive-date=4 March 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> |dependency_liability=High<ref>{{cite book |last1=Bonewit-West |first1=Kathy |last2=Hunt |first2=Sue A. |last3=Applegate |first3=Edith |title=Today's Medical Assistant: Clinical and Administrative Procedures |date=2012 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9781455701506 |page=571 |url=https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&pg=PA571 |language=en |access-date=2020-08-06 |archive-date=2020-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728034412/https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&pg=PA571 |url-status=live }}</ref> <!-- External links --> |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|fentanyl-citrate}} |MedlinePlus =a605043 <!-- Legal data --> |legal_AU =S8 |legal_BR =Class A1 |legal_CA =Schedule I |legal_DE =Anlage III |legal_UK =Class A |legal_US =Schedule II |legal_status = |DailyMedID =Fentanyl |licence_EU =yes <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =92% (transdermal)<br />89% (intranasal)<br />50% (buccal)<br />33% (ingestion)<br/>100% (intramuscular)/> 55% (inhaled) |protein_bound =80–85% |metabolism =[[Liver]], primarily by [[CYP3A4]] |elimination_half-life={{Abbr|IV|Intravaneous}}: 6&nbsp;mins (T1/2 α)<br /> 1&nbsp;hours (T1/2 β)<br /> 16&nbsp;hours (T1/2 ɣ)<br />Intranasal: 6.5&nbsp;hours<br />Transdermal: 20–27&nbsp;hours<ref name=AHFS2017/><br />Sublingual/buccal (single dose): 2.6–13.5&nbsp;hours<ref name=AHFS2017/> |excretion =Mostly urinary (metabolites, <10% unchanged drug)<ref name=AHFS2017/> <!-- Chemical and physical data --> |C =22 |H =28 |N =2 |O =1 |SMILES =O=C(CC)N(C1CCN(CC1)CCc2ccccc2)c3ccccc3 |StdInChI =1S/C22H28N2O/c1-2-22(25)24(20-11-7-4-8-12-20)21-14-17-23(18-15-21)16-13-19-9-5-3-6-10-19/h3-12,21H,2,13-18H2,1H3 |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =PJMPHNIQZUBGLI-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |density =1.1 |melting_point =87.5 |drug_name =Fentanyl }} '''ఫెంటానిల్''', '''ఫెంటానిల్''' కూడా వ్రాయబడుతుంది, ఇది [[నొప్పి నివారిణి|నొప్పి మందులు]], [[అనస్థీషియా]] ఇతర మందులతో కలిపి ఉపయోగించే ఓపియాయిడ్.<ref name="AHFS2017">{{Cite web|title=Fentanyl, Fentanyl Citrate, Fentanyl Hydrochloride|url=https://www.drugs.com/monograph/fentanyl-fentanyl-citrate-fentanyl-hydrochloride.html|publisher=The American Society of Health-System Pharmacists|access-date=8 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214015004/https://www.drugs.com/monograph/fentanyl-fentanyl-citrate-fentanyl-hydrochloride.html|archive-date=14 December 2017|url-status=live}}</ref> ఫెంటానిల్ను వినోద ఔషధంగా కూడా ఉపయోగిస్తారు, తరచుగా హెరాయిన్ లేదా [[కొకైన్]] కలుపుతారు.<ref>{{Cite web|title=Fentanyl Drug Overdose|url=https://www.cdc.gov/drugoverdose/opioids/fentanyl.html|website=CDC Injury Center|access-date=14 December 2017|date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215000701/https://www.cdc.gov/drugoverdose/opioids/fentanyl.html|archive-date=15 December 2017|url-status=live}}</ref> ఇది వేగంగా ప్రారంభమవుతుంది, దాని ప్రభావాలు సాధారణంగా రెండు గంటల కన్నా తక్కువ ఉంటుంది.<ref name="AHFS2017" /> వైద్యపరంగా, ఫెంటానిల్‌ను [[ఇంజెక్షన్]], నాసికా స్ప్రే, స్కిన్ ప్యాచ్ లేదా చెంప ద్వారా శోషించబడుతుంది (ట్రాన్స్‌మ్యూకోసల్) లాజెంజ్ లేదా టాబ్లెట్గా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2017" /><ref>{{Cite web|title=tablets|url=https://www.goodrx.com/fentanyl-buccal?dosage=400mcg&form=buccal-tablet&label_override=fentanyl+buccal&quantity=224|date=|website=|access-date=|archive-date=2020-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731055135/https://www.goodrx.com/fentanyl-buccal?dosage=400mcg&form=buccal-tablet&label_override=fentanyl+buccal&quantity=224|url-status=live}}</ref> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో [[వాంతి|వాంతులు]], [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], మత్తుమందు, గందరగోళం, భ్రాంతులు, పేలవమైన సమన్వయానికి సంబంధించిన గాయాలు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2017" /><ref name="SFX2018">{{Cite news|url=https://www.drugs.com/sfx/fentanyl-side-effects.html|title=Fentanyl Side Effects in Detail - Drugs.com|work=Drugs.com|access-date=2018-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616103352/https://www.drugs.com/sfx/fentanyl-side-effects.html|archive-date=2018-06-16|url-status=live}}</ref> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో శ్వాస తీసుకోవడం తగ్గడం (శ్వాసకోశ మాంద్యం-సెరోటోనిన్ సిండ్రోమ్, తక్కువ రక్తపోటు, [[వ్యసనములు|వ్యసనం]] లేదా కోమా) ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2017" /><ref name="SFX2018" /> ఫెంటానిల్ ప్రధానంగా μ-ఓపియాయిడ్ గ్రాహకాలను సక్రియం చేయడం ద్వారా పనిచేస్తుంది.<ref name="AHFS2017" /> ఇది [[మార్ఫిన్]] కంటే 100 రెట్లు బలంగా ఉంటుంది, కార్ఫెంటానిల్ వంటి కొన్ని సారూప్యాలు 10,000 రెట్లు బలంగా ఉంటాయి.<ref name="UN2017CND">{{Cite web|url=http://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2017/March/commission-on-narcotic-drugs-takes-decisive-step-to-help-prevent-deadly-fentanyl-overdoses.html|title=Commission on Narcotic Drugs takes decisive step to help prevent deadly fentanyl overdoses|publisher=Commission on Narcotic Drugs, United Nations Office on Drugs and Crime|date=16 March 2017|access-date=19 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320052640/http://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2017/March/commission-on-narcotic-drugs-takes-decisive-step-to-help-prevent-deadly-fentanyl-overdoses.html|archive-date=20 March 2017|url-status=live}}</ref> ఫెంటానిల్ మొట్టమొదట 1960లో పాల్ జాన్సెన్ చేత తయారు చేయబడింది, 1968లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2017" /> 2015లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆరోగ్య సంరక్షణలో 1,600 కిలోగ్రాములు (3,500 పౌండ్లు) ఉపయోగించబడ్డాయి.<ref name="UN2016">{{Cite book|title=Narcotic Drugs Estimated World Requirements for 2017 Statistics for 2015|date=2016|publisher=United Nations|location=New York|isbn=978-92-1-048163-2|page=40|url=https://www.incb.org/documents/Narcotic-Drugs/Technical-Publications/2016/Narcotic_Drugs_Publication_2016.pdf|access-date=14 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022041515/https://www.incb.org/documents/Narcotic-Drugs/Technical-Publications/2016/Narcotic_Drugs_Publication_2016.pdf|archive-date=22 October 2017|df=dmy-all}}</ref> 2017 నాటికి , ఫెంటానిల్ అనేది వైద్యంలో అత్యంత విస్తృతంగా ఉపయోగించే సింథటిక్ ఓపియాయిడ్.<ref>{{Cite web|title=Fentanyl And Analogues|url=https://livertox.nlm.nih.gov//FentanylAndAnalogues.htm|website=LverTox|date=16 October 2017|access-date=14 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170107002718/https://livertox.nlm.nih.gov/FentanylAndAnalogues.htm|archive-date=7 January 2017|url-status=live}}</ref> క్యాన్సర్ నొప్పికి ఫెంటానిల్ పాచెస్ ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ముఖ్యమైన ఔషధాల జాబితాలో ఉన్నాయి.<ref name="WHO21st">{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO|hdl-access=free}}</ref> 2016లో ఫెంటానిల్, అనలాగ్లు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో అధిక మోతాదులో మరణాలకు అత్యంత సాధారణ కారణం, 20,000 కంటే ఎక్కువ, అన్ని ఓపియాయిడ్-సంబంధిత మరణాలలో సగం.<ref name="NIDA2017">{{Cite web|title=Overdose Death Rates|url=https://www.drugabuse.gov/related-topics/trends-statistics/overdose-death-rates|website=National Institute on Drug Abuse|access-date=14 December 2017|date=15 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213234138/https://www.drugabuse.gov/related-topics/trends-statistics/overdose-death-rates|archive-date=13 December 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.drugabuse.gov/news-events/news-releases/2018/05/nearly-half-opioid-related-overdose-deaths-involve-fentanyl|title=Nearly half of opioid-related overdose deaths involve fentanyl|publisher=National Institute on Drug Abuse|date=2018-05-01|access-date=2018-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180614073204/https://www.drugabuse.gov/news-events/news-releases/2018/05/nearly-half-opioid-related-overdose-deaths-involve-fentanyl|archive-date=2018-06-14|url-status=live}}</ref> ఈ అధిక మోతాదులో మరణాలు చాలా వరకు చట్టవిరుద్ధంగా తయారు చేసిన ఫెంటానిల్ కారణంగా సంభవించాయి.<ref>{{Cite web|title=Fentanyl Drug Overdose|url=https://www.cdc.gov/drugoverdose/opioids/fentanyl.html|website=CDC|access-date=28 April 2019|date=21 December 2018|archive-date=15 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215000701/https://www.cdc.gov/drugoverdose/opioids/fentanyl.html|url-status=live}}</ref> 100 మైక్రోగ్రాముల సీసా కోసం, అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచం సగటు టోకు ధర 2015 లో US $0.66.<ref name="MSH2015">{{Cite web|title=Single Drug Information|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=343&searchYear=2015|website=International Medical Products Price Guide|access-date=14 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215000351/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=343&searchYear=2015|archive-date=15 December 2017|url-status=live}}</ref> &nbsp;2017లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో అదే మొత్తానికి US $0.49 ధర.<ref name="Medi2017">{{Cite web|title=NADAC as of 2017-12-13|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2017-12-13/iqwu-vhmf|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=14 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171214014538/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2017-12-13/iqwu-vhmf|archive-date=14 December 2017|url-status=live}}</ref> USలో, 800 mcg టాబ్లెట్ 2020 నాటికి లాజెంజ్ కంటే 6.75 రెట్లు ఎక్కువ ఖరీదైనది.<ref>{{Cite web|title=Fentanyl Buccal|url=https://www.goodrx.com/fentanyl-buccal?dosage=800mcg&form=buccal-tablet&label_override=fentanyl+buccal&quantity=1|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731044214/https://www.goodrx.com/fentanyl-buccal?dosage=800mcg&form=buccal-tablet&label_override=fentanyl+buccal&quantity=1|archive-date=2020-07-31|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fentanyl Citrate Generic Actiq|url=https://www.goodrx.com/fentanyl-citrate?dosage=800mcg&form=lozenge&label_override=fentanyl+citrate&quantity=1|website=GoodRx|access-date=27 May 2020|archive-date=31 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731065535/https://www.goodrx.com/fentanyl-citrate?dosage=800mcg&form=lozenge&label_override=fentanyl+citrate&quantity=1|url-status=live}}</ref> 2017 లో, ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 250 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం, ఇది 17 లక్షల మందులతో ఉంది.<ref>{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=29 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Fentanyl - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Fentanyl|access-date=29 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411201150/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Fentanyl|url-status=live}}</ref> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] dcu9oo5hyuidy52rvwvo0izgj01gjh1 0 509251 4954997 2026-09-08T19:17:53Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503296|Meloxicam]] to:te #mdwikicx 4954997 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =459437267 |drug_name =Meloxicam |image =Meloxicam2DACS.svg |width =200 |alt = |image2 =3D ball and stick structure of meloxicam.png |caption =<!-- |type = <!-- Names --> |pronounce = |tradename =Mobic, Metacam, Anjeso, others |synonyms = |IUPAC_name =4-Hydroxy-2-methyl-''N''-(5-methyl-2-thiazolyl)-2''H''-1,2-benzothiazine-3-carboxamide-1,1-dioxide <!-- Clinical data --> |class =[[Nonsteroidal anti-inflammatory drug]] (NSAID) |pregnancy_AU =C |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{drugs.com|pregnancy|meloxicam}}</ref> |pregnancy_category= |routes_of_administration=By mouth, IV |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|meloxicam}} |MedlinePlus =a601242 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status = |DailyMedID =Meloxicam |licence_US = |licence_EU = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =89%<ref name=drugs1996>{{cite journal | vauthors = Noble S, Balfour JA | title = Meloxicam | journal = Drugs | volume = 51 | issue = 3 | pages = 424–30; discussion 431–32 | date = March 1996 | pmid = 8882380 | doi = 10.2165/00003495-199651030-00007 }}</ref> |protein_bound =99.4%<ref name=drugs1996 /> |metabolism =[[Liver]] ([[CYP2C9]] and [[CYP3A4|3A4]]-mediated)<ref name=drugs1996 /> |elimination_half-life=20 hours<ref name=drugs1996 /> |excretion =Urine and faeces equally<ref name=drugs1996 /> <!-- Chemical and physical data --> |C =14 |H =13 |N =3 |O =4 |S =2 |SMILES =Cc1cnc(s1)NC(=O)C\3=C(/O)c2ccccc2S(=O)(=O)N/3C |StdInChI =1S/C14H13N3O4S2/c1-8-7-15-14(22-8)16-13(19)11-12(18)9-5-3-4-6-10(9)23(20,21)17(11)2/h3-7,18H,1-2H3,(H,15,16,19) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =ZRVUJXDFFKFLMG-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} }}ఇతరులలో '''మొబిక్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''మెలోక్సికామ్''', రుమాటిక్ వ్యాధులు, ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ నొప్పి, వాపుకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే నాన్‌స్టెరాయిడల్ యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ డ్రగ్ (ఎన్ఎస్ఎఐడి).<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=1112–1113|edition=76}}</ref><ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Meloxicam Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/meloxicam.html|website=Drugs.com|publisher=AHFS|access-date=23 December 2018|archive-date=23 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073727/https://www.drugs.com/monograph/meloxicam.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223073727/https://www.drugs.com/monograph/meloxicam.html|date=23 December 2018}}</ref> దీనిని నోటి ద్వారా లేదా సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2018" /><ref name="Anjeso PR">{{Cite press release|title=Baudax Bio Announces FDA Approval of Anjeso for the Management of Moderate to Severe Pain|date=20 February 2020|url=https://www.baudaxbio.com/news-and-investors/press-releases/detail/160/baudax-bio-announces-fda-approval-of-anjeso-for-the|access-date=20 February 2020|archive-date=21 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221055028/https://www.baudaxbio.com/news-and-investors/press-releases/detail/160/baudax-bio-announces-fda-approval-of-anjeso-for-the|url-status=live}}</ref> వీలైనంత తక్కువ వ్యవధిలో తక్కువ మోతాదులో దీనిని ఉపయోగించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో కడుపు నొప్పి, మైకము, వాపు, తలనొప్పి, దద్దుర్లు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో గుండె జబ్బులు, [[స్ట్రోక్]], మూత్రపిండాల సమస్యలు, [[కడుపులో పుండు|కడుపు పూతల]] వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2018" /> [[గర్భం|గర్భం మూడవ త్రైమాసికంలో]] ఉపయోగం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="AHFS2018" /> ఇది సైక్లోఆక్సిజనేస్-2 (COX-2) ను నిరోధిస్తుంది, ఇది సైక్లోఅక్సిజనేస్ 1 (COX 1) ను నిరోధించడం కంటే ఎక్కువ.<ref name="AHFS2018" /> ఇది రసాయనాల ఓక్సికామ్ కుటుంబానికి చెందినది, ఇది పిరోక్సికామ్తో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref name="AHFS2018" /> మెలోక్సికామ్ 1977లో పేటెంట్ చేయబడింది, 2000లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2018" /><ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=519|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA519|access-date=30 June 2020|archive-date=10 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710155623/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA519}}</ref> దీనిని బోహ్రింగర్ ఇంగెల్హీమ్ అభివృద్ధి చేశారు, అయితే ఇది సాధారణ ఔషధంగా కూడా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర US $0.02 కంటే తక్కువగా ఉంది.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=[[Centers for Medicare & Medicaid Services|Centers for Medicare & Medicaid Services]] (CMS)|access-date=22 December 2018|archive-date=19 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|date=19 December 2018}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 2018 నాటికి దీని ధర 0.13 పౌండ్లు.<ref name="BNF76" /> 2017 లో, ఇది 19 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 38 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|publisher=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Meloxicam Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Meloxicam|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412021159/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Meloxicam|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412021159/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Meloxicam|date=12 April 2020}}</ref>{{Spaces}} == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] gxdzu678kghycxikyi7of2v5udq4xl6 4955234 4954997 2026-09-09T06:02:52Z Nskjnv 103267 4955234 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug |Verifiedfields =changed |Watchedfields =changed |verifiedrevid =459437267 |drug_name =Meloxicam |image =Meloxicam2DACS.svg |width =200 |alt = |image2 =3D ball and stick structure of meloxicam.png |caption =<!-- |type = <!-- Names --> |pronounce = |tradename =Mobic, Metacam, Anjeso, others |synonyms = |IUPAC_name =4-Hydroxy-2-methyl-''N''-(5-methyl-2-thiazolyl)-2''H''-1,2-benzothiazine-3-carboxamide-1,1-dioxide <!-- Clinical data --> |class =[[Nonsteroidal anti-inflammatory drug]] (NSAID) |pregnancy_AU =C |pregnancy_AU_comment=<ref name="Drugs.com pregnancy">{{drugs.com|pregnancy|meloxicam}}</ref> |pregnancy_category= |routes_of_administration=By mouth, IV |onset = |duration_of_action= |Drugs.com ={{drugs.com|monograph|meloxicam}} |MedlinePlus =a601242 <!-- Legal data --> |legal_AU =S4 |legal_UK =POM |legal_US =Rx-only |legal_status = |DailyMedID =Meloxicam |licence_US = |licence_EU = <!-- Pharmacokinetic data --> |bioavailability =89%<ref name=drugs1996>{{cite journal | vauthors = Noble S, Balfour JA | title = Meloxicam | journal = Drugs | volume = 51 | issue = 3 | pages = 424–30; discussion 431–32 | date = March 1996 | pmid = 8882380 | doi = 10.2165/00003495-199651030-00007 }}</ref> |protein_bound =99.4%<ref name=drugs1996 /> |metabolism =[[Liver]] ([[CYP2C9]] and [[CYP3A4|3A4]]-mediated)<ref name=drugs1996 /> |elimination_half-life=20 hours<ref name=drugs1996 /> |excretion =Urine and faeces equally<ref name=drugs1996 /> <!-- Chemical and physical data --> |C =14 |H =13 |N =3 |O =4 |S =2 |SMILES =Cc1cnc(s1)NC(=O)C\3=C(/O)c2ccccc2S(=O)(=O)N/3C |StdInChI =1S/C14H13N3O4S2/c1-8-7-15-14(22-8)16-13(19)11-12(18)9-5-3-4-6-10(9)23(20,21)17(11)2/h3-7,18H,1-2H3,(H,15,16,19) |StdInChI_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} |StdInChIKey =ZRVUJXDFFKFLMG-UHFFFAOYSA-N |StdInChIKey_Ref ={{stdinchicite|correct|chemspider}} }}ఇతరులలో '''మొబిక్''' బ్రాండ్ పేరుతో విక్రయించే '''మెలోక్సికామ్''', రుమాటిక్ వ్యాధులు, ఆస్టియో ఆర్థరైటిస్ నొప్పి, వాపుకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే నాన్‌స్టెరాయిడల్ యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ డ్రగ్ (ఎన్ఎస్ఎఐడి).<ref name="BNF76">{{Cite book|title=British national formulary : BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=1112–1113|edition=76}}</ref><ref name="AHFS2018">{{Cite web|title=Meloxicam Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/meloxicam.html|website=Drugs.com|publisher=AHFS|access-date=23 December 2018|archive-date=23 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223073727/https://www.drugs.com/monograph/meloxicam.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181223073727/https://www.drugs.com/monograph/meloxicam.html|date=23 December 2018}}</ref> దీనిని నోటి ద్వారా లేదా సిరలోకి ఇంజెక్షన్ ద్వారా ఉపయోగిస్తారు.<ref name="AHFS2018" /><ref name="Anjeso PR">{{Cite press release|title=Baudax Bio Announces FDA Approval of Anjeso for the Management of Moderate to Severe Pain|date=20 February 2020|url=https://www.baudaxbio.com/news-and-investors/press-releases/detail/160/baudax-bio-announces-fda-approval-of-anjeso-for-the|access-date=20 February 2020|archive-date=21 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221055028/https://www.baudaxbio.com/news-and-investors/press-releases/detail/160/baudax-bio-announces-fda-approval-of-anjeso-for-the|url-status=live}}</ref> వీలైనంత తక్కువ వ్యవధిలో తక్కువ మోతాదులో దీనిని ఉపయోగించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.<ref name="AHFS2018" /> సాధారణ దుష్ప్రభావాలలో కడుపు నొప్పి, మైకము, వాపు, తలనొప్పి, దద్దుర్లు ఉంటాయి.<ref name="AHFS2018" /> తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలలో గుండె జబ్బులు, [[స్ట్రోక్]], మూత్రపిండాల సమస్యలు, [[కడుపులో పుండు|కడుపు పూతల]] వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name="AHFS2018" /> [[గర్భం|గర్భం మూడవ త్రైమాసికంలో]] ఉపయోగం సిఫారసు చేయబడలేదు.<ref name="AHFS2018" /> ఇది సైక్లోఆక్సిజనేస్-2 (COX-2) ను నిరోధిస్తుంది, ఇది సైక్లోఅక్సిజనేస్ 1 (COX 1) ను నిరోధించడం కంటే ఎక్కువ.<ref name="AHFS2018" /> ఇది రసాయనాల ఓక్సికామ్ కుటుంబానికి చెందినది, ఇది పిరోక్సికామ్తో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref name="AHFS2018" /> మెలోక్సికామ్ 1977లో పేటెంట్ చేయబడింది, 2000లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వైద్య ఉపయోగం కోసం ఆమోదించబడింది.<ref name="AHFS2018" /><ref name="Fis2006">{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9783527607495|page=519|url=https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA519|access-date=30 June 2020|archive-date=10 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200710155623/https://books.google.com/books?id=FjKfqkaKkAAC&pg=PA519}}</ref> దీనిని బోహ్రింగర్ ఇంగెల్హీమ్ అభివృద్ధి చేశారు, అయితే ఇది సాధారణ ఔషధంగా కూడా అందుబాటులో ఉంది.<ref name="AHFS2018" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2018 నాటికి మోతాదుకు టోకు ధర US $0.02 కంటే తక్కువగా ఉంది.<ref name="ref">{{Cite web|title=NADAC as of 2018-12-19|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|website=[[Centers for Medicare & Medicaid Services|Centers for Medicare & Medicaid Services]] (CMS)|access-date=22 December 2018|archive-date=19 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181219230344/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2018-12-19/g7bs-ahj4|date=19 December 2018}}</ref> యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో 2018 నాటికి దీని ధర 0.13 పౌండ్లు.<ref name="BNF76" /> 2017 లో, ఇది 19 మిలియన్లకు పైగా ప్రిస్క్రిప్షన్లతో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 38 వ అత్యంత సాధారణంగా సూచించిన ఔషధం.<ref name="ref1">{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|publisher=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|date=12 February 2021}}</ref><ref name="ref2">{{Cite web|title=Meloxicam Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|date=23 December 2019|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Meloxicam|access-date=11 April 2020|archive-date=12 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412021159/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Meloxicam|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200412021159/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/Meloxicam|date=12 April 2020}}</ref>{{Spaces}} == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] ay3ojq0raelz84eaefs90gvrfzm1z9r 0 509252 4954999 2026-09-08T19:21:41Z Batthini Vinay Kumar Goud 78298 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500385|Anthrax]] to:te #mdwikicx 4954999 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Anthrax |synonym =Anthrax disease |image =Anthrax PHIL 2033.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A skin lesion caused by anthrax; the characteristic black [[eschar]] |pronounce = |specialty =[[Infectious diseases (medical specialty)|Infectious disease]] |symptoms ='''Skin form''': small blister with surrounding swelling<br>'''Inhalational form''': fever, chest pain, [[shortness of breath]]<br>'''Intestinal form''': nausea, vomiting, diarrhea, abdominal pain<br>'''Injection form''': fever, [[abscess]]<ref name=CDC2014Sym/> |complications = |onset =1 day to 2 months post contact<ref name=CDC2014Sym/> |duration = |types = |causes =''[[Bacillus anthracis]]''<ref name=CDC2015Bas/> |risks =Working with animals, travelers, postal workers, military personnel<ref name=CDC2015Risk/> |diagnosis =Based on [[antibodies]] or toxin in the blood, [[microbial culture]]<ref name=CDC2015Diag/> |differential = |prevention =[[anthrax vaccine|Anthrax vaccination]], [[antibiotics]]<ref name=CDC2015Risk/><ref name=Hend2014/> |treatment =Antibiotics, [[antitoxin]]<ref name=CDC2016Tx/> |medication = |prognosis =20–80% die without treatment<ref name=Hend2014/><ref name=FDA2015/> |frequency =>2,000 cases per year<ref name=Glob2016/> |deaths = }} '''ఆంత్రాక్స్''' అనేది బాసిల్లస్ ఆంత్రాక్సిస్ అనే బ్యాక్టీరియా వల్ల కలిగే వ్యాధి.<ref name="CDC2015Bas">{{Cite web|title=Basic Information What is anthrax?|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/index.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=1 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517175036/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/index.html|archive-date=17 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517175036/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/index.html|date=17 May 2016}}</ref> ఇది నాలుగు రూపాల్లో సంభవించవచ్చు: చర్మం, ఊపిరితిత్తులు, ప్రేగులు, ఇంజెక్షన్.<ref name="type">{{Cite web|title=Types of Anthrax|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/types/index.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=21 July 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511091519/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/types/index.html|archive-date=11 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511091519/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/types/index.html|date=11 May 2016}}</ref> వ్యాధి సోకిన తర్వాత ఒక రోజు నుండి రెండు నెలల మధ్య లక్షణాలు ప్రారంభమవుతాయి.<ref name="CDC2014Sym" /> చర్మం రూపం చుట్టుపక్కల వాపుతో కూడిన చిన్న పొక్కుతో ఉంటుంది, ఇది తరచుగా నల్లటి కేంద్రంతో నొప్పిలేని పుండు మారుతుంది.<ref name="CDC2014Sym" /> పీల్చడం వల్ల జ్వరం, ఛాతీ నొప్పి, [[ఆయాసం|శ్వాస ఆడకపోవడం]] వంటివి ఉంటాయి.<ref name="CDC2014Sym" /> ప్రేగు రూపం అతిసారంతో ఉంటుంది, ఇందులో రక్తం, కడుపు నొప్పులు, వికారం, వాంతులు ఉండవచ్చు.<ref name="CDC2014Sym" /> ఇంజెక్షన్ రూపం ఔషధ ఇంజెక్షన్ ప్రదేశంలో జ్వరం, చీముతో ఉంటుంది.<ref name="CDC2014Sym">{{Cite web|title=Symptoms|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/symptoms.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=23 July 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511071331/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/symptoms.html|archive-date=11 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511071331/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/symptoms.html|date=11 May 2016}}</ref> ఆంత్రాక్స్ బాక్టీరియం యొక్క బీజాంశాలతో సంబంధం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది, ఇవి తరచుగా అంటు జంతువుల ఉత్పత్తులలో కనిపిస్తాయి.<ref name="CDC2015Tran">{{Cite web|title=How People Are Infected|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/how-people-are-infected.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=1 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226203338/https://www.cdc.gov/anthrax/basics/how-people-are-infected.html|archive-date=26 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226203338/https://www.cdc.gov/anthrax/basics/how-people-are-infected.html|date=26 December 2016}}</ref> శ్వాస తీసుకోవడం, తినడం లేదా విరిగిన చర్మం ఉన్న ప్రాంతం ద్వారా సంపర్కం ఉంటుంది.<ref name="CDC2015Tran" /> ఇది సాధారణంగా ప్రజల మధ్య నేరుగా వ్యాపించదు.<ref name="CDC2015Tran" /> ప్రమాద కారకాలలో జంతువులు లేదా జంతు ఉత్పత్తులతో పనిచేసే వ్యక్తులు, ప్రయాణికులు, తపాలా కార్మికులు, సైనిక సిబ్బంది ఉన్నారు.<ref name="CDC2015Risk">{{Cite web|title=Who Is at Risk|url=https://www.cdc.gov/anthrax/risk/index.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=1 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511091534/http://www.cdc.gov/anthrax/risk/index.html|archive-date=11 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511091534/http://www.cdc.gov/anthrax/risk/index.html|date=11 May 2016}}</ref> రక్తంలో ప్రతిరోధకాలు లేదా విషాన్ని కనుగొనడం ద్వారా లేదా సోకిన ప్రదేశం నుండి నమూనా సంస్కృతి ద్వారా రోగ నిర్ధారణను నిర్ధారించవచ్చు.<ref name="CDC2015Diag">{{Cite web|title=Diagnosis|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/diagnosis.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=1 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511091531/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/diagnosis.html|archive-date=11 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511091531/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/diagnosis.html|date=11 May 2016}}</ref> సంక్రమణ ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉన్నవారికి ఆంత్రాక్స్ టీకా వేయాలని సిఫార్సు చేయబడింది .[5] మునుపటి అంటువ్యాధులు సంభవించిన ప్రాంతాల్లో ఆంత్రాక్స్కు వ్యతిరేకంగా జంతువులకు రోగనిరోధక శక్తిని సిఫార్సు చేస్తారు..<ref name="CDC2015Tran" /> ఎక్స్పోజర్ తర్వాత సిప్రోఫ్లోక్సాసిన్, లెవోఫ్లోక్సాసిర్, [[డాక్సీసైక్లిన్]] వంటి రెండు నెలల యాంటీబయాటిక్స్ కూడా సంక్రమణను నివారించవచ్చు.<ref name="Hend2014">{{Cite paper|title=Centers for disease control and prevention expert panel meetings on prevention and treatment of anthrax in adults}}</ref> సంక్రమణ సంభవిస్తే, చికిత్స [[యాంటీబయోటిక్|యాంటీబయాటిక్స్,]] బహుశా యాంటీటాక్సిన్ తో ఉంటుంది.<ref name="CDC2016Tx">{{Cite web|title=Treatment|url=https://www.cdc.gov/anthrax/medical-care/treatment.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=14 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511232958/http://www.cdc.gov/anthrax/medical-care/treatment.html|archive-date=11 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511232958/http://www.cdc.gov/anthrax/medical-care/treatment.html|date=11 May 2016}}</ref> ఉపయోగించిన యాంటీబయాటిక్స్ రకం, సంఖ్య సంక్రమణ రకంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="Hend2014" /> విస్తృతంగా సంక్రమించిన వారికి యాంటీటాక్సిన్ సిఫార్సు చేయబడింది.<ref name="Hend2014" /> అరుదైన వ్యాధి అయినప్పటికీ, మానవ ఆంత్రాక్స్, ఇది సంభవించినప్పుడు, ఆఫ్రికా, మధ్య & దక్షిణ ఆసియాలో సర్వసాధారణం.<ref name="WHOBook2008">{{Cite book|last=Turnbull|first=Peter|title=Anthrax in humans and animals|date=2008|publisher=World Health Organization|location=Geneva, Switzerland|isbn=9789241547536|pages=20, 36|edition=4|url=http://www.who.int/csr/resources/publications/anthrax_web.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130153732/http://www.who.int/csr/resources/publications/anthrax_web.pdf|archive-date=30 November 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130153732/http://www.who.int/csr/resources/publications/anthrax_web.pdf|date=30 November 2016}}</ref> ఇది ఖండంలోని ఇతర ప్రాంతాల కంటే దక్షిణ ఐరోపా కూడా తరచుగా సంభవిస్తుంది, ఉత్తర ఐరోపా, ఉత్తర అమెరికాలో అసాధారణమైనది.<ref>{{Cite book|last=Schlossberg|first=David|title=Clinical Infectious Disease|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139576659|page=897|url=https://books.google.com/books?id=-wWY1_mSeq0C&pg=PA897|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910162238/https://books.google.com/books?id=-wWY1_mSeq0C&pg=PA897|archive-date=10 September 2017}}</ref> ప్రపంచవ్యాప్తంగా, సంవత్సరానికి కనీసం 2,000 కేసులు సంభవిస్తాయి, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సంవత్సరానికి రెండు కేసులు సంభవిస్తాయి.<ref name="Glob2016">{{Cite book|title=Anthrax: Global Status|date=2016|publisher=GIDEON Informatics Inc|isbn=9781498808613|page=12|url=https://books.google.com/books?id=ZmmwCwAAQBAJ&pg=PA12|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910162238/https://books.google.com/books?id=ZmmwCwAAQBAJ&pg=PA12|archive-date=10 September 2017}}</ref><ref>{{Cite web|title=Anthrax|url=https://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/anthrax/technical.html|website=CDC|publisher=National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases|access-date=14 May 2016|date=26 August 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226203133/https://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/anthrax/technical.html|archive-date=26 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226203133/https://www.cdc.gov/nczved/divisions/dfbmd/diseases/anthrax/technical.html|date=26 December 2016}}</ref> చర్మ వ్యాధులు 95% కంటే ఎక్కువ కేసులను సూచిస్తాయి.<ref name="FDA2015" /> చికిత్స లేకుండా, చర్మ ఆంథ్రాక్స్ నుండి మరణించే ప్రమాదం 24%. ప్రేగు సంక్రమణకు, మరణించే ప్రమాదం 25 నుండి 75%, అయితే శ్వాసకోశ ఆంత్రాక్స్‌కు చికిత్స చేసినప్పటికీ మరణాల రేటు 50 నుండి 80% వరకు ఉంటుంది.<ref name="Hend2014" /><ref name="FDA2015" /> 20వ శతాబ్దం వరకు, ఆంత్రాక్స్ ఇన్ఫెక్షన్ల వల్ల ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది ప్రజలు, జంతువులు మరణించేవి. అనేక దేశాలు ఆంత్రాక్స్‌ను ఒక ఆయుధంగా అభివృద్ధి చేశాయి.<ref name="FDA2015">{{Cite web|title=Anthrax|url=https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/ucm061751.htm|website=FDA|access-date=14 May 2016|date=17 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507025037/https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/ucm061751.htm|archive-date=7 May 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160507025037/https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/ucm061751.htm|date=7 May 2016}}</ref> శాకాహార జంతువులలో, అవి మేస్తున్నప్పుడు బీజాంశాలను తినడం లేదా పీల్చడం ద్వారా సంక్రమణ జరుగుతుంది.<ref name="WHOBook2008" /> వ్యాధి సోకిన జంతువులను తినడం ద్వారా జంతువులు వ్యాధి బారిన పడవచ్చు.<ref name="WHOBook2008" /> == సూచనలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] joccf2o8csjp3bconxacmqu36gjn9c0 3 509253 4955024 2026-09-09T00:19:36Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955024 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Ramakanth munipalli గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Ramakanth munipalli గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:19, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) in13k17h9s2btalbfyku1p9mjf326fx 3 509254 4955025 2026-09-09T00:19:59Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955025 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">B.Velikov గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> B.Velikov గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:19, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 56vtv0r6vj9bv6rr07iod8hbqh8bod1 3 509255 4955026 2026-09-09T00:20:40Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955026 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Nanda Kishore Chakka గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Nanda Kishore Chakka గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:20, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) stpno5d7ip3z89hxnlk8evs2zt9lz9t 3 509256 4955028 2026-09-09T00:21:03Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955028 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Subramanyam R.Nlgmpl గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Subramanyam R.Nlgmpl గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:21, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) f8ojuff78k0os1egev6iw5bn72gl1rl 3 509257 4955029 2026-09-09T00:21:29Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955029 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Miguelsilv గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Miguelsilv గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 00:21, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) blmaj3vnxr8ev5vxbu11q816zpwn8h3 14 509258 4955043 2026-09-09T01:41:39Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with 'మంచి వ్యాసం సమీక్షలో విఫలమైన వ్యాసాలు ఈ వర్గం లోకి చేరతాయి. సమీక్షకులు వ్యాసపు చర్చ పేజీలో {{Template link|మంచివ్యాసం విఫలం}} అనే మూసను చేర్చినపుడు ఆ పేజీ ఈ వర్గం లోకి చేరుతుంది. వర్...' 4955043 wikitext text/x-wiki మంచి వ్యాసం సమీక్షలో విఫలమైన వ్యాసాలు ఈ వర్గం లోకి చేరతాయి. సమీక్షకులు వ్యాసపు చర్చ పేజీలో {{Template link|మంచివ్యాసం విఫలం}} అనే మూసను చేర్చినపుడు ఆ పేజీ ఈ వర్గం లోకి చేరుతుంది. [[వర్గం:మంచి వ్యాసం తయారీ దశలు]] 828k2gj1dxbu4qzx7xrvrwg8qhl98cd 14 509259 4955044 2026-09-09T01:42:17Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '[[వర్గం:వ్యాసాల నిర్వహణ]]' 4955044 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:వ్యాసాల నిర్వహణ]] sp7sqdyz6v9deokjqgkdhquz3t2ba8u 0 509260 4955045 2026-09-09T01:45:17Z Muralikrishna m 106628 "[[:en:Special:Redirect/revision/1370715059|Merin Philip]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4955045 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=మెరిన్ ఫిలిప్|image=Merin Philip.jpg|occupation=నటి|years_active=2018–ప్రస్తుతం|birth_name=మెరిన్ మేరీ ఫిలిప్|birth_place=పతనంతిట్ట, [[కేరళ]], భారతదేశం|father=ఫిలిప్ సి మాథ్యూ|mother=డైసీ ఫిలిప్}} '''మెరిన్ మేరీ ఫిలిప్''' ప్రధానంగా మలయాళ చిత్రాలలో పనిచేసే భారతీయ నటి. ఆమె ''హ్యాపీ సర్దార్'' (2019), ''వడక్కన్'' (2025) చిత్రాలలో ప్రధాన పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె ''వాతిల్'' (2023), ''అంచక్కల్లకోక్కన్'' (2024), సూక్షమదర్శిని (2024) చిత్రాలలో సహాయక పాత్రలు పోషించింది. == ప్రారంభ జీవితం == మెరిన్ మేరీ ఫిలిప్ 1997 జూన్ 21న [[కేరళ]]<nowiki/>లోని [[పతనంతిట్ట|పథనంతిట్ట]]<nowiki/>లో జన్మించింది.<ref name="first2024">{{Cite web|last=Krishna|first=Gayathri|date=19 April 2024|title=Anchakkallakokkan on OTT – Here's where you stream the Chemban Vinod-starrer cop drama|url=https://www.ottplay.com/news/anchakkallakokkan-on-ott-heres-where-you-stream-the-chemban-vinod-starrer-cop-drama/4d55120f93308|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240514164328/https://www.ottplay.com/news/anchakkallakokkan-on-ott-heres-where-you-stream-the-chemban-vinod-starrer-cop-drama/4d55120f93308|archive-date=14 May 2024|access-date=4 May 2024|website=OTTPlay|language=en}}</ref> ఆమె దివంగత తండ్రి తుంబమన్ నెచట్టుపరంబిల్ ఫిలిప్ సి. మాథ్యూ, [[కొల్లాం|కొల్లం]] లోని అంచల్ లోని అలెంచెరీకి చెందినవాడు.<ref name="tmo">{{Cite web|last=<!-- not stated -->|date=April 27, 2024|title=നടി മെറിൻ ഫിലിപ്പിന്റെ പിതാവ് അന്തരിച്ചു|trans-title=Actress Merin Philip's father passes away|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/04/27/actress-merin-philip-s-father-philip-c-mathew-passes-away.html|access-date=August 22, 2026|website=[[Malayala Manorama|Manorama Online]]|language=ml}}</ref> ఆయన 2024 ఏప్రిల్ 27న మరణించాడు. ఆమె తల్లి డైసీ చావుపురైయాధిల్, పత్తనంతిట్టలోని కుంభజకు చెందినది.<ref name="tmo" /><ref name="info">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/merin-philip-to-play-a-traditional-tamil-girl-in-eeyal/articleshow/82028242.cms|title=Merin Philip to play a traditional Tamil girl in Eeyal|last=Soman|first=Deepa|date=21 April 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2025}}</ref> ఆమెకు మెల్విన్ అనే సోదరుడు, మార్లిన్ అనే సోదరి ఉన్నారు.<ref name="tmo" /> ఆమె [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యుఎఇ]]<nowiki/>లోని [[అబుదాబి]]<nowiki/>లో పెరిగింది, అక్కడ ఆమె 14 సంవత్సరాల వయస్సులో మొదటిసారి నాటకాలలో ప్రయత్నించింది.<ref name="info" /> ఆమె కేరళకు తిరిగి వచ్చే వరకు థియేటర్లో నటించడం కొనసాగించింది. ఆమె [[విలేఖరి|జర్నలిజం]]<nowiki/>లో [[మాస్టర్ డిగ్రీ|మాస్టర్స్ డిగ్రీ]] కలిగి ఉంది.<ref name="info" /> == కెరీర్ == వర్క్‌షాప్‌ల ద్వారా నటనను కొనసాగించడానికి మెరిన్ [[కొచ్చి]] వెళ్ళింది. ఆమె [[సువీరన్|కె. పి. సువీరన్]], [[బాబు అన్నూర్]], జేమ్స్ ఎలియాలచే నటనలో శిక్షణ పొందింది.<ref name="info" /> మలయాళ సినిమాల్లోకి ఆమె మొదటి ప్రవేశం ''పూమరం'' చిత్రంలో ఐరీన్ స్నేహితురాలిగా సహాయక పాత్రలో ఉంది, ఇందులో [[కాళిదాస్ జయరామ్]], 2018లో ఐరీన్ పాత్ర పోషించిన [[నీతా పిళ్ళై|నీటా పిళ్ళై]] నటించింది. ''పూమరం'' మిశ్రమ సమీక్షలను అందుకుంది కానీ అనేక ప్రశంసలను అందుకుంది.<ref>{{Cite web|last=Madhu|first=Vignesh|date=2019-02-17|title=Merin Philip to play the female lead in Kalidas Jayaram's Happy Sardar|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/merin-philip-to-play-the-female-lead-in-kalidas-jayarams-happy-sardar/|access-date=2021-12-26|website=onlookersmedia|language=en-US}}</ref> 2019లో, ఆమె కాళిదాస్ జయరామ్ సరసన ''హ్యాపీ సర్దార్'' చిత్రంలో మేరీ హర్విందర్ సింగ్ (కొచర)గా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/javed-jaffrey-plays-kalidas-father-in-happy-sardar/articleshow/68021550.cms|title=Javed Jaffrey plays Kalidas' father in Happy Sardar|last=Sidhardhan|first=Sanjith|date=16 February 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2025}}</ref> ఈ చిత్రం ప్రతికూల సమీక్షలను అందుకుంది, విమర్శకులు ఈ జంటలో కెమిస్ట్రీ లేకపోవడాన్ని విమర్శించారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/happy-sardar/movie-review/72278509.cms|title=Happy Sardar Movie Review: A tale of romance sans chemistry|last=Soman|first=Deepa|date=18 November 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=29 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2019/Nov/29/happy-sardar-review-a-ridiculously-staged-rom-com-2068553.html|title='Happy Sardar' review: A ridiculously staged rom-com|last=Shrijith|first=Sajin|date=29 November 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=29 September 2025}}</ref> ఆమె తదుపరి చిత్రం 2023లో వచ్చింది, ఇందులో ఆమె ''వాతిల్'' చిత్రంలో కమలగా సహాయక పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/vaathil-trailer-lies-deceit-and-mystery-vinay-forrt-anu-sitharas-film-promises-a-perfect-thriller/articleshow/102870653.cms|title='Vaathil' trailer: Lies, deceit, and mystery; Vinay Forrt - Anu Sithara's film promises a perfect thriller|last=<!-- not stated -->|date=20 August 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2025}}</ref> అదే సంవత్సరం, ఆమె [[ఆన్సన్ పాల్|అన్సన్ పాల్]] సరసన ''రాహెల్ మకాన్ కోరా'' గౌతమిగా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rahel-makan-kora-trailer-anson-paul-starrer-promises-a-heartwarming-family-entertainer/articleshow/104336750.cms|title='Rahel Makan Kora' trailer: Anson Paul starrer promises a heartwarming family entertainer|last=<!-- not stated -->|date=20 August 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2025}}</ref> 2024లో మెరిన్ ఫిలిప్ మూడు చిత్రాల్లో సహాయక పాత్రల్లో నటించింది. ఆమె ''అంచక్కల్లకోక్కన్'' చిత్రంలో డైసీగా నటించింది, ఈ చిత్రం సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది కానీ సగటు విజయాన్ని సాధించింది.<ref name="first2024" /> ఆమె బ్లడీ బెగ్గర్ చిత్రంలో ఆ బిచ్చగాడు భార్య కనిగా [[తమిళ సినిమా|తమిళం]]<nowiki/>లో అరంగేట్రం చేసింది. ఈ చిత్రం మిశ్రమ సమీక్షలను అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/bloody-beggar-movie-review-a-fantastic-kavin-anchors-a-delightful-dark-comedy/article68817499.ece|title='Bloody Beggar' movie review: A fantastic Kavin anchors a delightful dark comedy|last=Chandar|first=Bhuvanesh|date=2024-10-31|work=The Hindu|access-date=2024-10-31|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> [[నజ్రియా నజీమ్]] నటించిన సూక్షమాదర్షినిలో, ఆమె ప్రియా స్నేహితురాలు, మాన్యుయెల్ స్నేహితురాలు అయిన పొరుగువారి స్టెఫీగా నటించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద విజయం సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=23 November 2024|title=Sookshmadarshini Review|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/sookshmadarshini-review-this-superbly-written-nazriya-nazim-basil-joseph-fun-thriller-is-a-must-watch-101732350860032.html|website=Hindustan Times}}</ref> 2025లో, మెరిన్ ఫిలిప్ ''వడక్కన్'' చిత్రంలో అన్నా జోసెఫ్గా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|last=George|first=Anjana|date=2025-03-08|title=A one-time watch for its technical brilliance and some genuinely eerie moments|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/vadakkanreview/movie-review/118798391.cms|access-date=2025-07-15|website=[[The Times of India]]}}</ref> ఈ చిత్రం బ్రస్సెల్స్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెంటాస్టిక్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, సలెర్నో ఫిల్మ్ ఫెస్టివెల్లో అధికారిక ఎంపికగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=2025-02-07|title=The first look poster of the Malayalam movie 'Vadakkan' is out|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-first-look-poster-of-the-malayalam-movie-vadakkan-is-out/article69186779.ece|access-date=2025-07-14|website=[[The Hindu]]}}</ref> ఆమె నెల్లిక్కంపాయిల్ నైట్ రైడర్స్ లో చోతి అనే సహాయక పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Sep/04/mathew-thomas-starrer-night-riders-gets-a-release-date|title=Mathew Thomas-starrer Night Riders gets a release date|last=<!-- not stated -->|date=4 September 2025|work=[[Cinema Express]]|access-date=28 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Oct/26/malayalamreview2025oct24nellikkampoyil-night-riders-movie-review-a-panic-tale-without-a-pulse|title=Nellikkampoyil Night Riders Movie Review: A panic tale without a pulse|last=Vivek|first=Santhosh|date=October 26, 2025|work=[[The New Indian Express]]|access-date=29 October 2025}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !భాష |- | rowspan="1" |2018 |''పూమరం'' |ఐరీన్ స్నేహితురాలు |[[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]] |- | rowspan="1" |2019 |''హ్యాపీ సర్దార్'' |మేరీ కొచారా |మలయాళం |- | rowspan="2" |2023 |''వాతిల్'' |కమలా |మలయాళం |- |''రాహెల్ మకాన్ కోరా'' |గౌతమి |మలయాళం |- | rowspan="3" |2024 |''అంచక్కల్లకోక్కన్'' |డైసీ |మలయాళం |- |''[[బ్లడీ బెగ్గర్|రక్తసిక్తమైన బిచ్చగాడు]]'' |కని |తమిళ భాష |- |''సూక్ష్మదర్షిని'' |స్టెఫీ |మలయాళం |- | rowspan="3" |2025 |''వడక్కన్'' |అన్నా జోసెఫ్ |మలయాళం |- |''నెల్లికంపాయిల్ నైట్ రైడర్స్'' |చోతి |మలయాళం |- |''అనుమాన పక్షి'' |కన్యా కుమారి |[[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] |- |} == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:1997 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] 2dzzcsfsoybevq7i3ey55gymc9pg74t 4955046 4955045 2026-09-09T01:45:42Z Muralikrishna m 106628 4955046 wikitext text/x-wiki {{సమాచారపెట్టె వ్యక్తి|name=మెరిన్ ఫిలిప్|image=Merin Philip.jpg|occupation=నటి|years_active=2018–ప్రస్తుతం|birth_name=మెరిన్ మేరీ ఫిలిప్|birth_place=పతనంతిట్ట, [[కేరళ]], భారతదేశం|father=ఫిలిప్ సి మాథ్యూ|mother=డైసీ ఫిలిప్}} '''మెరిన్ మేరీ ఫిలిప్''' ప్రధానంగా మలయాళ చిత్రాలలో పనిచేసే భారతీయ నటి. ఆమె ''హ్యాపీ సర్దార్'' (2019), ''వడక్కన్'' (2025) చిత్రాలలో ప్రధాన పాత్రలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె ''వాతిల్'' (2023), ''అంచక్కల్లకోక్కన్'' (2024), సూక్షమదర్శిని (2024) చిత్రాలలో సహాయక పాత్రలు పోషించింది. == ప్రారంభ జీవితం == మెరిన్ మేరీ ఫిలిప్ 1997 జూన్ 21న [[కేరళ]]<nowiki/>లోని [[పతనంతిట్ట|పథనంతిట్ట]]<nowiki/>లో జన్మించింది.<ref name="first2024">{{Cite web|last=Krishna|first=Gayathri|date=19 April 2024|title=Anchakkallakokkan on OTT – Here's where you stream the Chemban Vinod-starrer cop drama|url=https://www.ottplay.com/news/anchakkallakokkan-on-ott-heres-where-you-stream-the-chemban-vinod-starrer-cop-drama/4d55120f93308|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240514164328/https://www.ottplay.com/news/anchakkallakokkan-on-ott-heres-where-you-stream-the-chemban-vinod-starrer-cop-drama/4d55120f93308|archive-date=14 May 2024|access-date=4 May 2024|website=OTTPlay|language=en}}</ref> ఆమె దివంగత తండ్రి తుంబమన్ నెచట్టుపరంబిల్ ఫిలిప్ సి. మాథ్యూ, [[కొల్లాం|కొల్లం]] లోని అంచల్ లోని అలెంచెరీకి చెందినవాడు.<ref name="tmo">{{Cite web|last=<!-- not stated -->|date=April 27, 2024|title=നടി മെറിൻ ഫിലിപ്പിന്റെ പിതാവ് അന്തരിച്ചു|trans-title=Actress Merin Philip's father passes away|url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2024/04/27/actress-merin-philip-s-father-philip-c-mathew-passes-away.html|access-date=August 22, 2026|website=[[Malayala Manorama|Manorama Online]]|language=ml}}</ref> ఆయన 2024 ఏప్రిల్ 27న మరణించాడు. ఆమె తల్లి డైసీ చావుపురైయాధిల్, పత్తనంతిట్టలోని కుంభజకు చెందినది.<ref name="tmo" /><ref name="info">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/merin-philip-to-play-a-traditional-tamil-girl-in-eeyal/articleshow/82028242.cms|title=Merin Philip to play a traditional Tamil girl in Eeyal|last=Soman|first=Deepa|date=21 April 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2025}}</ref> ఆమెకు మెల్విన్ అనే సోదరుడు, మార్లిన్ అనే సోదరి ఉన్నారు.<ref name="tmo" /> ఆమె [[యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్|యుఎఇ]]<nowiki/>లోని [[అబుదాబి]]<nowiki/>లో పెరిగింది, అక్కడ ఆమె 14 సంవత్సరాల వయస్సులో మొదటిసారి నాటకాలలో ప్రయత్నించింది.<ref name="info" /> ఆమె కేరళకు తిరిగి వచ్చే వరకు థియేటర్లో నటించడం కొనసాగించింది. ఆమె [[విలేఖరి|జర్నలిజం]]<nowiki/>లో [[మాస్టర్ డిగ్రీ|మాస్టర్స్ డిగ్రీ]] కలిగి ఉంది.<ref name="info" /> == కెరీర్ == వర్క్‌షాప్‌ల ద్వారా నటనను కొనసాగించడానికి మెరిన్ [[కొచ్చి]] వెళ్ళింది. ఆమె [[సువీరన్|కె. పి. సువీరన్]], [[బాబు అన్నూర్]], జేమ్స్ ఎలియాలచే నటనలో శిక్షణ పొందింది.<ref name="info" /> మలయాళ సినిమాల్లోకి ఆమె మొదటి ప్రవేశం ''పూమరం'' చిత్రంలో ఐరీన్ స్నేహితురాలిగా సహాయక పాత్రలో ఉంది, ఇందులో [[కాళిదాస్ జయరామ్]], 2018లో ఐరీన్ పాత్ర పోషించిన [[నీతా పిళ్ళై|నీటా పిళ్ళై]] నటించింది. ''పూమరం'' మిశ్రమ సమీక్షలను అందుకుంది కానీ అనేక ప్రశంసలను అందుకుంది.<ref>{{Cite web|last=Madhu|first=Vignesh|date=2019-02-17|title=Merin Philip to play the female lead in Kalidas Jayaram's Happy Sardar|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/merin-philip-to-play-the-female-lead-in-kalidas-jayarams-happy-sardar/|access-date=2021-12-26|website=onlookersmedia|language=en-US}}</ref> 2019లో, ఆమె కాళిదాస్ జయరామ్ సరసన ''హ్యాపీ సర్దార్'' చిత్రంలో మేరీ హర్విందర్ సింగ్ (కొచర)గా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/javed-jaffrey-plays-kalidas-father-in-happy-sardar/articleshow/68021550.cms|title=Javed Jaffrey plays Kalidas' father in Happy Sardar|last=Sidhardhan|first=Sanjith|date=16 February 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2025}}</ref> ఈ చిత్రం ప్రతికూల సమీక్షలను అందుకుంది, విమర్శకులు ఈ జంటలో కెమిస్ట్రీ లేకపోవడాన్ని విమర్శించారు.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/happy-sardar/movie-review/72278509.cms|title=Happy Sardar Movie Review: A tale of romance sans chemistry|last=Soman|first=Deepa|date=18 November 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=29 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2019/Nov/29/happy-sardar-review-a-ridiculously-staged-rom-com-2068553.html|title='Happy Sardar' review: A ridiculously staged rom-com|last=Shrijith|first=Sajin|date=29 November 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=29 September 2025}}</ref> ఆమె తదుపరి చిత్రం 2023లో వచ్చింది, ఇందులో ఆమె ''వాతిల్'' చిత్రంలో కమలగా సహాయక పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/vaathil-trailer-lies-deceit-and-mystery-vinay-forrt-anu-sitharas-film-promises-a-perfect-thriller/articleshow/102870653.cms|title='Vaathil' trailer: Lies, deceit, and mystery; Vinay Forrt - Anu Sithara's film promises a perfect thriller|last=<!-- not stated -->|date=20 August 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2025}}</ref> అదే సంవత్సరం, ఆమె [[ఆన్సన్ పాల్|అన్సన్ పాల్]] సరసన ''రాహెల్ మకాన్ కోరా'' గౌతమిగా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/rahel-makan-kora-trailer-anson-paul-starrer-promises-a-heartwarming-family-entertainer/articleshow/104336750.cms|title='Rahel Makan Kora' trailer: Anson Paul starrer promises a heartwarming family entertainer|last=<!-- not stated -->|date=20 August 2023|work=[[The Times of India]]|access-date=28 September 2025}}</ref> 2024లో మెరిన్ ఫిలిప్ మూడు చిత్రాల్లో సహాయక పాత్రల్లో నటించింది. ఆమె ''అంచక్కల్లకోక్కన్'' చిత్రంలో డైసీగా నటించింది, ఈ చిత్రం సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది కానీ సగటు విజయాన్ని సాధించింది.<ref name="first2024" /> ఆమె బ్లడీ బెగ్గర్ చిత్రంలో ఆ బిచ్చగాడు భార్య కనిగా [[తమిళ సినిమా|తమిళం]]<nowiki/>లో అరంగేట్రం చేసింది. ఈ చిత్రం మిశ్రమ సమీక్షలను అందుకుంది.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/bloody-beggar-movie-review-a-fantastic-kavin-anchors-a-delightful-dark-comedy/article68817499.ece|title='Bloody Beggar' movie review: A fantastic Kavin anchors a delightful dark comedy|last=Chandar|first=Bhuvanesh|date=2024-10-31|work=The Hindu|access-date=2024-10-31|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> [[నజ్రియా నజీమ్]] నటించిన సూక్షమాదర్షినిలో, ఆమె ప్రియా స్నేహితురాలు, మాన్యుయెల్ స్నేహితురాలు అయిన పొరుగువారి స్టెఫీగా నటించింది. ఈ చిత్రం విమర్శకుల నుండి సానుకూల సమీక్షలను అందుకుంది, బాక్సాఫీస్ వద్ద విజయం సాధించింది.<ref>{{Cite web|date=23 November 2024|title=Sookshmadarshini Review|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/sookshmadarshini-review-this-superbly-written-nazriya-nazim-basil-joseph-fun-thriller-is-a-must-watch-101732350860032.html|website=Hindustan Times}}</ref> 2025లో, మెరిన్ ఫిలిప్ ''వడక్కన్'' చిత్రంలో అన్నా జోసెఫ్గా ప్రధాన పాత్ర పోషించింది.<ref>{{Cite web|last=George|first=Anjana|date=2025-03-08|title=A one-time watch for its technical brilliance and some genuinely eerie moments|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/vadakkanreview/movie-review/118798391.cms|access-date=2025-07-15|website=[[The Times of India]]}}</ref> ఈ చిత్రం బ్రస్సెల్స్ ఇంటర్నేషనల్ ఫెంటాస్టిక్ ఫిల్మ్ ఫెస్టివల్, సలెర్నో ఫిల్మ్ ఫెస్టివెల్లో అధికారిక ఎంపికగా నిలిచింది.<ref>{{Cite web|date=2025-02-07|title=The first look poster of the Malayalam movie 'Vadakkan' is out|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-first-look-poster-of-the-malayalam-movie-vadakkan-is-out/article69186779.ece|access-date=2025-07-14|website=[[The Hindu]]}}</ref> ఆమె నెల్లిక్కంపాయిల్ నైట్ రైడర్స్ లో చోతి అనే సహాయక పాత్రను పోషించింది.<ref>{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Sep/04/mathew-thomas-starrer-night-riders-gets-a-release-date|title=Mathew Thomas-starrer Night Riders gets a release date|last=<!-- not stated -->|date=4 September 2025|work=[[Cinema Express]]|access-date=28 September 2025}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2025/Oct/26/malayalamreview2025oct24nellikkampoyil-night-riders-movie-review-a-panic-tale-without-a-pulse|title=Nellikkampoyil Night Riders Movie Review: A panic tale without a pulse|last=Vivek|first=Santhosh|date=October 26, 2025|work=[[The New Indian Express]]|access-date=29 October 2025}}</ref> == ఫిల్మోగ్రఫీ == {| class="wikitable" !సంవత్సరం !సినిమా !పాత్ర !భాష |- | rowspan="1" |2018 |''పూమరం'' |ఐరీన్ స్నేహితురాలు |[[మలయాళ సినిమా|మలయాళం]] |- | rowspan="1" |2019 |''హ్యాపీ సర్దార్'' |మేరీ కొచారా |మలయాళం |- | rowspan="2" |2023 |''వాతిల్'' |కమలా |మలయాళం |- |''రాహెల్ మకాన్ కోరా'' |గౌతమి |మలయాళం |- | rowspan="3" |2024 |''అంచక్కల్లకోక్కన్'' |డైసీ |మలయాళం |- |''[[బ్లడీ బెగ్గర్|రక్తసిక్తమైన బిచ్చగాడు]]'' |కని |తమిళ భాష |- |''సూక్ష్మదర్షిని'' |స్టెఫీ |మలయాళం |- | rowspan="3" |2025 |''వడక్కన్'' |అన్నా జోసెఫ్ |మలయాళం |- |''నెల్లికంపాయిల్ నైట్ రైడర్స్'' |చోతి |మలయాళం |- |''అనుమాన పక్షి'' |కన్యా కుమారి |[[తెలుగు సినిమా|తెలుగు]] |- |} == మూలాలు == [[వర్గం:భారతీయ సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:మలయాళం సినిమా నటీమణులు]] [[వర్గం:1997 జననాలు]] [[వర్గం:జీవిస్తున్న ప్రజలు]] [[వర్గం:Articles with hCards]] j58vdsai4lfttglwwnrpim3xxtnlyem 14 509261 4955058 2026-09-09T02:37:43Z Chaduvari 97 +వర్గం 4955058 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:మంచి వ్యాసం తయారీ దశలు]] 1iboj1p1jdchkp41yx3wa4oqg29kyqf 14 509262 4955059 2026-09-09T02:37:58Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '[[వర్గం:మంచి వ్యాసం తయారీ దశలు]]' 4955059 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:మంచి వ్యాసం తయారీ దశలు]] 1iboj1p1jdchkp41yx3wa4oqg29kyqf 0 509263 4955060 2026-09-09T02:38:43Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 10వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Use dmy dates|date=May 2017}} {{Infobox officeholder | name = వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా | image = | office = 10వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 18 జనవరి 1978 | term_end = 19 జనవరి 1980 | predecessor = కై...' 4955060 wikitext text/x-wiki {{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 10వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Use dmy dates|date=May 2017}} {{Infobox officeholder | name = వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా | image = | office = 10వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 18 జనవరి 1978 | term_end = 19 జనవరి 1980 | predecessor = [[కైలాష్ చంద్ర జోషి]] | successor = [[సుందర్ లాల్ పట్వా]] | office2 = [[మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి]] | predecessor2 = ''పదవి ఏర్పడింది'' | successor2 = [[శివ భాను సింగ్ సోలంకి]] | 1blankname2 = [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]] | 1namedata2 = [[గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్]] | term_start2 = 30 జూలై 1967 | term_end2 = 12 మార్చి 1969 | office3 = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు<br/>మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] | term_start3 = 1962 | term_end3 = 1967 | 1blankname3 = [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]] | 1namedata3 = [[భగవంత్‌రావ్ మాండ్లోయ్]]<br/>[[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] | predecessor3 = చంద్ర ప్రతాప్ తివారీ | successor3 = [[శ్యామా చరణ్ శుక్లా]] | office4 = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ|పార్లమెంటు సభ్యుడు<br/>రాజ్యసభ]] | term_start4 = 10 ఏప్రిల్ 1972 | term_end4 = 26 జూన్ 1977 | successor4 = [[మామా బాలేశ్వర్ దయాల్]] | constituency4 = [[మధ్యప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్]] | office5 = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడు | term_start5 = 1977 | term_end5 = 1985 | predecessor5 = కన్హయ్యలాల్ నాగోరి | successor5 = చున్నీలాల్ ధాకడ్ | constituency5 = [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] | term_start6 = 1957 | term_end6 = 1972 | predecessor6 = ''స్థానం ఏర్పడింది'' | successor6 = కన్హయ్యలాల్ నాగోరి | constituency6 = [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] | birth_date = 4 మార్చి 1930 | birth_place = [[మంద్‌సౌర్]], [[సెంట్రల్ ఇండియా ఏజెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|1999|5|31|1930|3|4|df=yes}}<ref>{{cite news |title=Sakhlecha, ex-CM of Madhya Pradesh, dies at 69 |url=http://www.rediff.com/news/1999/may/31sakh.htm |access-date=27 October 2018 |work=Rediff.com |date=31 May 1999}}</ref> | death_place = [[భోపాల్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | other_party = | spouse = చేతన్ దేవి సఖ్లేచా | children = 4 | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా''' (4 మార్చి 1930 – 31 మే 1999) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఇతను 18 జనవరి 1978 నుండి 19 జనవరి 1980 వరకు 10వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]]గా పనిచేశారు. ఇతను [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నాయకుడు. ఇతని స్వస్థలం [[నీమచ్ జిల్లా]] (అప్పట్లో [[మంద్‌సౌర్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది). 2024లో నీమచ్‌లోని ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలకు ఇతని పేరు పెట్టారు. == రాజకీయ జీవితం == సఖ్లేచా 1930 మార్చి 4న జన్మించారు. చిన్న వయసులోనే [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]]కు దగ్గరై 1945లో సంఘ్‌లో చేరారు. 288 స్థానాలున్న శాసనసభలో జనసంఘ్ 41 మంది ఎమ్మెల్యేలను గెలుచుకున్న సమయంలో, 1962లో [[కుశాభావూ ఠాక్రే]] ఇతనిని మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా నియమించారు. 1967లో, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థి [[గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్]], [[విజయరాజే సింధియా]]తో కలిసి [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]]పై తిరుగుబాటు చేశారు. వారు లోక్ సేవక్ దళ్ అనే కొత్త రాజకీయ పార్టీని స్థాపించారు. అలాగే జనసంఘ్ కూడా భాగమైన [[సంయుక్త విధాయక్ దళ్]] అనబడే కూటమికి నాయకుడిగా గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] అయ్యారు. సఖ్లేచా 30 జూలై 1967 నుండి 12 మార్చి 1969 వరకు రాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/|title=The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics|date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/in-madhya-pradesh-politics-family-comes-first/article5331258.ece|title=In Madhya Pradesh politics, family comes first|date=8 November 2013|via=www.thehindu.com}}</ref> [[1972 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి కన్హయ్యలాల్ నాగోరి చేతిలో ఓడిపోయారు. తరువాత సఖ్లేచాను రాజ్యసభకు పంపారు. భారత [[అత్యవసర స్థితి]] (ఎమర్జెన్సీ) కాలంలో, అంతర్గత భద్రతా నిర్వహణ చట్టం కింద జైలుకు వెళ్లారు. ఎమర్జెన్సీ అనంతరం [[కైలాష్ జోషి]] మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆ ప్రభుత్వంలో సఖ్లేచా రెండవ స్థానంలో ఉన్నారు. కానీ జనవరి 1978లో సఖ్లేచా స్వయంగా [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] అయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/january-17-1978-forty-years-ago-notes-demonetised-5027509/|title=January 17, 1978, Forty years ago: Notes demonetised|date=17 January 2018}}</ref> జనవరి 1980లో జనసంఘ్ సఖ్లేచాను తొలగించి, ఆయన స్థానంలో [[సుందర్ లాల్ పట్వా]]ను ముఖ్యమంత్రిగా నియమించింది. కేంద్రంలో మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చిన [[ఇందిరా గాంధీ]] మధ్యప్రదేశ్‌లోని పట్వా ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేయడంతో ఆ పదవి 28 రోజులు మాత్రమే నిలిచింది. పట్వాతో అంతర్గత విభేదాల కారణంగా, జనసంఘ్ కొత్త రూపమైన [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]ని సఖ్లేచా వీడారు. తన సొంత పార్టీ అయిన మధ్యప్రదేశ్ జనతా పార్టీని స్థాపించారు. [[1985 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1985 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నాయకుడు చున్నీలాల్ ధాకడ్ చేతిలో ఓటమి పాలయ్యారు. తనకు ఎలాంటి పదవీ ఇవ్వకూడదనే షరతుపై 1990లో సఖ్లేచా మళ్లీ [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు.<ref>{{Cite web |date=2014-03-12 |title=Madhya Pradesh CM Virendra Kumar Saklecha under attack for alleged irregularities |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19790531-madhya-pradesh-cm-virendra-kumar-saklecha-under-attack-for-alleged-irregularities-822088-2014-03-12 |access-date=2024-11-07 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19830228-bjp-leader-and-ex-madhya-pradesh-cm-virendra-kumar-sakhlecha-faces-corruption-charges-771313-2013-08-22|title=BJP leader and ex-Madhya Pradesh CM Virendra Kumar Sakhlecha faces corruption charges|website=India Today}}</ref> [[1998 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1998 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల]] సమయంలో, టిక్కెట్ నిరాకరించబడటంతో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]పై తిరుగుబాటు చేసి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] నుండి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన ఘనశ్యామ్ పాటిదార్ చేతిలో 8,893 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయారు. ఆయన 31 మే 1999న మరణించారు. ఆయన మరణానంతరం, కుమారుడు ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచా బీజేపీ టిక్కెట్‌పై అనేక ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == సఖ్లేచా ఒక క్రిమినల్ బారిస్టర్. 'స్వచ్ఛమైన రాజకీయాలను' బలంగా సమర్థిస్తూ, భారతీయ జనసంఘ్ విస్తరణకు సహాయపడ్డారు. ఆయన కుమారుడు [[ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచా]] కూడా [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నాయకుడు. అదనంగా మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో ఎమ్మెల్యేగా మూడవసారి కొనసాగుతున్నారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * [[వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా మంత్రివర్గం (1978–1980)]] == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20060719194104/http://www.mpinfo.org/english/whois/cmlist.htm ఎవరు ఏమిటి : మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా; mpinfo.org - మధ్యప్రదేశ్‌పై భారతీయ వార్తా పోర్టల్ సైట్] {{మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు}} {{DEFAULTSORT:సఖ్లేచా, వీరేంద్ర కుమార్}} [[వర్గం:1930 జననాలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ నుండి భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:మంద్‌సౌర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ జనసంఘ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:జనతా పార్టీకి చెందిన ముఖ్యమంత్రులు]] bbq9rw3wys0o59syspdtb3syvizf3yh 4955064 4955060 2026-09-09T02:52:03Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4955064 wikitext text/x-wiki {{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 10వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Use dmy dates|date=May 2017}} {{Infobox officeholder | name = వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా | image = | office = 10వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 18 జనవరి 1978 | term_end = 19 జనవరి 1980 | predecessor = [[కైలాష్ చంద్ర జోషి]] | successor = [[సుందర్ లాల్ పట్వా]] | office2 = [[మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి]] | predecessor2 = ''పదవి ఏర్పడింది'' | successor2 = [[శివ భాను సింగ్ సోలంకి]] | 1blankname2 = [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]] | 1namedata2 = [[గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్]] | term_start2 = 30 జూలై 1967 | term_end2 = 12 మార్చి 1969 | office3 = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు<br/>మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] | term_start3 = 1962 | term_end3 = 1967 | 1blankname3 = [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]] | 1namedata3 = [[భగవంత్‌రావ్ మాండ్లోయ్]]<br/>[[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] | predecessor3 = చంద్ర ప్రతాప్ తివారీ | successor3 = [[శ్యామా చరణ్ శుక్లా]] | office4 = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ|పార్లమెంటు సభ్యుడు<br/>రాజ్యసభ]] | term_start4 = 10 ఏప్రిల్ 1972 | term_end4 = 26 జూన్ 1977 | successor4 = [[మామా బాలేశ్వర్ దయాల్]] | constituency4 = [[మధ్యప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్]] | office5 = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడు | term_start5 = 1977 | term_end5 = 1985 | predecessor5 = కన్హయ్యలాల్ నాగోరి | successor5 = చున్నీలాల్ ధాకడ్ | constituency5 = [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] | term_start6 = 1957 | term_end6 = 1972 | predecessor6 = ''స్థానం ఏర్పడింది'' | successor6 = కన్హయ్యలాల్ నాగోరి | constituency6 = [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] | birth_date = 4 మార్చి 1930 | birth_place = [[మంద్‌సౌర్]], [[సెంట్రల్ ఇండియా ఏజెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|1999|5|31|1930|3|4|df=yes}}<ref>{{cite news |title=Sakhlecha, ex-CM of Madhya Pradesh, dies at 69 |url=http://www.rediff.com/news/1999/may/31sakh.htm |access-date=27 October 2018 |work=Rediff.com |date=31 May 1999}}</ref> | death_place = [[భోపాల్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | other_party = | spouse = చేతన్ దేవి సఖ్లేచా | children = 4 | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా''' (4 మార్చి 1930 – 31 మే 1999) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఇతను 18 జనవరి 1978 నుండి 19 జనవరి 1980 వరకు 10వ మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. ఇతను [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నాయకుడు. ఇతని స్వస్థలం [[నీమచ్ జిల్లా]] (అప్పట్లో [[మంద్‌సౌర్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది). 2024లో నీమచ్‌లోని ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలకు ఇతని పేరు పెట్టారు. == రాజకీయ జీవితం == సఖ్లేచా 1930 మార్చి 4న జన్మించారు. చిన్న వయసులోనే [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]]కు దగ్గరై 1945లో సంఘ్‌లో చేరారు. 288 స్థానాలున్న శాసనసభలో జనసంఘ్ 41 మంది ఎమ్మెల్యేలను గెలుచుకున్న సమయంలో, 1962లో కుశాభావూ ఠాక్రే ఇతనిని మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా నియమించారు. 1967లో, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థి గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్, విజయరాజే సింధియాతో కలిసి [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]]పై తిరుగుబాటు చేశారు. వారు లోక్ సేవక్ దళ్ అనే కొత్త రాజకీయ పార్టీని స్థాపించారు. అలాగే జనసంఘ్ కూడా భాగమైన [[సంయుక్త విధాయక్ దళ్]] అనబడే కూటమికి నాయకుడిగా గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. సఖ్లేచా 30 జూలై 1967 నుండి 12 మార్చి 1969 వరకు రాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/|title=The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics|date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/in-madhya-pradesh-politics-family-comes-first/article5331258.ece|title=In Madhya Pradesh politics, family comes first|date=8 November 2013|via=www.thehindu.com}}</ref> [[1972 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి కన్హయ్యలాల్ నాగోరి చేతిలో ఓడిపోయారు. తరువాత సఖ్లేచాను రాజ్యసభకు పంపారు. భారత అత్యవసర స్థితి (ఎమర్జెన్సీ) కాలంలో, అంతర్గత భద్రతా నిర్వహణ చట్టం కింద జైలుకు వెళ్లారు. ఎమర్జెన్సీ అనంతరం కైలాష్ జోషి మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆ ప్రభుత్వంలో సఖ్లేచా రెండవ స్థానంలో ఉన్నారు. కానీ జనవరి 1978లో సఖ్లేచా స్వయంగా మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/january-17-1978-forty-years-ago-notes-demonetised-5027509/|title=January 17, 1978, Forty years ago: Notes demonetised|date=17 January 2018}}</ref> జనవరి 1980లో జనసంఘ్ సఖ్లేచాను తొలగించి, ఆయన స్థానంలో సుందర్ లాల్ పట్వాను ముఖ్యమంత్రిగా నియమించింది. కేంద్రంలో మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చిన [[ఇందిరా గాంధీ]] మధ్యప్రదేశ్‌లోని పట్వా ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేయడంతో ఆ పదవి 28 రోజులు మాత్రమే నిలిచింది. పట్వాతో అంతర్గత విభేదాల కారణంగా, జనసంఘ్ కొత్త రూపమైన [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]ని సఖ్లేచా వీడారు. తన సొంత పార్టీ అయిన మధ్యప్రదేశ్ జనతా పార్టీని స్థాపించారు. [[1985 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1985 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నాయకుడు చున్నీలాల్ ధాకడ్ చేతిలో ఓటమి పాలయ్యారు. తనకు ఎలాంటి పదవీ ఇవ్వకూడదనే షరతుపై 1990లో సఖ్లేచా మళ్లీ [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు.<ref>{{Cite web |date=2014-03-12 |title=Madhya Pradesh CM Virendra Kumar Saklecha under attack for alleged irregularities |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19790531-madhya-pradesh-cm-virendra-kumar-saklecha-under-attack-for-alleged-irregularities-822088-2014-03-12 |access-date=2024-11-07 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19830228-bjp-leader-and-ex-madhya-pradesh-cm-virendra-kumar-sakhlecha-faces-corruption-charges-771313-2013-08-22|title=BJP leader and ex-Madhya Pradesh CM Virendra Kumar Sakhlecha faces corruption charges|website=India Today}}</ref> [[1998 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1998 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల]] సమయంలో, టిక్కెట్ నిరాకరించబడటంతో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]పై తిరుగుబాటు చేసి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. జావద్ నుండి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన ఘనశ్యామ్ పాటిదార్ చేతిలో 8,893 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయారు. ఆయన 31 మే 1999న మరణించారు. ఆయన మరణానంతరం, కుమారుడు ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచా బీజేపీ టిక్కెట్‌పై అనేక ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == సఖ్లేచా ఒక క్రిమినల్ బారిస్టర్. 'స్వచ్ఛమైన రాజకీయాలను' బలంగా సమర్థిస్తూ, భారతీయ జనసంఘ్ విస్తరణకు సహాయపడ్డారు. ఆయన కుమారుడు ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచా కూడా [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నాయకుడు. అదనంగా మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో ఎమ్మెల్యేగా మూడవసారి కొనసాగుతున్నారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా మంత్రివర్గం (1978–1980) == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20060719194104/http://www.mpinfo.org/english/whois/cmlist.htm ఎవరు ఏమిటి : మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా; mpinfo.org - మధ్యప్రదేశ్‌పై భారతీయ వార్తా పోర్టల్ సైట్] {{DEFAULTSORT:సఖ్లేచా, వీరేంద్ర కుమార్}} [[వర్గం:1930 జననాలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ నుండి భారతీయ జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యులు]] [[వర్గం:మంద్‌సౌర్ జిల్లా వ్యక్తులు]] [[వర్గం:భారతీయ జనసంఘ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:జనతా పార్టీకి చెందిన ముఖ్యమంత్రులు]] stac53vz2fgc3ousx2glojx1srgp2xx 4955065 4955064 2026-09-09T02:53:58Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* బయటి లింకులు */ 4955065 wikitext text/x-wiki {{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 10వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Use dmy dates|date=May 2017}} {{Infobox officeholder | name = వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా | image = | office = 10వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 18 జనవరి 1978 | term_end = 19 జనవరి 1980 | predecessor = [[కైలాష్ చంద్ర జోషి]] | successor = [[సుందర్ లాల్ పట్వా]] | office2 = [[మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి]] | predecessor2 = ''పదవి ఏర్పడింది'' | successor2 = [[శివ భాను సింగ్ సోలంకి]] | 1blankname2 = [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]] | 1namedata2 = [[గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్]] | term_start2 = 30 జూలై 1967 | term_end2 = 12 మార్చి 1969 | office3 = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు<br/>మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] | term_start3 = 1962 | term_end3 = 1967 | 1blankname3 = [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]] | 1namedata3 = [[భగవంత్‌రావ్ మాండ్లోయ్]]<br/>[[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] | predecessor3 = చంద్ర ప్రతాప్ తివారీ | successor3 = [[శ్యామా చరణ్ శుక్లా]] | office4 = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ|పార్లమెంటు సభ్యుడు<br/>రాజ్యసభ]] | term_start4 = 10 ఏప్రిల్ 1972 | term_end4 = 26 జూన్ 1977 | successor4 = [[మామా బాలేశ్వర్ దయాల్]] | constituency4 = [[మధ్యప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్]] | office5 = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడు | term_start5 = 1977 | term_end5 = 1985 | predecessor5 = కన్హయ్యలాల్ నాగోరి | successor5 = చున్నీలాల్ ధాకడ్ | constituency5 = [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] | term_start6 = 1957 | term_end6 = 1972 | predecessor6 = ''స్థానం ఏర్పడింది'' | successor6 = కన్హయ్యలాల్ నాగోరి | constituency6 = [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] | birth_date = 4 మార్చి 1930 | birth_place = [[మంద్‌సౌర్]], [[సెంట్రల్ ఇండియా ఏజెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|1999|5|31|1930|3|4|df=yes}}<ref>{{cite news |title=Sakhlecha, ex-CM of Madhya Pradesh, dies at 69 |url=http://www.rediff.com/news/1999/may/31sakh.htm |access-date=27 October 2018 |work=Rediff.com |date=31 May 1999}}</ref> | death_place = [[భోపాల్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | other_party = | spouse = చేతన్ దేవి సఖ్లేచా | children = 4 | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా''' (4 మార్చి 1930 – 31 మే 1999) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఇతను 18 జనవరి 1978 నుండి 19 జనవరి 1980 వరకు 10వ మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. ఇతను [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నాయకుడు. ఇతని స్వస్థలం [[నీమచ్ జిల్లా]] (అప్పట్లో [[మంద్‌సౌర్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది). 2024లో నీమచ్‌లోని ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలకు ఇతని పేరు పెట్టారు. == రాజకీయ జీవితం == సఖ్లేచా 1930 మార్చి 4న జన్మించారు. చిన్న వయసులోనే [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]]కు దగ్గరై 1945లో సంఘ్‌లో చేరారు. 288 స్థానాలున్న శాసనసభలో జనసంఘ్ 41 మంది ఎమ్మెల్యేలను గెలుచుకున్న సమయంలో, 1962లో కుశాభావూ ఠాక్రే ఇతనిని మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా నియమించారు. 1967లో, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థి గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్, విజయరాజే సింధియాతో కలిసి [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]]పై తిరుగుబాటు చేశారు. వారు లోక్ సేవక్ దళ్ అనే కొత్త రాజకీయ పార్టీని స్థాపించారు. అలాగే జనసంఘ్ కూడా భాగమైన [[సంయుక్త విధాయక్ దళ్]] అనబడే కూటమికి నాయకుడిగా గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. సఖ్లేచా 30 జూలై 1967 నుండి 12 మార్చి 1969 వరకు రాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/|title=The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics|date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/in-madhya-pradesh-politics-family-comes-first/article5331258.ece|title=In Madhya Pradesh politics, family comes first|date=8 November 2013|via=www.thehindu.com}}</ref> [[1972 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి కన్హయ్యలాల్ నాగోరి చేతిలో ఓడిపోయారు. తరువాత సఖ్లేచాను రాజ్యసభకు పంపారు. భారత అత్యవసర స్థితి (ఎమర్జెన్సీ) కాలంలో, అంతర్గత భద్రతా నిర్వహణ చట్టం కింద జైలుకు వెళ్లారు. ఎమర్జెన్సీ అనంతరం కైలాష్ జోషి మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆ ప్రభుత్వంలో సఖ్లేచా రెండవ స్థానంలో ఉన్నారు. కానీ జనవరి 1978లో సఖ్లేచా స్వయంగా మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/january-17-1978-forty-years-ago-notes-demonetised-5027509/|title=January 17, 1978, Forty years ago: Notes demonetised|date=17 January 2018}}</ref> జనవరి 1980లో జనసంఘ్ సఖ్లేచాను తొలగించి, ఆయన స్థానంలో సుందర్ లాల్ పట్వాను ముఖ్యమంత్రిగా నియమించింది. కేంద్రంలో మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చిన [[ఇందిరా గాంధీ]] మధ్యప్రదేశ్‌లోని పట్వా ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేయడంతో ఆ పదవి 28 రోజులు మాత్రమే నిలిచింది. పట్వాతో అంతర్గత విభేదాల కారణంగా, జనసంఘ్ కొత్త రూపమైన [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]ని సఖ్లేచా వీడారు. తన సొంత పార్టీ అయిన మధ్యప్రదేశ్ జనతా పార్టీని స్థాపించారు. [[1985 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1985 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నాయకుడు చున్నీలాల్ ధాకడ్ చేతిలో ఓటమి పాలయ్యారు. తనకు ఎలాంటి పదవీ ఇవ్వకూడదనే షరతుపై 1990లో సఖ్లేచా మళ్లీ [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు.<ref>{{Cite web |date=2014-03-12 |title=Madhya Pradesh CM Virendra Kumar Saklecha under attack for alleged irregularities |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19790531-madhya-pradesh-cm-virendra-kumar-saklecha-under-attack-for-alleged-irregularities-822088-2014-03-12 |access-date=2024-11-07 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19830228-bjp-leader-and-ex-madhya-pradesh-cm-virendra-kumar-sakhlecha-faces-corruption-charges-771313-2013-08-22|title=BJP leader and ex-Madhya Pradesh CM Virendra Kumar Sakhlecha faces corruption charges|website=India Today}}</ref> [[1998 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1998 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల]] సమయంలో, టిక్కెట్ నిరాకరించబడటంతో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]పై తిరుగుబాటు చేసి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. జావద్ నుండి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన ఘనశ్యామ్ పాటిదార్ చేతిలో 8,893 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయారు. ఆయన 31 మే 1999న మరణించారు. ఆయన మరణానంతరం, కుమారుడు ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచా బీజేపీ టిక్కెట్‌పై అనేక ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == సఖ్లేచా ఒక క్రిమినల్ బారిస్టర్. 'స్వచ్ఛమైన రాజకీయాలను' బలంగా సమర్థిస్తూ, భారతీయ జనసంఘ్ విస్తరణకు సహాయపడ్డారు. ఆయన కుమారుడు ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచా కూడా [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నాయకుడు. అదనంగా మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో ఎమ్మెల్యేగా మూడవసారి కొనసాగుతున్నారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా మంత్రివర్గం (1978–1980) == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20060719194104/http://www.mpinfo.org/english/whois/cmlist.htm ఎవరు ఏమిటి : మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా; mpinfo.org - మధ్యప్రదేశ్‌పై భారతీయ వార్తా పోర్టల్ సైట్] {{DEFAULTSORT:సఖ్లేచా, వీరేంద్ర కుమార్}} [[వర్గం:1930 జననాలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:భారతీయ జనసంఘ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ప్రతిపక్ష నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:జనతా పార్టీకి చెందిన ముఖ్యమంత్రులు]] 7yx1k07fonhsroen45vaqnmxw1tgvmk 4955066 4955065 2026-09-09T02:54:23Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* బయటి లింకులు */ 4955066 wikitext text/x-wiki {{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 10వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Use dmy dates|date=May 2017}} {{Infobox officeholder | name = వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా | image = | office = 10వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start = 18 జనవరి 1978 | term_end = 19 జనవరి 1980 | predecessor = [[కైలాష్ చంద్ర జోషి]] | successor = [[సుందర్ లాల్ పట్వా]] | office2 = [[మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ఉప ముఖ్యమంత్రి]] | predecessor2 = ''పదవి ఏర్పడింది'' | successor2 = [[శివ భాను సింగ్ సోలంకి]] | 1blankname2 = [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]] | 1namedata2 = [[గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్]] | term_start2 = 30 జూలై 1967 | term_end2 = 12 మార్చి 1969 | office3 = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ప్రతిపక్ష నాయకుల జాబితా|ప్రతిపక్ష నాయకుడు<br/>మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] | term_start3 = 1962 | term_end3 = 1967 | 1blankname3 = [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి|ముఖ్యమంత్రి]] | 1namedata3 = [[భగవంత్‌రావ్ మాండ్లోయ్]]<br/>[[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] | predecessor3 = చంద్ర ప్రతాప్ తివారీ | successor3 = [[శ్యామా చరణ్ శుక్లా]] | office4 = [[పార్లమెంటు సభ్యుడు, రాజ్యసభ|పార్లమెంటు సభ్యుడు<br/>రాజ్యసభ]] | term_start4 = 10 ఏప్రిల్ 1972 | term_end4 = 26 జూన్ 1977 | successor4 = [[మామా బాలేశ్వర్ దయాల్]] | constituency4 = [[మధ్యప్రదేశ్ నుండి రాజ్యసభ సభ్యుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్]] | office5 = [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]] సభ్యుడు | term_start5 = 1977 | term_end5 = 1985 | predecessor5 = కన్హయ్యలాల్ నాగోరి | successor5 = చున్నీలాల్ ధాకడ్ | constituency5 = [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] | term_start6 = 1957 | term_end6 = 1972 | predecessor6 = ''స్థానం ఏర్పడింది'' | successor6 = కన్హయ్యలాల్ నాగోరి | constituency6 = [[జావద్ (విధానసభ నియోజకవర్గం)|జావద్]] | birth_date = 4 మార్చి 1930 | birth_place = [[మంద్‌సౌర్]], [[సెంట్రల్ ఇండియా ఏజెన్సీ]], [[బ్రిటిష్ ఇండియా]] | death_date = {{death date and age|1999|5|31|1930|3|4|df=yes}}<ref>{{cite news |title=Sakhlecha, ex-CM of Madhya Pradesh, dies at 69 |url=http://www.rediff.com/news/1999/may/31sakh.htm |access-date=27 October 2018 |work=Rediff.com |date=31 May 1999}}</ref> | death_place = [[భోపాల్]], [[మధ్యప్రదేశ్]], [[భారతదేశం]] | party = [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] | other_party = | spouse = చేతన్ దేవి సఖ్లేచా | children = 4 | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా''' (4 మార్చి 1930 – 31 మే 1999) ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఇతను 18 జనవరి 1978 నుండి 19 జనవరి 1980 వరకు 10వ మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. ఇతను [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నాయకుడు. ఇతని స్వస్థలం [[నీమచ్ జిల్లా]] (అప్పట్లో [[మంద్‌సౌర్ జిల్లా]]లో భాగంగా ఉండేది). 2024లో నీమచ్‌లోని ప్రభుత్వ వైద్య కళాశాలకు ఇతని పేరు పెట్టారు. == రాజకీయ జీవితం == సఖ్లేచా 1930 మార్చి 4న జన్మించారు. చిన్న వయసులోనే [[రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్]]కు దగ్గరై 1945లో సంఘ్‌లో చేరారు. 288 స్థానాలున్న శాసనసభలో జనసంఘ్ 41 మంది ఎమ్మెల్యేలను గెలుచుకున్న సమయంలో, 1962లో కుశాభావూ ఠాక్రే ఇతనిని మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడిగా నియమించారు. 1967లో, [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థి గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్, విజయరాజే సింధియాతో కలిసి [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]]పై తిరుగుబాటు చేశారు. వారు లోక్ సేవక్ దళ్ అనే కొత్త రాజకీయ పార్టీని స్థాపించారు. అలాగే జనసంఘ్ కూడా భాగమైన [[సంయుక్త విధాయక్ దళ్]] అనబడే కూటమికి నాయకుడిగా గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. సఖ్లేచా 30 జూలై 1967 నుండి 12 మార్చి 1969 వరకు రాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/|title=The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics|date=13 March 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/in-madhya-pradesh-politics-family-comes-first/article5331258.ece|title=In Madhya Pradesh politics, family comes first|date=8 November 2013|via=www.thehindu.com}}</ref> [[1972 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1972 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి కన్హయ్యలాల్ నాగోరి చేతిలో ఓడిపోయారు. తరువాత సఖ్లేచాను రాజ్యసభకు పంపారు. భారత అత్యవసర స్థితి (ఎమర్జెన్సీ) కాలంలో, అంతర్గత భద్రతా నిర్వహణ చట్టం కింద జైలుకు వెళ్లారు. ఎమర్జెన్సీ అనంతరం కైలాష్ జోషి మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆ ప్రభుత్వంలో సఖ్లేచా రెండవ స్థానంలో ఉన్నారు. కానీ జనవరి 1978లో సఖ్లేచా స్వయంగా మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/opinion/editorials/january-17-1978-forty-years-ago-notes-demonetised-5027509/|title=January 17, 1978, Forty years ago: Notes demonetised|date=17 January 2018}}</ref> జనవరి 1980లో జనసంఘ్ సఖ్లేచాను తొలగించి, ఆయన స్థానంలో సుందర్ లాల్ పట్వాను ముఖ్యమంత్రిగా నియమించింది. కేంద్రంలో మళ్లీ అధికారంలోకి వచ్చిన [[ఇందిరా గాంధీ]] మధ్యప్రదేశ్‌లోని పట్వా ప్రభుత్వాన్ని రద్దు చేయడంతో ఆ పదవి 28 రోజులు మాత్రమే నిలిచింది. పట్వాతో అంతర్గత విభేదాల కారణంగా, జనసంఘ్ కొత్త రూపమైన [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]ని సఖ్లేచా వీడారు. తన సొంత పార్టీ అయిన మధ్యప్రదేశ్ జనతా పార్టీని స్థాపించారు. [[1985 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1985 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలలో]] [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] నాయకుడు చున్నీలాల్ ధాకడ్ చేతిలో ఓటమి పాలయ్యారు. తనకు ఎలాంటి పదవీ ఇవ్వకూడదనే షరతుపై 1990లో సఖ్లేచా మళ్లీ [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]లో చేరారు.<ref>{{Cite web |date=2014-03-12 |title=Madhya Pradesh CM Virendra Kumar Saklecha under attack for alleged irregularities |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19790531-madhya-pradesh-cm-virendra-kumar-saklecha-under-attack-for-alleged-irregularities-822088-2014-03-12 |access-date=2024-11-07 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19830228-bjp-leader-and-ex-madhya-pradesh-cm-virendra-kumar-sakhlecha-faces-corruption-charges-771313-2013-08-22|title=BJP leader and ex-Madhya Pradesh CM Virendra Kumar Sakhlecha faces corruption charges|website=India Today}}</ref> [[1998 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికలు|1998 మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ ఎన్నికల]] సమయంలో, టిక్కెట్ నిరాకరించబడటంతో [[భారతీయ జనతా పార్టీ]]పై తిరుగుబాటు చేసి స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా పోటీ చేశారు. జావద్ నుండి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌కు చెందిన ఘనశ్యామ్ పాటిదార్ చేతిలో 8,893 ఓట్ల తేడాతో ఓడిపోయారు. ఆయన 31 మే 1999న మరణించారు. ఆయన మరణానంతరం, కుమారుడు ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచా బీజేపీ టిక్కెట్‌పై అనేక ఎన్నికల్లో విజయం సాధించారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == సఖ్లేచా ఒక క్రిమినల్ బారిస్టర్. 'స్వచ్ఛమైన రాజకీయాలను' బలంగా సమర్థిస్తూ, భారతీయ జనసంఘ్ విస్తరణకు సహాయపడ్డారు. ఆయన కుమారుడు ఓం ప్రకాష్ సఖ్లేచా కూడా [[భారతీయ జనతా పార్టీ]] నాయకుడు. అదనంగా మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభలో ఎమ్మెల్యేగా మూడవసారి కొనసాగుతున్నారు. == ఇవి కూడా చూడండి == * వీరేంద్ర కుమార్ సఖ్లేచా మంత్రివర్గం (1978–1980) == మూలాలు == {{Reflist}} == బయటి లింకులు == * [https://web.archive.org/web/20060719194104/http://www.mpinfo.org/english/whois/cmlist.htm ఎవరు ఏమిటి : మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా; mpinfo.org - మధ్యప్రదేశ్‌పై భారతీయ వార్తా పోర్టల్ సైట్] {{DEFAULTSORT:సఖ్లేచా, వీరేంద్ర కుమార్}} [[వర్గం:1930 జననాలు]] [[వర్గం:1999 మరణాలు]] [[వర్గం:జనతా పార్టీ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:భారతీయ జనసంఘ్ రాజకీయ నాయకులు]] 6aen5wr25ygzkimcs3uiqamkrqludi9 14 509264 4955061 2026-09-09T02:39:23Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '[[వర్గం:మంచి వ్యాసం తయారీ దశలు]]' 4955061 wikitext text/x-wiki [[వర్గం:మంచి వ్యాసం తయారీ దశలు]] 1iboj1p1jdchkp41yx3wa4oqg29kyqf 1 509265 4955215 2026-09-09T05:32:36Z Chaduvari 97 సమీక్షకు స్వీకరించాను 4955215 wikitext text/x-wiki [[కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం]] వ్యాసాన్ని వాడుకరి:|విజె సుశీల గారు మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. నేను దీన్ని సమీక్షకు స్వీకరించాను. __[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:32, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) r11ro74w3z8t8hx5rzzcdn4ayewlv9j 1 509266 4955222 2026-09-09T05:38:10Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '[[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు [[సునీతా కృష్ణన్]] వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. దీన్ని నేను సమీక్షకు స్వీకరించాను.__~~~~' 4955222 wikitext text/x-wiki [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు [[సునీతా కృష్ణన్]] వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. దీన్ని నేను సమీక్షకు స్వీకరించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:38, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) kjfq1vmvs4y5paf15l0o5fmakunjfx0 1 509267 4955223 2026-09-09T05:39:47Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955223 wikitext text/x-wiki [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు [[క్షీరారామం]] వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. దీన్ని నేను సమీక్షకు స్వీకరించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:39, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) qelxcdtm58kthkms9jgur9q6l11wggu 1 509268 4955224 2026-09-09T05:39:48Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955224 wikitext text/x-wiki [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు [[ఆర్య వైద్య శాల, కొటక్కల్]] వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. దీన్ని నేను సమీక్షకు స్వీకరించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:39, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) lz7g4x7tyfodjng1sei7kb7b1el159g 1 509269 4955225 2026-09-09T05:39:51Z Chaduvari 97 మంచి వ్యాసం స్టేటస్ మార్చాను 4955225 wikitext text/x-wiki [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు [[గ్రంథచౌర్యం]] వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. దీన్ని నేను సమీక్షకు స్వీకరించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:39, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 7sos0623h5xhjnz2zqda5aen8umca0r 4955264 4955225 2026-09-09T07:40:05Z Vjsuseela 35888 /* */ సమాధానం 4955264 wikitext text/x-wiki [[వాడుకరి:Vjsuseela|సుశీల]] గారు [[గ్రంథచౌర్యం]] వ్యాసాన్ని మంచి వ్యాసంగా ప్రతిపాదించారు. దీన్ని నేను సమీక్షకు స్వీకరించాను.__[[User:Chaduvari|చదువరి]]<small> ([[User_Talk:Chaduvari|చర్చ]] • [[Special:Contributions/Chaduvari|రచనలు]])</small> 05:39, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) :ధన్యవాదాలు అండి [[వాడుకరి:Vjsuseela|V.J.Suseela]] ([[వాడుకరి చర్చ:Vjsuseela|చర్చ]]) 07:40, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) gzdp6ey2mt3i5fsefwz0nr721c3kh4x 10 509270 4955231 2026-09-09T05:59:30Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '{{Sidebar | name = Good article tools | class = good-article-tools wikitable plainlinks plainlist | templatestyles = Good article tools/styles.css | title = GA toolbox | content1 = * [[xtools:authorship/en.wikipedia.org/{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}|Authorship]] * [https://citations.toolforge.org/process_page.php?edit=toolbar&slow=1&page={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}} Citation bot] * [https://copyvios.toolforge.org/?lang=en&project=wikipedia&oldid=&actio...' 4955231 wikitext text/x-wiki {{Sidebar | name = Good article tools | class = good-article-tools wikitable plainlinks plainlist | templatestyles = Good article tools/styles.css | title = GA toolbox | content1 = * [[xtools:authorship/en.wikipedia.org/{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}|Authorship]] * [https://citations.toolforge.org/process_page.php?edit=toolbar&slow=1&page={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}} Citation bot] * [https://copyvios.toolforge.org/?lang=en&project=wikipedia&oldid=&action=search&use_engine=1&use_links=1&turnitin=1&title={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}} Copyvio detector] * [https://link-dispenser.toolforge.org/analyze/{{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}|PATH}} External links] | heading2 = Reviewing | content2 = * [[Wikipedia:Good article nominations/Templates|Templates]] * [[Wikipedia:Good article criteria|Criteria]] * [[Wikipedia:Good article nominations/Instructions#Reviewing|Instructions]] }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> dudzo9k9x6s96jcglfvr06ajin0q0ew 4955235 4955231 2026-09-09T06:05:11Z Chaduvari 97 4955235 wikitext text/x-wiki {{Sidebar | name = Good article tools | class = good-article-tools wikitable plainlinks plainlist | templatestyles = Good article tools/styles.css | title = GA toolbox | content1 = * [[xtools:authorship/te.wikipedia.org/{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}|కర్తృత్వం]] * [https://citations.toolforge.org/process_page.php?edit=toolbar&slow=1&page={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}} సైటేషన్ బాట్] * [https://copyvios.toolforge.org/?lang=en&project=wikipedia&oldid=&action=search&use_engine=1&use_links=1&turnitin=1&title={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}} కాపీహక్కుల ఉల్లంఘనల తనిఖీ] * [https://link-dispenser.toolforge.org/analyze/{{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}|PATH}} బయటి లింకులు] | heading2 = సమీక్ష | content2 = * [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/Templates|మూసలు]] * [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రమాణాలు|ప్రమాణాలు]] * [[వికీపీడియా:మంచి వ్యాసం ప్రతిపాదనలు/సూచనలు#సమీక్షించడం|సూచనలు]] }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> hqfanktvr006xqq61v3wrvq1wog2uwt 10 509271 4955232 2026-09-09T06:00:30Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '/* {{pp-template}} */ .good-article-tools.sidebar { width: auto; } .good-article-tools .sidebar-content { font-size: 110%; padding-top: 0.2em; line-height: 1.6em; } .good-article-tools .sidebar-content ul { text-align: center; }' 4955232 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .good-article-tools.sidebar { width: auto; } .good-article-tools .sidebar-content { font-size: 110%; padding-top: 0.2em; line-height: 1.6em; } .good-article-tools .sidebar-content ul { text-align: center; } gjhsotfz300hb0kr9c5q381m35qygpl 10 509272 4955233 2026-09-09T06:02:48Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '==GA సమీక్ష== {{Good article tools}} {{<noinclude/>subst:GAN/subst|{{<noinclude/>subst:PAGENAME}}}} '''సమీక్షకులు:''' {{User|{{<includeonly>subst:</includeonly>REVISIONUSER}}}} {{<includeonly>subst:</includeonly>5~}} <!-- Please add all review comments below this comment, and do not alter what is above. So that the review can be kept within a single section, please do not use level 2 headers (==...==) below to break up the...' 4955233 wikitext text/x-wiki ==GA సమీక్ష== {{Good article tools}} {{<noinclude/>subst:GAN/subst|{{<noinclude/>subst:PAGENAME}}}} '''సమీక్షకులు:''' {{User|{{<includeonly>subst:</includeonly>REVISIONUSER}}}} {{<includeonly>subst:</includeonly>5~}} <!-- Please add all review comments below this comment, and do not alter what is above. So that the review can be kept within a single section, please do not use level 2 headers (==...==) below to break up the review. Use level 3 (===...===), level 4 and so on. This boilerplate was generated by Template:GAN/preload.--><noinclude> {{documentation|Template:GAN subtemplates}} </noinclude> 3499xbga2fonzsl402bmfcz582i16vp 10 509273 4955236 2026-09-09T06:13:39Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '<no<noinclude/>include>{{al|{{#titleparts:{{{1}}}|-1}}|noname=yes}}<br/></no<noinclude/>include><include<noinclude/>only>:''This review is [[WP:transclusion|transcluded]] from [[చర్చ:{{{1}}}]]. The edit link for this section can be used to add comments to the review.''</include<noinclude/>only><noinclude> {{documentation|Template:GAN subtemplates}} </noinclude>' 4955236 wikitext text/x-wiki <no<noinclude/>include>{{al|{{#titleparts:{{{1}}}|-1}}|noname=yes}}<br/></no<noinclude/>include><include<noinclude/>only>:''This review is [[WP:transclusion|transcluded]] from [[చర్చ:{{{1}}}]]. The edit link for this section can be used to add comments to the review.''</include<noinclude/>only><noinclude> {{documentation|Template:GAN subtemplates}} </noinclude> 3wbgpjujtmlkt2sibrbkcw6u1lmy6xd 10 509274 4955237 2026-09-09T06:16:09Z Chaduvari 97 [[WP:AES|←]]Created page with '<includeonly>| action{{{1|1}}} = GAN | action{{{1|1}}}date = {{subst:</includeonly><includeonly>#if:{{{date|}}}|{{{date}}}|~~</includeonly>~<includeonly>~~}} | action{{{1|1}}}link = {{subst:</includeonly><includeonly>FULLPAGENAME}}/GA{{{page|1}}} | action{{{1|1}}}result = {{{result|{{{2}}}}}} | action{{{1|1}}}oldid = </includeonly><noinclude> {{documentation|Template:GAN subtemplates}} </noinclude>' 4955237 wikitext text/x-wiki <includeonly>| action{{{1|1}}} = GAN | action{{{1|1}}}date = {{subst:</includeonly><includeonly>#if:{{{date|}}}|{{{date}}}|~~</includeonly>~<includeonly>~~}} | action{{{1|1}}}link = {{subst:</includeonly><includeonly>FULLPAGENAME}}/GA{{{page|1}}} | action{{{1|1}}}result = {{{result|{{{2}}}}}} | action{{{1|1}}}oldid = </includeonly><noinclude> {{documentation|Template:GAN subtemplates}} </noinclude> takzjmo078mq134na0n7y440ayzac4v 0 509275 4955239 2026-09-09T06:39:49Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371486459|Country music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4955239 wikitext text/x-wiki '''కంట్రీ మ్యూజిక్''', దీనిని '''కంట్రీ అండ్ వెస్ట్రన్''' లేదా కేవలం '''కంట్రీ''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది [[అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు|యునైటెడ్ స్టేట్స్]] నుండి ఉద్భవించిన ఒక [[ప్రజా సంగీతం|సంగీత శైలి]] . ఇది దాని జానపద గీతాలు, నృత్య బాణీలకు ప్రసిద్ధి చెందింది, ఇవి సాంప్రదాయ సాహిత్యం, బాంజోలు, మాండొలిన్‌లు, ఫిడిల్స్, [[హార్మోనికా|హార్మోనికాలు]], అనేక రకాల [[గిటారు|గిటార్‌లతో]] కూడిన శ్రావ్యతల ద్వారా గుర్తించబడతాయి; అవి అకౌస్టిక్, ఎలక్ట్రిక్, స్టీల్ లేదా రెసోనేటర్ గిటార్‌లు. ఒకప్పుడు ''హిల్బిల్లీ మ్యూజిక్'' అని పిలువబడిన కంట్రీ మ్యూజిక్ అనే పదం 1940లలో ప్రాచుర్యం పొందింది. <ref name=":5">{{Cite paper|title=Bill Malone, Alan Lomax, and the Origins of Country Music|url=https://muse.jhu.edu/pub/25/article/542874}}</ref> కంట్రీ మ్యూజిక్ మొదట దక్షిణ ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందింది, ఆ తర్వాత లూసియానా నుండి అపలాచియన్ పర్వతాల మీదుగా న్యూయార్క్ వరకు పీడ్‌మాంట్ అంతటా వ్యాపించింది. <ref name="Duncan Burns Steisel Shumaker 2019 p.">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0hapDwAAQBAJ|title=Country music|last=Duncan|first=Dayton|last2=Burns|first2=Ken|last3=Steisel|first3=Susanna|last4=Shumaker|first4=Susan|last5=Baucom|first5=Pam Tubridy|last6=Mosher|first6=Emily|last7=Hinders|first7=Maggie|date=2019|isbn=978-0-525-52054-2|publication-place=New York|page=|oclc=1057241126}}</ref> ఈ సంగీతం, తొలి దశ వలసల సమయంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌కు తీసుకువచ్చిన బ్రిటిష్ జానపద సంగీతం నుండి ఉద్భవించిందని నమ్ముతారు. <ref name=":6">{{Cite book|title=The Oxford Handbook of Country Music|date=2017-06-06|isbn=978-0-19-024817-8|editor-last=Stimeling|editor-first=Travis D.|pages=479–494|language=en|chapter=Country Music and Fan Culture|doi=10.1093/oxfordhb/9780190248178.013.10}}</ref> పాతకాలపు, దక్షిణ అపలాచియన్ సంగీతం వంటి అమెరికన్ జానపద సంగీతంలో పాతుకుపోయి, <ref name="Duncan Burns Steisel Shumaker 2019 p." /> <ref name=":6" /> అనేక సంప్రదాయాలు కలిసి కంట్రీ సంగీతాన్ని ఏర్పరిచాయి. ముఖ్యంగా, ఇందులో కౌబాయ్, వాక్వెరో వెస్ట్రన్ సంగీతం, ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ సాంప్రదాయ జానపద పాటలు, ఆధ్యాత్మిక గీతాలు ఉన్నాయి. <ref name="encyclopediaofarkansas.net">{{Cite web|title=Country Music|url=https://encyclopediaofarkansas.net/entries/country-music-5015/|access-date=2025-07-16|website=Encyclopedia of Arkansas|language=en-US}}</ref> మెక్సికన్, ఐరిష్, గాస్పెల్ సంగీతాలు ఈ శైలిపై గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపాయి, అలాగే పాలినేషియన్ హవాయి సంగీతం, న్యూ మెక్సికో, టెజానో నైరుతి శైలులు కూడా ప్రభావితం చేశాయి, <ref>{{Cite book|title=The Hawaiian Steel Guitar and Its Great Hawaiian Musicians|last=Ruymar|first=Lorene|date=1996|publisher=Centerstream Publications|isbn=978-1-57424-021-4|page=75}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Transnational Encounters: Music and Performance at the U.S.-Mexico Border|last=Madrid|first=A.L.|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-987611-2|page=318}}</ref> <ref name="Center 2017">{{Cite web|last=Egge|first=Sara|date=March 19, 2017|title=The Origins of Country Music|url=https://nortoncenter.com/2017/03/19/the-origins-of-country-music/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20221203150941/https://nortoncenter.com/2017/03/19/the-origins-of-country-music/|archive-date=December 3, 2022|access-date=December 3, 2022|website=Centre College's Norton Center For The Arts}}</ref> వీటికి అదనంగా బ్లూస్ సంగీతం నుండి బ్లూస్ మోడ్‌లు కూడా ఉన్నాయి. <ref>{{Cite book|title=Country Music: The American Sound|last=De Marco|first=P.|publisher=Pasquale De Marco|year=2025|page=6}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The New Blue Music: Changes in Rhythm & Blues, 1950–1999|last=Ripani|first=Richard J.|date=August 1, 2006|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-1-57806-861-6|page=22}}</ref> 2020ల ప్రారంభం నుండి ఆసక్తిలో ఇటీవలి పునరుజ్జీవనంతో కంట్రీ మ్యూజిక్ అమెరికన్ సంగీత రంగంలో ఒక అంతర్భాగంగా మిగిలిపోయింది. <ref name=":6" /> 2023లో, 45% మంది అమెరికన్లు కంట్రీ మ్యూజిక్ వింటున్నట్లు నివేదించారు, ఇది ఈ శైలి ప్రజాదరణలో పెరుగుదల. <ref>{{Cite news|url=https://www.economist.com/culture/2023/09/01/thanks-to-morgan-wallen-country-musics-popularity-has-surged|title=Thanks to Morgan Wallen, country music's popularity has surged|work=The Economist|access-date=2025-07-15|issn=0013-0613}}</ref> == మూలాలు == ఆధునిక కంట్రీ మ్యూజిక్ శైలి ప్రధాన అంశాలు దక్షిణ యునైటెడ్ స్టేట్స్, నైరుతి యునైటెడ్ స్టేట్స్ అంతటా ఉన్న సంగీత సంప్రదాయాల నుండి వచ్చాయి, అయితే అమెరికన్ పాపులర్ మ్యూజిక్‌లో దాని స్థానం 1930లలో సంగీత రికార్డింగ్ ప్రారంభ రోజులలో స్థాపించబడింది. <ref name="Peterson">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=J3zWpIOLB-MC&pg=PA9|title=Creating Country Music: Fabricating Authenticity|last=Peterson|first=Richard A.|date=December 15, 1999|publisher=[[University of Chicago Press]]|isbn=978-0-226-66285-5|page=9}}</ref> కంట్రీ చరిత్రకారుడు బిల్ సి. మలోన్ ప్రకారం, కంట్రీ సంగీతం "దక్షిణ ప్రాంత దృగ్విషయంగా ప్రపంచానికి పరిచయం చేయబడింది." ఆగ్నేయ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని దక్షిణ అపలాచియన్ పర్వతాలలోకి జరిగిన వలసల వల్ల, దాదాపు 300 సంవత్సరాల పాటు [[ఐరోపా|యూరప్]], మధ్యధరా ప్రాంతాల [[జానపద సంగీతం]], వాద్యపరికరాలు తమతో పాటు వచ్చాయి, ఇవే అపలాచియన్ సంగీతంగా అభివృద్ధి చెందాయి. దేశం పశ్చిమం వైపు విస్తరించినప్పుడు, [[మిసిసిపీ నది]], [[లూసియానా]] కంట్రీ మ్యూజిక్‌కు కూడలిగా మారాయి కేజన్ సంగీతం ఉద్భవించింది. నైరుతి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, [[రాకీ పర్వతాలు]], అమెరికన్ ఫ్రాంటియర్, రియో గ్రాండే అనేవి స్థానిక అమెరికన్, మెక్సికన్, కౌబాయ్ జానపద గీతాలకు ఒకే విధమైన నేపథ్యంగా పనిచేశాయి. దీని ఫలితంగా న్యూ మెక్సికో సంగీతం, పాశ్చాత్య సంగీతం అభివృద్ధి చెందాయి, ఇది రెడ్ డర్ట్, టెక్సాస్ కంట్రీ, టెజానో సంగీత శైలులతో నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంది. [[ఓషియానియా|ఓషియానియాలో]], కంట్రీ మ్యూజిక్‌లోని స్టీల్ గిటార్ శబ్దానికి మూలాలు హవాయి సంగీతంలో ఉన్నాయి. <ref name="Tiki with Ray 2018">{{Cite web|date=February 22, 2018|title=How Hawaiian Music Influenced Country Music|url=http://www.tikiwithray.com/hawaiian-music-influenced-country-music/|access-date=November 29, 2022|website=Tiki with Ray}}</ref> <ref name="Magazine Shah 2019">{{Cite web|last=Shah|first=Haleema|date=April 25, 2019|title=How the Hawaiian Steel Guitar Changed American Music|url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/how-hawaiian-steel-guitar-changed-american-music-180972028/|access-date=December 3, 2022|website=Smithsonian Magazine}}</ref> === తూర్పు టెన్నెస్సీ పాత్ర === 1927 నాటి చారిత్రాత్మక బ్రిస్టల్ రికార్డింగ్ సెషన్‌ల ఆధారంగా, యూఎస్ కాంగ్రెస్ టెన్నెస్సీలోని బ్రిస్టల్‌ను "కంట్రీ మ్యూజిక్ పుట్టిన ప్రదేశం"గా అధికారికంగా గుర్తించింది . <ref>{{Cite web|title=The Birthplace of Country Music|url=https://video.nationalgeographic.com/video/news/0000014a-114f-d57c-a97e-9fef510f0000|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200729011037/https://video.nationalgeographic.com/video/news/0000014a-114f-d57c-a97e-9fef510f0000|archive-date=July 29, 2020|access-date=July 14, 2020|via=National Geographic}}</ref> నాష్విల్, టెన్నెస్సీ కూడా చాలా మంది కంట్రీ కళాకారులకు ఒక సాధారణ హాట్‌స్పాట్‌గా మారింది. <ref>{{Cite news|url=http://www.birthplaceofcountrymusic.org/news/dolly-parton-vince-gill-marty-stuart-and-more-appear-orthophonic-joy-1927-bristol-sessions|title=Dolly Parton, Vince Gill, Marty Stuart, and more, to appear on Orthophonic Joy: The 1927 Bristol Sessions Revisited|date=April 30, 2015|access-date=September 7, 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150520105312/http://www.birthplaceofcountrymusic.org/news/dolly-parton-vince-gill-marty-stuart-and-more-appear-orthophonic-joy-1927-bristol-sessions|archive-date=May 20, 2015|publisher=Birthplace of Country Music Museum}}</ref> చరిత్రకారులు 1928, 1929 నాటి అంతగా తెలియని జాన్సన్ సిటీ సమావేశాలు, <ref>[http://www.johnsonsdepot.com/oldtime/oldtime.htm "Old-Time Music Heritage"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131063945/http://www.johnsonsdepot.com/oldtime/oldtime.htm|date=January 31, 2009}}, Johnson's Depot</ref> , 1929, 1930 నాటి నాక్స్‌విల్ సమావేశాల <ref>{{Cite web|last=Simmons|first=Morgan|date=April 11, 2016|title=Museum of East Tennessee History showcases St. James recording sessions of 1929-30|url=https://archive.knoxnews.com/entertainment/arts/museum-of-east-tennessee-history-showcases-st-james-recording-sessions-of-1929-30-2ebd5699-376b-3b0c-375075391.html|access-date=February 15, 2022|website=Knox News}}</ref> ప్రభావాన్ని కూడా గుర్తించారు. అంతేకాకుండా, 1925లో జరిగిన మౌంటెన్ సిటీ ఫిడ్లర్స్ కన్వెన్షన్, ఆధునిక కంట్రీ సంగీతానికి స్ఫూర్తినివ్వడంలో సహాయపడింది. వీటికి ముందు, గ్రేట్ స్మోకీ మౌంటెన్స్ ప్రాంతంలోని తొలితరం స్థిరనివాసులు గొప్ప సంగీత వారసత్వాన్ని అభివృద్ధి చేసుకున్నారు. <ref>{{Cite web|date=December 6, 2012|title=CD of Old-Time Smokies Music Nominated for Grammy|url=https://www.nps.gov/grsm/learn/news/grammy-nomination.htm|website=Great Smoky Mountains National Park (U.S. National Park Service)}}</ref> 5fdap18z5pd604pnu3zfu4ufo8vqga0 3 509276 4955240 2026-09-09T06:54:35Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955240 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">UCCinephilia గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> UCCinephilia గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 06:54, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) tnnysq5gi98ucmt9iqcg8t1cmr0wg99 3 509277 4955241 2026-09-09T06:54:58Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955241 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Moka Madhu Babu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Moka Madhu Babu గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 06:54, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) jl87m7vtdmvrq0yuyead0a8tdf3xfc3 3 509278 4955242 2026-09-09T06:55:25Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955242 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">Guda Rishi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> Guda Rishi గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 06:55, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) he8pniqldztgdmt7cnmpg46tbb4a2wp 3 509279 4955243 2026-09-09T06:56:06Z Nrgullapalli 11739 వికీపీడియాకు స్వాగతం! ([[WP:TW|TW]]) 4955243 wikitext text/x-wiki ==స్వాగతం== <!--{{Subst:Welcome}}~~~~ --> <div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: Orange;"> <div class="center"><span style="font-size:large; color:black;">DevilsTaxiDrivr గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[Wikipedia:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|<span style="color:white;">స్వాగతం!</span>]]! [[దస్త్రం:Wikipedia-logo.png|40px]]</span></div></div> DevilsTaxiDrivr గారు, తెలుగు వికీపీడియాకు [[వికీపీడియా:కొత్త సభ్యులకు స్వాగతము|స్వాగతం!]] వికీపీడియాలో సభ్యులైనందుకు అభినందనలు. {{#if:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}|<div style="align: center; padding: 1em; border: solid 2px Orange; background-color: light grey;"> వికీపీడియాలో దిద్దుబాట్లు ఎలా చెయ్యాలో మీకు వివరించేందుకు, మీ సందేహాలను తీర్చేందుకూ [[వాడుకరి:{{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}}]] గారిని ప్రత్యేకంగా మీకోసం గురువుగా కేటాయించారు. ఏ సంకోచమూ లేకుండా వారిని మీ సందేహాలు అడగవచ్చు. మీకు [[ప్రత్యేక:Homepage|ప్రత్యేకంగా ఒక హోంపేజీ]] కూడా ఉంది చూడండి. అక్కడ మీకవసరమైన ఏ సహాయమైనా చేసేందుకు {{#mentor:{{BASEPAGENAME}}}} గారు సిద్ధంగా ఉన్నారు. వారిని [[ప్రత్యేక:Homepage|పలకరించండి]].</div>|}} * [[దస్త్రం:Wikipedia Gurinchi Meeku Telusa?.pdf|thumb|పై బొమ్మపై నొక్కి తెలుగు వికీపీడియాను పరిచయం చేసే పుస్తకం చూడండి.]][[:s:వికీపీడియాలో రచనలు చేయుట|వికీపీడియాలో రచనలు ఎలా చెయ్యాలో చెప్పే పుస్తకం]] చూడండి. తెలుగు వ్యాసరచన గురించి [[విషయ వ్యక్తీకరణ]], కంప్యూటర్ లో తెలుగు టైపు చెయ్యడం గురించి [[వికీపీడియా:టైపింగు సహాయం|టైపింగు సహాయం]], [[కీ బోర్డు]] వ్యాసాలు ఉపయోగపడతాయి. * "మరియు" అనే పదం తెలుగుకు సహజమైన వాడుక కాదు. ప్రామాణిక ప్రచురణల్లో దాన్ని వాడరు. వికీపీడియాలో కూడా దాన్ని వాడరాదు. మరింత సమాచారం కోసం [[వికీపీడియా:శైలి/భాష]] చూడండి. * వికీపీడియాలో ప్రతీ పేజీకి అనుబంధంగా ఒక చర్చ పేజీ ఉంటుంది. వ్యాస విషయానికి సంబంధించిన చర్చ, సంబంధిత చర్చ పేజీలో చెయ్యాలి. మీ వాడుకరి పేజీకి కూడా అనుబంధంగా చర్చ పేజీ ఉంది. ఆ పేజీలోనే ఈ స్వాగత సందేశం పెట్టాను, గమనించారా? * చర్చ పేజీల్లో ఏమైనా రాసినపుడు దాని పక్కన సంతకం పెట్టాలి. నాలుగు టిల్డెలతో (టిల్డె అంటే - కీబోర్డులో "1" అంకె మీటకు ఎడమ పక్కన ఉన్న మీట. షిఫ్ట్ కీతో కలిపి దాన్ని నొక్కాలి.) <nowiki>~~~~</nowiki> ఇలా రాస్తే మీ పేరు, తేదీ, టైము ముద్రితమౌతాయి - అదే సంతకం! దిద్దుబాటు పెట్టె (వికీలో ఎక్కడైనా సరే.., రాసేది, ఇప్పుడు నేను ఇదంతా రాసినదీ దిద్దుబాటు పెట్టెలోనే) పైభాగం లోని ([[File:OOUI JS signature icon LTR.png|20px]]) బొమ్మపై నొక్కినా సంతకం చేరుతుంది. (సంతకం, చర్చ పేజీల్లో మాత్రమే చెయ్యాలి. వ్యాస పేజీలలో చెయ్యరాదు.) చర్చ పేజీలను [[వికీపీడియా:చర్చ పేజీలను ఉపయోగించడం ఎలా|ఎలా ఉపయోగించుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. * వికీపీడియాలో విజ్ఞాన సర్వస్వం పేజీలే కాకుండా వాటికి ఉపయోగపడే అనేక ఇతర పేజీలు కూడా ఉంటాయి. ఇవన్నీ వేరువేరు [[వికీపీడియా:పేరుబరి|పేరుబరుల్లో]] ఉంటాయి. ఈ పేజీల పేర్లకు ముందు ఆ పేరుబరి పేరు వస్తుంది - "వికీపీడియా:" "వాడుకరి:" "మూస:" "వర్గం:" -ఇలాగ (విజ్ఞాన సర్వస పేజీలకు ముందు ఇలాంటిదేమీ ఉండదు.). ఈ పేజీలకు కూడా అనుంబంధంగా చర్చ పేజీలుంటాయి. * వికీ గురించి, వికీపద్ధతుల గురించీ, వికీలో పనిచెయ్యడం గురించీ [[సహాయం:పరిచయం|తెలుసుకోండి]], ఇతరులకు చెప్పండి. * వికీపీడియాలో సవరణలు చెయ్యాలంటే కొత్తవారికి "విజువల్ ఎడిటరు" తేలిగ్గా, చాలా సౌకర్యంగా ఉంటుంది. దాన్ని మీ డిఫాల్టు ఎడిటరుగా ఎంచుకోండి. [[సహాయం:విజువల్ ఎడిటరును ఎంచుకోవడం|ఎలా ఎంచుకోవాలో]] తెలుసుకోండి. ---- ఇకపోతే.. * ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణాల్లోని దాదాపుగా ప్రతీ ఊరికీ, మండలానికీ, జిల్లాకీ, పట్టణానికీ, నగరానికీ వికీలో పేజీ ఉంది. మీ ఊరి పేజీ చూడండి. అందులో సవరణలు ఏమైనా అవసరమనుకుంటే చేసెయ్యండి. వెనకాడకండి. * ప్రతీ తెలుగు సినిమాకీ ఒక పేజీ పెట్టాలనేది సంకల్పం. అందులో మీరూ పాలుపంచుకోవచ్చు. * [[మానవ పరిణామం]], [[మాయాబజార్]], [[ఇస్రో]], [[ఘట్టమనేని కృష్ణ| కృష్ణ (సినిమా నటుడు)]], [[జవాహర్ లాల్ నెహ్రూ]], [[మహా ఘాత పరికల్పన|చంద్రుడెలా పుట్టాడు]], [[తిరుమల ప్రసాదం]], [[హిరోషిమా, నాగసాకిలపై అణ్వస్త్ర దాడులు]], [[కొండారెడ్డి బురుజు]],..ఇలాంటి వేలాది వ్యాసాలు ఉన్నవి. రండి. విజ్ఞాన సర్వస్వ ప్రపంచంలో విహరించండి. ఇక్కడ రాయండి. తప్పులను సరిదిద్దండి. ఒప్పులకు మెరుగులు పెట్టండి. ------ * తెలుగు వికీ సభ్యులు అభిప్రాయాలు పంచుకొనే [http://groups.google.com/group/teluguwiki తెవికీ గూగుల్ గుంపు]లో చేరండి. ఫేస్బుక్ వాడేవారైతే [https://www.facebook.com/groups/560945180622204/ తెలుగు వికీపీడియా సముదాయ పేజీ] ఇష్టపడండి. * ఈ సైటు గురించి [[వికీపీడియా:అభిప్రాయాలు|అభిప్రాయాలు]] తెలపండి. * వికీపీడియాను ఉపయోగిస్తున్నప్పుడు మీకేమయినా సందేహాలు వస్తే [http://te.wikipedia.org/w/index.php?title={{TALKPAGENAMEE}}&action=edit&section=new&preload=template:helpme-preload&preloadtitle=సందేహం ఇక్కడ] నొక్కి, మీ సందేహాన్ని అడగండి. వీలయినంత త్వరగా వికీ విధివిధానాలు తెలిసిన సభ్యులు మీ సందేహాన్ని నివృత్తి చేస్తారు. తెలుగు వికీపీడియాలో మళ్ళీ మళ్ళీ కలుద్దాం. [[బొమ్మ:Smile icon.png|25px]] &nbsp;<!-- Template:Welcome--> [[వాడుకరి:Nrgullapalli|Nrgullapalli]] ([[వాడుకరి చర్చ:Nrgullapalli|చర్చ]]) 06:56, 9 సెప్టెంబరు 2026 (UTC) 7i894qlpwh4v24ggn6pxiqocs8h1jtj 0 509280 4955245 2026-09-09T07:03:40Z Himabindu0816 152448 [[WP:AES|←]]Created page with '== నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : నిజామాబాద్' 4955245 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : నిజామాబాద్ 6ae7b5gyv5xgv86hyeuy8a4c5aky4k0 4955246 4955245 2026-09-09T07:04:21Z Himabindu0816 152448 4955246 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ 1uwrqd5ab3pkun31ri2ms08gnk2k1cz 4955247 4955246 2026-09-09T07:05:04Z Himabindu0816 152448 4955247 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ అనేది నగరంలో s2u47ymks730zm58iztgqvs5840lovz 4955249 4955247 2026-09-09T07:05:40Z Himabindu0816 152448 4955249 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ అనేది నగరంలో ప్రసిద్ధమైన మరియు pomkg9456rcalfqhsooyxbi2cr3fvjh 4955250 4955249 2026-09-09T07:06:08Z Himabindu0816 152448 4955250 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ అనేది నగరంలో ప్రసిద్ధమైన మరియు ఆహ్లాదకరమైన gli3m6p6jnky5z87q2zfdz9gbdf3k4i 4955251 4955250 2026-09-09T07:06:41Z Himabindu0816 152448 4955251 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ అనేది నగరంలో ప్రసిద్ధమైన మరియు ఆహ్లాదకరమైన ప్రకృతి అందాల k0p6op5n7j6a9qvobp4ikan24qydb04 4955252 4955251 2026-09-09T07:07:11Z Himabindu0816 152448 4955252 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ అనేది నగరంలో ప్రసిద్ధమైన మరియు ఆహ్లాదకరమైన ప్రకృతి అందాల ప్రదేశం. 6dcphttdbpykyxson4c4v1xvxzv6mrs 4955256 4955252 2026-09-09T07:11:45Z Himabindu0816 152448 4955256 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : [[నిజామాబాదు|నిజామాబాద్]] మినీ ట్యాంక్ బండ్ అనేది నగరంలో ప్రసిద్ధమైన మరియు ఆహ్లాదకరమైన ప్రకృతి అందాల ప్రదేశం. kldc2wyn22eaetl0vgc9dgz0rjsqmas 4955260 4955256 2026-09-09T07:27:10Z Himabindu0816 152448 4955260 wikitext text/x-wiki == నిజామాబాద్ మినీ ట్యాంక్ బండ్ == : [[నిజామాబాదు|నిజామాబాద్]] మినీ ట్యాంక్ బండ్ అనేది నగరంలో ప్రసిద్ధమైన మరియు ఆహ్లాదకరమైన ప్రకృతి అందాల ప్రదేశం.<ref>{{Cite web|title=Trip.com-Verification|url=https://verify.trip.com/static/tripVerify.html?returnUrl=https%3A%2F%2Fau.trip.com%2Ftravel-guide%2Fattraction%2Fnizamabad%2Fmini-tank-bund-nizamabad-147559153%2F&ref=&bgref=w2ceUSide1dfV%2Bsmqgz6IuDlex5pPDiHmiDP6SXtWGjEwEjecvTcGY8FDetpP6%2F%2FbFJ4CM%2BwRMx3NFIsVYtxvyHQO9P3mJmD2poL3ku1Tgok%2BYmNN5tAlWYU1jAGOiDLDpItK9gZHnjGCjgfCo%2FjdVIsy1OGsP50aM8%2BDDfexeMII1iLmQJzgxQKvJzMp7tXqOvtjAPpc127e7Sx9HEminbuSNtXQUyxCDJ083rTPcWbcoDsaQUwujygTUzQAnWu|access-date=2026-09-09|website=verify.trip.com}}</ref> nf4926e7ylxm5ed4j2uj0flbptovuth 0 509281 4955248 2026-09-09T07:05:05Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1371426093|Dance music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4955248 wikitext text/x-wiki   {{Infobox music genre|name=Dance music|native_name=|etymology=|other_names=|image=Pacha room 2 an up-for-it crowd (2616544196).jpg|alt=|caption=People dancing to a [[Disc jockey|club DJ's]] music|stylistic_origins={{hlist|[[Folk music|Folk]]}}|cultural_origins=Ancient, worldwide|instruments=|derivatives={{hlist|[[Disco]]}}|subgenres={{hlist|[[Electronic dance music]]}}}} '''నృత్య సంగీతం''' అనేది ప్రత్యేకంగా [[నాట్యం|నృత్యాన్ని]] సులభతరం చేయడానికి లేదా దానికి తోడుగా ఉండటానికి స్వరపరచబడిన [[సంగీతం]] . ఇది ఒక పూర్తి సంగీత భాగం కావచ్చు లేదా ఒక పెద్ద సంగీత కూర్పులో భాగం కావచ్చు. ప్రదర్శన పరంగా, ప్రధాన విభాగాలు లైవ్ డ్యాన్స్ మ్యూజిక్, రికార్డెడ్ డ్యాన్స్ మ్యూజిక్. ప్రాచీన చరిత్రలో నృత్యం, సంగీతం కలయికకు సంబంధించిన ఆధారాలు ఉన్నప్పటికీ (ఉదాహరణకు, ప్రాచీన గ్రీకు కుండలపై కొన్నిసార్లు సంగీతకారులతో కూడిన నృత్యకారులు కనిపిస్తారు), మనం ఇప్పటికీ కొంత ఖచ్చితత్వంతో పునఃసృష్టించగలిగే తొలి పాశ్చాత్య నృత్య సంగీతం పాతకాలపు నృత్యాలే. [[బరోక్ సంగీతం|బరోక్]] కాలంలో, ప్రధాన నృత్య శైలులు ప్రభువుల ఆస్థాన నృత్యాలుగా ఉండేవి ( బరోక్ నృత్యం చూడండి). [[శాస్త్రీయ కాలం (సంగీతం)|శాస్త్రీయ సంగీత యుగంలో]], మినుయెట్‌ను తరచుగా మూడవ మూవ్‌మెంట్‌గా ఉపయోగించేవారు, అయినప్పటికీ ఈ సందర్భంలో అది ఏ నృత్యానికి తోడుగా ఉండేది కాదు. వాల్ట్జ్ కూడా శాస్త్రీయ యుగంలో తరువాత ఉద్భవించింది. బార్కరోల్, మజుర్కా, ఎకోసైస్, బల్లాడ్, పోలోనైస్ వంటి వివిధ ఇతర జాతీయవాద నృత్య రూపాలు కూడా ఉద్భవించిన [[రొమాంటిక్ మ్యూజిక్|శృంగార సంగీత]] కాలంలో ఈ రెండూ భాగంగానే ఉన్నాయి. ఆధునిక జనాదరణ పొందిన నృత్య సంగీతం ప్రారంభంలో 19వ శతాబ్దం చివరి నాటి పాశ్చాత్య బాల్‌రూమ్, సామాజిక నృత్య సంగీతం నుండి ఉద్భవించింది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, బహిరంగ నృత్యశాలలకు హాజరయ్యే శ్రామిక వర్గంలో బాల్‌రూమ్ నృత్యం ప్రజాదరణ పొందింది. 1920లలో నృత్య సంగీతం విపరీతంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. స్వింగ్ యుగంగా పిలువబడే 1930లలో, అమెరికాలో స్వింగ్ సంగీతం జనాదరణ పొందిన నృత్య సంగీతంగా ఉండేది. 1950లలో, రాక్ అండ్ రోల్ జనాదరణ పొందిన నృత్య సంగీతంగా మారింది. 1960ల చివరలో సోల్, R&B సంగీతం ప్రాచుర్యం పొందింది. 1960ల చివరలో డొమినికన్, క్యూబన్ న్యూయార్కర్లు జనాదరణ పొందిన సల్సా నృత్యాన్ని సృష్టించారు, ఇది సల్సా అనే లాటిన్ సంగీత శైలి నుండి ఉద్భవించింది. 1970ల ప్రారంభంలో డిస్కో ప్రాచుర్యం పొందడంతో నృత్య సంగీతం ప్రజలలో ప్రజాదరణ పొందింది. 1970ల చివరి నాటికి, ఎలక్ట్రానిక్ నృత్య సంగీతం అభివృద్ధి చెందుతోంది. ఎలక్ట్రానిక్స్ ఉపయోగించి తయారు చేయబడిన ఈ సంగీతం, నైట్‌క్లబ్‌లు, రేడియో స్టేషన్‌లు, ప్రదర్శనలు, రేవ్‌లలో సాధారణంగా ప్లే చేయబడే ఒక జనాదరణ పొందిన సంగీత శైలి. ఎలక్ట్రానిక్ నృత్య సంగీతంలో అనేక ఉప-శైలులు అభివృద్ధి చెందాయి. === దశాబ్దాల వారీగా === ==== 1900లు–1910లు ==== 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, బహిరంగ నృత్యశాలలకు హాజరయ్యే శ్రామిక వర్గంలో బాల్‌రూమ్ నృత్యం ప్రజాదరణ పొందింది. ==== 1920లు ==== 1920వ దశకంలో నృత్య సంగీతం విపరీతంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. నైట్‌క్లబ్‌లకు అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు వచ్చేవారు, అక్కడ తీగ వాయిద్యాలు, సంక్లిష్టమైన స్వరకల్పనలతో కూడిన ఆడంబరమైన [[ఆర్కెస్ట్రా|ఆర్కెస్ట్రాలతో]] ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్న ఒక రకమైన [[జాజ్]] సంగీతం క్లబ్‌లలో ప్రామాణిక సంగీతంగా మారింది. ఫాక్స్-ట్రాట్ అనేది ప్రత్యేకంగా ప్రజాదరణ పొందిన నృత్యం. ఆ కాలంలో ఈ సంగీతాన్ని కేవలం జాజ్ అని పిలిచేవారు, అయితే నేడు ప్రజలు దీనిని "వైట్ జాజ్" లేదా బిగ్ బ్యాండ్ అని పిలుస్తారు. మరాబి 1920లలో [[దక్షిణాఫ్రికా|దక్షిణాఫ్రికాలో]] ఉద్భవించింది, దీని మూలాలు దక్షిణాఫ్రికా జానపద సంగీతం, రాగ్‌టైమ్, [[జాజ్]], బ్లూస్‌లలో ఉన్నాయి. ఇంతకు ముందు ప్లే అవుతున్న పాటలతో పరిచయం లేకపోయినా ప్రజలు అంతులేకుండా నృత్యం చేయగలిగారు. <ref>{{Cite web|date=26 May 2023|title=The development of Music in South Africa timeline 1600-2004|url=https://www.sahistory.org.za/article/development-music-south-africa-timeline-1600-2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619105302/https://www.sahistory.org.za/article/development-music-south-africa-timeline-1600-2004|archive-date=19 June 2023|access-date=6 April 2024|website=South African History Online}}</ref> <ref name="Garland Encyclopedia of Music">{{Cite book|title=The Garland Encyclopedia of World Music: Vol. 1: Africa|last=Stone|first=Ruth|publisher=Routledge|year=1998|isbn=9780824060350|location=New York|publication-date=7 October 1997|language=English}}</ref> 1920వ దశకంలో నృత్య సంగీతం విపరీతంగా ప్రాచుర్యం పొందింది. నైట్‌క్లబ్‌లకు అధిక సంఖ్యలో ప్రజలు వచ్చేవారు, అక్కడ తీగ వాయిద్యాలు, సంక్లిష్టమైన స్వరకల్పనలతో కూడిన ఆడంబరమైన [[ఆర్కెస్ట్రా|ఆర్కెస్ట్రాలతో]] ప్రత్యేకతను సంతరించుకున్న ఒక రకమైన [[జాజ్]] సంగీతం క్లబ్‌లలో ప్రామాణిక సంగీతంగా మారింది. ఫాక్స్-ట్రాట్ అనేది ప్రత్యేకంగా ప్రజాదరణ పొందిన నృత్యం. ఆ కాలంలో ఈ సంగీతాన్ని కేవలం జాజ్ అని పిలిచేవారు, అయితే నేడు ప్రజలు దీనిని "వైట్ జాజ్" లేదా బిగ్ బ్యాండ్ అని పిలుస్తారు. మరాబి 1920లలో [[దక్షిణాఫ్రికా|దక్షిణాఫ్రికాలో]] ఉద్భవించింది, దీని మూలాలు దక్షిణాఫ్రికా జానపద సంగీతం, రాగ్‌టైమ్, [[జాజ్]], బ్లూస్‌లలో ఉన్నాయి. ఇంతకు ముందు ప్లే అవుతున్న పాటలతో పరిచయం లేకపోయినా ప్రజలు అంతులేకుండా నృత్యం చేయగలిగారు. <ref>{{Cite web|date=26 May 2023|title=The development of Music in South Africa timeline 1600-2004|url=https://www.sahistory.org.za/article/development-music-south-africa-timeline-1600-2004|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20230619105302/https://www.sahistory.org.za/article/development-music-south-africa-timeline-1600-2004|archive-date=19 June 2023|access-date=6 April 2024|website=South African History Online}}</ref> <ref name="Garland Encyclopedia of Music" /> ==== 1930లు–1940లు ==== ''శైలులు'' : స్వింగ్ సంగీతం, మ్బుబే, కాంగోలీస్ రంబా, వెస్ట్రన్ స్వింగ్ . డ్యూక్ ఎల్లింగ్టన్, బెన్నీ గుడ్‌మన్, గ్లెన్ మిల్లర్ స్వింగ్ జాజ్ హిట్‌లను సాధించారు. [[వర్గం:Articles with hAudio microformats]] 2wfw9szqyc8d7y0qj4b939ei8u3qqbl 0 509282 4955254 2026-09-09T07:07:51Z Pranayraj1985 29393 "[[:en:Special:Redirect/revision/1373691589|Electronic music]]" పేజీని అనువదించి సృష్టించారు 4955254 wikitext text/x-wiki '''ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం''' అనేది స్థూలంగా చెప్పాలంటే, దాని సృష్టిలో ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత వాయిద్యాలు, సర్క్యూట్రీ ఆధారిత సంగీత సాంకేతికత, సాఫ్ట్‌వేర్, లేదా సాధారణ ప్రయోజన [[ఎలక్ట్రానిక్స్]] ( [[వ్యక్తిగత కంప్యూటర్|వ్యక్తిగత కంప్యూటర్ల]] వంటివి) ఉపయోగించుకునే సంగీత ప్రక్రియల సమూహం. ఇందులో ఎలక్ట్రానిక్, ఎలక్ట్రోమెకానికల్ పద్ధతులను ఉపయోగించి తయారు చేసిన సంగీతం ( ఎలక్ట్రోఅకౌస్టిక్ సంగీతం ) రెండూ ఉంటాయి. స్వచ్ఛమైన ఎలక్ట్రానిక్ వాయిద్యాలు పూర్తిగా సర్క్యూట్రీ ఆధారిత ధ్వని ఉత్పత్తిపై ఆధారపడి ఉంటాయి, ఉదాహరణకు ఎలక్ట్రానిక్ ఆసిలేటర్, థెరమిన్ లేదా [[సింథసైజర్]] వంటి పరికరాలను ఉపయోగించడం ద్వారా: యాంత్రిక పద్ధతుల ద్వారా ధ్వని తరంగాలను ముందుగా ఉత్పత్తి చేసి, ఆపై వాటిని విద్యుత్ సంకేతాలుగా మార్చాల్సిన అవసరం లేదు. మరోవైపు, ఎలక్ట్రోమెకానికల్ వాయిద్యాలలో ధ్వని తరంగాలను ఉత్పత్తి చేసే తీగలు లేదా సుత్తుల వంటి యాంత్రిక భాగాలు ఉంటాయి. వీటితో పాటు, మాగ్నెటిక్ పికప్‌లు, పవర్ యాంప్లిఫైయర్‌లు, లౌడ్‌స్పీకర్‌ల వంటి విద్యుత్ అంశాలు, పికప్‌ల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన విద్యుత్ సంకేతాలను ప్రాసెస్ చేసి, వాటిని తిరిగి ధ్వని తరంగాలుగా మారుస్తాయి. అటువంటి ఎలక్ట్రోమెకానికల్ పరికరాలలో టెల్హార్మోనియం, హామండ్ ఆర్గాన్, ఎలక్ట్రిక్ పియానో, ఎలక్ట్రిక్ గిటార్ ఉన్నాయి. మొట్టమొదటి ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత పరికరాలు 19వ శతాబ్దం చివరిలో అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి. 1920వ, 1930వ దశాబ్దాలలో, కొన్ని ఎలక్ట్రానిక్ వాయిద్యాలు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి, వాటిని ఉపయోగించి మొదటి స్వరరచనలు వ్రాయబడ్డాయి. 1940వ దశకం నాటికి, మాగ్నెటిక్ ఆడియో టేప్ అందుబాటులోకి రావడంతో సంగీతకారులు శబ్దాలను రికార్డ్ చేసి, టేప్ వేగాన్ని లేదా దిశను మార్చడం ద్వారా వాటిని సవరించగలిగారు. ఇది 1940వ దశకంలో ఈజిప్ట్, ఫ్రాన్స్‌లలో ఎలక్ట్రోఅకౌస్టిక్ టేప్ మ్యూజిక్ అభివృద్ధికి దారితీసింది. 1948లో పారిస్‌లో సృష్టించబడిన మ్యూజిక్ కాంక్రీట్, రికార్డ్ చేయబడిన సహజ, పారిశ్రామిక శబ్దాల శకలాలను కలిపి కూర్పు చేయడంపై ఆధారపడింది. కేవలం ఎలక్ట్రానిక్ జనరేటర్ల నుండి ఉత్పత్తి చేయబడిన సంగీతాన్ని మొట్టమొదటగా 1953లో జర్మనీలో కార్ల్‌హైంజ్ స్టాక్‌హౌసెన్ రూపొందించారు. 1950వ దశకం నుండి జపాన్, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం కూడా సృష్టించబడింది, అదే దశాబ్దంలో కంప్యూటర్‌లతో అల్గారిథమిక్ స్వరకల్పన మొదటిసారిగా ప్రదర్శించబడింది. 1960వ దశకంలో, డిజిటల్ కంప్యూటర్ సంగీతానికి నాంది పలికారు, లైవ్ ఎలక్ట్రానిక్స్‌లో ఆవిష్కరణలు జరిగాయి, జపనీస్ ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత వాయిద్యాలు సంగీత పరిశ్రమను ప్రభావితం చేయడం ప్రారంభించాయి. 1970ల ప్రారంభంలో, మూగ్ సింథసైజర్లు, డ్రమ్ మెషీన్లు సింథసైజ్డ్ ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి సహాయపడ్డాయి. 1970వ దశకంలో, పాలిఫోనిక్ సింథసైజర్‌లు, ఎలక్ట్రానిక్ డ్రమ్స్, డ్రమ్ మెషీన్‌లు, టర్న్‌టేబుల్స్ వాడకంతో పాటు, డిస్కో, క్రౌట్‌రాక్, న్యూ వేవ్, సింథ్-పాప్, [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]], ఎలక్ట్రానిక్ డ్యాన్స్ మ్యూజిక్ (EDM) వంటి శైలులు ఆవిర్భవించడంతో, ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీతంపై]] గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపడం ప్రారంభించింది. 1980ల ప్రారంభంలో, యమహా DX7 వంటి భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన డిజిటల్ సింథసైజర్‌లు ప్రాచుర్యం పొందాయి, దీనితో MIDI (మ్యూజికల్ ఇన్‌స్ట్రుమెంట్ డిజిటల్ ఇంటర్‌ఫేస్) అభివృద్ధి చెందింది. అదే దశాబ్దంలో, సింథసైజర్‌లపై అధికంగా ఆధారపడటం, ప్రోగ్రామబుల్ డ్రమ్ మెషీన్‌లను స్వీకరించడంతో, ఎలక్ట్రానిక్ పాపులర్ సంగీతం ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. 1990వ దశకంలో, మరింత సరసమైన సంగీత సాంకేతికత విస్తరించడంతో, ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత నిర్మాణం ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ఒక స్థిరమైన భాగంగా మారింది. <ref>"Electronically produced music is part of the mainstream of popular culture. Musical concepts that were once considered radical—the use of environmental sounds, ambient music, turntable music, digital sampling, computer music, the electronic modification of acoustic sounds, and music made from fragments of speech-have now been subsumed by many kinds of popular music. Record store genres including new age, rap, hip-hop, electronica, techno, jazz, and popular song all rely heavily on production values and techniques that originated with classic electronic music" ({{Harvnb|Holmes|2002|p=1}}). </ref> 1989లో బెర్లిన్‌లో ప్రారంభమైన లవ్ పరేడ్, 1 మిలియన్‌కు పైగా పాల్గొనేవారితో అతిపెద్ద వీధి పార్టీగా మారింది.&nbsp;మిలియన్ల సందర్శకులు, ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం ఇతర ప్రసిద్ధ వేడుకలకు స్ఫూర్తినిచ్చారు. <ref>{{Cite web|title=Berlin Love Parade. What happened to the World's Greatest Party?|url=https://www.berlinloveparade.com/|access-date=2022-09-23|website=www.berlinloveparade.com}}</ref> సమకాలీన ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతంలో అనేక రకాలు ఉన్నాయి, ఇది ప్రయోగాత్మక కళా సంగీతం నుండి ఎలక్ట్రానిక్ డ్యాన్స్ మ్యూజిక్ వంటి జనాదరణ పొందిన రూపాల వరకు విస్తరించి ఉంది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, మధ్యప్రాచ్యంలో ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం ప్రాచుర్యం పొందింది, ఇరాన్, టర్కీకి చెందిన కళాకారులు సాంప్రదాయ వాయిద్యాలను యాంబియంట్, టెక్నో ప్రభావాలతో మేళవిస్తున్నారు. పాప్ ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం దాని 4/4 రూపంలో ఎక్కువగా గుర్తించబడుతుంది, సముచిత మార్కెట్లలో ప్రాచుర్యం పొందిన మునుపటి రూపాల కంటే ప్రధాన స్రవంతితో ఎక్కువ సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. 1960వ దశకంలో, డిజిటల్ కంప్యూటర్ సంగీతానికి నాంది పలికారు, లైవ్ ఎలక్ట్రానిక్స్‌లో ఆవిష్కరణలు జరిగాయి, జపనీస్ ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత వాయిద్యాలు సంగీత పరిశ్రమను ప్రభావితం చేయడం ప్రారంభించాయి. 1970ల ప్రారంభంలో, మూగ్ సింథసైజర్లు, డ్రమ్ మెషీన్లు సింథసైజ్డ్ ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతాన్ని ప్రాచుర్యంలోకి తీసుకురావడానికి సహాయపడ్డాయి. 1970వ దశకంలో, పాలిఫోనిక్ సింథసైజర్‌లు, ఎలక్ట్రానిక్ డ్రమ్స్, డ్రమ్ మెషీన్‌లు, టర్న్‌టేబుల్స్ వాడకంతో పాటు, డిస్కో, క్రౌట్‌రాక్, న్యూ వేవ్, సింథ్-పాప్, [[హిప్ హాప్ సంగీతం|హిప్-హాప్]], ఎలక్ట్రానిక్ డ్యాన్స్ మ్యూజిక్ (EDM) వంటి శైలులు ఆవిర్భవించడంతో, ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం [[ప్రజా సంగీతం|జనాదరణ పొందిన సంగీతంపై]] గణనీయమైన ప్రభావాన్ని చూపడం ప్రారంభించింది. 1980ల ప్రారంభంలో, యమహా DX7 వంటి భారీగా ఉత్పత్తి చేయబడిన డిజిటల్ సింథసైజర్‌లు ప్రాచుర్యం పొందాయి, దీనితో MIDI (మ్యూజికల్ ఇన్‌స్ట్రుమెంట్ డిజిటల్ ఇంటర్‌ఫేస్) అభివృద్ధి చెందింది. అదే దశాబ్దంలో, సింథసైజర్‌లపై అధికంగా ఆధారపడటం, ప్రోగ్రామబుల్ డ్రమ్ మెషీన్‌లను స్వీకరించడంతో, ఎలక్ట్రానిక్ పాపులర్ సంగీతం ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. 1990వ దశకంలో, మరింత సరసమైన సంగీత సాంకేతికత విస్తరించడంతో, ఎలక్ట్రానిక్ సంగీత నిర్మాణం ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతిలో ఒక స్థిరమైన భాగంగా మారింది. <ref>"Electronically produced music is part of the mainstream of popular culture. Musical concepts that were once considered radical—the use of environmental sounds, ambient music, turntable music, digital sampling, computer music, the electronic modification of acoustic sounds, and music made from fragments of speech-have now been subsumed by many kinds of popular music. Record store genres including new age, rap, hip-hop, electronica, techno, jazz, and popular song all rely heavily on production values and techniques that originated with classic electronic music" ({{Harvnb|Holmes|2002|p=1}}). </ref> 1989లో బెర్లిన్‌లో ప్రారంభమైన లవ్ పరేడ్, 1 మిలియన్‌కు పైగా పాల్గొనేవారితో అతిపెద్ద వీధి పార్టీగా మారింది.&nbsp;మిలియన్ల సందర్శకులు, ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం ఇతర ప్రసిద్ధ వేడుకలకు స్ఫూర్తినిచ్చారు. <ref>{{Cite web|title=Berlin Love Parade. What happened to the World's Greatest Party?|url=https://www.berlinloveparade.com/|access-date=2022-09-23|website=www.berlinloveparade.com}}</ref> సమకాలీన ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతంలో అనేక రకాలు ఉన్నాయి, ఇది ప్రయోగాత్మక కళా సంగీతం నుండి ఎలక్ట్రానిక్ డ్యాన్స్ మ్యూజిక్ వంటి జనాదరణ పొందిన రూపాల వరకు విస్తరించి ఉంది. ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, మధ్యప్రాచ్యంలో ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం ప్రాచుర్యం పొందింది, ఇరాన్, టర్కీకి చెందిన కళాకారులు సాంప్రదాయ వాయిద్యాలను యాంబియంట్, టెక్నో ప్రభావాలతో మేళవిస్తున్నారు. పాప్ ఎలక్ట్రానిక్ సంగీతం దాని 4/4 రూపంలో ఎక్కువగా గుర్తించబడుతుంది, సముచిత మార్కెట్లలో ప్రాచుర్యం పొందిన మునుపటి రూపాల కంటే ప్రధాన స్రవంతితో ఎక్కువ సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. [[వర్గం:ఆడియో ఇంజనీరింగ్]] [[వర్గం:Webarchive template wayback links]] [[వర్గం:Articles containing French-language text]] [[వర్గం:CS1 జపనీస్-language sources (ja)]] cu5o54gifdywy5wsal1ef5482d65fib 2 509283 4955271 2026-09-09T09:00:25Z యర్రా రామారావు 28161 [[WP:AES|←]]Created page with '// తెలుగు వికీపీడియాలో ఆంగ్ల పైప్ లింకులను గుర్తించి, తగిన తెలుగు శీర్షికలను సూచించే స్క్రిప్ట్ // (రివైజ్డ్ వెర్షన్: బ్యాచ్ API కాల్స్, ఎర్రర్ హ్యాండ్లింగ్, File/Image మినహాయింపు, HTML esc...' 4955271 javascript text/javascript // తెలుగు వికీపీడియాలో ఆంగ్ల పైప్ లింకులను గుర్తించి, తగిన తెలుగు శీర్షికలను సూచించే స్క్రిప్ట్ // (రివైజ్డ్ వెర్షన్: బ్యాచ్ API కాల్స్, ఎర్రర్ హ్యాండ్లింగ్, File/Image మినహాయింపు, HTML escaping) mw.hook('wikipage.content').add(function ($content) { var action = mw.config.get('wgAction'); var namespace = mw.config.get('wgNamespaceNumber'); // ప్రధాన వ్యాసాలు (0), User (2), User talk (3) namespaceలలో మాత్రమే 'view' చర్యలో నడపడం // (User/User talk sandbox టెస్టింగ్ కోసం అనుమతించబడ్డాయి) var ALLOWED_NAMESPACES = [0, 2, 3]; if (action !== 'view' || $.inArray(namespace, ALLOWED_NAMESPACES) === -1) { return; } // మునుపటి నోటీసు ఏదైనా ఉంటే తీసివేయడం (hook మళ్ళీ ఫైర్ అయితే డూప్లికేట్ నివారణ కోసం) $('#en-link-notice').remove(); // HTML injection నివారించడానికి చిన్న escape ఫంక్షన్ function escapeHtml(str) { return $('<div>').text(str == null ? '' : str).html(); } var interwikiLinks = $content.find('a[href*="en.wikipedia.org/wiki/"]'); var bodyLinks = interwikiLinks.filter(function () { var $link = $(this); if (!$link.closest('.mw-parser-output').length || $link.closest('.reflist, .references, .navbox, #catlinks').length) { return false; } var href = $link.attr('href'); var titlePart = href.split('/wiki/')[1]; if (!titlePart) { return false; } try { titlePart = decodeURIComponent(titlePart); } catch (e) { return false; // మాల్‌ఫార్మ్డ్ URI అయితే వదిలేయడం సురక్షితం } // ఫైల్/చిత్రం లింకులను వదిలేయడం - వాటికి తెలుగు వ్యాస సమానార్థం అవసరం లేదు if (/^(File|Image):/i.test(titlePart)) { return false; } return true; }); if (bodyLinks.length === 0) { return; } bodyLinks.css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); var noticeContainer = $('<div id="en-link-notice" style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 12px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాసంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి. (తెలుగు వ్యాసాల కోసం వెతుకుతోంది...)' + '</div>'); $('#firstHeading').after(noticeContainer); // ప్రతి లింక్ కోసం enTitle, linkText, listItemId సేకరించడం var linkEntries = []; var titleListHtml = '<ol style="margin-top: 8px; margin-bottom: 0; padding-left: 20px;">'; bodyLinks.each(function (index) { var $link = $(this); var linkText = $link.text(); var href = $link.attr('href'); var enTitle = href.split('/wiki/')[1]; enTitle = decodeURIComponent(enTitle); // URL లో # లేదా ? తర్వాత భాగం ఉంటే తొలగించడం (section/query భాగాలు టైటిల్‌లో భాగం కాదు) enTitle = enTitle.split('#')[0].split('?')[0].replace(/_/g, ' '); var listItemId = 'en-link-item-' + index; linkEntries.push({ id: listItemId, enTitle: enTitle }); titleListHtml += '<li id="' + listItemId + '"><b>' + escapeHtml(linkText) + '</b> (ఆంగ్ల శీర్షిక: <i>' + escapeHtml(enTitle) + '</i>) - <span class="te-status">తెలుగు వ్యాసం తనిఖీ చేస్తోంది...</span></li>'; }); titleListHtml += '</ol>'; // ఒకే టైటిల్‌కు బహుళ లింకులుంటే ఒకసారే API కాల్ చేయడానికి యూనిక్ టైటిల్స్ జాబితా var uniqueTitles = []; $.each(linkEntries, function (i, entry) { if ($.inArray(entry.enTitle, uniqueTitles) === -1) { uniqueTitles.push(entry.enTitle); } }); // MediaWiki API కి ఒకేసారి 50 టైటిల్స్ దాకా పంపవచ్చు కాబట్టి బ్యాచ్‌లుగా విభజించడం var BATCH_SIZE = 50; var batches = []; for (var i = 0; i < uniqueTitles.length; i += BATCH_SIZE) { batches.push(uniqueTitles.slice(i, i + BATCH_SIZE)); } var titleToTeMap = {}; var batchPromises = $.map(batches, function (batchTitles) { return $.ajax({ url: 'https://en.wikipedia.org/w/api.php', data: { action: 'query', prop: 'langlinks', titles: batchTitles.join('|'), lllang: 'te', redirects: 1, format: 'json', origin: '*' }, dataType: 'json' }).then( function (data) { var query = data.query || {}; // "normalized" / "redirects" ద్వారా అసలు టైటిల్‌ను API తిరిగిచ్చిన టైటిల్‌తో సరిపోల్చడం var titleAliasMap = {}; $.each(batchTitles, function (i, t) { titleAliasMap[t] = t; }); $.each(query.normalized || [], function (i, n) { if (titleAliasMap.hasOwnProperty(n.from)) { titleAliasMap[n.from] = n.to; } }); $.each(query.redirects || [], function (i, r) { $.each(titleAliasMap, function (orig, cur) { if (cur === r.from) { titleAliasMap[orig] = r.to; } }); }); var normalizedToTe = {}; $.each(query.pages || {}, function (pageId, page) { var teTitle = null; if (page.langlinks && page.langlinks.length > 0) { teTitle = page.langlinks[0]['*']; } normalizedToTe[page.title] = teTitle; }); $.each(batchTitles, function (i, origTitle) { var normalized = titleAliasMap[origTitle]; titleToTeMap[origTitle] = normalizedToTe.hasOwnProperty(normalized) ? normalizedToTe[normalized] : null; }); }, function () { // API కాల్ విఫలమైతే ఈ బ్యాచ్‌లోని అన్ని టైటిల్స్‌ను null గా ఉంచడం - మిగతా బ్యాచ్‌లను ఆపకూడదు $.each(batchTitles, function (i, origTitle) { titleToTeMap[origTitle] = null; }); return $.Deferred().resolve(); } ); }); $.when.apply($, batchPromises).always(function () { noticeContainer.html('<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాసంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి:' + titleListHtml); $.each(linkEntries, function (i, entry) { var $item = $('#' + entry.id); var teTitle = titleToTeMap[entry.enTitle]; if (teTitle) { $item.find('.te-status').html('<strong style="color: #28a745;">తెలుగు వ్యాసం ఉంది:</strong> <a href="/wiki/' + encodeURIComponent(teTitle.replace(/ /g, '_')) + '" target="_blank">' + escapeHtml(teTitle) + '</a>'); } else { $item.find('.te-status').html('<span style="color: #dc3545;">(తెలుగు వికీలో ఇంకా వ్యాసం లేదు - ఎరుపు లింక్‌గా మార్చవచ్చు)</span>'); } }); }); }); rnnqg2h54pp5r2rtxw76212ca734wfs 4955315 4955271 2026-09-09T10:47:15Z యర్రా రామారావు 28161 4955315 javascript text/javascript // తెలుగు వికీపీడియాలో పాఠయంలోని ఆంగ్ల పైప్ లింకులను పక్కాగా గుర్తించే స్క్రిప్ట్ (function () { function detectEnLinks() { var action = mw.config.get('wgAction'); var namespace = mw.config.get('wgNamespaceNumber'); // కేవలం వ్యాసం వ్యూ మోడ్‌లో ఉన్నప్పుడు మాత్రమే if (action !== 'view' || namespace !== 0) return; // వికీపీడియాలోని అన్ని బయటి/ఇంటర్వికీ లింకులను సరి చూసుకోవడం var $allLinks = $('#mw-content-text .mw-parser-output a'); var bodyLinks = []; $allLinks.each(function () { var $link = $(this); var href = $link.attr('href') || ''; // ఆంగ్ల వికీపీడియాకు వెళ్లే లింక్ అవునా కాదా అనేది కచ్చితంగా తనిఖీ చేయడం var isEnWiki = $link.hasClass('extiw') && (href.indexOf('/en:') !== -1 || href.indexOf('%65%6E:') !== -1 || href.indexOf('en.wikipedia.org') !== -1); if (!isEnWiki && href.indexOf('en.wikipedia.org/wiki/') !== -1) { isEnWiki = true; } if (isEnWiki) { // ఫైళ్లు, వర్గాలు, మూలాలు, ఇన్ఫోబాక్స్, సైడ్‌బార్లను మినహాయించడం var isSpecial = href.indexOf('/File:') !== -1 || href.indexOf('/Image:') !== -1 || href.indexOf('/Category:') !== -1 || href.indexOf('/Special:') !== -1; var isInExcludedArea = $link.closest('.infobox, .reflist, .references, .navbox, #catlinks, .thumb, .image, .ext-related-articles-card').length > 0; if (!isSpecial && !isInExcludedArea) { bodyLinks.push($link); } } }); if (bodyLinks.length > 0) { // ఆంగ్ల లింకులను వ్యాసంలో ఎరుపు రంగు బోర్డర్‌తో స్పష్టంగా చూపిస్తుంది $.each(bodyLinks, function() { $(this).css({ 'background-color': '#ffe6e6', 'border': '1px solid #ff0000', 'padding': '1px 3px', 'border-radius': '3px' }); }); var noticeContainer = $('<div id="en-link-notice" style="background: #fff3cd; color: #856404; padding: 12px; border: 1px solid #ffeeba; margin-bottom: 15px; border-radius: 4px; font-size: 14px;">' + '<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి. (తెలుగు వ్యాసాల కోసం వెతుకుతోంది...)' + '</div>'); // పేజీ శీర్షిక కింద బాక్స్ ఉంచడం if ($('#firstHeading').length) { $('#firstHeading').after(noticeContainer); } else { $('#mw-content-text').before(noticeContainer); } var titleListHtml = '<ol style="margin-top: 8px; margin-bottom: 0; padding-left: 20px;">'; var linkData = []; $.each(bodyLinks, function(index, $link) { var linkText = $link.text() || '(శీర్షిక లేదు)'; var href = $link.attr('href') || ''; var enTitle = ''; if (href.indexOf('/en:') !== -1) { enTitle = href.split('/en:')[1]; } else if (href.indexOf('%65%6E:') !== -1) { enTitle = href.split('%65%6E:')[1]; } else if (href.indexOf('/wiki/') !== -1) { enTitle = href.split('/wiki/')[1]; } if (enTitle) { enTitle = decodeURIComponent(enTitle).replace(/_/g, ' ').split('#')[0]; } var listItemId = 'en-link-item-' + index; titleListHtml += '<li id="' + listItemId + '"><b>' + linkText + '</b> (ఆంగ్ల శీర్షిక: <i>' + enTitle + '</i>) - <span class="te-status">తెలుగు వ్యాసం తనిఖీ చేస్తోంది...</span></li>'; linkData.push({ id: listItemId, enTitle: enTitle }); }); titleListHtml += '</ol>'; noticeContainer.html('<strong>గమనిక:</strong> ఈ వ్యాస పాఠ్యంలో <strong>' + bodyLinks.length + '</strong> ఆంగ్ల ఇంటర్వికీ పైప్ లింకులు ఉన్నాయి:' + titleListHtml); // ఆంగ్ల శీర్షికలకు తెలుగు వికీపీడియాలో వ్యాసాలు ఉన్నాయో లేదో తనిఖీ చేయడం $.each(linkData, function(i, item) { if (!item.enTitle) return; $.ajax({ url: 'https://en.wikipedia.org/w/api.php', data: { action: 'query', prop: 'langlinks', titles: item.enTitle, lllang: 'te', format: 'json', origin: '*' }, dataType: 'json', success: function(data) { var pages = data.query ? data.query.pages : {}; var teTitle = null; for (var id in pages) { if (pages[id].langlinks && pages[id].langlinks.length > 0) { teTitle = pages[id].langlinks[0]['*']; } } var $item = $('#' + item.id); if (teTitle) { $item.find('.te-status').html('<strong style="color: #28a745;">తెలుగు వ్యాసం ఉంది:</strong> <a href="/wiki/' + encodeURIComponent(teTitle) + '" target="_blank" style="color: #0056b3; font-weight: bold;">' + teTitle + '</a>'); } else { $item.find('.te-status').html('<span style="color: #dc3545;">(తెలుగు వికీలో ఇంకా వ్యాసం లేదు - ఎరుపు లింక్‌గా మార్చవచ్చు)</span>'); } } }); }); } } // DOM పూర్తిగా లోడ్ అయ్యాక అమలు చేయడం $(document).ready(function () { detectEnLinks(); }); })(); 67kezkg6guv6eklm0jybn4p757821ja 1 509284 4955297 2026-09-09T09:32:05Z Depot, KG 146037 lets make it public 4955297 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Hor Lhamo|version=1361623741|insertversion=4955290}} 2nojulg2mul5nb5svjolddy9kqwnh3t 4955300 4955297 2026-09-09T09:32:33Z Depot, KG 146037 Depot, KG, [[వాడుకరి చర్చ:Depot, KG/స్త్రీ/హోర్ లామో]] పేజీని [[చర్చ:హోర్ లామో]] కు తరలించారు 4955297 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Hor Lhamo|version=1361623741|insertversion=4955290}} 2nojulg2mul5nb5svjolddy9kqwnh3t 2 509285 4955299 2026-09-09T09:32:33Z Depot, KG 146037 Depot, KG, [[వాడుకరి:Depot, KG/స్త్రీ/హోర్ లామో]] పేజీని [[హోర్ లామో]] కు తరలించారు 4955299 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[హోర్ లామో]] 2y9y1ngj8f0c5a3hndlatvnsk2fs63u 3 509286 4955301 2026-09-09T09:32:33Z Depot, KG 146037 Depot, KG, [[వాడుకరి చర్చ:Depot, KG/స్త్రీ/హోర్ లామో]] పేజీని [[చర్చ:హోర్ లామో]] కు తరలించారు 4955301 wikitext text/x-wiki #దారిమార్పు [[చర్చ:హోర్ లామో]] 0azttxhgehxo5h2cp5tqqeqhe4xre9o 0 509287 4955321 2026-09-09T11:17:18Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1507246|Complications of pregnancy]] to:te #mdwikicx 4955321 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Complications of pregnancy |synonym =Severe maternal morbidity (SMM) |image =810 women die every day from preventable causes related to pregnancy and childbirth, 94% occur in low and lower middle-income countries.png |image_size =360px |image_thumbtime = |alt = |caption =As of 2017 about 810 women die daily from preventable causes related to [[pregnancy]] and [[childbirth]], with most occuring in [[low and middle-income countries]]. |pronounce = |specialty =[[Obstetrics]] |symptoms = |complications ='''Mother''': [[Postpartum bleeding]]; [[high blood pressure of pregnancy]], including [[preeclampsia]]; [[gestational diabetes]]; [[postpartum depression]]; [[postpartum infections]]; [[iron-deficiency anemia]]; [[hyperemesis gravidarum]]<ref name=NIH2024/><br>'''Baby''': [[Preterm birth|Preterm labor]], [[miscarriages]], [[stillbirth]], [[placental abruption]]<ref name=NIH2024/><ref name=WH2024/> |onset = |duration = |types = |causes = |risks = |diagnosis = |differential = |prevention = |treatment = |medication = |prognosis = |frequency = |deaths =287,000 [[maternal deaths]] (2020)<ref name=WHO2024/> }} '''గర్భధారణ సమస్యలు''' అంటే [[గర్భం|గర్భధారణ]] సమయంలో, [[కానుపు|ప్రసవ]] సమయంలో, [[బాలెంత|ప్రసవానంతర కాలంలో]] వచ్చే ఆరోగ్య సమస్యలు.<ref name="WH2024">{{Cite web|title=Pregnancy complications {{!}} Office on Women's Health|url=https://www.womenshealth.gov/pregnancy/youre-pregnant-now-what/pregnancy-complications|website=www.womenshealth.gov|access-date=8 March 2024|archive-date=31 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531131725/https://www.womenshealth.gov/pregnancy/youre-pregnant-now-what/pregnancy-complications|url-status=live}}</ref> వాటిలో కొత్తగా అభివృద్ధి చెందిన, ముందు నుంచే ఉన్న సమస్యలు రెండూ ఉన్నాయి.<ref name="WH2024" /> [[కానుపు|ప్రసవ]] సమయంలో సంభవించే వాటిని ప్రసవ, డెలివరీ సమస్యలు అని అంటారు,<ref>{{Cite web|title=Introduction to Complications of Labor and Delivery - Women's Health Issues|url=https://www.merckmanuals.com/en-ca/home/women-s-health-issues/complications-of-labor-and-delivery/introduction-to-complications-of-labor-and-delivery|website=Merck Manuals Consumer Version|access-date=30 March 2024|language=en-CA|archive-date=10 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210202354/https://www.merckmanuals.com/en-ca/home/women-s-health-issues/complications-of-labor-and-delivery/introduction-to-complications-of-labor-and-delivery|url-status=live}}</ref> అయితే ప్రసవానంతరం వచ్చే వాటిని ప్రసవానంతర రుగ్మతలు అని అంటారు.<ref>{{Cite web|title=Postpartum Care - Gynecology and Obstetrics|url=https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/gynecology-and-obstetrics/postpartum-care-and-associated-disorders/postpartum-care|website=Merck Manuals Professional Edition|access-date=30 March 2024|language=en-CA|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004161835/https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/gynecology-and-obstetrics/postpartum-care-and-associated-disorders/postpartum-care|url-status=live}}</ref> గర్భధారణ అనేక లక్షణాలు ఆశించిన మార్పులను సూచిస్తుండగా, మరికొన్నింటికి మరింత పరిశోధన అవసరం అవుతుంది.<ref>{{Cite web|title=Pregnancy - signs and symptoms|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/pregnancy-signs-and-symptoms|access-date=30 March 2024|archive-date=17 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240317220109/https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/HealthyLiving/pregnancy-signs-and-symptoms|url-status=live}}</ref> ఇందులో గర్భధారణ సమయంలో అధిక రక్తపోటు, [[ప్రి-ఎక్లంప్సియా|ప్రీఎక్లాంప్సియాతో]] సహా; [[గర్భధారణ మధుమేహం]] ; [[అకాల జననం|నెలలు నిండక ముందే ప్రసవం]], [[ప్రసవానంతర డిప్రెషన్]] ; [[మిస్‍క్యారేజ్|గర్భస్రావం]] ; [[మృతపిండస్రావము|మృతశిశు జననం]] ; గర్భధారణ సమయంలో, [[ప్రసూతి ఇన్ఫెక్షన్లు|ప్రసవానంతరం]] వచ్చే ఇన్ఫెక్షన్లు; [[ఐరన్ లోపం రక్తహీనత|ఐరన్-లోపం అనీమియా]] ;, [[హైపెరెమెసిస్ గ్రావిడారం|హైపరెమెసిస్ గ్రావిడారమ్]] వంటివి ఉన్నాయి.<ref name="NIH2024">{{Cite web|title=What are some common complications of pregnancy? {{!}} NICHD - Eunice Kennedy Shriver National Institute of Child Health and Human Development|url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/pregnancy/conditioninfo/complications|website=www.nichd.nih.gov|access-date=8 March 2024|language=en|date=20 April 2021|archive-date=3 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240303075514/https://www.nichd.nih.gov/health/topics/pregnancy/conditioninfo/complications|url-status=live}}</ref><ref name="WH2024" /> ఇతర సమస్యలలో రక్తపు గడ్డలు, [[ఎక్టోపిక్ గర్భం]], [[ప్లాసెంటల్ అబ్రప్షన్]], [[గర్భ ఇంట్రాహెపాటిక్ కొలెస్టాసిస్|గర్భధారణ కొలెస్టాసిస్]] ఉండవచ్చు.<ref>{{Cite web|title=Pregnancy complications|url=https://www.nhs.uk/pregnancy/related-conditions/complications/|website=nhs.uk|access-date=8 March 2024|language=en|date=8 December 2020|archive-date=4 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230804115617/https://www.nhs.uk/pregnancy/related-conditions/complications/|url-status=live}}</ref><ref name="WH2024" /> సాధారణ సమస్యలలో [[మూర్ఛలు (ఫిట్స్)|మూర్ఛ]], [[ఉబ్బసము|ఆస్తమా]], [[పార్శ్వపు తలనొప్పి|మైగ్రేన్లు]], థైరాయిడ్ వ్యాధి ఉన్నాయి.<ref name="WH2024" /> సమస్యలను నివారించడానికి లేదా గుర్తించడానికి ప్రసవపూర్వ పరీక్షలు చేయవచ్చు.<ref name="WH2024" /> గర్భధారణ సమస్యలు, ప్రత్యేకంగా 2011 నాటికి తీవ్రమైన మాతృ అనారోగ్యం, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సుమారు 1.6% <ref name="CDC2015">{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/reproductivehealth/MaternalInfantHealth/SevereMaternalMorbidity.html|title=Severe Maternal Morbidity in the United States|website=CDC|archive-url=https://web.archive.org/web/20150629114443/http://www.cdc.gov/reproductivehealth/MaternalInfantHealth/SevereMaternalMorbidity.html|archive-date=2015-06-29|url-status=live|access-date=2015-07-08}}</ref>, కెనడాలో 1.5% గర్భాలలో సంభవిస్తాయి.<ref>{{Cite web|url=http://sogc.org/wp-content/uploads/2013/05/Morbidity-EN-Final-PDF.pdf|title=Severe Maternal Morbidity in Canda|website=The Society of Obstetricians and Gynaecologists of Canada (SOGC)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309111959/http://sogc.org/wp-content/uploads/2013/05/Morbidity-EN-Final-PDF.pdf|archive-date=2016-03-09|url-status=dead|access-date=2015-07-08}}</ref> 2020లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా సంక్లిష్టతల కారణంగా 287,000 మంది [[ప్రసూతి మరణం|తల్లులు మరణించారు]], వీరిలో దాదాపు 95% మంది అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో, ముఖ్యంగా సహారా ఉప-ఆఫ్రికాలో మరణించారు.<ref name="WHO2024">{{Cite web|title=Maternal mortality|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality|website=www.who.int|access-date=8 March 2024|language=en|archive-date=10 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410041804/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality|url-status=live}}</ref> దాదాపుగా మహిళలందరూ ప్రసవం తర్వాత [[వెన్నునొప్పి|నడుము నొప్పి]], రొమ్ము సమస్యలు, [[మొలలు]], వికారం, అలసట వంటి కొన్ని సమస్యలను ఎదుర్కొంటారు. ఆరు నెలల తర్వాత ఆరోగ్య సమస్యలు దాదాపు మూడింట ఒక వంతు మందిలో నివేదించబడ్డాయి. == మూలాలు == <references /> [[Category:గర్భాశయ వ్యాధులు]] [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] n9bq5i4ke20aaayzh15rvtrizwsuoif 0 509288 4955323 2026-09-09T11:18:50Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504528|Post-traumatic stress disorder]] to:te #mdwikicx 4955323 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Post-traumatic stress disorder |synonym = |image =Art of War, Service members use art to relieve PTSD symptoms DVIDS579803.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Service members may use art to relieve PTSD symptoms |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]], [[clinical psychology]] |symptoms =Disturbing thoughts, feelings, or [[dreams]] related to the event; mental or physical distress to trauma-related cues; efforts to avoid trauma-related situations; increased [[fight-or-flight response]]<ref name=DSM5/> |complications =[[Self-harm]], [[suicide]]<ref name=BMJ2015/> |onset = |duration => 1 month<ref name=DSM5/> |types = |causes =Exposure to a traumatic event<ref name=DSM5/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms<ref name=BMJ2015/> |differential = |prevention = |treatment =Counseling, medication<ref name=NIH2016/> |medication =[[Selective serotonin reuptake inhibitor]]<ref name="Berger-2009">{{cite journal | vauthors = Berger W, Mendlowicz MV, Marques-Portella C, Kinrys G, Fontenelle LF, Marmar CR, Figueira I | title = Pharmacologic alternatives to antidepressants in posttraumatic stress disorder: a systematic review | journal = Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry | volume = 33 | issue = 2 | pages = 169–80 | date = March 2009 | pmid = 19141307 | pmc = 2720612 | doi = 10.1016/j.pnpbp.2008.12.004 }}</ref> |prognosis = |frequency =8.7% ([[Prevalence#Lifetime prevalence|lifetime risk]]); 3.5% ([[Prevalence#Period prevalence|12-month risk]]) (US)<ref>{{Cite book|title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5|date=2013|publisher=American Psychiatric Association|others=American Psychiatric Association|isbn=9780890425558|edition=5th|location=Arlington, VA|oclc=830807378|page=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/276 276]|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/276}}</ref> |deaths = }} '''పోస్ట్-ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ డిజార్డర్''' ( '''PTSD''' ) అనేది ఒక వ్యక్తి లైంగిక దాడి, [[యుద్ధం]], [[రహదారి ప్రమాదం|ట్రాఫిక్ ప్రమాదాలు]], బాలల దుర్వినియోగం లేదా ఒక వ్యక్తి ప్రాణానికి ఇతర బెదిరింపులు వంటి బాధాకరమైన సంఘటనకు గురైన తర్వాత వచ్చే [[మానసిక రుగ్మత]].<ref name="DSM5">{{Cite book|last=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|edition=5th|publisher=American Psychiatric Publishing|location=Arlington, VA|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/271 271–80]|isbn=978-0-89042-555-8|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/271}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/post-traumatic-stress-disorder/symptoms-causes/syc-20355967|title=Post-traumatic stress disorder (PTSD) - Symptoms and causes|website=Mayo Clinic|access-date=2019-10-08|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804023507/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/post-traumatic-stress-disorder/symptoms-causes/syc-20355967|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804023507/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/post-traumatic-stress-disorder/symptoms-causes/syc-20355967|date=2020-08-04}}</ref> లక్షణాలలో సంఘటనలకు సంబంధించిన కలతపెట్టే [[ఆలోచన|ఆలోచనలు]], [[భావోద్వేగం|భావాలు]] లేదా [[స్వప్నం|కలలు]], మానసిక లేదా శారీరక బాధ, ఒక వ్యక్తి ఆలోచించే, అనుభూతి చెందే విధానంలో మార్పులు, పోరాడాలా లేదా పారిపోవాలా అనే ప్రతిస్పందనలో పెరుగుదల ఉండవచ్చు.<ref name="DSM5" /><ref name="NIH2016">{{Cite web|title=Post-Traumatic Stress Disorder|url=http://www.nimh.nih.gov/health/topics/post-traumatic-stress-disorder-ptsd/index.shtml|website=National Institute of Mental Health|access-date=10 March 2016|date=February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309184015/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/post-traumatic-stress-disorder-ptsd/index.shtml|archive-date=9 March 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309184015/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/post-traumatic-stress-disorder-ptsd/index.shtml|date=9 March 2016}}</ref> ఈ లక్షణాలు సంఘటన జరిగిన తర్వాత ఒక నెల కంటే ఎక్కువ కాలం పాటు ఉంటాయి.<ref name="DSM5" /> చిన్న పిల్లలు ఆందోళనను అంతగా ప్రదర్శించరు, బదులుగా వారు తమ జ్ఞాపకాలను ఆట ద్వారా వ్యక్తపరచవచ్చు.<ref name="DSM5" /> PTSD ఉన్న వ్యక్తికి [[ఆత్మహత్య]], ఉద్దేశపూర్వక స్వీయ-హాని చేసుకునే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. బాధాకరమైన సంఘటనలను అనుభవించే చాలా మందికి PTSD రాదు. ప్రమాదాలు, [[ప్రకృతి వైపరీత్యాలు]] వంటి దాడి- రహిత గాయాలను అనుభవించే వ్యక్తులతో పోలిస్తే, [[మానభంగం|అత్యాచారం]] లేదా బాల్య దుర్వినియోగం వంటి పరస్పర సంబంధ గాయాలను అనుభవించే వ్యక్తులు PTSDని అభివృద్ధి చేసే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. అత్యాచారం తర్వాత దాదాపు సగం మందికి PTSD వస్తుంది.<ref name=BMJ2015>{{cite journal | vauthors = Bisson JI, Cosgrove S, Lewis C, Robert NP | title = Post-traumatic stress disorder | journal = BMJ | volume = 351 | pages = h6161 | date = November 2015 | pmid = 26611143 | pmc = 4663500 | doi = 10.1136/bmj.h6161 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Petrak|first=Jenny|last2=Hedge|first2=Barbara|title=The Trauma of Sexual Assault: Treatment, Prevention and Practice|date=2003|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780470851388|page=29|url=https://books.google.com/books?id=6KZfQ6cSVHoC&pg=PA29|access-date=4 August 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818183910/https://books.google.com/books?id=6KZfQ6cSVHoC&pg=PA29}}</ref> పెద్దలతో పోలిస్తే ముఖ్యంగా వారి వయస్సు 10 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ ఉంటే పిల్లలకు గాయం తర్వాత PTSD వచ్చే అవకాశం తక్కువ,<ref name="UK2005">{{Cite book|last=National Collaborating Centre for Mental Health (UK)|title=Post-Traumatic Stress Disorder: The Management of PTSD in Adults and Children in Primary and Secondary Care|work=NICE Clinical Guidelines, No. 26|publisher=Gaskell (Royal College of Psychiatrists)|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56494/|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908143630/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56494/|archive-date=2017-09-08|isbn=9781904671251|series=National Institute for Health and Clinical Excellence: Guidance}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908143630/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56494/|date=2017-09-08}} </ref> బాధాకరమైన సంఘటన తర్వాత నిర్దిష్ట లక్షణాలు కనిపించడం ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name=BMJ2015 /> ప్రారంభ లక్షణాలు ఉన్నవారికి కౌన్సెలింగ్ ఇచ్చినప్పుడు నివారణ సాధ్యమవుతుంది, కానీ లక్షణాలు ఉన్నా లేకపోయినా, గాయానికి గురైన వ్యక్తులందరికీ అందించినప్పుడు అది ప్రభావవంతంగా ఉండదు.<ref name=BMJ2015 /> PTSD ఉన్న వ్యక్తులకు ప్రధాన చికిత్సలు కౌన్సెలింగ్ (సైకోథెరపీ), మందులు.<ref name="NIH2016" /> సెలెక్టివ్ సెరోటోనిన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్ రకానికి చెందిన యాంటీ డిప్రెసెంట్లు PTSD కోసం ఉపయోగించే మొదటి-వరుస మందులు, దాదాపు సగం మందికి ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి. మందుల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు కౌన్సెలింగ్ వల్ల కలిగే ప్రయోజనాల కంటే తక్కువ.<ref name=BMJ2015 /> మందులు, కౌన్సెలింగ్‌ను కలిపి ఉపయోగించడం వల్ల, ఈ రెండు పద్ధతులలో దేనినైనా విడివిడిగా ఉపయోగించడం కంటే ఎక్కువ ప్రయోజనం ఉందో లేదో తెలియదు. SSRIలు కాకుండా ఇతర మందుల వాడకాన్ని సమర్థించడానికి తగినంత ఆధారాలు లేవు, బెంజోడియాజెపైన్‌ల విషయంలో, అవి ఫలితాలు తగ్గవచ్చు. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఒక సంవత్సరంలో సుమారు 3.5% మంది పెద్దలు PTSDతో బాధపడుతున్నారు, 9% మంది ప్రజలు వారి జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో దీని బారిన పడుతున్నారు.<ref name="DSM5" /> ప్రపంచంలోని చాలా ఇతర ప్రాంతాలలో, ఒక సంవత్సరంలో రేట్లు 0.5%, 1% మధ్య ఉంటాయి.<ref name="DSM5" /> [[యుద్ధం|సాయుధ సంఘర్షణ]] ప్రాంతాలలో అధిక రేట్లు సంభవించవచ్చు. ఇది పురుషుల కంటే మహిళల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.<ref name="NIH2016" /> కనీసం [[పురాతన గ్రీసు|ప్రాచీన గ్రీకుల]] కాలం నుండి గాయం-సంబంధిత మానసిక రుగ్మతల లక్షణాలు నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite book|last=Carlstedt|first=Roland|title=Handbook of Integrative Clinical Psychology, Psychiatry, and Behavioral Medicine Perspectives, Practices, and Research.|date=2009|publisher=Springer Pub. Co.|location=New York|isbn=9780826110954|page=353|url=https://books.google.com/books?id=4Tkdm1vRFbUC&pg=PA353|access-date=4 August 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818180945/https://books.google.com/books?id=4Tkdm1vRFbUC&pg=PA353}}</ref> ప్రపంచ యుద్ధాల సమయంలో, ఈ పరిస్థితిని " షెల్ షాక్ ", " కాంబాట్ న్యూరోసిస్ " వంటి వివిధ పదాలతో పిలిచేవారు.<ref>{{Cite book|last=Herman|first=Judith|title=Trauma and Recovery: The Aftermath of Violence – From Domestic Abuse to Political Terror|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=9780465098736|page=9|url=https://books.google.com/books?id=ABhpCQAAQBAJ|access-date=4 August 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818214954/https://books.google.com/books?id=ABhpCQAAQBAJ}}</ref> "పోస్ట్-ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ డిజార్డర్" అనే పదం 1970లలో [[వియత్నాం యుద్ధం|వియత్నాం యుద్ధంలో]] పాల్గొన్న US సైనిక అనుభవజ్ఞుల నిర్ధారణల కారణంగా చాలా వరకు వాడుకలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite book|last=Klykylo|first=William M.|title=Clinical child psychiatry|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|location=Chichester, West Sussex, UK|isbn=9781119967705|page=Chapter 15|edition=3|url=https://books.google.com/books?id=EL8eMEkxzkYC&pg=PT411|access-date=4 August 2020|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819061046/https://books.google.com/books?id=EL8eMEkxzkYC&pg=PT411}}</ref> దీనిని 1980లో అమెరికన్ సైకియాట్రిక్ అసోసియేషన్ అధికారికంగా ''డయాగ్నస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ మాన్యువల్ ఆఫ్ మెంటల్ డిజార్డర్స్'' (DSM-III) మూడవ ఎడిషన్‌లో గుర్తించింది. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] mv1ng3c04xaf7ynkeh7qobbongewwcr 4955324 4955323 2026-09-09T11:19:25Z Nagarani Bethi 60383 [[వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4955324 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Post-traumatic stress disorder |synonym = |image =Art of War, Service members use art to relieve PTSD symptoms DVIDS579803.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Service members may use art to relieve PTSD symptoms |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]], [[clinical psychology]] |symptoms =Disturbing thoughts, feelings, or [[dreams]] related to the event; mental or physical distress to trauma-related cues; efforts to avoid trauma-related situations; increased [[fight-or-flight response]]<ref name=DSM5/> |complications =[[Self-harm]], [[suicide]]<ref name=BMJ2015/> |onset = |duration => 1 month<ref name=DSM5/> |types = |causes =Exposure to a traumatic event<ref name=DSM5/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms<ref name=BMJ2015/> |differential = |prevention = |treatment =Counseling, medication<ref name=NIH2016/> |medication =[[Selective serotonin reuptake inhibitor]]<ref name="Berger-2009">{{cite journal | vauthors = Berger W, Mendlowicz MV, Marques-Portella C, Kinrys G, Fontenelle LF, Marmar CR, Figueira I | title = Pharmacologic alternatives to antidepressants in posttraumatic stress disorder: a systematic review | journal = Progress in Neuro-Psychopharmacology & Biological Psychiatry | volume = 33 | issue = 2 | pages = 169–80 | date = March 2009 | pmid = 19141307 | pmc = 2720612 | doi = 10.1016/j.pnpbp.2008.12.004 }}</ref> |prognosis = |frequency =8.7% ([[Prevalence#Lifetime prevalence|lifetime risk]]); 3.5% ([[Prevalence#Period prevalence|12-month risk]]) (US)<ref>{{Cite book|title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5|date=2013|publisher=American Psychiatric Association|others=American Psychiatric Association|isbn=9780890425558|edition=5th|location=Arlington, VA|oclc=830807378|page=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/276 276]|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/276}}</ref> |deaths = }} '''పోస్ట్-ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ డిజార్డర్''' ( '''PTSD''' ) అనేది ఒక వ్యక్తి లైంగిక దాడి, [[యుద్ధం]], [[రహదారి ప్రమాదం|ట్రాఫిక్ ప్రమాదాలు]], బాలల దుర్వినియోగం లేదా ఒక వ్యక్తి ప్రాణానికి ఇతర బెదిరింపులు వంటి బాధాకరమైన సంఘటనకు గురైన తర్వాత వచ్చే [[మానసిక రుగ్మత]].<ref name="DSM5">{{Cite book|last=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|edition=5th|publisher=American Psychiatric Publishing|location=Arlington, VA|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/271 271–80]|isbn=978-0-89042-555-8|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/271}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/post-traumatic-stress-disorder/symptoms-causes/syc-20355967|title=Post-traumatic stress disorder (PTSD) - Symptoms and causes|website=Mayo Clinic|access-date=2019-10-08|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804023507/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/post-traumatic-stress-disorder/symptoms-causes/syc-20355967|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804023507/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/post-traumatic-stress-disorder/symptoms-causes/syc-20355967|date=2020-08-04}}</ref> లక్షణాలలో సంఘటనలకు సంబంధించిన కలతపెట్టే [[ఆలోచన|ఆలోచనలు]], [[భావోద్వేగం|భావాలు]] లేదా [[స్వప్నం|కలలు]], మానసిక లేదా శారీరక బాధ, ఒక వ్యక్తి ఆలోచించే, అనుభూతి చెందే విధానంలో మార్పులు, పోరాడాలా లేదా పారిపోవాలా అనే ప్రతిస్పందనలో పెరుగుదల ఉండవచ్చు.<ref name="DSM5" /><ref name="NIH2016">{{Cite web|title=Post-Traumatic Stress Disorder|url=http://www.nimh.nih.gov/health/topics/post-traumatic-stress-disorder-ptsd/index.shtml|website=National Institute of Mental Health|access-date=10 March 2016|date=February 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309184015/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/post-traumatic-stress-disorder-ptsd/index.shtml|archive-date=9 March 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309184015/http://www.nimh.nih.gov/health/topics/post-traumatic-stress-disorder-ptsd/index.shtml|date=9 March 2016}}</ref> ఈ లక్షణాలు సంఘటన జరిగిన తర్వాత ఒక నెల కంటే ఎక్కువ కాలం పాటు ఉంటాయి.<ref name="DSM5" /> చిన్న పిల్లలు ఆందోళనను అంతగా ప్రదర్శించరు, బదులుగా వారు తమ జ్ఞాపకాలను ఆట ద్వారా వ్యక్తపరచవచ్చు.<ref name="DSM5" /> PTSD ఉన్న వ్యక్తికి [[ఆత్మహత్య]], ఉద్దేశపూర్వక స్వీయ-హాని చేసుకునే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది. బాధాకరమైన సంఘటనలను అనుభవించే చాలా మందికి PTSD రాదు. ప్రమాదాలు, [[ప్రకృతి వైపరీత్యాలు]] వంటి దాడి- రహిత గాయాలను అనుభవించే వ్యక్తులతో పోలిస్తే, [[మానభంగం|అత్యాచారం]] లేదా బాల్య దుర్వినియోగం వంటి పరస్పర సంబంధ గాయాలను అనుభవించే వ్యక్తులు PTSDని అభివృద్ధి చేసే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది. అత్యాచారం తర్వాత దాదాపు సగం మందికి PTSD వస్తుంది.<ref name=BMJ2015>{{cite journal | vauthors = Bisson JI, Cosgrove S, Lewis C, Robert NP | title = Post-traumatic stress disorder | journal = BMJ | volume = 351 | pages = h6161 | date = November 2015 | pmid = 26611143 | pmc = 4663500 | doi = 10.1136/bmj.h6161 }}</ref><ref>{{Cite book|last=Petrak|first=Jenny|last2=Hedge|first2=Barbara|title=The Trauma of Sexual Assault: Treatment, Prevention and Practice|date=2003|publisher=John Wiley & Sons|isbn=9780470851388|page=29|url=https://books.google.com/books?id=6KZfQ6cSVHoC&pg=PA29|access-date=4 August 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818183910/https://books.google.com/books?id=6KZfQ6cSVHoC&pg=PA29}}</ref> పెద్దలతో పోలిస్తే ముఖ్యంగా వారి వయస్సు 10 సంవత్సరాల కంటే తక్కువ ఉంటే పిల్లలకు గాయం తర్వాత PTSD వచ్చే అవకాశం తక్కువ,<ref name="UK2005">{{Cite book|last=National Collaborating Centre for Mental Health (UK)|title=Post-Traumatic Stress Disorder: The Management of PTSD in Adults and Children in Primary and Secondary Care|work=NICE Clinical Guidelines, No. 26|publisher=Gaskell (Royal College of Psychiatrists)|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56494/|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908143630/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56494/|archive-date=2017-09-08|isbn=9781904671251|series=National Institute for Health and Clinical Excellence: Guidance}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908143630/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK56494/|date=2017-09-08}} </ref> బాధాకరమైన సంఘటన తర్వాత నిర్దిష్ట లక్షణాలు కనిపించడం ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name=BMJ2015 /> ప్రారంభ లక్షణాలు ఉన్నవారికి కౌన్సెలింగ్ ఇచ్చినప్పుడు నివారణ సాధ్యమవుతుంది, కానీ లక్షణాలు ఉన్నా లేకపోయినా, గాయానికి గురైన వ్యక్తులందరికీ అందించినప్పుడు అది ప్రభావవంతంగా ఉండదు.<ref name=BMJ2015 /> PTSD ఉన్న వ్యక్తులకు ప్రధాన చికిత్సలు కౌన్సెలింగ్ (సైకోథెరపీ), మందులు.<ref name="NIH2016" /> సెలెక్టివ్ సెరోటోనిన్ రీఅప్టేక్ ఇన్హిబిటర్ రకానికి చెందిన యాంటీ డిప్రెసెంట్లు PTSD కోసం ఉపయోగించే మొదటి-వరుస మందులు, దాదాపు సగం మందికి ప్రయోజనకరంగా ఉంటాయి. మందుల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు కౌన్సెలింగ్ వల్ల కలిగే ప్రయోజనాల కంటే తక్కువ.<ref name=BMJ2015 /> మందులు, కౌన్సెలింగ్‌ను కలిపి ఉపయోగించడం వల్ల, ఈ రెండు పద్ధతులలో దేనినైనా విడివిడిగా ఉపయోగించడం కంటే ఎక్కువ ప్రయోజనం ఉందో లేదో తెలియదు. SSRIలు కాకుండా ఇతర మందుల వాడకాన్ని సమర్థించడానికి తగినంత ఆధారాలు లేవు, బెంజోడియాజెపైన్‌ల విషయంలో, అవి ఫలితాలు తగ్గవచ్చు. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఒక సంవత్సరంలో సుమారు 3.5% మంది పెద్దలు PTSDతో బాధపడుతున్నారు, 9% మంది ప్రజలు వారి జీవితంలో ఏదో ఒక సమయంలో దీని బారిన పడుతున్నారు.<ref name="DSM5" /> ప్రపంచంలోని చాలా ఇతర ప్రాంతాలలో, ఒక సంవత్సరంలో రేట్లు 0.5%, 1% మధ్య ఉంటాయి.<ref name="DSM5" /> [[యుద్ధం|సాయుధ సంఘర్షణ]] ప్రాంతాలలో అధిక రేట్లు సంభవించవచ్చు. ఇది పురుషుల కంటే మహిళల్లో ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.<ref name="NIH2016" /> కనీసం [[పురాతన గ్రీసు|ప్రాచీన గ్రీకుల]] కాలం నుండి గాయం-సంబంధిత మానసిక రుగ్మతల లక్షణాలు నమోదు చేయబడ్డాయి.<ref>{{Cite book|last=Carlstedt|first=Roland|title=Handbook of Integrative Clinical Psychology, Psychiatry, and Behavioral Medicine Perspectives, Practices, and Research.|date=2009|publisher=Springer Pub. Co.|location=New York|isbn=9780826110954|page=353|url=https://books.google.com/books?id=4Tkdm1vRFbUC&pg=PA353|access-date=4 August 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818180945/https://books.google.com/books?id=4Tkdm1vRFbUC&pg=PA353}}</ref> ప్రపంచ యుద్ధాల సమయంలో, ఈ పరిస్థితిని " షెల్ షాక్ ", " కాంబాట్ న్యూరోసిస్ " వంటి వివిధ పదాలతో పిలిచేవారు.<ref>{{Cite book|last=Herman|first=Judith|title=Trauma and Recovery: The Aftermath of Violence – From Domestic Abuse to Political Terror|date=2015|publisher=Basic Books|isbn=9780465098736|page=9|url=https://books.google.com/books?id=ABhpCQAAQBAJ|access-date=4 August 2020|archive-date=18 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818214954/https://books.google.com/books?id=ABhpCQAAQBAJ}}</ref> "పోస్ట్-ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ డిజార్డర్" అనే పదం 1970లలో [[వియత్నాం యుద్ధం|వియత్నాం యుద్ధంలో]] పాల్గొన్న US సైనిక అనుభవజ్ఞుల నిర్ధారణల కారణంగా చాలా వరకు వాడుకలోకి వచ్చింది.<ref>{{Cite book|last=Klykylo|first=William M.|title=Clinical child psychiatry|date=2012|publisher=John Wiley & Sons|location=Chichester, West Sussex, UK|isbn=9781119967705|page=Chapter 15|edition=3|url=https://books.google.com/books?id=EL8eMEkxzkYC&pg=PT411|access-date=4 August 2020|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819061046/https://books.google.com/books?id=EL8eMEkxzkYC&pg=PT411}}</ref> దీనిని 1980లో అమెరికన్ సైకియాట్రిక్ అసోసియేషన్ అధికారికంగా ''డయాగ్నస్టిక్ అండ్ స్టాటిస్టికల్ మాన్యువల్ ఆఫ్ మెంటల్ డిజార్డర్స్'' (DSM-III) మూడవ ఎడిషన్‌లో గుర్తించింది. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:మానసిక రుగ్మతలు]] mxun9xx1gaazv1nt0r8bmsx04kc62p4 0 509289 4955327 2026-09-09T11:21:54Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1501528|Depression (mood)]] to:te #mdwikicx 4955327 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Depression |synonym = |image =A man diagnosed as suffering from melancholia with strong su Wellcome L0026693.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =[[Lithography|Lithograph]] of a man diagnosed with [[melancholia]] with strong suicidal tendency (1892) |pronounce = |specialty =[[Psychiatry]] |symptoms =[[Sadness]], [[irritability]], [[anhedonia|loss of interest in activities]]<ref name=NIMH2021/><ref name=Stat2021/> |complications =[[Suicide]]<ref name=NIMH2021/> |onset = |duration => 2 weeks<ref name=NIMH2021/> |types = |causes =[[Major depressive disorder|Major depression]], [[persistent depressive disorder]], [[seasonal affective disorder]], [[post partum depression]], [[premenstrual dysphoric disorder]], medical disorders<ref name=NIMH2021/><ref name=DSM5/> |risks =Death of a loved one, financial problems, relationship issues<ref name=Stat2021/> |diagnosis =Based on symptoms<ref name=Stat2021/> |differential =[[Sadness]], [[chronic fatigue syndrome]], [[hypoglycemia]]<ref name=Stat2021/><ref name=Hor2007>{{cite book |last1=Horwitz |first1=Allan V. |title=The Loss of Sadness: How Psychiatry Transformed Normal Sorrow Into Depressive Disorder |date=2007 |publisher=Oxford University Press, USA |isbn=978-0-19-531304-8 |page=3 |url=https://books.google.ca/books?id=bpgRDAAAQBAJ&lpg=PP1&dq=Depression%20versus%20sadness&pg=PA3 |language=en |access-date=21 February 2021 |archive-date=28 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828055058/https://books.google.ca/books?id=bpgRDAAAQBAJ&lpg=PP1&dq=Depression+versus+sadness&pg=PA3 |url-status=live }}</ref> |prevention = |treatment =[[Outline of counseling|Counselling]], medication, [[electroconvulsive therapy]], hospitalization<ref name=Stat2021/> |medication = |prognosis = |frequency =Common<ref name=NIMH2021/> |deaths = }} '''డిప్రెషన్ (మూడ్)''' అనేది విచారం, కార్యకలాపాలపై ఆసక్తి కోల్పోవడం.<ref name="NIMH2021">{{Cite web|date=2021|title=NIMH » Depression Basics|url=https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression/index.shtml|access-date=2021-02-21|website=www.nimh.nih.gov|archive-date=16 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216075248/https://www.nimh.nih.gov/health/publications/depression/index.shtml|url-status=live}}</ref> ఇది ఒక వ్యక్తి ఆలోచనలు, ప్రవర్తన, [[మానవ అంతర్గత లక్షణాలు|భావాలు]], [[నిద్ర]], ఆకలి, శ్రేయస్సు భావనను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="NIMH2021" /><ref name=Stat2021>{{cite journal |last1=Chand |first1=SP |last2=Arif |first2=H |title=Depression |date=January 2020 |pmid=28613597|journal=StatPearls}}</ref> స్పష్టమైన అంతర్లీన కారణం లేకుండా నొప్పి, జీర్ణ సమస్యల వంటి లక్షణాలు సంభవించవచ్చు.<ref name="NIMH2021" /> సమస్యలలో [[ఆత్మహత్య]] కూడా ఉండవచ్చు.<ref name="NIMH2021" /> దీనికి జన్యుపరమైన, పర్యావరణ కారకాలు రెండూ కారణమని నమ్ముతారు. కుటుంబంలో పరిస్థితిని బట్టి ప్రమాదం సుమారు 3 రెట్లు పెరుగుతుంది.<ref name=Stat2021 /> ఇది [[మేజర్ డిప్రెసివ్ డిజార్డర్|మేజర్ డిప్రెషన్]], [[నిరంతర నిస్పృహ రుగ్మత|నిరంతర డిప్రెసివ్ డిజార్డర్]], [[కాలానుగుణ ప్రభావిత రుగ్మత|సీజనల్ ఎఫెక్టివ్ డిజార్డర్]], [[ప్రసవానంతర డిప్రెషన్]], [[ప్రీమెన్స్ట్రువల్ డిస్ఫోరిక్ డిజార్డర్|ప్రీమెన్‌స్ట్రల్ డిస్ఫోరిక్ డిజార్డర్‌తో]] సహా అనేక [[మానసిక రుగ్మత|మానసిక రుగ్మతలలో]] భాగంగా సంభవిస్తుంది.<ref name="NIMH2021" /><ref name="DSM5">{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/155 155]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}</ref> ఇది మందుల దుష్ప్రభావంగా, మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం వల్ల, లేదా [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]], [[స్ట్రోక్]] లేదా దీర్ఘకాలిక నొప్పి వంటి వైద్య పరిస్థితి ఫలితంగా కూడా సంభవించవచ్చు.<ref name=Stat2021 /><ref name="DSM5" /> దగ్గరివారి వారి మరణం, ఆర్థిక సమస్యలు లేదా సంబంధాల సమస్యల వల్ల ఈ లక్షణాలు ప్రేరేపించబడవచ్చు.<ref name=Stat2021 /> వ్యాధి నిర్ధారణ లక్షణాలు, పరీక్ష ఆధారంగా జరుగుతుంది. లక్షణాలు కనీసం రెండు వారాల పాటు ప్రతిరోజూ, దాదాపు రోజంతా ఉండాలి.<ref name="NIMH2021" /> అంతర్లీన వైద్య కారణాన్ని తోసిపుచ్చడానికి రక్త పరీక్షలు, వైద్య ఇమేజింగ్ చేయవచ్చు.<ref name=Stat2021 /> చికిత్సలో కౌన్సెలింగ్, మందులు ఉండవచ్చు. ఆత్మహత్యకు పాల్పడే ప్రమాదం ఉన్నవారు ఆసుపత్రిలో చేరడం అవసరం కావచ్చు.<ref name=Stat2021 /> ఎలక్ట్రోకన్వల్సివ్ థెరపీ ఇతర చర్యలకు స్పందించని వారిలో ఇది చేయవచ్చు.<ref name=Stat2021 /> చికిత్స తర్వాత వ్యాధి తిరగబెట్టడం సర్వసాధారణం.<ref name=Stat2021 /> డిప్రెషన్ సర్వసాధారణం.<ref name="NIMH2021" /> ఒక సంవత్సరంలో సుమారు 7% మంది ప్రజలు తీవ్రమైన డిప్రెషన్‌కు గురవుతారు.<ref name=Stat2021 /> యువకులు, మహిళలు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name=Stat2021 /> == మూలాలు == <references /> [[Category:మానసిక రుగ్మతలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 97pyutn98ycfzkhzsoefjk70i7wwn12 0 509290 4955328 2026-09-09T11:23:20Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500790|Braxton Hicks contractions]] to:te #mdwikicx 4955328 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Braxton Hicks contractions |synonym =Practice contractions, false labor, prodromal labor<ref name=Stat2024/> |image =Any day now (Unsplash).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A pregnant women |pronounce = |specialty =[[Obstetrics]] |symptoms =Crampy abdominal discomfort or pain<ref name=NHS2024/><ref name=ACOG2024/> |complications = |onset =>20 wks of [[gestational age|pregnancy]]<ref name=Vic2024/> |duration =About 30 sec<ref name=NHS2024Info/> |types = |causes =Unknown<ref name=Stat2024/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms, confirmed by [[vaginal exam]]<ref name=ACOG2024/> |differential =[[Labour|Labor]], [[round ligament pain]], [[placental abruption]], [[preeclampsia]]<ref name=NHS2024Info/><ref name=Stat2024/> |prevention = |treatment = |medication = |prognosis = |frequency =Common<ref name=Stat2024/> |deaths = }} '''బ్రాక్స్టన్ హిక్స్ సంకోచాలు''', వీటిని '''తప్పుడు ప్రసవ నొప్పులు''' అని కూడా అంటారు, ఇవి [[గర్భం|గర్భధారణ]] సమయంలో అడపాదడపా వచ్చే గర్భాశయ సంకోచాలు.<ref name="Stat2024">{{Cite book|last=Raines|first=Deborah A.|chapter=Braxton Hicks Contractions|date=2020|chapter-url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470546/|title=StatPearls|location=Treasure Island, FL|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29262073|access-date=2020-10-29|last2=Cooper|first2=Danielle B.|archive-date=2022-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404133235/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470546/}}</ref> అవి గర్భం దాల్చిన తొలినాళ్లలో మొదలైనప్పటికీ, సాధారణంగా 20 వారాల గర్భధారణ తర్వాత వరకు వాటి ప్రభావం తెలియదు.<ref name="Vic2024">{{Cite web|last=Services|first=Department of Health & Human|title=Pregnancy - premature labour|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/pregnancy-premature-labour|website=www.betterhealth.vic.gov.au|access-date=16 January 2024|language=en|archive-date=4 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104184154/https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/pregnancy-premature-labour|url-status=live}}</ref><ref name="Stat2024" /> అవి గర్భధారణలో సాధారణమైనవి, సాధారణంగా [[కానుపు|ప్రసవానికి]] దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.<ref name="Stat2024" /> నొప్పి సాధారణంగా పొత్తికడుపు ముందు భాగంలో మాత్రమే అనిపిస్తుంది.<ref name="NHS2024">{{Cite web|title=Signs that labour has begun|url=https://www.nhs.uk/pregnancy/labour-and-birth/signs-of-labour/signs-that-labour-has-begun/|website=nhs.uk|access-date=16 January 2024|language=en|date=1 December 2020|archive-date=23 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223192101/https://www.nhs.uk/pregnancy/labour-and-birth/signs-of-labour/signs-that-labour-has-begun/|url-status=live}}</ref><ref name="ACOG2024">{{Cite web|title=How to Tell When Labor Begins|url=https://www.acog.org/womens-health/faqs/how-to-tell-when-labor-begins|website=www.acog.org|access-date=16 January 2024|language=en|archive-date=16 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116080956/https://www.acog.org/womens-health/faqs/how-to-tell-when-labor-begins|url-status=live}}</ref> రోజుకు కొన్నిసార్లు సంభవించవచ్చు, సుమారు 30 సెకన్ల పాటు ఉంటాయి.<ref name="NHS2024Info">{{Cite web|title=Contractions|url=https://www.nhsinform.scot/ready-steady-baby/labour-and-birth/labour/contractions/|website=NHS inform|access-date=16 January 2024|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004232248/https://www.nhsinform.scot/ready-steady-baby/labour-and-birth/labour/contractions|url-status=live}}</ref> ప్రసవంలా కాకుండా, అవి కాలక్రమేణా బలపడవు, తరచుగా జరగవు లేదా ఎక్కువ కాలం కొనసాగవు.<ref name="NHS2024Info" /> ద్రవపదార్థాలు తాగడం లేదా విశ్రాంతి తీసుకోవడం వల్ల కూడా అవి తగ్గుముఖం పట్టవచ్చు.<ref name="ACOG2024" /> కారణం అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="Stat2024" /> శారీరక శ్రమ, మూత్రం నిండిన మూత్రాశయం లేదా [[డీహైడ్రేషన్|నిర్జలీకరణం]] వలన ఇవి ప్రేరేపించబడవచ్చు.<ref name="Stat2024" /> యోని పరీక్షలో గర్భాశయం కొంత భాగం మాత్రమే సంకోచించడం, గర్భాశయ ముఖద్వారం విస్తరించకపోవడం ద్వారా రోగ నిర్ధారణకు సహాకారం ఉంటుంది.<ref name="Stat2024" /><ref name="ACOG2024" /> పాశ్చాత్య వైద్యంలో వాటిని మొదట వివరించిన ఆంగ్ల వైద్యుడు జాన్ బ్రాక్స్టన్ హిక్స్ పేరు మీద వీటికి ఆ పేరు పెట్టారు. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] s2htshxeqig5k9b1gusecu8iag6xvxa 4955329 4955328 2026-09-09T11:24:03Z Nagarani Bethi 60383 [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4955329 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Braxton Hicks contractions |synonym =Practice contractions, false labor, prodromal labor<ref name=Stat2024/> |image =Any day now (Unsplash).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =A pregnant women |pronounce = |specialty =[[Obstetrics]] |symptoms =Crampy abdominal discomfort or pain<ref name=NHS2024/><ref name=ACOG2024/> |complications = |onset =>20 wks of [[gestational age|pregnancy]]<ref name=Vic2024/> |duration =About 30 sec<ref name=NHS2024Info/> |types = |causes =Unknown<ref name=Stat2024/> |risks = |diagnosis =Based on symptoms, confirmed by [[vaginal exam]]<ref name=ACOG2024/> |differential =[[Labour|Labor]], [[round ligament pain]], [[placental abruption]], [[preeclampsia]]<ref name=NHS2024Info/><ref name=Stat2024/> |prevention = |treatment = |medication = |prognosis = |frequency =Common<ref name=Stat2024/> |deaths = }} '''బ్రాక్స్టన్ హిక్స్ సంకోచాలు''', వీటిని '''తప్పుడు ప్రసవ నొప్పులు''' అని కూడా అంటారు, ఇవి [[గర్భం|గర్భధారణ]] సమయంలో అడపాదడపా వచ్చే గర్భాశయ సంకోచాలు.<ref name="Stat2024">{{Cite book|last=Raines|first=Deborah A.|chapter=Braxton Hicks Contractions|date=2020|chapter-url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470546/|title=StatPearls|location=Treasure Island, FL|publisher=StatPearls Publishing|pmid=29262073|access-date=2020-10-29|last2=Cooper|first2=Danielle B.|archive-date=2022-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220404133235/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470546/}}</ref> అవి గర్భం దాల్చిన తొలినాళ్లలో మొదలైనప్పటికీ, సాధారణంగా 20 వారాల గర్భధారణ తర్వాత వరకు వాటి ప్రభావం తెలియదు.<ref name="Vic2024">{{Cite web|last=Services|first=Department of Health & Human|title=Pregnancy - premature labour|url=https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/pregnancy-premature-labour|website=www.betterhealth.vic.gov.au|access-date=16 January 2024|language=en|archive-date=4 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104184154/https://www.betterhealth.vic.gov.au/health/healthyliving/pregnancy-premature-labour|url-status=live}}</ref><ref name="Stat2024" /> అవి గర్భధారణలో సాధారణమైనవి, సాధారణంగా [[కానుపు|ప్రసవానికి]] దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి.<ref name="Stat2024" /> నొప్పి సాధారణంగా పొత్తికడుపు ముందు భాగంలో మాత్రమే అనిపిస్తుంది.<ref name="NHS2024">{{Cite web|title=Signs that labour has begun|url=https://www.nhs.uk/pregnancy/labour-and-birth/signs-of-labour/signs-that-labour-has-begun/|website=nhs.uk|access-date=16 January 2024|language=en|date=1 December 2020|archive-date=23 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231223192101/https://www.nhs.uk/pregnancy/labour-and-birth/signs-of-labour/signs-that-labour-has-begun/|url-status=live}}</ref><ref name="ACOG2024">{{Cite web|title=How to Tell When Labor Begins|url=https://www.acog.org/womens-health/faqs/how-to-tell-when-labor-begins|website=www.acog.org|access-date=16 January 2024|language=en|archive-date=16 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116080956/https://www.acog.org/womens-health/faqs/how-to-tell-when-labor-begins|url-status=live}}</ref> రోజుకు కొన్నిసార్లు సంభవించవచ్చు, సుమారు 30 సెకన్ల పాటు ఉంటాయి.<ref name="NHS2024Info">{{Cite web|title=Contractions|url=https://www.nhsinform.scot/ready-steady-baby/labour-and-birth/labour/contractions/|website=NHS inform|access-date=16 January 2024|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004232248/https://www.nhsinform.scot/ready-steady-baby/labour-and-birth/labour/contractions|url-status=live}}</ref> ప్రసవంలా కాకుండా, అవి కాలక్రమేణా బలపడవు, తరచుగా జరగవు లేదా ఎక్కువ కాలం కొనసాగవు.<ref name="NHS2024Info" /> ద్రవపదార్థాలు తాగడం లేదా విశ్రాంతి తీసుకోవడం వల్ల కూడా అవి తగ్గుముఖం పట్టవచ్చు.<ref name="ACOG2024" /> కారణం అస్పష్టంగా ఉంది.<ref name="Stat2024" /> శారీరక శ్రమ, మూత్రం నిండిన మూత్రాశయం లేదా [[డీహైడ్రేషన్|నిర్జలీకరణం]] వలన ఇవి ప్రేరేపించబడవచ్చు.<ref name="Stat2024" /> యోని పరీక్షలో గర్భాశయం కొంత భాగం మాత్రమే సంకోచించడం, గర్భాశయ ముఖద్వారం విస్తరించకపోవడం ద్వారా రోగ నిర్ధారణకు సహాకారం ఉంటుంది.<ref name="Stat2024" /><ref name="ACOG2024" /> పాశ్చాత్య వైద్యంలో వాటిని మొదట వివరించిన ఆంగ్ల వైద్యుడు జాన్ బ్రాక్స్టన్ హిక్స్ పేరు మీద వీటికి ఆ పేరు పెట్టారు. == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] e6wj96833wjnw5nxorza3yao3cy1mbr 0 509291 4955332 2026-09-09T11:28:21Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1504196|Pelvic pain]] to:te #mdwikicx 4955332 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Pelvic pain |synonym = |image =Gray242.png |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Female type [[pelvis]] |pronounce = |specialty =[[Gynaecology|Gynecology]] |symptoms = |complications = |onset = |duration = |types =Acute, chronic<ref name=JH2020/> |causes = |risks = |diagnosis =History of symptoms, [[physical examination]], laboratory testing, [[medical imaging]]<ref name=AFP2016/> |differential ='''Female''': [[Dysmenorrhea|Menstrual cramps]], [[endometriosis]], [[ectopic pregnancy]], [[pelvic inflammatory disease]], [[ovarian torsion]]<ref name=Mer2020Pro/><ref name=Mer2020/><ref name=AFP2016/><br>'''Gastrointestinal''': [[Appendicitis]], [[irritable bowel syndrome]], [[gastroenteritis]], [[constipation]]<ref name=Mer2020/><ref name=ACOG2020/><ref name=AFP2016/><br>'''Urinary''': [[Urinary tract infection|Bladder infection]], [[kidney stone]], [[interstitial cystitis]]<ref name=Mer2020/><br>'''Other''': [[Fibromyalgia]], abdominal wall muscle injury, [[abdominal aortic aneurysm]]<ref name=Mer2020/> |prevention = |treatment = |medication = |prognosis = |frequency =Common<ref name=ACOG2020/> |deaths = }}తుంటి ప్రాంతాల మధ్య [[నొప్పి|నొప్పిని]] '''కటి నొప్పి''' ('''పెల్విక్ నొప్పి)''' అంటారు.<ref name="Mer2020">{{Cite web|title=Pelvic Pain - Women's Health Issues|url=https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/symptoms-of-gynecologic-disorders/pelvic-pain|website=Merck Manuals Consumer Version|access-date=25 September 2020|archive-date=23 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923063648/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/symptoms-of-gynecologic-disorders/pelvic-pain|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923063648/https://www.merckmanuals.com/home/women-s-health-issues/symptoms-of-gynecologic-disorders/pelvic-pain|date=23 September 2020}}</ref> అకస్మాత్తుగా నొప్పి మొదలై, తీవ్రంగా దీర్ఘకాలికంగా ఉండవచ్చు. ఎక్కువ కాలం పాటు అడపాదడపా లేదా నిరంతరం ఉంటుంది.<ref name="JH2020">{{Cite web|title=Pelvic Pain|url=https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/pelvic-pain#:~:text=Pelvic%20pain%20can%20be%20categorized,known%20as%20chronic%20pelvic%20pain.|website=www.hopkinsmedicine.org|access-date=25 September 2020|language=en|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925044210/https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/pelvic-pain#:~:text=Pelvic%20pain%20can%20be%20categorized,known%20as%20chronic%20pelvic%20pain.|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925044210/https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/pelvic-pain#:~:text=Pelvic%20pain%20can%20be%20categorized,known%20as%20chronic%20pelvic%20pain.|date=25 September 2020}}</ref> నొప్పి 3 నెలల కన్నా తక్కువ కాలం ఉంటే దానిని సాధారణంగా తీవ్రమైనదిగా వర్గీకరిస్తారు; అయితే అది ఆరు నెలల కన్నా ఎక్కువ కాలం ఉంటే దానిని సాధారణంగా దీర్ఘకాలికమైనదిగా వర్గీకరిస్తారు. కుంగుబాటు వంటివి నొప్పిని మరింత తీవ్రం చేయవచ్చు.<ref name="Mer2020" /> ఇది పెరినియల్ నొప్పికి భిన్నమైనది.<ref name="Mer2020Pro">{{Cite web|title=Pelvic Pain - Gynecology and Obstetrics|url=https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/symptoms-of-gynecologic-disorders/pelvic-pain|website=Merck Manuals Professional Edition|access-date=25 September 2020|archive-date=31 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031231742/https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/symptoms-of-gynecologic-disorders/pelvic-pain|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031231742/https://www.merckmanuals.com/professional/gynecology-and-obstetrics/symptoms-of-gynecologic-disorders/pelvic-pain|date=31 October 2020}}</ref> కటి నొప్పికి కారణాలు [[స్త్రీ జననేంద్రియ వ్యవస్థ|స్త్రీ పునరుత్పత్తి అవయవాలు]], [[జీర్ణశయాంతర ప్రేగు|జీర్ణ]] లేదా [[మూత్ర వ్యవస్థ|మూత్ర నాళం]], లేదా బృహద్ధమని, దిగువ భాగం వంటి [[శ్రోణి మేఖల|కటి]] సమీపంలోని నిర్మాణాలకు సంబంధించినవి కావచ్చు.<ref name="Mer2020" /> స్త్రీ పునరుత్పత్తి అవయవాలకు సంబంధించిన సాధారణ కారణాలలో [[డిస్మెనోరియా|ఋతుక్రమ తిమ్మిర్లు]], [[ఎండోమెట్రియోసిస్]], ఫైబ్రాయిడ్లు ఉన్నాయి; తీవ్రమైన కారణాలలో [[ఎక్టోపిక్ గర్భం|ఎక్టోపిక్ ప్రెగ్నెన్సీ]], [[కటి శోథ వ్యాధి|పెల్విక్ ఇన్ఫ్లమేటరీ డిసీజ్]], [[అండాశయపు టోర్షన్|అండాశయ టార్షన్]] ఉన్నాయి.<ref name="Mer2020Pro" /><ref name="Mer2020" /><ref name=AFP2016>{{cite journal |last1=Bhavsar |first1=AK |last2=Gelner |first2=EJ |last3=Shorma |first3=T |title=Common Questions About the Evaluation of Acute Pelvic Pain. |journal=American family physician |date=1 January 2016 |volume=93 |issue=1 |pages=41-8 |pmid=26760839}}</ref> జీర్ణవ్యవస్థకు సంబంధించిన సాధారణ కారణాలలో [[ఇరిటబుల్ బవెల్ సిండ్రోమ్]], గ్యాస్ట్రోఎంటరైటిస్, [[మలబద్దకం|మలబద్ధకం]], [[కొలోరెక్టల్ క్యాన్సర్|పెద్దప్రేగు క్యాన్సర్]] ఉన్నాయి.<ref name="Mer2020" /> ఇతర తీవ్రమైన కారణాలలో [[అపెండిసైటిస్]] కూడా ఒకటి. మూత్ర మార్గానికి సంబంధించిన సాధారణ కారణాలలో [[మూత్ర నాళ సంక్రమణం|మూత్రాశయ ఇన్ఫెక్షన్లు]], మూత్రపిండ రాళ్లు, [[ఇంటర్‌స్టీషియల్ సిస్టిటిస్]] ఉన్నాయి.<ref name="Mer2020" /> ఇతర కారణాలలో [[ఫైబ్రోమైయాల్జియా|ఫైబ్రోమయాల్జియా]], ఉదర గోడ కండరాల గాయం, ఉదర బృహద్ధమని అనూరిజం ఉన్నాయి.<ref name="Mer2020" /> లైంగిక వేధింపుల తర్వాత కూడా దీర్ఘకాలిక నొప్పి రావచ్చు.<ref name="Mer2020" /> రోగ నిర్ధారణ ప్రక్రియలో లక్షణాలు, శారీరక పరీక్ష ఉంటాయి, దీనికి ప్రయోగశాల పరీక్షలు, వైద్య ఇమేజింగ్ చేయవచ్చు. గర్భవతి అయ్యే అవకాశం ఉన్న మహిళలందరికీ [[గర్భ పరీక్ష|గర్భ నిర్ధారణ పరీక్ష]] చేయించుకోవాలని సిఫార్సు చేయబడింది.<ref name=AFP2016 /> ఆందోళన కలిగించే అంశాలలో జ్వరం, రుతువిరతి తర్వాత [[యోని రక్తస్రావం]], తక్కువ రక్తపోటు, [[పెరిటోనైటిస్]] ఉన్నాయి.<ref name="Mer2020Pro" /> కటి నొప్పి స్త్రీలు, పురుషులు ఇద్దరినీ ప్రభావితం చేయగలదు, అయినప్పటికీ దీర్ఘకాలిక కటి నొప్పి ఎక్కువగా స్త్రీలను ప్రభావితం చేస్తుంది. సుమారు 2% నుండి 24% మంది మహిళలకు వారి [[ఋతుచక్రం|ఋతుచక్రంతో]] సంబంధం లేకుండా కటి నొప్పి ఉంటుంది, 8% నుండి 21% మందికి [[డిస్పేరూనియా|లైంగిక సంపర్కం సమయంలో నొప్పి]] ఉంటుంది, 17% నుండి 81% మందికి [[డిస్మెనోరియా|వారి పీరియడ్స్ సమయంలో నొప్పి]] ఉంటుంది.<ref name=ACOG2020>{{cite journal |title=Chronic Pelvic Pain: ACOG Practice Bulletin, Number 218 |journal=Obstetrics & Gynecology |date=March 2020 |volume=135 |issue=3 |pages=e98–e109 |doi=10.1097/AOG.0000000000003716}}</ref> కనీసం 6 నుండి 27 శాతం మంది మహిళల్లో దీర్ఘకాలిక కటి నొప్పి వస్తుంది.<ref name=ACOG2020 /> == మూలాలు == <references /> [[Category:నొప్పి]] [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] di3stknej8jgjvmdr70iyqc31h79x2i 0 509292 4955334 2026-09-09T11:30:01Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500527|Atrophic vaginitis]] to:te #mdwikicx 4955334 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Atrophic vaginitis |synonym =Vulvovaginal atrophy,<ref name=Mayo2017/> vaginal atrophy,<ref name=Mayo2017/> genitourinary syndrome of menopause,<ref name=Mayo2017/> estrogen deficient vaginitis<ref name=Fer2016/> |image_size = |image_thumbtime = |alt = |pronounce = |specialty =[[Gynaecology|Gynecology]] |symptoms =[[Dyspareunia|Pain with sex]], vaginal itchiness or dryness, [[burning with urination]], an urge to urinate<ref name=WHOblue2020.9/> |complications =[[Urinary tract infection]]s<ref name=Mayo2017/> |onset = |duration =Long term<ref name=Mayo2017/> |types = |causes =Lack of [[estrogen]]<ref name=Mayo2017/> |risks =[[Menopause]], [[breastfeeding]], certain medications<ref name=Mayo2017>{{cite journal |last1=Faubion |first1=SS |last2=Sood |first2=R |last3=Kapoor |first3=E |title=Genitourinary Syndrome of Menopause: Management Strategies for the Clinician. |journal=Mayo Clinic Proceedings |date=December 2017 |volume=92 |issue=12 |pages=1842–1849 |doi=10.1016/j.mayocp.2017.08.019 |pmid=29202940|doi-access=free }}</ref> |diagnosis =Based on symptoms<ref name=Mayo2017/> |differential =[[Vaginitis|Infectious vaginitis]], [[vulvar cancer]], [[contact dermatitis]]<ref name=Fer2016/> |prevention = |treatment =Vaginal [[Estrogen (medication)|estrogen]]<ref name=Mayo2017/> |medication = |prognosis = |frequency =Half of women (after menopause)<ref name=Mayo2017/> |deaths = }} '''అట్రోఫిక్ వాజినైటిస్''' అనేది తగినంత ఈస్ట్రోజెన్ లేకపోవడం వల్ల కణజాలం పలచబడటం వలన [[యోని శోథ|యోనిలో వచ్చే వాపు]].<ref name="Fer2016">{{Cite book|last=Ferri|first=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2017 E-Book: 5 Books in 1|date=2016|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323448383|page=1331|url=https://books.google.ca/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA1331|language=en|access-date=2018-10-15|archive-date=2018-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015153006/https://books.google.ca/books?id=rRhCDAAAQBAJ&pg=PA1331}}</ref> [[డిస్పేరూనియా|లైంగిక సంపర్కం సమయంలో నొప్పి]], యోని దురద లేదా పొడిబారడం, మూత్ర విసర్జన చేయాలనే కోరిక లేదా మూత్ర విసర్జన సమయంలో మంట వంటి లక్షణాలు ఉండవచ్చు.<ref name="WHOblue2020.9">{{Cite book|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=9. Tumours of the vagina: Atrophic vaginitis|page=394|access-date=2022-09-03|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020}}</ref> నిరంతర చికిత్స లేకుండా ఇది సాధారణంగా నయం కాదు. సమస్యలలో [[మూత్ర నాళ సంక్రమణం|మూత్ర నాళాల ఇన్ఫెక్షన్లు]], లైంగిక ఆనందం తగ్గడం అలాగే జీవిత ఆనందం తగ్గడం వంటివి ఉండవచ్చు.<ref name=Mayo2017 /> ఈస్ట్రోజెన్ లోపం సాధారణంగా [[ఋతువిరతి|మెనోపాజ్]] తర్వాత సంభవిస్తుంది. ఇతర కారణాలలో [[తల్లిపాలు పట్టడం|తల్లిపాలు ఇవ్వడం]] లేదా నిర్దిష్ట మందుల ఫలితంగా ఉండవచ్చు.<ref name=Mayo2017 /> ప్రమాద కారకాలలో [[ధూమపానం]] కూడా ఒకటి.<ref name="Fer2016" /> సాధారణంగా రోగ నిర్ధారణ లక్షణాల ఆధారంగా జరుగుతుంది.<ref name=Mayo2017 /> ఇలాంటి లక్షణాలను ఇచ్చే ఇతర పరిస్థితులలో లైకెన్ ప్లానస్, [[లైకెన్ స్క్లెరోసస్]], ఎగ్జిమా, [[యోని ఈస్ట్ ఇన్ఫెక్షన్|థ్రష్]], [[వల్వోడైనియా|వల్వోడినియా]], క్షీణత లేని ఇన్ఫ్లమేటరీ వాజినైటిస్, వల్వార్ క్యాన్సర్, లైంగికంగా సంక్రమించే వాటితో సహా ఇన్ఫెక్షన్లు, యూరోజెనిటల్ పనిచేయకపోవడం ఉన్నాయి. సాధారణంగా యోనిలో యోని కందెన లేదా ఈస్ట్రోజెన్ క్రీమ్ లేదా మాత్రలతో చికిత్స చేస్తారు.<ref>{{Cite web|last=Ton|first=Joey|title=#237 Verifying the value of vaginal estradiol tablets|url=https://cfpclearn.ca/tfp237/|website=CFPCLearn|access-date=15 June 2023|date=10 June 2019|archive-date=28 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328125854/https://cfpclearn.ca/tfp237/|url-status=live}}</ref> సబ్బులు, ఇతర చికాకు కలిగించే పదార్థాలను నివారించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.<ref name="Fer2016" /> [[ఋతువిరతి|రుతువిరతి పొందిన మహిళల్లో]] సగం మంది వరకు ప్రభావితమవుతారు.<ref name=Mayo2017 /> వీరిలో, సుమారు 25% మంది వైద్య సహాయం తీసుకోరు.<ref name="Fer2016" /> == మూలాలు == <references /> [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[Category:లైంగిక విద్య]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] l4u7dvd1si9ap207hhsv5z27wfbm65x 0 509293 4955335 2026-09-09T11:30:59Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1501113|Cervical intraepithelial neoplasia]] to:te #mdwikicx 4955335 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Cervical intraepithelial neoplasia |synonym =Cervical dysplasia, squamous intraepithelial lesion (SIL) |image =VIAPosCIN1.gif |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =CIN-1 showing a positive [[acetic acid]] test of the [[cervix]] |pronounce = |specialty =[[Gynaecology|Gynecology]] |symptoms =None<ref name=IARC2003/> |complications =[[Cervical cancer]]<ref name=NCI2024/><ref name=IARC2003/> |onset =Around the age of 30<ref name=Kum2017/> |duration = |types =1 (LSIL), 2 and 3 (HSIL)<ref name=NCI2024Pap/> |causes =[[Human papillomavirus infection]] (HPV)<ref name=NCI2024/> |risks = |diagnosis =Suspected by [[Pap test]] or [[colposcopy]], confirmed by [[tissue biopsy]]<ref name=NCI2024/> |differential = |prevention =Not having sex, [[safe sex]], [[HPV vaccine|HPV vaccination]]<ref name=Bod2018>{{cite journal | vauthors = Boda D, Docea AO, Calina D, Ilie MA, Caruntu C, Zurac S, Neagu M, Constantin C, Branisteanu DE, Voiculescu V, Mamoulakis C, Tzanakakis G, Spandidos DA, Drakoulis N, Tsatsakis AM | title = Human papilloma virus: Apprehending the link with carcinogenesis and unveiling new research avenues (Review) | journal = International Journal of Oncology | volume = 52 | issue = 3 | pages = 637–655 | date = March 2018 | pmid = 29393378 | pmc = 5807043 | doi = 10.3892/ijo.2018.4256 }}</ref> |treatment ='''CIN 1''': Generally resolves without treatment<ref name=NCI2024Pap/><br>'''CIN 2''': Removal or closely watching<ref name=NCI2024Pap/><br>'''CIN 3''': Removal<ref name=NCI2024Pap/> |medication = |prognosis = |frequency =50,000 per year (USA)<ref name=Kum2017/> |deaths = }} '''గర్భాశయ ముఖద్వార ఇంట్రాఎపిథెలియల్ నియోప్లాసియా''' ( '''CIN''' ), దీనిని '''గర్భాశయ ముఖద్వార డిస్ప్లాసియా అని కూడా పిలుస్తారు,''' ఇది [[గర్భాశయ గ్రీవము|గర్భాశయ ముఖద్వారం]], ఉపరితలంపై కణాల అసాధారణ పెరుగుదల.<ref name="NCI2024">{{Cite web|title=Cervical intraepithelial neoplasia|url=https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/cervical-intraepithelial-neoplasia|website=www.cancer.gov|access-date=13 January 2024|language=en|date=2 February 2011|archive-date=11 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411220954/https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/cervical-intraepithelial-neoplasia|url-status=live}}</ref> ఇది [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] కానప్పటికీ, కాలక్రమేణా ఇది [[సర్విక్స్ గర్భాశయ క్యాన్సర్|గర్భాశయ ముఖద్వార క్యాన్సర్‌గా]] మారే ప్రమాదం ఉంది.<ref name="NCI2024" /><ref name="IARC2003">{{Cite book|last=Sellors|first=John W.|last2=Sankaranarayanan|first2=R.|title=Colposcopy and treatment of cervical intraepithelial neoplasia: a beginners' manual|date=2003|publisher=Intern. Agency for Research Cancer|location=Lyon|isbn=978-92-832-0412-1|page=Chapter 2|url=https://screening.iarc.fr/colpochap.php?chap=2|access-date=13 January 2024|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425130251/https://screening.iarc.fr/colpochap.php?chap=2}}</ref> దీనివల్ల లక్షణాలు కనిపించవు.<ref name="IARC2003" /> ఇది సాధారణంగా కొన్ని రకాల [[మానవ పాపిల్లోమా వైరస్|హ్యూమన్ పాపిల్లోమావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్]] (HPV) కారణంగా సంభవిస్తుంది.<ref name="NCI2024" /> అయినప్పటికీ, చాలా HPV ఇన్ఫెక్షన్లు ఎటువంటి సమస్యలను కలిగించకుండానే నయమవుతాయి, కానీ కొనసాగేవి ఎక్కువ ప్రమాదకరమైనవి.<ref name="IARC2003" /> పాప్ పరీక్ష లేదా కోల్పోస్కోపీ ద్వారా వ్యాధిని అనుమానించవచ్చు, [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] ద్వారా నిర్ధారించబడుతుంది.<ref name="NCI2024" /> దీనిని 1–3 స్కేల్‌లో గ్రేడ్ చేస్తారు, సాధారణంగా CIN 1 తక్కువ-గ్రేడ్ (LSIL), 2 లేదా 3 అధిక-గ్రేడ్ స్క్వామస్ ఇంట్రాఎపిథెలియల్ లెషన్ (HSIL) గా ఉంటుంది.<ref name="NCI2024Pap">{{Cite web|title=HPV and Pap Test Results: Next Steps after an Abnormal Test - NCI|url=https://www.cancer.gov/types/cervical/screening/abnormal-hpv-pap-test-results|website=www.cancer.gov|access-date=13 January 2024|language=en|date=13 October 2022|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229071636/https://www.cancer.gov/types/cervical/screening/abnormal-hpv-pap-test-results|url-status=live}}</ref> CIN 1 కేసులకు సాధారణంగా చికిత్స అవసరం లేదు, ఎందుకంటే అవి సాధారణంగా వాటంతట అవే నయమవుతాయి.<ref name="NCI2024Pap" /> అసాధారణ కణాలను తొలగించడం ద్వారా లేదా అది మరింత తీవ్రమవుతుందో లేదో నిశితంగా గమనించడం ద్వారా CIN 2 ను నిర్వహించవచ్చు.<ref name="NCI2024Pap" /> CIN3 ను సాధారణంగా వేగంగా తొలగించాలి.<ref name="NCI2024Pap" /> దీనిని శంకు ఆకారపు ముక్కగా కత్తిరించి తీసివేయడం ద్వారా తొలగించడం అత్యంత సాధారణ పద్ధతి; అయినప్పటికీ, లేజర్ థెరపీ, క్రయోథెరపీ, హిస్టెరెక్టమీ అనేవి ఇతర ఎంపికలు.<ref name="NCI2024Pap" /> నివారణలో భాగంగా లైంగిక సంబంధం పెట్టుకోకపోవడం లేదా సురక్షితమైన లైంగిక సంబంధం పాటించడం, [[హెచ్.పి.వి. టీకా|HPV టీకా వేయించుకోవడం]] వంటివి ఉండవచ్చు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో సంవత్సరానికి సుమారు 50,000 మందిలో CIN కొత్తగా నిర్ధారణ అవుతుంది.<ref name="Kum2017" /> ఇది సాధారణంగా 30 ఏళ్ల వయస్సులో సంభవిస్తుంది <ref name="Kum2017">{{Cite book|last=Kumar|first=Vinay|last2=Abbas|first2=Abul K.|last3=Aster|first3=Jon C.|title=Robbins Basic Pathology E-Book: Robbins Basic Pathology E-Book|date=8 March 2017|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-323-39413-0|page=718|edition=10th|url=https://books.google.ca/books?newbks=1&newbks_redir=0&id=YYZMDgAAQBAJ&dq|access-date=14 January 2024|language=en|archive-date=16 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240116123721/https://books.google.ca/books?newbks=1&newbks_redir=0&id=YYZMDgAAQBAJ&dq}}</ref> HPVకి వ్యతిరేకంగా విస్తృత టీకా కార్యక్రమంతో రేట్లు 90% కంటే ఎక్కువగా తగ్గుతాయని అంచనా వేయబడింది. ఈ పరిస్థితిని మొదట 1888లో వివరించారు; అయితే అవి క్యాన్సర్‌గా మారగలవనే వాస్తవాన్ని 1900ల చివరలో మాత్రమే నిర్ధారించారు.<ref name="IARC2003" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] qg5ufqlsb5vep0966utogclfpucfdjr 4955336 4955335 2026-09-09T11:31:38Z Nagarani Bethi 60383 [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] ను చేర్చారు (హాట్‌కేట్ ఉపయోగించి) 4955336 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Cervical intraepithelial neoplasia |synonym =Cervical dysplasia, squamous intraepithelial lesion (SIL) |image =VIAPosCIN1.gif |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =CIN-1 showing a positive [[acetic acid]] test of the [[cervix]] |pronounce = |specialty =[[Gynaecology|Gynecology]] |symptoms =None<ref name=IARC2003/> |complications =[[Cervical cancer]]<ref name=NCI2024/><ref name=IARC2003/> |onset =Around the age of 30<ref name=Kum2017/> |duration = |types =1 (LSIL), 2 and 3 (HSIL)<ref name=NCI2024Pap/> |causes =[[Human papillomavirus infection]] (HPV)<ref name=NCI2024/> |risks = |diagnosis =Suspected by [[Pap test]] or [[colposcopy]], confirmed by [[tissue biopsy]]<ref name=NCI2024/> |differential = |prevention =Not having sex, [[safe sex]], [[HPV vaccine|HPV vaccination]]<ref name=Bod2018>{{cite journal | vauthors = Boda D, Docea AO, Calina D, Ilie MA, Caruntu C, Zurac S, Neagu M, Constantin C, Branisteanu DE, Voiculescu V, Mamoulakis C, Tzanakakis G, Spandidos DA, Drakoulis N, Tsatsakis AM | title = Human papilloma virus: Apprehending the link with carcinogenesis and unveiling new research avenues (Review) | journal = International Journal of Oncology | volume = 52 | issue = 3 | pages = 637–655 | date = March 2018 | pmid = 29393378 | pmc = 5807043 | doi = 10.3892/ijo.2018.4256 }}</ref> |treatment ='''CIN 1''': Generally resolves without treatment<ref name=NCI2024Pap/><br>'''CIN 2''': Removal or closely watching<ref name=NCI2024Pap/><br>'''CIN 3''': Removal<ref name=NCI2024Pap/> |medication = |prognosis = |frequency =50,000 per year (USA)<ref name=Kum2017/> |deaths = }} '''గర్భాశయ ముఖద్వార ఇంట్రాఎపిథెలియల్ నియోప్లాసియా''' ( '''CIN''' ), దీనిని '''గర్భాశయ ముఖద్వార డిస్ప్లాసియా అని కూడా పిలుస్తారు,''' ఇది [[గర్భాశయ గ్రీవము|గర్భాశయ ముఖద్వారం]], ఉపరితలంపై కణాల అసాధారణ పెరుగుదల.<ref name="NCI2024">{{Cite web|title=Cervical intraepithelial neoplasia|url=https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/cervical-intraepithelial-neoplasia|website=www.cancer.gov|access-date=13 January 2024|language=en|date=2 February 2011|archive-date=11 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411220954/https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/cervical-intraepithelial-neoplasia|url-status=live}}</ref> ఇది [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]] కానప్పటికీ, కాలక్రమేణా ఇది [[సర్విక్స్ గర్భాశయ క్యాన్సర్|గర్భాశయ ముఖద్వార క్యాన్సర్‌గా]] మారే ప్రమాదం ఉంది.<ref name="NCI2024" /><ref name="IARC2003">{{Cite book|last=Sellors|first=John W.|last2=Sankaranarayanan|first2=R.|title=Colposcopy and treatment of cervical intraepithelial neoplasia: a beginners' manual|date=2003|publisher=Intern. Agency for Research Cancer|location=Lyon|isbn=978-92-832-0412-1|page=Chapter 2|url=https://screening.iarc.fr/colpochap.php?chap=2|access-date=13 January 2024|archive-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220425130251/https://screening.iarc.fr/colpochap.php?chap=2}}</ref> దీనివల్ల లక్షణాలు కనిపించవు.<ref name="IARC2003" /> ఇది సాధారణంగా కొన్ని రకాల [[మానవ పాపిల్లోమా వైరస్|హ్యూమన్ పాపిల్లోమావైరస్ ఇన్ఫెక్షన్]] (HPV) కారణంగా సంభవిస్తుంది.<ref name="NCI2024" /> అయినప్పటికీ, చాలా HPV ఇన్ఫెక్షన్లు ఎటువంటి సమస్యలను కలిగించకుండానే నయమవుతాయి, కానీ కొనసాగేవి ఎక్కువ ప్రమాదకరమైనవి.<ref name="IARC2003" /> పాప్ పరీక్ష లేదా కోల్పోస్కోపీ ద్వారా వ్యాధిని అనుమానించవచ్చు, [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] ద్వారా నిర్ధారించబడుతుంది.<ref name="NCI2024" /> దీనిని 1–3 స్కేల్‌లో గ్రేడ్ చేస్తారు, సాధారణంగా CIN 1 తక్కువ-గ్రేడ్ (LSIL), 2 లేదా 3 అధిక-గ్రేడ్ స్క్వామస్ ఇంట్రాఎపిథెలియల్ లెషన్ (HSIL) గా ఉంటుంది.<ref name="NCI2024Pap">{{Cite web|title=HPV and Pap Test Results: Next Steps after an Abnormal Test - NCI|url=https://www.cancer.gov/types/cervical/screening/abnormal-hpv-pap-test-results|website=www.cancer.gov|access-date=13 January 2024|language=en|date=13 October 2022|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229071636/https://www.cancer.gov/types/cervical/screening/abnormal-hpv-pap-test-results|url-status=live}}</ref> CIN 1 కేసులకు సాధారణంగా చికిత్స అవసరం లేదు, ఎందుకంటే అవి సాధారణంగా వాటంతట అవే నయమవుతాయి.<ref name="NCI2024Pap" /> అసాధారణ కణాలను తొలగించడం ద్వారా లేదా అది మరింత తీవ్రమవుతుందో లేదో నిశితంగా గమనించడం ద్వారా CIN 2 ను నిర్వహించవచ్చు.<ref name="NCI2024Pap" /> CIN3 ను సాధారణంగా వేగంగా తొలగించాలి.<ref name="NCI2024Pap" /> దీనిని శంకు ఆకారపు ముక్కగా కత్తిరించి తీసివేయడం ద్వారా తొలగించడం అత్యంత సాధారణ పద్ధతి; అయినప్పటికీ, లేజర్ థెరపీ, క్రయోథెరపీ, హిస్టెరెక్టమీ అనేవి ఇతర ఎంపికలు.<ref name="NCI2024Pap" /> నివారణలో భాగంగా లైంగిక సంబంధం పెట్టుకోకపోవడం లేదా సురక్షితమైన లైంగిక సంబంధం పాటించడం, [[హెచ్.పి.వి. టీకా|HPV టీకా వేయించుకోవడం]] వంటివి ఉండవచ్చు. అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలలో సంవత్సరానికి సుమారు 50,000 మందిలో CIN కొత్తగా నిర్ధారణ అవుతుంది.<ref name="Kum2017" /> ఇది సాధారణంగా 30 ఏళ్ల వయస్సులో సంభవిస్తుంది <ref name="Kum2017">{{Cite book|last=Kumar|first=Vinay|last2=Abbas|first2=Abul K.|last3=Aster|first3=Jon C.|title=Robbins Basic Pathology E-Book: Robbins Basic Pathology E-Book|date=8 March 2017|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-0-323-39413-0|page=718|edition=10th|url=https://books.google.ca/books?newbks=1&newbks_redir=0&id=YYZMDgAAQBAJ&dq|access-date=14 January 2024|language=en|archive-date=16 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240116123721/https://books.google.ca/books?newbks=1&newbks_redir=0&id=YYZMDgAAQBAJ&dq}}</ref> HPVకి వ్యతిరేకంగా విస్తృత టీకా కార్యక్రమంతో రేట్లు 90% కంటే ఎక్కువగా తగ్గుతాయని అంచనా వేయబడింది. ఈ పరిస్థితిని మొదట 1888లో వివరించారు; అయితే అవి క్యాన్సర్‌గా మారగలవనే వాస్తవాన్ని 1900ల చివరలో మాత్రమే నిర్ధారించారు.<ref name="IARC2003" /> == మూలాలు == <references /> [[వర్గం:Translated from MDWiki]] [[వర్గం:గర్భాశయ వ్యాధులు]] h6sbh94nzao8i6jzeux4m733z4zogbq 0 509294 4955341 2026-09-09T11:45:26Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1459198|Vulvar cancer]] to:te #mdwikicx 4955341 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Vulvar cancer |synonym = |image =Gynecology - (1918) (14750388526).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Drawing of cancer of the clitoris with spread to the groin |pronounce = |specialty =[[Gynecology]] |symptoms =Lump, itchiness, changes in the skin, or bleeding of the vulva<ref name=NCI2019Tx/> |complications = |onset =After the age of 45<ref name=SEER2019/> |duration = |types =[[Squamous cell cancer]], [[adenocarcinoma]], [[melanoma]], [[sarcoma]], [[basal cell carcinoma]].<ref name=Sam2019/> |causes = |risks =[[Vulvar intraepithelial neoplasia]] (VIN), [[Human papillomavirus infection|HPV infection]], [[genital warts]], smoking, many sexual partners<ref name=NCI2019Tx/><ref name=Sam2019/> |diagnosis =[[Physical examination]], [[tissue biopsy]]<ref name=NCI2019Tx/> |differential =[[Lichen sclerosus]], [[hyperplasia]]<ref name=NCI2019Pro/> |prevention =[[HPV vaccine|HPV vaccination]]<ref name=Sig2017>{{cite journal | vauthors = Signorelli C, Odone A, Ciorba V, Cella P, Audisio RA, Lombardi A, Mariani L, Mennini FS, Pecorelli S, Rezza G, Zuccotti GV, Peracino A | display-authors = 6 | title = Human papillomavirus 9-valent vaccine for cancer prevention: a systematic review of the available evidence | journal = Epidemiology and Infection | volume = 145 | issue = 10 | pages = 1962–1982 | date = July 2017 | pmid = 28446260 | pmc = 5974698 | doi = 10.1017/S0950268817000747 }}</ref> |treatment =Surgery, [[radiation therapy]], [[chemotherapy]], [[biologic therapy]]<ref name=NCI2019Tx/> |medication = |prognosis =[[Five-year survival]] ~ 71% (US 2015)<ref name=SEER2019/> |frequency =44,200 (2018)<ref name=IARC2018/><!-- incidence --> |deaths =15,200 (2018)<ref name=IARC2018/> }} '''వల్వార్ క్యాన్సర్''' అనేది స్త్రీ జననేంద్రియాల వెలుపలి భాగమైన వల్వాకు వచ్చే [[కాన్సర్|క్యాన్సర్]].<ref name="NCI2019Tx">{{Cite web|title=Vulvar Cancer Treatment|url=https://www.cancer.gov/types/vulvar/patient/vulvar-treatment-pdq|website=National Cancer Institute|access-date=31 May 2019|language=en|date=9 April 2019|archive-date=30 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530232443/https://www.cancer.gov/types/vulvar/patient/vulvar-treatment-pdq|url-status=live}}</ref> ఇది చాలా సాధారణంగా యోని బయటి పెదవులను అరుదుగా, లోపలి యోని పెదవులు, [[యోనిశీర్షం|క్లిటోరిస్]], లేదా [[బార్తోలిన్ గ్రంధి|యోని గ్రంధుల]]ను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="NCI2019Tx" /> గడ్డ, దురద, చర్మంలో మార్పులు లేదా యోని నుండి రక్తస్రావం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయి.<ref name="NCI2019Tx" /> ప్రమాద కారకాలలో వల్వార్ ఇంట్రాఎపిథెలియల్ నియోప్లాసియా (VIN), [[మానవ పాపిల్లోమా వైరస్|HPV ఇన్ఫెక్షన్]], [[జననేంద్రియ మొటిమలు]], ధూమపానం, అనేక లైంగిక భాగస్వాములు ఉన్నారు.<ref name="NCI2019Tx" /><ref name=Sam2019>{{cite journal | vauthors = Sam A, George J, Mathew B | title = Less Common Gynecologic Malignancies: An Integrative Review | journal = Seminars in Oncology Nursing | volume = 35 | issue = 2 | pages = 175–181 | date = April 2019 | pmid = 30867101 | doi = 10.1016/j.soncn.2019.02.004 }}</ref> చాలా వరకు వల్వార్ క్యాన్సర్లు స్క్వామస్ సెల్ క్యాన్సర్లు, HPV తో వాటి సంబంధాన్ని బట్టి వర్గీకరించబడతాయి.<ref name="WHOblue2020">{{Cite book|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=10. Tumours of the vulva|pages=420-449|access-date=2022-06-24|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020}}</ref> ఇతర రకాలలో [[ఎడినోకార్సినోమా|అడెనోకార్సినోమా]], [[మెలనోమా]], సార్కోమా, బేసల్ సెల్ కార్సినోమా ఉన్నాయి. శారీరక పరీక్ష ఆధారంగా వ్యాధిని అనుమానిస్తారు, [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] ద్వారా నిర్ధారిస్తారు.<ref name="NCI2019Tx" /> సాధారణ స్క్రీనింగ్ సిఫార్సు చేయబడలేదు.<ref name=Sam2019 /> నివారణలో [[హెచ్.పి.వి. టీకా|HPV టీకా]] కూడా ఉండవచ్చు. ప్రామాణిక చికిత్సలలో శస్త్రచికిత్స, [[రేడియో చికిత్స|రేడియేషన్ థెరపీ]], కీమోథెరపీ, [[జీవ ఔషధాలు|బయోలాజిక్ థెరపీ]] ఉండవచ్చు.<ref name="NCI2019Tx" /> 2018లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా వల్వార్ క్యాన్సర్ కొత్తగా సుమారు 44,200 మందిని ప్రభావితం చేసింది, 15,200 మరణాలకు కారణమైంది <ref name="IARC2018">{{Cite web|title=Cancer today|url=http://gco.iarc.fr/today/online-analysis-table?v=2018&mode=cancer&mode_population=continents&population=900&populations=900&key=asr&sex=0&cancer=39&type=0&statistic=5&prevalence=0&population_group=0&ages_group%5B%5D=0&ages_group%5B%5D=17&nb_items=5&group_cancer=1&include_nmsc=1&include_nmsc_other=1|website=IARC|access-date=30 May 2019|language=en|archive-date=27 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527015010/http://gco.iarc.fr/today/online-analysis-table?v=2018&mode=cancer&mode_population=continents&population=900&populations=900&key=asr&sex=0&cancer=39&type=0&statistic=5&prevalence=0&population_group=0&ages_group&#91;&#93;=0&ages_group&#91;&#93;=17&nb_items=5&group_cancer=1&include_nmsc=1&include_nmsc_other=1|url-status=live}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఇది సంవత్సరానికి సుమారు 6,070 మందిలో కొత్తగా సంభవించి, 1,280 మరణాలకు కారణమైంది.<ref name="SEER2019" /> సాధారణంగా 45 ఏళ్ల వయస్సు తర్వాత ప్రారంభమవుతుంది.<ref name="SEER2019" /> 2015 నాటికి వల్వార్ క్యాన్సర్‌కు ఐదేళ్ల మనుగడ రేటు సుమారు 71%గా ఉంది <ref name="SEER2019">{{Cite web|title=Cancer of the Vulva - Cancer Stat Facts|url=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/vulva.html|website=SEER|access-date=30 May 2019|language=en|archive-date=16 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716023128/https://seer.cancer.gov/statfacts/html/vulva.html|url-status=live}}</ref> అయితే, శోషరస కణుపులకు వ్యాప్తి జరిగిందా లేదా అనే దానిపై ఫలితాలు ఆధారపడి ఉంటాయి.<ref name="NCI2019Pro">{{Cite web|title=Vulvar Cancer Treatment|url=https://www.cancer.gov/types/vulvar/hp/vulvar-treatment-pdq|website=National Cancer Institute|access-date=31 May 2019|language=en|date=1 February 2019|archive-date=4 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150404192856/http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/vulvar/HealthProfessional|url-status=live}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[Category:గర్భాశయ వ్యాధులు]] [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 2u2d8csbbwxypsnc2ztrddkn7lscc06 0 509295 4955343 2026-09-09T11:46:50Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1502019|Fibroadenoma]] to:te #mdwikicx 4955343 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Fibroadenoma |synonym =Breast mice, breast mouse<ref name=Sa2020/> |image =Breast fibradenoma (1).jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Histopathologic image of breast fibroadenoma. Core needle biopsy. [[H&E stain]]. |pronounce = |specialty =[[Gynaecology|Gynecology]] |symptoms =Round, firm, and easy to move [[breast lump]] up to 3 cm<ref name=NCI2023/><ref name=St2019/> |complications = |onset =15 and 35 years<ref name=St2019/> |duration = |types =Pericanalicular, intracanalicular<ref>{{cite journal |last1=Oprić |first1=S |last2=Oprić |first2=D |last3=Gugić |first3=D |last4=Granić |first4=M |title=Phyllodes tumors and fibroadenoma common beginning and different ending. |journal=Collegium antropologicum |date=March 2012 |volume=36 |issue=1 |pages=235-41 |pmid=22816226}}</ref> |causes =Unknown<ref name=Sa2020/> |risks =[[Pregnancy]], [[hormone replacement therapy]]<ref name=NCI2023/> |diagnosis =Examination, [[ultrasound]], [[mammography]], [[needle biopsy]]<ref name=St2019/><ref name=Sa2020/> |differential =[[Breast cancer]], [[phyllodes tumors]], [[lipoma]], [[breast cyst]], [[fat necrosis]]<ref name=St2019/><ref name=Sa2020/> |prevention = |treatment =None, observation, removal by surgery or biopsy<ref name=St2019/><ref name=Sa2020/> |medication = |prognosis = |frequency =25% of women<ref name=St2019/> |deaths = }} '''ఫైబ్రోడెనోమాలు''' ('''రొమ్ము మైస్)''' అనేవి ఒక రకమైన తీవ్రత లేని రొమ్ము కణితి.<ref name="NCI2023">{{Cite web|title=Breast Health: Follow-up after an abnormal mammogram - NCI|url=https://www.cancer.gov/types/breast/breast-changes|website=www.cancer.gov|access-date=19 October 2023|language=en|date=30 October 2014|archive-date=5 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230905142417/https://www.cancer.gov/types/breast/breast-changes|url-status=live}}</ref> అవి తరచుగా గుండ్రంగా, దృఢంగా ఉంటాయి, రొమ్ము లోపల కదలడానికి సులభంగా ఉంటాయి.<ref name="NCI2023" /> అవి సాధారణంగా 3 సెం.మీ పరిమాణం వరకు ఉంటాయి, నొప్పి కలిగించవు.<ref name="NCI2023" /> సుమారు 70% సందర్భాలలో అవి ఒంటరిగా సంభవిస్తాయి. అవి [[రొమ్ము కాన్సర్|రొమ్ము క్యాన్సర్‌తో]] సంబంధం కలిగి ఉండవు; <ref name="NCI2023" /> అయినప్పటికీ [[ఆందోళన]] లేదా అసమాన రొమ్ము పరిమాణానికి దారితీయవచ్చు.<ref name="Sa2020" /> [[గర్భం|గర్భధారణ]] సమయంలో లేదా హార్మోన్ రీప్లేస్‌మెంట్ థెరపీ సమయంలో అవి మరింత స్పష్టంగా కనిపించవచ్చు, [[ఋతువిరతి|మెనోపాజ్]] తర్వాత తగ్గిపోతాయి.<ref name="NCI2023" /> వాటిలో [[ఆధార కణజాలము|సంధాయక]], [[గ్రంధి|గ్రంథి కణజాలాల]] మిశ్రమం ఉంటుంది.<ref name="NCI2023" /> పరీక్ష, [[అతిధ్వనులు|అల్ట్రాసౌండ్]], [[మామోగ్రఫీ]], నీడిల్ బయాప్సీ ద్వారా రోగ నిర్ధారణ చేయవచ్చు.<ref name="Sa2020" /> ఇందులో [[రొమ్ము కాన్సర్|రొమ్ము క్యాన్సర్]], ఫైలోడ్స్ కణితులతో సహా ఇతర రకాల రొమ్ము గడ్డలను తోసిపుచ్చడం ఉంటుంది.<ref name="St2019" /> లక్షణాలు లేకపోతే, భరోసా ఇవ్వడం, తదుపరి పర్యవేక్షణ మినహా వేరే చికిత్స అవసరం లేదు.<ref name="St2019" /><ref name="Sa2020">{{Cite paper|title=Breast fibroadenomas: a review in the light of current literature.|date=7 December 2020}}</ref> ఇబ్బంది కలిగించే సందర్భాలలో, శస్త్రచికిత్స లేదా బయాప్సీ ద్వారా తొలగింపు ఒక ఎంపిక.<ref name="St2019" /> పరిశీలనలో ఉన్న ఇతర పద్ధతులలో క్రయోఅబ్లేషన్, అధిక-తీవ్రత కేంద్రీకృత అల్ట్రాసౌండ్ (HIFU) ఉన్నాయి.<ref name="St2019" /> ఫైబ్రోడెనోమాలు సుమారు 25% మంది మహిళలను ప్రభావితం చేస్తాయి.<ref name="St2019">{{Cite paper|title=Benign Breast Disease in Women.|date=9 August 2019}}</ref> అవి చాలా తరచుగా 15 నుండి 35 సంవత్సరాల వయస్సు మధ్య ప్రారంభమవుతాయి.<ref name="St2019" /> రొమ్ము ఎలుకలు అనే పేరు రొమ్ము లోపల వాటి అధిక చలనశీలతను సూచిస్తుంది.<ref name="Sa2020" /> == మూలాలు == <references /> [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[Category:గర్భాశయ వ్యాధులు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 19wlpd94r7ljehvzasvn66sqesnyzuj 0 509296 4955349 2026-09-09T11:52:12Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4955349 wikitext text/x-wiki {{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 5వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Infobox officeholder | name = గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ | image = Govind Narayan Singh portrait.jpg | caption = | order = 12వ | office = బీహార్ గవర్నరు | 1blankname = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | term_start = 26 ఫిబ్రవరి 1988 | term_end = 24 జనవరి 1989 | predecessor = [[పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య]] | successor = దీపక్ కుమార్ సేన్ {{small|(తాత్కాలిక)}} | office1 = 5వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start1 = 30 జూలై 1967 | term_end1 = 12 మార్చి 1969 | predecessor1 = [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] | successor1 = [[రాజా నరేష్‌చంద్ర సింగ్]] | birth_date = {{birth date|1920|7|25|df=y}} | birth_place = రాంపూర్ బఘేలన్, బగేల్‌ఖండ్ ఏజెన్సీ, [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br>{{small|''(ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని [[మధ్యప్రదేశ్]]లో ఉంది)''}} | death_date = {{death date and age|2005|5|10|1920|7|25|df=y}} | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_party = సంయుక్త విధాయక్ దళ్ | spouse = పద్మావతి దేవి | children = 5గురు కుమారులు, 1 కుమార్తె | alma_mater = [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] | website = | footnotes = | date = | year = | source = http://mpvidhansabha.nic.in/cm-gnsingh.html }} '''గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్''' (25 జూలై 1920 – 10 మే 2005<ref>{{Cite web|url=https://rulers.org/2005-05.html|title = May 2005}}</ref>), ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1967 జూలై 30 నుండి 1969 మార్చి 12 వరకు [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా]] పనిచేశారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19971117-former-madhya-pradesh-cm-govind-narayan-singh-takes-a-dig-at-digvijay-singh-832228-1997-11-17 Former Madhya Pradesh CM Govind Narayan Singh takes a dig at Digvijay Singh]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/ The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics]</ref> ఆయన 1988 ఫిబ్రవరి 26 నుండి 1989 జనవరి 24 వరకు బీహార్ గవర్నర్‌గా కూడా పనిచేశారు. == తొలినాటి జీవితం == గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ ఒక రాజపుత్ర కుటుంబంలో<ref>{{Cite web |last=Tomar |first=Shruti |date=3 November 2023 |title=Madhya Pradesh polls: Why is Congress again banking on OBC politics for power |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bhopal-news/madhya-pradesh-polls-why-is-congress-again-banking-on-obc-politics-for-power-101698997334620.html |quote=In 1956, Vindhya Pradesh merged into Madhya Bharat (present-day Madhya Pradesh minus Chhattisgarh) and since then the region has given two Rajput chief ministers to the state --- Govind Narayan Singh and Arjun Singh.}}</ref> [[వింధ్య ప్రదేశ్]] మొదటి ముఖ్యమంత్రి అయిన [[అవధేష్ ప్రతాప్ సింగ్]], మహారాజ్ కుమారి దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] (BHU) నుండి సాహిత్యంలో పిహెచ్‌డి పట్టా పొందారు. == రాజకీయ జీవితం == సింగ్ 1951లో రాంపూర్-బఘేలన్ నియోజకవర్గం నుండి [[వింధ్య ప్రదేశ్]] విధానసభకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=eci1>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatRep_51_VP.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1951 to the Legislative Assembly of Vindhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website}}</ref> ఆ తర్వాత, ఆయన 1957 <ref name=eci2>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_MP_1957.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1957 to the Legislative Assembly of Madhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website |year=2004}}</ref>, 1962లలో [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=eci3>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_MP_1962.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Madhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website |year=2004}}</ref> ఆయన 1963 మే 27 నుండి హోం వ్యవహారాల ఉప మంత్రిగా, పబ్లిక్ వర్క్స్ (నీటిపారుదల) ఉప మంత్రిగా పనిచేశారు. 1963 సెప్టెంబర్ 30 నుండి 1967 జూలై 29 వరకు, [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] మంత్రివర్గంలో స్థానిక ప్రభుత్వ శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1967లో, ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థిగా మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు, కానీ త్వరలోనే ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రాపై తిరుగుబాటు చేసి కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేశారు. ఆయన లోక్ సేవక్ దళ్ అనే కొత్త రాజకీయ పార్టీని స్థాపించి, సంయుక్త విధాయక్ దళ్ అని పిలువబడే సంకీర్ణ కూటమికి నాయకుడిగా [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] అయ్యారు. ఆయన 1967 జూలై 30 నుండి 1969 మార్చి 12 వరకు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత తిరిగి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో చేరారు.<ref>[https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/ The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics]</ref><ref>[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/in-madhya-pradesh-politics-family-comes-first/article5331258.ece In Madhya Pradesh politics, family comes first]</ref> ఆయన 1988 ఫిబ్రవరి 26 నుండి 1989 జనవరి 24 వరకు బీహార్ రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా కూడా ఒక పర్యాయం పనిచేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == సింగ్‌కు ఐదుగురు కుమారులు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. ఆయన కుమారులలో, హర్ష్ సింగ్ రాంపూర్-బఘేలన్ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా పనిచేశారు.<ref>[https://www.tribuneindia.com/2010/20100320/jkplus.htm#4 ''Tribune India'' March 20, 2010]</ref> అలాగే మరో కుమారుడు ధృవ్ నారాయణ్ సింగ్ భోపాల్ మధ్య నియోజకవర్గం నుండి మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహించారు. == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://www.worldstatesmen.org/India_states.html 1947 తర్వాత భారతదేశ రాష్ట్రాలు] * [https://web.archive.org/web/20060321113201/http://www.hindu.com/2005/07/26/stories/2005072613860500.htm ది హిందూ వెబ్‌సైట్ వార్తా కథనం] {{మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు}} {{DEFAULTSORT:సింగ్, గోవింద్ నారాయణ్}} [[వర్గం:1920 జననాలు]] [[వర్గం:2005 మరణాలు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రులు]] [[వర్గం:బీహార్ గవర్నర్లు]] [[వర్గం:వింధ్య ప్రదేశ్ రాజకీయ నాయకులు]] [[వర్గం:వింధ్య ప్రదేశ్ శాసనసభ్యులు]] [[వర్గం:మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ్యులు]] [[వర్గం:సత్నా జిల్లా వ్యక్తులు]] 4xco35y1npj5qyy1z0abif3ruc828y8 4955350 4955349 2026-09-09T11:53:06Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 4955350 wikitext text/x-wiki {{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 5వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Infobox officeholder | name = గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ | image = Govind Narayan Singh portrait.jpg | caption = | order = 12వ | office = బీహార్ గవర్నరు | 1blankname = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | term_start = 26 ఫిబ్రవరి 1988 | term_end = 24 జనవరి 1989 | predecessor = [[పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య]] | successor = దీపక్ కుమార్ సేన్ {{small|(తాత్కాలిక)}} | office1 = 5వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start1 = 30 జూలై 1967 | term_end1 = 12 మార్చి 1969 | predecessor1 = [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] | successor1 = [[రాజా నరేష్‌చంద్ర సింగ్]] | birth_date = {{birth date|1920|7|25|df=y}} | birth_place = రాంపూర్ బఘేలన్, బగేల్‌ఖండ్ ఏజెన్సీ, [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br>{{small|''(ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని [[మధ్యప్రదేశ్]]లో ఉంది)''}} | death_date = {{death date and age|2005|5|10|1920|7|25|df=y}} | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_party = సంయుక్త విధాయక్ దళ్ | spouse = పద్మావతి దేవి | children = 5గురు కుమారులు, 1 కుమార్తె | alma_mater = [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] | website = | footnotes = | date = | year = | source = http://mpvidhansabha.nic.in/cm-gnsingh.html }} '''గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్''' (25 జూలై 1920 – 10 మే 2005<ref>{{Cite web|url=https://rulers.org/2005-05.html|title = May 2005}}</ref>), ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1967 జూలై 30 నుండి 1969 మార్చి 12 వరకు [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా]] పనిచేశారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19971117-former-madhya-pradesh-cm-govind-narayan-singh-takes-a-dig-at-digvijay-singh-832228-1997-11-17 Former Madhya Pradesh CM Govind Narayan Singh takes a dig at Digvijay Singh]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/ The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics]</ref> ఆయన 1988 ఫిబ్రవరి 26 నుండి 1989 జనవరి 24 వరకు బీహార్ గవర్నర్‌గా కూడా పనిచేశారు. == తొలినాటి జీవితం == గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ ఒక రాజపుత్ర కుటుంబంలో<ref>{{Cite web |last=Tomar |first=Shruti |date=3 November 2023 |title=Madhya Pradesh polls: Why is Congress again banking on OBC politics for power |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bhopal-news/madhya-pradesh-polls-why-is-congress-again-banking-on-obc-politics-for-power-101698997334620.html |quote=In 1956, Vindhya Pradesh merged into Madhya Bharat (present-day Madhya Pradesh minus Chhattisgarh) and since then the region has given two Rajput chief ministers to the state --- Govind Narayan Singh and Arjun Singh.}}</ref> [[వింధ్య ప్రదేశ్]] మొదటి ముఖ్యమంత్రి అయిన [[అవధేష్ ప్రతాప్ సింగ్]], మహారాజ్ కుమారి దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] (BHU) నుండి సాహిత్యంలో పిహెచ్‌డి పట్టా పొందారు. == రాజకీయ జీవితం == సింగ్ 1951లో రాంపూర్-బఘేలన్ నియోజకవర్గం నుండి [[వింధ్య ప్రదేశ్]] విధానసభకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=eci1>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatRep_51_VP.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1951 to the Legislative Assembly of Vindhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website}}</ref> ఆ తర్వాత, ఆయన 1957 <ref name=eci2>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_MP_1957.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1957 to the Legislative Assembly of Madhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website |year=2004}}</ref>, 1962లలో [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=eci3>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_MP_1962.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Madhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website |year=2004}}</ref> ఆయన 1963 మే 27 నుండి హోం వ్యవహారాల ఉప మంత్రిగా, పబ్లిక్ వర్క్స్ (నీటిపారుదల) ఉప మంత్రిగా పనిచేశారు. 1963 సెప్టెంబర్ 30 నుండి 1967 జూలై 29 వరకు, [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] మంత్రివర్గంలో స్థానిక ప్రభుత్వ శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1967లో, ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థిగా మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు, కానీ త్వరలోనే ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రాపై తిరుగుబాటు చేసి కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేశారు. ఆయన లోక్ సేవక్ దళ్ అనే కొత్త రాజకీయ పార్టీని స్థాపించి, సంయుక్త విధాయక్ దళ్ అని పిలువబడే సంకీర్ణ కూటమికి నాయకుడిగా [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] అయ్యారు. ఆయన 1967 జూలై 30 నుండి 1969 మార్చి 12 వరకు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత తిరిగి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో చేరారు.<ref>[https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/ The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics]</ref><ref>[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/in-madhya-pradesh-politics-family-comes-first/article5331258.ece In Madhya Pradesh politics, family comes first]</ref> ఆయన 1988 ఫిబ్రవరి 26 నుండి 1989 జనవరి 24 వరకు బీహార్ రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా కూడా ఒక పర్యాయం పనిచేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == సింగ్‌కు ఐదుగురు కుమారులు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. ఆయన కుమారులలో, హర్ష్ సింగ్ రాంపూర్-బఘేలన్ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా పనిచేశారు.<ref>[https://www.tribuneindia.com/2010/20100320/jkplus.htm#4 ''Tribune India'' March 20, 2010]</ref> అలాగే మరో కుమారుడు ధృవ్ నారాయణ్ సింగ్ భోపాల్ మధ్య నియోజకవర్గం నుండి మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహించారు. == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://www.worldstatesmen.org/India_states.html 1947 తర్వాత భారతదేశ రాష్ట్రాలు] * [https://web.archive.org/web/20060321113201/http://www.hindu.com/2005/07/26/stories/2005072613860500.htm ది హిందూ వెబ్‌సైట్ వార్తా కథనం] {{DEFAULTSORT:సింగ్, గోవింద్ నారాయణ్}} [[వర్గం:1920 జననాలు]] [[వర్గం:2005 మరణాలు]] [[వర్గం:బీహార్ గవర్నర్లు]] q302g12hapkqij7uv0jqgltd7pv2qbq 4955351 4955350 2026-09-09T11:54:25Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* */ 4955351 wikitext text/x-wiki {{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 5వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Infobox officeholder | name = గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ | image = Govind Narayan Singh portrait.jpg | caption = | order = 12వ | office = బీహార్ గవర్నరు | 1blankname = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | term_start = 26 ఫిబ్రవరి 1988 | term_end = 24 జనవరి 1989 | predecessor = [[పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య]] | successor = దీపక్ కుమార్ సేన్ {{small|(తాత్కాలిక)}} | office1 = 5వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start1 = 30 జూలై 1967 | term_end1 = 12 మార్చి 1969 | predecessor1 = [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] | successor1 = [[రాజా నరేష్‌చంద్ర సింగ్]] | birth_date = {{birth date|1920|7|25|df=y}} | birth_place = రాంపూర్ బఘేలన్, బగేల్‌ఖండ్ ఏజెన్సీ, [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br>{{small|''(ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని [[మధ్యప్రదేశ్]]లో ఉంది)''}} | death_date = {{death date and age|2005|5|10|1920|7|25|df=y}} | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_party = సంయుక్త విధాయక్ దళ్ | spouse = పద్మావతి దేవి | children = 5గురు కుమారులు, 1 కుమార్తె | alma_mater = [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] | website = | footnotes = | date = | year = | source = http://mpvidhansabha.nic.in/cm-gnsingh.html }} '''గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్''' (25 జూలై 1920 – 10 మే 2005<ref>{{Cite web|url=https://rulers.org/2005-05.html|title = May 2005}}</ref>), ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1967 జూలై 30 నుండి 1969 మార్చి 12 వరకు మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19971117-former-madhya-pradesh-cm-govind-narayan-singh-takes-a-dig-at-digvijay-singh-832228-1997-11-17 Former Madhya Pradesh CM Govind Narayan Singh takes a dig at Digvijay Singh]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/ The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics]</ref> ఆయన 1988 ఫిబ్రవరి 26 నుండి 1989 జనవరి 24 వరకు బీహార్ గవర్నర్‌గా కూడా పనిచేశారు. == తొలినాటి జీవితం == గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ ఒక రాజపుత్ర కుటుంబంలో<ref>{{Cite web |last=Tomar |first=Shruti |date=3 November 2023 |title=Madhya Pradesh polls: Why is Congress again banking on OBC politics for power |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bhopal-news/madhya-pradesh-polls-why-is-congress-again-banking-on-obc-politics-for-power-101698997334620.html |quote=In 1956, Vindhya Pradesh merged into Madhya Bharat (present-day Madhya Pradesh minus Chhattisgarh) and since then the region has given two Rajput chief ministers to the state --- Govind Narayan Singh and Arjun Singh.}}</ref> [[వింధ్య ప్రదేశ్]] మొదటి ముఖ్యమంత్రి అయిన [[అవధేష్ ప్రతాప్ సింగ్]], మహారాజ్ కుమారి దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] (BHU) నుండి సాహిత్యంలో పిహెచ్‌డి పట్టా పొందారు. == రాజకీయ జీవితం == సింగ్ 1951లో రాంపూర్-బఘేలన్ నియోజకవర్గం నుండి [[వింధ్య ప్రదేశ్]] విధానసభకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=eci1>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatRep_51_VP.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1951 to the Legislative Assembly of Vindhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website}}</ref> ఆ తర్వాత, ఆయన 1957 <ref name=eci2>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_MP_1957.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1957 to the Legislative Assembly of Madhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website |year=2004}}</ref>, 1962లలో [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=eci3>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_MP_1962.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Madhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website |year=2004}}</ref> ఆయన 1963 మే 27 నుండి హోం వ్యవహారాల ఉప మంత్రిగా, పబ్లిక్ వర్క్స్ (నీటిపారుదల) ఉప మంత్రిగా పనిచేశారు. 1963 సెప్టెంబర్ 30 నుండి 1967 జూలై 29 వరకు, [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] మంత్రివర్గంలో స్థానిక ప్రభుత్వ శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1967లో, ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థిగా మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు, కానీ త్వరలోనే ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రాపై తిరుగుబాటు చేసి కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేశారు. ఆయన లోక్ సేవక్ దళ్ అనే కొత్త రాజకీయ పార్టీని స్థాపించి, సంయుక్త విధాయక్ దళ్ అని పిలువబడే సంకీర్ణ కూటమికి నాయకుడిగా [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రుల జాబితా|మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] అయ్యారు. ఆయన 1967 జూలై 30 నుండి 1969 మార్చి 12 వరకు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత తిరిగి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో చేరారు.<ref>[https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/ The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics]</ref><ref>[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/in-madhya-pradesh-politics-family-comes-first/article5331258.ece In Madhya Pradesh politics, family comes first]</ref> ఆయన 1988 ఫిబ్రవరి 26 నుండి 1989 జనవరి 24 వరకు బీహార్ రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా కూడా ఒక పర్యాయం పనిచేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == సింగ్‌కు ఐదుగురు కుమారులు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. ఆయన కుమారులలో, హర్ష్ సింగ్ రాంపూర్-బఘేలన్ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా పనిచేశారు.<ref>[https://www.tribuneindia.com/2010/20100320/jkplus.htm#4 ''Tribune India'' March 20, 2010]</ref> అలాగే మరో కుమారుడు ధృవ్ నారాయణ్ సింగ్ భోపాల్ మధ్య నియోజకవర్గం నుండి మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహించారు. == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://www.worldstatesmen.org/India_states.html 1947 తర్వాత భారతదేశ రాష్ట్రాలు] * [https://web.archive.org/web/20060321113201/http://www.hindu.com/2005/07/26/stories/2005072613860500.htm ది హిందూ వెబ్‌సైట్ వార్తా కథనం] {{DEFAULTSORT:సింగ్, గోవింద్ నారాయణ్}} [[వర్గం:1920 జననాలు]] [[వర్గం:2005 మరణాలు]] [[వర్గం:బీహార్ గవర్నర్లు]] jlmxn90qn47o8yuu4eh3hpk08ej1b0m 4955352 4955351 2026-09-09T11:54:43Z ఉదయ్ కిరణ్ 124579 /* రాజకీయ జీవితం */ 4955352 wikitext text/x-wiki {{Short description|మధ్యప్రదేశ్ 5వ ముఖ్యమంత్రి}} {{Infobox officeholder | name = గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ | image = Govind Narayan Singh portrait.jpg | caption = | order = 12వ | office = బీహార్ గవర్నరు | 1blankname = ముఖ్యమంత్రి | 1namedata = [[భగవత్ ఝా ఆజాద్]] | term_start = 26 ఫిబ్రవరి 1988 | term_end = 24 జనవరి 1989 | predecessor = [[పెండేకంటి వెంకటసుబ్బయ్య]] | successor = దీపక్ కుమార్ సేన్ {{small|(తాత్కాలిక)}} | office1 = 5వ [[మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి]] | term_start1 = 30 జూలై 1967 | term_end1 = 12 మార్చి 1969 | predecessor1 = [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] | successor1 = [[రాజా నరేష్‌చంద్ర సింగ్]] | birth_date = {{birth date|1920|7|25|df=y}} | birth_place = రాంపూర్ బఘేలన్, బగేల్‌ఖండ్ ఏజెన్సీ, [[బ్రిటిష్ ఇండియా]]<br>{{small|''(ప్రస్తుతం భారతదేశంలోని [[మధ్యప్రదేశ్]]లో ఉంది)''}} | death_date = {{death date and age|2005|5|10|1920|7|25|df=y}} | death_place = | party = [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] | other_party = సంయుక్త విధాయక్ దళ్ | spouse = పద్మావతి దేవి | children = 5గురు కుమారులు, 1 కుమార్తె | alma_mater = [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] | website = | footnotes = | date = | year = | source = http://mpvidhansabha.nic.in/cm-gnsingh.html }} '''గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్''' (25 జూలై 1920 – 10 మే 2005<ref>{{Cite web|url=https://rulers.org/2005-05.html|title = May 2005}}</ref>), ఒక భారతీయ రాజకీయ నాయకుడు. ఆయన 1967 జూలై 30 నుండి 1969 మార్చి 12 వరకు మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు.<ref>[https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19971117-former-madhya-pradesh-cm-govind-narayan-singh-takes-a-dig-at-digvijay-singh-832228-1997-11-17 Former Madhya Pradesh CM Govind Narayan Singh takes a dig at Digvijay Singh]</ref><ref>[https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/ The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics]</ref> ఆయన 1988 ఫిబ్రవరి 26 నుండి 1989 జనవరి 24 వరకు బీహార్ గవర్నర్‌గా కూడా పనిచేశారు. == తొలినాటి జీవితం == గోవింద్ నారాయణ్ సింగ్ ఒక రాజపుత్ర కుటుంబంలో<ref>{{Cite web |last=Tomar |first=Shruti |date=3 November 2023 |title=Madhya Pradesh polls: Why is Congress again banking on OBC politics for power |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bhopal-news/madhya-pradesh-polls-why-is-congress-again-banking-on-obc-politics-for-power-101698997334620.html |quote=In 1956, Vindhya Pradesh merged into Madhya Bharat (present-day Madhya Pradesh minus Chhattisgarh) and since then the region has given two Rajput chief ministers to the state --- Govind Narayan Singh and Arjun Singh.}}</ref> [[వింధ్య ప్రదేశ్]] మొదటి ముఖ్యమంత్రి అయిన [[అవధేష్ ప్రతాప్ సింగ్]], మహారాజ్ కుమారి దంపతులకు జన్మించారు. ఆయన [[బనారస్ హిందూ విశ్వవిద్యాలయం]] (BHU) నుండి సాహిత్యంలో పిహెచ్‌డి పట్టా పొందారు. == రాజకీయ జీవితం == సింగ్ 1951లో రాంపూర్-బఘేలన్ నియోజకవర్గం నుండి [[వింధ్య ప్రదేశ్]] విధానసభకు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=eci1>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1951/StatRep_51_VP.pdf|title=Statistical Report on General Election, 1951 to the Legislative Assembly of Vindhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website}}</ref> ఆ తర్వాత, ఆయన 1957 <ref name=eci2>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1957/StatRep_MP_1957.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1957 to the Legislative Assembly of Madhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website |year=2004}}</ref>, 1962లలో [[మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభ]]కు ఎన్నికయ్యారు.<ref name=eci3>{{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/SE_1962/StatRep_MP_1962.pdf |title=Statistical Report on General Election, 1962 to the Legislative Assembly of Madhya Pradesh|page=4|publisher=Election Commission of India website |year=2004}}</ref> ఆయన 1963 మే 27 నుండి హోం వ్యవహారాల ఉప మంత్రిగా, పబ్లిక్ వర్క్స్ (నీటిపారుదల) ఉప మంత్రిగా పనిచేశారు. 1963 సెప్టెంబర్ 30 నుండి 1967 జూలై 29 వరకు, [[ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రా]] మంత్రివర్గంలో స్థానిక ప్రభుత్వ శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వర్తించారు. 1967లో, ఆయన [[భారత జాతీయ కాంగ్రెస్]] అభ్యర్థిగా మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎన్నికయ్యారు, కానీ త్వరలోనే ద్వారకా ప్రసాద్ మిశ్రాపై తిరుగుబాటు చేసి కాంగ్రెస్ పార్టీకి రాజీనామా చేశారు. ఆయన లోక్ సేవక్ దళ్ అనే కొత్త రాజకీయ పార్టీని స్థాపించి, సంయుక్త విధాయక్ దళ్ అని పిలువబడే సంకీర్ణ కూటమికి నాయకుడిగా మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఆయన 1967 జూలై 30 నుండి 1969 మార్చి 12 వరకు రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేశారు. ఆ తర్వాత తిరిగి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్‌లో చేరారు.<ref>[https://indianexpress.com/article/explained/the-gwalior-dynasty-a-short-history-of-the-scindias-in-indian-politics-6311574/ The Gwalior dynasty: A short history of the Scindias in Indian politics]</ref><ref>[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/in-madhya-pradesh-politics-family-comes-first/article5331258.ece In Madhya Pradesh politics, family comes first]</ref> ఆయన 1988 ఫిబ్రవరి 26 నుండి 1989 జనవరి 24 వరకు బీహార్ రాష్ట్ర గవర్నర్‌గా కూడా ఒక పర్యాయం పనిచేశారు. == వ్యక్తిగత జీవితం == సింగ్‌కు ఐదుగురు కుమారులు, ఒక కుమార్తె ఉన్నారు. ఆయన కుమారులలో, హర్ష్ సింగ్ రాంపూర్-బఘేలన్ నియోజకవర్గం నుండి ఎమ్మెల్యేగా పనిచేశారు.<ref>[https://www.tribuneindia.com/2010/20100320/jkplus.htm#4 ''Tribune India'' March 20, 2010]</ref> అలాగే మరో కుమారుడు ధృవ్ నారాయణ్ సింగ్ భోపాల్ మధ్య నియోజకవర్గం నుండి మధ్యప్రదేశ్ శాసనసభకు ఎమ్మెల్యేగా ప్రాతినిధ్యం వహించారు. == మూలాలు == {{reflist}} == బయటి లింకులు == * [http://www.worldstatesmen.org/India_states.html 1947 తర్వాత భారతదేశ రాష్ట్రాలు] * [https://web.archive.org/web/20060321113201/http://www.hindu.com/2005/07/26/stories/2005072613860500.htm ది హిందూ వెబ్‌సైట్ వార్తా కథనం] {{DEFAULTSORT:సింగ్, గోవింద్ నారాయణ్}} [[వర్గం:1920 జననాలు]] [[వర్గం:2005 మరణాలు]] [[వర్గం:బీహార్ గవర్నర్లు]] am9ftdp3auzupg0ll15mbwif0fiadg4 0 509297 4955354 2026-09-09T11:57:46Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1456811|Umbilical cord prolapse]] to:te #mdwikicx 4955354 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Umbilical cord prolapse |synonym =Cord prolapse, prolapsed cord<ref name=Dyna2018/> |image =Cord.prolaps.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Cord prolapse, as depicted in 1792 |pronounce = |specialty =[[Obstetrics]] |symptoms = |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =Abnormal position of the baby, [[premature birth|prematurity]], twin pregnancy, multiple prior pregnancies<ref name=GLOWM2017/><ref name=Say2018>{{cite journal|last1=Sayed Ahmed|first1=WA|last2=Hamdy|first2=MA|date=2018|title=Optimal management of umbilical cord prolapse.|journal=International Journal of Women's Health|volume=10|pages=459–465|doi=10.2147/IJWH.S130879|pmc=6109652|pmid=30174462}}</ref> |diagnosis =Suspected based on a sudden decrease in baby's heart rate during labor, confirmed by seeing or feeling the cord in the vagina<ref name=Hol2013/> |differential =[[Placental abruption|Abruptio placentae]]<ref name=GLOWM2017/> |prevention = |treatment =Rapid delivery, usually by [[cesarean section]].<ref name=Hol2013/> |medication = |prognosis =Risk of death of the baby 10%<ref name=GLOWM2017/> |frequency =< 1% of pregnancies<ref name=Hol2013/> |deaths = }} '''బొడ్డు తాడు జారడం''' అంటే [[శిశువు]] ప్రెజెంటింగ్ పార్ట్‌తో పాటుగా లేదా దానికంటే ముందు బొడ్డు తాడు [[గర్భాశయము|గర్భాశయం]] నుండి బయటకు రావడం. బొడ్డుతాడు జారడం వల్ల, శిశువు నుండి బొడ్డుతాడుపై పడే ఒత్తిడి శిశువుకు [[రక్తం|రక్త]] ప్రసరణను దెబ్బతీస్తుంది.<ref name="GLOWM2017">{{Cite paper|title=Umbilical Cord Prolapse and Other Cord Emergencies|date=March 2017}}</ref> ఇది సాధారణంగా [[కానుపు|ప్రసవ]] సమయంలో సంభవిస్తుంది, కానీ ఉమ్మనీరు పగిలిన తర్వాత ఎప్పుడైనా సంభవించవచ్చు.<ref name="Dyna2018">{{Cite web|url=https://www.dynamed.com/condition/umbilical-cord-prolapse|title=Umbilical Cord Prolapse|last=|first=|date=30 November 2018|website=DynaMed|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010202956/https://www.dynamed.com/condition/umbilical-cord-prolapse|archive-date=10 October 2019|access-date=10 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=Umbilical cord prolapse in late pregnancy|url=https://www.rcog.org.uk/globalassets/documents/patients/patient-information-leaflets/pregnancy/pi-umbilical-cord-prolapse-in-late-pregnancy.pdf|access-date=12 October 2019|date=2015|archive-date=12 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012084321/https://www.rcog.org.uk/globalassets/documents/patients/patient-information-leaflets/pregnancy/pi-umbilical-cord-prolapse-in-late-pregnancy.pdf|url-status=live}}</ref> గర్భాశయంలో శిశువు అసాధారణ స్థితిలో ఉండటం, [[అకాల జననం|నెలలు నిండకుండా పుట్టడం]] లేదా చిన్న శిశువు ఉండటం అనేవి అతిపెద్ద ప్రమాద కారకాలు. ఇతర ప్రమాద కారకాలలో బహుళ గర్భం, ఒకటి కంటే ఎక్కువ మునుపటి ప్రసవాలు, [[అధిక ఉమ్మనీరు|అధిక అమ్నియోటిక్ ద్రవం]] ఉన్నాయి.<ref name="GLOWM2017" /> ప్రసవ సమయంలో శిశువు హృదయ స్పందన రేటులో ఆకస్మిక తగ్గుదల ఉంటే వ్యాధిని అనుమానించాలి.<ref name="GLOWM2017" /> తాడును చూడటం లేదా తాకడం రోగ నిర్ధారణను నిర్ధారిస్తుంది.<ref name="Hol2013">{{Cite paper|title=Umbilical cord prolapse.|date=March 2013}}</ref> నిర్వహణ సాధారణంగా [[సిజేరియన్ ఆపరేషన్|సిజేరియన్ సెక్షన్]] ద్వారా త్వరిత ప్రసవంపై దృష్టి పెడుతుంది.<ref name="Hol2013" /> ఇది జరిగే వరకు మూత్రాశయాన్ని నింపడం లేదా బిడ్డను చేతితో పైకి నెట్టడం మంచిది.<ref name="Hol2013" /> కొన్నిసార్లు వెన్నుపాముపై మరింత ఒత్తిడిని నివారించడానికి మహిళలను మోకాళ్లు-ఛాతీ భంగిమలో లేదా ట్రెండెన్‌బర్గ్ భంగిమలో ఉంచుతారు.<ref name="GLOWM2017" /> సరైన నిర్వహణతో, చాలా కేసులలో మంచి ఫలితాలు ఉంటాయి.<ref name="Hol2013" /> ప్రతి 500 గర్భాలలో ఒకదానిలో బొడ్డు తాడు జారడం జరుగుతుంది.<ref name="GLOWM2017" /> శిశువు మరణించే ప్రమాదం సుమారు 10%.<ref name="GLOWM2017" /> అయితే, ఈ ప్రమాదంలో ఎక్కువ భాగం [[పుట్టుకతో వచ్చే లోపం|పుట్టుకతో వచ్చే లోపాలు]] లేదా [[అకాల జననం]] కారణంగా ఉంటుంది.<ref name="GLOWM2017" /> దీనిని అత్యవసర పరిస్థితిగా పరిగణిస్తారు.<ref name="Hol2013" /> == మూలాలు == <references /> [[Category:గర్భాశయ వ్యాధులు]] [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] 56jgobqn3l0ykv6h88qzwmlth7k6w0o 0 509298 4955355 2026-09-09T11:57:50Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503511|Nabothian cyst]] to:te #mdwikicx 4955355 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Nabothian cyst |synonym =Nabothian follicle; mucinous retention cysts; epithelial cysts; ovula nabothi<ref name=Al2023/><ref name=WhoNamed2007/> |image =Nabothian_cyst_svg_hariadhi.svg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =Drawing of nabothian cysts on the surface of the cervix |pronounce = |specialty =[[Gynaecology|Gynecology]] |symptoms =Generally none, occasionally [[vaginal discharge]]<ref name=WHOblue2020.8/> |complications = |onset = |duration = |types = |causes = |risks =Giving [[childbirth|birth]], [[cervicitis]]<ref name=WHOblue2020.8/><ref name=Al2023/> |diagnosis =Appearance, [[Magnetic resonance imaging|MRI]], [[tissue biopsy]]<ref name=Al2023/> |differential =[[Cervical cancer]], [[endometriosis]], [[uterine fibroids]], [[squamous cell papilloma]]<ref name=Al2023/> |prevention = |treatment =Generally none; occasionally may be drained or removed<ref name=Al2023/> |medication = |prognosis =Non serious<ref name=Al2023/> |frequency =Common<ref name=WHOblue2020.8/> |deaths = }} '''నాబోథియన్ సిస్ట్''' అనేది [[గర్భాశయ గ్రీవము|గర్భాశయ ముఖద్వారం]] ఉపరితలంపై ఉండే శ్లేష్మంతో నిండిన [[తిత్తి]].<ref name="WHOblue2020.8">{{Cite book|title=Female genital tumours: WHO Classification of Tumours|url=https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|year=2020|editor-last=WHO Classification of Tumours Editorial Board|publisher=International Agency for Research on Cancer|location=Lyon (France)|edition=5th|volume=4|isbn=978-92-832-4504-9|chapter=6. Tumours of the uterine cervix: Nabothian cyst|page=354|access-date=2022-08-03|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220617072036/https://publications.iarc.fr/Book-And-Report-Series/Who-Classification-Of-Tumours/Female-Genital-Tumours-2020|date=2022-06-17}}</ref> సాధారణంగా ఎటువంటి లక్షణాలు ఉండవు; అయినప్పటికీ, ఇది పాలిప్ లాగా కనిపించవచ్చు లేదా [[యోని స్రావం]] లేదా అరుదుగా నొప్పికి దారితీయవచ్చు.<ref name="WHOblue2020.8" /> అవి సాధారణంగా కొన్ని మిల్లీమీటర్ల వెడల్పు ఉంటాయి; అయినప్పటికీ, 4 సెంటీమీటర్ల వరకు ఉండవచ్చు.<ref name=Al2023>{{cite journal |last1=AlJulaih |first1=Ghadeer H. |last2=Puckett |first2=Yana |title=Nabothian Cyst |journal=StatPearls |date=2023 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559047/ |publisher=StatPearls Publishing |access-date=2023-10-22 |archive-date=2023-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022213215/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559047/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231022213215/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559047/ |date=2023-10-22 }}</ref> ఒకటి కంటే ఎక్కువసార్లు [[కానుపు|ప్రసవించడం]], గతంలో సెర్విసైటిస్ ఉండటం వంటివి ప్రమాద కారకాలుగా ఉన్నాయి.<ref name="WHOblue2020.8" /> దీనిలోని అంతర్లీన యంత్రాంగంలో, ఎక్టోసెర్విక్స్ (యోనికి అత్యంత సమీపంలో ఉన్న భాగం) స్ట్రాటిఫైడ్ స్క్వామస్ ఎపిథీలియం, ఎండోసెర్విక్స్ (గర్భాశయానికి అత్యంత సమీపంలో ఉన్న భాగం) సింపుల్ కాలమ్నార్ ఎపిథీలియం మీద పెరగడం జరుగుతుంది.<ref name=Al2023 /> ఈ కణజాల పెరుగుదల గర్భాశయ క్రిప్ట్‌లను అడ్డుకుంటుంది, లోపల శ్లేష్మాన్ని బంధిస్తుంది.<ref name=Al2023 /> సాధారణంగా కనిపించే తీరును బట్టి రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name=Al2023 /> పరిమాణం పెద్దగా ఉన్నప్పుడు, భేదాత్మక నిర్ధారణలో [[సర్విక్స్ గర్భాశయ క్యాన్సర్|గర్భాశయ క్యాన్సర్]] కూడా ఉంటుంది; ఈ రెండింటినీ వేరు చేయడానికి [[బయాప్సీ|కణజాల బయాప్సీ]] [[ఎం అర్ ఐ|MRIని]] ఉపయోగిస్తారు.<ref name=Al2023 /> సాధారణంగా ప్రత్యేక చికిత్స అవసరం లేదు. లక్షణాలు ఉంటే, దాన్ని డ్రెయిన్ చేయవచ్చు లేదా రోగ నిర్ధారణ అస్పష్టంగా ఉంటే శస్త్రచికిత్స ద్వారా తొలగించవచ్చు.<ref name=Al2023 /> నాబోథియన్ సిస్ట్‌లు సాధారణంగా ఉంటాయి.<ref name="WHOblue2020.8" /> వీటికి మార్టిన్ నాబోత్ (1675–1721) పేరు పెట్టారు.<ref name="WhoNamed2007">{{Cite web|title=Nabothian Cysts|website=Who Named It?|year=2007|url=http://www.whonamedit.com/synd.cfm/3789.html|access-date=2007-06-22|archive-date=2019-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113084750/http://www.whonamedit.com/synd.cfm/3789.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191113084750/http://www.whonamedit.com/synd.cfm/3789.html|date=2019-11-13}}</ref> == మూలాలు == <references /> [[Category:గర్భాశయ వ్యాధులు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] ngydbb3r2ijcm3tr675h36ykuuay8m4 0 509299 4955356 2026-09-09T11:57:52Z Nagarani Bethi 60383 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1503279|Medication overuse headache]] to:te #mdwikicx 4955356 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition |name =Medication overuse headache |synonym =Rebound headache, drug overuse headaches, drug-induced headache, medication misuse headache, painkiller headaches<ref name=Ash2023/><ref name=BHS2017>{{cite web |title=Medically unexplained symptoms |url=https://www.nhs.uk/conditions/medically-unexplained-symptoms/ |website=nhs.uk |access-date=29 March 2021 |language=en |date=19 October 2017 |archive-date=29 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929113241/http://www.nhs.uk/conditions/medically-unexplained-symptoms/Pages/Somatisation.aspx |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170929113241/http://www.nhs.uk/conditions/medically-unexplained-symptoms/Pages/Somatisation.aspx |date=29 September 2017 }}</ref> |image =Tylenol rapid release pills.jpg |image_size = |image_thumbtime = |alt = |caption =The condition may be brought on by pain medications, including [[acetaminophen]] |pronounce = |specialty =[[Neurology]] |symptoms =Whole head pain > 15 days per month<ref name=Ash2023/> |complications =Side effects from medication<ref name=Ash2023/> |onset = |duration => 3 months<ref name=BMJ2019/> |types = |causes =Frequent [[triptans]], [[opioids]], [[barbiturates]], [[Nonsteroidal anti-inflammatory drug|NSAIDs]], or [[paracetamol]] use<ref name=Ash2023/><ref name=BMJ2019/> |risks =[[Smoking]]<ref name=Ash2023/> |diagnosis =Based on symptoms after excluding other potential causes<ref name=Ash2023/> |differential =[[Migraine|Migraines]], [[tension headaches]], [[cluster headaches]], [[hemicrania]]<ref name=AAFP2014>{{cite journal |last1=Yancey |first1=Joseph R. |last2=Sheridan |first2=Richard |last3=Koren |first3=Kelly G. |title=Chronic Daily Headache: Diagnosis and Management |journal=American Family Physician |date=15 April 2014 |volume=89 |issue=8 |pages=642–648 |url=https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2014/0415/p642.html |access-date=9 August 2023 |archive-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325003946/https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2014/0415/p642.html |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325003946/https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2014/0415/p642.html |date=25 March 2023 }}</ref> |prevention = |treatment =Stopping the excessively used medication, starting preventative medications, [[counselling]]<ref name=Ash2023/> |medication =[[Topiramate]], [[valproic acid]], [[Calcitonin gene-related peptide receptor antagonist|CGRP receptor antagonists]]<ref name=Ash2023/> |prognosis = |frequency =1-2% of adults (50 to 100 million)<ref name=Ash2023/> |deaths = }} '''మెడికేషన్ ఓవర్‌యూజ్ హెడ్‌ఏక్''' '''(మందుల అతి వినియోగం తలనొప్పి,''' '''రీబౌండ్ హెడ్‌ఏక్)''' అనేది తరచుగా [[నొప్పి నివారిణి|నొప్పి నివారణ మందులు]] తీసుకోవడం వల్ల వచ్చే [[తలనొప్పి|తలనొప్పులను]] సూచిస్తుంది.<ref name="BMJ2019" /> నొప్పి తల అంతటా వ్యాపించవచ్చు.<ref name="Ash2023">{{Cite paper|title=Medication overuse headache.|date=2 February 2023}}</ref> వ్యాధి ప్రారంభం కావడానికి నెలల నుండి సంవత్సరాల సమయం పడుతుంది.<ref name="BMJ2019">{{Cite paper|title=Medication-overuse headache|date=October 2019}}</ref> ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలలో [[ఆందోళన]] లేదా కుంగుబాటు ఉండవచ్చు.<ref name="Ash2023" /> సమస్యలలో మందుల వల్ల కలిగే దుష్ప్రభావాలు ఉండవచ్చు.<ref name="Ash2023" /> సాధారణంగా ఇది [[పార్శ్వపు తలనొప్పి|మైగ్రేన్లు]] లేదా టెన్షన్-రకం తలనొప్పులు ఉన్నవారిలో, తీవ్రమైన తలనొప్పి నివారణ మందులను అధికంగా వాడిన తర్వాత సంభవిస్తుంది. సాధారణంగా సంబంధం ఉన్న మందులు ట్రిప్టాన్‌లు, ఓపియాయిడ్‌లు, బార్బిట్యురేట్‌లు ; అయినప్పటికీ, ఇది NSAIDలు లేదా [[పారాసిటమాల్|పారాసెటమాల్]] (ఎసిటమినోఫెన్) తో కూడా సంభవించవచ్చు.<ref name="Ash2023" /> ఇతర ప్రమాద కారకాలలో [[ధూమపానం]] కూడా ఒకటి.<ref name="Ash2023" /> బాధిత వ్యక్తులు నెలకు కనీసం 15 రోజుల పాటు తలనొప్పితో బాధపడుతుంటారు.<ref name="Ash2023" /> ఇతర సంభావ్య కారణాలను మినహాయించిన తర్వాత లక్షణాల ఆధారంగా రోగ నిర్ధారణ జరుగుతుంది.<ref name="Ash2023" /> చికిత్సలో భాగంగా, అధికంగా వాడే మందులను తగ్గించడం లేదా ఆపడంతో పాటు నివారణ మందులను కూడా ప్రారంభిస్తారు. నివారణ మందులలో టోపిరమేట్, వాల్ప్రోయిక్ ఆమ్లం లేదా CGRP రిసెప్టర్ విరోధకాలు ఉండవచ్చు.<ref name="Ash2023" /> కౌన్సెలింగ్ ఇది కూడా ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు.<ref name="Ash2023" /> చికిత్సతో, చాలా మంది ప్రజలు కోలుకుంటారు.<ref name="Ash2023" /> మందుల అధిక వాడకం వల్ల వచ్చే తలనొప్పి సుమారు 1-2% మంది పెద్దలను (50 నుండి 100 మిలియన్ల మందిని) ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref name="Ash2023" /> మగవారి కంటే ఆడవారు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతారు.<ref name="Ash2023" /> ఈ పరిస్థితి దీర్ఘకాలిక రోజువారీ తలనొప్పుల (CDH) కేసులలో 70% వరకు ఉండవచ్చు. దీనిని మొదట 1951లో వివరించారు. == మూలాలు == <references /> [[Category:వ్యాధి లక్షణాలు]] [[Category:ఔషధ దుష్ప్రభావాలు]] [[వర్గం:Translated from MDWiki]] njzy96z437ehgypwyhl76v9usgj052j